ویکی‌پدیا azbwiki https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter مدیا اؤزل دانیشیق ایشلدن ایشلدن دانیشیغی ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا دانیشیغی فایل فایل دانیشیغی مدیاویکی مدیاویکی دانیشیغی شابلون شابلون دانیشیغی کؤمک کؤمک دانیشیغی بؤلمه بؤلمه دانیشیغی پوْرتال پوْرتال دانیشیغی TimedText TimedText talk ماژول ماژول دانیشیغی Event Event talk 0 776 1587877 1587814 2026-05-11T13:24:13Z AKS471883 28594 1587877 wikitext text/x-wiki [[فایل:Six-color world political map.png|thumb|دۆنیا خریطه‌سی]] '''اؤلکه''' معین سرحده و [[دؤولت]] حاکیمیتینه مالیک جوغرافی اراضی اوْلوب، سربست و یا باشقا دؤولتین حاکیمیتی آلتیندا فعالیت گؤستره بیلیر.<ref>{{cite journal | last1=Fowler | first1=Michael Ross | last2=Bunck | first2=Julie Marie | title=What constitutes the sovereign state? | url=https://archive.org/details/sim_review-of-international-studies_1996-10_22_4/page/n49 | journal=Review of International Studies | publisher=Cambridge University Press (CUP) | volume=22 | issue=4 | year=1996 | issn=0260-2105 | doi=10.1017/s0260210500118637 | pages=381–404| s2cid=145809847 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Jones |first=J |date=1964 |title=What Makes a Country? |url=https://archive.org/details/sim_human-events_1964-08-01_24_31/page/14 |journal=Human Events |volume=24 |issue=31 |page=14}}</ref> چوخ واخت اؤلکه ایله دؤولت آنلاییش‌لاری بیر-بیرینه ترس کیمی ایشلدیلیر. آنجاق اونلارین آراسیندا معین فرق واردیر. اؤلکه داها چوخ مدنی، جوغرافی بیرلیک و باشقا عامل‌لری نظره آلدیغی حالدا، دؤولت ایلک نؤوبه‌ده معین اراضی داخیلینده حاکمیتین سیاسی سیستئمینی تصویر ائدیر. مثلاً، بریتانیا ایمپئراتورلوغو بیر دؤولت‌دیر، اما بیر نئچه اؤلکه‌دن عبارت‌دیر. باشقا مثال، چاغداش آذربایجان و کوممونیست دؤنمینده آذربایجان - عئینی اؤلکه اولاراق قالمیش، اما دؤولت دییشیلمیش‌دیر. == قایناقلار == {{قایناق}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:Human geography]] 4eq5tx5036yq25qoopl4w0w80qmzz0z 1587878 1587877 2026-05-11T13:29:12Z AKS471883 28594 1587878 wikitext text/x-wiki [[فایل:World Map (political).svg|thumb|دۆنیا خریطه‌سی]] '''اؤلکه''' معین سرحده و [[دؤولت]] حاکیمیتینه مالیک جوغرافی اراضی اوْلوب، سربست و یا باشقا دؤولتین حاکیمیتی آلتیندا فعالیت گؤستره بیلیر.<ref>{{cite journal | last1=Fowler | first1=Michael Ross | last2=Bunck | first2=Julie Marie | title=What constitutes the sovereign state? | url=https://archive.org/details/sim_review-of-international-studies_1996-10_22_4/page/n49 | journal=Review of International Studies | publisher=Cambridge University Press (CUP) | volume=22 | issue=4 | year=1996 | issn=0260-2105 | doi=10.1017/s0260210500118637 | pages=381–404| s2cid=145809847 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Jones |first=J |date=1964 |title=What Makes a Country? |url=https://archive.org/details/sim_human-events_1964-08-01_24_31/page/14 |journal=Human Events |volume=24 |issue=31 |page=14}}</ref> چوخ واخت اؤلکه ایله دؤولت آنلاییش‌لاری بیر-بیرینه ترس کیمی ایشلدیلیر. آنجاق اونلارین آراسیندا معین فرق واردیر. اؤلکه داها چوخ مدنی، جوغرافی بیرلیک و باشقا عامل‌لری نظره آلدیغی حالدا، دؤولت ایلک نؤوبه‌ده معین اراضی داخیلینده حاکمیتین سیاسی سیستئمینی تصویر ائدیر. مثلاً، بریتانیا ایمپئراتورلوغو بیر دؤولت‌دیر، اما بیر نئچه اؤلکه‌دن عبارت‌دیر. باشقا مثال، چاغداش آذربایجان و کوممونیست دؤنمینده آذربایجان - عئینی اؤلکه اولاراق قالمیش، اما دؤولت دییشیلمیش‌دیر. == قایناقلار == {{قایناق}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:Human geography]] nuax5b4r27lm7rmylfdn0phw56pq8kt 0 1333 1587923 1583564 2026-05-11T22:17:24Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587923 wikitext text/x-wiki {{ویکی‌لشدیرمک}} {{سئچیلمیش مقاله}} {{اؤلکه بیلگی قوتوسو |اصلی آدی = European Union |تورکجه‌ده آدی = اوروپابیرلیگی |عادی آدی = |بایراق شکیلی = Flag of Europe.svg |میلی سیمگه شکیلی = |میلی شوعار = «چئشیدلی‌لیک‌ده بیرلیک»<ref name="Four Freedoms">{{cite book |last=Barnard |first=Catherine |title=The Substantive Law of the EU: The four freedoms |edition=۲ |date=August ۲۰۰۷ |publisher=Oxford University Press |isbn=۹۷۸-۰-۱۹-۹۲۹۰۳۵-۲ |page=۴۴۷}}</ref><ref name="EU-Symbols">{{cite web |url=http://europa.eu/abc/symbols/motto/index_en.htm |title=United in diversity |accessdate=۲۰ January ۲۰۱۰ |work=[[Europa (web portal)]] |publisher=[[کمیسیون اروپا|European Commission]] |quote='United in diversity' is the motto of the European Union. The motto means that, via the EU, Europeans are united in working together for peace and prosperity, and that the many different cultures, traditions and languages in Europe are a positive asset for the continent.}}</ref><ref name="Legislative Observatory">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/oeil/FindByProcnum.do?lang=en&procnum=REG/۲۰۰۷/۲۲۴۰ |title=European Parliament: The Legislative Observatory |accessdate=۲۰ January ۲۰۱۰ |work=[[Europa (web portal)]] |publisher=[[کمیسیون اروپا|European Commission]] |quote=the motto 'United in diversity' shall be reproduced on Parliament's official documents; }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |میلی هیمن = ''سئوینجه تعریف''<ref name="EU-Symbols" />{{small|(ارکسترال)}} [[فایل:Anthem of Europe (US Navy instrumental short version).ogg|center]] |سلطنتی هیمن = |خریطه = EU Globe No Borders.svg |خریطه آلت یازیسی = |باشکند = [[بروکسل]] {{small|(''[[دفاکتو]]'')}}<ref name="Euractiv.com">{{cite web|title=Brussels' EU capital role seen as irreversible|publisher=Euractiv.com|url=http://www.euractiv.com/pa/brussels-eu-capital-role-seen-ir-news-۴۹۴۳۰۲|accessdate=۲۸ October ۲۰۱۲|quote=Brussels has become the de facto capital of the European Union}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="europa.eu">[http://ec.europa.eu/dgs/policy_advisers/archives/publications/docs/brussels_capital.pdf Brussels, Capital of European Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309175616/http://ec.europa.eu/dgs/policy_advisers/archives/publications/docs/brussels_capital.pdf |date=2013-03-09 }} – European Commission, 2001.</ref> |latd= | latm= | latNS = |longd= |longm= |longEW = |ان بؤیوک شهر = [[لندن]] |رسمی دیل = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[اوروپابیرلیگی‌نین دیل‌لری|۲۴ دیل]] |[[بولغار دیلی]]. [[کوروات دیلی]]. [[چک دیلی]]. |[[دانمارک دیلی]]. [[هولند دیلی]]. [[اینگیلیس دیلی]]. [[استونیا دیلی]]. [[فنلاند دیلی]]. [[فرانسه دیلی]]. [[آلمان دیلی]]. [[یونان دیلی]]. [[مجار دیلی]]. [[ایرلند دیلی]]. [[ایتالیا دیلی]]. [[لتونیا دیلی]]. [[لیتوانیا دیلی]]. [[مالت دیلی]]. [[لهسیتان دیلی]]. [[پورتقال دیلی]]. [[رومانی دیلی]]. [[اسلواکیا دیلی]]. [[اسلونیادیلی]]. [[ایسپانیا دیلی]]. [[سوئد دیلی]] }} |اتنیک قوروپلاری = [[اوروپابیرلیگی‌نین اؤلکه‌لری]] |اتنیک قوروپلاری ایل = |نوع = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = ۲۸ دولت |[[اوتریش]]|[[بلژیک]]|[[بولغاریستان]]|[[کروواسی]]|[[قیبریس جومهوریتی]]|[[چک جومهوریتی]]|[[دانمارک]]|[[ایستونی]]|[[فنلاند]]|[[فرانسه]]|[[آلمان]]|[[یونان]]|[[ماجاریستان]]|[[جزیره ایرلند]]|[[ایتالیا]]|[[لتونی]]|[[لیتوانی]]|[[لوکزامبورق]]|[[مالت]]|[[هولند]]|[[لهیستان]]|[[پورتوقال]]|[[رومانی]]|[[ایسلوواکی]]|[[ایسلوونی]]|[[ایسپانیا]]|[[سوئد]] }} |حوکومت نوعو = {{•}} [[اوروپا کومیسیونون صدری]]{{جیزیق باشی}}{{•}} [[اوروپا پارلامنتی‌نین پئریزیدنتی]] |حاکیملر نوعو = |حاکیملر آدی = {{Nowrap|[[ژان کلود یونکر]] ([[اوروپا میلت‌ینین پارتی‌سی|EPP]])}}{{جیزیق باشی}}{{Nowrap|[[آنتونیو تاجانی]] ([[اوروپا میلت‌ینین پارتی‌سی|EPP]])}} |علامتدار حادیثه‌لر = {{•}} [[پاریس موقاوله‌سی (۱۹۵۱)|پاریس موقاوله‌سی]]{{جیزیق باشی}}{{•}} [[رم موقاوله‌سی]]{{جیزیق باشی}}{{•}} [[ادغام موقاوله‌سی]]{{جیزیق باشی}}{{•}} [[ماستریخت سازیشس]]{{جیزیق باشی}}{{•}} [[لیسبون موقاوله‌سی]] |موستقیللیک تاریخی = {{جیزیق باشی}}۲۳ ژوئیه ۱۹۵۲{{جیزیق باشی}}۱ ژانویه ۱۹۵۸{{جیزیق باشی}}۱ ژوئیه ۱۹۶۷{{جیزیق باشی}}۱ نوْوامبر ۱۹۹۳{{جیزیق باشی}}۱ دسامبر ۲۰۰۹ |ساحه =۴٬۳۸۱٬۳۷۶ |ساحه روتبه‌سی = یئددینجی^a<!--gives link to list--><!--Calculated by taking out EU members from the list--> |درصد آبها = ۳٫۰۸ |جمعیت تخمینی = ۵۰۷٬۸۹۰٬۱۹۱<ref name="eurostat">{{وب قایناقلاماسی |باغلانتی=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps۰۰۰۰۱&tableSelection=۱&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=۱ |باشلیق=Population on 1 January |یازار=Eurostat |تاریخ=۲۳ October 2010}}</ref> |جمعیت روتبه‌سی = ۳ |جمعیت تخمینی ایل = ۲۰۱۲ |سیاهیا آلینما = |سیاهیا آلینما ایل = |جمعیت سیخلیغی =۱۱۶٫۲ <!--۵۰۲٬۴۸۶٬۴۹۹ / ۴٬۳۲۴٬۷۸۲km2 = ۱۱۶٫۲ people/km۲ (۱ ژانویه ۲۰۱۱)--> |عومومی یوردایچی محصول =۳۶٬۳۹۳ دلار<ref name="imf2">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۱۳/۰۲/weodata/weorept.aspx?pr.x=۳۹&pr.y=۱۳&sy=۲۰۱۳&ey=۲۰۱۳&scsm=۱&ssd=۱&sort=country&ds=.&br=۱&c=۹۹۸&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC&grp=۱&a=۱ Nominal 2013 GDP for the European Union] and [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۱۴/۰۱/weodata/weorept.aspx?pr.x=۳۹&pr.y=۱۳&sy=۲۰۱۳&ey=۲۰۱۳&scsm=۱&ssd=۱&sort=country&ds=.&br=۱&c=۹۹۸&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC&grp=۱&a=۱ ۲۰۱۴ population for the European Union], [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۱۴/۰۱/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April ۲۰۱۴], [[صندوق بین‌المللی پول]]. Accessed on April 12, 2014</ref> |عومومی یوردایچی محصول روتبه‌سی = اون‌آلتینجی<!--gives link to list--><!--Calculated by taking out EU members from the list--> |عومومی یوردایچی محصول ایل = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا = ۱۸٫۴۵۱ تریلیون دولار<ref name="imf">{{وب قایناقلاماسی |باغلانتی=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۱۴/۰۱/weodata/weorept.aspx?pr.x=۷۲&pr.y=۲&sy=۲۰۱۳&ey=۲۰۱۴&scsm=۱&ssd=۱&sort=country&ds=.&br=۱&c=۰۰۱٬۹۹۸&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC&grp=۱&a=۱ |باشلیق=IMF World Economic Outlook Database, April ۲۰۱۴ |publisher=International Monetary Fund |accessdate=۱۲ April ۲۰۱۴}}</ref> |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا ایل = ۲۰۱۴ |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا روتبه‌سی = بیرینجی<!--Calculated by taking out EU members from the list--> |جینی = ۳۰٫۴<ref name='CBI'>[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx |date=2011-01-13 }}. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc۰;">(متوسط)</span> |Gini_ref =<ref name="gini" /> |جینی روتبه‌سی = <span style="color:#fc۰;">(متوسط)</span> |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |جینی ایل = ۲۰۱۰ |جینی دورومو = |اینسان گلیشمه ایندکسی = |اینسان گلیشمه ایندکسی روتبه‌سی = اون‌اۆچونجی / ییرمی-بئشینجی |اینسان گلیشمه ایندکسی ایل =۲۰۱۱ |اینسان گلیشمه ایندکسی دوروم =<span style="color:#۰۹۰;">یوخاری</span> |پول واحیدی =[[یورو]] یورو منطقه‌سینده |پول واحیدی کودو =EUR |ساعات قورشاغی =۰+ تا ۲+ |utc_offset = |ساعات قورشاغی یای =۱+ تا ۳+ |utc_offset_DST = |سوروجولوک سمتی= |اینترنت دومینی=[[.eu]] |برق ولتاژی = |تقویم = }} '''اوروپا بیرلیگی''' یا دا '''آوروپا بیرلیگی''' و یا '''اوروپاایتیفاقی'''<ref>Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, ۲۰۰۵, s.770</ref>({{اینگیلیسجه|European Union}}) اوروپا دؤولتلرینی بیرلشدیرن و دؤولت‌لر اوستو و عئینی زاماندا دؤولت‌لرآراسی ایقتصادی و سیاسی تشکیلات. اوروپاایتتیفاقی یادا قیساجا آ. ا(EU)، ایگیرمی یئددی عوضو اؤلکه‌دن عیبارت اوْلان و توْرپاق‌لاری بؤیوک اؤلچوده [[اوروپا]] قاره‌سینده اوْلان سیاسی و ایقتیصادی بیر تشکیلاتلانمادیر. ۱۹۹۲-جی ایل‌ده، اوروپاایتتیفاقی موقاویله‌سی اولاراق دا بیلینن ماستریخت آنلاشماسی‌نین قووه‌یه مینمه‌سی نتیجه سینده، وار اوْلان اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری یوکلنمه‌سی‌له قورولموش‌دور. تخمیناً ۵۰۰ میلیونلوق اهالی‌سی‌له اوروپاایتتیفاقی، دونیا اؤلکه‌لری‌نین عومومی داخیلی محصول (نومینال / اسمی) گؤره سیرالانماسین‌دان نومینال عومومی داخی‌لی حاصیلاسی‌نین% ۳۰ حیصّه‌سی‌نی مئیدانا گتیرر. (۱۶٫۸ تریلیون آبش $)<ref name="GDP IMF">{{cite web | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۰۸/۰۱/weodata/weorept.aspx?sy=۲۰۰۶&ey=۲۰۰۸&ssd=۱&sort=country&ds=.&br=۱&c=۹۹۸&s=NGDPD%۲CPPPGDP&grp=۱&a=۱&pr.x=۴۶&pr.y=۷ | title= IMF GSYİH | accessdate = ۲۰۰۸, [[۲۵ iyun]] | publisher= www.imf.org}}</ref> اوروپاایتتیفاقی، بوتون عوضو اؤلکه‌لری باغلایان ایستاندارد قانون‌لار واسیطه‌سی‌له، اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (آخینی-جریانی) آزادلیق‌لاری‌نی ایحاطه ائدن بیر اورتاق بازار (تک بازار) توسعه ائتدیرمیش‌دیر.<ref name="Europa Internal Market">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm | title= The EU Single Market: Fewer barriers, more opportunities | accessdate = ۲۷ Kasım ۲۰۰۷, | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Europa]], European Commission}}{{cite web | url = http://europa.eu/pol/singl/index_en.htm | title= Activities of the European Union: Internal Market | accessdate = ۲۹ Haziran ۲۰۰۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Europa]]}}</ref> بیرلیک ایچینده کند تصرروفاتی، بالیق‌چی‌لیق و رئجیونال توسعه سیاست‌لرین‌دن عیبارت اوْلان اورتاق بیر تیجارت سیاستی اوْلونور.<ref name="Farah">{{cite web | url = http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=۹۱۶۷۶۸ | title= Five Years of China WTO Membership. EU and US Perspectives about China's Compliance with Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism | accessdate= ۲۰۰۷, [[۲۵ Ocak]] | publisher= [[Social Science Research Network]] | date= ۲۰۰۶ | first = Paolo | son= Farah}}</ref> بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین اون بئشی، آورو (یورو) آدی‌ایله خاطیرلانان اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش‌دیر. اوروپاایتتیفاقی، عوضو اؤلکه‌لرینی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، گ. ۸ (G۸–۸ بویوک دوولت‌لرین قورپو) زیروه‌لرینده و بیرلشمیش میلّت‌لرده تمثیل ائده‌رک خاریجی سیاستینده‌ده رول اویناییر. ایتتیفاقین ایگیرمی یئددی عوضوون‌دن ایگیرمی بیری ناتو-نون دا عوضوودور. شئنگئن (Schengen) موقاویله‌سی اویغون اولاراق بیرلیک عوضوو اؤلکه‌لر آراسیندا پاسپورت ایداره‌سی‌نین قالدیریلماسینین دا آراسیندا اوْلدوغو بیر چوْخ محکمه مؤوضوع و داخیلی ایش‌لری تنظیم‌لمه‌لرینده اوروپاایتتیفاقی‌نین پایی اولور.<ref name="Internal borders">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/freetravel/frontiers/fsj_freetravel_schengen_en.htm | title= Abolition of internal borders and creation of a single EU external frontier | accessdate = ۲۰۰۷-[[۲۴ yanvar]] | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۵}}</ref> اوروپاایتتیفاقی، دؤولت‌لر آراسی و چوْخ میلّت‌لی بیر مئیدانا گلمه‌دیر. بیرلیک ایچینده کیمی مؤوضوع‌لاردا دؤولت‌لر آراسی راضیلاشما و فیکیر ایتتیفاقی لازیم‌دیر. آنجاق موعه‌ایه‌ن وضعیت‌لرده میلّت اوستو رهبرلیک اورقان‌لاری، عوضولرین موقاویله‌سی اولمادان دا قرارا وئره بیلر. اوروپاایتتیفاقی‌نین بۇ تیپ حاق‌لارا صاحیب اهمیت‌لی رهبرلیک واحیدلری اوروپاکومیسسیاسی، اوروپاپارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی شوراسی، لیدئرلر ساممیتی (اجلاس سران)، اوروپاعدالت محکمه‌سی و اوروپامرکزی بانکی‌نینمجلیسی، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری بئش ایل‌دن بیر سس وئرمه اوصولوایله سئچرلر. اوروپاایتتیفاقی‌نین تمل‌لری ۱۹۵۱-جی ایلده، آلتی اؤلکه‌نین ایشتیراکی ایله یارادیلان اوروپاکؤمور و پولاد ایتتیفاقی‌نین و ۱۹۵۷ روما سازیشینه اساس‌لانیر. او دؤوردن بۇ یانا، بیرلیک یئنی عوضولرین ایشتیراک‌لاری‌یلا اؤلچو اولاراق بؤیوموش؛ وار اوْلان صلاحییت‌لرینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری علاوه ائده‌رک ده گوجونو آرتیرمیش‌دیر. عوضو دؤولت‌لر دسامبر ۲۰۰۷-جی ایل‌ده، ایتتیفاقین بۇ گونه قدر ائتدیگی موقاویله‌لر و قانونی قورولوشونو یئنیلمک و یاخشی‌لاش‌دیرماق مقصدی‌له لیسبون موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر. لیسبون سازیشی‌نین تصدیق‌لنمه و عمله گیرمه پروسسی‌نین ۲۰۰۸-جی ایلین ایچینده اولماسی اونگورولموش‌سه (تجویز) ده ایرلاندیادا، موقاویله‌نین تصدیق‌لنمه‌سی اۆچون ائدیلن خالق‌اویلاماسی‌نین (رئفراندوم/همه‌پرسی) ایلک مرحله‌ده منفی نتیجه‌لنمه‌سی قبول مۆدت ینی گئجیک‌دیرمیش‌دیر. == کئچمیشی == === اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی === ایکینجی دونیا دویوشو سوْنراسی عیبارت اوْلان سیاسی هاوا غرب‌آوروپادا بیرلیک و برابرلیک کولک‌لری استیرمه‌یه باشلادی. بودا بیر چوْخ آدام طرفین‌دن، آوروپایا بویوک ضررلر وئرن حددین‌دن آرتیق میلّییت‌چیلیک دوشونجه‌لرین‌دن بیر قاچیش یولو اولاراق گورولوردو.<ref>{{cite web | url = http://www.ena.lu/?doc=۲۴۲&lang=۳ | title = The political consequences | accessdate = ۲۰۰۷–۵ Eylül | coauthors = [[European NAvigator]] }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بۇ دوشونجه‌لرله بیرلیک‌ده ۱۹۵۱-جی ایل‌ده، ایلک مووففقییت‌ه چاتان اوروپاداخیلی ایش ایتتیفاقی اوْلان، اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی تکلیفی گل‌دی. بۇ مئیدانا گلمه‌نین اساس مقصدی، باش‌دا فرانسه و غرب آلمانییا اولماق اوزره عوضولری آراسین‌دا کومور و پولاد ائندوستری‌لری‌نین (صنایئع) رهبرلیگینی بیر آرایا گتیرمک‌ایدی. بونون قورولوش سببی، دوورون ان اهمیتلی صنایئع خام‌مال‌لاری (مواد اولیه) اوْلان کومور و پولاددان یارانا بیله‌جک هر هانسی بیر موباحیثه‌نین قارشی‌سی‌نین آلینماسی و بونا باغلی اولاراق ایکی اؤلکه آراسین‌داکی اولابیله‌جک بیر دویوشون مانیعه توره‌دیلمه‌سی‌نین. بۇ ایش ایتتیفاقی‌نین قوروجولاری ائتدیک‌لرینی «اوروپاایتتیفاقین‌دان ایلک آددیم» اولاراق نییت‌لدی‌لر.<ref>{{cite web | url = http://europa.eu/abc/symbols/9-may/decl_en.htm | title= Declaration of 9 May ۱۹۵۰ | accessdate = ۲۰۰۷–۵ Eylül | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> ایتتیفاقین دیگر قوروجو عوضولری ایتالییا و بئنئلوکس اؤلکه‌لری: بلژیک، هوللاندییا و لوکزامبورق ایدی.<ref name="Europa History 45-59">{{cite web | url = http://europa.eu/abc/history/1945-1959/index_en.htm | title= A peaceful Europe - the beginnings of cooperation | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> === اوروپابیرلیک‌لری === ۱۹۵۷-جی ایل‌ده ایکی یئنی بیرلیک داها یارادیل‌دی: گومروک ایتتیفاقی عملییات‌لارینی تأمین ائدن اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی و نووه انرژی ایش‌لری ایجرا ائتمک اۆچون قورولان اوروپاآتوم انرژی‌سی ایتتیفاقی (ئوراتوم).<ref name="Europa History 45-59" /> ۱۹۶۷-جی ایله گلین‌دیگین‌ده ایمضالانان بروکسئل موقاویله‌سی‌ایله وار اوْلان ۳ بیرلیک اوروپابیرلیک‌لری یادا داها مشهور فورماسی‌ایله اوروپاایتتیفاقی (ات) آدی‌ایله تک بیر دام آلتین‌دا توپلاندی.<ref name="ENA Merge">{{cite web | url = http://www.ena.lu?lang=۲&doc=۴۷۳ | title = Merging the executives | accessdate = ۲۰۰۷–۲۵ Haziran | coauthors = [[European NAvigator]] }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ۱۹۷۳-جی ایل‌ده اوروپابیرلیک‌لری دانمارک، ایرلاندییا و بیرلشمیش کرال‌لیغین‌دا ایچینه آلیناراق گئنیشله‌مه یولونا گئت‌دی.<ref name="ENA First enlargement">{{cite web | url = http://www.ena.lu?lang=۲&doc=۵۵۵ | title = The first enlargement | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors = [[European NAvigator]] }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بۇ اؤلکه‌لرده ایلک ایشتیراک آپاریلان دانیشیق‌لار زامانی نوروئچ‌ایله‌ده موزاکیره اوتورولدو. آنجاق اؤلکه‌ده تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لاماسی (رئفراندوم) نتیجه‌سین‌ده ایشتیراک ایستگی ردد ائدیلین‌جه، نوروئچ ایتتیفاقین خاریجین‌ده قال‌دی. اوروپاپارلامئنتی‌نین عوضولری آراسین‌دا ایلک دئموکراتیک، بیرباشا سئچکی‌لر ۱۹۷۹-جو ایل‌ده رئال‌لاش‌دیریل‌دی.<ref name="ENA New Parliament">{{cite web | url = http://www.ena.lu?lang=۲&doc=۵۷۱ | title = The new European Parliament | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors = [[European NAvigator]] }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بون‌لار آوروپالی‌لارا اوروپاپارلامئنتی میلّت وکیل‌لرینی سئچمه‌لری مووضوع‌سون‌دا ایمکان تأمین ائدن و آیری‌جا بین‌الخلق سَوییه‌ده ائدیلن ایلک سئچیم‌لردی. یونانیستان، ایسپانییا و پورتوقالییا بیرلیگه ۱۹۸۰-جی ایل‌لرده قاتیل‌دیرلار.<ref name="ENA Enlargement negotiations">{{cite web | url = http://www.ena.lu?lang=۲&doc=۶۵۲۵ | title = Negotiations for enlargement | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors = [[European NAvigator]] }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ۱۹۸۵-جی ایل‌ده ایمضالانان شئنگئن سازیشی عوضو دوولت‌لرین بیر چوخو آراسین‌دا سرحدده پاسپورت ایداره‌سی اولمادان سفر ائده بیلمه ایمکانینی تأمین ائت‌دی.<ref name="Europa History 90-99">{{cite web | url = http://europa.eu/abc/history/1990-1999/index_en.htm | title= A Europe without frontiers | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> ۱۹۸۶-جی ایل‌ده اوروپابایراغی ایستیفاده ائدیلمه‌یه باشلان‌دی و لیدئرلر اوروپاتک سندینی ایمضالادیرلار. بونون‌لا بیرلیک‌ده ایتتیفاقین قرار آلما مئکانیزمی‌نین گئنیشله‌مه‌سی، تیجارت عملییات‌لاردا مانیعه و فورمال (رسمی) آزالدیلماسی و داها ایره‌لی بیر اوروپاسیاسی ایش‌ایتتیفاقی تشکیلاتی یارادیلماسی تأمین ائدیل‌دی. === اوروپاایتتیفاقی === [[File:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|left|دمیر پرده‌نین داغیلماسی، ایتتیفاقین شرقه دوغرو گئنیشلنمه‌سینه ایمکان وئردی (بئرلین دیواری).]] ۱۹۹۰-جی ایل‌ده دمیر پرده‌نین ییخیلماسی‌ایله کوهنه شرق آلمانییا، بیرلش‌میش یئنی آلمانییانین بیر حیصّه‌سی کیمی بیرلیگه قاتیل‌دی.<ref name="Europa History 80-89">{{cite web | url = http://europa.eu/abc/history/1980-1989/index_en.htm | title= ۱۹۸۰–۱۹۸۹ The changing face of Europe - the fall of the Berlin Wall | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> شرق آوروپایا دوغرو رئال‌لاش‌دیریلان گئنیشله‌مه‌ایله بیرلیک‌ده، بیرلیگه قوشولماق نامیزد اؤلکه‌لره تطبیق مقصدی‌ایله کوپئنهاگ کریتئرلری‌نین قبول ائدیلمه‌سی اوزرینه گوروش ایتتیفاقینه چاتیل‌دی. ۷ فئوریه ۱۹۹۲ تاریخین‌ده مااستریخت موقاویله‌سی قوووه‌یه میندی.<ref>{{cite web | url = http://europa.eu/scadplus/treaties/maastricht_en.htm | title = Treaty of Maastricht on European Union | accessdate = ۲۰۰۷-۱۰-۲۰ | coauthors = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | iş = Activities of the European Union | archivedate = 2007-10-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071021040202/http://europa.eu/scadplus/treaties/maastricht_en.htm }}; {{قایناق کیتاب |son=Craig |first=Paul |coauthors=Grainne De Burca , P. P. Craig |title=EU Law: Text, Cases and Materials |url=https://archive.org/details/eulawtextcasesma0000berr |year = ۲۰۰۶ |publisher=Oxford University Press |isbn=۹۷۸-۰-۱۹-۹۲۷۳۸۹-۸ |sayfalar=p15|۲}}</ref> بۇ آندلاشما ایلک دفعه اوروپاایتتیفاقی تئرمینینی ایستیفاده ائت‌دی و اوچ سوتون آدینی وئردیگی تطبیق ساحه‌سینی باشلاددی. بوگون‌کی اوروپاایتتیفاقی تئرمینی، کئچمیش‌ده اوروپابیرلیک‌لری‌نین وظیفه ساحه‌سینه گیرن سیاست و میلّت‌اوستو عملییات‌لاری ایحاطه ائدن بیرینجی سوتونا یولداش دوشور. ایکینجی و اۆچونجو سوتون‌لارسا ایتتیفاقین خاریجی سیاستی‌ایله داخیلی ایش‌لریله علاقه‌دار، داها چوْخ دوولت‌لر آراسی سَوییه‌ده ایش‌ایتتیفاقی تقدیم ائدیر. گونده‌لیک دانیشیق دیلین‌ده اوروپاایتتیفاقی تئرمینی، اوروپاایتتیفاقی اۆچون‌ده ایستیفاده ائدیلمک‌ده‌دیر و ایتتیفاقین بیرینجی سوتونونون بیر عوضوو اولاراق اوروپاایتتیفاقی آدی، نظرده توتولدوغو تاریخ‌ده قوووه‌یه گیره‌جک اوْلان لیسبون موقاویله‌سی‌ایله بیرلیک‌ده ایستیفاده‌دن قالخاجاق. بیرلیگه ۱۹۹۵-جی ایل‌ده، اوتریش، ایسوئچ و فینلاندییا قاتیل‌دی. ۱۹۹۷-جی ایل تاریخ‌لی [[آمستردام|آمئستئردام]] آندلاشماسی، مااستریخت آندلاشماسی‌نین دئموکراتییا و خاریجی سیاست باشلیق‌لاردا یاخشی‌لاشدیرمالار ائتمک اۆچون ایمضالانیب. آمئستئردام آندلاشماسینی ۲۰۰۱-جی ایل‌دن‌ایجه آنلاشماسی ایزله‌دی و بودا ایتتیفاقین شرق ایستیقامت‌لی گئنیشلن‌مه‌سینه یئنی ویزیونلار قازان‌دیرماق آدینا روما و مااستریخت آندلاشمالاری‌نین اوزرین‌ده تنظیم‌لمه‌لر ائت‌دی. ۲۰۰۲-جی ایل‌ده اون‌ایکی عوضو اؤلکه «آورو» آدلی اورتاق بیر پول واحیدی منیم‌سه‌دی. اوگون‌دن بویانا، آورو ساحه‌سی دئییلن آورو ایستیفاده اؤلکه‌لر سایجا اون‌بئشی آش‌دی. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی، اکثرییه‌ت‌ی کوهنه شرق بولوکو اؤلکه‌لرین‌دن اوْلان اون یئنی نامیزد اؤلکه‌نین‌ده بیرلیگه رسمی اولاراق قاتیل‌مالاری‌ایلا تاریخین‌ده‌کی ان بویوک گئنیشله‌مه‌ای گوردو.<ref name="Europa History 00">{{cite web | url = http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm | title = A decade of further expansion | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | coauthors = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2007-06-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070615031714/http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm }}</ref> اوچ ایل سوْنرا، بولقاریستان و رومینییادا بیرلیگه گیردی.<ref name="Europa History 00" /> === آنا یاسا و لیسبون موقاویله‌سی === ۲۰۰۴-جو ایل‌ده [[روم|روما]]دا، داها اوولکی بوتون موقاویله‌لری تک بیر سندده ییغاجاق اوروپاایتتیفاقی آنایاساسی حاضیرلانماسینی نظرده توتان موقاویله ایمضالانیب. آنجاق بۇ کونستیتوسییا لاییحه‌سینی، فرانسه و هلند تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لامالارین‌دا (رفراندوم) آلینان منفی نتیجه‌لردن اوتری دیگر اؤلکه‌لرده تطبیق اوْلونمادی و تصدیق ائتمه عملییاتی هئچ بیر زامان تامام‌لانمادی. بۇ سبب‌له بونون یئرین، ۲۰۰۷-جی ایل‌ده اوولکی موقاویله‌لری یئنی بیر کونستیتوسییایلا ده‌ایشدیرمک شرط‌لرینی یاخشیلاشدیرماغی نظرده توتان و ایصلاحات آندلاشماسی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی ایمضالاندی.<ref name="Europa Lisbon treaty">{{cite web | url = http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/index_en.htm | title = The Treaty at a glance | accessdate = ۲۰۰۸-۰۶-۲۵ | coauthors = www.europa.eu | archivedate = 2014-12-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141229145500/http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/index_en.htm }}</ref> قوناق اؤلکه‌لرده ائدیلن خالق‌اوی‌لامالاری نتیجه‌سین‌ده تصدیق‌لنسه، ژانویه ۲۰۰۹دا قوووه‌یه گیرمه‌سی نظرده توتولان آندلاشما ایلک اولاراق اویلان‌دیغی (رئفراندوما قویولدوغو) ایرلاندییا رئسپوبلیکاسین‌دا ردد ائدیلین‌جه، پروسسین گله‌جگینه باغلی گوزلمه‌لر بلیرسیزلش‌دی. ۲ اوْکتوبر ۲۰۰۹ تاریخین‌ده یئنی‌دن حیاتا کئچیریلن سس‌وئرمه‌ده ایرلاندییا خالقی‌نین‌دا موثبت گوروش بیل‌دیرمه‌سی لیسبون موقاویله‌سی بوتون عوضو اؤلکه‌لر طرفین‌دن قبول گورموش اوْلدو و تطبیق مۆدت ینه آلینماسی‌نین اوْلان بوتون مانیعه‌لر آرادان قالدیریل‌میش اوْلدو. موقاویله جبل‌الطارق و ساحه خوصوصی بؤلگه‌لرین‌ده‌ده اویلاندیق‌دان سوْنرا بۇ بؤلگه‌لر قارشی گوروش بیلدیرسه‌ده، بۇ بؤلگه‌لرین موقاویله موددعالاری‌نین خاریجین‌ده قالماسی شرطی‌ایله قوووه‌یه مینیر. == عوضو دوولت‌لر == [[File:European Union map.svg|thumb|left|اوروپاایتتیفاقی‌نین عوضو اؤلکه‌لری.]] اوروپاایتتیفاقی ایییرمی‌یئددی موستقیل دوولت‌دن عیبارت‌دیر. بون‌لار عوضو دوولت‌لر اولاراق بیلینن آلمانییا، اوتریش، بیرلش‌میش کراللیق (بویوک بریتانییا)، بئل‌چیکا (بئلژیک)، بولقاریستان، چئک جومهوریتی، دانمارک، ائستونی‌یا، فینلاندییا، فرانسه، قیبریس، هوللاندییا، ایرلاندییا، ایسپانییا، ایسوئچ، ایتالییا، لاتوییا، لیتوا، لوکزامبورق، ماجاریستان، مالتا، لهیستان، پورتوقالییا، رومانی‌یا، اسلوواکی‌یا، اسلووئنی‌یا و یونانیستانین‌دیر.<ref>{{وب قایناقلاماسی | باغلانتی = http://europa.eu/abc/european_countries/index_en.htm | باشلیق= European Countries | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۵ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> بیرلیگه قاتیلماغی گوزله‌ین ۵ نامیزد اؤلکه واردیر. بون‌لار: کورواسی‌یا، ایسلاندییا، مقدونییه جومهوریتی، مونته‌نئگرو و تورکیه‌دیر. قربی بالکان اؤلکه‌لری آلبانییا، بوسنییا-هئرزئقووینا و صئربییا اولا بیله‌جک رسمی نامیزدلر اولاراق تعیین اوْلون‌موش‌دور.<ref name="Europa Enlargement">{{وب قایناقلاماسی | باغلانتی = http://ec.europa.eu/enlargement/countries/index_en.htm | باشلیق= European Commission - Enlargement - Candidate and Potential Candidate Countries | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> سون دوورده کوزووایادا بنزر بیر ستاتوس وئریل‌میش‌دیر.<ref name="EU Council on Kosovo">{{وب قایناقلاماسی | باغلانتی = http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/gena/98770.pdf | باشلیق= EU/Kosovo Factsheet | accessdate = ۲۰۰۷-۰۳-۲۷ | publisher= European Union - Delegation of the European Commission to the United States}}</ref> اوروپاایتتیفاقینه قاتیلابیلمک اۆچون بیر اؤلکه ۱۹۹۳-جو ایل‌ده کوپئنهاگ لیدئرلر ساممی‌تین‌ده تعیین اوْلونان کوپن‌هاگ کریتئرلرینی تامامی‌ایله تأمین ائتمک وضعییتین‌ده‌دیر. بۇ اولچوت‌لر (مئعیارلار)، قانونون عالی‌لیگینه و اینسان حوقوق‌لارینا حورمت گوسترن ثابیت دئموکراتییا، بیرلیک عوضولری‌ایله رقابت ائده بیله‌جک سَوییه‌ده موحکم اساس‌لی بیر ایقتیصادییات و اوروپاایتتیفاقی قانون‌لارینی‌دا احتیوا ائدن عوضولوک شرط‌لری‌نین قبول ائدیلمه‌سینی طلب ائدیر. بیر نامیزد اؤلکه‌نین بۇ اولچوت‌لر عویوب اویمادیغی‌نین ده‌یه‌رلندیریلمه‌سی‌نین ائدیلمه‌سی شورانین وظیفه ساحه‌سی‌دیر.<ref name="Europa Enlargement"/> ایتتیفاقین ایندی‌کی واخت‌دا وار اوْلان تعلیمات‌لاری، ۱۹۸۵-جی ایل‌ده قرین‌لندییا بیرلیک‌دن چکیلمه‌سی‌ایله نومونه‌سی یاشانماسینا قارشی، عوضو بیر اؤلکه‌نین بیرلیک‌دن نئجه آیری‌لا آچیق‌جا گوسترمک‌ده‌دیر. آنجاق بۇ مووضوع‌ا تصدیق‌لنمه گوزله‌یه‌ن لیسبون آندلاشماسین‌دا توخونول‌موش‌دور و بۇ لاییحه بیر اؤلکه‌نین بیرلیک‌دن چیخماق ایستمه‌سی وضعییتین‌ده ایزله‌نیله‌جک عملییات‌لاری داخیل‌دیر. بیرلیگه قاتیلماماق ایسته‌یه‌ن دورد اوروپااولکه‌سی ایسوئچ، ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ‌دن اوروپاایتتیفاقی‌ایله علاقه‌دار بیر چوْخ ایقتیصادی و حوقوقی تنظیمله‌مه‌یه ایسه قیسمن‌ده اولسا ایشتیراک گوسترمیش‌دیر. بۇ اؤلکه‌لردن ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ، اوروپاایقتیصادی اۆچون واسیطه‌سی‌له اورتاق بازار قایدالارینا قاتیل‌میش‌دیر. ایسوئچه‌ده بنزر ایکی-طرف‌لی موقاویله‌لر واسیطه‌سی‌له اوروپاایتتیفاقی‌ایله علاقه‌لر قورموش‌دور.<ref name="CH">{{وب قایناقلاماسی | باغلانتی = http://ec.europa.eu/external_relations/switzerland/intro/index.htm | باشلیق= The EU's relations with Switzerland | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۱۶ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> آوروپانین سیاسی اولاراق تانین‌میش بئش کیچیک دوولتی اوْلان آندوررا، لیختئن‌شتاین، موناکو، سان‌مارینو و واتیکان‌ایله ایجرا ائدیلن علاقه‌لرده آورونو اورتاق پول واحیدی اولاراق ایستیفاده و بعضی دیگر ایقتیصادی امکداش‌لیق ایش‌لری ائتمک‌دن عیبارت‌دیر. == اوروپا ایتتیفاقین گئنیش‌لنمه سوره‌جی == </div> <div class="NavContent"> {| align="center" width="100%" cellpadding="4" cellspacing="۰" style="border: 1px solid #000000; float: right; margin-bottom: 5px; margin-top: 5px;" |- style="background-color: #CCCCCC;" | width="210px" rowspan="2" style="background-color: #CCCCCC;" | [[فایل:EC1957.png|210px|اوروپابیرلیگی‌نین خریطه‌سی(۱۹۵۷)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۱۹۵۷(میلادی)|۱۹۵۷]] – قوروجو عوضولر'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" |اوروپاایقتیصادی بیرلییی‌نین قورولوش ۶ قوران عوضو: * {{بایراق|بلژیک}} * {{بایراق|فرانسه}} * {{بایراق|هلند}} * {{بایراق|لوکزامبورق}} * {{بایراق|آلمان}} * {{بایراق|ایتالیا}} |- style="background-color: #۰۰۰۰۰۰;" | colspan="۶" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" style="background-color: #CCCCCC;" | [[فایل:EC1973.png|210px|اوروپاایقتیصادی بیرلیک خریطه‌سی (۱۹۷۳)]] | align= "center" valign="center" | {{درشت|'''[[۱۹۷۳(میلادی)|۱۹۷۳]] – بیرینجی بویومه'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | بیرینجی بویومه، یئنی عوضولر: * {{بایراق|دانمارک}} * {{بایراق|بؤیوک بریتانیا}} * {{بایراق| ایرلند}} |- style="background-color: #۰۰۰۰۰۰;" | colspan="۶" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="۲" | [[فایل:EC1981.png|210px|اوروپابیرلییی‌نین خریطه‌سی (۱۹۸۱)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۱۹۸۱(میلادی)|۱۹۸۱]] – ایکینجی بویومه'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | ایکینجی بویومه، یئنی عوضولر: * {{بایراق|یونان}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="6" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" | [[فایل:EC1981.png|210px|ایلک آیریلما(۱۹۸۱)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۱۹۸۵(میلادی)|۱۹۸۵]] – ایلک آیریلما'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | ایلک آیریلما، آیریلان بؤلگه: * {{بایراق|قرین لند}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="6" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" | [[فایل:EC1986.png|210px|اوروپابیرلییی‌نین خریطه‌سی (۱۹۸۶)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۱۹۸۶(میلادی)|۱۹۸۶]] – اۆچونجو بویومه'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | اۆچونجو بویومه، یئنی عوضولر: * {{بایراق|پرتقال}} * {{بایراق|ایسپانیا}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="6" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" | [[فایل:EC1990.png|210px|اوروپاایقتیصادی بیرلیک خریطه‌سی (۱۹۹۰)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۱۹۹۰(میلادی)|۱۹۹۰]] – آلمانین یئنی‌دن بیرلشمه‌سی'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | آلمانین یئنی‌دن بیرلشمه‌سی، بیرلییه رسمن قاتیلان اوستان‌لر: * {{بایراق|Brandenburg}} * {{بایراق|Mecklenburg-Vorpommern}} * {{بایراق|Saxony}} * {{بایراق|Saxony-Anhalt}} * {{بایراق|Thuringia}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="۶" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="۲" | [[فایل:EU1995.png|210px|اوروپا بیرلیگی خریطه‌سی (۱۹۹۵)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۱۹۹۵(میلادی)|۱۹۹۵]] – دوردونجو بویومه'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | دوردونجو بویومه، یئنی عوضولر: * {{بایراق|اتریش}} * {{بایراق|فنلاند}} * {{بایراق|سوئد}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="6" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" | [[فایل:EU2004.png|210px|اوروپابیرلیگی ترکیبی (۲۰۰۴)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۲۰۰۴(میلادی)|۲۰۰۴]] – بئشینجی بویومه'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | بئشینجی بویومه، یئنی عوضولر: * {{بایراق|چک}} * {{بایراق|استونی}} * {{بایراق|قبرس}} * {{بایراق|لتونی}} * {{بایراق|لیتوانی}} * {{بایراق|مجاریستان}} * {{بایراق|مالت}} * {{بایراق|لهیستان}} * {{بایراق|اسلوواکی}} * {{بایراق|اسلووانی}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="6" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" | [[فایل:EU2007.png|210px|اوروپابیرلییی خریطه‌سی (۲۰۰۷)]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۲۰۰۷(میلادی)|۲۰۰۷]] – آلتینجی بویومه'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | آلتینجی بویومه، یئنی اؤلکه‌لر: * {{بایراق|بلغاریستان}} * {{بایراق|رومانی}} |- style="background-color: #000000;" | colspan="6" | |- style="background-color: #CCCCCC;" | rowspan="2" | [[فایل:European Union Members.png|210px|اوروپاایتتیفاقی‌اۆچون نامیزد اؤلکه‌لر]] | align= "center" valign="center" |{{درشت|'''[[۲۰۱۱(میلادی)|۲۰۱۱]] – نامیزد اؤلکه‌لر و اولابیله‌جک نامیزدلر'''}} |- | style="background-color: #EEEEEE;" valign="center" align="right" | نامیزد اؤلکه‌لر: * {{بایراق|کرواسی}} * {{بایراق|ایسلند}} * {{بایراق|مونته نگرو}} * {{بایراق|مقدونیه}} * {{بایراق|تورکیه}} اولابیله‌جک نامیزدلر: * {{بایراق|آلبانی}} * {{بایراق|بوسنی و هرزگوین}} * {{بایراق|کوزووو}} * {{بایراق|صربیستان}} |}</div>{{-}} {{آریت}} ==جوغرافیا== [[File:Mont Blanc depuis la gare des glaciers.jpg|thumb|left|مونت بلانج، اوروپاایتتیفاقی‌نین ان یوکسک نوقطه‌سی‌دیر.]] اوروپاایتتیفاقی‌نین توْرپاق‌لاری قیطعه خاریجینه داشان یادا قیطعه خاریجین‌ده اوْلان بعضی توْرپاق‌لار خاریجین‌ده ایگیرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌نین جمعی توْرپاق‌لارین‌دان عیبارت‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌نین سرحدلری، اوروپاقاره‌سی‌نین سرحدلری‌ایله برابر دئییل؛ چون‌کی قیطعه‌نین بیر پارچاسی اولمالارینا قارشی، ایسلاندییا، نوروئچ و سوئیس کیمی اؤلکه‌لر بیرلیک ایچین‌ده دئییل. بونون‌لا بیرلیک‌ده، بعضی عوضو اؤلکه‌لرین‌ده توْرپاق‌لاری‌نین بیر حیصّه‌سینی تشکیل ائدن یئرلر، مثلاً، دانمارکنین فارئر آدالاری و بیرلش‌میش کرال‌لیغین مانش آدالاری، ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر. ایتتیفاقین عوضولرینه باغلی، جوغرافی اولاراق اوروپاخاریجین‌ده قالان، قرین‌لند، آروبا و هوللاندییا آنتیل کیمی بیر چوْخ بؤلگه‌ده ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر. آزورلار، کانارییا آدالاری، فرانسیز گویاناسی، گواده‌لووپه، مادئیرا، مارتینیقوه، رئونیون، ساینت بارتهئلئمی و ساینت مارتین کیمی جوغرافی اولاراق اوروپاتوْرپاق‌لاری ایچین‌ده اولمایان بعضی خوصوصی عوضو دوولت توپراق‌لاری‌ایسه بۇ وضعییت‌لرینه قارشی بیرلیک عوضوو اولاراق گورونورلر.<ref name="Amsterdam">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html | title = Treaty of Amsterdam | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۹ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]]: Official Journal | archivedate = 2008-02-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080217024604/http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html }}</ref><ref name="Consolidated Treaties">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:۲۰۰۶:۳۲۱E:0001:0331:EN:pdf | title = Consolidated Treaties on European Union and establishing the European Community | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ECB where euro">{{cite web | url = http://www.ecb.int/bc/faqbc/circulation/html/index.en.html#q۲ | title = Where is the euro legal tender? | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | publisher = [[European Central Bank]] | date = ۲۰۰۶ | format = PDF | archivedate = 2008-10-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081015235348/http://www.ecb.int/bc/faqbc/circulation/html/index.en.html#q۲ }}</ref> [[File:Bay of Balos.jpg|thumb|right|۶۹ مین ک. م-لیک ساحیل شریدی (نواری) آ. انین ایقلیمینی تأثیر ائدر (گیریت).]] اوروپاایتتیفاقی عوضوو اؤلکه‌لرین جمعی ساحه‌سی ۴٫۴۲۲٫۷۷۳ کوادرات کیلومترلیک بیر ساحه‌نی توتور. ایتتیفاقین جمعی توْرپاق‌لاری، ساحه باخیمین‌دان اله آلیندیغین‌دا ۶ اؤلکه‌دن سوْنرا گلیر. ایتتیفاقین سرحدلری ایچین‌ده‌کی ان یوکسک نوقطه، آلپ‌لاردا دنیز سَوییه‌سین‌دن ۴۸۰۷ مترلیک یوسکلیگی‌ایله غرب آوروپانین‌دا ان یوکسک نوقطه‌سی اوْلان مونت بلانج‌دیر. کانادادان سوْنرا دونیانین ان اوزون ساحیلینه صاحیب اوْلان اوروپاایتتیفاقی ۶۹٫۳۴۷ کیلومتر اوزون‌لوغون‌داکی ساحیل‌لری طرفین‌دن گرک یئرشکیل‌لری، گرک ایقلیم خوصوصییت‌لری، ایسترسه‌ده ایقتیصادی شرط‌لری باخیمین‌دان تأثیرلن‌میش‌دیر. عوضو دوولت‌لر جمع‌ده اییگرمی‌بیر بیرلیک خاریجی اؤلکه قورو سرحدی پایلاشارلار. جمع‌ده ۱۲٫۴۴۱ کیلومتره چاتان بۇ اوزون‌لوقویلا اوروپاایتتیفاقی‌نین سرحدلری دونیاداکی ان اوزون بئشینجی سرحد اولما خوصوصییت‌ینی داشیییر.<ref name="Europa Members">{{cite web | url = http://europa.eu/abc/european_countries/index_en.htm | title= European countries | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۹ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = ۲۰۰۷}}</ref><ref name="CIA">{{cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html | title = European Union | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۰۸ | publisher = [[Central Intelligence Agency]] | iş = [[The World Factbook]] | archivedate = 2020-06-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200615123528/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html }}</ref><ref name="Longest coasts">{{cite web | url = http://home.comcast.net/~igpl/Countries.html | title = Countries of the Earth | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۰۸ | publisher = home.comcast.net | date = ۲۰۰۶ | archivedate = 2003-08-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20030804212007/http://home.comcast.net/~igpl/Countries.html }}<!--Eğer daha bilimsel bir kaynak bulabiliyorsanız ekleyin--></ref> دنیزاشیری اؤلکه توْرپاق‌لاری‌دا ایشین ایچینه قاتیلدیغین‌دا اوروپاعومومی اولاراق قوطب ایقلیمین‌دن تروپیک ایقلیمه قدر گئنیش یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان بیر ایقلیم موختلیف‌لیگی یاشار. بۇ وضعییت‌ده اوروپااۆچون عومومی بیر ایقلیم قییمت‌لندیرمه ائتمگی غئیری-مۆمکون ائدر. اهالی‌نین چوخو یا آرالیق دنیزی ایقلیمی‌نین (جنوبی آوروپا) یا اوقیانوسال ایقلیمین (قربی آوروپا) یادا قوزئی ایقلیمینه کئچید ایلک یئر ایقلیمین حاکیم اوْلدوغو بؤلگه‌لرده (شیمالی آوروپا) یاشار.<ref name="Humid Continental climate">{{cite web | url = http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/climate_systems/humid_continental.html | title = Humid Continental Climate | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۹ | publisher = [[University of Wisconsin-Stevens Point]] | çalışma = The physical environment | date = ۲۰۰۷ | archivedate = 2013-10-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131015104304/http://www4.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/climate_systems/humid_continental.html }}</ref> == ایداره == اوروپاایتتیفاقی‌نین بوگون‌کو قورولوشو بعضی موقاویله‌لر اساسی اوزرینه قورولودور. بۇ موقاویله‌لر یئنی علاوه‌لر و وار اوْلان شرح‌لری یاخشیلاش‌دیرمالار ائدیله‌رک بیر چوْخ دفعه رئداکته ائدیلیب.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/ireland/general_information/legal_information_and_eu_law/sources_eu_law/index_en.htm | title= Sources of EU law | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۵ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> سازیش‌لر، ایتتیفاقین سیاسی مقصدلرینی تعریف‌لر و قانونی گوج‌لری‌له مقصدینه چاتابیلمک اۆچون تشکیلات‌لار توسعه ائتدیرر. ائدیلن موقاویله‌لر بیرلیگه عوضو دوولت‌لری و یوردداش‌لاری‌نی دوغرودان تأثیر ائدر و بودا بیرلیک لوغت‌ین‌ده بیرباشا تأثیر تئرمینی تعیین اوْلونار.<ref name="art249 Rome">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title = European Community consolidated treaty, (article 249, provisions for making regulations) | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۰۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2007-12-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf }}</ref> قوناق اۆچون اؤلکه‌لر، عوضولوک شرط‌لرین‌دن بیری اولاراق، میلّی محکمه‌لرین‌ده اوروپاایتتیفاقی موقاویله‌لری ایشیغین‌دا اوروپاایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگینه گوره حرکت ائدر. هر هانسی بیر اؤلکه‌ده اوروپاایتتیفاقی حوقوقون‌دا اوْلان بیر قانون وار اوْلان میلّی قانون‌وئریجی‌لیک ضیددییت تشکیل ائتسه اوروپاایتتیفاقی قانون‌لاری‌نین تطبیق اوْلونماسی گوزله‌نیلیر.<ref name="Supremacy">According to the principle of Supremacy as established by the ECJ in Case ۶/۶۴, ''Falminio Costa v. ENEL'' [1964] ECR 585. See Craig and de Búrca, ch. 7. See also: ''Factortame Ltd. v. Secretary of State for Transport (No. ۲) [۱۹۹۱] ۱ AC 603'', ''Solange II'' (''Re Wuensche Handelsgesellschaft'', BVerfG decision of 22 Oct. ۱۹۸۶ [۱۹۸۷] ۳ CMLR 225,265) and ''Frontini v. Ministero delle Finanze'' [۱۹۷۴] ۲ CMLR 372; ''Raoul George Nicolo'' [۱۹۹۰] ۱ CMLR 173.</ref> اوروپاایتتیفاقی نیظام‌نامه‌سی‌نی تطبیق قرارلار میلّی محکمه‌لر اوروپاعدالت محکمه‌سی تطبیق‌لری اولاراق آدلاندیریرلار. اوروپاایتتیفاقی، باش‌دا اوروپاایتتیفاقی شوراسی، اوروپاکومیسسیاسی و اوروپاپارلامئنتی اولماق اوزره موختلیف تشکیلات‌لار طرفین‌دن ایداره اوْلونور. چوخ واخت اوروپاایتتیفاقی، هر بیرینه سوتون آدی وئریلن وظیفه ساحه‌لرینه بولون‌موش اولاراق تعیین اوْلونار. اوروپاایتتیفاقی تعلیمات‌لاری بیرینجی سوتونو مئیدانا گتیررکن، ایکینجی سوتون اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستینی اله آلار. اۆچونجو سوتون‌دا ایلک اولاراق عدالت و داخیلی ایش‌لر مسئله‌لری موزاکیره آلین‌میش‌سادا [[آمئستئردام]] و نیجه آندلاشمالارین‌دا ائدیلن ده‌ایشیک‌لیک و علاوه‌لرله بۇ سوتونون وظیفه ساحه‌سی حال-حاضیردا یالنیز تهلوکه‌سیزلیک گوج‌لری و عدالت ساحه‌سین‌ده امکداش‌لیغی ایحاطه ائدیر. بۇ مضمون‌دا ایکینجی و اۆچونجو سوتون‌لار دوولت‌لر آراسین‌داکی عملییات‌لار اولاراق تعیین اوْلونا بیلر؛ چون‌کی کومیسسییا، مجلیس و عدالت دیوانی کیمی میلّت‌اوستو تشکیلات‌لار بۇ عملییات‌لاردا یا هئچ رول اوینامازلار یادا مووضوع‌ا چوْخ آز داخیل اولارلار. اوروپاایتتیفاقی‌نین ایجرا ائتدیگی فععالییت‌لرین چوخو بیرینجی سوتون دامی آلتین‌دا حیاتا کئچیریلیر. بۇ حادیثه‌لر اکثرییت‌له ایقتیصادی مرکزلیک و میلّت‌اوستو تشکیلات‌لار بۇ سوتونون مووضوع‌لارین‌دا داها تأثیرلی‌دیر.<ref name="Glossary Pillars">{{cite web | url = http://europa.eu/scadplus/glossary/eu_pillars_en.htm | title= Pillars of the European Union | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border:1px #cccccc solid" |- style="text-align: center" |width="25%" style="background:#f0aca8" | '''ایجرا''' |width="25%" style="background:#a8dca8" | '''قانون‌وئرجی‌لیک''' |width="25%" style="background:#9898e0" | '''قانون‌وئرجی‌لیک''' |width="25%" style="background:#ffecc0" | '''موحاکیمه''' |- style="text-align: center" | width="25%" style="background:#f0aca8" | '''اوروپاکومیسیاسی''' | width="25%" style="background:#a8dca8" | '''اوروپابیرلیگی شوراسی''' | width="25%" style="background:#9898e0" | '''اوروپاپارلامئنتی''' | width="25%" style="background:#ffecc0" | '''اوروپاعدالت محکمه‌سی''' |- style="text-align: center" | style="background:#f0aca8" | |- | valign="top" style="background:#f0aca8" | * قانون لاییحه‌سی تقدیم ائدیر * بودجه‌نی حاضیرلاییر * ایجرا نظارتی | valign="top" style="background:#a8dca8" | * قانون و داخیلی ایش‌لرینه نیظام‌لار * بین‌الخلق موقاویله‌لری ایمضالاییر | valign="top" style="background:#9898e0" | * قانون و داخیلی ایش‌لرینه تصدیق * کومیسییا نظارتی | valign="top" style="background:#ffecc0" | * اساس حوقوق و آزادلیق‌لارین قورونماسینی تأمین ائدیر |} === کومیسسییا === اوروپاکومیسسیاسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین ایجرا اورقانی کیمی فونکسییا گورر (عمل ائدر) و قانون‌وئریجی‌لیک تکلیف‌لری حاضیرلایاراق بیرلیک ایچین‌ده بون‌لارین گون‌به‌گون حیاتا کئچیریل‌مه‌سینه نظارت ائدیر. بۇ تشکیلات یارادیلارکن، تشکیلاتین لیدئرلرین میلّی چیخارلار ایستیقامتین‌ده حرکت ائتدیگی اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین عکسینه یالنیز عوضو دوولت‌لر اۆچون دئییل، بوتون اوروپادوولت‌لری اۆچون چالیشماسی مقصد قویول‌موش‌دور. کومیسسییا بونا علاوه اولاراق اوروپااینتئقراسیاسی‌نین‌دا مرکزی اولاراق گورولر. بۇ آن ائعتیباری‌ایله موختلیف ساحه‌لرده وظیفه‌لی ایگیرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌نین هر بیرین‌دن گلن بیر کومیسسییا عوضوون‌دن عیبارت‌دیر. کومیسسییایا سئچیله‌جک بوتون عوضولر و کومیسسییایا باشچی‌لیق ائده‌جک عوضو شورا طرفین‌دن نامیزد گوستریلیر. کومیسسییا صدری‌نین آتانماسی‌نین و آیریجا کومیسسییا کابینئتی‌نین قبولو اۆچونمجلیسین تصدیق لازیم‌دیر.<ref name="Europa Institutions Commission">{{cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm | title = Institutions: The European Commission | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2007-06-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm }}</ref> === پارلامئنت === [[File:EP Strasbourg hemicycle l-gal.jpg|thumb|left|ائسترازبورق‌داکی آ. ا پارلامئنتی.]] اوروپاپارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجیلیک اورقانینین بیر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. مجلیسین ۷۳۶ عوضوو، اوروپاایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری طرفین‌دن هر بئش ایل‌دن بیر سئچیلیر. بوتون میلّت وکیل‌لری، اوز اؤلکه‌لرینده میلّی دیامترده تشکیل ائدیلن سئچکی‌لریله ایش باشینا گلمه‌لرینه قارشی، مجلیسوداکی کولتوکارین‌دا میلّی شخصییت‌لرین‌دن چوْخ سیاسی فیکیرلرینه گوره قروپلانیرلار. هر عوضو اؤلکه ایلک‌دن تعیین اوْلون‌موش سای‌دا میلّت وکیلینیمجلیسه گوندریر. مجلیس و شورا بیرلیک ایچین‌ده‌کی قانون‌وئریجی‌لیک عملییات‌لارینی موشترک بیر شکیل‌ده ایجرا ائدرلر. بعضی سیاست‌لری اورتاق قرار مئکانیزمینی ایستیفاده ائدرک ایستیقامت‌لندیررلر. بۇ پروسه‌دور قوووه‌یه گیرمگی گوزله‌ین لیسبون آندلاشماسین‌دا گئنیشله‌دیل‌میش و اورتاق قرار ساحه‌سینه یئنی باشلیق‌لار علاوه اوْلون‌موش‌دور. مجلیس آیریجا، کومیسسییانین و اوروپاایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین آلدیغی قرارلاری ردد ائتمه یادا تنقید حوقوقونادا مالیک‌دیر. مجلیس باشچی‌سی عئینی زامان‌دا مجلیس سوزجوسو اولاراق‌دا وظیفه یئرینه یئتیرر ومجلیسی بین‌الخلق سَوییه‌ده تمثیل ائدیر. باشچی و باشچی کومک‌چی‌لری هر ایکی یاریم ایل‌ده بیرمجلیس ایچین‌ده میلّت وکیل‌لری طرفین‌دن سئچیلیر.<ref name="Europa Institutions Parliament">{{cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/parliament/index_en.htm | title = Institutions: The European Parliament | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2007-06-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070624114722/http://europa.eu/institutions/inst/parliament/index_en.htm }}</ref> === اوروپاایتتیفاقی شوراسی === اوروپاایتتیفاقی شوراسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک اورقانی‌نین دیگر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. بۇ شورا هر عوضو اؤلکه‌دن وکیل‌لری ایلک‌دن تعیین اوْلون‌موش ساحه‌لره گوره وظیفه‌لره تعیین ائدیل‌دیگی موتشککیل بیر پلاتفورمادیر. شورا بیر چوْخ آلت حیصّه‌دن عیبارت‌دیر اولماسینا قارشی تک بیر واحید اولاراق قبول گورر.<ref name="Europa Institutions Council">{{cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/council/index_en.htm | title = Institutions: The Council of the European Union | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2007-07-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070703155822/http://europa.eu/institutions/inst/council/index_en.htm }}</ref> قانون‌وئریجی‌لیک ساحه‌سین‌ده‌کی فونکسییالاری‌نین یانین‌دا شورا، آیریجا اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی داخیلین‌ده‌ده ایداره ائتمه وظیفه‌لر آلیر. اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین صدری، باشچی‌لاری شوراسی‌نین خوصوصییت‌لی چوخ‌لوغویله سئچیلیر، باشچی ۲ و ۵ ایل مۆدت ‌له وظیفه ائدر. سس حاقّی یوخ‌دور. اوروپاایتتیفاقی باشچی‌لیغی وظیفه‌سی ایسه ایگیرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌نین هر بیری‌نین سیرا-سیرا ایشتیراک‌لاری‌ایله آلتی آیلیق دوورلر حالین‌دا چئوریلمه‌لی اولاراق ایجرا ائدیلر. بۇ مۆدت بویونجا حاقّین‌دا دانیشیلان اؤلکه‌نین نوماینده‌سی تشکیل ائدیلن ییغینجاق و گوروش‌لرین بیر چوخونا صدرلیک ائدیر.<ref name="Europa Institutions Council" /> دوور باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائتمک‌ده اوْلان اؤلکه عومومییت‌له، بعضی یئنی‌لیک‌لر، ایتتیفاقین گئنیش‌لنمه‌سینی ماراق‌لاندیران مووضوع‌لار یادا دونیانین هر هانسی بیر بؤلگه‌سی‌ایله داوام ائتدیریلن خاریجی علاقه‌لر کیمی ساحه‌لرده محدود بیر صلاحییت چرچیوه‌سین‌ده حرکت ائدر. === دوولت و حوکومت باشچی‌لاری زیروه‌سی === اوروپاایتتیفاقین‌دا ان یوکسک درجه‌لی سیاسی لیدئرلری بیر آرایا گتیرن تشکیلات، بیر باشچی و هر عوضو اؤلکه‌دن بیر نوماینده‌نین عیبارت لیدئرلر زیروه‌سی‌دیر. عوضو اؤلکه‌لر، زیروه‌ه گوندرمک اوزره یا دوولت باشچی‌لارینی (پرزیدنت کیمی) یادا حوکومت باشچی‌لارینی (باش‌ناظیر کیمی) سئچرلر. لیدئرلر زیروه‌سی هر ایل ان آز اولماسا دورد زیروه نیظام‌لار و بۇ زیروه‌لره چئوریلمه‌لی اولاراق اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائدن اؤلکه‌نین نوماینده‌سی صدرلیک ائدیر.<ref name="Europa Institutions Council" /> اینگیلیسجه‌ده اوروپاشوراسی (European Council) آدی‌ایله خاطیرلانان اوروپازیروه‌سی، اینسان حوقوق‌لاری، تحصیل و مدنیّت ساحه‌سین‌ده خیدمت ائدن و بوتون اوروپادوولت‌لرینه آچیق اوْلان اوروپاشوراسی‌نین شورایی اوروپا(Council of Europe) ایله قاریش‌دیریلمامالی‌دیر. === حوقوقی آکت‌لاری === <imagemap> Image:Supranational European Bodies-tr (2).png|thumb|640px|center|موختلیف اوروپاتشکیلات‌لاری‌نین بیر-بیری‌ایله علاقه‌دارلیق‌لارینی گوسترن جدول rect 398 109 572 130 [[اوروپاشوراسی]] rect 195 138 239 168 [[آلبانییا]] rect 244 108 287 139 [[ائرمنیستان]] rect 293 87 335 117 [[آذربایجان]] rect 345 75 387 104 [[بوسنییا و هئرزئقووینا]] rect 392 64 434 94 [[کورواسی‌یا]] rect 442 53 482 82 [[گورجوستان]] rect 489 52 534 81 [[مولدووا]] rect 541 65 583 94 [[مونته‌نئگرو]] rect 589 73 634 103 [[مقدونییه]] rect 640 88 686 120 [[روسیه]] rect 691 107 736 137 [[صئربییا]] rect 743 139 787 170 [[اوکراینا]] rect 97 236 183 304 [[اوروپاسربست تیجارت بیرلییی]] rect 129 377 170 405 [[ایسوئچ]] rect 205 273 246 301 [[لیختئن‌شیتاین]] rect 205 337 247 365 [[ایسلاندییا]] rect 205 380 247 408 [[نوروئچ]] rect 650 210 722 278 [[اوروپاگومروک بیرلییی]] rect 647 504 689 534 [[آندوررا]] rect 597 537 640 564 [[تورکیه]] rect 727 274 764 303 [[سان‌مارینو]] rect 726 358 769 388 [[موناکو]] rect 422 192 551 211 [[اوروپابیرلیگی]] rect 418 504 461 534 [[بولقاریستان]] rect 467 517 508 545 [[رومانی‌یا]] rect 514 506 556 534 [[بویوک بریتانییا]] rect 324 399 367 428 [[چئک جومهوریتی]] rect 372 425 414 454 [[دانمارک]] rect 419 443 461 472 [[ماجاریستان]] rect 468 457 509 484 [[لئتونی‌یا]] rect 513 441 556 470 [[لیتوانی‌یا]] rect 561 425 603 452 [[لهیستان]] rect 610 398 652 426 [[ایسوئچ]] rect 448 225 525 241 [[آورو بولگه‌سی]] rect 441 249 483 278 [[گونئی قیبریس]] rect 492 249 533 277 [[ایرلاندا]] rect 346 300 388 329 [[اوتریش]] rect 394 300 437 329 [[بلژیک]] rect 441 300 485 329 [[ائستونی‌یا]] rect 491 300 533 329 [[فینلاندا]] rect 539 300 582 329 [[فرانسه]] rect 587 300 629 329 [[آلمانییا]] rect 347 336 388 364 [[یونانیستان]] rect 394 336 437 364 [[ایتالییا]] rect 442 336 484 364 [[لوکزامبورق]] rect 491 336 533 364 [[مالتا]] rect 540 336 583 364 [[هوللاندیا]] rect 588 336 629 364 [[پورتوقالییا]] rect 420 378 461 406 [[ائسلوواکی‌یا]] rect 467 378 509 406 [[ائسلووئنی‌یا]] rect 515 378 557 406 [[ایسپانییا]] rect 248 211 321 277 [[اوروپاایقتیصادی]] rect 234 434 310 470 [[شئنگئن]] rect 900 322 943 350 [[واتیکان]] </imagemap> ائدیلن موقاویله‌لر اوروپاایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین اساس ائلئمئنت‌لری اولماسینا قارشی، بیرلیک تشکیلات‌لاری اۆچون حاضیرلان‌میش بعضی تنظیم‌لمه‌لرده واردیر. بۇ قایدالارین اوچ آنا حیصّه‌سی: بیرلیک اساسنامه‌لر و موقررات‌لار، یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر) و قارارلاردیر (تصمیم). بۇ اوچ بولوم آراسین‌دا رسمی بیر اییئرارکییا یوخ‌دور. بیرلیک اساسنامه‌لری، قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان ائعتیبارن بیرلیگه عوضو بوتون اؤلکه‌لرده تطبیق عونصوره‌سی تانین‌مادان درحال قانون حالینا گلن دوزنلم‌لردیر.[۳۸] اوروپاایتتیفاقین‌دا تطبیق اوْلونان بیرباشا تأثیر تنظیمله‌مه‌سی سببی‌ایله قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان باشلایاراق حاقّین‌دا دانیشیلان اؤلکه‌لرده‌کی اونجل قانون‌لاری ائعتیبارسیز ائدرلر.<ref name="art249 Rome" /> یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر)، نئجه و هانسی یول‌لارلا چوزوم‌له‌یه‌جک‌لری‌نین تقدیرینی عوضو دوولت‌لره بوراخاراق، اؤلکه‌لرین موعه‌ایه‌ن بیر زامان حیصّه‌سی ایچری‌سین‌ده موعه‌ایه‌ن بیر نتیجه‌سی الده ائتمه‌سینی طلب ائدیر. بۇ تقدیرین ایستیفاده ائدیلمه‌سی عومومییت‌له، قانونی تنظیم‌لمه‌لرین دئتال‌لاری میلّی حوکومت‌لره بوراخیل‌دیغی زامان اوستون‌لوک وئریلیر.<ref>To do otherwise would require the drafting of legislation which would have to cope with the frequently divergent legal systems and administrative systems of all of the now 27 member states. See Craig and de Búrca, p. ۱۱۵</ref> ایلک‌دن قویولان مۆدت دولان‌دا موقررات‌لار حوکم‌لری بیرباشا تأثیر تطبیقی‌ایله بیرلیک‌ده یئرلی حوکومت‌لرین حوقوقونا گیره بیلر. قرارلار (تصمیم‌لر) یوخاری‌دا گوستریلن ایکی قانون‌وئریجی‌لیک مودئلینه آلترناتیو بیر یول تقدیم ائده بیلر. لیدئرلر ساممیتی یادا اوروپاکومیسسیاسی رسمی قزئت‌ده هر هانسی بیر تاجیر یادا شیرکت کیمی موعه‌ایه‌ن بیر آلیجییا (گیرنده‌یه) ایستیقامت‌لی قرارلاشار. بۇ قرارلار عومومییت‌له اوروپاایتتیفاقی رقابت حوقوقو ایچین‌ده یادا دوولت کومکی مودیرییت‌لرینه بیلر و اوروپاایتتیفاقی محکمه‌لرین‌ده ایکجه بۇ علاقه‌دار قرارلارا قارشی چیخا بیلرلر. اوروپاایتتیفاقی‌نین حوقوقی سیستمی یوخاری‌داکی قایدالاری ایحاطه ائدن بیر چوْخ قانونی یول (روش) مئیدانا گلر. ایتتیفاقین ائتدیگی موقاویله‌لر بوتون قانون‌وئریجی‌لیک اورقان و عملییات‌لاری اۆچون اساس تشکیل ائدیر و موختلیف ساحه‌لرده قانون چیخارماق اۆچون موختلیف یول‌لار اورتایا قویار.<ref>For a good example of this see Title IV of Part Three of the Treaty of Rome, Council Decision (۲۰۰۴/۹۲۷/EC) of [[22 December]] [[2004]] providing for certain areas covered by Title IV of Part Three of the Treaty establishing the European Community to be governed by the procedure laid down in Article 251 of that Treaty and the Protocol on Article 67 of the Treaty establishing the European Community attached to the Nice Treaty.</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک پروسه‌دورلارین بیر اهمیتلی خوصوصییتی‌ده عوضو دوولت‌لردن بیری یادامجلیس عوضولرین‌دن چوْخ آز قالا هر واخت اوروپاکومیسسیاسی طرفین‌دن تکلیف ائدیله‌بیلر اولماسی‌دیر. دیگر ایکی اهمیتلی عونصور ایسه اوروپاپارلامئنتینه حاضیرلانان بیر قانون لاییحه‌سینی وئتو ائده‌بیلمه حاقّینی وئرن اورتاق قرار مئکانیزمی ومجلیسین بیرلیک لیدئرلرینه مجبوری قوووه‌سی اولمایان تکلیف و تنقیدلر بولونابیلمه‌سی‌دیر. بیر چوْخ وضعییت‌ده قانون تاساری‌لاری‌نین (پیش‌نویس) زیروه‌ده تصدیق‌لنمه‌سی لازیم‌دیر.<ref name="decision making">{{cite web | url = http://europa.eu/institutions/decision-making/index_en.htm | title = Decision-making in the European Union | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۱۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2011-05-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110519092413/http://europa.eu/institutions/decision-making/index_en.htm }}</ref> === محکمه‌لر === اوروپاایتتیفاقی‌نین محکمه حیصّه‌سی اوروپاعدالت محکمه‌سی و لیسبون موقاویله‌سی اویغون اولاراق آدی‌نین عومومی محکمه اولاراق ده‌ایش‌دیریلمه‌سی نظرده توتولان اوروپابیرلیک‌لری ایلک درجه محکمه‌سین‌ده مئیدانا گلر. بۇ ایکی تشکیلات بیرلیک‌ده، ایمضالانان آندلاش‌مالاریله اوروپاایتتیفاقی حوقوقونو ده‌یه‌رلن‌دیریر و تطبیق ائدیر.<ref name="art220 Rome">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title = European Community consolidated treaty, (article 220, The court of Justice) | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۰۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2007-12-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf }}</ref> ایلک درجه محکمه‌سی، اوروپاایتتیفاقی‌نین دیگر محکمه‌لرین‌ده ایلک عومومی اولاراق بیرباشا فردلر یادا شیرکت‌لر طرفین‌دن آچیلان ایددیعالارا باخار. اوروپاعدالت محکمه‌سی ایسه عوضو اؤلکه‌لریله یادا اوروپاایتتیفاقی تشکیلات‌لاری‌ایله علاقه‌دار داوالارلا و عوضو اؤلکه محکمه‌لری‌نین بیر اوست تشکیلاتا سووق ائتدیگی اویوشمازلیک‌لارلا مشغول اولار.<ref>{{cite web | url = http://curia.europa.eu/en/instit/presentationfr/cje.htm | title = The Court of Justice of the European Communities | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۱۴ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2007-12-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071214133406/http://www.curia.europa.eu/en/instit/presentationfr/cje.htm }};{{cite web | url = http://curia.europa.eu/en/instit/presentationfr/tpi.htm | title = The Court of First Instance | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۱۴ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2008-12-28 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081228060728/http://curia.europa.eu/en/instit/presentationfr/tpi.htm }}; {{cite web | url = http://europa.eu/institutions/inst/justice/index_en.htm | title = Institutions: Court of Justice | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۵ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2011-02-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110209170533/http://europa.eu/institutions/inst/justice/index_en.htm }}</ref> ایلک درجه محکمه‌لرین‌ده آلینان قرارلار اۆچون بعضی قانون‌لار ایستیقامتین‌ده عدالت محکمه‌سینه موراجیعت ائدیله‌بیلر و شیکایت ایسته‌نیله‌بیلیر.<ref name="art۲۲۵(۱) Rome">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title = European Community consolidated treaty, (article ۲۲۵ (۱), The court of First Instance) | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۰۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2007-12-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf }}</ref> عوضو دوولت‌لرین یئرلی محکمه‌لری، اوروپاایتتیفاقی حوقوقونون اساس ایجراچی‌سی اولاراق بیرلیک ایچین‌ده اهمیتلی بیر رول اوینایارلار. ائدیلن موقاویله‌لر ایشیغین‌دا، اوروپاایتتیفاقی و میلّی محکمه‌لر آراسین‌دا بیر ایش‌ایتتیفاقی علاقه‌سی یاتار. یئرلی محکمه‌لر داخیلی مووضوع‌لاردا اوروپاایتتیفاقی حوقوقونو تطبیق ائده و بیر قانونون شرح اوْلونماسی مووضوع‌سون‌دا شرحه احتییاج ائشیتسه‌لر عدالت دیوانین‌دان بیر اوندوروشما تاریخی ایسته‌یه بیلرلر. == سیاست == [[File:José Manuel Barroso MEDEF 2.jpg|thumbnail|150px|left|اوروپاکومیسسیاسی باش‌چی‌سی ژوسئ مانوال بارروسو]] اوروپاایتتیفاقی‌نین ان چوْخ ماراقلاندیغی ایکی مؤوضوع اوروپااینتئقراسیاسی و اوروپاایتتیفاقی‌نین گئنیشلنمه‌سی مۆدت ی‌دیر. بیرلیگه یئنی اؤلکه‌لرین قاتیلماسی فاکتی بیرلیک ایچینده و عوضو اؤلکه‌لرده چوْخ تئز شکیلده سیاسی وساییت وضعییتینه گلمیش‌دیر. بۇ پروسسین دستک‌چی‌لری یئنی عوضو ایشتیراک، بیرلییه داخیل اوْلان اؤلکه‌لرده دئموکراتیانین اینکیشافینا ایشتیراک ائتدیگینی مودافیعه یانیندا بؤیومه‌نین ایقتیصادییاتا تؤحفه‌لرینی ده اله آلارلار. بؤیومه تقابول‌لری‌سه اوروپاایتتیفاقی‌نین سیاسی و / و یا مدنی باخیم‌دان حیمایت ائدن داها کنار سرحدلره چاتماسی‌نین بیرلیگه ضرر وئره‌جه‌این‌دن قایغی دویورلار. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده بیرلیگه اون یئنی اؤلکه‌نین قاتیلماسین‌دان بۇ یانا، اوروپاجمعیتی‌نین و بونون‌لا مورتبیط اولاراق پارتیا گؤروش‌لری‌نین ایسه بۇ مؤوضوع‌ا یاناشمالاری داها بی‌طرف اوْلموش‌دور. بۇ مؤوضوع‌دا ان بؤیوک قئید-شرط‌لر تورکیه‌نین بیرلیگه داخیل اولماسی مؤوضوع‌سوندادیر.<ref name="IHT fatigue">{{cite web | url= http://www.iht.com/articles/۲۰۰۶/۰۶/۱۹/news/eu.php | title= Fighting EU 'enlargement fatigue' | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۴ | publisher= [[International Herald Tribune]] | date= ۲۰۰۶-۰۶-۱۹ | last Alison first= Smale }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Enlargement voice">{{cite web | url = http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=۱۱۳۹۹۹۲۱۱۴۴۸۷ | title= EU enlargement - voices from the debate | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher= British [[Foreign and Commonwealth Office]]}}</ref><ref name="BBC Turkey">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4107919.stm | title= Q&A: Turkey's EU entry talks | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۴ | publisher= [[BBC News]] | date= ۲۰۰۶-۱۲-۱۱}}</ref> اینتئقراسیا، اوروپاایتتیفاقی‌نین اهمیت وئردیگی لاکین زامان زامان میلّی دوشونجه‌لرین اوروپاایتتیفاقینینکی‌لرله ضیدییت تشکیل ائتدیگی بیر باشقا سیاسی مؤوضوع‌دور. عوضو و نامیزد اؤلکه‌لر آراسین‌داکی اویغونلاشماسی آرتیرماق مقصدی گودن اینتئقراسیا پروسسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین فونکسیالارین‌دان شوبهه ائشیدن کس‌لری، میلّی منلیک‌لرینی ایتیرمه مؤوضوع‌سوندا قایغی‌لاندیرماق‌دادیر.<ref name="Anti-EU">{{cite web | url= http://www.sovereignty.org.uk/features/articles/campquest.html | title= FAQs on the EU, from the campaign trail | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۹ | publisher= Sovereignty | date= ۲۰۰۱ | archivedate= 2011-08-20 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110820040456/http://www.sovereignty.org.uk/features/articles/campquest.html }}</ref> ۲۰۰۴-جو ایل‌ده اورتاق بیر اوروپاایتتیفاقی کونستیتوسیاسی یاراتماق تکلیف‌لری عوضو دؤولت باش‌چی‌لاری آراسیندا قبول ائدیلمیش، آنجاق باشلانغیج اولاراق عوضو ایکی اؤلکه‌ده ائدیلن رئفراندوم‌لار نتیجه سینده رد ائدیلینجه هئچ بیر زامان قووه‌یه گیرمه‌میش‌دیر. اوْکتوبر ۲۰۰۷-جی ایل‌ده سون فورماسی وئریلن و عوضو اؤلکه‌لرده رئفراندوما تقدیم ائدیلن لیسبون آندلاشماسی، قووه‌یه مینمه‌میش اوْلان بۇ کونستیتوسیا لاییحه‌سینی ایچین‌دکی بیر چوْخ شرحی ایحاطه ائدر آنجاق کونستیتوسیا باغلایی‌جیلیک‌دن محروم‌دور. لیسبون سازیشی‌نین ۲۰۰۹-جو ایل ایچینده بوتون عوضو اؤلکه‌لرده قبول ائدیلمه‌سین‌دن سوْنرا، یاخین گله‌جکده رسمی اولاراق قووه‌یه گیرمه‌سی گؤزله‌نیلیر. اگر عوضو اؤلکه‌لر ایچینده تصدیق‌لنسه شورانین سس وئرمه اصول‌لارینا ده‌ایشیک‌لیک گتیره‌جک و اکثرییت سس وئرمه‌سی سیستمینه گئچیله‌جک‌دیر. موقاویله آیریجا اوروپاایتتیفاقی‌نین اوچ سوتون سیستمینی ده لغو ائتمه‌یه نظرده توتماقدادیر. تصویب‌ائتمکله بیرلیک‌ده، بیر چوْخ خاریجی سیاست مؤوضوع‌سو دا بیرلیک ایچینده میلّت‌اوستو تشکیلات‌لارا تابیع اولاجاق.<ref name="Europa Lisbon treaty"/><ref name="BBC Reform">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6232540.stm | title= EU leaders agree on reform treaty | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher= [[BBC News]] | date= ۲۰۰۷}}</ref> == عدالت، آزادلیق و تهلوکه‌سیزلیک == [[File:SchengenGrenzeBayern-Tirol.jpg|thumbnail|left|۱۵۰px|شئنگئن آندلاشماسی، چوخلو عوضولر آراسیندا شرط‌سیز سفر آزادلیغی تأمین ائدیر. (آلمان-اوتریش سرحدی)]] اوروپاایتتیفاقی‌نین داخیلی ایش‌لر و عدالت ساحه‌سینده صاحب اوْلدوغو صلاحییت‌لرین بؤیوک حیصّه‌سی ۱۹۸۵-جی ایل‌ده اون عوضو دؤولتین آلتی‌سی‌نین آراسیندا سرحد ایداره‌لری‌نین یاواش-یاواش آزالدیلماسینی نظرده توتان شئنگئن سازیشین‌دن گلمک‌ده‌دیر. شئنگئن سازیشی تطبیق اۆچون ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آزالدیلمیش سرحد ایداره‌لری‌نین تأثیرلری‌نین قارشیلانماسی، سیغیناجاق پروبلئم‌لری، چؤل‌دن کؤچ و جینایت حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاری ائحتیوا ائدن تدبیرلر آلمیش‌لار.<ref name="EC Schengen">{{cite web | url = http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33020.htm | title = The Schengen ''acquis'' and its integration into the Union | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۱ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate = 2007-05-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070527005434/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33020.htm }}</ref> ماستریخت آندلاشماسی، شئنگئن دونیاسینی اوروپاایتتیفاقینه کؤچورموش‌دور. (اؤزگون موقاویله‌نین IV. مادّه‌سی)<ref name="Maastricht IV" /> ماستریخت سازیشی اوروپاایتتیفاقینه موقاویله حوقوقو و عائیله حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاردا اورتاق وطنداش قایدالار یوکله‌یه‌رک وطنداش‌لارین حرکت آزادلیغینی آسان‌لاشدیرمیش‌دیر.<ref name="Maastricht IV">{{cite web | url = http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_treaty.html | title = Maastricht Treaty | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2006-11-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061121012742/http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_treaty.html }}</ref> ماستریخت موقاویله‌سی آیریجا بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین وطنداش‌لارینا موکممیل اولاراق بیر ده اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لیغی شخصیتی وئرمیش‌دیر.<ref name="art17 Rome">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title = European Community consolidated treaty, (article 17), European Citizenship) | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2007-12-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf }}</ref> بو آندلاشمالاری یاخشی‌لاش‌دیرماق اۆچون توپ‌لانان آمئستئردام موقاویله‌سی ایسه بیر آزادلیق، تهلوکه‌سیزلیک و عدالت اۆچون یاراداراق اوروپاایتتیفاقینه یئنی هدف‌لر یوکلمیش‌دیر.<ref name="art۱(۳) Amsterdam">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#۰۰۰۱۰۱۰۰۰۱ | title = Amsterdam treaty article 1 s.۳ amending European Union consolidated treaty article 2, creating an area of freedom and justice) | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2008-02-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080217024604/http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#۰۰۰۱۰۱۰۰۰۱ }}</ref> آندلاشما آیریجا عدالت و داخیلی ایش‌لر ساحه‌سینده قانون چیخارتماغی داها آسان حالا گتیررکن، عوضو اؤلکه‌لرسه بۇ قانون تاساری‌لارینی (پیش‌نویس) وئتو ائتمه‌سینی داها گوج حالا گتیردی. اوروپاپارلامئنتی‌نین صلاحییت‌لری بعضی مؤوضوع‌لاردا عوضو دؤولت‌لرین اورتاق قرارا چاتماسی شرطینه باغ‌لاناراق داها دا آرتیریلدی. سون قانون‌وئریجی‌لیک اوروپاحبس امری مؤوضوع‌سونو<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/criminal/extradition/fsj_criminal_extradition_en.htm | title= European arrest warrant replaces extradition between EU Member States | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۴ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> و عائیله حوقوقو یؤنرگه‌لرینی ده ایحاطه ائدیر.<ref>Council Regulation (EC) No ۲۲۰۱/۲۰۰۳ of [[27 November]] [[2003]] concerning jurisdiction and the recognition and enforcement of judgements in matrimonial matters and the matters of parental responsibility.</ref> اوروپاایتتیفاقی، عدالت و داخیلی ایش‌لر مؤوضوع‌سون‌داکی حرکت‌لرینی بیر نیظاما قویماق مقصدی‌له بعضی تشکیلات‌لار مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بون‌لاردان، ائوروپول (Europol اوروپاپولیس ایداره‌سی) پولیس گوج‌لری آراسیندا ایش ایتتیفاقینی،<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/police/europol/fsj_police_europol_en.htm | title= European police office now in full swing | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۴ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> ائوروجاست (Eurojust)، جینایت حقوقو ساحه‌سینده محکمه امکداش‌لیغی<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/criminal/eurojust/fsj_criminal_eurojust_en.htm | title= Eurojust coordinating cross-border prosecutions at EU level | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۴ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> فرونتئکس (Frontex) ایسه سرحد ایداره‌لری اثناسیندا صلاحییت‌لی‌لر آراسیندا امکداش‌لیغی نظرده توتور.<ref>{{cite web | url = http://www.frontex.europa.eu/ | title = What is Frontex? | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۴ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[Frontex]] | archivedate = 2007-08-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070823060454/http://www.frontex.europa.eu/ }}</ref> اوروپاایتتیفاقی آیریجا شئنگئن معلومات سیستمی واسطه‌سیله پولیس و کؤچکون دفترلری اۆچون اورتاق بیر وئریلن‌لر بازاسی تقدیم ائدیر.<ref name="Internal borders"/> === اساس حوقوق‌لار === اوروپاایتتیفاقی اینسان حوقوق‌لاری‌نین قورونماسی مؤوضوع‌سوندا تأثیرلی بیر وظیفه بوینونا گؤتورموش‌دور. جینس و عیرق آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی آندلاشمالاریندا و قرارلاریندا نشر قاداغان کؤک‌لو بیر کئچمیشسه مالیک‌دیر.<ref name="art۳۹/۱۴۱ Rome">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title = European Community consolidated treaty, (articles 39 and 141), prohibition of national or sexual discrimination) | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2007-12-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf }}</ref> آمئستئردام آندلاشماسی دا، عیرق، دین، فیزیکی مانیعه و جینسیت باخیمین‌دان اینسان‌لارا آیری-سئچکی‌لیک ائدیلمه‌سینی قاداغان ائده‌رک بۇ قرارلاری بوتونله‌میش‌دیر.<ref name="art۲(۷) Amsterdam">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#۰۰۰۱۰۱۰۰۰۱ | title = Amsterdam treaty article 2 s.۷ amending European Community consolidated treaty article 13, combatting discrimination) | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | author = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2008-02-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080217024604/http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#۰۰۰۱۰۱۰۰۰۱ }}</ref> بۇ صلاحییت‌لری ایستیفاده ائده‌رک اوروپاایتتیفاقی، قانون‌وئریجیلیگینده ایش یئرینده جینسیت آیری-سئچکی‌لیگی، عیرقی آیری-سئچکی‌لیک و یاش آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی تدبیرلر ائتمه یولونا گئتمیش‌دیر.<ref name="art۲(۷) Amsterdam"/> اوروپاایتتیفاقینه عوضو بوتون اؤلکه‌لر هانسی جینایته قارشی اولورسا اولسون اعدام جزاسینی قالدیرمیش‌دیر و بونون بوتون دونیادا قالدیریلماسینی تأمین ائتمک مقصدی ایله ائدیلن ایش‌لره دستک وئریر.<ref name="DP">{{cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/۰۷/۸۵۰ | title= Launching the European Day against the Death Penalty | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = ۲۰۰۷-۰۶-۱۹}}</ref> ۱۹۵۰-جی ایل‌ده چیخاردیلان اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین ایمضالامیش اولماق اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولا بیلمک اۆچون تمل شرط‌لردن بیری‌دیر آنجاق بۇ آندلاشما اوروپاایتتیفاقی تشکیلات‌لارینی ایحاطه ائتمیر. اوروپاایتتیفاقی بیر آندلاشما یا دا توزوک (اساسنامه) ده‌ایشیک‌لیگی اولمادان بۇ موقاویله‌نین آلتینا ایمضا قویامادیغین‌دان، اؤزو اوروپاایتتیفاقی اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی (منشورو) آدی آلتیندا بیر توزوک مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بۇ بیلدیریش یالنیز اینسان حوقوق‌لاری حاقیندا کونوئنسیانین مادّه‌لری ایحاطه ائتمک‌له قالماز، آیریجا اؤز آندلاشمالاریندا اوول‌دن قبول ائتدیگی حؤکم‌لرله بیرلشمیش میلّت‌لر تشکیلاتی‌نین قرارلارینی‌دا ایحاطه ائدیر. بۇ حؤکم و قرارلار ایقتیصادی و سیاسی حوقوق‌لاردان، یاخشی ایداره‌ائتمه و تمیز یاشاییش محیطِ حاق (حق محیط کیمی اۆچونجو قورشاق حوقوق‌لارا قدر گئنیش بیر یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان ایجتماعی حوقوق‌لاری ائحتیوا ائدر. اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی، ۲۰۰۰-جی ایلده نشر اوْلونماسینا قارشی هله قانونی بیر مجبوری قووه‌سی یوخ‌دور. اصلاحات موقاویله‌سی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی اویغون اولاراق بۇ بیلدیریش اوروپاایتتیفاقی اۆچون باغلاییجی وضعییته گله‌جک و اوروپاایتتیفاقی، اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین داخیل اولا بیله‌جک. بئله‌جه بیرلیک، بۇ آن اؤزون‌دن تامامیله موستقیل اوْلان و آوروپادا اینسان حوقوق‌لاری مؤوضوع‌سوندا ان موکممل تشکیلات اوْلان اوروپااینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرارلارینا تابیع اولاجاق و بۇ محکمه ایتتیفاقین مؤوجود بوتون عدالت واحیدلرین‌دن یوکسک وضعیته کئچه‌جک.<ref name="BBC Lisbon Q&A">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6901353.stm | title= Q&A: The Lisbon Treaty | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher= [[BBC News]] | date = ۲۰۰۷-۱۰-۱۹}}</ref> آنجاق اوروپاایتتیفاقی، بونا قاتیلمادان بئله عدالت دیوانی و اوروپااینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرار و توزوک‌لری‌نین بیربیرلری‌نین‌کی‌له چئلیشمه‌مه‌سینه (اساسنامه تضادلاری‌نا) اهمییت وئرر. بۇ سبب‌له، عدالت دیوانی‌نین اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین اون‌سوز دا قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین بیر حیصّه‌سی کیمی تطبیق اوْلدوغو دئییله بیلر.<ref name="Juncker Council">{{cite web | url = http://assembly.coe.int/Sessions/2006/speeches/20060411_report_JCJuncker_EN.pdf | title= Council of Europe - European Union: "A sole ambition for the European continent" | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۸ | publisher= [[Council of Europe]] | date = ۲۰۰۶ | format= PDF | yazarlink = Jean-Claude Juncker | ilk = Jean-Claude | son = Juncker}}</ref> == خاریجی علاقه‌لر == [[File:Javier Solana (2007).jpg|thumb|left|خاویئر سولانا، اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لرین‌ده ان صلاحیییت‌لی آددیر.]] اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لری بویوک اولچوده اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایشیغین‌دا آپاریلیر. بین‌الخلق تیجارت دانیشیق‌لارین‌دا ایش‌ایتتیفاقی اساسی اورتاق بیر تیجارت سیاستی چرچیوه‌سین‌ده ایتتیفاقین کومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق تمل‌لری‌نین آتیل‌دیغی ۱۹۵۷-جی ایل‌ده اساس‌لانیر.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/archives/igc2000/geninfo/fact-sheets/fact-sheet6/index_en.htm | title= Qualified-Majority Voting: Common commercial policy | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایسه تمل‌لری ۱۹۷۰-جی ایل‌ده یارادیلان اوروپاسیاسی ایش‌ایتتیفاقی قرارلارین‌دا آتیل‌میش‌دیر.<ref name="EPC">{{cite web | url = http://europa.eu/scadplus/glossary/european_political_cooperation_en.htm | title= European political co-operation (EPC) | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= The European commission | iş = Europa Glossary}}</ref> اوروپاسیاسی ایش ایتتیفاقی مئیدانا گلمه‌سی عوضو اؤلکه‌لر آراسین‌دا اورتاق خاریجی سیاست توسعه ائت‌دیریلمه‌سی اۆچون قورولموش غئیری-رسمی بیر واحید اوْلموش‌دور. اوروپاتک سندی طرفین‌دن اوروپاایتتیفاقینه تقدیم ائدیل‌میش و درحال آردین‌دان مااستریخت آندلاشماسین‌دا آدی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی اولاراق دییش‌دیریل‌میش‌دیر.<ref name="EPC" /> مااستریخت سازیشی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسینا هم اوروپاایتتیفاقی‌نین اوز ماراق ساحه‌لرینی، هم‌ده بین‌الخلق ایتتیفاقین ماراق‌لارینی حیمایه‌سی مقصدینی یوک‌لر. بۇ مقصد، بین‌الخلق امک‌داش‌لیغی دستکله‌مک، اینسان حوقوق‌لارینا حورمت ائتمک و بونلاری توسعه ائت‌دیرمک، دئموکراتییا و حوقوقون اوستون‌لوگون‌دن گوزشت وئرمه‌مک کیمی پرینسیپ‌لری ایحاطه ائدیر.<ref name="art11 Union">{{cite web | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf | title = European Union consolidated treaty, (article 11, common foreign policy) | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۰۸ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[EUR-Lex]] | archivedate = 2007-12-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf }}</ref> [[آمئستئردام]] آندلاشماسین‌دا، اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی سیاست‌لرینی ایجرا ائدیلمه‌سی اۆچون بۇ آن خاویئر سولانا طرفین‌دن ایجرا ائدیلن بیر باش‌چیلیق وظیفه‌سی یارادیل‌میش‌دیر.<ref name="Europa CFSP">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/intro/index.htm | title= Common Foreign and Security Policy (CFSP) - Overview | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۲}}</ref> بۇ یوکسک نوماینده، مووجود اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین باش‌چیلیغی وظیفه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده، اوروپاایتتیفاقی آدینا خاریجی سیاست باغلی مووضوع‌لاردا بیل‌دیریش وئره بیلر و ایکی عوضو اؤلکه آراسین‌دا مئیدانا گله بیله‌جک هر هانسی بیر نامعلوم سیاسی وضعییتی آچیق‌لیغا قووش‌دورابیلیر. اورتاق خاریجی سیاستین قبول ائدیلمه‌سی و موعه‌ایه‌ن بیر آچی‌دان ایزله‌نیله بیلمه‌سی اۆچون ایگیرمی‌یئددی عوضوون‌ده گوروش ایتتیفاقینه چاتیب، تصدیق وئرمه‌سی لازیم‌دیر. اورتاق خاریجی سیاست اوصولون‌دا، یئک‌دیل چاتما ضروریلیگی، عیراق دویوشو مووضوع‌سونون موزاکیره ائدیل‌دیگی دانیشیق‌لاردا اوْلدوغو کیمی زامان-زامان آنلاشیلمازلیق‌لارا سبب اولماق‌دادیر.<ref name="BBC Iraq statement">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2697667.stm | title= Divided EU agrees Iraq statement | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۳}}</ref> [[File:33rdG8Leaders.jpg|thumb|left|[[آلمانییا]]، هئیلیگئندامم‌دا تشکیل ائدیلن ۳۳ونجو گ۸ زیروه‌سی. ایشتیراکچی‌لاری]] اوروپاایتتیفاقی‌نین بین‌الخلق تأثیری، خاریجی سیاستی‌نین یانین‌دا گئنیش‌لمه مۆدت ی‌دیر سایه‌سین‌ده‌ده حیس ائدیل‌مک‌ده‌دیر. اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولمانین گتیردیگی گورونورده‌کی فایدالار، سیاسی یادا ایقتیصادی مووضوع‌لاردا اوروپاایتتیفاقینه ایشتیراک شرطی اوْلان مئعیارلاری یئرینه یئتیرمک ایسته‌یه‌ن اؤلکه‌لر اۆچون ائعتینا ائتدیریجی بیر فاکتور اولماق‌دادیر. بۇ شرط‌لر آیری‌جا شرقی آوروپانین کوهنه کومونیست حوکومت‌لری‌نین تأثیرلرینین قالدیریلماسین‌دا اهمیییت‌لی رول اوینایار.<ref name="Enlargement voice" /> ایتتیفاقین خاریجی اؤلکه‌لرین داخیلی ایش‌لرینه بئله بیر تأثیره صاحیب اوْلونماسی «یومشاق گوج» اولاراق تعیین اوْلونماق‌دادیر.<ref name="Soft Power">{{cite web | url= http://www.cer.org.uk/articles/bildt_ft_1june05.html | title= Europe must keep its 'soft power' | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher= [[Financial Times]] on [[Centre for European Reform]] | date= ۲۰۰۵ | yazarlink= Carl Bildt | last= Carl | first= Bildt | archivedate= 2007-06-09 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070609135542/http://www.cer.org.uk/articles/bildt_ft_1june05.html }}</ref> فینلاندییا باش ناظیری، فینلاندییانین آرتیق حقیقتاً طرفی بیر دوولت اولماماسی سببی‌نین اوروپاایتتیفاقی خاریجی سیاستی اوْلدوغونو وورغولامیش‌دیر. بۇ گوروشون دیگر بیرلیک عوضوو اؤلکه باشکان‌لارین‌جادا (ناظیر/وزیر) پایلاشیلیب پای‌لاشیلمادیغی بیلینمک‌ده‌دیر.<ref name="Finnish presidency">{{cite web | url= http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+CRE+20060705+ITEM-002+DOC+XML+V۰//EN&language=EN | title= Presentation of the programme of the Finnish presidency | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶-۰۷-۰۵ | coauthors= [[European Parliament]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی باشچی‌سی‌نین یانین‌دا، اوروپاکومیسسیاسی‌دا بین‌الخلق سَوییه‌ده دانیشیق‌لارا اوز نوماینده‌سی گوندریر. بیرلش‌میش میلّت‌لر ایچین‌ده اوروپاایتتیفاقی یاردیم مووضوع‌لاردا ائتدیگی بویوک توحفه‌لره گوره بویوک اهمیییت قازان‌میش‌دیر. (آلت باشلیق‌لارا باخ)<ref name="EUObserver UN Seat">{{cite web | url = http://euobserver.com/۲۴/۲۲۵۵۳ | title = EU heading for single UN seat, UN official says | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher = [[EUobserver]] | date = ۲۰۰۷ }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> گ۸ (G۸) زیروه‌لرین‌ده، اوروپاایتتیفاقی عوضولوک حوقوق‌لارینا مالیک‌دیر و ییغینجاق‌لاری ایداره ائتمک، توپلانت‌لارا ائو صاحیب‌لیگی ائتمک کیمی وظیفه‌لرین یانین‌دا، ییغینجاق‌لاردا اوروپاکومیسسیاسی باشچی‌سی و دوور باشچی‌سی اؤلکه نوماینده‌سی طرفین‌دن‌ده تمثیل ائدیلیر.<ref name="EC G۸">{{cite web | url = http://www.deljpn.ec.europa.eu/union/showpage_en_union.external.g۸.php | title = EU and the G۸ | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۲۶ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = Delegation of the European Commission to Japan }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ایتتیفاقین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون‌ده تمثیل ائدیل‌دیگی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، اوروپاایتتیفاقی‌ده رسمی اولاراق اوروپاکومیسسیاسی‌نین خاریجی تیجارتین مسئول عوضوو طرفین‌دن تمثیل ائدیلیر. === اینسانی کومک === [[File:ECHO plane.jpg|thumb|left|اوروپاایتتیفاقی و عوضولری جمع‌ده دونیاداکی ان بویوک خاریجی کومکی ائدرلر.]] اوروپاایتتیفاقی اینسانی کومک بوروسویادا قیساجا ECHO، اوروپاایتتیفاقین‌دن توسعه ائتمک‌ده اوْلان اؤلکه‌لره اینسانی کومک تأمین ائدر. ۲۰۰۶-جی ایل‌ده بورونون بودجه‌سی ۶۷۱ میلیون آورویا چاتمیش و بونون ۴۸ فایزلیک حیصّه‌سی آکپ (AKP) اؤلکه‌لری اولاراق‌دا خاطیرلانان آفریقا، کاراییب و ساکیت اوکئان اؤلکه‌لرین‌ده گئت‌میش‌دیر.<ref name="ECHO 2006">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/echo/pdf_files/financial_report.pdf | title= DG for humanitarian aid - ECHO, financial report ۲۰۰۶ | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶ | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF | archivedate= 2008-05-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080527195914/http://ec.europa.eu/echo/pdf_files/financial_report.pdf }}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین اوزونون و عوضو اؤلکه‌لری‌نین ائتدیگی کومک‌لر توپلاندیغین‌دا، اوروپاایتتیفاقی دونیاداکی ان بویوک باغیشچی وضعیییتینه گلیر.<ref name="Aid Consensus">{{cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/۰۷/۸۱۴&format=HTML&aged=۰&language=EN&guiLanguage=en | title= Commission calls for a European consensus to boost impact of humanitarian aid | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۷-۰۶-۱۳ | coauthors= [[European Commission]]}}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین اینسانی کومک‌لری کئچ‌میش‌ده، بۇ یاردیم‌لارین غئیری-کافی، مقصدین‌دن ساپمیش و داها چوْخ ایتتیفاقین ایقتیصادی ماراق‌لارینا خیدمت ائتمک‌ده اوْلدوغو کیمی سبب‌لرله تئز-تئز کیمی سئقمئنت‌لرین تنقیدلرینه مووضوع اوْلموش‌دور.<ref name="BBC Aid Inefficient">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6705773.stm | title= EU attacked for 'inefficient' aid | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۳ | publisher= [[BBC|BBC News]] | date= ۲۰۰۷-۰۵-۳۰ | last= Stephen | first= Mulvey}}</ref> بونا علاوه اولاراق، بعضی ایداره‌لر اوروپادوولت‌لری‌نین کومک اۆچون خرج‌لدیگی پول میقداری‌نین، بورج یونگول‌لتمه‌لری‌نین، خاریجی طلبه و سیغیناجاق آختاران شخص‌لر خرج‌لری‌نین‌ده داخیل ائدیلرک یوکسک گوستریل‌دیگینی ایره‌لی سورموش‌لر.<ref name="Indy Inflated Aid">{{cite web | url= http://www.independent.co.uk/news/europe/eu-accused-of-artificially-inflating-its-aid-figures-448343.html | title= EU accused of artificially inflating its aid figures | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۳ | publisher= [[The Independent]] | date= ۲۰۰۷-۰۵-۱۱ | last= Jerome | first= Taylor }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بو خرج‌لر چیخاریلیب، ساده‌لش‌دیریل‌میش رقم‌لر ایشیغین‌دا اوروپاایتتیفاقی ۲۰۰۶-جی ایل‌ده چاتماق ایسته‌دیگی کومک هدفینی گرچکلشدیرمه‌میش‌دیر. ۲۰۰۵-جی ایل‌ده ایسه اوروپاایتتیفاقی‌نین کومک مبلغی غئیری صافی میلّی حاصیلاسی‌نین ۳۴ فاییز اوْلموش و بۇ رقم‌لری‌له [[آمریکا بیرلش‌میش شیتات‌لاری]] و [[یاپونییا]]نین اونونه کئچیل‌میش‌دیر.<ref name="ECHO Overview">{{cite web | url = http://europa.eu/pol/dev/overview_en.htm | title= Overviews of the European Union activities: Development | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]]}}</ref> اوروپاکومیسسیاسی‌نین اینسانی یاردیم مسئول باشچی‌سی اوْلان لویس میشئل بۇ یاردیم‌لارین داها سورعت‌لی، داها تأثیرلی و اینسانی پرینسیپ‌لره داها اویغون شکیل‌ده ائدیلمه‌سی‌نین واجیب‌لیغینی وورغولامیش‌دیر.<ref name="Aid Consensus" /> === حرب و مودافیعه === اوروپاایتتیفاقی‌نین عوضولری اوز اؤلکه توْرپاق‌لاری‌نین قورولماسی اوزلری مسئول‌دور. اوروپاایتتیفاقی‌نین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون ایگیرمی‌بیری ناتو عوضوودور. قربی اوروپاایتتیفاقی، اوروپاایتتیفاقینه باغلی بیر تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه واحیدی‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌ایله غرب اوروپاایتتیفاقی علاقه‌لری، ۱۹۹۲-جی ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی‌نین قارشی طرفه یوکله‌دیگی و پئتئرسبئرگ وظیفه‌لری اولاراق‌دا بیلینن شرط‌لرله تعیین اوْلون‌موش‌دور. بونلار آراسین‌دا بوحران رهبرلیگی و صولح گوجو عسگرلیگی کیمی اینسانی کومک وظیفه‌لری‌ده وار. بۇ وظیفه‌لر، داها سوْنرا آمئستئردام موقاویله‌سی‌ایله قربی اوروپاایتتیفاقین‌دن اوروپاایتتیفاقینه کئچمیش‌دیر. بونون طلب ائتدیگی مسئولییت‌لر اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی‌ایله آوروپادا تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه پولیتیکاسی‌نین بیر حیصّه‌سی کیمی تطبیق اوْلونماغا باشلان‌میش‌دیر. غرب اوروپاایتتیفاقی‌نین اساس عونصورلاری اوروپاایتتیفاقی سیاستینه علاوه اوْلونموش و قربی اوروپاایتتیفاقی باشچی‌سی، خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی‌نین یوکسک نوماینده‌سی مووقئع‌سینه گتیریلمیش‌دیر.<ref name="Europa ESDP">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/esdp/index.htm | title = EU Security Police & the role of the European Commission | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[European Commission]] | archivedate = 2007-07-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070701193610/http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/esdp/index.htm }}</ref><ref name="Europa Chronology">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/esdp/chrono.htm | title = EU Security Police & the role of the European Commission: Chronology | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[European Commission]] | archivedate = 2007-10-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071022213724/http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/esdp/chrono.htm }}</ref> ۱۹۹۹ کوزووو موحاریبه‌سین‌دن سوْنرا، لیدئرلر ساممیتین‌ده ایتتیفاقین، بین‌الخلق بوحران و بوحرانلاردان ناتونون حرکت‌لرینه قورخو دوشمه‌دن، اهمیییت‌لی عسگری قوووت‌لرجه دستکله‌نیله‌جک، نه واخت و هانسی شراییط‌ده ایستیفاده ایتتیفاقین قرار وئره‌جگی آوتونوم بیر تهلوکه‌سیزلیک واحیدینه صاحیب اولماسی گرگی مووضوع‌سون‌دا گوروش ایتتیفاقینه گلمیش‌لر. بۇ سبب‌له، باش‌دا [[هئلسینکی]] زیروه قرارلاری اولماق اوزره اوروپاایتتیفاقی‌نین حربی ساحه‌ده یئترلیگینی آرتیرماق اۆچون بیر چوْخ آددیم آتیل‌میش‌دیر. بویوک موباحیثه‌لردن سوْنرا، هر بیری آن اولماسا ۱٫۵۰۰ شخصیت واحیدلردن عیبارت اوْلان اوروپاایتتیفاقی دویوش قروپ‌لاری‌نین قورولماسینی نظرده توتان قرار بۇ مووضوع‌دا آتیل‌میش ان کونکرئت آددیم اوْلموش‌دور.<ref name="Council Capabilities">{{cite web | url = http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=۱۳۴۹&lang=EN | title = Military Capabilities | accessdate = ۲۰۰۷-۱۰-۰۹ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[Council of the European Union]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی حربی واحیدلری، آفریقادان کوهنه یوقوسلاوییا و اورتاشرقه قدر بیر چوْخ بؤلگه‌ده صولح گوجو خیدمتینه قاتیل‌میش‌لار.<ref name="Council Operations">{{cite web | url= http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=۲۶۸&lang=EN&mode=g | title= EU security and defense Operations | accessdate= | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Council of the European Union]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی فعالیییت‌لری، اوروپاایتتیفاقی حربی قوللوق‌چولارین، اوروپاایتتیفاقی پئیک مرکزی و اوروپامودافیعه اگئنتلیگی کیمی تشکیلات‌لار طرفین‌دن دستکله‌نیر.<ref name="Council Structures">{{cite web | url = http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=۲۷۹&lang=EN&mode=g | title = ESPD Structures | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[Council of the European Union]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ایقتیصادی سیاست == [[File:Nokia HQ.jpg|thumbnail|left|دونیانین ان بؤیوک ۵۰۰ شیرکتین‌دن ۱۶۳ونون عومومی مرکزلری آ. ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا، فینلاندیا)]] دونیانین ان بؤیوک ۵۰۰ شیرکتین‌دن ۱۶۳ونون عومومی مرکزلری آ. ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا، فینلاندیا) قورولوشون‌دان بۇ یانا، اوروپاایتتیفاقی بوتون عوضولری آراسیندا ایقتیصادی بیر اورتاق بازار توسعه ائتدیرمیش‌دیر. ۲۰۰۹-جی ایل اعتباری‌له، آورو (یورو) ساحه‌سی دئییلن بؤلگه ایچینده ایتتیفاقین اون آلتی عوضوو آورو آدلی اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمک‌ده‌دیر.<ref name="euro website">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/the_euro/index_en.htm?cs_mid=۲۹۴۶ | title= The euro | accessdate= ۲۰۰۸-۰۶-۳۰ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref><ref name="Europa Single Market">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm | title= The Single Market | accessdate= ۲۰۰۸-۰۶-۳۰ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]]}}</ref> تک بیر ایقتیصادییات اولاراق دوشونولدوگونده اوروپاایتتیفاقی، ۱۶/۸ تریلیون دوللارلیق عومومی داخیلی حاصیلی‌نن دونیا جمعی‌نین% ۳۱ لیک حیصّه‌سینی مئیدانا گتیرر.<ref name="GDP IMF"/> بۇ اوروپاایتتیفاقینی دونیانین نومینال عومومی داخیلی محصول اثناسیندا بیرینجی، گ.ی. س‌ی. ه (GYSİH) (تولید ناخالص ملی) اساس‌لی ساتیش گوجو جوتو سیراسی (برابری قدرت خرید) ایچینده ده ایکینجی بؤیوک تیجارت بولوکودور. اوروپاایتتیفاقی آیریجا، دونیاداکی ان بؤیوک ایخراجات‌چی (صادرکننده) مئیدانا گلمه<ref name="CIA exports">{{cite web | url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html | title= Rank Order - Exports | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۲۱ | publisher= [[Central Intelligence Agency]] | iş= [[The World Factbook]] | archivedate= 2008-10-04 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20081004073036/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//rankorder/2078rank.html }}</ref> ایکینجی ان بؤیوک ایدخالات‌چی (واردکننده)،<ref name="CIA imports">{{cite web | url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2087rank.html | title= Rank Order - Imports | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۲۱ | publisher= [[Central Intelligence Agency]] | iş= [[The World Factbook]] | archivedate= 2008-10-04 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20081004070323/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//rankorder/2087rank.html }}</ref> و هیندوستان ایله چین خالق جومهوریتی کیمی اؤلکه‌لرین ان بؤیوک تیجارت اورتاغی‌دیر.<ref name="Trade China">{{cite web | url= http://english.peopledaily.com.cn/۲۰۰۷۰۱/۳۱/eng20070131_346408.html | title= China now EU's biggest import market | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۲۲ | publisher= People's Daily Online | date= ۲۰۰۷-۰۱-۳۱ }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Trade China-EU">{{cite web | url = http://www.china-embassy.org/eng/xw/t272113.htm | title= EU now biggest trading partner of China | accessdate= ۲۰۰۸-۰۴-۰۴ | publisher= Chinese Embassy | date= ۲۰۰۶-۰۹-۱۵}}</ref><ref name="Trade India-EU">{{cite web | url= http://www.cer.org.uk/articles/46_grant.html | title= India and the EU: strategic partners? | accessdate= ۲۰۰۸-۰۴-۰۴ | publisher= Centre for European Reform | date= February/March 2006 | archivedate= 2011-08-22 | archiveurl= https://www.webcitation.org/617OQeO1D?url=http://www.cer.org.uk/articles/46_grant.html }}</ref> گلیرلرینی گؤره اؤلچولن دونیانین ان بؤیوک ۵۰۰ تشکیلاتین‌دان ۱۶۳-ونون عومومی مرکزلری اوروپاایتتیفاقی سرحدلری ایچینده ایشتیراک ائتمک‌ده‌دیر.<ref name="Fortune 500">{{cite web | url = http://money.cnn.com/magazines/fortune/global۵۰۰/۲۰۰۷/countries/US.html | title= Fortune Global 500: Countries | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۲۴ | publisher= [[CNN]] Money | date= ۲۰۰۷-۰۷-۲۳}}</ref> مای ۲۰۰۷ اعتباری‌له اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایش‌سیزلیک نیسبتی% ۷ اولاراق اؤلچولورکن<ref name="UNEMP">{{cite web | url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_۰۷/۳-۰۳۰۷۲۰۰۷-EN-AP.PDF | title= Euro area and EU 27 unemployment down to ۷٫۰% | accessdate= ۲۰۰۷-۱۱-۰۱ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۷-۰۷-۰۳ | format= PDF }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اینوئستیسیالار عومومی داخیلی محصول% ۲۱/۴ 'و، اینفلیاسیا (تورم) نیسبتی% ۲/۲ و ایجتماعی سئقمئنتی آچیغی (کسری بودجه بخش عومومی)% - ۰/۹ اولاراق تعیین اوْلونموش‌دور.<ref name="IMF all but GDP">{{cite web | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۰۷/۰۱/data/weorept.aspx?sy=۲۰۰۶&ey=۲۰۰۸&scsm=۱&ssd=۱&sort=country&ds=.&br=۱&pr1.x=۸۰&pr1.y=۶&c=۹۹۸&s=NID_NGDP%۲CNGSD_NGDP%۲CPCPIPCH%۲CGGB_NGDP%۲CBCA%۲CBCA_NGDPD&grp=۱&a=۱ | title= Eur4. Report for Selected Country Groups and Subjects | accessdate= ۲۰۰۷-۱۱-۲۹ | publisher= [[اولوسلارآراسی پول صندوقو]] | date= April 2007}}</ref> === اورتاق بازار === روما موقاویله‌سی بیرلیک‌ده ایلک اولاراق اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی قورولدو. بۇ آندلاشما ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آراسیندا گؤمروک ایتتیفاقی‌نین قورولماغی‌لا باشلایاراق، اورتاق بازار تطبیقی‌نین توسعه ائتدیریلمه‌سی‌نین آنا خطط‌لرینی چکدی. بۇ بیرلیک اوروپاایتتیفاقی آدی‌یلا خاطیرلانماغا باشلاندی و بۇ گون هله اوروپاایتتیفاقی آدی آلتیندا ایشله‌یه‌ن بیر تشکیلات اولاراق اورتاق بازار تطبیقی‌نین تشکیل ائدیلمه‌سی مؤوضوع‌سوندا وظیفه گؤتوردو. اوروپاایتتیفاقی‌نین بیر باشقا مقصدی ده عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (دولاشیمی-جریانی) آزادلیق‌لارینی ضمانت آلتینا آلماق‌دیر.<ref name="Europa Single Market"/> اشیانین سربست دؤورانی پرینسیپی، هر جور مالین بوتون بیرلیک اؤلکه‌لری آراسیندا هر هانسی بیر مانیعه‌ایله قارشیلاشمادان آسان‌لیق‌لا دولاشابیلمه‌سینی ضمانت آلتینا آلار. بۇ دؤوران (دولاشیم-جریان) آزادلیغینین هم داخیلی، هم‌ده خاریجی اؤلچوسو واردیر. بیرلیک ایچینده مال‌لار، اؤلکه‌لرآراسی گؤمروک عملیات‌لارینا اوغرامادان، ایدخال (واردات) محدودلاشدیرماسی گؤرمه‌دن، آیری-سئچکی‌لیک گودن وئرگی و تدبیرلر اولمادان دولاشابیلمه‌لی‌دیر. بیرلیک خاریجی اولاراق ایسه، بیرلیگه عوضو اولمایان اؤلکه‌لردن آلینان مال‌لار اورتاق گؤمروک تعریفه اؤدنیشینه اؤده‌دیک‌دن سوْنرا یئنه بیرلیک ایچینده سربست گزه بیلرلر. [[فایل:Pasas2008.gif|thumbnail|۱۳۰px|left|آ. ا(EU) ده اورتاسیندا ده‌ایشه بیلن میلّی سیموول اوْلان اورتاق بیر پاسپورت حاضیرلامیش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://www.euro.lt/en/news/lithuanias-membership-in-the-eu/news/۲۳۳۳/ | title = New-generation passports to appear in Lithuania starting New Years | accessdate = ۲۰۰۸-۰۳-۱۷ }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] کاپیتالین سربست دؤورانی پرینسیپی، داشینماز املاکین آلیم-ساتیمی، اؤلکه‌لرآراسی حیصّه پایلاشیم‌لاری کیمی سرمایه‌لره ایمکان تأمین ائتمک مقصدی‌له یارادیلمیش‌دیر.<ref name="Europa Single Market C">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_42_en.htm | title= A Single Market for Capital | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher= [[European Commission]] | coauthors= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | archivedate= 2007-05-18 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070518000000/http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_42_en.htm }}</ref> اورتاق ایقتیصادییات و پول واحیدی تطبیقینه گئچیله‌نه قدر سرمایه اینکیشافی عملیات‌لاری اوْلدوقجا یاواش اوْلموش‌دور. اینسان‌لارین سربست دؤورانی (دولاشیمی-جریانی) پرینسیپی، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین دیگر عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا اوتورماق، چالیشماق، اوخوماق، گزمک یا دا تقاودچو اولا بیلمک (امکلی اولا بیلمک-بازنشست اولابیلمک) اۆچون سربست سفر ائده بیلمه‌سینه ایمکان تأمین ائدر. بۇ قانونون توسعه ائتدیریله بیلمه‌سی اۆچون بیر چوْخ فورمال آزالدیلماسی و دیگر اؤلکه‌لردن گلن اینسان‌لارین پئشه اهلییت‌لری‌نین (ایش صلاحییت‌لری-گواهینامه‌های شغلی) تانینماسی لازیم ایدی.<ref name="Europa Single Market P">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_15_en.htm | title= Living and working in the Single Market | accessdate= | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | archivedate= 2007-06-13 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070613212310/http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_15_en.htm }}</ref> کؤهنه‌دن، ایقتیصادی اولاراق داها تأثیرلی اوْلان اؤلکه‌لره، اولمایان‌لاردان داها چوْخ آزادلیق تانینمیش‌دیر. ایقتیصادی باخیم‌دان داها آز تأثیرلی اوْلان‌لارا دا حاق‌لار تانینماسی ایلک اولاراق ۱۹۹۹-جو ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لیغی آنلاییشی‌نین اورتایا آتیلماسی‌یلا اوْلموش‌دور. اینسان‌لارین سربست دؤورانی‌نین اؤلچوسونون آرتدیریلماسی‌نین یاناشی، بۇ قانون بیرلیک وطنداش‌لارینا کیمی ایجتیماعی و سیاسی حوقوق‌لاردا وئریر. خیدمت‌لرین (خدمات) و شیرکت‌لرین سربست دؤورانی پرینسیپی اؤز ایشینی ایجرا ائدن کس‌لرین عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا وطنداش‌لارا کئچیجی یا دا داوام‌لی خیدمت تقدیم ائتمک مقصدی‌ایله هر هانسی بیر مانیعه‌یه توخونماق‌سیزین حرکت ائده بیلمه‌سینی نظرده توتور. بۇ خیدمت‌لر، اوروپاایتتیفاقی عومومی داخیلی حاصیلی‌نین ۶۰٪-دان % ۷۰ یارادیر. بازارین بۇ ساحه‌سینی داها دا آزادلاش‌دیرماق مقصد قویان خیدمت‌لر و بازار اونرگه‌سی‌نین (Bolkestein Direktifi) یاخین کئچمیشده قبول ائدیلمیش‌دیر.<ref name="Europa Single Market S">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_19_en.htm | title= A Single Market for Services | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | archivedate= 2012-01-31 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20120131134703/http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_19_en.htm }}</ref> بونا گؤره خیدمت ساحه‌سی عملیات‌لاری، اگر باشقا بیر سربستی ایشه آپاریلمامیش‌سا، قالیجی خوصوصیت‌ده‌دیر. بو خصوصیت‌لرین هئچ بیری تامامیله سرحدسیز و قطعی دئییل. عوضو اؤلکه‌لر ایسته‌سه‌لر، آندلاشمالارجا نظرده توتولان موعه‌ایه‌ن آزادلیق ساحه‌لرینده قیسالدلامالاردا بیلر یا دا داها خصوصی وضعیت‌لرده اوروپامحکمه‌لری‌نین مؤوضوع‌ا باغ‌لی حؤکم‌لرین‌دن فایدالانا بیلرلر. مثلاً، موقاویله‌لر هر هانسی بیر عوضو اؤلکه‌یه، ایجتیماعی سیاست و یا تهلوکه‌سیزلیگینه ترس دوشمه‌سی وضعییتینده بۇ آزادلیق ساحه‌لرینی قالدیرا حاق و صلاحیتی‌نی وئریر. بۇ مؤوضوع‌دا بیرلیک طرفین‌دن اوول‌دن تعیین اوْلونموش حؤکم‌لرین یوخلوغوندا، ائدیله‌جک‌لره عوضو اؤلکه‌لر اؤز ایچینده قرار وئریر. بۇ وضعییت‌ده، اوروپاایتتیفاقی محکمه‌لری عوضو اؤلکه‌نین قراری‌نین، ایتتیفاقین داخی‌لی نیظامنامه‌سینه ضید اوْلوب اولمادیغی مؤوضوع‌سوندا حاکم‌لیک ائدر. اوروپاایتتیفاقی عوضولری آراسین‌داکی سربست حرکت آنلاییشی، اوروپاایقتیصادی اۆچون اوزرین‌دن بیرلییه عوضو اولمایان ایسلاندیا، نوروئچ و لیختئنشتاین کیمی اؤلکه‌لره ده تطبیق اوْلونموش‌دور.<ref name="EEA">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/external_relations/eea/index.htm | title= The European Economic Area (EEA) | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | coauthors= [[European Commission]] | archivedate= 2008-07-08 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080708035928/http://ec.europa.eu/external_relations/eea/index.htm }}</ref> اوروپاایتتیفاقی ایچین‌دکی تیجارتین تخمیناً یاری‌سی یئنه بیرلیک طرفین‌دن اویغونلاش‌دیریلان قایدا و قانون‌لار آلتیندا باش وئریر.<ref name="Europa Single Market G">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_18_en.htm | title= A Single Market for goods | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | archivedate= 2007-06-21 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070621214532/http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_18_en.htm }}</ref> === اورتاق پول واحیدی === [[فایل:Eurotower-ffm005.jpg|thumbnail|left|اوروپامرکزی بانکی ایتتیفاقین پول سیاستینی ایداره ائدر.]] اوروپااتفاقیندا پول ایتتیفاقی ۱۹۶۹-جو ایل‌دن بری رئال‌لاشدیریلماغا چالیشیلان رسمی بیر هدف اوْلموش‌دور و ۱۹۹۰-جی ایلده اوروپاایقتیصادی و پول ایتتیفاقینده بونون اۆچون ایلک ایش‌لر باشلادیلمیش‌دیر. دوققوز ایل سوْنرا، ۱۹۹۹-جو ایلده ایتتیفاقین او زامانکی اون بئش عوضوونون، اون بیری‌نین آورونو (یورونو) اورتاق پول واحیدی اولاراق قبول ائتمه‌سی ایله کؤهنه میلّی پول واحیدلری ده بیر مۆدت ایستیفاده‌ده قالمیش آنجاق قور فرق‌لری آورویا گؤره نیظاملانمیش‌دیر. ۱ ژانویه ۲۰۰۲-جی ایل‌ده بۇ دفعه اون ایکی اؤلکه‌ده کؤهنه میلّی پول واحیدلری تداوول‌دن قالخمیش و آورو ایستیفاده ائدیلن تک اورتاق پول اوْلموش‌دور. ائسلوونی‌یا، ۱ ژانویه ۲۰۰۷-جی ایل‌ده، مالتا و قیبریس ۱ ژانویه ۲۰۰۸-جی ایل‌ده، ائسلوواکی‌یا دا ۱ ژانویه ۲۰۰۹-جو ایل‌ده آورو ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش و بئله‌جه جمع‌ده آورونو رسمی پول واحیدی اولاراق ایستیفاده ائدن اؤلکه سایی اون آلتی‌یا چیخاراق آورو ساحه‌سی بؤیوموش‌دور. بیرلشمیش کراللیق (United Kingdom) و دانمارک خاریجینده بوتون اؤلکه‌لر عوضولوک شرطی آورونو اورتاق پول اولاراق ایستیفاده قبول ائتمیش‌لر. قالان اؤلکه‌لرین آورونو ایستیفاده نه واخت کئچجیی ایقتیصادی وضعیت‌لر گؤروشولدوگونده قرارا باغ‌لاناجاق. آنجاق، بۇ اؤلکه‌لرده آورویا کئچیش‌له علاقه‌دار ایجتیماعییت فیکیرلری دانمارک<ref name="EU Business, June 2008">{{cite web | url= http://eubusiness.com/news-eu/۱۲۱۳۰۱۰۲۳۵٫۸۳ | title= Growing number of Danes oppose switching to euro, poll shows | accessdate= ۲۰۰۸-۰۶-۲۵ | publisher= EU Business }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> و رومانی‌یا<ref name="Open Europe EU-wide poll, March 2007">{{cite web | url= http://www.openeurope.org.uk/research/mainfindings.pdf | title= Poll on the future of Europe: Main findings report | accessdate= ۲۰۰۸-۰۶-۲۵ | publisher= Open Europe | date= ۲۰۰۷-۰۳-۲۳ | format= PDF | archivedate= 2008-08-13 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080813012051/http://www.openeurope.org.uk/research/mainfindings.pdf }}</ref> خاریجینده منفی ایستیقامت‌ده‌دیر. مونته‌نئگرو و کوزوو کیمی بعضی اؤلکه‌لر ده غئیری-رسمی اولاراق آورونو پول واحیدی اولاراق ایستیفاده ائدیر.<ref name="euro use world">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/the_euro/euro_in_world9369_en.htm | title= Use of the euro in the world | accessdate= ۲۰۰۸-۰۲-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | iş = The euro outside the euro area}}</ref> [[File:Euro bank notes centered (50s, 100s, 500s), maestro card, master card — Mattes 2006-05-12.jpg|thumbnail|left|اورتاق پول واحیدی آورو (یورو)]] آورو ایله علاقه‌دار عملیات‌لار و آورونو پول واحیدی اولاراق ایستیفاده ائدن اؤلکه‌لرین پول سیاستی اوروپامرکزی بانکاسینجا تشکیل ائدیلمکده‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://www.ecb.int/ecb/orga/escb/html/index.en.html | title= ECB, ESCB and the Eurosystem | accessdate= ۲۰۰۷-۰۹-۱۵ | publisher= [[European Central Bank]]}}</ref> اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایستیفاده ائدیلن ۱۲ باشقا پول واحیدی داها واردیر.<ref name="euro website"/><ref name="euro website" /> آورو، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین و مال‌لارین سربست سفر ائتمه‌سینی و گزمه‌سینی آسانلاش‌دیرماق، مزننه فرقی کیمی سوال‌لاری اورتادان قال‌دیرماق، قیمت شففاف‌لیغی یاراتماق، تک بیر اورتاق مالیه بازار یاراتماق، قیمت ثابیت‌لیگی تأمین ائتمک، آشاغی فاییز درجه‌سی و تک بیر اورتاق پول واحیدی‌له میلتلرآراسی بوحران‌لارا قارشی قورونماق مقصدی‌له ایستیفاده‌یه سوخولموشدور. آیریجا آورودان عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا بوتون‌لشمه‌یه کؤمک اولماسی و بونو توسعه ائتدیرمه‌سی مقصدی‌له سیاسی بیر سیموول اولاراق دا فایدالانیلماسی دوشونولموش‌دور.<ref name="euro website" /> سون ایل‌لرده، آورو هجمی سورعت‌له آرتمیش‌دیر و آورو آلانی‌نین یاخین گله‌جک‌ده داها دا یاخشی اولاجاغینی باغ‌لی سؤز-صوحبت‌لر وار. آورونون دیر آرتیمینین و آمریکان دولاری‌نین دیر ایتکی‌سی‌نین سورمه‌سی وضعییت‌ینده آورونون دونیاداکی باش‌لیجا ائحتیاط صندوق وضعییت‌ینه گلمه‌سی اولاسی‌دیر.<ref>{{Jurnala istinad|son= Menzie |first= Chinn |coauthors= Jeffery Frankel |il= ۲۰۰۶ |ay= January |başlıq = Will the Euro Eventually Surpass The Dollar As Leading International Reserve Currency? |jurnal=[[National Bureau of Economic Research|NBER]] |url=http://www.wage.wisc.edu/uploads/Working%۲۰Papers/chinnfrankel_NBER_eurotopcurrency.pdf |format=PDF |accessdate= ۲۰۰۷-۱۰-۱۱}}</ref> === ریقابت === اوروپاایتتیفاقی، مئیدانا گتیردیگی اورتاق بازار ایچینده هر هانسی بیر حاق‌سیز ریقابت حادیثه‌سینه یئر وئریلمه‌مه‌سینی تأمین ائتمک مقصدی‌له بیر ریقابت حوقوقو یؤنرگه‌سی (دستورو) ایجرا ائتمکده‌دیر.<ref>Article ۳(۱)(g) of the Treaty of Rome</ref> ریقابت تشکیلاتی اولاراق، اوروپاکومیسسیاسی‌نین اورتاق بازار ایچینده اعتیمادلارا قارشی تدبیرلر گؤرمک، کارتئل قیرماق، ایقتیصادییاتی داها دا آزادلاش‌دیرماق و دؤولت دسته‌اینی اؤنلمک کیمی عؤهده‌لیک‌لری وار.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/comm/competition/index_en.html | title = Competition: making markets work better | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] yazar=[[European Commission]] | author = [[European Commission]] | archivedate = 2008-12-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081204085802/http://ec.europa.eu/comm/competition/index_en.html }}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین ریقابت‌دن مسئول عوضوو، کومیسسیا ایچین‌دکی ان اهمیتلی مؤوقع‌لرده بیرینده‌دیر و قرارلاری‌یلا چوخ‌میلّت‌لی شیرکت‌لری (شرکت‌های چند ملیتی) تأثیر ائده بیلر.<ref>{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/letter_from_america/3921303.stm | title= Examining the EU executive | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۱۸ | publisher= [[BBC News]] | date = ۲۰۰۴-۰۷-۲۳ | ilk = Oana | son = Lungescu}}</ref> مثلاً، ۲۰۰۱-جی ایل‌ده کومیسسیا عوضوو اینحیصارین قباغی آلینما مقصدی‌له آمریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری قایناق‌لی ایکی بؤیوک شیرکتین بیرلشمه‌سینی میلّی صلاحیت‌لی‌لر راضیلاشمیش اولماسینا قارشی مانیعه تؤرتمیش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/۰۱/۹۳۹ | title= The Commission prohibits GE's acquisition of Honeywell | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date = ۲۰۰۱-۰۷-۰۳}}</ref> ریقابت مؤوضوع‌سوندا بیر باشقا اهمیت‌لی ایددیعا دا، ۹ ایل‌لیک بیر مۆدت ‌دن سوْنرا کومیسسیانین مایکروسافتو، ویندوز مدیا پلایئر اوزرینده اینحیصار یاراتماق اۆچون ۷۷۷ میلیون آورولوق پول جزاسینا تحمیل ائتمه‌ای‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/business/2007/oct/22/microsoft.microsoft | title= Microsoft caves in to European commission | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher= [[The Guardian]] | date = ۲۰۰۷-۱۰-۲۲ | ilk = David | son = Gow}}</ref> لیسبون آندلاشماسی گؤروشمه‌لرینده، فرانسه پرزیدنتی نیکولار سارکوزی‌نین گریشیم‌لری‌له آندلاشما لاییحه‌سینده ایتتیفاقین ریقابته علاقه‌دار یؤنرگلریندن (دستورلاریندان) بعضی مادّه‌لرین حذف ائتمیش‌دیر. آنجاق بۇ مادّه بعضی علاوه یؤنرگلره هله وار و بونون اوروپاایتتیفاقی سیاستی ایچینده تأثیرلی اوْلوب اولمایاجاغی نامعلوم‌دور.<ref>{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6231684.stm | title= EU competition to remain in place | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher= [[BBC News]] | date = ۲۰۰۷-۰۶-۲۲}}</ref> === بودجه === [[File:EU Budget 2006 - Total expenditure.png|thumbnail|left|آ. ا(EU)-نین ۲۰۰۶-جی ایل خرج‌لری.<ref name="ECDetail20002007">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/budget/library/publications/fin_reports/fin_report_07_data_en.pdf | title= Detailed data ۲۰۰۰–۲۰۰۷ | accessdate = ۲۰۰۸-۰۷-۰۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF}}</ref> {{legend|#990000|اکین‌چی‌لیک: ۴۶٫۷٪}} {{legend|#FF0000|ایستروکتورجا خرج‌لر: ۳۰٫۴٪}} {{legend|#FF9900|داخیلی سیاست: ۸٫۵٪}} {{legend|#FFFF00|ایداره: ۶٫۳٪}} {{legend|#00FF00|خاریجی خرج‌لر: ۴٫۹٪}} {{legend|#3399FF|بیرلشمه‌دن اونجه خرج‌لری: ۲٫۱٪}} {{legend|#0000FF|تضمینات‌لار: ۱٫۰٪}} {{legend|#000000|ائحتیاط‌لار (رزرو): ۰٫۱٪}}]] اوروپاایتتیفاقی‌نین ۲۰۰۷-جی ایل راضی‌لاشدیریلمیش بودجه‌سی ۱۲۰٫۷ میلیارد آورودور و ۲۰۰۷–۲۰۱۳ آراسی مۆدت اۆچون جمع‌ده ۸۶۴٫۳ میلیارد آورو آییرمیش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/۰۶/۲۰۴&format=HTML | title= Q&A on Interinstitutional Agreement on Budgetary Discipline and Sound Financial Management ۲۰۰۷–۲۰۱۳ | accessdate =}}</ref> بۇ میقدار اوروپاایتتیفاقی‌نین ایگیرمی یئددی اؤلکه‌سی‌نین جمعی غئیری صافی میلّی حاصیل‌اسی‌نین% ۱٫۱ 'ی دن% ۱٫۰۵ -اینه برابر گلیر. بیر موقاییسه ائدیله‌جک اولسا، بیرلشمیش کراللیغین (بریتانییا) ۲۰۰۴-جی ایل بودجه‌سی ۷۵۹ میلیارد آورو اولاراق تخمین ائدیلمیش و فرانسه نین دا ۸۰۱ میلیارد آورو خرجلیه‌جه‌ای نظرده توتولموش‌دور. ۱۹۶۰-جی ایلده اوروپاایتتیفاقی‌نین اؤنجل اوروپاایتتیفاقی‌نین بودجه‌سی غئیری صافی میلّی محصول یالنیز% ۰٫۰۳ 'و ایدی.<ref>{{cite web | url = http://www.euro-know.org/articles/wew.html | title = Will Europe Work? | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۹ | publisher = Euro-know | archivedate = 2008-05-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080513051441/http://www.euro-know.org/articles/wew.html }}</ref> ان بؤیوک اورتاق خرجلمه اؤگه‌سی (عونصورو) بودجه‌نین% ۴۵ لیک حیصّه‌سی‌نین آیریلمیش اوْلدوغو اورتاق اکین‌چی‌لیک پولیتیکاسی‌دیر. ایکینجی سیرادا% ۳۰ ایله اوروپاایتتیفاقی‌نین رئجیونال توسعه سیاستی گلیر. بۇ خرج‌لری ۸٪-لیک پای ایله خاریجی ایش‌لر سیاستی گئدن، % ۶ لیک پای ایله ایداره‌ائتمه خرج‌لر و ۵٪ لیک پای ایله آراشدیرما خرج‌لری ایزلر. == توسعه سیاستی == === کند تصرروفاتی === [[File:ClosLaPlanaEdit.jpg|thumb|left|اوروپاایتتیفاقین‌دا کند تصرروفاتی بودجه‌دن ان بویوک پایی آلار (ایسپانییا).]] اورتاق اکین‌چیلیک سیاستی، اوروپاایتتیفاقی‌نین ان کوهنه یونرگلرین‌دن و اساس مقصدلرین‌دن بیری‌دیر.<ref name="stead">{{cite web | url= http://eh.net/encyclopedia/article/Stead.CAP | title= Common Agricultural Policy | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۳۰ | coauthors= Robert Whaples (eds) | publisher= EH.Net Encyclopedia | date= ۲۰۰۷-۰۶-۲۲ | last= David | first= Stead | archivedate= 2013-09-28 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20130928064531/http://eh.net/encyclopedia/article/Stead.CAP }}</ref> بۇ سیاستین، اکین‌چیلیک ایستئحصالی آرتیرماق، محصول آنبارلارین‌دا قطعی‌لیک تأمین ائتمک، اکین‌چیلیک‌له مشغول اوْلان کس‌لر اۆچون یاخشی بیر حیات ایستانداردی تقدیم ائتمک، بازاردا ثابیت‌لیگی اوزرین‌ده قورولماسی، ایستهلاک‌چی‌لار اۆچون اویغون قیمت‌لر تعیین کیمی مقصد و وظیفه‌لری واردیر (روما سازیشی‌نین ۳۳ونجو مادّه‌سی).<ref name="Consolidated Treaties" /> سیاست یاخین زامانا قدر بیر دوولت دستکی نیظامی و بازار موداخیله‌سی ایشله‌ایردی. اکین‌چیلیگه وئریلن دستک ۹۰-جی ایل‌لره قدر او زامان‌کی اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی‌نین ایل‌لیک بودجه‌سی‌نین ۶۰ فایزی قدرایدی. اکین‌چیلیک دستگی بوگون‌کو اوروپاایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین ۳۵ فایزینی مئیدانا گتیرمک‌ده‌دیر.<ref name="stead" /> سیاستین قیمت ایداره‌سی (کنترل قیمت) و بازار موداخیله‌سی (دستک آلیشی) بویوک اولچوده ائحتییاج چوخو محصول اورتایا چیخاردی. بۇ ائحتیاط‌لار بیرلیک طرفین‌دن ان آلت قیمت سرحدین‌دن توپ‌دان ساتین آلین‌دی. بیرلیک الینده‌کی آنبارلاری اریده‌بیلمک اۆچون محصول‌لاری ضمانت قویدوغو قیمت‌لرین چوْخ آلتین‌دا دونیا بازارلارین‌دا ساتیشا تقدیم ائت‌دی یادا جوت‌چولره (اکینچی‌لره) ایتتیفاقین محصول‌لاری آلدیغی قییمت‌له سات‌دیغی قییمت آراسین‌داکی فرق قدر دوولت دستکی وئریل‌دی. بۇ اوصول توسعه ائتمک‌ده اوْلان دونیانین آز وساییط‌آلان جوت‌چولری طرفین‌دن بویوک تنقیدلره معروض قال‌دی.<ref name="Guardian CAP">{{cite web | url= http://www.guardian.co.uk/world/2003/jun/26/eu.politics۱ | title= The EU common agricultural policy | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۳۰ | publisher= [[The Guardian]] | date= ۲۰۰۷-۰۶-۲۶ | last= Simon | first= Jeffery }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ائحتییاج چوخو ایستئحصال، اکولوژی اطرافا توخونجاسی اوْلان اکین‌چیلیک اوصول‌لارین سیخ بیر شکیل‌ده ایستیفاده اوتری‌ده چوْخ چوخ رئاکسییا آل‌دی.<ref name="Guardian CAP"/> ۹۰-جی ایل‌لرین باشلانغیجین‌دان بری، اورتاق اکین‌چیلیک سیاستی بیر سیرا تنظیم‌لمه کئچیرمیش‌دیر. ایلک اولاراق بۇ تدبیرلر بیر بولوم تورپاغین شوورلو اولاراق ایستئحصال‌دان چکیلمه‌سینی نظرده توتان ۱۹۸۸ کنارا-قویما سیاستی، سود کووتاسی (سود سهمیه‌سی) و داها یاخین کئچمیش‌ده اورتایا آتیلان جوت‌چولرین (اکینچی‌لرین) چیخاردیق‌لاری محصول میقدارینا گوره اوروپاایتتیفاقین‌دن پول آلماسینی تأمین ائدن آیری-سئچکی‌لیک مودئلی‌دیر. بۇ خوصوصی مودئل خوصوصی بیر محصول چیخاریب پولونو آلماق یئرین، کند تصروفاتی ساحه‌سی بویوک‌لوگونه گوره بیرباشا اودمه پلانینا کئچیلیر.<ref name="stead" /> بونون اکین‌چیلیک گلیر سَوییه‌سینی یوکسک توتارکن، بازارین ایستئحصال نیسبتینی‌ده موعه‌ایه‌ن بیر نوقطه‌ده توتماسینا کومک ائتمه‌سی اومید ائدیلمک‌ده‌دیر. اکین‌چیلیک مووضوع‌سون‌دا ائدیلن ان یئنی ایصلاحات‌لاردان بیری‌ده شکر بازارینی بویوتمک اۆچون داها ایلک عوضو دوولت‌لر آراسین‌دا و اوروپاایتتیفاقی‌ایله خوصوصی علاقه‌لر ایچری‌سین‌ده اوْلان بعضی آفریقا-کاراییب-ساکیت اوکئان (اقیانوس آرام) اؤلکه‌لری آراسین‌دا بیرگه شکر بازاری‌نین بۇ خوصوصییتی‌نین سونونجو تنظیم‌لمه‌سی‌دیر.<ref name="EC CAP">{{cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/۰۴/۹۱۵&format=HTML&aged=۱&language=EN&guiLanguage=en | title= Sugar: Commission proposes more market-, consumer- and trade-friendly regime | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۳۰ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۷-۰۴-۱۴}}</ref> === انرژی === [[File:RF NG pipestoEU.gif|thumb|left|بیر چوخ اوروپاایتتیفاقی عوضوو روسیهدان طبیعی قاز ساتین آلار.]] اوروپاایتتیفاقی قورولوشون‌دان بویانا بؤلگه‌سین‌ده‌کی انرژی سیاستین‌ده قاباق‌جیل گوج اوْلموش‌دور. بۇ وضعییتین تمه‌لین‌ده ایتتیفاقین ۱۹۵۱-جی ایل‌ده اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق قورولماسی یاتماق‌دادیر. ایلک ضروری و گئنیش ایحاطه‌لی بیر اوروپاانرژی سیاستی‌نین توسعه ائت‌دیریلمه‌سی ۲۰۰۵-جی ایل‌ده تشکیل ائدیلن اوروپاایتتیفاقی ساممیتین‌ده تصدیق ائدیلمیش، ایلک قارالاما یونرگه ژانویه ۲۰۰۷-جی ایل‌ده نشر اوْلون‌موش‌دور.<ref name="Energy Q&A">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4783996.stm | title= Q&A: EU energy plans | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۱۳ | publisher= [[BBC|BBC News]] | date= ۲۰۰۷-۰۳-۰۹}}</ref> اوروپاکومیسسیاسی‌نین انرژی سیاستینه باغلی بئش اهمیتلی نوقطه‌سی واردیر: داخیلی بازاردا رقابتین آرتیریلماسی، یاتیریم یاتیرماغین تشویقی (تشویق سرمایه‌گذاری) و ائلئکتریک پایلاما شبکه‌سی‌نین گئنیش‌لندیریلمه‌سی؛ بیر بوحران وضعییتین‌ده ائحتییاجی قارشیلایاجاق انرژی قایناق‌لاری‌نین نوع‌لره آییریلدیریلماسی؛ روسیه فئدئراسیاسی‌ایله انرژی اورتاق‌لیغینی توسعه ائتدیررکن اوْرتا آسییانین و شیمالی آمریکانین طبیعی قایناق باخیمین‌دان زنگین اؤلکه‌لریله‌ده آل‌وئر مقصدی‌ایله ایش‌ایتتیفاقی ائتمک اۆچون یئنی آندلاشما چرچیوه‌لری چیخارماق؛ یئنی‌لنه‌بیلر انرژی قایناق‌لاری‌نین ایستیفاده‌سینه آرتیرارکن، وار اوْلان انرژی قایناق‌لارینی داها ثمره‌لی ایستیفاده ائتمک و یئنی انرژی قایناق‌لاری اۆچون آیریلان اودنیگین (مستمری) آرتیریلماسی‌دیر.<ref name="Energy Q&A" /> اوروپاایتتیفاقی بوگون، نئفتی‌نین ۸۲ فایزسینی، طبیعی قاز ائحتییاجی‌نین ایسه ۵۷ فایزسینی چول‌دن آلیر و بودا اوروپاایتتیفاقینی بۇ یاناجاق‌لارین ان بویوک ایدخالاتچی‌سی (واردکننده) وضعییتینه گتیرر.<ref name="low carb prop">{{cite web | url = http://www.msnbc.msn.com/id/۱۶۵۶۰۱۰۶/ | title = 'Low-carbon economy' proposed for Europe | accessdate = ۲۰۰۷-۰۱-۲۴ | publisher = [[MSNBC]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین یاناجاق مووضوع‌سون‌دا خاریجی اؤلکه‌لره خوصوصی‌ایله‌ده روسیه یه آسیلی اولماسین‌دان اوتری بعضی قایغی‌لار دویولماق‌دادیر. بۇ قایغی‌لار یاخین کئچمیش‌ده روسیه و قونشولاری آراسین‌دا یاشانان یاناجاق چاتدیریلما پروبلئم‌لری سببی‌ایله داهادا آرتمیش‌دیر. بونون نتیجه‌سی اولاراق اوروپاایتتیفاقی وار اوْلان انرژی قایناق‌لارینی و کوک‌لری‌نی نوع‌لره آییریلدیرماغا چالیش‌ماق‌دادیر.<ref name="Energy Russia">{{cite web | url = http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?language=EN&type=IM-PRESS&reference=۲۰۰۶۰۱۱۲STO۰۴۲۳۳&secondRef=۰ | title = Ukraine-Russia gas dispute{{ndash}} call for stronger EU energy policy | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۷ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[European Parliament]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === اینفراستروکتور === اوروپاایتتیفاقی، ترانس-اوروپاشبکه‌لری کیمی (اینگلیسجه: ns-European Networks, TEN) اوز سرحدلری ایچین‌ده اؤلکه‌لر آراسی اینفراستروکتور خیدمت‌لرینی توسعه ائتدیرمه‌یه چالیش‌ماق‌دادیر. ترانس-اوروپاشبکه‌لری لاییحه‌سین‌ده مانش تونئلی، مونت جئنیس تونئلی، لگو ائست، اورئسوند کورپوسو، برئننئر تونئلی کیمی ایش‌لر ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر. ۲۰۱۰-جی ایل سونو ائعتیباری‌ایلا اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده‌کی نقلیات شبکه‌سی‌نین جمعی اوزون‌لوغونون ۷۵٫۲۰۰ کیلومتر قورو، ۷۸٫۰۰۰ کیلومتر دمیر یولونا، ۳۳۰ هاواآلانی‌نا (فرودگاه)، ۲۷۰ بین‌الخلق لیمانا و ۲۱۰ داخیلی لیمانا چاتماسی گوزله‌نیلیر.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/ten/transport/revision/doc/revision_1692_memo_en.pdf | title= The trans-European transport network: new guidelines and financial rules | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۳-۱۰-۰۱ | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF}}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.cfr.ro/jf/engleza/0304/ten-t.htm | title= The trans-European transport network: new guidelines and financial rules | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher= The Railway Journal | last= Silvia | first= Mirea | archivedate= 2012-01-06 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20120106235641/http://www.cfr.ro/jf/engleza/0304/ten-t.htm }}</ref> توسعه ائتمک‌ده اوْلان اوروپانقلیات سیاستی ایتتیفاقین بیر چوْخ یئرین‌ده آرتان نقلیات شبکه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده طبیعی اطراف اوزرین‌ده‌کی تزییقی‌دا آرتیرمیش‌دیر. ۲۰۰۴ اوولی اوروپاایتتیفاقی عوضوو اؤلکه‌لرده نقلیات‌لا علاقه‌دار ان بویوک پروبلئم یول سیخیشیق‌لیغی (ازدحام) و چیرک‌لی‌لیک (آلودگی) دیر. بون‌دان سوْنرا یاشانان گئنیشله‌مه مۆدت ‌لرین‌دن سوْنرا نقلیات آژان‌داسینا اولاشیلابیلیرلیک (تقویم در دسترس بودن) پروبلئمین حلل ائدیلمه‌سی گرک‌لیگی‌ده علاوه اوْلون‌موش‌دور.<ref>{{cite web | url = http://www.euractiv.com/en/transport/white-paper-transport/article-۱۲۹۶۲۸ | title = White Paper on Transport | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher = Euractiv | date = ۲۰۰۴-۰۹-۲۲ }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> خوصوصی‌ایله لهیستان‌ین یول‌لاری، اؤلکه اوروپاایتتیفاقینه قاتیلدیغین‌دا چوْخ پیس وضعییت‌ده اوْلدوغون‌دان، ۴٫۶۰۰ کیلومتر یول اوروپاایتتیفاقی اولچون‌لرینه یوکسل‌دیلمیش و بونا باغلی اولاراق ۱۷ میلیارد آورو خرج‌لنمیش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://www.ukie.gov.pl/WWW/en.nsf/۰/۵۷۴AB36381D۲F551C۱۲۵۶E82004F۹۴۷۰?Open | title = Transport – How Quickly will Polish Roads Improve After Accession | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher = Urząd Komitetu Integracji Europejskiej | date = ۲۰۰۳-۰۵-۲۹ }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین حاضیرلادیغی بیر باشقا اینفراستروکتور لاییحه‌سی‌ده گالیله مووقئع‌لندیرمه سیستمی‌دیر. گالیله لاییحه‌سی تکلیفه تقدیم ائدیل‌میش بیر قلوبال پئیک (اویدو-قمر مصنوعی) سئیروسفر سیستمی‌دیر. سیستمین اوروپاایتتیفاقی طرفین‌دن ائدیلمه‌سی و ۲۰۱۰-جی ایل‌ده ایستیفاده‌یه حاضیر وضعییته گتیریله‌رک اوروپاکوسموس آگئنت‌لیگی طرفین‌دن کوسموسا آتیلماسی گوزله‌نیلیر. اوروپاایتتیفاقی، گالیله پرویئکتینی، [[آمریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری]] قایناق‌لی قلوبال مووقئع‌لندیرمه سیستم‌لرینه اوْلان باغیم‌لیغینی آزالت‌ماق اۆچون باشلات‌میش‌دیر.<ref name="Barrot">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/commission_barroso/barrot/index_en.htm | title= Jacques Barrot Home Page, Commission vice president for transport | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | last= Jacques | first= Barrot}}</ref> بۇ جهد بیر چوْخ کیمسه طرفین‌دن یوکسک مبلغی، گئجیکمه‌لری و وار اوْلان جی.پی. ائس (GPS) سیستم‌لری‌نین یانین‌دا گرک‌سیز اوْلدوغو ایستیقامتین‌ده آلدیغی رئاکسییالار سببی‌ایله تئز-تئز تنقید اوْلون‌ماقدادیر.<ref>{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/science/2007/jul/15/spaceexploration.europeanunion | title= Sat-nav rival could crash and burn | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۱ | publisher= [[The Guardian]] | date= ۲۰۰۷-۰۷-۱۵ | last= Robin | first= McKie}}</ref> === رئگیونال توسعه === [[File:D%C3%A1lnice D8 u Lovosic.jpg|thumb|left|آ. ا اوده‌مه‌لرین شوسه‌لر کیمی اینفراستروکتور خیدمت‌لری اۆچون ایستیفاده ائدیله بیلر. (لوووسیجه، چئک جومهوریتی).]] اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده بیر چوْخ بؤلگه آراسین‌دا گوزه‌گورولر خوصوصییت‌ده برابرسیزلیک‌لر واردیر. ساتین آلما گوجونه گوره اویغون‌لاشدیریلاندا ان یوخسول و ان وارلی بؤلگه‌لر (نومئنکلاتورون NUT-۲ و NUT-۳ حیصّه‌لری) آراسین‌داکی آیری-سئچکی‌لیک یاخشی‌جا دیققته چارپان حالا گلمکده‌دیر. یوکسک طرف‌ده، آدام باشی ۶۸٫۷۵۱ آورولوق آلیش گوجویله فرانکفورت، ۶۷٫۹۸۰ آورولوق آلیش گوجویله [[پاریس]] و ۶۵٫۱۳۸ آورولوق آلیش گوجویله ایچری [[لوندون]] اولارکن، آشاغی طرف‌ده کیشی‌باشی ۵٫۰۷۰ آورولوق آلیش گوج‌لری‌ایله رومانی‌یانین نورد-ائست توسعه بؤلگه‌سی و ۵٫۵۰۲ آورولوق آلیش گوجویله بولقاریستانین سئوئروزاپادئن (Severozapadentranslate) کیمی بؤلگه‌لری اولور.<ref name="STAT/۰۶/۱۶۶">{{cite web | url = http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/۰۶/۱۶۶&format=HTML&aged=۰&language=EN&guiLanguage=en | title= GDP per capita in the Member States ranged from ۴۸% to ۲۵۱% of the EU25 average in ۲۰۰۵ | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۱۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶-۱۲-۱۸ | coauthors= [[Eurostat]]}}</ref> اوروپاایتتیفاقی اورتالاماسینا باخیلدیغین‌دا، آمریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری عومومی داخیلی نتیجه‌سی ۳۵ فایز، [[یاپونییا]] عومومی داخیلی نتیجه‌سی ۱۵ فایز داها یوکسک‌دیر.<ref name="STAT/۰۶/۱۶۶"/> اوروپاایتتیفاقین‌دا گئری قالمیش بؤلگه‌لرین اینکیشافی‌نین دستک‌لنمه‌سی اۆچون آیریلمیش ائستروکتورجا فون و اویغون‌لاشما فوندو آدی وئریلن اودمه‌لرین واردیر. بوجور بؤلگه‌لر عومومییت‌له بیرلیگه یئنی قاتیلان شرقی اوروپااولکه‌لرین‌ده‌دیر.<ref name="Business2000 Funds">{{cite web | url = http://www.business2000.ie/cases/cases_8th/case12.htm | title = EU Structural and Cohesion Funds | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher = Business 2000 | archivedate = 2013-06-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130616012335/http://www.business2000.ie/cases/cases_8th/case12.htm }}</ref> بیر چوْخ اودنک، تعجیلی کومکی، نامیزد اؤلکه‌لرین اوزلرینی اوروپااولچون‌لرینه داشیماسینا کومک‌چی اولاجاق ایمکان (Phare, ISPA, SAPARD) و کوهنه [[سووئت‌لر بیرلییی|سوئت]] سوسیالیست رئسپوبلیکالار ایتتیفاقی اؤلکه‌لری اوْلان موستقیل دوولت‌لر ایتتیفاقی عوضولرینه پول دستک تأمین ائدر. تاجیس (TACIS -Technical Aid to the Commonwealth of Independent States) ایندی‌کی واخت‌دا اوروپاکومیسسیاسی‌نین بیر پارچاسی اوْلان اوروپایاردیم و ایش‌ایتتیفاقی ایداره‌سی‌نین بیر پارچاسی اوْلموش‌دور. ۷. چرچیوه پروقرامی، اورتاق بیر اوروپاآراش‌دیرما اۆچون یاراتماق اۆچون بوتون بیرلیک عوضوو اؤلکه‌لردن قاتیلان کونسورسییوم‌لارجا ایداره اوْلونان آراش‌دیرمالاری مالیییه‌یه ائدر.<ref name="Euractiv FP7">{{cite web | url = http://www.euractiv.com/en/science/7th-research-framework-programme-fp7/article-۱۱۷۴۹۴ | title = 7th Research Framework Programme (FP۷) | accessdate = ۲۰۰۷-۰۶-۲۷ | publisher = Euractiv }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === اطراف موحیط === [[File:Rospudavalley.jpg|thumb|left|اوروپاکومیسسیاسی، لهیستان‌داکی روسپودا وادی‌سینی قوروماغا چالیشیر.]] اوروپاتوپ‌لولوغون‌دا اطراف‌لا علاقه‌دار ایلک سیاست ۱۹۷۲-جی ایل‌ده باشلان‌دی. او گون‌دن بری، اوروپاایتتیفاقی تورشو یاغیش‌لاری، اوزون طبقه‌سی‌نین اینجله‌مه‌سی، هاوا کئیفییتی، سس-کوی چیرک‌لی‌لیگی، سو چیرک‌لی‌لیگی و توللانتی‌لار کیمی بیر چوْخ مووضوع‌ایلا ماراق‌لانماق‌دادیر. آخار سولارین، گول‌لرین، تورپاغین و ساحیل طبقه‌لری‌نین سولاری‌نین ۲۰۱۵-جی ایله قدر تمیزلنمه‌سی‌نی مقصد قویان سو چرچیوه‌سی امرلری، اوروپاایتتیفاقی‌نین اکولوژی سیاستی‌نین بیر نومونه‌سی‌دیر. اوروپاایتتیفاقین‌دا چول حیاتی، ناتورا ۲۰۰۰ پروقرامی اساسین‌دا قورونور. قوروما آلتین‌دا تخمیناً ۳۰ مین ساحه اولور.<ref name="BBC Dimas">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6476273.stm | title= Celebrating the Environmental Union | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher= [[BBC|BBC News]] | date= ۲۰۰۷-۰۳-۲۳ | last= Stavros | first= Dimas}}</ref> ۲۰۰۷-جی ایل‌ده، لهیستان حوکومتی روسپودا وادیسی ایچین‌دن کئچن بیر شوسه ائتمه جهدلرین‌ده تاپیلمیش آنجاق بۇ جهد، اوروپاکومیسسیاسی طرفین‌دن، بؤلگه‌نین چول حیات قوروما پروقرامینا داخیل بیر ساحه اوْلدوغو سببی ایله دایان‌دیریلمیش‌دیر.<ref name="FT Respuda">{{cite web | url= http://www.ft.com/cms/s/640968f۲-۳f5b-۱۱dc-b۰۳۴-۰۰۰۰۷۷۹fd2ac.html | title= Poland ends stand-off with EU over road plans | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher= [[Financial Times]] | date= ۲۰۰۷-۰۷-۳۱ | last= Adam | first= Easton }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> کیموی (شیمیایی) مادّه‌لرین کایدی، قییمت‌لندیریلمه‌سی، آللاهین ایذنی و محدودلاشدیریلماسی (رئاجه) پروقرامی (اینگلیسجه: رئگیستراتیون، ائوالواتیون، آوتهوریساتیون آند رئستریجتیون اوف جهئمیجالس)، اوروپاایتتیفاقی‌نین گونده‌لیک ایستیفاده اۆچون چیخاریل‌میش ۳۰ مین ده‌ایشیک کیموی مادّه‌نین تهلوکه‌سیزلیک‌لری‌نین اولچولمه‌سینی نظرده توتان بیر سیاست‌دیر.<ref name="RTE REACH">{{cite web | url = http://www.rte.ie/news/۲۰۰۶/۱۲۰۱/reach.html | title= EU chemicals directive agreed | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۱۵ | publisher= [[RTÉ News And Current Affairs]] | date= ۲۰۰۶-۱۲-۰۱}}</ref> ۲۰۰۶-جی ایل‌ده آوروپادان گلن بیر گمی‌نین فیل ده‌یشی ساحیلی ساحیل‌لرین‌ده زهرلی توللانتی سیزینتی‌سی‌نا سبب اولماسین‌دان اوتری، اوروپاکومیسسیاسی زهرلی آتیکلارلا علاقه‌دار داها جیددی تدبیر و سانکسییالار تطبیق قرار وئرمیش‌دیر. گمی‌لرله زهرلی توللانتی داشیماجی‌لیغینی قاداغان ائدن ایسپانییا کیمی اؤلکه‌لرله بۇ گون اوروپاکومیسسیاسی، اکولوژی جینایت‌لر باشلیغی آلتین‌دا بعضی جینایت سانکسییالار تطبیقی تکلیف ائتمیش‌دیر. کومیسسییانین بۇ مووضوع‌ا باغلی قانون چیخارماسینا بعضی کسیم‌لرجه قارشی چیخیلسادا گورولن ایددیعادا اوروپاعدالت محکمه‌سی قانون لاییحه‌سینی تصدیق ائتمیش‌دیر.<ref name="E!Sharp0507 Legal">{{cite news| son=Charter| first=David| başlık=A new legal environment| iş=E!Sharp|pages=۲۳–۵|dil=English|accessdate=People Power Process|date=۲۰۰۷|}}</ref> [[File:Rapsfeld 2007.jpg|thumb|left|[[آلمانییا]]دا تارلالار.]] ۲۰۰۷-جی ایل‌ده عوضو اؤلکه‌لر اوروپاایتتیفاقی‌نین گله‌جک‌ده برپا انرژینی ۲۰ فایز نیسبتین‌ده ایستیفاده و ۲۰۲۰-جی ایله قدر آتموسفره آتیلان کاربون‌دی‌اوکسید نیسبتی‌نین ۹۰جی ایل‌لره نیسبتن ان آز ۲۰ فایز آزالدیلماسینی نظرده توتان قانون لاییحه‌سینی قبول ائتمیش‌دیر.<ref name="EUO energy">{{cite web | url= http://www.guardian.co.uk/environment/2008/jan/23/climatechange.eu۱ | title= EU sets ۲۰% target for carbon cuts | accessdate= ۲۰۰۸-۰۲-۲۹ | coauthors= [[The Guardian|guardian.co.uk]] | last= Jessica | first= Aldred }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بۇ قانوناً اویغون گلمک اۆچون ایمضالانان ۲۰۰۵ قئیدییات موقاویله‌سی اویغون اولاراق ۲۰۲۰-جی ایله قدر، عوضو اؤلکه‌لرده‌کی بوتون اوتوموبیل و یوک ماشین‌لاری‌نین ان آز اون‌دا بیری‌نین بییویاکیت‌ایله چالیشار وضعییته گتیریل‌مه‌سی قرارلاشدیریلدی. بونون صنایئع‌لشمیش بیر بؤلگه اۆچون قلوبال ایستی‌لش‌مه‌یه قارشی آلینا بیله‌جک ان یئرین‌ده تدبیرلر بیری اوْلدوغو دوشونولمک‌ده‌دیر.<ref name="Discovery energy">{{cite web | url= http://www.valcent.net/s/RelatedArticles.asp?ReportID=۱۸۳۱۱۴&_Type=Related-Articles&_Title=European-Union-agrees-on-ambitious-plan-to-fight-global-warming | title= European Union agrees on ambitious plan to fight global warming | accessdate= ۲۰۰۷-۰۳-۰۹ | publisher= [[Discovery Channel]], on Valcent Products website | date= ۲۰۰۷-۰۳-۰۹ | last= Paul | first= Ames }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> کیوتو پروتوکولونون داوامی خوصوصییتین‌ده‌کی بیرلشمیش میلّت‌لر ایقلیم ده‌ایشیک‌لیگی کونفرانسین‌دا اوروپاایتتیفاقی‌نین ۲۰۵۰-جی ایله قدر ایستی‌خانا قازی سالینی‌مینی یاری-یارییا آزالتماسی تکلیف ائدیل‌میش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2007/gb2007124_968205.htm?chan=globalbiz_europe+index+page_top+stories | title= In Bali, EU Floats ۵۰% Greenhouse Gas Cut | accessdate = ۲۰۰۷-۱۲-۰۷ | date= ۲۰۰۷-۱۲-۰۴ | coauthors= [[BusinessWeek]]}}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین اوز کاربون آیاق ایزینی آزالت‌ماق ایستیقامت‌لی جهدلری ۱۹۹۰ ایله ۲۰۰۵ آراسین‌دا شرقی آوروپادا ۱۵ فایز، قربی آوروپادا ۱۰ فایز اوْلان مئشه نیسبتی‌نین آرتماسی‌ایلادا دستکلنمیش‌دیر. بۇ مۆدت بویون‌جا بۇ مئشه‌لر اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده اینسان قایناق‌لی چرشنبه آخشامینیمی ۱۲ فایز عئینی دوشن ۱۲۶ میلیون متری‌سین تون کاربون اممیش و هاوانی تمیزله‌میش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://uk.reuters.com/article/environmentNews/idUKL۲۹۲۰۳۱۶۲۲۰۰۷۱۱۲۹ | title = Expanding EU forests may aid climate goals | accessdate = ۲۰۰۷-۱۲-۰۷ | publisher = [[Reuters]] | date = ۲۰۰۷-۱۱-۲۹ }}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === تحصیل و آراشدیرما === تحصیل و آراشدیرما ساحه‌سین‌ده اوروپاایتتیفاقی‌نین وظیفه‌سی میلّی رهبرلیک‌لری دستکله‌مک‌له محدوددور. تحصیل‌ده ایتتیفاقین سیاستی عومومی اولاراق ۹۰لاردا حاضیرلانان و شاگیرد ده‌ایشمه‌سینی و شاگیردلرین خاریج‌ده اوخوماسی‌نی آسان‌لاشدیران پروقرام‌لاردان عیبارت‌دیر. بۇ پروقرام‌لاردان ان گوزه آرتیرما، ۱۹۸۷-جی ایل‌ده تطبیقه قویولان اونیوئرسیته‌لر آراسی بیر شاگیرد موبادیله‌سی پروقرامی اوْلان ائراسموس‌دور. ایلک ایگیرمی ایل‌ده بۇ پروقرام بین‌الخلق سَوییه‌ده ۱٫۵ میلیون اونیوئرسیتئت و کوللئج شاگیردینه خاریج‌ده تحصیل‌لرینی داوام ائتدیرمه ایمکانی تأمین ائتمیش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html | title = The Erasmus programme celebrates its 20th anniversary | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[European Commission]] | archivedate = 2013-10-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131020223817/http://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html }}; {{cite web | url= http://www.cafebabel.com/en/article.asp?T=T&Id=۹۷۰۲ | title= Erasmus turns 20 - time to grow up? | accessdate= ۲۰۰۷-۰۸-۱۰ | publisher= Café Babel | date= ۲۰۰۷-۰۱-۲۲ | last= Lefebvre | first= Jean-Sébastien }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Windkraftanlagen D%C3%A4nemark gross.jpg|thumb|left|یئنی‌لنه‌بیلر انرژی قایناق‌لاری آراش‌دیرمالاری پریوریتئت‌لی ائتکین‌لیک‌لردن‌دیر.]] ایندی‌کی واخت‌دا ایبتیدایی تحصیل شاگیردلری، موعللیم‌لر، پئشه‌تحصیل شاگیرد و حیات بویو اویرنمه لاییحه‌سی ایچین‌ده‌کی یئتکین طلبه‌لر اۆچون‌ده بنزر پروقرام‌لار واردیر. بۇ پروقرام‌لار اؤلکه‌لر آراسی معلومات اوتورولمه‌سینی آرتیرماق، تحصیل و یئتیش‌دیرمه مووضوع‌سون‌دا فایدالی تطبیق‌لری بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لر آراسینا یایما کیمی مقصدلر گودولرک یارادیلمیش‌دیر.<ref>{{cite web | url = http://eacea.ec.europa.eu/index.htm | title = About the Education, Audiovisual and Culture Executive Agency | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = EACEA | archivedate = 2015-04-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150429185547/http://eacea.ec.europa.eu/index.htm }}; {{cite web | url = http://ec.europa.eu/education/programmes/llp/national_en.html | title = Lifelong Learning Programme | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[European Commission]] | archivedate = 2013-07-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130719064846/http://ec.europa.eu/education/programmes/llp/national_en.html }}</ref> بولوگنا سوره‌جینه وئردیگی دستک‌له‌ده اوروپاایتتیفاقی، آوروپادا تحصیل دستکی‌نی داوام ائتدیرمک‌ده‌دیر. علمی آراشدیرمالار، اوروپاایتتیفاقی‌نین ایلکی ۱۹۸۴-جو ایل‌ده باشلادیلان آراشدیرما و تئکنولوژی توسعه ائتدیرمه چرچیوه پروقرامی داخیلین‌ده آسان‌لاشدیریل‌ماق‌دادیر. بۇ ساحه‌ده‌کی اوروپاایتتیفاقی سیاستی‌نین مقصدی علمی آراشدیرمانی اعتینا ائت‌دیرمک و دوزن‌لمک‌دیر. موستقیل بیر قورولوش اوْلان اوروپاآراشدیرما شوراسی، اوروپاایتتیفاقی اودنک‌لرینی آوروپادا ایجرا ائدیلن آراشدیرمالار و میلّی آراشدیرمالار آراسین‌دا پایلاش‌دیریر.<ref>{{cite web | url = http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=۱۲ | title = What is the ERC? | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = [[European Research Council]] }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> یئددینجی آراشدیرما و تئکنولوژی توسعه ائتدیرمه چرچیوه پروقرامی (فپ۷)، چول‌دن آلینمیش یاناجاق‌لارا اوْلان آسیلی‌لیغی آزالت‌ماق و یئنی‌لنه‌بیلر انرژی قایناق‌لاری‌نی نوع‌لره آییریلدیرماغا مقصدی‌ایله، انرژی ساحه‌سین‌ده اوْلدوغو کیمی چوْخ موختلیف مسئله‌لری موزاکیره ائدیر.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/index_en.cfm?pg=energy | title= Energy | accessdate = ۲۰۰۷-۱۱-۱۲ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]]}}</ref> ژانویه ۲۰۰۰-دن بری اوروپاکومیسسیاسی، اوروپاآراشدیرما اۆچون اولاراق بیلینن داها بویوک هدف‌لره یونل‌میش‌دیر. بۇ ساحه‌ده بویوک اودنک‌لرله بعضی اهمیتلی مووضوع‌لاردا آراش‌دیرمالار ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر. بۇ آراش‌دیرمالار بوتون عوضو اؤلکه‌لرین دستکینی آلمیش‌دیر. آراشدیرما ساحه‌سین‌دن ایش‌ایتتیفاقی، معلومات پایلاشیمی، اوروپاایچین‌ده آراش‌دیرما ایشچی‌لری‌نین دووران آزادلیغی‌نین تأمین ائدیلمه‌سی، شیرکت‌لری‌له صنایع آراسین‌داکی باغ‌لارین گوجلندیریلمه‌سی و ایداره ائتمه مانیعه‌لرین قالدیریلماسی کیمی مقصدلر اوزرین‌ده یوغونلاشیلماق‌دادیر.<ref>{{cite web | url = http://ec.europa.eu/research/era/index_en.html | title= What is the European Research Area? | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]]}}</ref> اوروپاایتتیفاقی، [[فرانسه]] نین جاداراجه شهرین‌ده قورولاجاق اوْلان بین‌الخلق تئرمونوک‌لر تجروبی رئاکتور (یتله‌یر) پرویئکتینی رئال‌لاشدیرماق اۆچون آلتی باشقا اؤلکه‌ایله ایش‌ایتتیفاقی ایچینه گیرمیش‌دیر. بۇ لاییحه بوگونه قدر ائدیلمیش اوْلان ان بویوک نوعه رئاکتور اوْلان ژئتین (اینگلیسجه: ژوینت ائوروپئان توروس) قورولوشو اوزرینه قبول ائدیلمیش‌دیر.<ref name="ITER">{{cite web | url = http://fusionforenergy.europa.eu/3_2_iter_en.htm | title = ITER fusion research project | accessdate = ۲۰۰۷-۰۹-۲۴ | publisher = [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors = Fusion for energy | archivedate = 2012-05-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120521115140/http://fusionforenergy.europa.eu/3_2_iter_en.htm }}</ref> اوروپاکومیسسیاسی بۇ لاییحه‌نین ۲۰۵۰-جی ایله قدر انرژی ایستئحصالینا باشلایاجاغینی نظرده توت‌ماق‌دادیر.<ref name="Energy Q&A" /> اوروپاایتتیفاقی‌نین، اوروپانوعه آراشدیرما مرکزی بونیه‌سین‌ده‌ده موشاهیده‌چی ایستاتوسو، اوروپاکوسموس آگئنت‌لیگی‌ایله موختلیف موقاویله‌لر و اوروپاجنوب رصدخانای‌له‌ده ایش‌ایتتیفاقی واردیر.<ref name="ESO">{{cite web | url = http://www.eso.org/public/about-eso/collaborations.html | title= Astronomical research collaborations | accessdate = ۲۰۰۸-۰۲-۲۹ | publisher= [[European Southern Observatory|ESO]]}}</ref> بۇ تشکیلات‌لار اوروپاایتتیفاقی بونیه‌سین‌ده اولاماسالاردا بونلارلا تئز-تئز بیرلیک‌ده ایش‌لر ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر == اهالی معلومات‌لاری == [[فایل:London Skyline.jpg|thumb|left|[[لوندون]]؛ بیرلش‌میش کراللیق.]] [[فایل:Tour Eiffel, École militaire, Champ-de-Mars, Palais de Chaillot, La Défense - 03.jpg|thumbnail|sağ|210px|[[پاریس]] - [[فرانسه]]]] [[فایل:Colosseum in Rome-April 2007-1- copie 2B.jpg|thumb|left|[[روما]]؛ ایتالییا.]] [[فایل:MadridSkyline2008.jpg|thumb|left|[[مادرید]]؛ اسپانییا.]] [[فایل:Berlin-alt-treptow treptowers 20050922 441 corr.jpg|thumb|left|[[بئرلین]]؛ [[آلمانییا]].]] اوروپاایتتیفاقی‌نین ایییرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌سی‌نین جمعی اهالی‌لری ژانویه ۲۰۰۷ اعتیباریله ۴۹۵٫۱۲۸٫۵۲۹ نفردیر.<ref name="Eurostat Population">{{cite web | url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=۱۹۹۶٬۳۹۱۴۰۹۸۵&_dad=portal&_schema=PORTAL&screen=detailref&language=en&product=Yearlies_new_population&root=Yearlies_new_population/C/C1/C۱۱/caa۱۰۰۰۰ | title= Total population | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۱۴ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Eurostat]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> عومومی اولاراق اوروپاقاره‌سین‌ده یاشایان جمعی اهالی ایسه تخمیناً اولاراق ۷۱۰ میلیون نفردیر. بیر چوْخ اوروپااولکه‌سینه دوغرو یاشانان چول‌دن کوچ‌لر سببی‌ایله بیرلیک اهالی‌سین‌ده بیر میقدار آرتیم گوزله‌نیلیر.<ref name="Press Pop Eurostat">{{cite web | url = http://intranet.icea.es/pensiones/documentacion/Proy_demog_2004_2050.pdf | title= EU25 population rises until 2025, then falls | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۱۴ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۵-۰۴-۰۸ | coauthors= [[Eurostat]] | format= PDF}}</ref><ref name="Migration Info">{{cite web | url = http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=۴۰۲ | title= Europe: Population and Migration in ۲۰۰۵ | accessdate= | publisher= Migration Information | date= ۲۰۰۶ | last= Rainer | first= Muenz}}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین عومومی اهالی‌سی دونیا اهالی‌سی‌نین ۷٫۳ فایزنا برابر دوشر. بیرلیک توْرپاق‌لاری دونیا سطحی‌نین یالنیز ۳ فایزی‌نین کاپلاماسینا قارشی کوادرات کیلومتره ۱۱۴ آدامین دوشدویو بیرلیک توْرپاق‌لاری دونیانین ان سیخ نۆفوس لان‌میش بؤلگه‌لرین‌دن‌دیر. جمعیتین ۸۰ فایزی شهرلرده یاشاییر و بیرلیک وطنداش‌لاری‌نین اوچ‌ده بیری اهالی‌سی ۱ میلیون‌دان چوْخ اوْلان شهرلرده یاشاییر.<ref name="urban dens">{{cite web | url= http://telsat.belspo.be/beo/en/profs/europe-population.asp?section=۶٫۳.۳ | title= A densely populated area | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۲۲ | publisher= Telsat Guide }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی، دونیاداکی دیگر بوتون بؤلگه‌لردن داها چوْخ دونیا شهرینه مالیک‌دیر.<ref>{{cite web | url= http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html | title= The World According to GaWC | accessdate= ۲۰۰۷-۰۶-۲۹ | publisher= Loughborough University | archivedate= 2007-02-09 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html }}</ref> بیرلییه داخیل اؤلکه‌لر ایچین‌ده جمعی ۱۶ عدد اهالی‌سی ۱ میلیونو آشان شهر واردیر. اوروپاایتتیفاقین‌دا بیر چوْخ بویوک شهرین یانین‌دا بیر اوقدرده تک بیر مرکزی اولمایان آنجاق سیخ شکیل‌ده نۆفوس لان‌میش بؤلگه‌لر واردیر. بۇ بؤلگه‌لر ایکی اهمیتلی شهرین آراسین‌دا توسعه ائتمیش یادا اهمیتلی بیر مرکزین اطرافینی ایحاطه ساحه‌لردیر. بون‌لارین ان اهمیتلی نومونه‌لری: تخمیناً ۱۰٫۵ میلیون نفر اهالی‌سی اوْلان رئن-روحر بوگه‌سی (کولن، دورتموند، دوسسئل‌دورف و س)، ۷ میلیون نفر اهالی‌سی اوْلان راندستاد بؤلگه‌سی (آمس‌تئردام، روتتئردام، لاهئی، اوترئجهت و س)، ۵٫۵ میلیون نفر اهالی‌سی اوْلان ولاامسه رویت بؤلگه‌سی (انوئرس، بروس‌سئل، لئووئن، گئنت و س) و ۳٫۵ میلیون نفر اهالی‌سی اوْلان یوخاری سیلئزیا متروپولودان ایتتیفاقی‌دیر (کاتوویجه، سوسنوعیئج)<ref name="Eurostat Urban zones">{{cite web | url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=۱۹۹۶٬۴۵۳۲۳۷۳۴&_dad=portal&_schema=PORTAL&screen=welcomeref&open=/&product=EU_MASTER_urban_audit&depth=۲ | title= Indicators for larger urban zones ۱۹۹۹–۲۰۰۳ | accessdate= ۲۰۰۷-۰۱-۲۵ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[Eurostat]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {|class="wikitable" style="margin-right:70px;font-size:90%;text-align:right" |- !align="center"|اوروپاایتتیفاقین‌دا اهالی‌سی ۲ میلیون نفری آشان شهر بؤلگه‌لری !شهر بؤلگه‌سی{{سخ}}<small>۲۰۰۷ اهالی‌سی (تخمینی)</small> !شهر مرکزی{{سخ}}<small>۲۰۰۷ اهالی‌سی (تخمینی)</small> |- |align="Right"|'''[[لندن|لوندون]]''' <small>(بیرلش‌میش کراللیق) ||۱۲ ۵۷۷ ۰۰۰||'''۷ ۵۵۴ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''[[پاریس]]''' <small>([[فرانسه]] )</small>||۱۱ ۳۶۷ ۰۰۰||'''۲ ۱۵۳ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''میلانو''' <small>(ایتالییا)</small>||۷ ۳۲۰ ۰۰۰||۱ ۳۲۴ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''[[مادرید]]''' <small>(ایسپانییا)</small>||۶ ۰۹۸ ۰۰۰||'''۳ ۱۸۳ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''بارسئلونا''' <small>(ایسپانییا)</small>||۴ ۸۵۳ ۰۰۰||'''۱ ۶۰۶ ۰۰۰''' |- |align="Right"|''لیوئرپول-مانچئستئر مئگاپولو''{{سخ}}'''لیوئرپول''' <small>(بیرلش‌میش کراللیق)</small>{{سخ}}'''مانچئستئر''' <small>(بیرلش‌میش کراللیق) </small> ||۴ ۲۰۹ ۰۰۰{{سخ}}-{{سخ}}-||{{سخ}}۴۶۸ ۰۰۰{{سخ}}۴۳۳ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''[[برلین|بئرلین]]''' <small>(آلمانییا)</small>||۴ ۰۲۶ ۰۰۰||'''۳ ۴۰۵ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''ناپولی''' <small>(ایتالییا)</small>||۳ ۸۳۳ ۰۰۰||۹۷۸ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''آفینا''' <small>(یونانیستان)</small>||۳ ۷۹۹ ۰۰۰||۷۲۱ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''[[روم|روما]]''' <small>(ایتالییا)</small>||۳ ۷۷۶ ۰۰۰||'''۲ ۵۴۸ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''هامبورگ''' <small>(آلمانییا)</small>||۳ ۲۸۰ ۰۰۰||'''۱ ۷۴۸ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''بیرمینگ‌هام''' <small>(بیرلش‌میش کراللیق)</small>||۳ ۲۵۰ ۰۰۰||۹۸۹ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''[[آمستردام|آمس‌تئردام]]''' <small>(هول‌لاندییا)</small>||۲ ۳۱۰ ۰۰۰||۷۵۱ ۳۲۹ |- |align="Right"|'''لیس‌سابون''' <small>(پورتوقالییا)</small>||۲ ۸۰۰ ۰۰۰||۵۶۴ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''بوداپئشت''' <small>(ماجاریستان) </small>||۲ ۵۷۲ ۰۰۰||'''۱ ۶۹۲ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''کاتوویجه''' <small>(پولشا)</small>||۲ ۵۶۶ ۰۰۰||۳۱۲ ۰۰۰ |- |align="Right"|''کوپئن‌هاگئن-مالمو megapolü''{{سخ}}'''[[کوپینهاگ]]''' <small>(دانمارک)</small>{{سخ}}'''مالمو''' <small>(ایسوئچ) </small> ||۲ ۳۷۹ ۰۰۰{{سخ}}-{{سخ}}-||{{سخ}}۱ ۰۹۴ ۰۰۰{{سخ}}۲۴۹ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''ستوت‌گارت''' <small>(آلمانییا)</small>||۲ ۳۴۴ ۰۰۰||۵۹۱ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''مونیخ''' <small>(آلمانییا)</small>||۲ ۳۲۵ ۰۰۰||۱ ۲۸۲ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''[[ورشو]]''' <small>(پولشا)</small>||۲ ۲۵۱ ۰۰۰||'''۱ ۶۱۹ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''بوخارئست''' <small>(رومانییا)</small>||۲ ۲۰۹ ۰۰۰||'''۱ ۸۴۹ ۰۰۰''' |- |align="Right"|'''بروس‌سئل''' <small>(بئل‌چیکا)</small>||۲ ۱۲۹ ۰۰۰||۱ ۰۴۴ ۰۰۰ |- |align="Right"|'''وییانا''' <small>(اوتریش)</small>||۲ ۰۸۲ ۰۰۰||'''۱ ۵۷۳ ۰۰۰''' |} === دیل === {| class="wikitable sortable" style="line-height: ۰٫9em; border:1px #000000;" cellspacing="۰" align="left" style="margin-left: 1em; text-align:Right;" |+ '''دیل‌لر''' (۲۰۰۶)<ref name="Eurobarometer Languages" /> |- ! width="۴۰px" | دیل ! width="۴۰px" | آنادیلی ! width="۴۰px" | دوشونن |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |اینگیلیس |۱۳٪ |۵۱٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |آلمان |۱۸٪ |۳۲٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |فرانسیز |۱۳٪ |۲۶٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |ایتالییان |۱۳٪ |۱۶٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |ایسپان |۹٪ |۱۵٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |پولیاک |۹٪ |۱۰٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |رومئن |۷٪ |۸٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |فعلمنک |۵٪ |۶٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |یونان |۳٪ |۳٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |ایسوئچ |۲٪ |۳٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |چئخ |۲٪ |۳٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |پورتوقال |۲٪ |۲٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |ماجار |۲٪ |۲٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |بولقار |۲٪ |۲٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" |align=Right |سلوواک |۱٪ |۱٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" class="sortbottom" | align=left colspan="۲"|دیگر آب دیل‌لری | ~۶٪ |- style="line-height: ۱٫۱em" class="sortbottom" | align=left colspan="۲"|آزلیق دیل‌لر | ~۱۶٪ |} اوروپاایتتیفاقین‌دا کونوشلان بوتون دیل و لهجه آراسین‌دا ایییرمی‌اوچ دنه‌سی رسمی ستاتوسا مالیک‌دیر. بۇ بیلم: آلمان، بولقار، چئخ، دانمارک، ائستون، فعلئمئنکچه، فین، فرانسیز، اینگیلیس، ایرلاند، ایسپان، ایسوئچ، ایتالیان، پولیاک، لاتیش، لیتوا، ماجار، مالتا، پورتوقال، رومئنجه، سلوواک، سلووئن و یونانجا.<ref name="Official Languages">{{cite web | url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31958R۰۰۰۱:EN:NOT | title= Council Regulation (EC) No ۱۷۹۱/۲۰۰۶ of [[20 November]] [[۲۰۰۶]] | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۲ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶-۱۲-۱۲ | coauthors= [[EUR-Lex]] | iş= [[Official Journal of the European Union]] }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> قانونوئریجی‌لیک قرارلاری کیمی، بیرلیک‌ده اله آلینان بوتون مووضوع‌لارین سندلری ایتتیفاقین هر رسمی دیلینه چئوریلیر. اوروپاپارلامئنتی بوتون باش مجلیسین سندلرینی یئنه بوتون بۇ رسمی دیل‌لره چئویره‌رک عوضولرینه تقدیم ائدیر. بیرلیک ایچین‌ده‌کی بعضی تشکیلات‌لار ایسه داخیلی ایش‌لر کیمی کیمی مووضوع‌لاردا یالنیز علاقه‌دار اؤلکه‌لرین دیلینی ایستیفاده ائدر. بۇ سندلر خبرلشمه و اونسیت مووضوع‌لاری اۆچون قیسمن چئویریله بیلیر.<ref>{{cite web | url = http://europa.eu/languages/en/document/۵۹#۵ | title= Languages and Europe. FAQ: Is every document generated by the EU translated into all the official languages? | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۴}}</ref> دیل سیاستی هر عوضو اؤلکه‌نین اوز مسئولییتین‌ده‌دیر؛ آنجاق اوروپاایتتیفاقی قوروم‌لاری‌دا بونیه‌سین‌ده‌کی رسمی دیل‌لرین اویره‌نیل‌مه‌سینی تشویق ائدر.<ref>{{cite web | url= http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12002E/htm/C_2002325EN.003301.html#anArt۱۵۰ | title= Consolidated version of the Treaty establishing the European Community, Articles 149 to ۱۵۰ | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۱ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۴ | coauthors= [[EUR-Lex]] | iş= [[Official Journal of the European Union]] | archivedate= 2013-11-16 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20131116105433/http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12002E/htm/C_2002325EN.003301.html#anArt۱۵۰ }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.europarl.europa.eu/facts/4_16_3_en.htm | title= European Parliament Fact Sheets: 4.16.3. Language policy | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۴ | coauthors= [[European Parliament]]}}</ref> ۲۰۰۶-جی ایل اعتیباریله ۸۸٬۷ میلیون نفر کونوشانی‌ایله آلمان، اوروپاایتتیفاقین‌دا آنادیل اولاراق دانیشیلان ان مشهور دیل‌دیر. آلمان، اینگیلیس، فرانسیز و ایتالییان ایزلر. ان چوْخ بیلینن خاریجی دیل اهالی‌نین ۵۱ فایزی‌نین دانیشا اینگیلیزه‌دیر. بونو آلمان و فرانسیز بیلن‌لر ایزلر. اهالی‌نین ۵۶ فایزی ایسه آنا دیل‌لرین‌دن باشقا بیر دیلی دانیشا بیلمک‌ده‌دیر.<ref name="Eurobarometer Languages">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf | title= Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey) | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶ | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF}}{{سخ}}{{cite web | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf | title= Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary) | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶ | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF}}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین رسمی دیل‌لری‌نین چوخو هیند-اوروپادیل عاییله‌سینه منسوب‌دور. بونون ایستیثنالاری فین-اوگور دیل‌لرین‌دن اوْلان ماجار و فین‌ایله سامی دیل عاییله‌سینه عایید اوْلان مالتا دیلی‌دیر. رسمی دیل‌لر ایچین‌ده، کیریل الیفباسی‌ایله یازیلان بولقار و یونان الفیباسی یازیلان یونان خاریجین‌ده بوتون بیلمه لاتین حرف‌لرییله یازیلار.<ref name="Many tongues, one family">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/publications/booklets/move/45/en.pdf | title= Many tongues, one family. Languages in the European Union | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۳ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۴ | coauthors= [[European Commission]] | format= PDF}}</ref> ایییرمی‌اوچ رسمی دیلین یانی سیرا، اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده اورتالاما ۵۰ میلیون آدام طرفین‌دن تخمیناً ۱۵۰ رئگیونال دیل و آزلیق دیلی دانیشیل‌ماق‌دادیر.<ref name="Many tongues, one family" /> بون‌لار آراسین‌دا، یالنیز ایسپانییادا دانیشیل‌ماق‌دادیر اوْلان رئگیونال دیل‌لردن باسک، کاتالان و قالیسیان‌ایله اوروپاایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری ایتتیفاقین رسمی تشکیلات‌لارینا موراجیعت ائده بیلرلر.<ref name="Mercator">{{cite web | url= http://www.mercator-central.org/newsletter/newsletter29.htm#۲ | title= Mercator Newsletter - n. ۲۹ | accessdate= ۲۰۰۷-۰۲-۰۱ | publisher= Mercator Central | date= ۲۰۰۶ | archivedate= 2011-11-11 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20111111013337/http://www.mercator-central.org/newsletter/newsletter29.htm#۲ }}</ref> اوروپاایتتیفاقی زامان‌زامان خوصوصی پروقرام‌لارلا آزلیق دیل‌لرینی یادا یئرلی دیل‌لری دستکله‌سه‌ده، جمعیت‌لرین دیل حوقوق‌لارینی قوروماق عوضو دوولت‌لرین اوز مسئولییتین‌ده‌دیر. بیر چوْخ رئگیونال دیلین یانین‌دا، دونیانین بیر چوْخ اؤلکه‌سین‌دن آوروپایا گل‌میش قاچقین بیریلرجه دانیشیلان بیر اوقدرده آزلیق دیلی واردیر. تورک، ماغریب عربجه‌سی، روس، اوردو، بئنقال، هیند، تامیل، اوکراینجا و موختلیف بالکان دیل‌لری، اوروپاایتتیفاقی‌نین بیر چوْخ کونجون‌ده دانیشیلار. بۇ ایممیقرانت قروپ‌لار عومومیت‌له هم اوز دیل‌لرینی هم‌ده ایچین‌ده اوْلدوق‌لاری اؤلکه‌نین رسمی دیلینی دانیشان ایکی-دیل‌لی کس‌لردیر. کوچری دیل‌لری هله اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده یادا عوضو اؤلکه‌لردن هرهانسی بیرین‌ده رسمی بیر ستاتوسا صاحیب دئییل. آنجاق اوروپاایتتیفاقی‌نین حیات بویو اویرنمه پرویئکتی داخیلین‌ده ۲۰۰۷-جی ایل‌دن ائعتیبارن خوصوصی دستک گوره بیلرلر.<ref name="Many tongues, one family" /> تۆرکجه [[شمالی کیپر تورک جمهوریتی|کیپر]]ده، لوکسئم‌بورق لوکسئم‌بورق‌دا رسمی دیل ستاتوسون‌دا اولماسینا قارشی بۇ اؤلکه‌لرده، ایتتیفاقین مووجود دیل‌لرین‌دن ان بیرینین اونسوزدا رسمی دیل اولماسین‌دان اوتری (لوکسئم‌بورق‌دا فرانسیز و آلمان، کیپرده یونان) بۇ بیلمه اوروپاایتتیفاقی دیل‌لری ایچینه آلینمامیش‌دیر. === دین === [[File:EU belief in god.png|thumb|left|آب عوضوو اؤلکه‌لرده بیر تانرییا اینانان‌لارین فایزی.]] اوروپاایتتیفاقی وار اوْلان هئچ بیر دین‌ایله علاقه‌سی اولمایان و ائتدیگی راضیلاشما و آلدیغی قرارلاردا هرهانسی بیر دینه دغینمه‌ین دونیوی بیر تشکیلات‌لانمانین<ref name="Consolidated Treaties" /> حاضیرلانماسی اۆچون ایش‌لر باشلادیلان اوروپاایتتیفاقی کونستیتوسیاسی لاییحه‌سی‌نین اون سوزون‌ده و لیس‌سابون سازیشی‌نین بعضی مادّه‌لرین‌ده تانری و یا کریستییان‌لیق‌ایله علاقه‌دار بعضی سویلییش‌لری اولماسی بویوک رئاکسییالار آلمیش و نتیجه اولاراق بوندان ایمتیناع ائدیل‌میش‌دیر.<ref name="EUO Merkel God">{{cite web | url= http://www.independent.co.uk/news/europe/eu-celebrates-its-50th-birthday--with-a-row-about-religion-440976.html | title= EU celebrates 50th birthday-with a row about religion | accessdate= ۲۰۰۸-۰۳-۰۴ | publisher= [[The Independent]] | date= ۲۰۰۷-۰۳-۲۱ | last= Stephen | first= Castle | archivedate= 2008-04-05 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080405065450/http://www.independent.co.uk/news/europe/eu-celebrates-its-50th-birthday--with-a-row-about-religion-440976.html }}</ref> کریستییان‌لیق مووضوع‌سو اوزرین‌ده بوقدر دورولماسی‌نین سببی، بونون آوروپادا، طبیعی اولاراق‌دا اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده ان مشهور دین اولماسین‌دان‌دیر. آوروپادا کریستییان‌لیق اینانجی [[روما]] کاتولیک کیلسه‌سی، اورتودوکس کیلسه‌سی (گونئی‌شرقی آوروپا) و چوْخ موختلیف پروتئستانت کیلسه‌لری (خوصوصی‌ایله شیمالی آوروپا) آراسین‌دا بولون‌موش‌دور. ایسلام و یهودی‌لیک کیمی دین‌لرده اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده تمثیل ائدیلن اینانج‌لاردان‌دیر. ۲۰۰۲-جی ایل اعتیباری‌ایله آوروپادا ۱ میلیون نفردن چوْخ یهودی‌ایله<ref>{{cite web | url= http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/demography/demjpop.html | title= World Jewish Population (۲۰۰۲) | accessdate= ۲۰۰۷-۰۵-۰۳ | publisher= The Jewish Agency for Israel | coauthors= Sergio DellaPergola | iş= American Jewish Year Book | archive-date= 2008-05-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080513174504/http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/demography/demjpop.html | url-status= dead | archivedate= 2004-12-22 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20041222130930/http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/demography/demjpop.html }}</ref> ۱۶ میلیون نفر موسلمان اوْلدوغو سانیل‌ماق‌دادیر.<ref name="Islam.de SecE">{{cite web | url = http://islam.de/8368.php | title= In Europa leben gegenwärtig knapp ۵۳&nbsp;millionen Muslime | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher= Islam.de | date= ۲۰۰۶-۰۲-۲۵}}</ref> ائوروستات طرفین‌دن تشکیل ائدیلن آوروبارومتره ایجتیماعی یوخلامالارا اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین اکثریتیی‌نین بیر نوع اینانجا منسوب اوْلدوغونو آنجاق بۇ قروپون یالنیز ۲۱ فایزی‌نین بۇ مووضوعو اهمیتلی سایدیغینی گوستریر. عومومی اهالی ایچری‌سین‌ده هر اؤلکه‌ده گئده‌رک دوشمک‌ده اوْلان کیلسه‌یه باغلی‌لیق وضعییتی‌نین یانین‌دا گئتدیک‌جه آرتان آتئیست یادا آقنوستیک بیر قروپ مئیدانا گلمک‌ده‌دیر.<ref name="About SecE">{{cite web | url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-02-21-god-europe_x.htm | title= What place for God in Europe | accessdate= ۲۰۰۸-۰۳-۰۴ | publisher= [[USA Today]] | date= ۲۰۰۵-۰۲-۲۲ | last= Peter | first= Ford}}</ref> ۲۰۰۵-جی ایلین آوروبارومتره ایجتیماعبیت یوکلامالارین‌دا، رومینییا و بولقاریستانین بیرلییه هله قاتیلمامیش اوْلدوغو ایییرمی‌بئش عوضولو دوورده، اوروپاایتتیفاقین‌دا یاشایان اینسان‌لارین ۵۲ فایزی ایسه هرهانسی بیر تانرییا ایناندیغینی، ۲۷ فایزی بیر نوع روحانی وارلیغین یادا حیات قایناغی‌نین اوْلدوغونو دوشون‌دویونو، ۱۸ فایزی‌ایسه هرهانسی بیر یارادیجی‌یا اینانمادیغینی دیله گتیرمیش‌دیر. ائدیلن آنکئت‌لر نتیجه‌سین‌ده اورتایا چیخان جدول‌لر تانرییا اینانما نیسبت‌لرین ان آشاغی اوْلدوغو اؤلکه‌لرین ۱۹ فایزیله چئخییا و ۱۶ فایزیله ائستونییا اوْلدوغونو اورتایا قویموش‌دور.<ref name="Eurostat Religion">{{cite web | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf | title= [[Eurostat]] | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۲۱ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۵ | format= PDF}}</ref> عئینی ایجتیماعییت یوکلامالارین‌دا ان دین‌دار اؤلکه‌لرین ۹۵ فایزلیک تانرییا اینانما نیسبتی‌ایله باسقین بیر کاتولیک اهالییه صاحیب اوْلان مالتا و خالق‌لاری‌نین ۹۰ فایزین‌دان چوخو تانرییا اینانان کیپر و رومینییا اوْلدوغو گورول‌موش‌دور. اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده، تانری اینانجی‌نین قادین‌لار آراسین‌دا کیشی‌لردن داها مشهور اوْلدوغو اورتایا چیخ‌میش‌دیر. بۇ وضعییت، کس‌لرین یاشی، یئتیش‌دیریل‌دیگی دینی اطراف و آشاغی تحصیل سوییه‌سینه منسوب اولمالاری کیمی فاکتورلاریله پارارلئل اولاراق آرت‌میش‌دیر. بۇ سئقمئنتده‌کیاینسانلار سیاسی فیکیر اولاراق‌دا اوزلرینی ساغجی‌لیک‌ایله ایلیشکی‌لندیرمیش و فلسفه و ائتیک‌ایله علاقه‌دار مووضوع‌لاری داها چوْخ الشدیرمیشلردیر.<ref name="Eurostat Religion" /> اوروپاایتتیفاقی توْرپاق‌لاری ایچین‌ده اینانانی اوْلان دیگر اهمیتلی اینانج آخین‌لاری ایسه بوددیزم، هیندویزم (بویوک اکثرییتی بیرلش‌میش کراللیق‌دا اولور<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget<script type="text/javascript" src="http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-popups.js&action=raw&ctype=text/javascript&dontcountme=s"></script>.asp?id=۹۵۴ BK 2001 nüfus sayımı]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) و نئوپاگانیزم‌دیر.<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/paganism/ BBC section on Neopaganism]</ref> نئوپاگانیزم آوروپادا آنتیک چاغ‌دا اینسان‌لارین تطبیق چوخانری‌لی دین‌لرین یئنی‌دن جانلانماسینی تأمین ائدن و سورعت‌له یاییلان بیر اینانج حرکتی‌دیر.<ref>Strmiska, Michael F. (۲۰۰۵). Modern Paganism in World Cultures: Comparative Perspectives. Santa Barbara: ABC-CLIO.</ref> نئوپاگان اینانج‌لاری بیرلش‌میش کراللیق، دانمارک،<ref name="esref">{{Cite web |title=Odinist and Asatruar Community of Spain - legalization |url=http://www.asatru.es/paginas/legalization.htm |accessdate=2012-08-28 |archivedate=2009-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090417205149/http://www.asatru.es/paginas/legalization.htm }}</ref> ایسوئچ و ایسپانییا<ref name="esref" /> حوکومت‌لری طرفین‌دن رسمی اولاراق تانین‌میش‌دیر. == مدنیّت سیاستی == [[File:Liverpool 2008 Flag.jpg|thumbnail|left|لیوئرپول ۲۰۰۸-جی ایلین اوروپامدنیت باشکندلاریندا بیری‌دیر.]] اوروپاایتتیفاقی‌نین مدنیّتی، پارچاسی اوْلدوغو آوروپانین مدنیّتی خاطیرلانار. مدنیّت‌لر ایله علاقه‌دار سیاست عومومییت‌له هر بیر عوضو اؤلکه طرفین‌دن موستقیل اولاراق موع‌ییه‌ن ائدیلیر. عوضو دؤولت‌لر آراسیندا مدنی هم‌رای‌لیک و امکداش‌لیق ماستریخت آندلاشماسیندا بیر بیرلیک اولاراق تعیین اوْلونماسیندا بری اوروپاایتتیفاقی‌نین ماراقلاندیغی اساس مؤوضوع‌لاردان بیری اوْلموش‌دور.<ref name="Bozoki">{{cite web | url= http://137.204.115.130/activities/download/Bozoki/Cultural%۲۰Policy%۲۰and%۲۰Politics%۲۰in%۲۰the%۲۰European%۲۰Union.pdf | title= Cultural Policy and Politics in the European Union | accessdate= ۲۰۰۷-۰۷-۱۳ | publisher= IECOB, Institute for Central Eastern and Balkan Europe | format= PDF | last= Andras | first= Bozoki }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین مدنی ساحه‌ده آلدیغی قرارلار آراسیندا یئددی ایل‌لیک مدنیّت ۲۰۰۰،<ref name="Bozoki" /> اوروپا مدنیّت آیی فعالیت‌لری، [۱۶۵] مدیا پلوس پروقرامی،<ref name="Culture Month">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/culture/eac/ecocs/present_cap/retrospective_en.html | title= European Culture Month | accessdate= ۲۰۰۸-۰۲-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | archivedate= 2008-02-02 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080202062436/http://ec.europa.eu/culture/eac/ecocs/present_cap/retrospective_en.html }}</ref> اوروپاایتتیفاقی گنج‌لیک اورکئستری کیمی موسیقی بیرلیک‌لری و هر ایل بیر یا دا ایکی شهرین اؤز مدنیّتی‌نی تانیتماق ایمکانی قازاندیغی اوروپامدنیّت باش‌کندلیغی (باشکند فرهنگی) پروقرامی کیمی تدبیرلر واردیر.<ref name="Capital Culture">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/culture/eac/ecocs/present_cap/present_cap_en.html | title= European Capitals of Culture | accessdate= ۲۰۰۸-۰۲-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | coauthors= [[European Commission]] | archivedate= 2008-02-17 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080217031422/http://ec.europa.eu/culture/eac/ecocs/present_cap/present_cap_en.html }}</ref> اوروپاایتتیفاقی آیریجا عددلری ۲۰۰۴-جو ایل‌ده ایکی یوز اوتوز اوچه چاتان بیر چوْخ مدنیّت لاییحه‌سینه‌ده وساییت وئریر. اوروپاشوراسی‌نین ایسته‌ای اوزرینه مدنی علاقه‌لرین توسعه ائتدیریلمه‌سینه کؤمک گؤستریلمه‌سی اۆچون «اوروپاو مدنیّت» مؤوضوع‌سوندا عومومی شبکه پورتالی آچیلمیش‌دیر.<ref name="Culture Portal">{{cite web | url= http://ec.europa.eu/culture/portal/activities/heritage/cultural_heritage_vehic_en.htm | title= Cultural heritage as a vehicle of cultural identity | accessdate= ۲۰۰۸-۰۳-۰۴ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]] | date= ۲۰۰۶-۰۵-۰۳ | archivedate= 2013-04-11 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20130411094657/http://ec.europa.eu/culture/portal/activities/heritage/cultural_heritage_vehic_en.htm }}</ref> بیرلیک ایچینده، اینتئقراسیا (بیرلشمه) پروسسینی دستکله‌ین‌لر چوْخ واخت اسکی یونان، قدیم روما، اوْرتا چاغ فئودالیزمی، رنسانس (اینتیباه)، معاریف‌چی‌لیک دؤورو (آیدین‌لانما چاغی-عصر روشنگری)، ۱۹. عصر لیبئرالیزم آخینی و دونیا موحاریبه‌لری کیمی قیطعه‌نین تاریخینه و اینکیشافینا ایستیقامت وئرن حادیثه‌لری ایحاطه ائدن اورتاق مدنی و تاریخی بیر میراث‌دان سؤز ائدرلر. اوروپاده‌یه‌رلری‌نین بۇ پایلاشیلان اورتاق میراثین اوزرینه قورولماسی مودافیعه اوْلونور.<ref>For example: {{cite web | url= http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?language=EN&type=IM-PRESS&reference=۲۰۰۷۰۲۰۸IPR۰۲۸۸۸ | title= Priority is dialogue for partnership and tolerance | accessdate= ۲۰۰۸-۰۲-۲۷ | publisher= [[Avropa(ümumi şəbəkə portalı)|Avropa]], [[European parliament]] | date= ۲۰۰۷-۰۲-۱۳ | coauthors= Hans-Gert Poettering | iş= Inaugural speech by the new president of the European Parliament }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ایدمان === [[File:Campnoumatch.jpg|left|thumbnail|۲۵۰px|نوماییش ایدمان‌لاری ایتتیفاقین بیر چوخ عوضوونده اوینانیر. (نیو کمپ، بارسئلونا)]] ایدمان، اوروپاایتتیفاقین‌دن چوخ، عوضو دؤولت‌لرین اؤزلری‌نین یا دا میلتلرآراسی تشکیلات‌لارین مسولییت‌ینده‌دیر. آنجاق، میلّی فوتبول لیقالاریندا اوروپاایتتیفاقی وطنداشی خاریجی اویون‌چو سایینا کووتا قویماغی (تعیین سهمیه) قالدیران و رای عوضی (هزینه نقل و انتقالات) اولمادان ترانسفئر ائدیلمه‌سینه ایمکان وئرن بوسمان قایدالاری (Bosman ruling) کیمی بعضی قرارلار اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایدمان سیاستی اوزرینه بؤیوک اهمییته مالیک‌دیر.<ref name="BBC Boseman">{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/4528732.stm | title= ۱۰&nbsp;years since Bosman | accessdate = ۲۰۰۷-۰۷-۱۳ | publisher= [[BBC News]] | date= ۲۰۰۷-۰۷-۱۱ | first= Tom | last= Fordyce}}</ref> تصدیق گؤزله‌ین لیسبون آندلاشماسی ایدمان اویون‌لارینا، بۇ سئکتورو اوروپاایتتیفاقی‌نین ایقتیصادی قایدالارین‌دان آزاد توتاجاق خوصوصی ایستاتوس تانینماسی‌نی نظرده توتماقدادیر. سربست بازار پرینسیپ‌لری‌نین وارلی و یوخسول فوتبول کلوب‌لاری آراسین‌داکی فرقی بؤیوتمه‌سین‌دن ایستیقامت‌لی دویولان قایغی‌لار سببی‌له بۇ وضعیت میلتلرآراسی اولمپیا کومیته‌سی و میلتلرآراسی فوتبول فئدئراسیالاری ایتتیفاقی کیمی رهبرلیک واحیدلری‌له گؤروشولموش‌دور.<ref name="IHT RT">{{cite web | url = http://www.iht.com/articles/ap/۲۰۰۷/۱۰/۱۹/sports/EU-SPT-OLY-EU-Treaty.php | title = IOC, FIFA presidents welcomes new EU treaty, call it breakthrough to give sports more power | accessdate = ۲۰۰۷-۱۰-۲۱ | publisher = [[International Herald Tribune]] | date = ۲۰۰۷-۱۰-۱۹ }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوروپاایتتیفاقی‌نین ایدمان سیاستی‌نین یارادیلماسی زامانی، میلتلرآراسی بسکیتبال فئدئراسیاسی، اوروپافوتبول فئدئراسیالاری ایتتیفاقی، اوروپاهندبال فئدئراسیاسی، میلتلرآراسی بوز هاکی فئدئراسیاسی، اوروپاراگبی ایتتیفاقی و اوروپاوالیبال کونفئدئراسیاسی کیمی بیر چوْخ ایدمان تشکیلاتینا مصلحت‌لشیلر و اونلارین فیکیرلری آلینیر.<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/multimediafiles/download/uefa/keytopics/560675_download.pdf | title= Statement of European team sports | accessdate = ۲۰۰۷-۱۰-۲۱ | publisher= UEFA.com | date= ۲۰۰۷-۱۰-۱۹ | format= PDF}}</ref> بوتون اوروپاایتتیفاقی عوضولری و بۇ اؤلکه‌لرین علاقه‌دار میلّی ایدمان کوماندالاری یوفا کیمی اوروپاایچی ایدمان فعالییت‌لرینه ایشتیراک ائدیرلر.<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/ | title= UEFA | accessdate = ۲۰۰۷-۱۰-۲۱ | publisher= UEFA.com | date= ۲۰۰۷-۱۰-۱۹}}</ref> == خاریجی کئچیدلر == * [http://www.euturkey.org.tr/ تورکیه جومهوریتی – اوروپابیرلیغی گئنئل سئکرئتئرلیغی ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206032655/http://www.euturkey.org.tr/ |date=2006-02-06 }} * [http://www.baki-xeber.com/new/۲۰۱۰/۰۱/۲۹/get=۳۹۷۱۵ اوروپاایتتیفاقینده داغلیق قاراباغلا باغلی خوصوصی ستراتئگییا...]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ayna.az/2009-11-14/siyaset/1214-Aliyev-Bolgaristan-eneryi آذربایجان اوروپاایتتیفاقینین انرژی طرفداشینا چئوریلیر ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823063005/http://www.ayna.az/2009-11-14/siyaset/1214-Aliyev-Bolgaristan-eneryi |date=2011-08-23 }} * [http://mfa.gov.az/index.php?option=com_content&task=view&id=۸۲۸&Itemid=۱۳۰ آذربایجان جومهوریتنین خاریجی ایشلر ناظیرلیگی ] * [http://europa.eu/ Europa – The European Union On-Line] == قایناقلار == {{قایناق}} {{مین مقاله}} {{جی ۲۰}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:الیفبا اساسیندا سئچیلمیش مقاله‌لر]] [[بؤلمه:اوروپا بیرلیگی]] [[بؤلمه:کونفدراتیو دؤولت‌لر]] [[بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:جی ۷ اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:جی ۸ اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:International organizations based in Europe]] [[بؤلمه:Organizations awarded Nobel Peace Prizes]] [[بؤلمه:Organizations established in 1993]] [[بؤلمه:Political systems]] [[بؤلمه:Supranational unions]] [[بؤلمه:تیجارت بلوک‌لاری]] [[بؤلمه:United Nations General Assembly observers]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[بؤلمه:۱۹۹۳ - جو ایلینده هولند اؤلکه‌سینده یارانانلار]] [[بؤلمه:۱۹۹۳ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:میلت‌لرآراسی سیاسی تشکیلات‌لار]] [[بؤلمه:Organisations based in Brussels]] [[بؤلمه:Political organizations based in Europe]] tnd94759tbb1qlxmm5ggyiwleqbtqyq 0 1551 1587952 1580715 2026-05-11T23:18:52Z InternetArchiveBot 27960 Add 5 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587952 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ایستانبول | native_name = ''İstanbul'' | native_name_lang = tr | settlement_type = [[بویوک شهر]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | alt1 = Levent at night | image2 = Hagia Sophia (228968325).jpeg | alt2 = Hagia Sophia | image3 = Istanbul_asv2020-02_img53_Maiden's_Tower.jpg | alt3 = Maiden's Tower | image4 = Die Festung Rumeli Hisarı.jpg | alt4 = Ortaköy Mosque | image5 = Exterior of Sultan Ahmed I Mosque, (old name P1020390.jpg).jpg | alt5 = Basilica Cistern | image6 = Istanbul asv2020-02 img47 Galata Tower.jpg | alt6 = Galata Tower | image7 = Dolmabahçe_Palace,_Istanbul_cropped.jpg | alt7 = Dolmabahçe Palace | image8 = Bosphorus Bridge (235499411).jpeg | alt8 = Bosphorus Bridge }} | imagesize = 270 | image_alt = See caption | image_caption = سؽرا ایله اوستدن: [[لونت، بشیکتاش|لونت]] ایش مرکزی؛ [[آیاصوفیا]]؛ [[قیز بورجو (ایستانبول)|قیز بورجو]]؛ [[روم‌ائلی حیصاری]]؛ [[سولطان احمد مسجیدی]]؛ [[قالاتا بورجو]]؛ [[دولماباغچا سارایی]] و [[ایستانبول بوغازی]] اۆزه‌رینده [[۱۵ جولای شهیدلر کؤرپوسو]]. | image_blank_emblem = İBB Amblem.png | blank_emblem_type = ایستانبول بؤیوک‌شهر بلدیه‌سی سیمگه‌سی | blank_emblem_size = 110px | mapsize = 230px | pushpin_map = Turkey#Europe#Asia | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = تورکیه‌ده یئری## آوروپادا یئری## آسیادا یئری | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|41|00|49|N|28|57|18|E}} | subdivision_type = اؤلکه | subdivision_name = [[تورکیه]] | subdivision_type1 = [[تورکیه جومهوریتی‌نين جوغرافی بؤلگه‌لری|بؤلگه]] | subdivision_name1 = [[مرمره بؤلگه‌سی]] | subdivision_type2 = [[تورکیه اوستانلاری|ایل]] | subdivision_name2 = [[ایستانبول اوستانی|ایستانبول]] | seat_type = | seat = | parts_type = | Party = | leader_party = | government_type = [[بلدیه باشچی‌سی-مجلیس ایداره‌سی]] | governing_body = [[ایستانبول بؤیوک‌شهر بلدیه مجلیسی]]<br>[[عدالت و اینکیشاف حیزبی|عدالت و اینکیشاف]] (۱۷۶)<br>[[جومهوریت خالق حیزبی|جومهوریت خالق]] (۱۱۹)<br>[[اییی حیزبی|اییی]] (۱۲)<br>[[میلیتچی حرکت حیزبی|میلیتچی حرکت]] (۴) | leader_title = [[بلدیه باشچی‌سی]] | leader_name = [[نوری آسلان]] (وکیل) | area_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|publisher=Istanbul Buyuksehir Belediyesi|title=YETKİ ALANI|access-date=4 February 2020|accessdate=2021-09-08|archivedate=2020-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406112545/https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82}}</ref><ref>İstanbul Province = 5,460.85&nbsp;km²<br/>Land area = 5,343.22&nbsp;km²<br/>Lake/Dam = 117.63&nbsp;km²<br/>Europe (25 districts) = 3,474.35&nbsp;km²<br/>Asia (14 districts) = 1,868.87&nbsp;km²<br/>Urban (36 districts) = 2,576.85&nbsp;km² [Metro (39 districts) – (Çatalca+Silivri+Şile)]</ref> | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 2,576.85 | area_metro_km2 = 5,343.22 | elevation_max_footnotes = <ref>{{cite web |title=İstanbul'un En Yüksek Tepeleri |url=https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir |website=Hava Forumu |date=15 April 2020 |publisher=Hava Durumu Forumu}}</ref> | elevation_max_m = 537 | population_total = 16,214,000 | population_urban = 15,514,128 | population_as_of = ۲۰۲۲ | population_footnotes = <ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2020-37210&dil=1|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2020|date=31 December 2020|access-date=5 February 2021}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> | population_density_urban_km2 = 5,879 | population_density_metro_km2 = 2,894 | population_rank = [[تورکیه شهرلرینین سیاهه‌سی|۱]] | population_demonym = ایستانبوللو<br />({{Lang-tr|italic=no|İstanbullu}}) | timezone1 = [[یوتی‌سی ۳:۰۰+]] | postal_code_type = پوْست کوْدو | postal_code = ۳۴٫۰۰۰ – ۳۴٫۹۹۰ | area_code = +۹۰ ۲۱۲ <small>(آوروپا بؤلومو)</small> <br />+۹۰ ۲۱۶ <small>(آسیا بؤلومو)</small> | registration_plate = ۳۴ | blank_name_sec2 = [[اینترنت اوست سویه آلان آدلاری لیستی|اینترنت آلان آدی]] | blank_info_sec2 = [[.tr]]<br>[[.istanbul]] یا [[.ist]] | website = {{URL|http://ibb.istanbul/}} <br /> {{URL|www.istanbul.gov.tr/}} | blank_name = GDP (Nominal) | blank_info = ۲۰۱۹<ref>{{cite web|url=https://cip.tuik.gov.tr/?il=34#|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=Kişi başına GSYH ($) (2019)|access-date=30 January 2021}}</ref> | blank1_name = جمعی | blank1_info = ۲۳۷ میلیارد [[آمریکا دولاری|دولار]] | blank2_name = | blank2_info = | blank3_name = [[اینسان اینکیشافی ایندکسی|HDI]] (۲۰۱۹) | blank3_info = ۰٫۸۴۶<ref>{{cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org}}</ref> (<span style="color:#090;">چوْخ یوخاری</span>) | module = {{Infobox designation list |embed = yes |designation1 = World Heritage Site |designation1_offname = [[ایستانبولون تاریخی منطقه‌لری]] |designation1_type = کۆلتۆرل |designation1_criteria = i, ii, iii, vi |designation1_date = ۱۹۸۵ |designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/ 356bis] }} }} '''ایستانبول''' ({{آنادولو تورکجه‌سی‌جه|İstanbul}}) قدیم آدی ایله '''[[قوسطنطنیه]]'''، [[تورکیه]]‌نین ان بؤیوک و ان جمعیتلی شهری دیر. آیریجا ایستانبول، تورکیه‌نین [[تورکیه اوستانلاری|۸۱]] اوستانیندان (ایلیندن) بیری اوْلان [[ایستانبول اوستانی]]‌نین مرکزی دیر. دنیز بندری اوْلان بۇ شهر، اؤلکه‌نین صنایع، تیجارت، مدنیت و توریسم مرکزی دیر. ایستانبول، [[روم ایمپیراتورلوغو|روم]]، [[بیزانس ایمپیراتورلوغو|بیزانس]] و [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو|عثمانلی ایمپیراتورلوغلارینا]] باشکندلیک یاپمیش دیر. شهرین ایچیندن کئچن [[ایستانبول بوغازی]]، [[آسیا]] و [[آوروپا]] قاره‌لری‌نی بیربیریندن آیریر و ایستانبول ایکی قاره‌نی باغلایان نوقطه روْلونو اوْیناییر. ایستانبول شهری یاخلاشیق ۱۶٫۰۰۰٫۰۰۰ نوفوسو ایله [[آوروپا]]نین ان بؤیوک و جمعیتلی شهری‌دیر. == اتیموْلوْژی و آدی == موْدرن تۆرکجه‌ده شهر اۆچۆن ان یایقین ایستیفاده اوْلونان آد شهرین رسمی آدی اوْلان '''ایستانبول''' آدی‌دیر شهر آیریجا خالق آراسیندا بعضاً '''ایستامبول''' اوْلاراق دا سؤیله‌نیر.<ref>{{cite web | url = http://www.taraf.com.tr/sevan-nisanyan/makale-istanbul.htm | title = Kelimebaz: İstanbul | access-date = 30 June 2010 | publisher = [[Sevan Nişanyan]] | archive-url = https://www.webcitation.org/5qrM5s9sq?url=http://www.taraf.com.tr/sevan-nisanyan/makale-istanbul.htm | archive-date = 29 June 2010 | accessdate = 2023-02-05 | archivedate = 2010-06-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100619043716/http://www.taraf.com.tr/sevan-nisanyan/makale-istanbul.htm }}()</ref> تاریخی اوْلاراق شهر م.ق ۶۶۷ تاریخینده بیر قدیم خالق اوْلان [[مقارا]] خالقی طرفیندن '''بیزانتیوم''' آدی ایله اینشا ائدیلدی. سوْنرالار [[روم ایمپیراتورلوغو]] ایمپیراتورو [[بیرینجی کونستانتین]] ۳۳۰ تاریخینده ایمپیراتورلوغون باشکندین [[روما]] دان بۇرایا داشیمیشدیر و شهر اوْنون شرفینه '''کوْنستانتینوپول''' یوْخسا '''کوْنستانتینوپولیس''' <small>(یونانجا: Κωνσταντινούπολις)</small> اوْلاراق دییشیلمیش دیر؛ آیریجا ''کوْنستانتینوپول'' شهری، موسلمانلار طرفیندن '''قسطنطنیه''' اوْلاراق سؤیله‌نیردی. شهر ۱۴۵۳ تاریخینده [[فاتیح سولطان محمد]] طرفیندن فتح ائدیلدیکدن سوْنرا اوْنا '''ایسلامبول''' آدی وئریلدی کی سوْنرالار آد ایستانبولا چئوریلدی و حالا '''ایستانبول''' اوْلاراق سؤیله‌نیر.<ref>{{cite book |last1=Grosvenor |first1=Edwin Augustus |title=Constantinople |date=1895 |publisher=Roberts Brothers |volume=1 |page=69 |url=https://books.google.com/books?id=IGoLAQAAIAAJ&pg=PA69 |access-date=15 March 2021}}</ref>{{sfn|Keyder|1999|p=95}} == تاریخی == {{اساس|ایستانبول تاریخی}} === عومومی تاریخی === ایستانبول، [[یئنی‌قاپی|یئنی‌قاپیدا]] آپاریلان قازینتیلار زامانی تاپیلان لیمانا اویغون اولاراق ۸٬۵۰۰ ایللیک مسکونلاشما تاریخی اولان، شهرسالما تاریخی تخمیناً ۳٬۰۰۰ ایللیک، پایتخت اولماق تاریخی ایسه ۱٬۶۰۰ ایللیک پایتخت اولان، [[اوروپا]] و [[آسیا]] قاره‌لری‌نین کسیشمه‌سینده یئرلشن دونیا شهری‌دیر.<ref>3sat HD, Ein Film von Albrecht Knechtel & Tuğrul Artunkal, Kamera Frank-Peter Lehmann, Produktion Albert Knechtel/Rilana Film im Auftrag des 2DF in Zusammenarbeit mit arte, 2010</ref> == اهالیسی == ایستانبول تورکیه‌نین ان بؤیوک شهری دی. {{تورکیه‌نین ان بؤیوک شهرلری}} ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق}} {{Refbegin|27em}} * {{cite book|last=ʻAner|first=Nadav|year=2005|editor-last=Pergola|editor-first=Sergio Della|editor2-last=Gilboa|editor2-first=Amos|editor3-last=Ṭal|editor3-first=Rami|title=The Jewish People Policy Planning Institute Planning Assessment, 2004–2005: The Jewish People Between Thriving and Decline|url=https://archive.org/details/jewishpeoplepoli0000unse|publisher=Gefen Publishing House Ltd.|location=Jerusalem|isbn=978-965-229-346-6}} * {{cite book|last=Athanasopulos|first=Haralambos|title=Greece, Turkey, and the Aegean Sea: A Case Study in International Law|year=2001|publisher=McFarland & Company, Inc.|location=Jefferson, NC|isbn=978-0-7864-0943-3}} * {{cite book|last=Barnes|first=Timothy David|title=Constantine and Eusebius|url=https://archive.org/details/constantineeuseb0000barn|year=1981|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-674-16531-1}} * {{cite book|last=Baynes|first=Norman H.|editor-last=Baynes|editor-first=Norman H.|editor2-last=Moss|editor2-first=Henry S.L.B|title=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|url=https://archive.org/details/byzantiumintrodu00baynrich|year=1949|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=978-0-674-16531-1}} * {{cite book|last=Béhar|first=Pierre|title=Vestiges d'Empires: La Décomposition de l'Europe Centrale et Balkanique|location=Paris|publisher=Éditions Desjonquères|year=1999|isbn=978-2-84321-015-0}} * {{cite book|last1=Bideleux|first1=Robert|last2=Jeffries|first2=Ian|title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change|url=https://archive.org/details/historyofeastern0000bide|location=New York and London|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-16111-4}} * {{cite book|last1=Boyar|first1=Ebru|last2=Fleet|first2=Kate|title=A Social History of Ottoman Istanbul|year=2010|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-13623-5}} * {{cite book|last1=Bloom|first1=Jonathan M. |last2=Blair|first2=Sheila|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|url={{Google books|un4WcfEASZwC|page=RA1-PA315|keywords=|text=|plainurl=yes}}|access-date=11 April 2013|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530991-1|page=1|quote=Whatever the prehistoric antecedents of Istanbul, the continuous historical development of the site began with the foundation of a Greek colony from Megara in the mid-7th century BCE...}} * {{cite book|last=Brink-Danan|first=Marcy|title=Jewish Life in Twenty-First-Century Turkey: The Other Side of Tolerance|year=2011|publisher=Indiana University Press|series=New Anthropologies of Europe|location=Bloomington, IN|isbn=978-0-253-35690-1}} * {{cite book|last=Brummett|first=Palmira Johnson|title=Image and Imperialism in the Ottoman Revolutionary Press, 1908–1911|url=https://archive.org/details/imageimperialism0000brum|year=2000|publisher=SUNY Press|location=Albany, NY|isbn=978-0-7914-4463-4}} * {{cite book|last=Cantor|first=Norman F.|title=Civilization of the Middle Ages|url=https://archive.org/details/civilizationofmi0000norm|year=1994|publisher=HarperCollins|location=New York|isbn=978-0-06-092553-6}} * {{cite book|last=Çelik|first=Zeynep|title=The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century|url=https://archive.org/details/bub_gb_T4MUpP6zCuIC|year=1993|publisher=University of California Press|location=Berkeley and Los Angeles|isbn=978-0-520-08239-7}} * {{cite book|author=Chamber of Architects of Turkey|title=Architectural Guide to Istanbul: Historic Peninsula|year=2006|volume=1|publisher=Chamber of Architects of Turkey, Istanbul Metropolitan Branch|location=Istanbul|isbn=978-975-395-899-8}} * {{cite book|last=Chandler|first=Tertius|title=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|url=https://archive.org/details/fourthousandyear0000chan|year=1987|publisher=St. David's University Press|location=Lewiston, NY|isbn=978-0-88946-207-6}} * {{cite book|last=Connell|first=John|year=2010|title=Medical Tourism|url=https://archive.org/details/medicaltourism0000conn|series=CAB Books|publisher=CABI|location=Wallingford, Eng.|isbn=978-1-84593-660-0}} * {{cite book|last=Dahmus|first=Joseph|year=1995|title=A History of the Middle Ages|url=https://archive.org/details/historyofmiddlea0000dahm|publisher=Barnes & Noble Publishing|location=New York|isbn=978-0-7607-0036-5}} * {{cite book|last=De Sélincourt|first=Aubery|title=The Histories|series=Penguin Classics|editor-last=Marincola|editor-first=John M.|year=2003|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=978-0-14-044908-2|url=https://archive.org/details/histories00hero}} * {{cite book|last=De Souza|first=Philip|title=The Greek and Persian Wars, 499–386 B.C|year=2003|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-96854-6}} * {{cite book|editor-last=Dumper|editor-first=Michael|editor2-last=Stanley|editor2-first=Bruce E.|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|year=2007|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|isbn=978-1-57607-919-5}} * {{cite book|last1=Efe|first1=Recep|last2=Cürebal|first2=Isa|chapter=Impacts of the "Marmaray" Project (Bosphorus Tube Crossing, Tunnels, and Stations) on Transportation and Urban Environment in Istanbul|title=Engineering Earth: The Impacts of Megaengineering Projects|url=https://archive.org/details/engineeringearth00brun|url-access=limited|year=2011|editor-last=Brunn|editor-first=Stanley D|publisher=Springer|location=London & New York|isbn=978-90-481-9919-8|pages=[https://archive.org/details/engineeringearth00brun/page/n786 715]–34}} * {{cite book|last=El-Cheikh|first=Nadia Maria|title=Byzantium Viewed by the Arabs|url=https://archive.org/details/byzantiumviewedb0000elch|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|year=2004|isbn=978-0-932885-30-2}} * {{cite book|last=Finkel|first=Caroline|title=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923|url=https://archive.org/details/osmansdreamstory0000fink|year=2005|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-02396-7}} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=Istanbul: The Imperial City|year=1996|publisher=Viking|location=New York|isbn=978-0-670-85972-6}} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=The Companion Guide to Istanbul and Around the Marmara|url=https://archive.org/details/companionguideto0000free_x9y4|year=2000|publisher=Companion Guides|location=Woodbridge, Eng.|isbn=978-1-900639-31-6}} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=A History of Ottoman Architecture|year=2011|publisher=WIT Press|location=Southampton, Eng.|isbn=978-1-84564-506-9}} * {{cite journal|last=Georgacas|first=Demetrius John |year=1947 |title=The Names of Constantinople |journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association |volume=78 |pages=347–67 |doi=10.2307/283503 |jstor=283503}} * {{cite book|last1=Göksel|first1=Aslı|last2=Kerslake|first2=Celia|year=2005|title=Turkish: A Comprehensive Grammar|series=Comprehensive Grammars|publisher=Routledge|location=Abingdon, Eng.|isbn=978-0-415-21761-3}} * {{cite book|editor-last=Göktürk|editor-first=Deniz|editor2-last=Soysal|editor2-first=Levent|editor3-last=Türeli|editor3-first=İpek|year=2010|title=Orienting Istanbul: Cultural Capital of Europe?|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-58011-3}} * {{cite book|last=Grant|first=Michael|title=The Severans: The Changed Roman Empire|url=https://archive.org/details/severanschangedr0000gran|year=1996|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-12772-1}} * {{cite book|last=Gregory|first=Timothy E.|title=A History of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|year=2010|publisher=John Wiley and Sons|location=Oxford|isbn=978-1-4051-8471-7}} * {{cite book|last=Gül|first=Murat|title=The Emergence of Modern Istanbul: Transformation and Modernisation of a City|year=2012|publisher=IB.Tauris|location=London|edition=Revised Paperback|isbn=978-1-78076-374-3}} * {{cite book|last=Harter|first=Jim|title=World Railways of the Nineteenth Century: A Pictorial History in Victorian Engravings|year=2005|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, MD|edition=illustrated|isbn=978-0-8018-8089-6}} * {{cite book|editor-last=Holt|editor-first=Peter M.|editor2-last=Lambton|editor2-first=Ann K.S.|editor3-last=Lewis|editor3-first=Bernard|title=The Cambridge History of Islam|volume=1A|year=1977|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-29135-4|edition=illustrated, reprint}} * {{cite book|last=Isaac|first=Benjamin H.|title=The Greek Settlements in Thrace Until the Macedonian Conquest|year=1986|publisher=BRILL|location=Leiden, the Neth.|isbn=978-90-04-06921-3|edition=illustrated}} * {{cite book|last1=Kapucu|first1=Naim|last2=Palabiyik|first2=Hamit|title=Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age|series=USAK Publications|volume=17|publisher=USAK|location=Ankara|year=2008|isbn=978-605-4030-01-9}} * {{cite book|last=Karpat|first=Kemal H.|title=The Gecekondu: Rural Migration and Urbanization|year=1976|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, Eng.|isbn=978-0-521-20954-0|edition=illustrated|url=https://archive.org/details/gecekondururalmi0000karp}} * {{cite book|editor-last=Keyder|editor-first=Çağlar|year=1999|title=Istanbul: Between the Global and the Local|publisher=Rowman & Littlefield|location=Lanham, MD|isbn=978-0-8476-9495-2}} * {{cite book|last=King|first=Charles|year=2014|title=Midnight at the Pera Palace, The birth of modern Istanbul|publisher=Norton & Cy|isbn=978-0-393-08914-1}} * {{cite book|last1=Klimczuk|first1=Stephen|last2=Warner|first2=Gerald|year=2009|title=Secret Places, Hidden Sanctuaries: Uncovering Mysterious Sights, Symbols, and Societies|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|location=New York|isbn=978-1-4027-6207-9|url=https://archive.org/details/secretplaceshidd0000klim}} * {{cite book|last1=Knieling|first1=Jörg|last2=Othengrafen|first2=Frank|title=Planning Cultures in Europe: Decoding Cultural Phenomena in Urban and Regional Planning|series=Urban and Regional Planning and Development|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|location=Surrey, Eng.|isbn=978-0-7546-7565-5|year=2009}} * {{cite book|editor-last=Köksal|editor-first=Özlem|title=World Film Locations: Istanbul|url=https://archive.org/details/worldfilmlocatio0000unse_k7t7|publisher=Intellect Books|location=Bristol, Eng.|year=2012|isbn=978-1-84150-567-1}} * {{cite book|last=Köse|first=Yavuz|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor2-last=Brockett|editor2-first=Gavin|chapter=Vertical Bazaars of Modernity: Western Department Stores and Their Staff in Istanbul (1889–1921)|title=Ottoman and Republican Turkish Labour History|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2009|isbn=978-0-521-12805-6|pages=91–114}} * {{cite book|last=Landau|first=Jacob M.|year=1984|title=Atatürk and the Modernization of Turkey|publisher=E.J. Brill|location=Leiden, the Neth.|isbn=978-90-04-07070-7}} * {{cite book|last=Limberis|first=Vasiliki|title=Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople|url=https://archive.org/details/divineheiressvir0000limb|year=1994|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-09677-5}} * {{cite book|last=Lister|first=Richard P.|title=The Travels of Herodotus|year=1979|publisher=Gordon & Cremonesi|location=London|isbn=978-0-86033-081-3}} * [[Philip Mansel|Mansel, Philip]]. ''[[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]]'' (2011) * {{cite book|last1=Masters|first1=Bruce Alan|last2=Ágoston|first2=Gábor|year=2009|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Infobase Publishing|location=New York|isbn=978-1-4381-1025-7}} * {{cite book|last=Morris|first=Ian|title=Social Development|date=October 2010|publisher=Stanford University|location=Stanford, Calif.|url=http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|access-date=5 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915115325/http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|archive-date=15 September 2012|url-status=dead}} * {{cite book|last=Necipoğlu|first=Gülru|title=Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|year=1991|publisher=The MIT Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-262-14050-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/architecturecere0000neci}} * {{cite book|last=Necipoğlu|first=Gülru|contribution= From Byzantine Constantinople to Ottoman Kostantiniyye|editor-last=ölcer|editor-first=Nazan|title=From Byzantion to Istanbul|publisher=SSM|location=Istanbul|year=2010|isbn=978-605-4348-04-6}} * {{cite book|last=Norris|first=Pippa|year=2010|title=Public Sentinel: News Media & Governance Reform|publisher=World Bank Publications|location=Washington, DC|isbn=978-0-8213-8200-4}} * {{cite book|author=Organisation for Economic Co-operation and Development|title=Istanbul, Turkey|series=OECD Territorial Reviews|year=2008|publisher=OECD Publishing|location=Paris|isbn=978-92-64-04371-8}} * {{cite book|author=Oxford Business Group|year=2009|title=The Report: Turkey 2009|publisher=Oxford Business Group|location=Oxford|isbn=978-1-902339-13-9}} * {{cite book|last=Papathanassis|first=Alexis|year=2011|title=The Long Tail of Tourism: Holiday Niches and Their Impact on Mainstream Tourism|url=https://archive.org/details/longtailoftouris0000unse|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-8349-3062-0}} * {{cite book|last=Quantic|first=Roy|year=2008|title=Climatology for Airline Pilots|publisher=John Wiley & Sons|location=Oxford|isbn=978-0-470-69847-1}} * {{cite book|last=Reinert|first=Stephen W.|editor-last=Mango|editor-first=Cyril|title=The Oxford History of Byzantium|year=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|chapter=Fragmentation (1204–1453)}} * {{cite book|last=Reisman|first=Arnold|title=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|url=https://archive.org/details/turkeysmoderniza0000reis|year=2006|publisher=New Academia Publishing, LLC|location=Washington, DC|isbn=978-0-9777908-8-3}} * {{cite book|last=Roebuck|first=Carl|title=Ionian Trade and Colonization|url=https://archive.org/details/ioniantradecolon0000carl|year=1959|series=Monographs on Archaeology and Fine Arts|publisher=Archaeological Institute of America|location=New York|isbn=978-0-89005-528-1}} * {{cite book|last=Room|first=Adrian|title=Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features, and Historic Sites|url=https://archive.org/details/placenamesofworl02edroom|year=2006|publisher=McFarland & Company|location=Jefferson, NC|edition=2nd|isbn=978-0-7864-2248-7}} * {{cite book|last=Rôzen|first=Mînnā|title=A History of the Jewish Community in Istanbul: The Formative Years, 1453–1566|year=2002|publisher=BRILL|location=Leiden, the Neth.|edition=illustrated|isbn=978-90-04-12530-8}} * {{cite book|last=Sanal|first=Aslihan|editor-last=Fischer|editor-first=Michael M.J.|editor2-last=Dumit|editor2-first=Joseph|year=2011|title=New Organs Within Us: Transplants and the Moral Economy|url=https://archive.org/details/neworganswithinu0000sana|series=Experimental Futures|edition=illustrated|publisher=Duke University Press|location=Chapel Hill, NC|isbn=978-0-8223-4912-9}} * {{cite book|last=Schmitt|first=Oliver Jens|title=Levantiner: Lebenswelten und Identitäten einer ethnokonfessionellen Gruppe im osmanischen Reich im "langen 19. Jahrhundert" |year=2005|publisher=Oldenbourg|location=Munich|language=de|isbn=978-3-486-57713-6}} * {{cite book|last1=Shaw|first1=Stanford J.|last2=Shaw|first2=Ezel K.|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|volume=2|year=1977|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-29166-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan}} * {{cite book|last1=Tarasov|first1=Oleg|last2=Milner-Gulland|first2=R.R.|title=Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia|location=London|publisher=Reaktion|year=2004|isbn=978-1-86189-118-1}} * {{cite book|last=Taşan-Kok|first=Tuna|title=Budapest, Istanbul, and Warsaw: Institutional and Spatial Change|publisher=Eburon Uitgeverij B.V.|location=Delft, the Neth.|year=2004|isbn=978-90-5972-041-1}} * {{cite book|last=Taylor|first=Jane|title=Imperial Istanbul: A Traveller's Guide: Includes Iznik, Bursa and Edirne|url=https://archive.org/details/imperialistanbul0000tayl|publisher=Tauris Parke Paperbacks|location=New York|year=2007|isbn=978-1-84511-334-6}} * {{cite book|last1=Tigrek|first1=Sahnaz|last2=Kibaroğlu|first2=Ayșegül|year=2011|editor-last=Kibaroğlu|editor-first=Ayșegül|editor2-last=Scheumann|editor2-first=Waltina|editor3-last=Kramer|editor3-first=Annika|title=Turkey's Water Policy: National Frameworks and International Cooperation|chapter=Strategic Role of Water Resources for Turkey|publisher=Springer|location=London & New York|isbn=978-3-642-19635-5}} * {{cite book|editor=Time Out Guides|title=Time Out Istanbul|url=https://archive.org/details/timeoutistanbul0000unse|publisher=Time Out Guides|location=London|year=2010|isbn=978-1-84670-115-3|ref={{SfnRef|Time Out Guides|2010}} }} * {{cite book|last=Turan|first=Neyran|editor1-last=Sorensen|editor1-first=André|editor2-last=Okata|editor2-first=Junichiro|title=Megacities: Urban Form, Governance, and Sustainability|url=https://archive.org/details/megacitiesurbanf00sore|url-access=limited|series=Library for Sustainable Urban Regeneration|publisher=Springer|location=London & New York|year=2010|pages=[https://archive.org/details/megacitiesurbanf00sore/page/n236 223]–42|chapter=Towards an Ecological Urbanism for Istanbul|isbn=978-4-431-99266-0}} * {{cite book|author1=WCTR Society |author2=Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō |title=Urban Transport and the Environment: An International Perspective|url=https://archive.org/details/urbantransporten0000unse_l6o6 |year=2004|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=978-0-08-044512-0|ref={{SfnRef|WCTR Society; Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004}}}} * {{cite book|last=Wedel|first=Heidi|year=2000|editor1-last=Ibrahim|editor1-first=Ferhad|editor2-last=Gürbey|editor2-first=Gülistan|title=The Kurdish Conflict in Turkey|publisher=LIT Verlag Münster|location=Berlin|isbn=978-3-8258-4744-9|pages=181–93}} * {{cite book|last=Wynn|first=Martin|title=Planning and Urban Growth in Southern Europe|series=Studies in History, Planning, and the Environment|publisher=Mansell|location=Los Altos, CA|year=1984|isbn=978-0-7201-1608-3}} {{Refend}} ==خاریجی لینکلر== <!--========================{{No more links}}============================ |PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | |is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | |Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | |See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | |If there are already plentiful links, please propose additions or | |replacements on this article's discussion page, or submit your link | |to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | |and link back to that category using the {{Curlie}} template. | ==={{No more links}}=========--> {{Sister project links|Istanbul|voy=Istanbul}} * [http://www.ibb.gov.tr/en-US/Pages/Home.aspx Website of the Istanbul Metropolitan Municipality] * [http://en.istanbul.gov.tr/ Website of the Istanbul Governorship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217232114/http://en.istanbul.gov.tr/ |date=2023-12-17 }} * [http://sehirrehberi.ibb.gov.tr/Map.aspx?&scl=6&cx=88707&cy=96189&ap=uydu&lng=en Istanbul Metropolitan Municipality: Interactive aerial photos from 1946, 1966, 1970, 1982, 2006, 2011 and 2013] *[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/istanbul.html Old maps of Istanbul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018220434/http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/istanbul.html |date=2021-10-18 }} – Eran Laor Cartographic Collection, The [[National Library of Israel]] – [http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html Historic Cities Research Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325051637/http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html |date=2022-03-25 }} {{Istanbul}} {{Navboxes | list= {{تورکیه ناحیه‌لری| provname = ایستانبول}} {{Mayors of İstanbul}} {{World Heritage Sites in Turkey}} {{Turkey topics}} {{اوروپانین فرهنگی پایتختلری}} {{European Capital of Sport}} {{Eurovision Song Contest}} {{ABU TV Song Festival}} {{دونیانین اللی ان بویوک و چوخ آداملی شهری}} {{Metropolitan centers in Turkey}} {{تورکیه‌نین ان بویوک شهرلری}} {{Megacities}} }} {{Portal bar|تورکیه|اوروپا|آسیا}} {{Authority control}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:ایستانبول| ]]<!--leave the empty space as standard--> [[Category:Ancient Greek archaeological sites in Turkey]] [[Category:Archaeological sites in the Marmara Region]] [[Category:Capitals of caliphates]] [[Category:Capitals of former nations]] [[Category:Constantinople]] [[بؤلمه:موقدس شهرلر]] [[Category:Populated coastal places in Turkey]] [[بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری]] [[Category:Port cities and towns in Turkey]] [[Category:Roman sites in Turkey]] [[Category:Transcontinental cities]] tk7o3v6iahl30rybnxtylfru1xvmpcb 0 1898 1587895 1564109 2026-05-11T21:33:15Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587895 wikitext text/x-wiki {{Infobox German state |Name=برلین |German_name= |image_photo={{Photomontage|position=center | photo1a = Berlin Skyline Fernsehturm 02.jpg | photo2a = Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg | photo2b = Brandenburger_Tor_Nachts.JPG | photo3a = East Side Gallery - Thierry Noir - 2011.jpg | photo3b = 3806 Berlin.JPG | photo4a = Reichstag_Berlin_Germany.jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = | border = 0 | foot_montage = {{Nowrap|From top: Skyline including the [[Fernsehturm Berlin|TV Tower]],}}<br />[[City West]] skyline with [[Kaiser Wilhelm Memorial Church]], [[Brandenburg Gate]],<br /> [[East Side Gallery]] ([[Berlin Wall]]),<br />[[Oberbaum Bridge]] over the [[شپری چایی]],<br />[[Reichstag building]] ([[Bundestag]]) }} |state_coa=DEU Berlin COA.svg |coa_size=70 |map=Deutschland Lage Berlins.svg |coordinates={{Coord|52|31|00|N|13|23|20|E|format=dms|display=inline,title}} |flag=Flag_of_Berlin.svg |area=891.7 |area_source= |population=3711930 |pop_ref=<ref name="Population11">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2018/18-02-22a.pdf |title=Berlin 2017 – erneut Einwohnerzuwachs |trans-title=Berlin 2017 – again population growth |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |date=22 February 2018 |accessdate=22 February 2018|language=German}}</ref> |pop_date=2017 |pop_metro=6004857 |elevation=34 |population_demonym=Berliner (m), Berlinerin (f) |GDP=137 |GDP_year=2017 |GDP_ref=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-bw.de/VGRdL/tbls/tab.jsp?rev=RV2014&tbl=tab01&lang=de-DE#tab01 |title=Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2017 (WZ 2008) |trans-title=Gross domestic product – in current prices – 1991 till 2017 (WZ 2008) |publisher=[[List of statistical offices in Germany|Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]] |date=February 2018 |accessdate=10 November 2018 |language=German |archivedate=2018-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613183919/https://www.statistik-bw.de/VGRdL/tbls/tab.jsp?rev=RV2014&tbl=tab01&lang=de-DE#tab01 }}</ref> |GDP_per_capita=38,000(~[[آمریکا دولاری]]43,100) |GDP_per_capita_year=۲۰۱۷ |GDP_percent= |Website=[https://www.berlin.de/en/ berlin.de] |governing_body=[[Abgeordnetenhaus of Berlin]] |leader_title=[[Governing Mayor of Berlin|Governing Mayor]] |leader=[[Michael Müller (politician)|Michael Müller]] |leader_party=[[Social Democratic Party of Germany|SPD]] |ruling_party1=[[Social Democratic Party of Germany|SPD]] |ruling_party2=[[The Left (Germany)|Left]] |ruling_party3=[[Alliance 90/The Greens|Greens]] |votes=4 |NUTS=DE3 |Vorwahl=030 |Kfz=B<small></small><ref>Prefixes for vehicle registration were introduced in 1906, but often changed due to the political changes after 1945. Vehicles were registered under the following prefixes: "I A" (1906&nbsp;– April 1945; devalidated on 11 August 1945); no prefix, only digits (from July to August 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, for cars, lorries and busses), "ГФ" (=GF; 1945–46, for cars, lorries and busses), "БM" (=BM; 1945–47, for motor bikes), "ГM" (=GM; 1945–47, for motor bikes), "KB" (i.e.: [[Allied Kommandatura|Kommandatura]] of Berlin; for all of Berlin 1947–48, continued for [[West Berlin]] until 1956), "GB" (i.e.: Greater Berlin, for [[East Berlin]] 1948–53), "I" (for East Berlin, 1953–90), "B" (for West Berlin from 1 July 1956, continued for all of Berlin since 1990).</ref> |iso region=DE-BE |date=April 2017}} '''برلین''' {{اینگیلیسجه|Berlin}} [[آلمان]]دا یئر آلان بیر ایالت و شهر دیر. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۳۴۶۹۰۰۰ و ۸۹۲ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. [[آلمان|آلمانین]] ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۱۴ -جی، اهالییه گؤره ۸ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. [[اهالی سیخلیغی]] ۳۸۹۰ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. .<ref>{{cite web |url=https://www.btg-bestellservice.de/pdf/80201000.pdf |title=Basic Law for the Federal Republic of Germany |author=[[Christian Tomuschat]], [[David P. Currie]] |publisher=[[Deutscher Bundestag|Deutscher Bundestag Public Relations Division]] |date=April 2010 |accessdate=15 October 2010}}</ref> '''برلین''' [[آلمان|آلمانین]] باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. شهرین شومالینداندان جنوبونا دوغرو اوْلان مسافه ۳۸ کم-، شرقیندن غربینه قدر اوْلان مسافه ایسه ۴۵ کم-ه برابردیر. اؤز تاریخی دؤورونده برلین بیر نئچه دفعه آلمان دؤولتلرینین (براندنبورگ کورفورستلوگو، [[پروس]] کراللیغی، [[آلمان ایمیپراتورلوغو]]، وایمار رسپوبلیکاسی، اوچونجو رایش) باشکندی اوْلموشدور. ۱۹۹۰-جو ایل‌دن، آلمانین بیرلشمه‌سیندن سوْنرا برلین یئنه ده [[باشکند]] سئچیلمیشدیر. == عۆمومی معلومات == برلین آوروپادا ان مؤهوم سیاست، مدیا، مدنیت و علم مرکزی‌دیر. متروپول آوروپادا ان مؤهوم نقلیات دۆیومو ساییلیر و قیطه نین ان چوْخ توریست گلن شهردیر. بۇرادا یئرلَشن عالی مکتبلر، علمی ایداره‌لر، تئاتر و موزه ییلر بینلخالق عالم‌ده تانینمیش‌دیلار. بۆتون دۆنیادان اینجه صنعت و مدنیت ساحه‌سی ایله مشغول اوْلانلار اۆچون برلین چوْخ جازیبداردیر. برلینین تاریخی، گئجه حیاتی و چوخسای‌لی آرخیتکتور تیکی‌لیلری هر یان‌دا مشهوردور. تخمیناً ۱۲۰۰-جو ایلدن ایندیکی برلینین اراضیسینده کؤلن و برلین آدلانان ایکی تیجارت مرکزی مؤوجود ایدی. اوْنلارین شهر ایستستوسو آلمالارینین دقیق تاریخی معلوم دئییل. کؤلنون شهر اوْلماسی ایلک دفعه ۱۲۳۷-جی ایلده، برلینینکی ایسه ۱۲۴۴-جو ایلده قئید ائدیلمیشدیر. ۱۳۰۷-جی ایلده هر ایکی شهر بیرلشیر و عۆمومی شهر ایداره‌سینی تشکیل ائدیر. ۱۴۰۰-جو ایلده بیرلشمیش برلینین اهالی‌سی ۸۰۰۰ نفر ایدی. برلین [[پروس]]یانین باشکندی ایدی و آلمان ایمپراتورلوغونون یارانماسیندان سوْنرا دا اوْنون باشکندی اوْلور. ایکینجی دۆنیا ساواش‌سیندن سوْنرا یالتا کوفران‌سینین قرارینا اساساً برلینین شوروی-نین ضبط ائتدیی اراضی‌ده یئرله‌شمه‌سینه باخمایاراق دؤرد غالیب اؤلکه آراسیندا دؤرد قیسمته بؤلون‌دو. سوْنرالار اۆچ قیسمت بیرلشه‌رک غربی برلینی تشکیل ائده‌رک اوْنا اؤزل دؤولت دۇروم وئریلدی. غربی برلین واختی‌له آفر ایله سیخ علاقه‌ده اوْلموش‌دو. برلینین قیسمتلاری آراسیندا گدیش-گلیش ایلک واختلاردا سربست اوْلسا دا، سوْنرالار آلمان دموکراتیک جومهوریتی قراری ایله اهالی آخینینین قارشی‌سینی آلماق مقصدی‌له ۱۳ آگوست ۱۹۶۱-جی ایلده برلین دیواری تیکیل‌دی. [[سویوق ساواش|سوْیوق ساواش]]ین رمزی اوْلان برلین دیواری ۱۹۸۹-جو ایله قدر مؤوجود اوْلوب == ایمپریانین باشکندی == ۱۸۷۱-جی ایلده برلین یئنی یارائدیلمیش [[آلمان ایمپراتورلوغو]]نون باشکندی اوْلدو. [[بیرینجی دونیا ساواشی]] قورتاردیق‌دان سوْنرا ۱۹۱۸-جی ایلده برلینده آلمان (ویمار) جومهوریتی یارادیلدی. ۱۹۲۰-جی ایلده اطراف‌داکی شهرلری اؤزون‌ده جملشدیرن بؤیوک برلینین یارادیلماسی حاقیندا قرار قبول ائدیل‌دی. بۇندان سوْنرا برلینین اهالیسینین سایی ۴ میلیونا چاتدی. ۱۹۳۳-جو ایلده حاکمیّته «ناسیونال سوسیالیستلر» گلدیک‌دن سوْنرا برلین اۆچونجو ریخین باشکندینا چئوریلدی. ۱۹۳۶-جی ایلده برلینده بینلخالق اولمپیک‌دا اوْیونلاری کچیریل‌دی. ایشپرین رهبرلییی آلتیندا «مینیی‌لیک ریخین» باشکندی برلینین یئنی‌دن قۇرولماسی پلانی ایشلندی. آنجاق بۇ پلان [[ایکینجی دونیا ساواشی|ایکینجی دۆنیا ساواشی]] نتیجه‌سینده دارماداغین ائدیل‌دی. == برلینین پارچالانماسی و بیرلشمه‌سی == ایکینجی دۆنیا ساواشی و اوْندان سوْنرا برلینین بؤیوک حیصّه سی بومباردمانلار و کوچه دؤیوشلری نتیجه‌سینده داغیدیلمیش‌دی. شهرین قیرمیزی اوْردو طرفیندن تۇتولماسیندان سوْنرا و آلمانین شرط‌سیز تسلیمین‌دن سوْنرا بۆتون آلمان کیمی بئرلینده اؤنجه ۴ حیصّه یه بؤلونه‌رک خاریجی دؤولتلرین ایداره‌سینه وئریلدی. غرب موتتفیقلری‌نین ([[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]]، [[فرانسه]] و [[اینگیلیس]]) اراضیلرینده سوْنرا غربی برلین تشکیل اوْلون‌دو. سووت حیصّه سینده ایسه شرقی برلین فعالیّت گؤسترمه‌یه باشلادی. غرب دؤولتلری و سووت اؤلکه‌سی آراسیندا یارانان قارشیدورما اوْنا گتیریب چیخارتمیش‌دی کی، ۱۹۴۸–۱۹۴۹-جو ایللرده غربی برلینین بلوکاداسی باش وئردی. بۇنون اۆچون غرب دؤولتلری طرفیندن برلینه «هاوا کؤرپوسو» تشکیل اوْلون‌دو. بۇ قارشیدورما عئینی زاماندا ایشغال اوْلونموش اراضیلرده ۱۹۴۹-جو ایلده ایکی دؤولتین یارانماسینا سبب اوْلدو: اوّلجه آفر سوْنرا آدر غرب و شرق آراسیندا گۆج‌له‌نن کونفلیکت ۱۹۶۱-جی ایلده یۆکسک حده چاتیر و بۇ شهری ایکی حیصّه سه آییران برلین دیوارینین تیکیلمه‌سی ایله نتیجه لندی. وطنداشلارین بیر اراضی‌دن دیگرینه کئچید اؤزل بوراخیلیش ورقه‌لری‌نین کمکی ایله آپاریلیردی. برلین دیواری یالنیز ۱۹۸۹-جو ایلده آدر اهالیسینین تضییقی نتیجه‌سینده اۇچورول‌دو، بۇ شوروی-نین ضعیفلمه‌سی فونون‌دا باش وئریردی. ۳ اۇکتوبر ۱۹۹۰-جی ایلده آدر آفر-ین اساس قانونلارینین فعالیّت گؤستردیی زونایا داخیل اوْلدو. آلمان بۇندان سوْنرا واحید دؤولت اوْلور. ۱۹۹۱-جی ایلده بوندستاق برلینین باشکند اوْلماسی حاقیندا قرار قبول ائتدی. ۱ سپتامبر ۱۹۹۸-جی ایلده حؤکومت و مجلیس برلینه کؤچور. == قالری == <gallery > فایل:Berlin Brandenburger Tor BW 1.jpg فایل:AlteNationalgalerie 1a.jpg فایل:Berlin Dom 2005.jpg فایل:Berlin night.jpg فایل:Neue nationalgalerie treppen.jpg فایل:Brandenburger Tor Nachts.JPG فایل:Berlin potsdamer platz db haus atnight.jpg فایل:Berlin Reichstag 01.jpg فایل:Kanzler21a.jpg فایل:Be ItalianEmbassy 01.JPG فایل:Berlin, Mitte, Wilhelmstraße, Detlev-Rohwedder-Haus.jpg Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg </gallery> ==نوتلار== {{قایناق|30em}} ==قایناقلار== * {{cite book|last=Chandler|first=Tertius|title=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|url=https://archive.org/details/fourthousandyear0000chan|publisher=Edwin Mellen Pr|year=1987|isbn=978-0-88946-207-6}} * {{cite book|last=Gill|first=Anton|title=A Dance Between Flames: Berlin Between the Wars|publisher=John Murray|year=1993|isbn=978-0-7195-4986-1}} * {{cite book|last=Gross|first=Leonard|title=The Last Jews in Berlin|url=https://archive.org/details/lastjewsinberlin0000gros|publisher=Carroll & Graf Publishers|year=1999|isbn=978-0-7867-0687-7}} * {{cite book|last=Large|first=David Clay|title=Berlin|publisher=Basic Books|year=2001|isbn=978-0-465-02632-6}} * {{cite book|last=Read|first=Anthony|author2=David Fisher|title=Berlin Rising: Biography of a City|url=https://archive.org/details/berlinrisingbiog00read|publisher=W.W. Norton|year=1994|isbn=978-0-393-03606-0}} * {{cite book|last=Ribbe|first=Wolfgang|title=Geschichte Berlins|publisher=Bwv – Berliner Wissenschafts-Verlag|year=2002|isbn=978-3-8305-0166-4}} * {{cite book|last=Roth|first=Joseph|title=What I Saw: Reports from Berlin 1920–33|publisher=Granta Books|year=2004|isbn=978-1-86207-636-5}} * {{cite book|last=Taylor|first=Frederick|title=The Berlin Wall: 13 August 1961 – 9 November 1989|url=https://archive.org/details/berlinwall13augu0000tayl|publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2007|isbn=978-0-06-078614-4}} * {{cite book|last=Maclean|first=Rory|title=Berlin: Imagine a City|url=https://archive.org/details/berlinimaginecit0000macl|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=2014|isbn=978-0-297-84803-5}} ==خاریجی لینکلر== {{Wikisource1911Enc|Berlin}} * [http://www.berlin.de/en/ Berlin.de] – Official website * {{OSM relation|62422}} <!--TEMPLATES--> {{آلمان شهرلری}} {{آلمان ایالتلری}} {{اوروپا باشکندلری}} {{مین مقاله}} {{Authority control}} <!--CATEGORIES--> [[بؤلمه:برلین]]<!--Leave the empty space as standard for catmain--> [[بؤلمه:آلمان]] [[بؤلمه:German state capitals]] [[بؤلمه:Capitals in Europe]] [[بؤلمه:City-states]] [[بؤلمه:Members of the Hanseatic League]] [[بؤلمه:Populated places established in the 13th century]] [[بؤلمه:1230s establishments in the Holy Roman Empire]] [[بؤلمه:1237 establishments in Europe]] [[بؤلمه:University towns in Germany]] [[بؤلمه:UNESCO Creative Cities Network]] [[بؤلمه:Turkish communities outside Turkey]] 8l7giokxc0d315os6hayzv6cq9257w8 0 3023 1587971 1529291 2026-05-12T02:57:36Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587971 wikitext text/x-wiki ''' آخوند موللا حوسئین ماراغایی دخیل تخللوصو ایله(فارس دیلینده:حسین دخیل مراغه ای)-''' [[آذربایجان]] شاعیرلرینده ن دیر کی [[ماراغا]]دا دونیایا گلمیش‌دیر.او، [[آذربایجان تورکجه‌سی]] نده شعرلر یازیب. بو شاعیر 13 -جی هجری یوزایلی(19-جی میلادی یوز ایلی) نده یاشاییردیر. == قایناقلار == *[http://www.rasekhoon.net/mashahir/show-103946.aspx راسخون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304211820/http://rasekhoon.net/mashahir/show-103946.aspx |date=2016-03-04 }} *کتاب اثرآفرینان (جلد اول-ششم) *دانشمندان آذربایجان (146) *الذریعه (320/9) *ریحانه (215/2) * مؤلفین کتب چاپی (737/2) == خاریجی کئچیدلر == *[http://www.anl.az/el/k/k002/amh001.htm AXUND MOLLA HÜSEYN MARAĞALI "DӘXİL"]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == قایناق‌لار == {{قایناق}} cw1ym271y62i3hx0kjnuvpgafiwbmo9 0 3214 1587972 1581121 2026-05-12T04:44:54Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587972 wikitext text/x-wiki '''خوجالی سوی‌قیریمی'''، ۱۹۹۲-نجی ایل فئوریه آیی‌نین ۲۵ ایندن ۲۶-سیناجان [[ائرمنیستان]] داشناک قوشونو [[روسییا]]نین ۳۶۶ تیپینین کومکی‌نن<ref>Bloodshed in the Caucasus Escalation of the Armed Conflict in Nagorno Karabakh by R. Denber (Sep 1992) ISBN 1-56432-081-2</ref> خوجالی شهرینده ۶۱۳ نفر غئیری نظامی، او جومله‌دن ۱۰۶ قادین و ۸۳ اوشاق اولدوروب، ۴۸۷ نفر یارالانیب (۷۶ نفر قانونی سین‌ده آشاغا اولاراق) ۱۲۷۵ نفر گئروقان توتولوب‌لار. گئروقان توتولان‌لارین چوخو اوز ائولرینه قاییدسالاردا ۱۵۰ نفرین آلین‌یازیسی و طالئعی هله‌ده بللی دئییل. بۇ جینایت‌لر بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتی طرفیندن تصدیق ائدیلمیش و ۹ دسامبر ۱۹۴۸ اینجی ایل‌ده مجمع عومومی (باش آسسامبلئیاسی) تصویب ائدیلمیش سوی‌قیریم جینایت‌ینین جزالاندیریلماسی حاقّیندا کونوئنسییا اساسیندا سوی‌قیریم محسوب اولونا بیلیر.<ref>[http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument QUESTION OF THE VIOLATION OF HUMAN RIGHTS AND FUNDAMENTAL FREEDOMS IN ANY PART OF THE WORLD] Letter dated 23 April 2002 from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office at Geneva addressed to the Chairperson of the Commission on Human Rights</ref> آذربایجان جومهوریتی‌نین رسمی آچیقلاماسینا گؤره حمله‌ده ۱۰۶سی قادین، ۸۳-و اوشاق اولماقلا توپلام ۶۱۳ آذربایجان وطن‌داشی حایاتینی ایتیرمیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url = http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument | title= Letter from the Chargé d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the UN Office at Geneva to the UNHCR | erişimtarihi = | publisher= United Nations High Commissioner on Human Rights (UNHCR) | date= 23 Nisan 2002 | lang= İngilizce}}</ref> == آرخا پلان == داغ‌لیق قاراباغ بؤلگه‌سینین ان اهمیتلی تپه‌لرین‌دن بیرینده اوْلان خوجالی قصبه‌سی ائرمنی قووه‌لری اۆچون اهمیتلی بیر عسگری هدف خوصوصیتی داشیماقدا ایدی.<ref name="melkonian" /> قصبه [[خان‌کندی]]له [[آغدام]]ی باغلایان یولون اوزرینده اوْلوب بؤلگه‌نین تک هاوالیمانی اۆچون اساس مؤوقع‌سینده‌ایدی. اینسان حاق‌لاری ایزلمه تشکیلاتی‌نین حئساباتینا گؤره خوجالی قصبه‌سی خان‌کندی‌نه توپ آتشینه توتان آذربایجان سیلاح‌لی قووه‌لری طرفین‌دن اساس اولاراق ایستیفاده ائدیلدیگی اۆچون ائرمنی قووه‌لر طرفین‌دن توپ آتشینه توتولماق‌دایدی. دسامبر ۱۹۹۱-جی ایل‌ده<ref name="hrw92" /> خان‌کندی اطرافیندا یئرلشن و آذربایجان‌لی‌لارین یاشادیغی کئرکی‌جاهان قصبه‌سی‌نین آلینماسین‌دان سوْنرا، خوجالی قصبه‌سی تامامیله ائرمنی آبلوکاسیندا (ایشقالیندا) قالدی. ۳۰ اوْکتوبردان اعتبارن قارایولویلا نقلیات باغلانمیش و تک نقلیات واسیطه‌سی اولاراق وئرتولیوت قالمیشدی. ۲۰ نووامبر ۱۹۹۱-جی ایل‌ده خوجاوند سمالاریندا می-۸ وئرتولیوتون ائرمنی قووه‌لر طرفین‌دن وورولماسی و نتیجه‌دن بیر نئچه آذربایجان دؤولت رسمی‌لری، روس و قازاق موشاهیده‌چی‌لر داخیل ۲۰ آدامین اؤلومون‌دن سوْنرا، هاوا نقلیاتی دا کسیلمیشدی. ایشغال‌دان اول ۱۹۹۱–۱۹۹۲ قیش آی‌لاریندا خوجالی داوام‌لی اولاراق بومبالانمیشدیر.<ref name="hrw92" /> خوجالی‌دا چیخمیش قاچقین‌لارین اینسان حاق‌لاری ایزلمه تشکیلاتینا سؤیلدیک‌لرینه گؤره، بعضی حال‌لاردا بومباردمان‌لاری آچیقجا وطنداش هدف‌لره قارشی یؤن‌لندیریلمیشدیر. هوجوم اوولی، بیر نئچه آی‌دیر قصبه ائلئکتریک و قازدان محروم ایدی. ۹۳۶ ک. م۲لیک ساحه‌یه صاحیب، ساواش‌دان اول ۲٫۶۰۵ عاییله‌دن عبارت ۱۱٫۳۵۶ آدامین یاشادیغی خوجالی قصبه‌سی ۲۶ فئوریه ۱۹۹۲ تاریخینده یاغماغا معروض قالمیش و قصبه تامامیله یوخ ائدیلمیش‌دیر. اوزون مۆدت جسدلرین آلینماسی بئله مۆمکون اولمادی.<ref name="hrwarm">{{Cite web | url = http://hrw.org/english/docs/1997/03/24/azerba16933.htm | title = Letter from the Executive Director of Human Rights Watch to the Minister of Foreign Affairs of Armenia | erişimtarihi = | publisher = Human Rights Watch | date= 23 Mart 1997 | lang = İngilizce}}</ref> قصبه آلئف حاجی‌یئو امرین‌دکی تخمیناً ۱۶۰ یونگول سیلاح‌لی آدام‌دان عبارت اوْلان خوصوصی پولیس گوجو (اومون) بیرلیک‌لری طرفین‌د قورونماق‌دایدی.<ref name="De Waal" /> بون‌دان باشقا ۲۰۰ نفرلیک مودافیعه قووه‌لری مؤوجود ایدی.<ref name="hrw92" /> == سوی‌قیریم == [[Şəkil:ChildrenfromHocaliGraves.jpg|left|thumb|250px|خوجالی هوجوموندا حیاتینی ایتیرمیش اوْلان ۳ یاشین‌داکی گولمیره مئهدی‌ئوا ایله ۵ یاشین‌داکی قیز اوشاغی‌نین باکی‌داکی مزارلاری.]] ائرمنی قووه‌لری ۱۹۹۲-جی ایلین ۲۵ فئوریه ۲۶ فئوریه‌ده باغلایان گئجه‌ده بؤلگه‌دکی ۳۶۶. تیپ‌ین دسته‌ای ایله اوول گیریش و چیخیشینی قاپادیغی خوجالی قصبه‌سینده، آذربایجان‌لی رسمی قایناق‌لارینا گؤره، ۸۳ اوشاق، ۱۰۶ قادین و ۷۰دن چوْخ یاش‌لی داخیل اولماق اوزره جمعی ۶۱۳ ساکیت اؤلدورولموش، جمعی ۴۸۷ آدام آغیر یارالانمیش‌دیر. ۱۲۷۵ آدام ایسه گیروو آلینمیش و ۱۵۰ ​​آدام ایسه ایتمیش‌دیر. جسدلر اوزرینده ائدیلن آراشدیرمالاردا جسدلرین بیر چوخونون یاندیریلدیغی، گؤزلری‌نین اویولدوغو، باش‌لاری کسیلدیگی گؤرولموش‌دور. هامی‌له قادین‌لار و اوشاق‌لارین دا معروض قالدیغی تثبیت ائدیلمیش‌دیر.<ref name="Asam">{{Cite web | url= http://www.asam.org.tr/tr/yazigoster.asp?kat1=4&ID=429 | title= Hocalı Katliamının 13. Yıldönümü | erişimtarihi= | publisher= Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi | date= 25 Şubat 2005 | lang= Türkçe }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> کؤهنه آسالا فعال‌لاریندان مونته مئلکونیان، خوجالییا یاخین بؤلگه‌ده ائرمنی حربی بیرلیک‌لره کومان‌دیرلیک ائتمیش و قیرغین‌دان بیر گون سوْنرا خوجالی اطرافیندا گؤردوک‌لری‌نی گوندلیگینده ایضاح ائتمیش‌دیر. مئلکونیانین اؤلومون‌دن سوْنرا، مارکار مئلکونیان قارداشی‌نین گونده‌لیگینی منیم قارداشیمین یولو (می بروتهئر س رواد) باش‌لیغی ایله [[آبش]]-دا چیخاردیغی کیتاب‌دا خوجالی قیرغینی‌نی بئله تصویر ائدیر:<ref name="melkonian" /> {{Sitatın əvvəli}} بیر گئجه اول آخشام ۱۱ اطرافیندا، ۲٫۰۰۰ ائرمنی دؤیوش‌چوسو، خوجالی‌نین اوچ طرفین‌دکی یوکسک‌لیک‌لردن ایره‌لیله‌یه‌رک، قصبه ساکین‌لرینی شرق‌دکی آچیلیشا دوغرو سیخیش‌دیرمیش‌لار. ۲۶ فئوریه سحرینه قدر موهاجیرلر داغ‌لیق قاراباغین شرق یوکسک‌لیک‌لرینه چاتمیش و آشاغی‌داکی آذربایجان‌لی شهری اوْلان آغداما دوغرو ائنمه‌یه باشلامیش‌لار. بورداکی تپجیک‌لر یئرلشن وطنداش‌لاری اعتیبارلی اراضیده تعقیب ائدن داغ‌لیق قاراباغ عسگرلری اونلارا چاتمیش‌لار. قاچقین قادین ریسه آسلانووا اینسان حاق‌لاری ایزلمه تشکیلاتینا وئردیگی آچیقلامادا «اونلار داوام‌لی آتش ائدیردی‌لر» دئیه دانیشمیشدی. آرابونون دؤیوش‌چولری داها سوْنرا اوزون زامان اومبالارین‌دان داشیدیق‌لاری بیچاق‌لاری کین‌لارین‌دان چیخاراکاق بیچاق‌لامایا باشلامیش‌لار. بو آندا یالنیز قورو چمن‌دن اسن کولگ‌ین سسی فیت چالیردی، و جسد قوخوسونو اوچورماسی اۆچون بۇ کولک هله ائرکندی. مونته اوزرینده قادین‌لارین و اوشاق‌لارین قیریلمیش کوکلالار کیمی سپلنجه‌ای چمنه اه‌ایله‌رک «اینتیظام یوخ» دئیه پیچیلدادی. او بۇ گونون اهمیتینی باشا دوشوردو: بۇ گون [[Sumqayıt hadisələri (1988)|سومقاییت پوگرومونون]] دؤردونجو ایل‌دؤنومونه یاخینلاشیردی. خوجالی ایستراتئژی بیر مقصد اولماسین‌دان باشقا عئینی زامان‌دا بیر قیصاص آلما ائیلمیدی. {{Sitatın sonu}} بوگونکی ائرمنیستان پرئزیدئنتی و دؤیوش مۆدت ینده قاراباغ‌دا ائرمنی گوج‌لرینه سرکرده‌لیک ائتمیش سئرژ سارکیسیانین اینگیلیس تدقیقات‌چی‌سی و یازی‌چی‌سی توماس دئ وال‌ا سؤیلدیک‌لرینه گؤره:<ref name="De Waal" /> {{Sitatın əvvəli}} خوجالی‌دا اوول، آذربایجان‌لی‌لار بیزیم ظارافات ائتدیگیمیزی سانیردی، ائرمنی‌لرین وطنداش جمعییته قارشی ال قالدیرمایاجاق‌لاری‌نی سانیردی‌لار. بیز بونو [ایستئرئوتیپی/کیلیشه‌نی] قیرماغی باجاردیق؛ و حادیثه محض بو. عئینی زامان‌دا او جاوان‌لارین آراسیندا باکی‌دان و سومقاییت‌دان قاچان‌لاریندا اولماسینی آنلامالیییق. {{Sitatın sonu}} قاراباغ حرکتی ایچری‌سین‌دکی اهمیتلی آدلاردان بیری اوْلان زوری بالایان ایسه روحوموزون جانلانماسی آدلی کیتابیندا او دؤورده [[آذربایجان تورک‌لری]]نه قارشی تؤردیلمیش سوی‌قیریم جینایتی ایله بئله بحث ائتمکده‌دیر:<ref>[http://www.trt.net.tr/trtavaz/hazardan4.aspx Hazar'dan Bakış Ali Doğan, HOCALI KATLİAMI... UNUTMAYALIM, UNUTTURMAYALIM... , 25 Şubat 2010]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Sitatın əvvəli}} بیز دوستوموز هاچاتورلا اله کئچیردیگیمیز ائوه گیررکن عسگرلریمیز ۱۳ یاشیندا بیر تورک اوشاغینی پنجره‌یه میسمارلامیش‌دی‌لار. تورک اوشاغی‌نین قیشقیریش چاغیریش‌لاری چوْخ دویولماسین دئیه، هاچاتور اوشاغین آناسی‌نین کسیلمیش ممه‌سی‌نی اوشاغین آغیزینا سوخدو. داها سوْنرا بۇ ۱۳ یاشین‌داکی تورک‌ه اونلارین آتالاری‌نین بیزیم اوشاق‌لارا ائتدیک‌لرینی ائتدیم. باشین‌دان، سینه‌سین‌دن و قارنین‌دان دری‌سینی سویدوم. ساعاتا باخدیم، تورک اوشاغی یئددی دقیقه سوْنرا قان ایتکی‌سین‌دن اؤلدو. ایلک پئشه‌سی‌نین حکیم‌لیک اولدوغونا گؤره هومانیست ایدیم، بونون اۆچون‌ده تورک اوشاغینا ائتدیگیم بۇ ایشگنجه‌لردن اؤتری اؤزومو ناراحات حیسس ائتمه‌دیم. اما روحوم خالقیمین یوزده بیری‌نین بئله اینتیقامینی آلدیغیم اۆچون سئوینج‌دن قورورلانیردی. هاچاتور داها سوْنرا اؤلموش تورک اوشاغی‌نین جسدینی حیصّه-حیصّه دوغرادی و بۇ تورک‌له عئینی کؤک‌دن اوْلان ایت‌لره آتدی. آخشام عئینی شئیی اوچ تورک اوشاغینا داها ائتدیک. من بیر ائرمنی وطن‌پرور اولاراق وظیفه‌می یئرینه یئتیردیم. هاچاتور دا چوْخ تئرلئمیش‌دی، اما من اونون گؤزلرینده و دیگر عسگرلریمیزین گؤزلرینده اینتیقام و گوج‌لو هومانیزمین موباریزه‌سینی گؤردوم. صاباحی‌سی گون بیز کیلسه‌یه گئده‌رک ۱۹۱۵-جی ایل‌ده اؤلن‌لریمیز و روحوموزون دونن گؤردوگو چیرک‌دن تمیزلنمه‌سی اۆچون دوعا ائتدیک. آنجاق بیز خوجالی‌نین و وطنیمیزین بیر پارچاسی‌نی ایشغال ائدن ۳۰ مین نفرلیک پیس‌لیک‌دن تمیزله‌مه‌ای باجاردیق. {{Sitatın sonu}} [[ائرمنیستان]] مصلحت‌قوزاری مووسئس آبئلیان، بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتی‌نین باش آسسامبلئیاسینا ائرمنیستان خاریجی ایش‌لر ناظرلیگی طرفین‌دن تقدیم ائتدیگی مکتوب‌دا، آذربایجانین حادیثه‌نی «اوتانمازجاسینا ایستیفاده» سؤیلمیش‌دیر. آبئلیان، قدیم آذربایجان پرئزیدئنتی آیاز موطللیب‌ووون چئخ ژورنالیست دانا مازالووا ایله ائتدیگی و ۲ آوریل ۱۹۹۲-جی ایل‌ده روسییانین نئزاویسیمایا قزئتینده نوماییش اولونان رئپورتاژا سؤیکنه‌رک، وطنداش‌لارین قاچیشی‌نی آسانلاش‌دیرماق مقصدی‌له قاراباغ‌داکی ائرمنی‌لرین آچمیش اولدوغو داغ کئچیدین‌دن یئرلی خالقین قاچیشی‌نین آذربایجان خالق جبهه‌سی خادیم‌لری طرفین‌دن اؤنلندیگینی مودافیعه ائتمیش‌دیر.<ref name="unarmclaim">{{Cite web | url = http://www.un.org/documents/ga/docs/52/plenary/a52-85.htm | title = Letter from the Charge' d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Armenia to the United Nations to the Secretary-General | erişimtarihi = | publisher= United Nations General Assembly | date= 3 Mart 1997 | lang= İngilizce}}</ref> آیریجا آبئلیان، ائرمنی‌لرین آذربایجان‌لی وطنداش‌لارا آغ بایراق ایله قصبنی ترک ائتمه چاغیریشیندا اولدوغونو سؤیله‌ین بیر آذربایجان‌لی قادینینین سؤزون‌دن سیتات ائدن اینسان حاق‌لاری ایزلمه تشکیلاتی هئلسینکی واچ حیصّه‌سی‌نین سپتامبر ۱۹۹۲ حئساباتینا اساس‌لاناراق، حقیقتاً آذربایجان‌لی خادیم‌لری‌نین قاچماغا چالیشان‌لاری ووردوغونو یازمیش‌دیر.<ref name="unarmclaim" /> داها سونراکی رئپورتاژلاردا موطللیب‌وو، ائرمنی‌لری اؤز سؤزلرینی آشکار شکیلده سهو شرح سببی‌له گوناه‌لاندیرمیش و یالنیز، «آذربایجان خالق جبهه‌سی خوجالی قیرغینی‌نین نتیجه‌لرینی اؤز سیاسی ماراق‌لارینا ایستیفاده» دئیه سؤیلدیگینی وورغولامیش‌دیر.<ref name="Mutallibov">{{Cite web | url = http://www.regnum.ru/news/223355.html | title= Только армянская подлость может позволить обвинить самих азербайджанцев в организации геноцида в Ходжалы: Экс-президент Азербайджана | erişimtarihi = | publisher= Turan Haber Ajansı / Regnum | date= 26 Şubat 2004 | lang= Rusca}}</ref> علاوه اولاراق، اینسان حاق‌لاری ایزلمه تشکیلاتی ایجرا دیرئکتورو، وطنداش اؤلوم‌لره قاراباغ ائرمنی قووه‌لری‌نین بیرباشا مسئول اولدوغونو، هم اؤز حئساباتی هم‌ده مئموریال حئساباتینین آذربایجان‌لی گوج‌لرین وطنداش‌لارین قاچیشی‌نی مانیعه تؤرتدیگینی و وطنداش‌لارا آتش چیخاردیغینا داییر آرقومئنتی دستکله‌ین هر هانسی دلیلین اولمادیغی ایفاده ائتمیش‌دیر.<ref name="hrwarm"/> == میلتلرآراسی رئاکسیا == اینسان حاق‌لاری ایزلمه تشکیلاتی حادیثه‌نی داغ‌لیق قاراباغ دؤیوشو ایچری‌سینده ائدیلن ان بؤیوک قیرغین اولاراق خاراکتئریزه ائتمیش‌دیر.<ref name="hrw94" /> آذربایجانمجلیسی ۱۹۹۴-جو ایل‌ده خوجالی‌دا یاشانان قیرغینی «سوی‌قیریم» اولدوغونو اعلان ائتدی.<ref name="Azerbaycan Milli Meclisi">{{Cite web | url = http://www.meclis.gov.az/?/az/statement/view/25/ | title = Xocalı soyqırımının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Bəyanatı | erişimtarihi = | publisher= Azerbaycan Milli Meclisi | date= 3 Mart 1997 | lang= Azerice}}</ref> آوروپا شوراسیمجلیس آسسامبلئیاسی‌نین ۳۱ عضوو (۱۲ تورکیه، ۸ آذربایجان، ۳ بیرلشمیش کراللیق، ۲ آلبانیا، ۱ بولقاریستان، ۱ لوکسئمبورق، ۱ یوقوسلاویا فئدئرال جومهوریتی، ۱ ماکئدونیا جومهوریتی، ۱ نوروئچ، ۱ پولشا) طرفین‌دن ایمضالانان، ائرمنیستان بوتون خوجالی‌لاری اؤلدوردولر و بوتون شهری خاراب ائتدی‌لر ایفاده‌سی‌نین‌ده ایشتیراک ائدن و ۱۹. عصرین باش‌لارین‌دان بری ائرمنیستان طرفین‌دن آذربایجان‌لی‌لارا قارشی ایشلنن سوی‌قیریم اولاراق تانینماغا آددیم آتیلماسی لازیم اولدوغونو بوتونمجلیس عضولره سؤیله‌یه‌ن ۳۲۴ نؤمره‌لی بیانات نوماییش ائتدی.<ref name="coe">{{Cite web | url = http://assembly.coe.int/documents/workingdocs/doc01/edoc9066.htm | title= Recognition of the genocide perpetrated against the Azeri population by the Armenians, Written Declaration No. 324, Doc. 9066, 2nd edition | erişimtarihi = | quote = Demecin başında ''This written declaration commits only the members who have signed it.'' yazısı yer almaktadır>; | publisher = Parliamentary Assembly of the Council of Europe | date= 14 Mayıs 2001 | lang= İngilizce}}</ref> ۲۰۰۹-جو ایلین فئوریه آیی‌ندا کالیفورنیا اوستان آلت سئناتی‌نین عضوو فیلیپ فوئنتئس، آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام علی‌ئوه یازدیغی مکتوب‌دا خوجالی حادیثه‌لرینی آذربایجان‌لی قتل‌عامی شکلینده خاراکتئریزه، قوربان‌لارین عاییله‌لرینه باش‌ساغ‌لیغینی تقدیم ائتمیش‌دیر.<ref>{{Cite web | url= http://news-en.trend.az/karabakh/1430235.html | title= California State Assembly member offers condolence to Azerbaijan on Khojali Genocide | erişimtarihi= | publisher= Trend Haber Ajansı | date= 24 Şubat 2009 | lang= İngilizce }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> مئکسیکا سئناتی، ۲۰۱۱-جی ایل‌ده خوجالی حادیثه‌لرینی سوی‌قیریم اولاراق تانیمیش‌دیر.<ref name="a">[http://www.sabah.com.tr/Dunya/2011/12/22/meksika-hocali-katliamini-kinadi Meksika Hocalı katliamını kınadı] ''Sabah'', Erişim tarihi: 29 فروردین 2011</ref><ref name="b">[http://www.azernews.az/en/Nation/39637-Mexican_Senate_recognizes_Azeris’_massacre_as_genocide Mexican Senate recognizes Azeris’ massacre as genocide]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''AzerNews'', Erişim tarihi: 29 فروردین 2011</ref> == بین‌الخلق عالم‌ده تانینماسی == [[Şəkil:Massachusetts citation.pdf|thumb|left|200px|[[ماسساچوسئت]] شیتاتی‌نین مجلیسی طرفیندن خوجالی سوی‌قیریمی‌نی رسمت تانینماسی باره‌ده قرار]] === سوی‌قیریم اولاراق تانییان اؤلکه و تشکیلات‌لار === * {{bayraq|Azərbaycan}} [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان]]<ref name="Azerbaycan Milli Meclisi" /> * {{bayraq|Meksika}} مئکسیکا؛ ۲ فئوریه ۲۰۱۲-جی ایل تاریخینده مئکسیکا سئناتی‌نین قبول ائتدیگی قراردا داغ‌لیق قاراباغین خوجالی شهرینده ۱۹۹۲-جی ایل فئوریه‌نین ۲۵–۲۶-دا باش وئرمیش فاجیعه سوی‌قیریم آدلاندیریلیب.<ref name="a"/><ref name="b"/> * {{bayraq|Pakistan}} [[پاکیستان]]؛ ۲۰۱۲-جی ایلینده پاکیستان سئناتی‌نین خاریجی علاقه‌لر کومیته‌سی خوجالی شهرینده مولکی اهالییه قارشی تؤردیلمیش سوی‌قیریمی پیسله‌ین قطع‌نامه قبول ائدیب.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622231505/http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=136909 |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622143133/http://www.anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=136909 }}</ref> * {{bayraq|Kolumbiya}} کولومبیا؛ ۲۰۱۲-جی ایلین ۲۴ آوریل تاریخینده کولومبیامجلیسی ۱۰۲ دئپوتاتین لئهینه سس‌وئرمه‌سی نتیجه سینده خوجالی سوی‌قیریمینی رسمن تانیمیش‌دیر.<ref>http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=148384{{Dead link|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kolumbiya Hocalı katliamına soykırım dedi |url=http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216040643/http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi }}</ref><ref>{{Cite web |title=Colombian Senate recognizes Khojaly events as genocide |url=http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2012-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628055537/http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html }}</ref><ref>[http://www.contact.az/topics_en.asp?id=4632&pb=2&vr=en&yr=2012&mdn=1 Colombian Senate recognizes the Khojaly genocide]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ایسلام امکداش‌لیق تشکیلاتیمجلیس‌لر بیرلیگی<ref>http://www.haber7.com/haber/20120201/Hocali-katliami-soykirim-olarak-tanindi.php</ref> === فاجیعه‌نی قتل‌عام کیمی تانییان آبش ایشتات‌لاری === * ۲۰۱۰-جو ایل فئوریه‌نین ۲۵-ده آمریکانین ماسساچوسئت ایشتاتینین نوماینده‌لر پالاتاسی<ref>{{Cite web |title=Xocalı soyqırımının ABŞ-da tanınması |url=http://davam.az/index.php?newsid=2803 |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2019-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190215215830/http://davam.az/index.php?newsid=2803 }}</ref><ref>[http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ Massachusetts State of the United States recognizes Khojaly tragedy as a massacre]</ref> * ۲۰۱۱-جی ایل‌ده ایسه آمئریکانین تئکزاس ایشتاتی<ref>{{cite web |url=http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&Bill=HR535 |title=Texas House of Representatives Resolution 535: Commemorating the 19th anniversary of the Khojaly Massacre in Azerbaijan |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |work=Legislative Session 82(R) |publisher=Texas Legislature Online |accessdate=June 9, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Texas ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312221852/http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html }}</ref> * نیو-جئرسی ایشتاتی<ref>[http://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF "ASSEMBLY RESOLUTION No. 144"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919162922/https://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF |date=2018-09-19 }} New Jersey Legislature Retrieved 25 February 2012.</ref><ref>{{Cite web |title=ABŞ-ın Nyu-Cersi Ştatı Xocalı qətliamını tanıdı |url=http://www.lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2012-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229090625/http://lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 }}</ref> * جورجیا ایشتاتی<ref>[http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf]</ref><ref>{{Cite web |title=ABŞ-ın Corciya Ştatının parlamenti Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar qətnamə qəbul edib |url=http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2012-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129211258/http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html }}</ref> == حادیثه‌لرین شاهیدلری == قاراداغ‌لی ساکینی، حادیثه‌لرین شاهیدی ایلقار علی‌ئوین آچیقلاماسی: {{Sitatın əvvəli}} "ائرمنی‌لر قاراداغلینی توتان‌دان سونرا اسیر و گیروو گؤتوردوک‌لری کند ساکین‌لرین‌دن ۳۳ نفرینی اؤلدوردولر. سونرا اؤلدوردوک‌لری قادین و اوشاق‌لارین جسدلرینی کند یاخینلیغین‌داکی به‌ی‌لیک باغی آدلانان یئرده "سیلوس" قویوسونا تؤکوب، اوزرینی تورپاق‌لادی‌لار." "... ائرمنی‌لر کند ساکین‌لرینی گولله‌له‌ایر، هله اؤلممیش آدام‌لاری ایسه قویویا دولدوروردولار."{{Sitatın sonu}} {{Sitatın əvvəli}} "منیم‌له بیرلیک‌ده یوزدن آرتیق قاراداغ‌لی کند ساکینی گیروو گؤتورولموشدو. یول‌دا دهشت‌لی ایشگنجه‌لرله قارشیلاشدیق. ائرمنی‌لر ایکی کند ساکینی‌نین باشینی توخماقلا یاراراق، اونلاری عذاب‌لا اؤلدوردولر. بیزی اوولجه ''لینگین'' کندینده گتیردی‌لر. اورادا اوچ نفری، مالیبی‌لیده ایسه ۱۲ نفری گولله‌له‌دی‌لر. ''مالی‌به‌ی‌لی''ده هامینی ماشین‌لاردان تؤکوب، پیادا خان‌کندینه قدر آپاردی‌لار. یول بویو ائرمنی‌لرین تحقیرلری ایله قارشی‌لاشیردیق".{{Sitatın sonu}} او. علی‌ئو خان‌کندیده یئرلشن حبس‌خانادا ۸ قاراداغ‌لی ساکینی‌نین آجین‌دان اؤلدوگونو وورغولاییب: {{Sitatın əvvəli}} «ائرمنی‌لر فئوریه‌نین ۲۶-دا خوجالینی ایشغال ائدنده خان‌کندیده حبس‌خانادا ایدیم. همین گون ائرمنی‌لر یوزدن آرتیق آدامی بو حبس‌خانایا گتیردی‌لر. سونرا بیلدیم کی، اونلار خوجالی ساکین‌لری‌دیر و بو شهرده ایشغال اولونوب. سحری گون گؤزومون قاباغیندا ۶۰-آ یاخین خوجالی ساکینی‌نین باشینی کسدی‌لر. اونلارین آراسیندا اوشاق و قادین‌لاردا وار ایدی».{{Sitatın sonu}} قاراداغ‌لی ساکینی اوروج علی‌ئو ده کند ایشغال اولوندوق‌دان سوْنرا شاهیدی اولدوغو ایشگنجه و قتل‌عام‌لار حاق‌دا دانیشیب: {{Sitatın əvvəli}} «منی فئوریه‌نین ۱۷-ده اسیر گؤتوردولر. یول‌دا قوهوم‌لاریمین یاری‌سینی اؤلدوردولر. خان‌کندی‌دکی حبس‌خانادا ایسه دیش‌لریمی زورلا چکدی‌لر».{{Sitatın sonu}} او، اسیرلیک‌ده اولدوغو مۆدت ده ائرمنی‌لر طرفین‌دن هر گون دؤیولدوگونو و ایشگنجه‌یه معروض قالدیغینی دئییب: {{Sitatın əvvəli}} «همین ایل مارسین ۱۷-ده آللاه‌وئردی باغیرووون کؤمک‌لیگی‌ایله ده‌ایشدیریلدیم. میلتلرآراسی قیرمیزی خاچ کومیته‌سی‌نین نوماینده‌لری همین گونه قدر بیر دفعه‌ده اولسون خسته‌خانایا گلمه‌دی‌لر».{{Sitatın sonu}} {{Sitatın əvvəli}} «ائرمنی‌لر ساغلام آذربایجان‌لی اسیر و گیروولارین داخی‌لی اورقان‌لارینی ساتیردی‌لار. بونو اولجه‌دن تانیدیغیم ائرمنی‌لر منه دئمیشدی».{{Sitatın sonu}} او. علی‌ئوین سؤزلرینه گؤره، قاراداغ‌لی‌نین آلینماسی عملییاتینا و اورادا باش وئرن قتل‌عام‌لارا ائرمنیستان پرئزیدئنتی روبئرت کؤچریان رهبرلیک ائدیب. او، بونو عسگراندا خسته‌خانادا یاتارکن ائشیتدیگینی سؤیله‌ایب.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://az.apa.az/news.php?id=88430 |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2011-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110918170927/http://az.apa.az/news.php?id=88430 }}</ref> == آدلاندیرما == حادیثه آذربایجان طرفین‌دن «خوجالی سوی‌قیریمی»، «خوجالی فاجیعه‌سی» شکلینده آدلاندیریلیرکن، ائرمنیستان طرفین‌دن خوجالی حادیثه‌سی کیمی تئرمین‌لرله ایفاده ائدیلیر. [۱۹]. دونیانین موختلیف دیل‌لرینده و اؤلکه‌لرینده‌ده خوجالی قتل‌عامی بنزری ایفاده‌لر ایستیفاده ائدیرلر. == عابیده‌لر == خاریج‌ده خوجالی سوی‌قیریمی خاطیره‌سینه عابیده‌لر اینشا ائدیلمه‌یه باشلاندی. بو عابیده‌لرین ایلکی هوللاندیانین باشکندی لاهه (دئن هااگ)، شهرینده تیکیلدی.<ref>{{Cite web |title=Home Monument to Khojaly victims to open in Hague |url=http://khojaly.org/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=1 |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2011-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819103314/http://khojaly.org/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=1 }}</ref> [[تورکیه]]ده ایلک خوجالی سوی‌قیریمی خاطیره‌سینه عابیده باشکند [[آنکارا]]نین کئچی‌اؤرن بلدییه‌سی طرفین‌دن ۲۰۰۵-جی ایلده تیکیلدی.<ref>[http://www.starkibris.net/index.asp?haberID=85412 Hocalı katliamı Hocalı Anıtı'nda anıldı - Star Gazetesi Kıbrıs]</ref> ۲۰۰۸-جی ایلده ماجاریستانین باشکندی بوداپئست‌ده خوجالی سوی‌قیریمی خاطیره‌سینه عابیده اینشا ائدیلدی.<ref>[http://www.hedefturan.biz/news/2008-06-21-741 Macarıstanda Xocalı faciesi qurbanlarının xatiresine abide ucaldılacaq]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Azərbaycan dilində)</ref> ۲۰۰۹-جی ایلده آنکارا اوستانی‌نین به‌ی‌بازاری محل مرکزینده خوجالی سوی‌قیریمی خاطیره‌سینه عابیده اینشا ائدیلدی.<ref>[http://www.today.az/news/society/51647.html Monument in memory of Khojaly victims to be erected in Ankara city municipality - Today.az] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427091914/http://www.today.az/news/society/51647.html |date=2009-04-27 }} (İngilis dilində)</ref> ۲۰۱۱-جی ایلده ۲۶ فئوریه خوجالی سوی‌قیریمی ایل‌دؤنومونده ایسپارتا بلدییه باشچی‌سی یوسوف ضیا گون‌آیدین، داغ‌لیق قاراباغ و خوجالی‌داکی قیرغینی اونوتماماق اۆچون ایسپارتادا خوجالی سوی‌قیریمی خاطیره‌سینه عابیده اینشا ائتمک قورو آلدی.<ref>[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/17116085.asp Hocalı Katliamı’na Isparta’da anıt - Hürriyet]</ref> ۲۰۱۱-جی ایل‌ده ۲۶ فئوریه خوجالی سوی‌قیریمی ایل‌دؤنومونده آنکارا اوستانی‌نین قیزیلجاحامام محل مرکزینده، قیزیلجاحامام بلدییه‌سی طرفین‌دن خوجالی سوی‌قیریمی خاطره‌سینه عابیده اینشا ائدیلمه قراری آلیندی.<ref>{{Cite web |title=Hocalı Katliamı Soykırım Anıtı için İlk Adımlar Atıldı - Belediye Eğitim Portalı |url=http://www.belediyeegitim.net/haberDetay.asp?ID=522&kid=3 |accessdate=2015-03-02 |archivedate=2011-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110109051231/http://www.belediyeegitim.net/haberDetay.asp?ID=522&kid=3 }}</ref> ۲۰۱۲-جی ایل‌ده ۲۶ فئوریه خوجالی سوی‌قیریمی ایل‌دؤنومونده آنکارادا کئچی‌اؤرن بلدییه‌سی، خوجالی شهیدلری خاطیره‌سینه آذربایجان پارکی ایچری‌سینده ائدیله‌جک سوی‌قیریم آنیتی‌نین تملینی آتدی.<ref>[//tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Hocalı_Katliamı&action=edit&section=6 Hocalı Katliamı Kurbanları İçin Büyük Anma. Katliamı dünyaya hatırlatmak için Taksim'de büyük bir anma töreni yapıldı. - TRT Haber]</ref> ۲۰۱۲-جی ایلده ۲۴ فئوریه‌ده بوسنیا-هئرسئقووینانین باشکندی سارایئوودا خوجالی سوی‌قیریمی خاطیره‌سینه عابیده‌نین آچیلیشی آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام علی‌ئوین قیزی حئیدر علی‌ئو فوندو صدر موعاوینی لئیلا علی‌ئوا طرفین‌دن ائدیلدی.<ref>{{Cite web |title=Sarayevo’da Hocalı Soykırımı anıtı - Türk Haber Ajansı / THA |url=http://turkhaberajansi-tha.blogspot.com/2012/02/sarayevoda-hocal-soykrm-ant.html |accessdate=2012-07-17 |archivedate=2012-07-17 |archiveurl=https://archive.today/20120717165946/turkhaberajansi-tha.blogspot.com/2012/02/sarayevoda-hocal-soykrm-ant.html }}</ref> == همچینین باخ == * [[خوجالی شهیدلری]] * [[آلتین کؤرپو سوی‌قیریمی]] == خارجی کئچیدلر == * http://www.azerigenocide.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419023114/http://www.azerigenocide.org/ |date=2019-04-19 }} * http://www.khojaly.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207193825/http://www.khojaly.org/ |date=2009-02-07 }} * http://www.khojaly.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311144121/http://www.khojaly.net/ |date=2012-03-11 }} * http://www.khojaly.org.az/ * [http://gallery.azlink.info/gallery/folderview.asp?folder=Xocali/ Xocalı faciəsindən şəkillər] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928100512/http://gallery.azlink.info/gallery/folderview.asp?folder=Xocali%2F |date=2007-09-28 }} == قایناق‌لار == {{قایناق|۲}} == گؤرونتولر == <gallery "mode="traditional&quot;" "class="cente&quot;&quot;"> File:02 xojali ilgar.jpg File:03 xojali ilgar.jpg File:06 xojali ilgar.jpg File:09 xojali ilgar.jpg File:Azerbaijani refugees after the Khojaly massacre in train.jpg File:16 xojali ilgar.jpg File:17 xojali ilgar.jpg File:18 xojali ilgar.jpg File:Xojali agdam1.jpg File:ChildrenfromHocaliGraves.jpg File:Massachusetts citation.pdf File:Stamp of Azerbaijan 777.jpg File:Stamps of Azerbaijan, 2007-777.jpg </gallery> [[بؤلمه:سوی‌قیریملار]] blzlf3gpapa9um5wsthw8lpb4pyim5j 0 4264 1587958 1582556 2026-05-11T23:35:04Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587958 wikitext text/x-wiki {{تاریخی دولت |آدی = قاراقوْیونلو دؤولتی |اصلی_آد = قاراقوْیونلولار (Qaraqoyunlular) |دوروم = |هیمن = |بایراق = Flag_of_Kara_Koyunlu_dynasty.png |ایضاح_بایراق = |گرب = |ایضاح_گرب = |خریطه = Map_of_Kara_Koyunlu_Turcomans.jpg |ایضاح_خریطه = قاراقوْیونلو دؤولتی |p1 = چوبانلیلار |flag_p1 = Chupanid - Jalayerid dynasty 1337–1432 ad.png |p2 = جلایر سولطانلیغی |flag_p2 = Chupanid - Jalayerid dynasty 1337–1432 ad.png |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |p7 = |flag_p7 = |یارانما1 = ۱۳۷۵ (میلادی) {{جب}} |لغواولما1 = ۱۴۶۷ (میلادی) |f1 = آغ‌قویونلولار |S1 = آغ قویانلیلار |flag_f1 = Flag_of_Ak_Koyunlu.svg |f2 = تیموریلر |flag_f2 =Timurid.svg |f3 = |flag_f3 = |f4 = |flag_f4 = |f5 = |flag_f5 = |f6 = |flag_f6 = |f7 = |flag_f7 = |شوعار = |باشکند = [[ارجیش]]{{جب}}[[تبریز]] |شهرلر = |دیل = [[تورکجه]] |پول_واحیدی = |ساحه = |اهالی = |ایداره ائتمه فورماسی = شاهلیق |سولاله = قاراقوْیونلولار |پادیشاه1 = بایرام خوجا |پادیشاه_حاکیمیت1 = ۷۸۰-۷۵۱ ه.ق |پادیشاهلیق عونوانی1 = سلطان، بَی |پادیشاه2 = قارامحمد |پادیشاه_حاکیمیت2 = ۷۹۰-۷۸۰ ه.ق |پادیشاه3 = قارایوسف |پادیشاه_حاکیمیت3 = ۸۲۳-۷۹۰ ه.ق |پادیشاه4 = قارا اسکندر |پادیشاه_حاکیمیت4 = ۸۴۱-۸۲۳ ه.ق |پادیشاه5 = جهانشاه قراقویونلو |پادیشاه_حاکیمیت5 =  ۸۷۲-۸۴۱ ه.ق |پادیشاه6 = حسن علی میرزا |پادیشاه_حاکیمیت6 = ۸۷۴-۸۷۲ ه.ق |دین = [[ایسلام]] ([[شیعه]]) |علاوه بند = |بندین آدی = |علاوه بند1 = |بندین آدی1 = |علاوه بند2 = |بندین آدی2 = |مرحله1 = |گون_آی1 = |ایل1 = |مرحله2 = |گون_آی2 = |ایل2 = |اول = |ا1 = |ا2 = |ا3 = |ا4 = |ا5 = |ا6 = |ا7 = |سونرا = |س1 = |س2 = |س3 = |س4 = |س5 = |س6 = |س7 = |قئید = }} '''قاراقوْیونلو دؤولتی''' - [[شیروان خانلیغی|شیروان]] ایستیثنا اوْلماقلا بۆتون [[آذربایجان]]٬ ایندیکی [[ائرمنیستان]]٬ [[گورجیستان|گۆرجوستانین]] بیر بؤلومو٬ غرب [[ایران]] و [[عیراق]]ی تۇتان دؤولت. قاراقوْیونلولار [[اوغوز تورکلری|اوْغوز]] تۆرکمان سوْیلو طایفا ایتّیفاقی‌دیر. بایراقلاریندا چکیلمیش اوْلان دامغا قدیم ساخالاردان بۇ یانا هۇنلارین٬ [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملۆک‌لرین]]٬ [[سلجوقلار|سلجوقلولارین]]٬ موْغول-تاتارلارین٬ ایشلتدیگی «اژداها اۆرَگی» و یا «حیات چیچگی» دامغاسی ایدی. قاراقوْیونلولارین باهارلی (بارانلی) خاندانی ۲۴ اوْغوزلارین «ییوا» بوْیونداندیر. ==سولالنین کؤکی== قاراقوْیونلولار [[اوغوز]] تۇرکمان کؤکلی طایفا ایتیفاقؽدیر. قاراقوْیونلولارین تاریخین‌دن بحث ائدن تاریخی-تۇرکمانیه و تاریخی [[سولطانقولو قوطبشاه]] اثرلرینده ۱۲۰۲-۱۲۰۳-جۆ ایللرده [[قارا یوسف|قارایوسفین]] ۷-جی اۇلو باباسی اوْغوز نئسلیندئن اوْلان تؤره بیین قاراقوْیونلولارین رهبرلیگی آلتؽندا ۳۰ مین چادؽر دان تشکیل ائدیلیب و [[تورکوستان|تورکوستاندان]] ، [[ایران|ایرانا]] و [[آذربایجان]] و باتی آنادولویا کؤچدیلر. سدلی، [[باهارلی اویماغی|باهارلی]] دۇهارلی، قارامانلؽ، آلپاوۇت، چکیرلی، آیؽنلی، حاجؽلی، [[آغاجری ائلی|آغاجری]] دؤگر، بایراملؽ طایفالارؽ قاراقوْیونلو طایفا ایتیفاقؽنا داخیل اوْلان طایفالار ایدیؽل. قاراقویونلولارین بارانلؽ و اؽشیت باهارلؽ سۆلاله سینین منشایی اوْغوزلارین یؽوا بوْیونداندیر. بارانلی، سؤزو بارانقار اؽزینیندین یارانمؽش، بۇ سؤزونده قدیم تۆرک دیلینده بارانقار معناسؽنی وئرن ساغ قوْل کی، بۇ دا اوْغوز طایفالارؽندان اۆچ اوْخلارین ساغ قوْلون تشکیل اتمک دمکدیر.  ==گئچمیشلری== ===یارانما و گنیشلنمه سی=== [[File:Jalayirids, Timurids and Qara Qoyunlu in 1400.png|thumb|left|قاراقویونلولارین ایلکین اراضیسی ۱۴۰۰ایل حوالسسینده]] قاراقویونلو تورکمانلاری اولجه تخمینا ۱۳۷۵-جی ایلدن [[بغداد]] و [[تبریز]] ده‌کی [[جلایر سولطانلیغی]] [[واسال]] ایدیلر و اوْنلارین آپارؽجی قبیله‌سینین باشچؽسی موصولدان اداره ائدیردی. قارا قویونلو حؤکم‌داری [[قارا محمد]] ۱۳۸۴-جۆ ایلده [[ماردین|ماردینی]] ایشغال ائتدی و اوْنون [[آرتوقلو بی‌لیگی|آرتوقلو]] حؤکم‌داری مجدالدین عیسی ال-ظاهیرین (۱۳۷۶-۱۴۰۷) تابعلی‌یینی قبۇل ائتدی و اوْ، واسالا چئوریلدی. قاراقویونلولار نهایت [[جلایر سولطانلیغی|جلایریلره]] قارشؽ عۆصیان قالدؽردیلار و قارا یۇسیفین تبریزی فتح ائتمه‌سی ایله جلایریلر سۆلاله‌سیندن مۆستقیللیکلرینی تامین ائتدیلر. ۱۴۰۰-جۆ ایلده [[تئیمور]] رهبرلی‌یینده‌کی [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو]] قاراقویونلولاری مغلۇب ائتدی و [[قارا یوسف]] [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلیغی]] سؽغینماق اۆچون میصیره قاچدؽ. قارا یوسیفی [[دمشق]] نایبی شیخ مححمود قارشؽلادی. چوْخ کئچمه‌دن جلایری سولطانی احمد جلایری‌ده دمشقه گلدی. تئیمورلا مۆناسیبتلرینی پیسلشدیرمک ایسته‌مه‌ین الناصیر فرج قارا یوسیفی و احمد جلایری تۇتوب اوْنا تحویل وئرمه‌یه راضؽ اوْلدو. حبس‌خانادا بیرلیکده ایکی باشچی دوْستلوقلارینی یئنیله دیب احمد جلایرین بغدادی ساخلاماسؽ، قارا یوسفین ایسه آذربایجانؽ اداره ائتمه‌سی باره‌ده راضؽلیغا گلدیلر. احمد همچینین قارا یۇسفین اوغلو [[پیربوداغ]] اؤلادلیغا گؤتوردو. [[File:The Monastery, 1407-08 (Topkapı Palace Museum, TSMK H.2153) f.131b (ruler detail).jpg|thumb|upright=0.8|قارا یوسفین اوغلو و مۆستقیل بیر سولطانلیق اوْلاراق قارا قویونلولارین ایلک حؤکم‌داری پیربوداغین ائحتیمال کی، مۆعاصیر تصویری. ۱۴۰۷-۱۴۰۸ (توْپقاپی سارایؽ موزئسی)]] تئیمور ۱۴۰۵-جی ایلده وفات ائتدیکدن سونرا، الناصیر فرج هر ایکیسینی آزاد ائتدی. لاکین فاروق سومئرین سؤزلرینه گؤره، اوْنلار دمشقین عۆصیان‌کار والیسی شیخ محمودون امری ایله آزاد ائدیلدیلر.<ref name=":1">{{Cite web |title=KARAKOYUNLULAR - TDV İslâm Ansiklopedisi |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/karakoyunlular |access-date=2022-04-07 |website=TDV İslam Ansiklopedisi |language=tr}}</ref> قارا یوسف سۆرگوندن قایؽداراق تئیمورون وان والیسی ایززددین شیرینی تسلیم اوْلماغا مجبۇر ائتدی، تئیمورون تعیین ائتدییی باشقا بیر جانیشین آلتامؽشی اله کئچیره‌رک [[برقوق|برقوقا]] گؤندردی. داها سوْنرا اوْ، آذربایجان اراضیلرینه کئچدی. ۱۴ اوکتوبر ۱۴۰۶-جؽ ایلده [[ناخجیوان]] دؤیوشونده تئیمۇری ابوبکری مغلۇب ائتدی و تبریزی یئنیدن ایشغال ائتدی. ابوبکر و آتاسؽ میران شاه آذربایجانؽ گئری آلماغا چالؽشدیلار، لاکین ۲۰ آوریل ۱۴۰۸-جی ایلده قارا یوسیف میران شاهؽن اؤلدورولدویو سردرود دؤیوشونده اوْنلارا قطعی مغلۇبیت وئردی. ۱۴۰۹-جۇ ایلین پایؽزیندا قارا یوسیف تبریزه داخیل اوْلدو و شیروانا، خۆصوصا‌ده شکییه باسقؽن دسته‌سی گؤندردی، لاکین بۇ، نتیجه‌سیز قالدؽ. باتؽدا <ref>{{Cite book |last=Grousset |first=René |title=The Empire of the Steppes: A History of Central Asia |url=https://archive.org/details/empireofsteppesh0000grou |publisher=RUTGERS UNIV PR |year=1970 |isbn=0-8135-1304-9}}</ref>[[آرتوقلو بی‌لیگی|آرتوقلو لارین]] سوْن قالاسؽ اوْلان ماردین ۱۴۰۹-جۇ ایلده قاراقوْیونلولار طرفیندن اله کئچیریلدی. ===ارمینستان هۇجومی=== ۱۴۱۰-جۇ ایلده [[ارمنیستان]] قاراقوْیونلولارین نظارتی آلتؽنا کئچدی. بۇ دؤورده مؤوجود اوْلان اساس ارمنی منبعلری تاریخچی توما مئتسوْپئتسی و مۆعاصیر الیازمالارا عائید بیر نئچه کوْلوفوندان عیبارتدیر.<ref>Kouymjian, Dickran (1997), "Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Migration under Shah Abbas (1604)" in ''The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century'', ed. [[Richard G. Hovannisian]], New York: St. Martin's Press, p. 4. {{ISBN|1-4039-6422-X}}.</ref> تومانین سؤزلرینه گؤره، قاراقویونلولار ارمنیلره قارشؽ آغؽر وئرگیلر تطبیق ائتسه‌لر ده، اوْنلارین حاکیمییتینین ایلک ایللری نیسبتا دینج کئچدی و شهرلرین یئنیدن قۇرولماسی ایشلری آپارؽلدی. اما بۇ دینج دؤور ارمنیستانؽ صحرایا چئویرن و ویرانه‌لییه‌، تالانا، قؽرغینا و اسیرلیغه‌ معرۇض قالان [[قارا اسکندر]] حاکیمییتی ایله پوْزولدو.<ref> According to Tovma, although the Qara Qoyunlu levied heavy taxes against the [[Armenians]], the early years of their rule were relatively peaceful and some reconstruction of towns took place. This peaceful period was, however, shattered with the rise of [[Qara Iskander]], who reportedly made Armenia a "desert" and subjected it to "devastation and plunder, to slaughter, and captivity".</ref> ایسکندرین تئیموریلر طرفیندن مۆحاریبه‌لری و سوْندا مغلۇبیتی ارمنیستاندا داها دا داغؽنتیلارا سبب اوْلدو، چۆنکی بیر چوْخ ارمنی اسیر گؤتورولدو و کؤله‌لییه ساتؽلدی، توْرپاقلار ایسه آچؽق شکیلده تالان ائدیلدی و بیر چوخو بؤلگه‌نی ترک ائتمه‌یه مجبۇر اولدو.<ref name="Kouymjian. Armenia, p. 5">Kouymjian. "Armenia", p. 5.</ref> ایسکندر چالئشدی اشرافی عائله‌سیندن اوْلان بیر ارمنینی رۆستم آدؽندا ،اؤز مصلحتچیلریندن بیری تعیین ائتمکله ارمنیلرله بارؽشماغا چالؽشدی.تئیموریلر بؤلگه‌یه سوْن هۆجوملارینی باشلاتدؽقدا، ایسکندرین قارداشؽ [[جهان شاه]] قارداشؽنا قارشؽ چؽخماغا ایناندؽردیلار. جهان شاه سۆنیکده ارمنیلره قارشؽ تعقیب سیاستی یۆروتموش و ارمنی الیازمالارؽنا کوْلوفونلاردا اوْنون قۆوه‌لری طرفیندن تاتئو صۇمئعه سینی تالان ائدیلمه‌سی قید اوْلونموشدور.<ref name="Kouymjian. Armenia, p. 5"/> لاکین اوْ دا ارمنیلرله یاخؽنلاشماغا چالؽشمیش، فئوْداللارا توْرپاق آیؽرمیش، [[کیلیسا]] یئنیدن قۇرموش و ۱۴۴۱-جی ایلده ارمنی آپوْستول کیلیساسؽنی کاتولیکوسونون یئرلشدییی یئرین ائچمیادزین کاتئدرالؽنا کؤچورولمه‌سینی تصدیقلمیشدیر. بۆتون بۇنلارا باخمایاراق، جهان شاهؽن [[آغ‌قویونلولار|آغ قویونلاردا]] اۇغورسوز مۆباریزسینین سوْن ایللرینده اؤلکه داها دا ویران قالدؽغی اۆچون ارمنی شهرلرینه هۆجوم ائتمه‌یه و ارمنی اسیرلرینی گؤتورمه‌یه داوام ائتمیشدیر.<ref>Kouymjian. "Armenia", pp. 6–7.</ref> ===بغداد هوجومی=== [[File:Iskandar ibn Qara Yusuf (contemporary portrait, painted circa 1430).jpg|thumb|upright=0.6|left|قارا ایسکندرین پوْرتالی۱۴۳۰]] ۱۴۱۰-جۇ ایلده قاراقویونلولار [[بغداد|بغدادؽ]] اله کئچیردیلر. اوْرادا تؤرمه قاراقوْیونلو خطینین قۇرولماسی بیر واختلار خیدمت ائتدیکلری جلایریلرین سۆقوطونو سۆرعتلندیردی. ۱۴۲۰-جی ایلده [[قارا یوسف|قارا یوسفین]] اؤلوموندن سوْنرا اوْنون نسیللری آراسؽندا داخیلی چکیشمه‌لره باخمایاراق، قارا یوسفدن سوْنرا قارا قویونلو دؤلتی سۆقوط ائتدی. ۱۴۲۰-جی ایلین دسامبیرینده قارا یۇسیفین اؤلوموندن سوْنرا [[شاهرۇخ]]، اوْغوللارین‌دان هئچ بیرینین آتاسؽ ایله بیرلیکده اوْلماماسیندان ایستیفاده ائتدی، قارا یۇسیفین اوْغلو ایسکندردن آذربایجانؽ آلماغا چالؽشدی. ۱۴۲۰-۲۱ و ۱۴۲۹-جۇ ایللرده ایکی دفعه قارا ایسکندری مغلۇب ائتسه‌لر ده، یالنؽز شاهرۇخ میرزه‌نین ۱۴۳۴-۳۵-جی ایللرده‌کی اۆچونجو صفرینده تئیمۇریلر هؤکومتی ایسکندرین اؤز قارداشؽ جاهان شاها (۱۴۳۶-۱۴۶۷) [[واسال|واسسالؽ]] کیمی اعتیبار ائتدیکده اۇغور قازاندؽلار. [[File:Iskandar ibn Qara Yusuf (left) in battle against Ibrahim Sultan (right). 1430 Shahnama, Bodleian Library, ms. Add 176, folios 6r-7v.jpg|thumb|upright=1.5|۱۴۲۹-جۇ ایلین آوریلینده تئیموری ایبراهیم سولطانینا (ساغدا) قارشؽ دؤیوشده قارا قوْیونلو حؤکم‌داری قارا ایسکندرین (سوْلدا) مۆعاصیر تصویری. شاهنامه (۱۴۳۰)، بوْدلئیان کیتاب‌خاناسؽ]] ۱۴۳۶-جؽ ایلده [[جهان شاه]] تئیموری شاهرۇخ میرزه ایله صۆلح باغلادؽ و ایسکندری مغلۇب ائتمک و تاخت-تاجؽ اله کئچیرمک اۆچون شاهرۇخدان کؤمک آلدؽ. اوْ، هابله [[گوهرشادبیگم|گؤهر شاد]] طرفیندن اؤلادلیغا گؤتورولدو و ۱۹ آوریل ۱۴۳۸-جی ایلده مۆظفرالدین لقبینی گؤتوره‌رک تاجقوْیولدو. ۱۴۴۷-جی ایلده تئیموری حؤکم‌داری شاهرۇخون اؤلوموندن سوْنرا جهان شاه قاراقوْیونلولارین مۆستقیل حؤکم‌داری اوْلدو و سۇلطان و خان تیتۇللارین‌دان ایستیفاده ائتمه‌یه باشلادؽ. عینی زاماندا، تئیموری ایمپئریاسؽ تۇرکمان شاهزاده‌لری آراسؽنداکی مۆباریزدن ایستیفاده ائتدی [[سولطانیه]] و [[قزوین]] شهرلرینی اله کئچیردی. سولطان محمد بین بایسۇنقور جهان شاهؽن قؽزی ایله ائولندیکده صۆلح باغلاندؽ. اما اوْ، ایتیردییی توْرپاقلاری میرزه بابۇردان گئری آلدؽ۱۴۴۷ جی ایلده شاهرۇخون اؤلوموندن سوْنرا قاراقویونلو تۇرکمانلاری عراقؽن بیر حیصّه‌سینی و عربیستان یارؽماداسینین شرق ساحیلینی، ائله‌جه‌ده تئیمۇریلرین نظارتی آلتؽندا اوْلان غربی ایرانؽ ایلحاق ائتدیلر. [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو|تئیمۇریلر ایمپیراتورلوغو]] غیر-مۆعیینلیک و واریثلیک مۆباریزلرینه غرق اوْلدوغو اۆچون جهان شاه سولطانییه، [[همدان]] و قزوین شهرلرینی اله کئچیرمه‌یی باجاردؽ.<ref>{{cite book |last1=Roxburgh |first1=David J. |title=Envisioning Islamic Art and Architecture (“Many a Wish Has Turned to Dust”: Pir Budaq and the Formation of Turkmen Arts of the Book) |publisher=Brill |date=1 January 2014 |pages=181–182 |doi=10.1163/9789004280281_010 |quote=The balance of power between the Qaraqoyunlu and Timurid houses ended with Shahrukh’s death in 1447. Jahanshah lost no time in marching on and capturing Sultaniyya, Hamadan, and Qazvin, steadily taking in Timurid territories.}}</ref> ===گۆنی و دوْغوداکی یۆروشلری=== ۱۴۵۲-۱۴۵۳-جۆ ایللرده جهان شاه‌، فارس والیسی سولطان محمد بین بایسونقورون اؤلوموندن ایستیفاده ائده‌رک، شرق و جنۇبو داها دا گئنیشلندیرمک اۆچون [[ساوه]]، [[قوم]]، [[ایصفهان]]، [[شیراز]] و یزدی اله کئچیردی. اوْغلو [[پیر بوداق (والی)|پیر بوداق]] اونا دستک اوْلدو و اوْ، شیراز بؤلگه‌سینین والیسی اوْلدو.<ref>{{cite book |last1=Brend |first1=Dr Barbara |title=Perspectives on Persian Painting: Illustrations to Amir Khusrau's Khamsah |date=5 November 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-85418-7 |page=101 |url=https://books.google.com/books?id=4dj5AQAAQBAJ&pg=PA101 |language=en}}</ref>۱۴۵۸جی ایلین یایؽندا جهان شاه هراتا قدر ایره‌لیله‌دی و بیر نئچه آی شهری ایشغال ائتدی، اما سوْندا اوْغلو حسن علینین عۆصیانی و ابۇ سعیدین تبریزه یۆروشو سببین‌دن گئری قایؽتمالی اوْلدو.<ref>{{cite book|title=History of Central Asia|volume=4|author=Christoph Baum|page=297|year=2018}}</ref>حسن علی عۆصیان‌کار طبیعتینه گؤره بیر مۆدت ماکۇ حبس‌خاناسؽندا ساخلانؽلدی. ۱۴۵۸-جی ایلین قؽشیندا مغلۇب اوْلدو. اما بۇ دفعه اوْغلو پیربوداق عۆصیان ائتدی و تئزلیکله فارسدا حسن علی اوْنا قوْشولدو. لاکین آناسؽنین خواهیشی ایله اوْ، آماندا قالدؽ و یئرینه جهان شاهؽن آیری اوْغلو میرزا یوسف تعیین ائدیلدی. پیربوداق باغدادؽ اداره ائتمک اۆچون گؤندریلدی، دیگر اوْغوللاری قاسؽم بَی [[کیرمان|کیرمانا]] تعیین ائدیلدی و حسن علی یئنیدن حبس ائدیلدی. لاکین پیربۇداق یئنیدن عۆصیان قالدؽردی و ایندی بغدادی نظارت آلتؽنا آلدؽ. اوْ، ۱۴۶۴-جۆ ایلده مغلۇب اوْلدو و میرزه محمد طرفیندن اعدام ائدیلدی. ===یؽخیلمالاری=== جهان شاه‌ؽن حاکیمییتی دؤورونده چوخلو اراضی قازانؽلسا دا، اوْنون حاکیمییتی عۆصیان‌کار اوْغوللاری و ۱۴۶۴-جۆ ایلده قوْودوغو بغدادین دئمک اوْلار کی، مۇختار حؤکم‌دارلاری طرفیندن ناراحات ایدی. ۱۴۶۶-جؽ ایلده جهان شاه [[دیاربکر|دیاربکیری]] آغ قویونلولاردان آلماغا چالؽشدی، اما بۇ، جهان شاه‌ؽن اؤلومو و قاراقویونلو تورکمانلارینین [[اورتاشرق|اورتا شرق دکی]] نظارتینین سۆقوطو ایله نتیجه‌لنن فلاکتلی بیر اۇغورسوزلوق اوْلدو. جهان شاه ۱۴۶۷-جی ایلده [[سنجق دؤیوشو]]نده اؤلدو. قاراقویونلولار دئمک اوْلار کی، محو ائدیلدی. بۇ دفعه حسنلی میرزا حاکیمییته گلدی، لاکین اۇزون حسن طرفیندن اؤلدورولدو.<ref>{{Cite encyclopedia |author=Orly R. Rahimiyan |entry=Anjuman-i Markazī-yi Tashkīlat-i Ṣiyyonīt-i Irān |editor=Norman A. Stillman |encyclopedia=Encyclopedia of Jews in the Islamic World |publisher=Brill |doi=10.1163/1878-9781_ejiw_sim_000228}}</ref>۱۴۶۸-جی ایلده اۇزون حسنین (۱۴۵۲-۱۴۷۸) حاکیمییتینین ان یۆکسک حده چاتدؽغی دؤورده [[آغ‌قویونلولار]] قاراقویونلولاری مغلۇب ائتدی و عراق، آذربایجان و غربی ایرانؽ فتح ائتدی.<ref>{{cite book |title=The Encyclopedia of World History|url=https://archive.org/details/encyclopediaworl00stea|url-access=limited|last=Stearns|first=Peter N.|author2=Leonard, William|year=2001|publisher=Houghton Muffin Books|isbn=0-395-65237-5|page=[https://archive.org/details/encyclopediaworl00stea/page/n2448 122]}}</ref> ==بیلری== ===بیلیک دورو=== ===بایرام خوجا (۱۳۸۰-۱۳۵۱)=== ائلخانی [[ابو سید باهادور خان|ابوسید باهادورخانؽن]] ۱۳۳۵-جی ایلده اؤلوموندن سوْنرا [[ائلخانیلر|ائلخانی خاندانلؽغینی]] آرا مۆحاریبه‌لری بۆرودو. وضعیت‌ده‌ن ایستیفاده ائدن سۇتایوغوللاری بارؽمبای و حاجؽ توْقای، جلایری بؤیوک شیخ حسنله بیرلشه‌رک حاکیمییتی اله کئچیردیلر. بئله‌لیکله سۇتایوغوللاری واندان [[ارضروم]] و موصله قدر اراضیلری اله کئچیردیلر. چوْخ کئچمه‌دن سۇتایوغوللاری آراسؽندا دا آرا مۆحاریبه‌لری باشلادؽ. بئله کی، بارؽمبایین اوْغلو ایبراهیم شاه اتاسؽنین اؤلوموندن سوْنرا قیام قالدؽراراق [[دیاربکر]] و اطرافؽنی اله کئچیردی. ۱۳۴۳-جۆ ایلده عمیسی حاجؽ توْقایی دا اؤلدوردوکدن سوْنرا ایبراهیم شاه حاکیمییتی تامامیله اله کئچیردی. بۇ مۆباریزلرده قاراقوْیونلولار حاجؽ توْقایین، [[آغ‌قویونلولار]] ایسه ایبراهیم شاهؽن طرفینده ایدیلر. سۇتای اوغللو ایبراهیمشاهؽن ۱۳۵۰-جی ایلده اؤلوموندن سوْنرا سۇتایلی حاکیمییتی ضعیفلدی. ۱۳۵۱-جی ایلده حاکیمییتده اوْنون خلفی حۆسین بَی گلدی.حسین بَی ایسه [[موصول]] جیوارؽندا-ایمادییه‌ آدلؽ یئرده بایرام خوْجا طرفیندن اؤلدورولدو. حاکیمییت بوْشلوغوندان ایستیفاده ائدن بایرام خوْجا وانؽ و موْصولو اله کئچیریر. بایرام خوْجا ائلخانیلرین تامامیله ضعیفلمسیندن ایستیفاده ائتدی آذربایجان و دوغو آنادولودا قاراقوْیونلو حاکیمییتینی گئنیشلندیرمه‌یه باشلادؽ. خؽو عصرین ۷۰-جی ایللرینین سوْنوندا قاراقوْیونلولار بایرام خوْجانین رهبرلیگی آلتؽندا آذربایجانؽن جنۇب-غرب توْرپاقلارینی — خوْیو، ناخچؽوانی، آغکیلسنی و سۆرمه‌لی بؤلگه‌سینی اله کئچیرمیش و جلایری حؤکم‌دارینا وئرگی اؤده‌مکدن ایمتینا ائتمیشدیلر. ارتنالؽلارین دا مغلۇب ائدیلمسییله عرضۇروما قدر بؤیوک اراضیلر قاراقوْیونلولارین علینه کئچیر. ۱۴جی عصرین ۷۰-جی ایللرینین سوْنوندا قاراقوْیونلولارین قۆوتلنمسی اوْنلارلا سرحدده یئرلشن جلایریلری ناراحات ائتمه‌یه باشلامؽشدی. بۇ سببدن سۇلطان حسین جلایری بؤیوک اوْردویلا قاراقوْیونلولارین اۆزرینه هۆجوما کئچدی. جلایری اوْردوسو قارا محمدین حاکیملیک ائتدیی ارجیشی مۆحاصیره‌یه آلدؽ و بایرام خوْجا طرفیندن گؤندریلمیش اوْردونو مغلۇب ائتدیلر. قارا محمد تابعلیلیک گؤسترمه‌یه و آسؽلیلیغی قبۇل ائتدی، باج وئرمه‌یه مجبۇر اوْلدو. بئله‌لیکله جلایری اوْردوسو گئری چکیلدی و باغدادا قایؽتدی. ۱۳۸۰-جی ایلده بایرام خوْجانین اؤلوموندن سوْنرا قارا محمد قاراقوْیونلو حؤکم‌داری اوْلدو. ===قارا محمد(۱۳۸۹-۱۳۸۰)=== قارا محمدین حاکیمییتینین ایلک ایللرینده [[جلایر سولطانلیغی|جلایریلر سۆلاله‌سی]] ایچریسینده آرا مۆحاریبه‌لری باشلادؽ. ۱۳۸۲-جی ایلده شیخ علی قارداشؽ سۇلطان احمد جلایره قارشؽ عۆصیان ائتدی. شیخ علی ایله مۆباریزده ضعیف اوْلدوغونو گؤرن سۇلطان احمد قارا محمددن کؤمک ایسته‌دی. اوْنون بۇ ایسته‌یینی قبۇل ائدن محمد بَی، اوْردوسونون سایجا آزلؽغینا باخمایاراق شیخ علینین اوْردوسونو داغؽتدی. سۇلطان احمد کؤمک عوضینده قارا محمدین حاکیمییتینی تانؽدی و صۆلح باغلاندؽ. قارا محمد سۇلطان احمدین قؽزیلا ائولنه‌رک جلایریلره قوْهوم اوْلدو و اؤز مؤقعیینی داها دا گۆجلندیردی. قارا محمد ۱۳۸۳-جۆ ایلده [[سوریه]] یۆروش ائتمک مجبۇرییتینده قالدؽ. بئله کی، جابه حاکیمی سالیم بَی [[موصول]] حاجؽلارینین یوْللارینی که‌سه‌رک اوْنلاری غارت ائتمیشدی. ۱۲ مینلیک اوْردویلا سالیم به‌یین اۆزرینه هۆجوما کئچه‌ن قارا محمد اوْنو مۆنهدیم ائتدی. سالیم بَی دؤیوشدن قاچدؽ و [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملۆکلره]] سؽغیندی. قارا محمد بۇ دؤیوشدن بؤیوک غنیمت الده ائتدی. داخیلده‌کی چکیشمه‌لری تامامیله آرادان قالدؽرماق اۆچون قارا محمد ایلک نؤبه‌ده قوْنشولاری ایله مۆناسیبتلری یاخشؽلاشدیرماغا باشلامؽشدی. اوْ، ۱۳۸۴-جۆ ایلده ماردین حؤکم‌داری ملیک عیسایا ائلچیلر گؤندره‌رک قؽزینی اؤزونه ایسته‌دی. آنجاق مه‌لیک عیسی بۇ تکلیفی قبۇل ائتمه‌دی. بۇ سببدن قارا محمد مه‌لیک عیسانؽن اۆزرینه هۆجوما کئچه‌رک اوْنو مغلۇبیته اۇغراتدی. مۆقاویمت گؤستره بیلمه‌یجَیینی آنلایان مه‌لیک عیسی باجؽسینی قارا محمدله ائولندیردی. بئله‌لیکله صۆلح سازیشی باغلاندؽ و قارا محمد ارجیشه گئری دؤندو. ۱۳۸۷-جی ایلده آغ قویونلولارین قارشؽسیندا داوام گتیره بیلمه‌ین [[ارزینجان بیلیگی|ارزینجان امیری]] قارا محمددن کؤمک ایسته‌دی. بۇ تکلیفی قبۇل ائدن قارا محمد آغ قویونلو احمد بیی آغؽر مغلۇبیته اۇغراتدی. [[آغ قویونلولار]] قاضی بۆرهانددینین حمایه‌سینه گیرمه‌یه مجبۇر اوْلدولار. ۱۳۸۷-جی ایلده [[ناخجیوان]] یوْلو ایله آنادولویا داخیل اوْلان امیر تیمور، قارا محمدین اوْغوللارین‌دان میصیر خوْجانین علینده اوْلان آونیک قالاسؽنی مۆحاصیره‌یه آلدؽ، اما قالانؽن مؤحکم قوْروندوغونو گؤره‌رک اوْرادا چوْخ قالمادؽ و ایره‌لیلرک [[ارضروم]] دوْغرو یوْلا دۆشدو. ارضروم یاخؽنلیغیندا چاپاقچۇر دؤیوشونده قارا محمد امیر تیمورون قۆوه‌لرینی سؽخیشدیراراق گئری چکیلمه‌یه مجبۇر ائتدی. امیر تیمور داغلارا چکیلمیش قارا محمدی اله کئچیره بیلمه‌یجَیینی باشا دۆشه‌رک وان یوْلونان ایرانا دوْغرو گئتدی. ۱۳۸۸-جی ایلده تیمورون ایرانا دوْغرو گئتمه‌سین‌دن و جلایری امیرلری آراسؽنداکی قارؽشیقلیقدان ایستیفاده ائدن قارا محمد تبریزه یۆروشه باشلادؽ. شهردکی جلایری قارنیزوْنونو مغلۇب ائدن قارا محمد تبریزی اله کئچیردی و اؤز آدؽنا پۇل ضرب ائتدیرمه‌یه باشلادؽ. قارا محمد ۱۳۸۹-جۇ ایلده پیر حسن بَی طرفیندن اؤلدورولدو ===شاهلؽق دؤورو=== === قرایوسوف(۱۴۲۰-۱۳۹۰)=== قارا محمدین اؤلوموندن سوْنرا قارا یوسوف ۱۳۹۰-جؽ ایلده قارا پیر حسن به‌یی اؤلدوره‌رک حاکیمییته گلدی. قارا یوسوف ۲۰ ایل قاراقویونلو خاندانلؽغینا حؤکم‌دارلیق ائتدی. حسن بَی رۇملو اوْنون حاقؽندا یازؽردی:"قارا یوسوف ایبن قارا محمد سوْن درجه جسۇر، کیشی و گۆجلو اوْلموشدور. بئله کی، امیر تیمورلا دفعه‌لرله وۇروشموشدو و سۇلطان احمد جلایرله بیرگه رۇما، اوْرادان ایسه شاما گئتدی قارا محمد [[تبریز|تبریزی]] اله کئچیردیکدن سوْنرا چالؽق بیی شهره حاکیم تعیین ائتدی گئری دؤنموشدو، اما قاراقویونلولارین داخیلینده باشلایان آرا مۆحاریبه‌لری شهرین یئنیدن جلاریلرین علینه کئچمه‌سینه سبب اوْلموشدو. قارا یوسوف ضیدیتلری آرادان قالدؽردیقدان سوْنرا ۱۳۹۱-جی ایلده تبریزه یۆروشه باشلادؽ و شهر یئنیدن قاراقویونلو حاکیمییتی آلتؽنا دۆشدو. قارا یوسوف گئری قایؽتدیقدان سوْنرا جلایری امیرلریندن محمد شهری مۆحاصیره‌یه آلسا دا مۆوفقیتسیزلیکله اۆزلشه‌رک گئری چکیلدی. ۱۳۹۲-جی ایلده قارا پیر حسن بیین اوغلو حسین بَی قارا یوسوفه قارشؽ قیام قالدؽردی. قارا یوسوف اوْنو مغلۇب ائتدیکدن سوْنرا تبریزه گئری قایؽتماغا مجبۇر اوْلدو. بئله کی، قارا یوسوفون باشؽنین حسین به‌یه قارؽشماسیندان ایستیفاده ائدن محمود خالخالی آدلؽ بیر امیر تبریزی اله کئچیرمیشدی. ایکینجی دفعه تبریزه یۆروش ائدن قارا یوسوف شهری آسانلؽقلا اله کئچیردی بۇ ایلده آذربایجانا ۲-جی یۆروشونه باشلایان امیر تیمور ۱۳۹۳-جی ایلده قوزی عراقؽ و [[بغداد|بغدادی]] تۇتدو. قارا یوسوف و سۇلطان احمد امیر تیمورا قارشؽ صۆلح مۆقاویله‌سی ایمضالادؽلار و بیرلشه‌رک ۱۳۹۴-جۆ ایلده بغداد تیمورون اۆزرینه هۆجوما کئچدیلر. بغداد یاخؽنلیغیندا باش وئرمیش دؤیوشده امیر تیمور غالیب گلدی. قارا یوسوفله سۇلطان احمد گئری چکیلدیلر. آونیک قالاسؽنا اۆز تۇتان امیر تیمور قارا یوسوفون قارداشؽ میصیر خوْجانی دا مغلۇب ائده‌رک اسیر گؤتوردو. آونیکی سرکرده‌لریندن آتلامؽش به‌یه وئره‌رک توْختامیشین اۆزرینه یوْللاندی، اما قارا یوسوفی اله کئچیره بیلمه‌دی. امیر تیمورون گئری دؤنمه‌سین‌دن ایستیفاده ائدن قارا یوسوف ۱۳۹۵-جی ایلده ارجیشی گئری آلدؽ. آونیکه هۆجوما کئچه‌رک آتلامؽشی اسیر گؤتوردو. ۱۳۹۹-جی امیر تیمورون یۆروشو قارا یوسوفی یئنیدن گئری چکیلمه‌یه مجبۇر ائتدی. سۇلطان احمد جلایرده اله اوْ ایلده قارا یوسوفین یانؽنا ،موصولا چکیلدی. ۱۴۰۰-جی ایلده مۆتفیقلر عراقدان، مملۆکلره سؽغینماق اۆچون سوریه یا یوْلا دۆشدولر، اما سوریه حاکیمی دمیرتاش اوْنلارین یوْللارینی کسیب [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملۆک]] توْرپاقلارینا داخیل اوْلماغا ایجازه وئرمه‌دی. بۇ ایسه طرفلر آراسؽندا دؤیوشه گتیریب چؽخاردی. باش وئرمیش دؤیوشده دمیرتاش داغؽلاندی و بؤیوک مملۆک سرکرده‌لری مۆتفیقلر طرفیندن مغلۇب ائدیلدیلر بۇ حادیثه‌دن سوْنرا قارا یوسوف و سۇلطان احمد میصیره گئتمه‌یین فایداسؽز اوْلدوغونو باشا دۆشه‌رک عثمانلی سۇلطانینا سؽغینماغا قرار وئردیلر. ایلدؽریم بایزید اوْنلاری قبۇل ائتدی سؽغیناجاق وئردی.سولطان بایزیدین قارا یوسوفا سۇلطان احمده سؽغیناجاق وئرمه‌سی اوْنزودا یاخشؽ وضعیت‌ده اوْلمایان تیموری-عثمانلی مۆناسیبتلرینی یۇخاری حدینه چاتدؽرمیشدی. امیر تیمور مکتۇبلاریندا مۆتفیقلرین یا عثمانلی خاندانلؽغیندان کنارلاشدؽریلماسینی یا دا اؤزونه تحویل وئریلمه‌سینی طلب ائدیردی، اما ایلدؽریم بایزید بۇنو قبۇل ائتمه‌دی قارا یوسوف آنکارا دؤیوشوندن اول عثمانلی توْرپاقلارینی ترک ائتدی سوریه یا گئتدی. اوْرادا مملۆک سولطانی فرج قارا یوسوفی حبس ائتدیردی. امیر تیمورون اؤلوموندن سوْنرا [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملۆکلرین]] سوریه والیسی شیخ المحمۇدی قارا یوسوفی آزاد ائتدی. حتی طرفلر آراسؽندا مملۆک سۇلطانینی دئویرمک حقؽندا مۆتفیقلیک مۆقاویله‌سی‌ده باغلاندؽ. ۱۴۰۵-جی ایلده بیرلشمیش قۆوه‌لر [[میصیر]] یۆروشونه باشلادؽلار، اما مغلۇبیته اۇغرایاراق گئری چکیلدیلر. بئله اوْلدوقدا قارا یوسوف سوریه نی ترک ائتدی و ماردینه اوْرادان دا موْصولا گئتدی. آردؽنجا بیتلیسه یوْلان دۆشن قارا یوسوف شهر حاکیمی شرف اوغلو شمس الدین طرفیندن یاخشؽ قارشؽلاندی. امیر تیمورون اؤلوموندن (۱۴۰۵) سوْنرا ابوبکر میرزا قارا یۇسوفا وۇروشماق اۆچون ناخچؽوانا گلدی. ۱۴۰۶-جؽ ایلده باش وئرمیش [[نخجیوان دؤیوشو (۱۴۰۶)|شنبی-قازان دؤیوشو]] قارا یوسوفون اۆستونلویو ایله سوْنا چاتدؽ و ابوبکر [[سولطانیه|سۇلطانییه]] قاچدؽ. قارا یوسوف ایره‌لیرک تبریزه داخیل اوْلدو. ۱۴۰۸-جی ایلین ۲۱ آوریلینده تبریز یاخؽنلیغینداکی سردرۇد دۆزونده تیمۇری میرانشاه اۆزرینده ۲-جی غلبه قازانؽلدی و بۇنونلا دا تیموریلرین آذربایجانداکؽ حاکیمییتلرینه سوْن قوْیولدو. ۱۴۰۹-جو ایلده ماردین [[آرتوقلو بی‌لیگی|آرتوقلو]] حؤکم‌داری ملیک صالح قارا یۇلوق عثمان بیه قارشؽ قارا یۇسوفدان کؤمک ایسته‌دی. قارا یوسوف عثمان به‌یی مغلۇب ائتدی ماردینی تۇتدو. شهره اؤز سرکرده‌لریندن بیرینی حاکیم تعیین ائتدیلر، ۱۴۰۹-جۇ ایلده آرتۇقلو حاکیمییتینه تامامیله سوْن قوْیدو. بۇندان سوْنرا یایلاغا — آلاداغا گئتدی. قارا یوسوفین آذربایجانؽن گونی توْرپاقلاریندا گئتدیکجه مؤحکملنمسی [[بغداد]] حؤکم‌داری [[سولطان احمد جلایر|سولطان احمد جلارینی]] ناراحات ائدیردی. ۱۴۰۹-جی ایلین ۱۸ دسامبرؽندا سۇلطان احمدین ائلچیسی تبریزه گلمیش و [[همدان]] یایلاغؽنین اوْنا وئریلمه‌سینی قارا یۇسوفدان طلب ائتمیشدی. قارا یوسوف بۇ طلبی رد ائتدی ائلچینی گئری قایتارمؽشدی. بۇنو بهانه ائدن سۇلطان احمد بغدادا قارا یۇسوفین اۆزرینه هۆجوم ائتمک اۆچون حاضؽرلیق گؤردو. ۱۴۱۰-جی ایلین ۳۰ آقوستوندا تبریز یاخؽنلیغینداکی اسد کندی ده باش وئرمیش دؤیوشده قارا یوسوف کئچمیش مۆتفیقلری اۆزرینده غلبه چالاراق عراقؽ دا قاراقویونلو دؤلتینه بیرلشدیردی. بۇ دؤیوشده شیروانشاه ایبراهیمین اوْغلو کیومرثین باشچؽلیغی ایله مۆعین قدر شیروان قوْشونو دا سۇلطان احمده دسته‌ک وئرمیشدی. قارا یوسوف شاه نسلین‌دن گلمه‌دییی اۆچون عادتلره گؤره تاختا چؽخا بیلمه‌زدی. آنجاق قارا یوسوف اولجدن [[پیر بوداق (والی)|پیربۇداغی]] سۇلطان احمده اوْغوللوغا وئردییی اۆچون پیربۇداق اۇشاق یاشؽندا حاکیمییته گلیر، عالی حاکیمییت ایسه آتاسؽندا قالؽر. اما پیربۇداق چوْخ یاشامادؽ، ۱۴۱۳-جی ایلین نوامبر آیؽندا وفات ائتدی. بۇ حادیثه‌دن بیر آی سوْنرا قارا یوسوف خۆطبه‌نی اؤز آدؽنا اوْخوتدوروب، قاراقوْیونلو سلطنت تاختؽنااَیلشمیشدی قارا یوسوفون سۇلطان احمدی آغؽر مغلۇبیته اۇغراداراق اؤز مؤقعیینی داها دا مؤحکملندیرمسی شیروانشاه ایبراهیمی چوخ ناراحات ائتدی. بۇنا گؤره ده، اوْ، شکی حاکیمی سیدی احمد و گۆرجو چارؽ کوْنستانتین ایله ایتیفاق یاراداراق قارا یۇسوفه قارشؽ دؤیوشه حاضؽرلاشمیشدی. قارا یوسوف بۇ حادیثه‌دن خبر تۇتدو و ۱۴۱۲-جی ایلین ۱۷ نوامبرؽندا [[قره باغ|قاراباغا]] گلدی. اوْ، بۇرادان ایبراهیمه ائلچی گوْندریب، اوْنا بارؽشیق تکلیف ائتدی. قارا یۇسوفین بۇ تکلیفی شیخ ایبراهیم و مۆتفیقلری طرفیندن قبۇل اوْلونمادی. قارا یۇوسوف ۱۴۱۲-جی ایلین ۱۹ دسامبئریندا کۆر چایؽنی کئچیب شیخ ایبراهیمی و مۆتفیقلرینی داغؽدیب. شیروانشاه ایبراهیم، اوْنون یئددی اوْغلو، قارداشؽ، مصلحتچیلری و کاخئتییا چارؽ کوْنستانتین اسیر آلؽندی. قارا یوسوف ایبراهیمدن ۱۲۰۰ عراق تۆمنی باج طلب ائتدی. شیروانشاهؽن تبریزده‌کی طرفدارلارؽ بۇ مبلغده مال توْپلاییب وئردیلر. قارا یۇسیف اؽ ایبراهیمی آزاد ائتدیکدن سوْنرا، اوْ، ۱۴۱۳-جۆ ایلین آپرئلینده شیروانا قایؽتدی. قارا یۇسوفین قوْشونو شیروانؽ ترک ائتدی.ایبراهیم شیراوانؽ قارا یۇسوفدان آسؽلی وضعیت‌ده اداره ائتمه‌یه باشلادؽ ۱۴۱۷-جی ایلده شیرواندا ایبراهیمین اؤلوموندن سوْنرا اوْنون یئرینه حاکیمییته اوْغلو ، بیرینجی خلیل الله کئچدی. خلیل الله قاراقوْیونلو حاکیمییتینی تانؽمادی و تیموری سۇلطان [[شاهرۇخ|شاهروخان]] ایتیفاقا گیردی.۱۴۲۰-جی ایلده یاخؽن آداملارؽن‌دان صادؽق بَی آدلؽ بیر نفری مکتۇبلا آذربایجانا گؤندریب قاراقوْیونلو حؤکم‌دارینی ایطاعته چاغؽردی. شاهرۇخون ائلچیسی رد جوابؽ آلدی گئری قایتارؽلدی بۇ جوابؽ بهانه ائدن سۇلطان شاهرۇخ قوْشون یؽغاراق آذربایجانا هۆجوما باشلادؽ. سۇلطان شاهرۇخو قارشؽلاماق اۆچون یوْلا چؽخان قارا یۇسیف یوْلدا — اۇجان شهرینده ۱۳ نوامبر ۱۴۲۰-جی ایلده وفات ائتدی. قارا یوسوف ارجیشده آتاسؽنین و باباسؽنین یانؽندا دفن ائدیلدی. آنجاق بۇ گۆن تۆربه‌سینین یئری بللی دئییل. ===قارا ایسکندر (۱۴۳۶-۱۴۲۱)=== [[File:Coin of Qara Iskander (Kara Koyunlu).jpg|thumb|upright=1.4|قارا ایسکندرین آدؽنا ضرب اوْلموش سیکه]] قارا یوسوفدان سوْنرا حاکیمییته گلن قارا ایسکندر بَی، قارا یوسوفون اؤلوموندن ایستیفاده ائتدی فعاللاشان قارا [[قارا یولوق عوثمان بی]] سوریه نین قوزیینده ۱۴۲۱-جی ایلین مارس آیؽندا سینجار دؤیوشونده مغلۇبیته اۇغراتدی. بۇ سببدن عوثمان بَی امیر شمس الدین آدلؽ ائلچیسینی قاراباغدا قؽشلایان سۇلطان شاه‌رۇخون حۆضورونا گؤندردی قاراقوْیونلولارین گۆجلنمه‌سین‌دن شیکایت ائتدی. بۇ خبردن ناراحاتلؽق کئچیرن شاهرۇخ غربه دوْغرو حرکته باشلادؽ. یوْلونون اۆستونده‌کی بایزید قالاسؽنی تۇتدوقدان سوْنرا آلاداغا گئتدی. اوْرادان دا وانا ایسفندیارؽن اۆزرینه هۆجوما کئچدی. اسفندیار ایسه گئری چکیله‌رک [[جیزره|جیزره ده]] اوْلان قارداشؽ ایسکندرین یانؽنا گئتدی.شاهرۇخ وان گؤلو اطرافؽنداکی [[اخلاط]]، عادیلجواز، ارجیش و [[وان|وانؽ]] تۇتدو. قارا یۇلوق عوثمان به‌یین اوْغوللاری علی و بایزید گینه ده آغ قویونلولارین تابع اوْلدوغونو بیلدیردیلر. شرقی آنادولونو تابع ائتدیکدن سوْنرا شاهرۇخ بۇرادان تبریزه گئتمک نییتینده ایدی، اما بۇ اسنادا قارا ایسکندر و ایسفندیارؽن اخلاط و عادیلجواز اطرافؽنا گلدیکلری خبری چاتدؽ. سۇلطان شاهرۇخون یانؽندا اوْلان قارا یۇلوق عوثمان بَی: "قارا یۇسوفون اوْغوللاری تامامیله یوْخ ائدیلمه‌سه‌، بۇ مملکتلرده قایدا-قانۇن قۇرولمایاجاق و بؤلگه‌دکی خالق صۆلحه قوْووشمایاجاغینی" دئیه‌رک شاهرۇخو قاراقوْیونلولارا تحریک ائتدی. شاهرۇخ قاراقوْیونلولارین اۆزرینه ایلیاس خوْجانین باشچؽلیغ ایله قۆوه گؤندردی.۱۴۲۱-جی ایلین آوقوستوندا باش وئرمیش [[آلاشکئرد دؤیۆشو|آلاشکئرد دؤیوشونده]] قاراقویونلولار مغلۇب اوْلدولار. دؤیوشدن سوْنرا قۇزی عراقا چکیلن قارا ایسکندر، شاهرۇخون [[خوراسان|خوْراسانا]] دؤنمه‌سین‌دن ایستیفاده ائتدی آذربایجانؽ یئنیدن اله کئچیردی قارا ایسکندر اوْنا تابعسیزلیک گؤستردی شاهرۇخا تابع اوْلان امیرلری جزالاندؽرماق اۆچون ۱۴۲۲-جی ایلده [[وان گؤلو]] طرفه حرکته باشلادؽ. بیتلیسی مۆحاصیره‌یه آلاراق شهرین حاکیمی شمس الدینین بیر نئچه یاخؽن آدامؽنی قتله یئتیردی. ۱۴۲۳-جی ایلده ایسه یئنیدن هۆجوم ائتدی اخلاطا چکیلن شمس الدینین اؤزونو اؤلدوردو و بیتلیسی مۆحاصیره‌یه آلدؽ. وان حاکیمی ملیک احمدی‌ده خیانتینه گؤره اسیر آلدؽ و حبس ائتدیردی. وان گؤلونون اراضیسی یئنیدن قاراقویونلو حاکیمییتینه تابع ائدیلدی. وان گؤلو و اطرافؽن اراضیلری یئنیدن تابع ائتدیکدن سوْنرا قارا ایسکندر قیصاص آلماق اۆچون شیروانا یۆروش ائتدی. ۱۴۲۷-۱۴۲۸-جی ایللرده شیروانا داخیل اوْلان ایسکندر [[شاماخی|شاماخؽنی]] چاپؽب-تالادی تبریزه قایؽتدی. ۱۴۲۹-جی ایلده [[ابهر]] ، [[قزوین]] و زنجانا یۆروشلر ائتدی. بۇ سۇلطان شاه‌رۇخون آذربایجانا ۲-جی یۆروشونه سبب اوْلدو. ۱۴۲۹-جۇ تبریز و [[اورمیه]] یاخؽنلیغیندا [[سلماس]] دؤیوشونده قاراقوْیونلولار مغلۇب ائدیلدیلر و ایسکندر عرضروما چکیلدی. شاهرۇخ قایؽتدیقدان سوْنرا ایسکندر گئنه بۆتون توْرپاقلاری اؤزونه تابع ائتدی. وان گؤلو و اطرافؽنین اداره‌سینی قارداشؽ [[جهان‌شاه|جهان شاها]] تاپشؽردی. شاهرۇخ گئری قایؽدارکن ابۇ سعیدی اؤزوندن آسؽلی شکیلده قاراقوْیونلو حؤکمداری اعلان ائتدی تاختا اوْتوردو. ۱۴۳۱-جی ایلده قارا ایسکندر گئری دؤندو، ابۇ سعیدی مغلۇب ائتدی و تبریزی یئنیدن اله کئچیردی. ۱۴۳۵-جی ایلده شاهرۇخ آذربایجانا ۳-جۆ یۆروشه باشلادؽ. [[رئی|رئیده]] دۆشرگه سالدؽغی وخت وانداکؽ جهان شاه‌ؽ حۆضورونا دعوت ائتدی. جهان شاه بۇ دعوتی قبۇل ائتدی و رئیده شاهرۇخلا گؤروشدو. ۱۴۳۶-جؽ ایلده جهان شاه‌ؽ آذربایجان تاختؽنا اوْتوزدوران سۇلطان شاهرۇخ گئرییه‌،هئراتا دؤندو.گئری قایؽدان ایسکندر تبریزه هۆجوما کئچدی، حاکیمییتی یئنیدن اؤز علینه آلماغا چالؽشسا دا بۇنا مۆوفق اوْلمادی. موغان والیسی و شیروان امیرلری ایله ایتیفاقا گیرن جهان شاه‌ؽن هۆجومو نتیجه‌سینده علینجه قالاسؽنا چکیلن ایسکندر ائله اوْرادا دا اوْغلو شاه‌قۇبادین خیانتی نتیجه‌سینده اؤلدورولدو. بئله‌لیکله جهان شاه‌ؽن حاکیمییتی اۆچون بۆتون تهدیدلر آرادان قالخدؽ. ===جهان شاه (۱۴۶۷-۱۴۳۶)=== حاکیمییتینی مؤحکملندیردیکدن سوْنرا جهان شاه دؤلتین اراضیسینی گئنیشلندیرمه‌یه باشلادؽ. اوْ، ۱۴۴۰-۱۴۴۴-جی ایلده گورجوستانا یۆروش آپارؽب [[تیفلیسه|تیفلیسی]] تۇتدو. جهان شاه آذربایجاندا بۆتون توْرپاقلاری اؤزونه تابع ائتسه ده، قارداشؽ امیر اصفهان بغداددا اؤزو مۆستقیل حاکیملیک ائتمه‌یه باشلامؽش و اؤز آدؽنا سیکه‌لر وۇردوروراراق مرکزی حاکیمییتله حئسابلاشمؽردی. جهان شاه‌ؽن تیفلیسه هۆجومو ارفه‌سینده امیر اصفهانؽن اؤلوم خبری اوْنا چاتدؽریلدی. گورجوستاندان قایؽتدیقدان سوْنرا بغدادا یۆروشه باشلایان جهان شاه ۱۴۴۶-جؽ ایلین ژۇئنینده بغدادؽ تۇتدو. شهرین اداره‌سینی محمد میرزایا تاپشؽردی تبریزه قایؽتدی ۱۴۴۷-جی ایلده [[صفوی طریقتی]] باشؽنا شیخ جۆنئید کئچدی. جهان شاه طریقت عۆضولرینین چوْخالماسیندان چکینهرک شیخ جۆنئیدین عمیسی شیخ جعفره مۆراجیعت ائتدی جۆنئیدین ۱۴۴۹-جی ایلده آذربایجاندان چؽخماسینی تامین ائتدی. آذربایجاندان چؽخان جۆنئید اۇزون حسنه سؽغیندی. ۱۴۶۰-جؽ ایلده شیخ جۆنئید ۱۰۰۰۰ طرفدارؽ ایله داغؽستانا یۆروش ائتدی. بۇراداکی [[چرکس‌لر]] برینجی خلیل اللاهی شیخ جۆنئیدله دؤیوشه تحریک ائتدیلر. شیخ جۆنئیدله تک مۆباریزه آپارماقدان چکینن خلیل الله قاراقویونلو جهان شاه‌دان کؤمک ایسته‌دی. ۱۴۶۰-جؽ ایلده سامۇرچایین سوْل ساحیلیندکی قؽپچاق کندینین یاخؽنلیغیندا شیخ جۆنئیدله بیرلشمیش قوْشونلار آراسؽندا دؤیوش اوْلدو. باش وئرن وۇروشمادا شیخ جۆنئید اؤلدورولدو، اوْنون مۆریدلری ایسه مغلۇب ائدیلدی ۱۴۴۷-جی ایلده سۇلطان شاهرۇخون اؤلوموندن سوْنرا جهان شاه تیموریلرین حاکیمییتینی قبۇل ائتمه‌دی و مۆستقیل حاکیمییته باشلادؽ. ۱۴۴۷-جی ایلده هۆجوما کئچه‌رک سۇلطانیینی، قزوینی و اصفهانؽ اله کئچیردی. ۱۴۵۲-جی ایلده تیموریلرین مۆتفیقی آغ قویونلولارین اۆزرینه یۆروش ائتدی. جهانگیر میرزا قاراقویونلو حاکیمییتینی تانؽدی و صۆلح مۆقاویله‌سی ایمضالاندؽ غرب سرحدلرینین تحلۆکه‌سیزلی‌یینی تامین ائتدیکدن سوْنرا ۱۴۵۳-جۆ ایلده شرقی ایرانا یۆروشلر ائلییب فارس و [[کیرمان]] ویلایتلرینی تۇتدو. اما قاراقویونلولارین غرب سرحدلرینده یئنی بیر تحلۆکه یاراندؽ. بئله کی،[[اوزون‌حسن]] قارداشؽ جهانگیر میرزانی دئویره‌رک ۱۴۵۲-جی ایلده‌کی صۆلح مۆقاویله‌سینی تانؽمادی. ۱۴۵۷-جی ایلده جهان شاه اوزون حسنین اۆزرینه رستم بین باشچؽلیغی ایله قوْشون گؤندردی. [[ماردین]] یاخؽنلیغیندا دؤیوشده رستم بَی مغلۇب ائدیلدی و اؤلدورولدو. بو مغلۇبیته چوْخ دا اؤنم وئر‌مه‌ین جهان شاه اساس رقیبلری تیموریلر آراسؽنداکی قارؽشیقلیقدان ایستیفاده ائتمه‌یه چالؽشیردی. رئی ده حاضؽرلیقلاری باشا چاتدؽران جهان شاه ۱۴۵۸-جی ایلده گورگان، خارزم، مانقؽشلاق، [[مشهد]] ، نیشاپور و غربی خوراسانی تامامیله تۇتدو. بۇ ایلده چوْخ آسانلؽقنان تیموریلرین پایتختؽ هئراتا داخیل اوْلدو. قارشؽسیندا ساده‌جه [[ماوراءالنهر]] حاکیمی تیموری ابوسعید قالمؽشدی. آنجاق بۇ وخت اوغلو حسنلینین عۆصیان قالدؽراراق تبریزی تۇتماسی و پیربۇداغین بغداددا عۆصیان خبری اوْنا چاتاندا، ابوسعیدله صۆلح مۆقاویله‌سی باغلادؽ و خوْراسانی تیموریلره سازیشلنیب تبریزه قایؽتماغا مجبۇر اوْلدو. جهان شاه حسنلینین و پیربۇداغین عۆصیانلارینی یاتؽردی. حسنلی [[ماکو]] قالاسؽنسا حبس اوْلوندو، پیربۇداق ایسه اعدام ائدیلدی جهان شاه ۱۴۶۶-جؽ ایلده آغ قویونلولاری تابع ائتمئک اۆچون بؤیوک اوْردو ایله تبریزدن حرکت وردی واندا دۆشرگه قۇردو. اۇزون حسن جهان شاه‌ؽ ۱۲ مین سۆواری ایله قارشؽلاییردی. اوْردوسونون آز اوْلماسینا باخمایاراق اوزون حسن ایستراتئژی اهمییتلی قایالؽق و کئچیدلری تۇتموشدو. جهان شاه دؤیوشون چتین و بؤیوک ایتکیلر حئسابؽنا باشا گله‌جه‌یینی بیلیردی. هم‌ده قؽش اوْلدوغو اۆچون اوْردونو یایلاغا گؤندردی، اؤزو ایسه مۇشدا — سنجق آدلؽ یئرده قالدؽ. بۇندان ایستیفاده ائدن اۇزون حسن ۱۴۶۷-جی ایلین نوامبر آیؽندا جهان شاه‌ؽن دۆشرگه‌سینه هۆجوما کئچدی و اوْنو اؤلدوردو. ==اوردو نیظاملاری== [[File:Weapons and armors of Aqqoyunlu and Qaraqoyunlu wariors in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|right|قاراقویونلو و آغ قویونلو دؤیۆشچۆلرینه عایید زیره و سیلاحلار]] قاراقویونلولاردا اوْردو سارایؽن ایختیارؽنداکی قوْشوندان و آیرؽ-آیری ویلایتلرده یاشایؽب، یالنؽز مۆحاریبه واختؽ یؽغیلیب اؤز باشچؽلاری ایله بیرلیکده حؤکم‌دارین کؤمه‌یینه یوْللانان دؤیوشچو دسته‌لریندن ، "چریکلردن" عیبارت اوْلموشدور. قوْشونلاردا هم [[سوواری]] ، هم‌ده [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیادا]] حیصّه‌لر واردؽ. حؤکم‌دارین آسؽلیلیغیندا اوْلان امیرلرین هامؽسی امر آلان کیمی اطراف یئرلردن قوْشون توْپلاماغا باشلایؽردیلار کی، بۇ، [[یاساق]] آدلاناردؽ. یاساقدان اؤترو ایالتلره امیر و یۆزلرله مۆلازیم گؤندریلیردی. منقلای قوْشونون اؤن حیصّه‌سینه دئییلیردی. منقلایؽن دا "برنغار" و "جوانغار"اؽ اوْلوردو. منقلایدا مینلرله دؤیوشچو وۇروشوردو، چۆنکی منقلایؽن هۆجومونون و دؤیوشون سوْنراکی گئدیشی اۆچون بؤیوک اهمییتی واردؽ. دؤیوش باشلانمازدان اول اوْردونون مۆعیین بیر دسته‌سی کشفییاتا گؤندریلیر و همین دسته "قاراوول" آدلانؽردی. قاروولا مشهۇر امیرلر رهبرلیک ائدیردی. قاروولون وظیفه‌سی دۆشمنین وضعیتینی اؤیرنمک و مۆمکون اوْلدوقدا اسیر اله کئچیریب گینه قایؽتماق ایدی '''اوْردو''' سؤزو '''لشکر'''، '''قوْشون'''، اوْردونو تشکیل ائدن عسگرلر ایسه '''مۆلازیم'''، '''عسگر'''، '''قۇللوقچو'''، '''نؤکر'''، دیلاور''' آدلاندؽریلدیلار. دؤیوشچولره ایللیک مواجیب وئریلیردی کی، بۇ دا اوْردو دیوانؽ — دیوان-ای لشکر طرفیندن ایجرا ائدیلیردی سیلاحلار آراسؽندا قؽلینج، خنجر، اوْخ ، کامان ، تۆفنگ ، بالتا، گۆرز و قالاداغؽدان سیلاحلار — '''ره‌اده‌'''، '''مانجاناق''' دا واردؽ. سیلاحلار سیلاح آنبارؽندا ، قۇرخانا ده ساخلانؽلیر و قۇرخانه‌یه خۆصوصی باشچؽلار، یعنی "جببدارلار" رهبرلیک ائدیردیلر. دؤیوشچولرین اکثریتی زیرئهلی ایدیلر. "کجیم" آدلؽ اؤرتوک‌ده دؤیوش لیباسلارؽ سؽراسینا داخیل ایدی. دؤیوشه شئیپۇر ، ناغارا ، گبرگه ، تبیل و بایراقلا یوْللانیردیلار. هوجوم واختؽ کرنای ، غلبه چالؽناندا ایسه ناغارا سسلندیریلردی. دؤیوش زامانؽ ساواش قۆوه‌لرین بیر حیصّه‌سی ائحتیاطدا دۇرور، دؤیوشو مۆشاهیده ائدیر و لازؽم اوْلدوقدا دؤیوش میدانؽنا چؽخیردیلار ساواش گؤزلنیلن واخت اراضیلره '''ایستیمالتنامه''' گؤندریلیب، مۆکافات ود ائدیلیردی کی، قوْشون توْپلانیشی سۆرعتلندیریلسین. ویلایتلرده یاشایان امیر و فئوداللار فرمان آلان کیمی اؤز دسته‌لری ایله کؤمه‌یه گلیر، یالنؽز ساواش قۇرتاراندان سوْنرا گئری قایؽدیردیلار. ==مدنیت== [[File:Blue_Mosque_(Tabriz)_General_view.jpg|thumb|تبریزده‌کی گؤی مسجید جهان شاه‌ؽن حیات یوْلداشی طرفیندن تاسیس ائدیلمیش وقف واسیطه‌سیله هیجری ۸۷۰-جی ایلده (میلادی ۱۴۶۵٫۱۴۶۶) اینشاسؽنا باشلانؽلمیش و ۱۴۶۵-جی ایلین اکتیابرؽندا تاماملان‌مؽش‌دیر. ]] قاراقوْیونلو حؤکم‌دارلاری حیاتلارؽنین چوْخ حیصّه‌سینی ساواشلاردا کئچیرسه‌لر‌ده علمه و صنعته اؤنم وئرمیشلر. قاراقویونلولاردان اول بیر مۆدت [[جلایر سولطانلیغی|جلایر]] و تئیموری جانیشینلرین مرکزی اوْلان [[تبریز]]ده چوْخلو صنعت‌کارلار، شاعرلر و عالیملر فعالیت گؤستریردی. ۱۴۶۰-۱۴۸۰ ایللری آراسؽ چکیلمیش قاراقویونلو مینیاتۇرو. قارا یۇسیف بۆتون دۆشمنلرینه غالیب گلدیکدن سوْنرا صنعت‌کارلارؽن، شاعر و عالیملرین تبریزدن آیرؽلماماسی اۆچون اوْنلارا شرایط یاراتدؽ و اوْنلار فعالیتلرینی یئنیدن داوام ائتدیردیلر. قاراقوْیونلو حؤکم‌دارلاری معمارلؽق ساحه‌سینه دقت یئتیریدیلر، اوْنلارین واندا، تبریزده و باشقا اراضیلرده تیکدیردیکلری معمارلؽق اوْبیئکتلری ایندی‌ده قالماقدادؽر. بۇنلاردان جهان شاه‌ؽن تبریزده اینشا ائتدیردییی [[گؤی مسجید (تبریز)|گؤی مسجید]] ، جهان شاهؽن حیات یوْلداشی بَییم خاتۇنون مدرسه و عیمارتی، وانداکؽ اۇلو مسجید، اصفهانداکؽ جۆمعه مسجیدی قاراقوْیونلولارین دینی معمارلؽغینین ان گؤزل اؤرنکلریدیر. ===معمارلؽقلاری=== {{multiple image|perrow=2|total_width=350|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | header= | image1 = Darb-e Imam northern gate (Qara Qoyunlu period).jpg | caption1 = اصفهان، [[درب ایمام]]ؽن شیمال ایوانؽ، ۱۴۵۳. کیچیک یاشؽلیمتیل گۆنبز [[صفوی]] علاوه‌سیدیر. | image2 = Great Mosque of Yazd (Jame mosque of Yazd),Yazd, Iran (مسجد جامع یزد) - panoramio (1).jpg | caption2 = ۱۴۵۷-جی ایلده جهان شاه طرفیندن مریمّت ائدیلمیش یزد جامیع مسجیدینین شرق ایوانؽ }} جهان شاه باتؽ ایراندا بیر سؽرا معمارلؽق تؤهفه‌لری ایله تانؽنیر. اصفهانداکؽ دربی ایمامؽن شیمالی ایوانؽ اوْنا عائید ائدیلیر. اوْ، بینانؽ شهری فتح ائتدیکدن ایکی ایل سوْنرا، ۱۴۵۳-جۆ ایلده سیفاریش ائتمیش و تقدیس ائتمیشدیر.<ref>{{cite book |last1=Durand-Guedy |first1=David |title=Isfahan during the Turko Mongol period (11th-15th centuries) |date=1 January 2018 |publisher=Brill |page=2999 |url=https://www.academia.edu/47904668/Isfahan_during_the_Turko_Mongol_period_11th_15th_centuries_| quote=The entrance of Darb-i Imām, commissioned by Jahān-Šāh Qara-qoyunlu in 857/1453}}</ref> دروازا کافئل بزکلرینین شاه اثری و بۇ جۆر ایشلرین ان یاخشؽ نۆمونه‌لریندن بیری حئساب اوْلونور.<ref>{{cite book |last1=Durand-Guedy |first1=David |title=Isfahan during the Turko Mongol period (11th-15th centuries) |date=1 January 2018 |publisher=Brill |page=2999 |url=https://www.academia.edu/47904668/Isfahan_during_the_Turko_Mongol_period_11th_15th_centuries_| quote=The entrance of Darb-i Imām, commissioned by Jahān-Šāh Qara-qoyunlu in 857/1453{{nbsp}}... In Isfahan, the Darb-i Imām, commissioned by Jahān-Šāh Qara-qoyunlu in 857/1453 to contain the tombs of Ibrāhim Baṭḥā and Zayn al-ʿĀbidīn, is a masterpiece of tile decoration}}</ref> دروازادا جهانشاهؽن حاکیمییتینی و اوغلو محمدین یئرلی والیلیینی قید ائدن فارسجا یادؽقار بیر یازؽ وار: "ان بؤیوک اراضینین حؤکم‌داری، ان قۆدرتلی اراضینین آغاسؽ و دۆنیانین سۇوئرئن قوْرویوجوسو ابوالمظفر میرزا جهانشاه، الله اوْنون اداره‌چیلی‌یینی ابدیلشدیرسین، بۇ ایالتین هؤکومتینی شاهزاده‌نین قایغؽسینا و رهبرلییینه، محمد ابوالفتح محمدین دینینین سۆتونلارینین دایاغؽنا حواله ائتدیکده‌".<ref>{{cite web |title=DARB -E EMĀM |url=https://www.iranicaonline.org/articles/darb-e-emam/#prettyPhoto |website=Encyclopaedia Iranica}}</ref>جهانشاه هابله ۱۴۵۷-جی ایلده یزد [[جامع مسجیدی|جامع مسجیدینین]] دوْغو گیریش ایوانؽندا آپارؽلان مریمت ایشلری ایله تانؽنیر. گیریش قاپؽنؽن مرکزینده جهانشاهؽن آدؽنا حصر اوْلونموش بیر یادیقار وار: "بۇ اۇجا تقین قۇرولوشو ۸۶۱-جی ایلین زیلحجه آیؽندا ابوالمظفر سۇلطان [[جهان شاه]]، نیظام الدوله ولدین الحج قنبرین حاکیمییتی دؤورونده برپا ائدیلمیشدیر." بۇ تؤهفه‌نین خۆصوصیله گیریش مۆقرنه‌لری ایله علاقه‌لی اوْلدوغو دۆشونولور.<ref>{{cite book |last1=Golombek |first1=Lisa |last2=Wilber |first2=Donald Newton |title=The Timurid Architecture of Iran and Turan, Vol. 1 |date=1988 |publisher=Princeton Univ. Pr |location=Princeton, NJ |isbn=978-0691035871 |page=416 |quote=9. Dhu’l-Hijjah 861 /October 1457 (p. 126, 3/4). Mosaic faience surrounding the rectangular frame of the doorway of the portal: “. . . the structure of this lofty arch (taf) was restored during the reign of . . . Abu’l-Muzaffar Sultan Jahanshah, Nizam al Dawlah wa’l-Din al-Hajj Qanbar, in Dhu’l-Hijjah 861. Written by Muhammad al-Hakim.” The vault in question is probably the muqarnas of the portal.}}</ref>[[File:Blue Mosque of Tabriz, Iran.jpg|thumb|left|upright|گؤی مسجؽدین ایچری نیماسؽ]] تبریزده‌کی گؤی مسجید جهانشاهؽن حیات یوْلداشی طرفیندن قوْیولموش تملله اینشاسؽنا باشلانؽلمیش و ۱۴۶۵-جی ایلده باشا چاتدؽریلمیشدیر.مسجیدین جنۇبوندا بیر چؽخینتی عمله گتیرن مقبره‌نین اؤزونون تیکینتیسی آغ قوْیونلولارین حاکیمییتی دؤورونده ۱۴۸۰-جی ایللره قدر داوام ائتمیشدیر. گیریش قاپؽسیندا جهانشاهؽن آدؽنا یادیقار بیر کیتابه‌ده وار.<ref>{{cite web |author1=Burch, Heike |author2=Burch, Gerd |url=https://www.leben-pur.ch/en/iran-tabriz-and-the-blue-mosque/ |title=Iran - Tabriz and the Blue Mosque |work=Leben pur! On the way |publisher=MOLIRI |location=Münchenwiler, Switzerland |date=15 February 2024 |access-date=18 March 2025 |format=includes extensive images of the mosque |archive-date=27 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427124216/https://www.leben-pur.ch/en/iran-tabriz-and-the-blue-mosque/ |url-status=dead |accessdate=2025-12-05 |archivedate=2025-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250427124216/https://www.leben-pur.ch/en/iran-tabriz-and-the-blue-mosque/ }}</ref> == ایندیکی قاراقویونلولار == قاشقائیلردن بیر ائل قالیر و شاهسونلردن بیرائل باغدادین شاهسون ائلیندن بیرائلی قاراقوینلولارداندی قاراقوینلولار صفویه زامانیندا شاهسون ائلی اولدولار و صفویه لَره کمک ائتدیلر. ایندی اربیلده و کرکودا و نچه یرلرده قاراقوینلولار واردیلار. ==بیرده باخ== *[[پیر بوداق (والی)]] *[[آرتوقلو بی‌لیگی]] == گؤرونتولر == <gallery> File:Tour d'Erivan.jpg File:Argavand Funerary Tower3.JPG File:Argavand Funerary Tower4.JPG </gallery> == قایناقلار == [[بؤلمه:آذربایجان تاریخی]] [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] [[بؤلمه:تورک تاریخی]] [[بؤلمه:اوغوزلار]] 2ip784szlxbo13rcwumhwijjx2x1o7f 0 10264 1587885 1584290 2026-05-11T21:11:24Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587885 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = علی ابن ابیطالب | image = File:Meshed_ali_usnavy_(PD).jpg | alt = place where Ali is buried. | caption = [[ایمام علی مسجیدی]]. | succession3 = [[رشیدی خیلافتی]]نین ۴انجو [[خیلافت|خلیفه‌سی]]<br> ([[سونیلر]] باخ) | reign3 = ۶۵۶–۶۶۱ | predecessor3 = [[عثمان ابن عفان]] | successor3 = [[حسن بن علی]] | birth_date = ۱۳&nbsp;[[رجب]] هیجرت‌دن قاباق (۱۵ سپتامبر میلاددان سونرا ۶۰۱) | birth_place = [[کعبه]]، [[مکه]]، [[حجاز]]، [[عربیستان یاریم آ‌دا‌سی]]<ref name="Guidance">{{cite book|last1=Rahim|first1=Husein A.|last2=Sheriff|first2=Ali Mohamedjaffer|title=Guidance From Qur'an|publisher=Khoja Shia Ithna-asheri Supreme Council|url=https://books.google.com/books?id=9v2qAgAAQBAJ&pg=PA52&dq=ali+was+born+in+kaaba|accessdate=11 April 2017|language=en|year=1993}}</ref> | death_date = ۲۱&nbsp;[[رمضان]] ۴۰&nbsp;قمری (۲۹ ژانویه ۶۶۱) <br /> (یاش {{age|601|9|15|661|1|29}})<ref>Shad, Abdur Rahman. ''Ali Al-Murtaza''. Kazi Publications; 1978 1st Edition. Mohiyuddin, Dr. Ata. ''Ali The Superman''. Sh. Muhammad Ashraf Publishers; 1980 1st Edition. Lalljee, Yousuf N. ''Ali The Magnificent''. Ansariyan Publications; January 1981 1st Edition.</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/aliIbnAbiTalibr2Vol.Set|last=Sallaabee|first=Ali Muhammad|title=Ali ibn Abi Talib (volume 2)|page=621|accessdate=15 December 2015}}</ref> | death_place = [[کوفه]]، [[عراق]] | burial_place = [[ایمام علی مسجیدی]]، [[نجف]]، عراق | spouse = {{Unbulleted list|[[فاطمه الزهرا]]|[[Umamah bint Zainab]]|[[ام البنین]]|لیلا بنت مسعود|[[اسما بنت عمیس]]|[[Khawlah bint Ja'far]]|Al Sahba' bint Rabi'ah}} | spouse-type = آروادلاری | issue = {{Unbulleted list| '''[[Descendants of Ali ibn Abi Talib|Descendants of Ali]]''' |[[حسن بن علی]]|[[حسین ابن علی]]|[[زینب بنت علی|زینب]]|[[او‌کلثوم بنت علی|ام‌کلثوم]]|[[محسن ابن علی|محسن]]|[[محمد حنفیه]]|[[عباس بن علی]]|[[عبداله ابن علی|عبداله]]|[[هیلال ابن علی|هیلال]]|[[محمد ابن ابی بکر]](اوغوللوق)}} | full name = ‘Alī ibn Abī Ṭālib {{Lang-ar|علي ابن أبي طالب}} | house = [[قریش]] ([[بنی هاشم]]) | house-type = Tribe | father = [[ابوطالب ابن عبدالمطلب]] | mother = [[فاطمه بنت اسد]] | religion = [[ایسلام]] | succession1 = شیعه‌لرین بیرینجی ایمامی | reign1 = ۶۳۲–۶۶۱ | successor1 = [[حسن بن علی]] | succession2 = [[Imamah (Ismaili doctrine)|Asas/Wasih]] of Shia Islam <br/>([[Musta'li|Musta'li Ismaili]] view) | successor2 = حسن بن علی (۲ اینجی ایمام) }} {{شیعه}} [[File:Alī.png|thumb|علی|left]] '''ایمام علی ابن ابیطالب''' [[شیعه]] موسلمانلاری‌نین ایلک(بیرینجی) ایمامی و [[سوننی]] موسلمانلاری‌نین دؤردونجو خلیفه‌سی‌دیر. اوْنون آتاسی [[ابوطالب]]، نئچه ایل [[حضرت محمد (ص)]]دن موحافیظه ائتمیش‌دیر. خصوصاً [[شیعه]] قایناق‌لاری باش‌دا اوْلماقلا [[ایسلام]]ی قایناق‌لارا گؤره علی [[کعبه]] ده دۆنیایا گله‌ن تکجه شخص‌دیر. علی [[محمد]]دن سوْنرا [[مدینه]] یه کؤچموش‌دور. اوْرادا علی [[محمد]]ین قیزی [[فاطمه الزهرا]] ایله عائله حیاتی قۇرموش‌دور. [[۶۶۱]]-جی ایلده [[کوفه مسجیدی]]نده سو-قصد نتیجه‌سین‌ده اؤلدورولموش‌دور. [[ایسلام]] مدنیتین‌ده علی‌نین اؤزون‌مخصوص یئری واردیر. بئله کی، اوْ [[ایسلام]]دا مودریک‌لیک، دوروستلوک، ایگیدلیک، حؤرمت و ... رمزی‌دیر. خصوصاً [[تصوف]]ده علی [[تفسیر]]، [[فیقه]] و دینی فیکیر ساحه‌لرین‌ده ان یۆکسک شخص حساب اوْلونور و اوْ [[محمد]]ین نسلی‌نین داوام‌چی‌سی کیمی قبول ائدیلیر. == حیاتی == هز. علی "آمول-فیل"-این (فیل ایلینین) اوتوزونجو ایلینده (هیجرتدن ایگیرمی اوچ ایل اول) رجب آيینین 13-او کبه ائوینده دونيايا گؤز آچمیشدیر. آتاسی [[ابو طالب]]، آناسی [[فاطمه بینت اسد]] اولموشدور. هیجرتین 40-جی ایلی رامازان آيینین 21-ده کوفه شهرینده شهادته قوووشموشدور. مزاری نجف شهرینده‌دیر. هز. علینین بئستدن (محمّد پئیغمبر(س) پئیغمبرلیيه سئچیلمزدن) اون ایل قاباق دونيايا گلمه‌سینی، ایسلامی حادثه‌لرده پئیغمبرله (س) چیگین-چیگینه اولماسینی و او حضرتین وفاتیندان سونرا 30 ایل ياشاماسینی نظره آلماقلا اونون (هز.علینین) 63 ایللیک عومرونو بئش حیصه‌يه بؤلمک اولار: == توللوددن پئیغمبرین(س) بئستینه قدر == علینین(ع) دونيايا گلمه‌سیندن حضرت محمّدین (س) بئستینه (پئیغمبرلیيه سئچیلمه‌سینه) قدر يوخاریدا قئيد ائتدیک کی، اگر علینین(ع) عومرونو بئش حیصه‌يه بؤلسک بیرینجی حیصه او حضرتین توللودوندن پئیغمبرین(س) بئستینه قدرکی دؤورو ایحاطه ائده‌جک. علینین عومرونون بۇ حیصه‌سی اون ایلدن چوخ دئيیل. چونکی هز. علی(ع) دوغولاندا پئیغمبرین(س) آرتیق اوتوز ياشی وار ایدی و او، پئیغمبرلیيه قیرخ ياشیندا اولارکن يئتیشمیشدیر. دئمه‌لی، محمّد پئیغمبر(س) محمّد پئیغمبر(س)سئچیلرکن علینین(ع) جمعی اون ياشی وار ایدی.. ==علی (ع)، محمّد پئیغمبر(ص)قوجاغیندا== علی(ع) عومرونون حساس اولان روحی و فیزیکی جهتدن فورمالاشما دؤورونو محمّد پئیغمبر(س) پئیغمبرین ائوینده و اونون تعلیم-تربیيه‌سی آلتیندا کئچیرمیشدیر. ایسلام تاریخچیلری بۇ باره‌ده يازیرلار: "بیر ایل مککه‌ده آجلیق اوز وئرمیشدی. بو زامان پئیغمبرین عمیسی ابو طالب بؤيوک بیر عائله‌يه باشچیلیق ائدیردی. اونلاری چوخ چتینلیکله دولاندیریردی. محمّد پئیغمبر(س) بنی-هاشیم طایفهسی‌نین وارلیلاریندان اولان دیگر عمیسی عباسا تکلیف ائتدی کی، ابوتعلیبین دولانیشیغینا کؤمک ائتمک مقصدیله گئدیب هرمیز اونون بیر اوشاغینی گؤتوروب اؤز ائویمیزده ساخلاياق. عباس پئیغمبرین(س) بو تکلیفی ایله راضیلاشدی. بئله‌لیکله ده، عباس جعفری، محمّد پئیغمبر(س) ایسه علینی اؤز اؤهده‌سینه گؤتوروب اؤز ائولرینه آپاردیلار. علی محمّد پئیغمبر(س) محمّد پئیغمبر(س)سئچیلنه‌دک اونون ائوینده قالدی. محمّد پئیغمبر(س) پئیغمبرلیيه سئچیلدیکدن درحال سونرا علی اونون پئیغمبرلیگینی تسدیق ائدیب اونون آردیجیلی اولدو." محمّد پئیغمبر(س) اؤز اوشاقلیق ایللرینی باباسی عبدول موتللیبین وفاتیندان سونرا عمیسی ابوتعلیبین ائوینده کئچیرتدیگینه گؤره ایسته‌يیردی کی، بؤيودوکدن سونرا ابوتعلیبین اوشاقلاریندان بیرینی اؤز اؤهده‌لیگینه گؤتورسون. بئله‌لیکله ده، عمیسی ابوتعلیبین و فاطمه اسد قیزی‌نین اونون اۆچون چکدیکلری اذیتلرین عوضینی چیخسین. ابوتعلیبین اوشاقلاری آراسیندا علینی پئیغمبرین(س) گؤزو توتموشدو. == بئستدن پئیغمبرین(س) مدینه‌يه هیجرتینه‌دک == هز. علینین عومرونون ایکینجی حیصه‌سینی بئستدن مدینه‌يه هیجرته قدرکی دؤور تشکیل ائدیر. بۇ حیصه 13 ایلدن عبارتدیر. هز. علینین ایسلامین دیرچه‌لیشی يولوندا گؤستردیگی بیر سیرا شجاعتلر و خیدمتلر بۇ حیصه‌يه عایددیر. پئیغمبرین (س) دعوتینی اوللر حیات يولداشی خدیجه‌دن باشقا علی قبول ائتمیشدیر. == شکیللر == <gallery> Image:Investiture of Ali Edinburgh codex.jpg Image:Mirror writing2.jpg Image:Mazar-e sharif - Steve Evans.jpg Image:Ambigram - Muhammad and Ali2.svg </gallery> == قایناقلار == {{قایناق}} * [http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%8A_%D8%A8%D9%86_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8 عربجه ویکی‌پئدییا] ==کیتاب تانیتیمی== {{Refbegin|colwidth=30em}} ===Original sources=== * {{cite book|last = Al-Bukhari |first = Muhammad |title = Sahih Bukhari, Book 4, 5, 8 |author-link = Muhammad al-Bukhari }} * {{cite book|last = Ali ibn Abi Talib | title = Nahj al-Balagha (Peak of Eloquence), compiled by ash-Sharif ar-Radi | year = 1984 | publisher = Alhoda UK |isbn = 978-0-940368-43-9}} * {{cite book|last = [[Ali ibn al-Athir]]|title = In his Biography, vol 2 }} * {{cite book|last = [[Ibn Taymiyyah]]|first = Taqi ad-Din Ahmad|title = Minhaj as-Sunnah an-Nabawiyyah|title-link = Minhaj as-Sunnah an-Nabawiyyah}} (In Arabic) * {{cite book|last = [[Muslim ibn al-Hajjaj]]|title = Sahih Muslim, Book 19, 31}} * {{cite web|first1=Vinay|last1=Khetia |title=Fatima as a Motif of Contention and Suffering in Islamic Sources |url=https://spectrum.library.concordia.ca/976817/ |date=2013|accessdate=2021-02-03}} ===Secondary sources=== ; Books * {{cite book| last = Abdul Rauf | first = Muhammad | title = Imam 'Ali ibn Abi Talib: The First Intellectual Muslim Thinker | url = https://archive.org/details/imamaliibnabital0000abdu | author2 = Seyyed Hossein Nasr | publisher = Al Saadawi Publications | year = 1996 |isbn = 978-1-881963-49-3}} * {{cite book| last = Al-Tabari | first = Muhammad ibn Jarir | title = History of the Prophets and Kings, translation and commentary issued in multiple volumes 1987 to 1996 | publisher = SUNY Press | author-link = Muhammad ibn Jarir al-Tabari }} volumes 6–17 are relevant. * {{cite book|last = Cleary|first = Thomas|title = Living and Dying with Grace: Counsels of Hadrat Ali|url = https://archive.org/details/livingdyingwithg0000thom| publisher=Shambhala Publications, Incorporated|year = 1996|isbn = 978-1-57062-211-3 }} * {{cite book|last = Corn|first = Patricia|title = Medieval Islamic Political Thought|publisher = Edinburgh University Press|year = 2005|isbn = 978-0-7486-2194-1}} * {{cite book|last = Gordagh| first = George|title = Ali, The Voice of Human Justice|year = 1956|isbn = 978-0-941724-24-1}}(in Arabic) * {{cite book| last = Kattani | first = Sulayman | title = Imam 'Ali: Source of Light, Wisdom and Might, translation by I.K.A. Howard | publisher = Muhammadi Trust of Great Britain and Northern Ireland | year = 1983 |isbn = 978-0-9506986-6-3}} * {{cite book|last = Khatab| first = Amal|title = Battles of Badr and Uhud|publisher = Ta-Ha Publishers|year = 1996|isbn = 978-1-897940-39-6}} * {{cite book| last = Lakhani | first = M. Ali | author2 = Reza Shah-Kazemi | author3 = Leonard Lewisohn | title = The Sacred Foundations of Justice in Islam: The Teachings of Ali Ibn Abi Talib, Contributor Dr Seyyed Hossein Nasr | publisher = World Wisdom, Inc | year = 2007 |isbn = 978-1-933316-26-0 | author2-link = Reza Shah-Kazemi }} * {{citation |author=Wilferd Madelung|url=https://books.google.com/books?id=2QKBUwBUWWkC|title=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate|date=15 October 1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64696-3|ref={{sfnref|Wilferd Madelung|1998}}}} * {{cite book| last = Motahhari | first = Morteza | author-link = Morteza Motahhari | title = Glimpses of the Nahj Al-Balaghah, translated by Ali Quli Qara'i | publisher = Islamic Culture and Relations Organisation | year = 1997 |isbn = 978-964-472-071-0}} * {{cite book| last = Motahhari| first = Morteza| title = Polarization Around the Character of 'Ali ibn Abi Talib| publisher = World Organization for Islamic Services, Tehran| year = 1981| url = http://www.alseraj.net/maktaba/kotob/english/FourteenInfallibles/Polarization/polarization/| author-link = Morteza Motahhari| url-status=dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20071011211327/http://alseraj.net/maktaba/kotob/english/FourteenInfallibles/Polarization/polarization/| archive-date = 11 October 2007| df = dmy-all}} * {{citation |first=Barnaby |last=Rogerson|url=https://books.google.com/books?id=ExbdVf5fFmUC|title=The Heirs of the Prophet Muhammad: And the Roots of the Sunni-Shia Schism|date=4 November 2010|publisher=Little, Brown Book Group|isbn=978-0-7481-2470-1|ref={{sfnref|Barnaby Rogerson|2010}}|author-link = Barnaby Rogerson}} * {{citation |first=Barnaby |last=Rogerson|url=https://books.google.com/books?id=qzyBPwAACAAJ|title=The Heirs of Muhammad: Islam's First Century and the Origins of the Sunni-Shia Split|date=2008|publisher=Overlook|isbn=978-1-59020-022-3|ref={{sfnref|Barnaby Rogerson|2008}}}} * {{cite book|last = Shah-Kazemi |first = Reza | title = Justice and Remembrance: Introducing the Spirituality of Imam Ali | publisher = I.B.Tauris |year = 2007 |isbn = 978-1-84511-526-5}} ;Encyclopedia * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2AtvBAAAQBAJ&pg=PA186|title=Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God [2 volumes]|first1=Coeli|last1=Fitzpatrick|first2=Adam Hani|last2=Walker|date=25 April 2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-178-9|via=Google Books}} * {{cite encyclopedia|encyclopedia = [[Encyclopaedia of Islam|Encyclopaedia of Islam Online]]|publisher = Brill|year = 2004|id = E-|issn=1573-3912}} * {{cite encyclopedia|encyclopedia = [[Encyclopædia Britannica Online]]|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}} * {{cite encyclopedia|encyclopedia = Encyclopaedia of Islam and the Muslim world; vol.1|last = Martin|first = Richard C.|publisher = Macmillan|isbn = 978-0-02-865604-5|title = Encyclopedia of Islam and the Muslim World: A-L|year = 2004}} * {{cite encyclopedia| encyclopedia = [[Encyclopædia Iranica]]| publisher = Center for Iranian Studies, Columbia University| isbn = 978-1-56859-050-9}} * {{cite encyclopedia|last=Meri |first=Josef W. |author2=Jere L. Bacharach |encyclopedia=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia |year=2006 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-96691-7 |title=Medieval Islamic Civilization: A-K, index }} * {{cite encyclopedia |last = Jones |first = Lindsay |encyclopedia = Encyclopedia of Religion |year = 2004 |publisher = Gale Group |isbn = 978-0-02-865733-2 |url = https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_v8f2 }} {{Refend}} ==آرتیق اوخو== {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{cite book| last = Ahmed| first = M. Mukarram| title = Encyclopaedia of Islam| publisher = Anmol Publications PVT. LTD.| year = 2005|isbn = 978-81-261-2339-1 }} * {{cite book|author = Al-Shaykh Al-Mufid |author-link = Al-Shaykh Al-Mufid |title = Kitab Al-Irshad: The Book of Guidance into the Lives of the Twelve Imams |year = 1986 |publisher = Routledge Kegan & Paul |isbn = 978-0-7103-0151-2}} * {{cite book| last = Al-Tabari| first = Muhammad ibn Jarir| author-link = Muhammad ibn Jarir al-Tabari| title = History of the Prophets and Kings, translation and commentary issued by R. Stephen Humphreys| publisher = SUNY Press| year = 1990|isbn = 978-0-7914-0154-5}} (volume XV.) * {{cite book|last = Ashraf|first = Shahid|title = Encyclopedia of Holy Prophet and Companions|year = 2005|publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|isbn = 978-81-261-1940-0}} * {{cite book|last = Chirri|first = Mohammad|title = The Brother of the Prophet Mohammad|year = 1982|publisher = Islamic Center of America, Detroit, Michigan. Alibris|isbn =978-0-942778-00-7}} * {{cite book|last = Corbin |first = Henry |author-link = Henry Corbin |title = History of Islamic Philosophy |location = London |publisher = Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies |year = 1993 |orig-year = 1964 |isbn = 978-0-7103-0416-2}} Translated by Liadain Sherrard, Philip Sherrard. * {{cite book|last = Dakake|first = Maria Massi|title = The Charismatic Community: Shi'ite Identity in Early Islam|publisher = SUNY Press|year = 2008|isbn = 978-0-7914-7033-6}} *{{cite book | last = Gaon |first = Sherira |author-link=Sherira Gaon |title=The Iggeres of Rav Sherira Gaon |translator=[[Nosson Dovid Rabinowich]] | publisher=Rabbi Jacob Joseph School Press - Ahavath Torah Institute Moznaim|date=1988 |location=Jerusalem|language=en|oclc=923562173 |title-link=Iggeret of Rabbi Sherira Gaon}} * {{cite journal| last = Gleave| first = Robert M.| title = Encyclopaedia of Islam, THREE| journal = Encyclopaedia of Islam Online| publisher = Brill| year = 2015|issn = 1573-3912}} * {{cite book|last = Halm|first = Heinz|title = Shi'ism|publisher = Edinburgh University Press|year = 2004|isbn = 978-0-7486-1888-0|url-access = registration|url = https://archive.org/details/shiism0000halm}} * {{cite book|last = Hamidullah|first = Muhammad|title = The Prophet's Establishing a State and His Succession|year = 1988|publisher = University of California|isbn = 978-969-8016-22-7}} * {{cite book|editor1-last = Holt |editor1-first = P.M. |editor2-last = Lambton |editor2-first = Ann K.S. |editor3-last = Lewis |editor3-first = Bernard |editor3-link = Bernard Lewis |title = Cambridge History of Islam |year = 1970 |publisher = Cambridge University Press |isbn = 978-0-521-29135-4}} * {{cite book|last = Kelen|first = Betty|title = Muhammad: The Messenger of God|url = https://archive.org/details/muhammadmessenge0000kele_r6d5|year = 2001|publisher = Taylor Production|isbn = 978-0-929093-12-3}} * {{cite book|last = Kelsay|first = John|title = Islam and War: A Study in Comparative Ethics|url = https://archive.org/details/islamwarstudyinc0000kels|year = 1993|publisher = Westminster John Knox Press|isbn =978-0-664-25302-8}} * {{cite book| last = Lambton| first = Ann K. S.| title = Landlord and Peasant in Persia | url = https://archive.org/details/landlordpeasanti0000lamb_c8q8| publisher=I.B.Tauris| year = 1991|isbn = 978-1-85043-293-7}} * {{cite book| last = Lapidus| first = Ira| title = A History of Islamic Societies| url = https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2| publisher = Cambridge University Press| year = 2002| edition = 2nd|isbn = 978-0-521-77933-3}} * {{cite book |editor1-last = Lawson |editor1-first = Todd |title = Reason and Inspiration in Islam: Theology, Philosophy and Mysticism in Muslim Thought |url = https://archive.org/details/reasoninspiratio0000unse |publisher = I.B.Tauris |year = 2005 |isbn = 978-1-85043-470-2}} * {{cite book|last = Lewis|first = Bernard|author-link = Bernard Lewis|title = The Political Language of Islam|publisher = University of Chicago Press|year = 1991|isbn = 978-0-226-47693-3}} * {{cite book|last = Madelung|first = Wilferd|author-link = Wilferd Madelung|title = The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate|url = https://archive.org/details/successiontomuam0000made|publisher = Cambridge University Press|year = 1997|isbn = 978-0-521-64696-3}} * {{cite book|last = Merrick|first = James L.|title = The Life and Religion of Mohammed as Contained in the Sheeah Traditions|publisher = Kessinger Publishing|year = 2005|isbn = 978-1-4179-5536-7}} * {{cite book|last= Momen|first= Moojan|title= An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism|url= https://archive.org/details/introductiontosh0000unse_d5k7| publisher= Yale University Press|year= 1985|isbn=978-0-300-03531-5}} * {{cite book|last1 = Nasr |first1 = Seyyed Hossein |last2 = Dabashi |first2 = Hamid |last3 = Nasr |first3 = Vali |author3-link = Vali Nasr |author-link = Seyyed Hossein Nasr |title = Expectation of the Millennium |url = https://archive.org/details/expectationofmil0000unse |publisher = Suny Press | year = 1989 |isbn=978-0-88706-843-0}} * {{cite book| last1 = Nasr | first1 = Seyyed Hossein | last2 = Leaman | first2 = Oliver | author2-link = Oliver Leaman | title = History of Islamic Philosophy | publisher = Routledge | year = 1996|isbn = 978-0-415-13159-9}} * {{cite book|last = Nasr|first = Seyyed Hossein|title = Islamic Philosophy from Its Origin to the Present|url = https://archive.org/details/islamicphilosoph0000nasr|publisher = SUNY Press| year = 2006|isbn = 978-0-7914-6799-2}} * {{cite book|last2=Ordoni |first2=Abu Muhammad |first1=Muhammad Kazim |last1=Qazwini |title=Fatima the Gracious |publisher=Ansariyan Publications |year=1992 | oclc=61565460|title-link=Fatima the Gracious }} * {{cite book|last = Peters|first = F. E.|title = The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition|url = https://archive.org/details/monotheistsjewsc00pete_0|url-access = registration|publisher = Princeton University Press|year = 2003|isbn = 978-0-691-11461-3}} * {{cite book| last = Redha| first = Mohammad| title = Imam Ali Ibn Abi Taleb (Imam Ali the Fourth Caliph, 1/1 Volume)| publisher = Dar Al Kotob Al ilmiyah| year = 1999|isbn = 978-2-7451-2532-3}} * {{cite book|last1=Rizvi|first1=Akhtar|last2=Saeed|first2=Sayyid|title=Imamate: The vicegerency of the Holy Prophet|url=https://books.google.com/books?id=0f2qAgAAQBAJ&pg=PA24|year=1988|publisher=Bilal Muslim Mission of Tanzania|isbn=978-9976-956-13-9|pages=24–|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617094546/https://books.google.com/books?id=0f2qAgAAQBAJ&pg=PA24|archive-date=17 June 2016}} * {{cite book|last = Robinson|first = Chase F.|title = Islamic Historiography|url = https://archive.org/details/islamichistoriog0000robi|publisher = Cambridge University Press|year = 2003|isbn = 978-0-521-62936-2}} * {{cite book|last = Shaban|first = Muḥammad ʻAbd al-Ḥayy|title = Islamic History|url = https://archive.org/details/islamichistoryne00shab|url-access = registration|publisher = Cambridge University Press|year = 1971|isbn = 978-0-521-29131-6}} * {{cite book | last = Singh | first = N.K. | title = Prophet Muhammad and His Companions | publisher = Global Vision Publishing Ho | year = 2003 | isbn = 978-81-87746-46-1 }} * {{cite book|last1 = Stearns |first1 = Peter N. |first2 = William Leonard |last2 = Langer |title = The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern |url = https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000unse_i2x5 |publisher = Houghton Mifflin Books |year = 2001|isbn = 978-0-395-65237-4}} * {{cite book| last = Tabatabaei | first = Sayyid Mohammad Hosayn |author-link = Allameh Tabatabaei | title = Shi'ite Islam | publisher=Suny press | year = 1979 |isbn = 978-0-87395-272-9}}| Translated by [[Seyyed Hossein Nasr]]. * {{cite book| last = Tabatabaei| first = Sayyid Mohammad Hosayn| title = The Quran in Islam: Its Impact and Influence on the Life of Muslims| publisher = Zahra| year = 1987| isbn = 978-0-7103-0265-6| url = https://archive.org/details/quraninislamitsi0000taba| df = dmy-all| url-access = registration}} * {{cite book|last = Watt |first = William Montgomery |author-link = William Montgomery Watt | title = Muhammad at Mecca | publisher = Oxford University Press |year = 1953 |title-link = Muhammad at Mecca (book) }} * {{cite book|last = Zeitlin|first = Irving M.|title = The Historical Muhammad|url = https://archive.org/details/historicalmuhamm0000zeit|publisher = Polity|year = 2007|isbn = 978-0-7456-3998-7}} {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== ===شیعه بیوقرافیسی=== * [http://www.al-islam.com/articles/life-commander-faithful-ali-ibn-abu-talib The Life of the Commander of the Faithful Ali Ibn Abu Talib (as) ]{{Dead link|date=February 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by [[Shaykh Mufid]] in Kitab al-Irshad * [https://web.archive.org/web/20071205021213/http://www.imamalinet.net/en/indexe.htm Website devoted to the Life of Imam Ali ibn Abi Talib] * [http://www.alseraj.net/maktaba/kotob/english/FourteenInfallibles/ABiographical/ahlulbayt14/imam-ali.html A Biographical Profile of Imam Ali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909182938/http://www.alseraj.net/maktaba/kotob/english/FourteenInfallibles/ABiographical/ahlulbayt14/imam-ali.html |date=2018-09-09 }} by Syed Muhammad Askari Jafari * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/00_ali_bin_talib.htm Online Biography by Witness-Pioneer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208133950/http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/00_ali_bin_talib.htm |date=2008-12-08 }} ===سوزلر=== * [https://web.archive.org/web/20160105111729/http://www.think-deep.org/ A Website featuring validated/referenced quotes of Imam Ali ibn Abi Talib] * [http://en.abna24.com/service/iran/archive/2016/04/17/747949/story.html "Shadow of the Sun" published on first Shia Imam, a collection of 110 hadiths from Prophet (s) concerning the character of Ali.] {{S-start}} {{S-hou|[[بنی هاشم]]|15 September|601|29 January|661|[[قریش]]|name=Ali}} {{S-rel|sh}} {{S-bef|before=[[محمد]]|as=[[Khatam an-Nabiyyin|Final prophet]]|rows=4}} {{S-ttl|title=[[اون ایکی ایمام]]{{آریت}}[[زیدیه]] [[Imam]]{{آریت}}[[کیسانیلر]] [[Imam]]{{آریت}}[[Batiniyya|Batini]] [[List of Isma'ili imams|Isma'ili Imam]]|years=632–661}} {{S-aft|after=[[حسن ابن علی]]|as=Imam|rows=2}} {{S-ttl|title=Asās/Wāsih{{آریت}}in [[مُستعلیه]] [[ایسماعیلیه]]|years=632–661}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[نزاریه]] [[List of Isma'ili imams|Isma'ili Imam]]|years=632–661|rows=2}} {{S-aft|after=[[حسن ابن علی]]|as=Mustawda}} {{S-aft|after=[[حسین ابن علی]]|as=Imam}} {{S-off}} {{S-bef|before=[[محمد]]}} {{S-tul|title=[[Succession to Muhammad|Successor to Muhammad]]|years=632–656}} {{S-non|reason=Election to Caliphate}} {{S-bef|before=[[عثمان بن عفان]]}} {{S-ttl|title=[[راشدین خلیفه‌لری]]|years=656–661}} {{S-aft|after=[[حسن ابن علی]]}} {{S-other|Tribal titles}} {{S-bef|before=[[Abbas ibn Abd al-Muttalib]]}} {{S-ttl|title=Chief of [[بنی هاشم]]|years=653–661}} {{S-aft|after=?}} {{S-end}} {{راشدین خلیفه‌لر}} {{Shia Imams}} {{Ten companions of Muhammad}} {{Ali's companions}} {{Islam topics|state = collapsed}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ایماملار]] [[بؤلمه:دؤرد خلیفه]] [[بؤلمه:شیعه ایماملاری]] [[بؤلمه:صحابه]] [[بؤلمه:۷-جی میلادی قرنینده خلیفه‌لر]] [[بؤلمه:اؤلدورولموش خلیفه‌لر]] [[بؤلمه:راشدین خلیفه‌لر]] [[بؤلمه:موسلمان یازیچیلار]] [[بؤلمه:عرب ژنراللار]] 60xy781ncxxwwtsedq1ew19sn665850 0 10713 1587924 1584973 2026-05-11T22:23:48Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587924 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = ونزوئلا بولیوار جومهوریتی |common_name = ونزوئلا |native_name ={{Native name|es|República Bolivariana de Venezuela}} |image_flag = Flag of Venezuela (state).svg |image_coat = File:Coat of arms of Venezuela.svg |national_motto =''تانری و فدراسیون'' |national_anthem = ''شان اوسون جسور خالقا'' |image_map = Venezuela (orthographic projection).svg |map_caption = |capital = [[کاراکاس]] |coordinates = {{Coord|10|30|N|66|55|W|type:city}} |largest_city = [[کاراکاس]] |official_languages = [[ایسپانیولجا]] |ethnic_groups = {{Unbulleted list | 51.6% [[مستیزو]] | 43.6% [[اوروپالی]] | 2.9% [[آفریقالی]] | 1.9% دیگر }} |ethnic_groups_year = ۲۰۱۱ |religion = {{Nowrap|71% [[کاتولیک کلیساسی|کاتولیک]]<br/>17% [[پروتستانیزم]]<br/>8% [[آگنوستیک]]/[[آتئیزم]]<br/>3% دیگر دینلر}} |demonym = [[ونزوئلالی]] |government_type = [[فدرال حوکومت]] [[Presidential system|presidential]] [[جومهوریت]] |leader_title1 = [[ونزوئلا جومهوررئیسی|جومهوررئیسی]] |leader_name1 = [[نیکولاس مادورو]] |leader_title2 = [[ونزوئلا مواوینی|مواوینی]] |leader_name2 = [[دلسی رودریگز]] |legislature = {{Unbulleted list | {{Nowrap|[[2017 Constituent Assembly of Venezuela|Constituent Assembly]]}} | [[National Assembly (Venezuela)|National Assembly]] }} |sovereignty_type = تاریخ |established_event1 = [[ایسپانیا]]دان |established_date1 = ۵ جولای ۱۸۱۱ |established_event2 = [[بؤیوک کولومبیا جومهوریتی]] ندن |established_date2 = ۱۳ ژانویه ۱۸۳۰ |area_km2 = ۹۱۶,۴۴۵ |area_rank = .۳۲ <!-- Area rank should match [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] --> |area_sq_mi = ۳۵۳,۸۴۱ |percent_water = ۰.۳۲ |population_estimate = {{UN_Population|Venezuela (Bolivarian Republic of)}}{{UN_Population|ref}} |population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} |population_estimate_rank = .۴۴ |population_density_km2 = ۳۳.۷۴ |population_density_sq_mi = ۸۷.۴۲ |population_density_rank = .۱۸۱ |GDP_PPP = $۴۰۴.۱۰۹ میلیار<ref name="imf2" /> |GDP_PPP_year = ۲۰۱۷ |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $۱۲,۸۵۹<ref name="imf2" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $۲۵۱.۵۸۹ میلیار<ref name="imf2" /> |GDP_nominal_year = ۲۰۱۷ |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = $۸٫۰۰۴<ref name="imf2" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = 44.8 <!--number only--> |Gini_year = 2013 |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Income Gini coefficient |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |website=[[United Nations Development Programme]] |publisher=[[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] |accessdate=21 September 2015 |archivedate=2010-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html }}</ref> |Gini_rank = |HDI = 0.767 <!--number only--> |HDI_year = ۲۰۱۵<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=25 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |HDI_rank = .۷۱ |currency = ونزوئلا بولیواری |currency_code = VES |time_zone = |utc_offset = |utc_offset_DST = |time_zone_DST = |date_format = |drives_on = ساغ |calling_code = [[۵۸+]] |cctld = [[.ve]] |recognized_regional_languages = |area_magnitude = 1 E11 |country_code = }} [[گونئی آمریکا]] قاره سینده بیر اوْلکه. ==قایناقلار== {{اتک‌یازی}} ==کیتاب تانیتیمی== == Bibliography == '''مقاله‌لر''' {{Refbegin}} *{{cite journal|ref={{SfnRef|Cannon|2004}}|last=Cannon|first=Barry|title=Venezuela, April 2002: Coup or Popular Rebellion? The Myth of a United Venezuela|date=21 June 2004|journal=[[Bulletin of Latin American Research]]|volume=23|issue=3|pages=285–302|doi=10.1111/j.0261-3050.2004.00109.x|s2cid=56445250|url=https://semanticscholar.org/paper/5e153b1e3aff45f356ebd9818a4f7fd849b4a3ec}} {{Refend}} '''کیتابلار''' {{Refbegin|40em}} *{{cite book|last=Aalgaard|first=Wendy|title=Venezuela in Pictures|year=2004|publisher=Lerner Pub Group|isbn=978-0-8225-1172-4|url=https://books.google.com/books?id=jSlsKvev-QkC}} *{{cite book|last=Aponte|first=Pedro Rafael|title=The Invention of the National in Venezuelan Art Music, 1920–1960|year=2008|publisher=University of Pittsburgh|isbn=978-1-109-05320-3|url=https://books.google.com/books?id=Gk8N_C1Gk48C|access-date=2 July 2015|archive-date=2017-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106184644/https://books.google.com/books?id=Gk8N_C1Gk48C|url-status=dead}} *{{cite book|last=Chasteen|first=John Charles|title=Born in Blood and Fire: A Concise History of Latin America|year=2001|publisher=Norton|isbn=978-0-393-05048-6|url=https://archive.org/details/borninbloodfirec00chas|url-access=registration}} *{{cite book|last=Chávez Frías|first=Hugo Rafael|author-link=Hugo Chávez|title=Cumpliendo las metas del milenio|year=2004|publisher=CDBpublicaciones|isbn=978-980-6456-12-9|url=http://www.gobiernoenlinea.ve/misc-view/sharedfiles/Metas_Milenio.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511182837/http://www.gobiernoenlinea.ve/misc-view/sharedfiles/Metas_Milenio.pdf|archive-date=11 May 2011|language=es}} *{{cite book|last=Coronil|first=Fernando|author-link=Fernando Coronil|title=The magical state: nature, money, and modernity in Venezuela|year=1988|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-11602-0|url=https://books.google.com/books?id=ecTWdRNSJCcC}} *{{cite book|last=Cortés|first=Carlos E.|title=Multicultural America: A Multimedia Encyclopedia|year=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-1683-6|url=https://books.google.com/books?id=VQ1zAwAAQBAJ|access-date=30 June 2015}} *{{cite book|last=Crow|first=JA|title=Epic of Latin America|url=https://archive.org/details/epicoflatinameri00crow|url-access=registration|year=1980|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04107-3}} *{{cite book|last=Dickey|first=John Marcus|title=Christopher Columbus and his monument Columbia : being a concordance of choice tributes to the great Genoese, his grand discovery, and his greatness of mind and purpose|year=1892|publisher=Rand, McNally & Co.|isbn=978-1-4460-2044-9|url=https://archive.org/details/christophercolum00dick|access-date=1 July 2015}} *{{cite book|last1=Dydynski|first1=Krzysztof|last2=Beech|first2=Charlotte|title=Venezuela|year=2004|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=978-1-74104-197-2}} *{{cite book|last=Ewell|first=Judith|title=Venezuela: A Century of Change|year=1984|publisher=C. Hurst & Co|isbn=978-0-905838-36-6}} *{{cite book|last=Fichner-Ratus|first=Lois|title=Understanding Art|year=2012|edition=10th|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-111-83695-5|url=https://books.google.com/books?id=oVAKAAAAQBAJ}} *{{cite book|title=Georgia Country Study Guide Volume 1 Strategic Information and Developments|year=2013|publisher=Int'l Business Publications, USA|isbn=978-1-4387-7443-5|url=https://books.google.com/books?id=hQWWBQAAQBAJ}} *{{cite book|last=Gibson|first=Karen Bush|title=Venezuela: A Question and Answer Book|year=2006|isbn=978-0-7368-6413-8|url=https://books.google.com/books?id=WKl7nfQPb3wC}} *{{cite book|last=Gott|first=Richard|title=Hugo Chávez and the Bolivarian Revolution|year=2005|publisher=Verso|isbn=978-1-84467-533-3|url=https://books.google.com/books?id=ft6AyMxG4JEC}} *{{cite book|last=Gregory|first=Desmond|title=Brute New World: The Rediscovery of Latin America in the Early 19th Century|year=1992|publisher=British American Press|isbn=978-1-85043-567-9|url=https://books.google.com/books?id=V2hBAHD9BOUC|access-date=30 June 2015}} *{{cite book|last=Heritage|first=Andrew|title=Financial Times World Desk Reference|date=December 2002|publisher=[[Dorling Kindersley]]|isbn=978-0-7894-8805-3}} *{{cite book|last=Josza Jr.|first=Frank P.|title=Baseball beyond Borders: From Distant Lands to the Major Leagues|year=2013|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-9245-3|url=https://books.google.com/books?id=wULyAAAAQBAJ}} *{{cite book|last1=Kelly|first1=Janet|last2=Palma|first2=Perdo A.|editor1-last=McCoy|editor1-first=Jennifer L.|editor2-last=Myers|editor2-first=David J.|title=The Unraveling of Representative Democracy in Venezuela|year=2006|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|chapter=Chapter 10: The Syndrome of Economic Decline and the Quest for Change|isbn=978-0-8018-8428-3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rtJVhJZF6WgC}} *{{cite book|last=Kipfer|first=Barbara Ann|title=Encyclopedic Dictionary of YUPArchaeology|url=https://archive.org/details/encyclopedicdict0000kipf|year=2000|publisher=Springer|isbn=978-0-306-46158-3}} *{{cite book|last=López Maya|first=Margarita|editor-last=Goumbri|editor-first=Olivia Burlingame|title=The Venezuela Reader: The Building of a People's Democracy|year=2005|publisher=Epica Task Force|location=Washington, D.C.|chapter=Venezuela 2002–2003: Polarisation, Confrontation, and Violence|isbn=978-0-918346-35-3}} *{{cite book|last=Massabié|first=Germán|title=Venezuela: A Petro-State Using Renewable Energies|year=2008|publisher=Springer|isbn=978-3-531-15994-2}} *{{cite book|last=McBeth|first=B. S.|title=Juan Vicente Gómez and the Oil Companies in Venezuela, 1908–1935|year=2002|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-89218-6|url=https://books.google.com/books?id=ZU71u8ZKvnEC}} *{{cite book|last=McCaughan|first=Michael|title=The Battle of Venezuela|year=2005|publisher=Seven Stories Press|isbn=978-1-60980-116-8|url=https://books.google.com/books?id=VdYHt8EBsJUC}} *{{cite book|last=Ng|first=Yumi|title=Welcome to Venezuela|year=2004|publisher=Gareth Stevens Publishing|isbn=978-0-8368-3123-8|url=https://archive.org/details/welcometovenezue00ngyu|url-access=registration|access-date=2 July 2015}} *{{cite book|last1=Nichols|first1=Elizabeth Gackstetter|last2=Morse|first2=Kimberley J.|title=Venezuela|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-569-3|url=https://books.google.com/books?id=Cq-5QRDNVDEC}} *{{cite book|last=Salas|first=Miguel Tinker|title=Venezuela: What Everyone Needs to KnowRG|year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-978328-1|url=https://books.google.com/books?id=FTFmBgAAQBAJ}} *{{cite book|last=Stoan|first=Stephen K.|title=Pablo Morillo and Venezuela, 1815–1820|year=1974|publisher=Ohio State University Press|isbn=978-0-8142-0219-7|url=https://archive.org/details/pablomorilloand00stoagoog}} *{{cite book|last1=Tarver|first1=H. Michael|last2=Frederick|first2=Julia C.|title=The History of Venezuela|year=2006|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-1-4039-6260-7|url=https://books.google.com/books?id=krJxx5adqHoC|access-date=2 July 2015}} *{{cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Rivers of Gold: The Rise of the Spanish Empire, from Columbus to Magellan|year=2005|publisher=Random House|isbn=978-0-375-50204-0|url=https://archive.org/details/riversofgoldrise00thom}} *{{cite book|last=Wardrope|first=William|title=Venezuela|year=2003|publisher=Gareth Stevens Publishing|isbn=978-0-8368-2369-1|url=https://books.google.com/books?id=zlckFMNHGTUC}} *{{cite book|last=Warhol|first=Tom|title=Tundra|year=2006|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-2193-1|url=https://books.google.com/books?id=oYUc7o43cuAC}} *{{cite book|last=Wunder|first=Sven|title=Oil wealth and the fate of the forest: a comparative study of eight tropical countries|year=2003|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-98667-7|url=https://books.google.com/books?id=n2nQ0A8BmCYC}} *{{cite book|last=Yergin|first=Daniel|author-link=Daniel Yergin|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power|year=1991|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4391-1012-6|title-link=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power}} *{{cite book|last=Zakaria|first=Fareed|author-link=Fareed Zakaria|title=From Wealth to Power|url=https://archive.org/details/fromwealthtopowe0000zaka|year=1999|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01035-9}} *{{cite book|last=Zamora|first=Margarita|title=Reading Columbus|year=1993|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-08297-7|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft009nb0cv&doc.view=content&chunk.id=d0e2655&toc.depth=1&anchor.id=0&brand=eschol|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511090548/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft009nb0cv&doc.view=content&chunk.id=d0e2655&toc.depth=1&anchor.id=0&brand=eschol|archive-date=11 May 2011|access-date=23 April 2010}} {{Refend}} '''دانیشیق و مصاحبه لر''' {{Refbegin}} *{{cite web| author=Lander, Edgardo| author-link=Edgardo Lander| title=''The Modern History of Venezuela (9 parts)''| url=http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=832&Itemid=74&jumival=1168| date=April 2014| accessdate=2021-02-09| archivedate=2017-10-10| archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010114526/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=832&Itemid=74&jumival=1168}} {{Refend}} == ائشیک باغلانتیلار == * [https://web.archive.org/web/20180727155013/http://www.gobiernoenlinea.ve/home/homeG.dot Last archived iteration of official government website, which appears to be down] {{In lang|es}} * [https://web.archive.org/web/20130921055048/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-v/venezuela.html Chief of State and Cabinet Members] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |date=2021-05-31 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080607090601/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/venezuela.htm Venezuela] at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Curlie|Regional/South_America/Venezuela/}} * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/vetoc.html Venezuela] from the Library of Congress Country Studies (1990) * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229345.stm Venezuela profile] from the [[بی‌بی‌سی نیوز]] * {{OSM relation|272644|bullet=no}} {{In lang|sv}} * [https://web.archive.org/web/20130116234858/http://www.cartografareilpresente.org/rubrique109.html?lang=en Maps on Venezuela – Cartographic features] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=VE Key Development Forecasts for Venezuela] from [[International Futures]] * [https://web.archive.org/web/20131218043924/http://www.immigrationtovenezuela.com.ve/index.php/2013-10-02-22-52-18/2013-10-02-22-58-18 Venezuela and Tourism] from immigrationtovenezuela.com.ve] {{In lang|ar}} * {{Wikiatlas|Venezuela}} {{گونئی آمریکا اولکه‌لری}} {{ونزوئلاین ایداری بؤلوملری}} {{جی ۱۵}}{{جی ۱۵}}{{آمریکا اۆلکه‌لری}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:گونئی آمریکا اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:ایسپانیا دیللی اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:ونزوئلا]] [[بؤلمه:اوپک]] [[بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:ایسپانیولجا دانیشان اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:۱۸۱۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]] mxszuljip60933ukibay2hn9dxfu7ge 0 13270 1587907 1582671 2026-05-11T21:45:51Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587907 wikitext text/x-wiki {{قیسا آچیقلاما|British physicist (1891–1974)}} {{About||the bishop|James Chadwick (bishop)|the American gynaecologist|James Read Chadwick}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Sir]] | name = جیمز چادویک | honorific_suffix = {{Post-nominals|country=GBR|size=100%|CH|FRS}} | image = James Chadwick.jpg | image_size = | caption = Chadwick {{Circa|1945}} | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|df=yes|1891|10|20}} | birth_place = [[بولینقتون]]، چشر، بیرلشمیش شاهلیق | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|df=yes|1974|7|24|1891|10|20}} | death_place = [[کمبریج]]، بیرلشمیش شاهلیق | field = [[فیزیک]] | work_institution = {{Plainlist| * [[Physikalisch-Technische Reichsanstalt]] * [[لیورپول بیلیم‌یوردو]] * {{Nowrap|[[Gonville and Caius College, Cambridge]]}} * [[Manhattan Project]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[منچستر بیلیم‌یوردو]] * [[کمبریج بیلیم‌یوردو]] }} | doctoral_advisor = [[ارنست رادرفورد]] | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[اتین بیه‌له]]<ref name=AcademicTree>{{cite web |title=James Chadwick |url=http://academictree.org/physics/peopleinfo.php?pid=49582 |website=academictree.org |access-date=21 July 2014 }}</ref> * [[Charles Drummond Ellis]]<ref name=AcademicTree /> * [[Ernest C. Pollard]]<ref name=AcademicTree /> * [[موریس قولدهابر]]<ref name=AcademicTree /> * [[لوئیس هارولد قری]] * [[ژوزف روتبلات]] }} | known_for = {{Plainlist| * [[Discovery of the neutron]] * [[MAUD Committee]] Report * [[Manhattan Project]] }} | prizes = {{Plainlist| * [[Fellow of the Royal Society]] (1927) * [[Hughes Medal]] (1932) * [[Nobel Prize in Physics]] (1935) * [[Knight Bachelor]] (1945) * [[Melchett Medal]] (1946) * [[Copley Medal]] (1950) * [[Faraday Medal]] (1950) * [[Franklin Medal]] (1951) * [[Guthrie Medal and Prize]] (1967) * [[Order of the Companions of Honour|Companion of Honour]] (1970) }} | signature = Solvay1933Signature Chadwick.jpg }} '''سر جیمز چادویک''' ({{اینگیلیسجه|Sir James Chadwick}}) [[بریتانیا]]لی [[فیزیک]] بیلگیسی اولان کی ۱۹۳۲ اینجی ایلده [[نوترون]] ذره سین تاپدی اوندان ایلکن [[رادرفورد]] ۱۹۲۰ اینجی ایلده بو ذره نین اولاریشین بیلمیشدی و جیمز چادویک اونی بیرینجی دفعه [[اتوم]] ایچره تاپدی. بولینگتن شهرینده بریتانیاده آنادان اولدو و بو شهریده بؤی آچدی و سون ایللر منچستر شهرینه یوخاری مکتب اۆچون کوچدو و [[کمبریج]] یونیورسه سینه یول تاپدی. 1913 ده آلمانا کوچدو و برلین شهرینده هایسن گایگر آلمانی فیزیک بیلگیسی اولان ائیله چالیشدی.بو ایللرده ارنست رادرفورد ائیله فیزیک بیلگیلرینده چالیشدی.[[بیرینجی دونیا ویریشماسی]]ندا او آلماندا ایشلیردی و برلیندن کناردا بیر اردو یئرینده ایشلرین گوردی.او بیر آت پره سینده اوز ایشلرین فیزیک بیلگیسینده گوروردی و [[چارلز آلیس]] اونا یاردیم اولدی و او [[فسفر]] یونیزاسیون اوسته و کولور و مونواکسیدکربون شیمیائی ایشلرینده باش قاتدی. 1932 اینجی ایلده کمبریج یونیورسه سینده بیر یئنی ذره نی اتوم چکیردکینده تاپدی و آدین [[نوترون]] قویدی.نوتورن تاپیلماسی اورانیم 235 سیندیرماق اۆچون چوخ دئیرلی اولدو و بو ذره نین [[الکتریکی یۆکو]] یوخدو و چکیردکی سیندرماق اۆچون ایشه گلدی.آلفا ایشیقی و بتا ایشیقی الکتریکی یوکو اولماقا گوره اتوم چکیردکیندن اوزاخلاشیردیلار اما نوترون الکتریکی یوکو الماماقا گوره چکیردکین ایچه ریسینه یول تاپیردی و چوخ آغیر چکیردکلری بمباردمان ائتماقیلا اولاری سیندیرماق اولدی و [[اورانیوم]] 235 بو ایشده ان دئیرلی سینان ماده تانیندی.اونون تاپماخدا[[انریکو فرمی]] ایشلریندن فایدلاندی انریکو فرمی ایتالیالی فیزیک بیلگی سی اولان ونوبل جایزه سی آپاراندی. 1935 ده [[لیورپول]] شهرینده یونیورسه اوستادی اولدی.او لوسی مود کمیته سینده باش اولدی و تیزارد ایشلرینه گوره کانادا و آمریکا اؤلکه لرینن بیرلیقدا اتوم بمبی (چکیردیک بومبی) دوزتماق اۆچون 1940اینجی ایلده قوزی آمریکا اؤلکه سینه یوللاندی و منهتن پروژه سینده اتوم بمبی تاپماقا چوخلی بیلنلرینن ایش گوردی.او 1940 اینجی ایلده نوامبر ایندا ایشدن ال گوتوردی و بریتانیا اؤلکه سینه قایتدی و بئله بیلدی کی بو ایش چوخ چتین دی و [[ایکینجی دونیا ویریشماسی]]ندا بو تئزلیقدا اونا ال تاپماق اولماز.فرانتیس سیمون دسامبر آیندا بو ایل لوسی مود ایشچی سی اولدو و بئله بیلدی کی اورانیوم چکردکین سیندیرماق اولار.سیمون سوزلرینده بوتون برنامه لر و ایشلر اورانیوم چوخاتماق اۆچون و بوتون مخاریج بو بؤیوک اورانیوم چوخالدان یئری دوزتماق اۆچون دئیلدی.جیمز چادویک یازار کی من بو سوزلری اوخودوم وبیلدیم کی اورانیوم پالانیشی نه تکجه اولار بلکه اوندان آیری یول یوخدو و گرک بو قورخولو ایش گورولسون و یازار کی من بونی بیلندن سورا چوخ قورخولو اولدوم و گئجه لر یوخی داواسی آتاردیم. بیر آز سورا منهتن پروسه سین قوردو و چوخلو فیزیک بلنلر بو پورسه ده ایشله دی. آخیرده ائیله بیلدیلر اورانیوم چکیردکین داغیلدیب وهیروشیما وناکازاکی شهریلیرن بمباردیمان ائتدیلر.1940 اینجی ایلده سلطنتی انجمن اونی ایکی فرانسوی فیزیک بیلنین ایشلرینه گوره سئچدی و او بو ایکی بیلن هنس ون هالبان و لو کوارسکی ائیله ایشلرین گوردی و دئیلدی کی بو ایکی بیلنین یازیلاری و ایشلری گیزلیکده قالسین.2007 اینجی ایلده بو ایکی فرانسوی یازیلاری پول سایلارا یئیشن چاغدا تاپیلدی.هله بیلنمیر کی بو ایکی فرانسوی نجور اتوم پاتلانیشیندا ایش گوروبلر. == نوتلار == {{قایناق|30em}} == قایناقلار == {{Refbegin|30em}} * {{cite journal |last = Arnold |first = Lorna |author-link = Lorna Arnold |year = 1998 |title = A Modest Maker of Modern Physics |url = http://worldtracker.org/media/library/Science/Science%20Magazine/science%20magazine%201997-1998/root/data/Science%201997-1998/pdf/1998_v282_n5388/p5388_0422.pdf |journal = [[Science (journal)|Science]] |volume = 282 |issue = 5388 |page = 422 |bibcode = 1998Sci...282..422A |doi = 10.1126/science.282.5388.422 |s2cid = 161661986 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20140808055350/http://worldtracker.org/media/library/Science/Science%20Magazine/science%20magazine%201997-1998/root/data/Science%201997-1998/pdf/1998_v282_n5388/p5388_0422.pdf |archive-date = 8 August 2014 |df = dmy-all }} * {{cite journal |last1=Bacher |first1=Robert F. |author-link1=Robert Bacher |last2=Condon |first2=Edward U. |author-link2=Edward Condon |year=1932 |title=The Spin of the Neutron |journal=[[Physical Review]] |volume=41 |issue=5 |pages=683–685 |bibcode=1932PhRv...41..683B |doi=10.1103/PhysRev.41.683.2 |url=https://authors.library.caltech.edu/51311/ |access-date=2023-09-28 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407130139/https://authors.library.caltech.edu/51311/ |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Bohr |first1=Niels |author-link1=Niels Bohr |last2=Wheeler |first2=John A. |author-link2=John Archibald Wheeler |year=1939 |title=The Mechanism of Nuclear Fission |url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1939-03-01_55_5/page/426 |journal=[[Physical Review]] |volume=55 |issue=5 |pages=426–450 |bibcode=1939PhRv...56..426B |doi=10.1103/PhysRev.56.426 |doi-access=free }} * {{cite news |last=Bondi |first=Hermann |author-link=Hermann Bondi |date=30 June 1997 |title=How the Bomb's Creator Learned to Love the United States |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/books/how-the-bombs-creator-learned-to-love-the-united-states/160011.article |journal=[[Times Higher Education Supplement]] |access-date=20 July 2014 }} * {{cite journal |last=Bromberg |first=Joan |title=The Impact of the Neutron: Bohr and Heisenberg |journal=[[Historical Studies in the Physical Sciences]] |issn=0890-9997 |volume=3 |pages=307–341 |year=1971 |jstor=27757321 |doi=10.2307/27757321 |s2cid=8516458 |url=https://semanticscholar.org/paper/5cd98f5d8cf8b3da25b01525b2b51595e8eb4b8b }} * {{cite book |last=Brown |first=Andrew |year=1997 |title=The Neutron and the Bomb: A Biography of Sir James Chadwick |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-853992-6 }} * {{cite book |last=Bundy |first=McGeorge |author-link=McGeorge Bundy |year=1988 |title=Danger and Survival: Choices about the Bomb in the First Fifty Years |url=https://archive.org/details/dangersurvivalch0000bund |publisher=[[Random House]] |isbn=978-0-394-52278-4 }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |year=1914 |title=Intensitätsverteilung im magnetischen Spektrum von β-Strahlen von Radium B+C |journal=[[Verhandlungen der Deutschen Physikalischen Gesellschaft]] |volume=16 |pages=383–391 |language=de }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |author-mask=1 |last2=Ellis |first2=Charles D. |author-link=Charles D. Ellis |year=1922 |title=A Preliminary Investigation of the Intensity Distribution in the β-Ray Spectra of Radium B and C |journal=[[Proceedings of the Cambridge Philosophical Society]] |volume=21 |pages=274–280 }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |author-mask=1 |year=1932 |title=Possible Existence of a Neutron |url=http://web.mit.edu/22.54/resources/Chadwick.pdf |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=129 |issue=3252 |pages=312 |bibcode=1932Natur.129Q.312C |doi=10.1038/129312a0 |s2cid=4076465 |ref={{SfnRef|Chadwick|1932a}} |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |author-mask=1 |year=1932 |title=The Existence of a Neutron |journal=[[Proceedings of the Royal Society A]] |volume=136 |issue=830 |pages=692–708 |bibcode=1932RSPSA.136..692C |doi=10.1098/rspa.1932.0112 |jstor=95816 |ref={{SfnRef|Chadwick|1932b}} |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |author-mask=1 |year=1933 |title=Bakerian Lecture. The Neutron |journal=[[Proceedings of the Royal Society A]] |volume=142|issue=846|pages=1–26 |bibcode=1933RSPSA.142....1C |doi=10.1098/rspa.1933.0152 |jstor=96108 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |author-mask1=1 |last2=Goldhaber |first2=Maurice |author-link2=Maurice Goldhaber |year=1934 |title=A Nuclear 'Photo-effect': Disintegration of the Diplon by γ rays |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=142 |issue= 3381|pages=237–238 |bibcode=1934Natur.134..237C |doi=10.1038/134237a0 |s2cid=4137231|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Chadwick |first1=James |author-mask1=1 |last2=Goldhaber |first2=Maurice |author-link2=Maurice Goldhaber |year=1935 |title=The Nuclear Photoelectric Effect |journal=[[Proceedings of the Royal Society A]] |volume=151 |issue=873 |pages=479–493 |bibcode=1935RSPSA.151..479C |doi=10.1098/rspa.1935.0162 |jstor=96561 |doi-access=free }} * {{cite book |last=Close |first=Frank E. |year=2012 |title=Neutrino |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-957459-9 |oclc=840096946 }} * {{cite ODNB |last1=Falconer |first1=Isobel |year=2004 |title=Chadwick, Sir James (1891–1974) |doi=10.1093/ref:odnb/30912 }} * {{cite book |last=Farmelo |first=Graham |author-link=Graham Farmelo |year=2013 |title=Churchill's Bomb: How the United States Overtook Britain in the First Nuclear Arms Race |publisher=[[Basic Books]] |isbn=978-0-465-02195-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/churchillsbombho0000farm }} * {{cite journal |last = Fermi |first = E. |title = Fermi's Theory of Beta Decay (English translation by Fred L. Wilson, 1968) |journal = [[American Journal of Physics]] |year = 1968 |url = http://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 |access-date = 20 January 2013 |doi = 10.1119/1.1974382 |volume = 36 |issue = 12 |bibcode = 1968AmJPh..36.1150W |page = 1150 }} * {{cite journal |last1=Frisch |first1=Otto |author-link=Otto Robert Frisch |year=1939 |title=Physical Evidence for the Division of Heavy Nuclei under Neutron Bombardment |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=143 |issue=3616 |pages=276 |bibcode=1939Natur.143..276F |doi=10.1038/143276a0 |s2cid=4076376|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Goldhaber |first1=Maurice |author-link1=Maurice Goldhaber |year=1934 |title=Spontaneous Emission of Neutrons by Artificially Produced Radioactive Bodies |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=134 |issue=3375 |pages=25 |bibcode=1934Natur.134...25G |doi=10.1038/134025a0 |s2cid=4092342|doi-access=free }} * {{cite book |last=Gowing |first=Margaret |author-link=Margaret Gowing |year=1964 |title=Britain and Atomic Energy, 1939–1945 |url=https://archive.org/details/britainatomicene0000marg |publisher=[[Macmillan Publishers]] |oclc=3195209 }} * {{cite journal |last1 = Hahn |first1 = Otto |author-link = Otto Hahn |last2 = Strassmann |first2 = Fritz |author-link2 = Fritz Strassmann |year = 1939 |title = Über den Nachweis und das Verhalten der bei der Bestrahlung des Urans mittels Neutronen entstehenden Erdalkalimetalle |journal = [[Die Naturwissenschaften]] |volume = 27 |issue = 1 |pages = 11–15 |bibcode = 1939NW.....27...11H |doi = 10.1007/BF01488241 |s2cid = 5920336 |language = de |url = http://www.nssp.uni-saarland.de/lehre/Vorlesung/Kernphysik_SS14/History/Papers/Hahn_Strassmann.pdf |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20141215050641/http://www.nssp.uni-saarland.de/lehre/Vorlesung/Kernphysik_SS14/History/Papers/Hahn_Strassmann.pdf |archive-date = 15 December 2014 |df = dmy-all }} * {{cite journal |last1=von Halban |first1=Hans |author-link1=Hans von Halban |last2=Joliot |first2=Frédéric |author-link2=Frédéric Joliot-Curie |last3=Kowarski |first3=Lew |author-link3=Lew Kowarski |year=1939 |title=Number of Neutrons Liberated in the Nuclear Fission of Uranium |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1939-04-22_143_3625/page/680 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=143 |issue=3625 |page=680 |bibcode=1939Natur.143..680V |doi=10.1038/143680a0 |s2cid=4089039|doi-access=free}} * {{cite book |last1=Heilbron |first1=John L. |author-link=John L. Heilbron |last2=Seidel |first2=Robert W. |year=1989 |title=Lawrence and his Laboratory: A History of the Lawrence Berkeley Laboratory |publisher=[[University of California Press]] |url=https://archive.org/details/lawrencehislabor00heil |isbn=978-0-520-06426-3 |url-access=registration }} * {{cite journal |last=Heisenberg |first=Werner |author-link=Werner Heisenberg |year=1932 |title=Über den Bau der Atomkerne. I |journal=[[Zeitschrift für Physik]] |volume=77 |issue=1–2 |pages=1–11 |bibcode=1932ZPhy...77....1H |doi=10.1007/BF01342433 |s2cid=186218053 |language=de |ref={{SfnRef|Heisenberg|1932a}} }} * {{cite journal |last=Heisenberg |first=Werner |author-mask=1 |year=1932 |title=Über den Bau der Atomkerne. II |journal=[[Zeitschrift für Physik]] |volume=78 |issue=3–4 |pages=156–164 |bibcode=1932ZPhy...78..156H |doi=10.1007/BF01337585 |s2cid=186221789 |language=de |ref={{SfnRef|Heisenberg|1932b}} }} * {{cite journal |last=Heisenberg |first=Werner |author-mask=1 |year=1933 |title=Über den Bau der Atomkerne. III |journal=[[Zeitschrift für Physik]] |volume=80 |issue=9–10 |pages=587–596 |bibcode=1933ZPhy...80..587H |doi=10.1007/BF01335696 |s2cid=126422047 |language=de }} * {{cite book |last1=Herken |first1=Gregg |year=2002 |title=Brotherhood of the Bomb: The Tangled Lives and Loyalties of Robert Oppenheimer, Ernest Lawrence, and Edward Teller |url=https://archive.org/details/brotherhoodofbom0000herk_e3u2 |publisher=[[Holt Paperbacks]] |isbn=978-0-8050-6589-3 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |year=1993 |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-44132-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} * {{cite journal |last=Holt |first=John R. |author-link=John Riley Holt |year=1994 |title=James Chadwick at Liverpool |journal=[[Notes and Records of the Royal Society of London]] |volume=48 |issue=2 |pages=299–308 |doi=10.1098/rsnr.1994.0030 |jstor=532169 |doi-access=free }} * {{cite book |last=Jensen |first=Carsten |year=2000 |title=Controversy and Consensus: Nuclear Beta Decay 1911–1934 |url=https://books.google.com/books?id=wcYlmDm3wJEC&pg=PA88 |publisher=[[Birkhäuser]] |isbn=978-3-7643-5313-1 }} * {{cite journal |last=King |first=Charles D. |year=1997 |title=Sir James Chadwick and his Medical Plans for the Liverpool 37-inch Cyclotron |url=http://www.evolve360.co.uk/Data/10/Docs/09/09King.pdf |journal=Medical Historian |volume=9 |pages=43–55 |access-date=7 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215050544/http://www.evolve360.co.uk/Data/10/Docs/09/09King.pdf |archive-date=15 December 2014 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Laurence |first=William L. |author-link=William L. Laurence |year=1946 |title=Dawn Over Zero: The Story of the Atomic Bomb |url=https://archive.org/details/dawnoverzerostor0000laur |url-access=registration |oclc=4354887 |publisher=[[Alfred A. Knopf]] }} * {{cite journal |last1=Massey |first1=Harrie |author-link1=Harrie Massey |last2=Feather |first2=Norman |author-link2=Norman Feather |year=1976 |title=James Chadwick. 20 October 1891&nbsp;– 24 July 1974 |journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] |volume=22 |pages=10–70 |doi=10.1098/rsbm.1976.0002 |jstor=769732 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Meitner |first1=Lise |author-link1=Lise Meitner |last2=Frisch |first2=Otto R. |author-link2=Otto Robert Frisch |year=1939 |title=Disintegration of Uranium by Neutrons: A New Type of Nuclear Reaction |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1939-02-11_143_3615/page/238 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=143 |issue=3615 |pages=239–240 |bibcode=1939Natur.143..239M |doi=10.1038/143239a0 |s2cid=4113262}} * {{cite journal |last1=Oliphant |first1=M. L. E. |author-link=Mark Oliphant |last2=Rutherford |first2=Lord |author-link2=Ernest Rutherford |year=1933 |title=Experiments on the Transmutation of Elements by Protons |volume=141 |issue=843 |pages=259–281 |journal=[[Proceedings of the Royal Society A]] |bibcode=1933RSPSA.141..259O |doi=10.1098/rspa.1933.0117 |jstor=96218 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Oliphant |first1=M. L. E. |author-mask=1 |last2=Kinsey |first2=B. B. |last3=Rutherford |first3=Lord |author-link3=Ernest Rutherford |year=1933 |title=The Transmutation of Lithium by Protons and by Ions of the Heavy Isotope of Hydrogen |journal=[[Proceedings of the Royal Society A]] |volume=141 |issue=845 |pages=722–733 |bibcode=1933RSPSA.141..722O |doi=10.1098/rspa.1933.0150 |jstor=96179 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Oliphant |first1=M. L. E. |author-mask=1 |last2=Harteck |first2=P. |author-link2=Paul Harteck |last3=Rutherford |first3=Lord |author-link3=Lord Rutherford |year=1934 |journal=[[Proceedings of the Royal Society A]] |title=Transmutation Effects Observed with Heavy Hydrogen |volume=144 |issue=853 |pages=692–703 |bibcode=1934RSPSA.144..692O |doi=10.1098/rspa.1934.0077 |jstor=2935553 |doi-access=free }} * {{cite journal |last=Oliphant |first=Mark |author-mask=1 |year=1974 |title=James Chadwick |journal=[[Physics Today]] |volume=27 |issue=10 |pages=87–89 |bibcode=1974PhT....27j..87O |doi=10.1063/1.3128956 }} * {{cite journal |last1=Rutherford |first1=Ernest |author-link=Ernest Rutherford |last2=Chadwick |first2=James |year=1912 |title=A Balance Method for Comparison of Quantities of Radium and Some of its Applications |journal=[[Proceedings of the Physical Society]] |volume=24 |issue=1 |pages=141–151 |bibcode=1911PPSL...24..141R |doi=10.1088/1478-7814/24/1/320 |url=https://zenodo.org/record/1431497 }} * {{cite web |last=Sublette |first=Carey |title=Polonium Poisoning |date=14 December 2006 |url=http://nuclearweaponarchive.org/News/PoloniumPoison.html |publisher=Nuclear Weapon Archive |access-date=1 August 2014 }} * {{cite book |last=Szasz |first=Ferenc |year=1992 |title=British Scientists and the Manhattan Project: The Los Alamos Years |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=978-0-312-06167-8 }} * {{cite web |last=Weiner |first=Charles |date=20 April 1969 |title=Interview with Sir James Chadwick |url=http://www.aip.org/history/ohilist/3974_1.html |publisher=[[American Institute of Physics]] |access-date=5 August 2014 |archive-date=16 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716020131/http://www.aip.org/history/ohilist/3974_1.html |url-status=dead |accessdate=2023-09-28 |archivedate=2014-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716020131/http://www.aip.org/history/ohilist/3974_1.html }} * {{cite book |last = Whaling |first = Ward |year = 2009 |title = Robert F. Bacher 1905–2004 |url = http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bacher-robert-f.pdf |series = [[Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences]] |publisher = [[National Academy of Sciences]] |access-date = 22 March 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20140531133917/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bacher-robert-f.pdf |archive-date = 31 May 2014 |df = dmy-all }} * {{cite journal |last = Zhang |first = Youshang |year = 2010 |title = In memory of Professor Tianqin Cao (Tien-chin Tsao) |url = http://journal.hep.com.cn/pac/EN/article/downloadArticleFile.do?attachType=PDF&id=10366 |journal = [[Protein & Cell]] |volume = 1 |issue = 6 |pages = 507–509 |doi = 10.1007/s13238-010-0074-2 |pmid = 21246905 |pmc = 4875321 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20140810185715/http://journal.hep.com.cn/pac/EN/article/downloadArticleFile.do?attachType=PDF&id=10366 |archive-date = 10 August 2014 |df = dmy-all }} {{Refend}} == چوخ اوخو == {{آمبار بؤلمه}} * {{cite journal |year=1948 |title=Sir James Chadwick, F.R.S. |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=161 |issue=4103 |pages=964 |bibcode=1948Natur.161Q.964. |doi=10.1038/161964a0 |doi-access=free }} * {{cite journal |year=1972 |title=Sir James Chadwick, C.H., LL.D., F.R.S.: 80th birthday |journal=[[Contemporary Physics]] |volume=13 |issue=3 |pages=310 |bibcode=1972ConPh..13..310. |doi=10.1080/00107517208205684 }} * {{cite book |last1=Rutherford |first1=Ernest |author-link1=Ernest Rutherford |last2=Chadwick |first2=James |last3=Ellis |first3=Charles D. |author-link3=Charles Drummond Ellis |year=2010 |title=Radiation from Radioactive Substances |edition=Reprint of 2nd |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-108-00901-0 |ref=none }} ==ائشیک باغلانتیلاری== * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/3974-1 Oral history interview transcript with James Chadwick on 15 April 1969, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session I * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/3974-2 Oral history interview transcript with James Chadwick on 16 April 1969, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session II * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/3974-3 Oral history interview transcript with James Chadwick on 17 April 1969, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session III * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/3974-4 Oral history interview transcript with James Chadwick on 20 April 1969, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session IV * {{Nobelprize}} {{S-start}} {{s-aca}} {{S-bef|before=[[John Forbes Cameron]]}} {{S-ttl|title=Master of [[Gonville and Caius College, Cambridge|Gonville and Caius College]]|years=1948–1959}} {{S-aft|after=[[نویل فرانسیس مات|سر نویل فرانسیس مات]]}} {{S-end}} {{فیزیکده نوبل جایزه‌سینی قازانانلار}} {{Portal bar|بیوقرافی|فیزیک|History of science|Nuclear technology|World War II}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Chadwick, James}} [[بؤلمه:۱۸۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۷۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰.یوز ایل اینگیلیسلی فیزیکچیلر]] [[Category:Academics of the Victoria University of Manchester]] [[Category:Alumni of Gonville and Caius College, Cambridge]] [[Category:Alumni of the Victoria University of Manchester]] [[Category:English atheists]] [[بؤلمه:اینگیلیس چکیردک فیزیکچیلر]] [[Category:English Nobel laureates]] [[Category:British Nobel laureates]] [[Category:Experimental physicists]] [[Category:Fellows of Gonville and Caius College, Cambridge]] [[Category:Fellows of the Royal Society]] [[Category:Knights Bachelor]] [[Category:Manhattan Project people]] [[بؤلمه:لس آلاموس، نیومکزیکو دوغوملولار]] [[Category:Masters of Gonville and Caius College, Cambridge]] [[Category:Medal for Merit recipients]] [[Category:Members of the Order of the Companions of Honour]] [[Category:Members of the Royal Academy of Belgium]] [[Category:Members of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences]] [[Category:Nobel laureates in Physics]] [[Category:People educated at the Central Grammar School for Boys]] [[Category:Recipients of the Copley Medal]] [[Category:Recipients of the Medal of Freedom]] [[Category:Recipients of the Pour le Mérite (civil class)]] [[Category:Academics of the University of Liverpool]] [[بؤلمه:بولینقتون دوغوملولار]] [[Category:World War I civilian detainees held by Germany]] [[Category:People associated with the nuclear weapons programme of the United Kingdom]] [[Category:People from Dupont Circle]] [[Category:Members of the American Philosophical Society]] rw89xe9w0j6dag6ne9v3v5nobbz0zw6 0 15564 1587925 1578336 2026-05-11T22:25:26Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587925 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | name = ایندیانا | official_name = ایندیانا ایالتی |ElectoralVotes = 11<ref>{{cite web|title=Electoral College Information|url=http://www.in.gov/sos/elections/2979.htm|website=in.gov|access-date=January 12, 2016}}</ref> | image_flag = Flag of Indiana.svg | flag_link = Flag of Indiana | anthem = [[On the Banks of the Wabash, Far Away]] | image_seal = Indiana-StateSeal.svg | image_map = Indiana in United States.svg | nickname = The [[Hoosier]] State |Former = Indiana Territory | population_demonym = [[Hoosier]] | motto = [[The Crossroads of America]] | seat = [[ایندیاناپولیس]] |LargestCity = capital |LargestMetro = [[Indianapolis metropolitan area|Greater Indianapolis]] |Governor = [[اریک هولکومب]] ([[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نین جومهوریت حیزبی|ج]]) |Lieutenant Governor = [[سوزان کروچ]] (ج) |Legislature = [[Indiana General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Indiana Senate]] |Lowerhouse = [[Indiana House of Representatives]] |Judiciary = [[Indiana Supreme Court]] |Senators = {{Unbulleted list|{{nowrap|[[تاد یانق]] (R)}}|{{Nowrap|[[Mike Braun]] (R)}}}} |Representative = {{Unbulleted list|7 Republicans|2 Democrats}} | postal_code = IN |TradAbbreviation = Ind. |OfficialLang = [[اینگیلیس دیلی]] | area_rank = 38th | area_total_sq_mi = 36,418 | area_total_km2 = 94,321 | area_land_sq_mi = 35,868 | area_land_km2 = 92,897 | area_water_sq_mi = 550 | area_water_km2 = 1,424 | area_water_percent = 1.5 | population_as_of = 2020 | population_rank = 17th | 2010Pop = 6,785,528<ref name="2020 U.S. Census">{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/apportionment-2020-table02.pdf |publisher=[[United States Census Bureau]] |author=Resident Population Data |title=Resident Population Data – 2020 Census}}</ref> |2000DensityUS = 183 |2000Density = 70.7 |MedianHouseholdIncome = $54,181 (2017)<ref name=kff>{{cite web |url=http://kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0 |website=The Henry J. Kaiser Family Foundation |title=Median Annual Household Income |access-date=April 8, 2019}}</ref> |IncomeRank = 35th |Total GDP Rank = 16th |Total GDP = 352,273 (2017) |Per Capita GDP Rank = 33rd |Per capita GDP = 38,037 (2005) |AdmittanceOrder = 19th |AdmittanceDate = December 11, 1816 | timezone1 = [[Eastern Time Zone|Eastern]] | utc_offset1 = −05:00 | timezone1_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] | utc_offset1_DST = −04:00 | timezone1_location = 80 counties | timezone2 = [[Central Time Zone (North America)|Central]] | utc_offset2 = −06:00 | timezone2_DST = [[Central Daylight Time|CDT]] | utc_offset2_DST = −05:00 | timezone2_location = 12 counties |Latitude = 37° 46′ N to 41° 46′ N |Longitude = 84° 47′ W to 88° 6′ W | width_mi = 140 | width_km = 225 | length_mi = 270 | length_km = 435 | elevation_max_point = [[Hoosier Hill]]<ref name=USGS>{{cite web |url=http://pubs.usgs.gov/gip/Elevations-Distances/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |year=2001 |access-date=October 21, 2011}}</ref><ref name=NAVD88>Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> | elevation_max_ft = 1,257 | elevation_max_m = 383 | elevation_ft = 700 | elevation_m = 210 | elevation_min_point = Confluence of [[اوهایو چایی]] and [[Wabash River]] | elevation_min_ft = 320 | elevation_min_m = 97 | iso_code = US-IN | website = www.in.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Indiana |Flag = Flag of Indiana.svg |Seal = Indiana-StateSeal.svg |Amphibian = |Bird= [[Northern cardinal|Cardinal]] |Butterfly = |Crustacean = |Fish = |Flower = [[پیون]] |Grass = |Insect = Say's [[Firefly]]<ref>{{cite web |url=https://www.wthr.com/article/lightning-bug-becomes-indianas-official-state-insect |title=Lightning bug becomes Indiana's official state insect |date=February 27, 2018 |website=13 WTHR Indianapolis |accessdate=2021-08-20 |archivedate=2018-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180228022002/https://www.wthr.com/article/lightning-bug-becomes-indianas-official-state-insect }}</ref> |Mammal = |Reptile = |Tree = [[Liriodendron tulipifera|Tulip tree]] |Beverage = |Colors = [[گؤی (رنگ)]] and [[Gold (color)|gold]] |Dance = |Dinosaur = |Firearm = [[Grouseland|Grouseland Rifle]] |Food = [[Sugar cream pie]] |Fossil = |Gemstone = |Instrument = |Mineral = |Poem = "Indiana" |Rock = [[Indiana Limestone|Salem Limestone]] |Shell = |Ships = [[USS Indianapolis]] (4), [[USS Indiana]] (4) |Slogan = ''Honest to Goodness Indiana'' |Soil = [[Miami (soil)|Miami]] |Sport = [[بسکتبال]] |Tartan = |Toy = |Other = River: [[Wabash River|Wabash]] |Route Marker = Indiana 13.svg |Quarter = 2002 IN Proof.png |QuarterReleaseDate = 2002 }} '''ایندیانا''' (اینگیلیسجه. State of Indiana) ({{IPAc-en|audio=en-us-Indiana.ogg|ˌ|ɪ|n|d|i|ˈ|æ|n|ə}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لری|آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر]] اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر. مساحتی 94,321 ک.م^۲ و توپلوم سایی سی 6,619,680 نفر ، و باشکندی [[ایندیاناپولیس]] دیر. ==قایناقلار== {{قایناق}} {{Refbegin}} * {{Cite book|title=The Encyclopedia of Indianapolis|url=https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0|author=Bodenhamer, David J.|author2=Barrows, Robert Graham|author3=Vanderstel, David Gordon|year=1994|publisher=[[ایندیانا بیلیم‌یوردو]] Press|isbn=978-0-253-31222-8}} * {{Cite book|title=Indiana|url=https://archive.org/details/indiana00bril|author=Brill, Marlene Targ|year=2005|publisher=[[Marshall Cavendish]]|isbn=978-0-7614-2020-0}} * {{Cite book| last =Carmony| first =Donald F.| title =Indiana, 1816 to 1850: The Pioneer Era| url =https://archive.org/details/indiana18161850p0000carm| publisher =[[Indiana Historical Society]]| year =1998| location =Indianapolis| isbn =978-0-87195-124-3}} * {{Cite book|title=Hoosiers in the Civil War|author=Funk, Arville L|year=1967|isbn=978-0-9623292-5-8|publisher=Adams Press}} * {{Cite book|author=Gray, Ralph D|title=Gentlemen from Indiana: National Party Candidates,1836–1940| year=1977 |publisher=[[Indiana Historical Bureau]]|isbn=978-1-885323-29-3}} * {{Cite book|title=Indiana History: A Book of Readings|author=Gray, Ralph D|year=1995|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-32629-4}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|year=2005|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|url=https://archive.org/details/hereisyourindia00indi|year=2007|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book| author =Indiana Writer's Project| title =Indiana: A Guide To The Hoosier State|series=American Guide Series| date=1973 |orig-year =1937}} * {{Cite book| last =Jackson| first =Marion T., ed.| title =The Natural Heritage of Indiana| publisher=Indiana University Press| year =1997| location =Bloomington| isbn =978-0-253-33074-1}} * {{Cite book|title=Handbook of Indiana Geology|author=Logan, William Newton|author2=Cumings, Edgar Roscoe|author3=Malott, Clyde Arnett|author4=Visher, Stephen Sargent|author5=Tucker, William Motier|author6=Reeves, John Robert|year=1922|publisher=William B. Burford}} * Madison, James H. ''Hoosiers: A New History of Indiana.'' Bloomington, IN: Indiana University Press, 2014. * {{Cite book| last = Madison| first =James H.| title =The Indiana Way: A State History| url = https://archive.org/details/indianawaystateh0000madi| publisher=Indiana University Press and Indiana Historical Society| year =1990| location =Bloomington and Indianapolis| isbn =978-0-253-20609-1}} * {{Cite book|title=A Century of Indiana|url=https://archive.org/details/acenturyindiana00moorgoog|author=Moore, Edward E|year=1910|publisher=American Book Company}} * {{Cite book|title=Indiana|author=Pell, Ed|year=2003|publisher=Capstone Press|isbn=978-0-7368-1582-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/indianapell00pell}} * {{Cite book | last =Skertic | first = Mark |author2=John J. Watkins | title=A Native's Guide to Northwest Indiana| url =https://archive.org/details/isbn_9781893121089 | year = 2003}} * {{Cite book| last =Taylor| first =Robert M., ed.| title =Indiana: A New Historical Guide| url =https://archive.org/details/indiananewhistor0000tayl| publisher=Indiana Historical Society| year = 1990| location =Indianapolis| isbn=978-0-87195-048-2}} * {{Cite book| last = Taylor| first = Robert M., ed.| title =The State of Indiana History 2000: Papers Presented at the Indiana Historical Society's Grand Opening| publisher =Indiana Historical Society| year =2001| location = Indianapolis}} {{Refend}} ==خاریجی لینکلر== * {{Official website|http://www.in.gov}} * [http://iga.in.gov/legislative/laws/const/articles/001/ Indiana Constitution] * [http://www.visitindiana.com/ Indiana Travel and Tourism Information] * [http://www.in.gov/dnr/2329.htm Indiana State Parks]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/states/indiana/index.html Indiana State Guide, from the Library of Congress] * {{OSM relation|161816}} {{S-start}} {{S-bef|before=[[لوئیزیانا]]}} {{S-ttl|title=[[بیرلشمیش ایالتلرینه قوشولان ایالترین لیستی تاریخ اساسیندا]]|years=Admitted on December 11, 1816 (19th)}} {{S-aft|after=[[میسیسیپی]]}} {{S-end}} {{جوغرافیایی موقعیت | Northwest = [[Lake Michigan]] | North = {{بایراق|Michigan}} | Northeast = | West = {{بایراق|Illinois}} | Centre = '' Indiana'': [[Outline of Indiana|Outline]] • [[Index of Indiana-related articles|Index]] | East = {{بایراق|Ohio}} | Southwest = | South = {{بایراق|Kentucky}} | Southeast = }} {{بیرلشمیش ایالتلرین سیاسی بؤلوملری}} {{Authority control}} {{Coord|39.8942|-86.2816|dim:300000_region:US-IN_type:adm1st|name=State of Indiana|display=title}} [[بؤلمه:ایندیانا| ]] [[بؤلمه:اورتا غرب بیرلشمیش ایالتلر]] [[بؤلمه:۱۸۱۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[Category:U.S. states with multiple time zones]] [[بؤلمه:۱۸۱۶ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار]] em698x02jzuczw3ijjfj1agd43atf5v 0 15682 1587896 1561155 2026-05-11T21:33:55Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587896 wikitext text/x-wiki {{Short description|Study of general and fundamental questions}} [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|upright=1.35|[[رافائل]] طرفیندن ''آتن مکتبی'' (۱۵۰۹-۱۵۱۱)، قدیم یونان معمارلیغیندان ایلهاملاناراق ایدهآللاشدیریلمیش بیر مۆحیطده مشهور کلاسسیک یونان فیلوسوفلارینی تصویر ائدیر.]] {{Philosophy sidebar}} '''فلسفه''' ({{Lang-grc-gre|φιλοσοφία}}, {{Lang-grc|philosophia|lit=بیلگه‌لیک سئوگیسی|label=none|italic=yes}}) وارلیق، سبب، [[معریفت بیلیمی|بیلیک]]، [[اخلاق فلسفه‌سی|دَیَرلر]]، عقیل و دیل کیمی عۆمومی و اَساس سواللارین ایشلنمه‌سیدیر.<ref>https://plato.stanford.edu/search/r?entry=/entries/process-philosophy/&page=1&total_hits=2206&pagesize=10&archive=None&rank=0&query=process%20philosophy</ref><ref>{{Cite web |title=philosophy {{!}} Definition, Systems, Fields, Schools, & Biographies |url=https://www.britannica.com/topic/philosophy |access-date=2022-05-29 |website=Encyclopædia Britannica |language=en |archive-date=23 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223162559/https://www.britannica.com/topic/philosophy |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Philosophy|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/philosophy|date=2020|website=Lexico|publisher=[[University of Oxford Press]]|access-date=28 March 2019|archive-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142405/https://en.oxforddictionaries.com/definition/philosophy|url-status=dead|accessdate=2023-02-16|archivedate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328142405/https://en.oxforddictionaries.com/definition/philosophy}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sellars|first1=Wilfrid|url=http://selfpace.uconn.edu/class/percep/SellarsPhilSciImage.pdf|title=Empiricism and the Philosophy of Mind|date=1963|publisher=Routledge and Kegan Paul Ltd.|pages=1, 40|access-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323095530/http://selfpace.uconn.edu/class/percep/SellarsPhilSciImage.pdf|archive-date=23 March 2019|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Chalmers |first1=David J. |title=Facing up to the problem of consciousness |journal=Journal of Consciousness Studies |date=1995 |volume=2 |issue=3 |pages=200, 219 |url=http://www.consc.net/papers/facing.html |access-date=28 March 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120095823/http://consc.net/papers/facing.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Henderson |first1=Leah |title=The problem of induction |journal=Stanford Encyclopedia of Philosophy |date=2019 |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/induction-problem/ |access-date=28 March 2019 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327224912/https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/induction-problem/ |url-status=live }}</ref> بعضی منبعلر بۇ ایصطیلاح [[فیثاغورس]] ({{Circa|۵۷۰|۴۹۵|lk=no}} م‌ق)،<ref>{{Cite book|last=Cicero|first=Marcus Tullius|url=https://www.gutenberg.org/files/14988/14988-h/14988-h.htm|title=Tusculan Disputations|publisher=Harper & Brothers|year=1877|location=New York|pages=166|access-date=12 June 2021|archive-date=18 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518014748/https://www.gutenberg.org/files/14988/14988-h/14988-h.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Cameron|first=Alister|title=The Pythagorean Background of the theory of Recollection|url=https://archive.org/details/pythagoreanbackg0000alis|publisher=George Banta Publishing Company|year=1938}}</ref> طرفیندن ایشلندیگینی ایدعا ائدیر، باخمایاراق کی، بۇ نظرییه بعضیلری طرفیندن مۆباحیصه‌لندیریلیر.<ref>Jaeger, W. 'On the Origin and Cycle of the Philosophic Ideal of Life.' First published in Sitzungsberichte der preussischen Akademie der Wissenschaften, philosophisch-historishce Klasse, 1928; Eng. Translation in Jaeger's Aristotle, 2nd Ed. Oxford, 1948, 426-61.</ref><ref>{{cite book|last=Festugiere|first=A.J.|year=1958|chapter=Les Trios Vies|title=Acta Congressus Madvigiani|volume=2|location=Copenhagen|pages=131–78}}</ref><ref>{{Cite book |last=Guthrie |first=W. K. C. |url=https://archive.org/details/historyofgreekph0002unse |title=A history of Greek philosophy |date=1962–1981 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-05160-6 |location=Cambridge |pages=165–166 |oclc=22488892 |quote=This does not of course amount to saying that the simile goes back to Pythagoras himself, but only that the Greek ideal of philosophia and theoria (for which we may compare Herodotus's attribution of these activities to Solon I, 30) was at a fairly early date annexed by the Pythagoreans for their master |access-date=12 June 2021 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121185645/https://www.worldcat.org/title/history-of-greek-philosophy/oclc/22488892 |archive-date=21 January 2022 |url-status=live}}</ref> == قایناقلار == === نوتلار === {{قایناق|35em|group=lower-roman}} === سندلر === {{قایناق|30em|refs= <ref name="justification">{{cite book |title=The Ethics of Philosophical Practice |first=Anthony |last=Quinton|author-link=Anthony Quinton|page= [{{Google books|plainurl=y |id=sI4YAAAAIAAJ}} 666] |quote= Philosophy is rationally critical thinking, of a more or less [[:wikt:systematic|systematic]] kind about the general nature of the world (metaphysics or theory of existence), the justification of belief (epistemology or theory of knowledge), and the conduct of life (ethics or theory of value). Each of the three elements in this list has a non-philosophical counterpart, from which it is distinguished by its explicitly rational and critical way of proceeding and by its systematic nature. Everyone has some general conception of the nature of the world in which they live and of their place in it. Metaphysics replaces the unargued assumptions embodied in such a conception with a rational and organized body of beliefs about the world as a whole. Everyone has occasion to doubt and question beliefs, their own or those of others, with more or less success and without any theory of what they are doing. Epistemology seeks by argument to make explicit the rules of correct belief formation. Everyone governs their conduct by directing it to desired or valued ends. Ethics, or moral philosophy, in its most inclusive sense, seeks to articulate, in rationally systematic form, the rules or principles involved.}} in {{Harvard citation no brackets|Honderich|1995}}.</ref> <ref name="Online Etymology Dictionary">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=philosophy&searchmode=none |title=philosophy (n.)|work=Online Etymology Dictionary |access-date=22 August 2010 |archive-date=2 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702125749/http://www.etymonline.com/index.php?search=philosophy&searchmode=none |url-status=live }}</ref> <ref name="Webster's New World Dictionary">The definition of philosophy is: "1. orig., love of, or the search for, wisdom or knowledge 2. theory or logical analysis of the principles underlying conduct, thought, knowledge, and the nature of the universe". {{cite book |title=Webster's New World Dictionary|edition= Second College}}</ref> }} === کیتاب === {{Refbegin|30em}} * {{cite book|editor1-first=Paul |editor1-last=Edwards|editor-link=Paul Edwards (philosopher)|title=The Encyclopedia of Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=uqaajgEACAAJ}}|year=1967|publisher=Macmillan & Free Press }} * {{cite book|first=Immanuel |last=Kant|title=Critique of Pure Reason|url={{Google books|plainurl=y |id=cn9JAAAAYAAJ}}|year=1881|publisher=Macmillan }} * {{cite book|editor-first=Thomas |editor-last=Baldwin|title=The Cambridge History of Philosophy 1870–1945|url={{Google books|plainurl=y |id=I09hCIlhPpkC}}|date=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-59104-1}} * {{cite book|first1=Brian P. |last1=Copenhaver|first2=Charles B. |last2=Schmitt|title=Renaissance philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=CgsFAQAAIAAJ}}|date=1992|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-219203-5}} * {{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = Science before the Greeks | title= The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context | url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages = [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/1 1]–27 | edition = Second | location = Chicago, Illinois | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-48205-7}} * {{cite book|first=Steven |last=Nadler|author-link=Steven Nadler|title=A Companion to Early Modern Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=KENbzY8uDGkC}}|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-99883-0}} * {{cite book|first=Donald |last=Rutherford|title=The Cambridge Companion to Early Modern Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=lH8FAQAAIAAJ}}|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-82242-8}} * {{cite book|editor-first1=C.B. |editor-last1=Schmitt|editor-first2=Quentin |editor-last2=Skinner|title=The Cambridge History of Renaissance Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=jJnyxg3xxTEC}}|year=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-39748-3}} * {{cite book|title=A New History of Western Philosophy|isbn=978-0-19-958988-3|last1=Kenny|first1=Anthony|author-link=Anthony Kenny|url={{Google books|plainurl=y |id=rco-uQAACAAJ}}|date=2012|publisher=Oxford University Press }} * {{cite book |editor-first= T. |editor-last=Honderich|title=The Oxford Companion to Philosophy |publisher=Oxford University Press |year=1995|isbn=978-0-19-866132-0|url={{Google books|plainurl=y |id=sI4YAAAAIAAJ}}}} * {{cite book|editor-first1=Nicholas |editor-last1=Bunnin|editor-first2=Eric |editor-last2=Tsui-James|title=The Blackwell Companion to Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=HNWIcgEswrsC|page=620}}|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-99787-1}} * {{cite book|first=Frederick Charles |last=Copleston |author-link=Frederick Copleston|title=A history of philosophy: volume III: Ockham to Suárez|url={{Google books|plainurl=y |id=QZ1WkHs5wHcC}}|year=1953|publisher=Paulist Press|isbn=978-0-8091-0067-5}} * {{cite book|title=Concise Routledge Encyclopedia of Philosophy|chapter-url={{Google books|plainurl=y |id=-MWK96fFN4UC}}|last1=Leaman|first1=Oliver|author-link=Oliver Leaman|first2=Parviz|last2=Morewedge|chapter=Islamic philosophy modern|editor-first=Edward|editor-last=Craig|publisher=Psychology Press|year=2000|isbn=978-0-415-22364-5|url=https://archive.org/details/conciseroutledge00edwa}} * {{Cite journal|last=Buccellati|first=Giorgio|date=1981|title=Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=101|issue=1|pages=35–47|doi=10.2307/602163|jstor=602163}} * {{cite book|title=Philosophy before the Greeks. The Pursuit of Truth in Ancient Babylonia|year=2015|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691157184|ref={{SfnRef|Philosophy before the Greeks|2015}} }} * {{cite book|last=Westerhoff|first=Jan|author-link=Jan Westerhoff|year=2018|title=The Golden Age of Indian Buddhist Philosophy|location=Oxford|publisher=[[Oxford University Press]]}} {{Refend}} ==چوخ اوخو== === عومومی موقدمه === {{Refbegin|30em}} * {{cite book|editor=Richard McKeon|editor-link=Richard McKeon|author=Aristotle|author-link=Aristotle|title=The Basic Works of Aristotle|url=https://archive.org/details/basicworksofaris00aris|date=1941|publisher=Random House|location=New York}} * Blumenau, Ralph. ''Philosophy and Living''. {{ISBN|978-0-907845-33-1}} * [[Edward Craig (philosopher)|Craig, Edward]]. ''Philosophy: A Very Short Introduction''. {{ISBN|978-0-19-285421-6}} * Harrison-Barbet, Anthony, ''Mastering Philosophy''. {{ISBN|978-0-333-69343-8}} * [[برتراند راسل|Russell, Bertrand]]. ''[https://web.archive.org/web/20040807090338/http://philosophy.hku.hk/think/phil/russell/ The Problems of Philosophy]''. {{ISBN|978-0-19-511552-9}} * Sinclair, Alistair J. ''What is Philosophy? An Introduction'', 2008, {{ISBN|978-1-903765-94-4}} * [[Elliott Sober|Sober, Elliott]]. (2001). ''Core Questions in Philosophy: A Text with Readings''. Upper Saddle River, Prentice Hall. {{ISBN|978-0-13-189869-1}} * [[Robert C. Solomon|Solomon, Robert C.]] ''Big Questions: A Short Introduction to Philosophy''. {{ISBN|978-0-534-16708-0}} * [[Nigel Warburton|Warburton, Nigel]]. ''Philosophy: The Basics''. {{ISBN|978-0-415-14694-4}} * Nagel, Thomas. ''What Does It All Mean? A Very Short Introduction to Philosophy''. {{ISBN|978-0-19-505292-3}} * ''Classics of Philosophy (Vols. 1, 2, & 3)'' by Louis P. Pojman * Cottingham, John. Western Philosophy: An Anthology. 2nd ed. Malden, MA: Blackwell Pub., 2008. Print. Blackwell Philosophy Anthologies. * [[Richard Tarnas|Tarnas, Richard]]. ''The Passion of the Western Mind: Understanding the Ideas That Have Shaped Our World View''. {{ISBN|978-0-345-36809-6}} {{Refend}} === مووضوع اساسیندا موقدمه‌لر === {{Refbegin|30em}} ====آفریقالی==== * Imbo, Samuel Oluoch. ''An Introduction to African Philosophy.'' {{ISBN|978-0-8476-8841-8|}} ====شرقی==== * ''A Source Book in Indian Philosophy'' by Sarvepalli Radhakrishnan, Charles A. Moore * Hamilton, Sue. ''Indian Philosophy: a Very Short Introduction''. {{ISBN|978-0-19-285374-5|}} * Kupperman, Joel J. ''Classic Asian Philosophy: A Guide to the Essential Texts''. {{ISBN|978-0-19-513335-6|}} * Lee, Joe and Powell, Jim. ''Eastern Philosophy For Beginners''. {{ISBN|978-0-86316-282-4|}} * Smart, Ninian. ''World Philosophies''. {{ISBN|978-0-415-22852-7|}} * Copleston, Frederick. ''Philosophy in Russia: From Herzen to Lenin and Berdyaev''. {{ISBN|978-0-268-01569-5|}} ====ایسلامی==== * ''Medieval Islamic Philosophical Writings'' edited by Muhammad Ali Khalidi * {{cite book|last=Leaman|first=Oliver|title=A Brief Introduction to Islamic Philosophy|isbn=978-0-7456-1960-6|date=2000-04-14}} * {{cite book|last=Corbin|first=Henry|author-link=Henry Corbin|title=History Of Islamic Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=UNfgAwAAQBAJ}}|date=23 June 2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-19888-6|translator1-first=Liadain|translator1-last=Sherrard|translator2-first=Philip|translator2-last=Sherrard|translator2-link=Philip Sherrard|orig-year=1993}} * {{cite book|first1=Mehdi Amin Razavi|last1=Aminrazavi|first2=Seyyed Hossein|last2=Nasr|first3=Seyyed Hossein|last3=Nasr, PH.D.|title=The Islamic Intellectual Tradition in Persia|url={{Google books|plainurl=y |id=WNVcAgAAQBAJ}}|date=16 December 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-78105-6}} {{Refend}} === تاریخی موقدمه‌لر === {{Refbegin|30em}} ====عومومی==== * {{cite book|last=Oizerman|first=Teodor|author-link=Teodor Oizerman|others=translated by H. Campbell Creighton, M.A., Oxon|title=The Main Trends in Philosophy. A Theoretical Analysis of the History of Philosophy|url=http://su-ltd.mylivepage.ru/file/2715/6529_OizermanT.I.-Main_trends_in_Philosophy.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306000629/http://su-ltd.mylivepage.ru/file/2715/6529_OizermanT.I.-Main_trends_in_Philosophy.pdf|archive-date=2012-03-06|format=DjVu, etc.|access-date=20 January 2011|edition=2nd|year=1988|publisher=[[Progress Publishers]]|location=[[موسکو]]|isbn=978-5-01-000506-1|url-status=dead}} First published in Russian as {{Lang|ru|Главные философские направления}}. * [[Kathleen Higgins|Higgins, Kathleen M.]] and [[Robert C. Solomon|Solomon, Robert C.]] ''A Short History of Philosophy''. {{ISBN|978-0-19-510196-6|}} * [[ویل دورانت|Durant, Will]], ''Story of Philosophy: The Lives and Opinions of the World's Greatest Philosophers'', Pocket, 1991, {{ISBN|978-0-671-73916-4|}} * {{cite book|last=Oizerman|first=Teodor|author-link=Teodor Oizerman|others=translated from Russian by Robert Daglish|title=Problems of the History of Philosophy|url=http://leninist.biz/en/1973/PHP462/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706145426/http://leninist.biz/en/1973/PHP462/index.html|archive-date=6 July 2011|access-date=20 January 2011|edition=1st|year=1973|publisher=[[Progress Publishers]]|location=[[موسکو]]|url-status=dead}} First published in Russian as {{Lang|ru|Проблемы историко-философской науки}}. ====چوخدانکی==== * Knight, Kelvin. ''Aristotelian Philosophy: Ethics and Politics from Aristotle to MacIntyre''. {{ISBN|978-0-7456-1977-4|}} ====اورتا عصر==== * ''The Phenomenology Reader'' by Dermot Moran, Timothy Mooney * Kim, J. and Ernest Sosa, Ed. (1999). ''Metaphysics: An Anthology''. Blackwell Philosophy Anthologies. Oxford, Blackwell Publishers Ltd. * {{cite book|first1=Edmund|last1=Husserl|first2=Donn|last2=Welton|title=The Essential Husserl: Basic Writings in Transcendental Phenomenology|url={{Google books|plainurl=y |id=hC2Ac8VGLacC}}|year=1999|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-21273-3}} ====مودرن و موعاصیر==== * ''The English Philosophers from Bacon to Mill'' by Edwin Arthur * ''European Philosophers from Descartes to Nietzsche'' by Monroe Beardsley * ''Existentialism: Basic Writings (Second Edition)'' by Charles Guignon, Derk Pereboom * Curley, Edwin, ''A Spinoza Reader'', Princeton, 1994, {{ISBN|978-0-691-00067-1|}} * [[Alan Bullock|Bullock, Alan]], R.B. Woodings, and John Cumming, ''eds''. ''The Fontana Dictionary of Modern Thinkers'', in series, ''Fontana Original[s]''. Hammersmith, Eng.: Fontana Press, 1992 [1983]. xxv, 867 p. {{ISBN|978-0-00-636965-3|}} * [[Roger Scruton|Scruton, Roger]]. ''A Short History of Modern Philosophy''. {{ISBN|978-0-415-26763-2|}} * ''Contemporary Analytic Philosophy: Core Readings'' by James Baillie * [[Kwame Anthony Appiah|Appiah, Kwame Anthony]]. ''Thinking it Through&nbsp;&nbsp;– An Introduction to Contemporary Philosophy'', 2003, {{ISBN|978-0-19-513458-2|}} * Critchley, Simon. ''Continental Philosophy: A Very Short Introduction''. {{ISBN|978-0-19-285359-2|}} {{Refend}} === قایناق ایشلر === {{Refbegin|30em}} * {{cite book |title = A Source Book in Chinese Philosophy |last = Chan |first = Wing-tsit |author-link = Wing-tsit Chan |publisher = Princeton University Press |year = 1963 |isbn = 978-0-691-01964-2 |url = {{Google books|plainurl=y |id=dzmMaVTvUzAC}} }} * {{cite book |title = Essentials of Neo-Confucianism: Eight Major Philosophers of the Song and Ming Periods |last = Huang |first = Siu-chi |publisher = Greenwood Publishing Group |year = 1999 |isbn = 978-0-313-26449-8 |url = {{Google books|plainurl=y |id=sjzPPg8eK7sC}} }} * ''The Cambridge Dictionary of Philosophy'' by Robert Audi * ''The Routledge Encyclopedia of Philosophy'' (10 vols.) edited by Edward Craig, [[Luciano Floridi]] (available online by subscription); or * ''The Concise Routledge Encyclopedia of Philosophy'' edited by Edward Craig (an abridgement) * {{cite book|editor1-first=Paul|editor1-last=Edwards|editor-link=Paul Edwards (philosopher)|title=The Encyclopedia of Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=uqaajgEACAAJ}}|year=1967|publisher=Macmillan & Free Press}}; in 1996, a ninth supplemental volume appeared that updated the classic 1967 encyclopedia. * ''[[International Directory of Philosophy and Philosophers]]''. Charlottesville, Philosophy Documentation Center. * ''[[Directory of American Philosophers]]''. Charlottesville, Philosophy Documentation Center. * ''Routledge History of Philosophy'' (10 vols.) edited by John Marenbon * ''History of Philosophy'' (9 vols.) by [[Frederick Copleston]] * ''A History of Western Philosophy'' (5 vols.) by [[W.T. Jones (philosopher)|W.T. Jones]] * ''History of Italian Philosophy'' (2 vols.) by [[Eugenio Garin]]. Translated from Italian and Edited by Giorgio Pinton. Introduction by Leon Pompa. * ''Encyclopaedia of Indian Philosophies'' (8 vols.), edited by Karl H. Potter et al. (first 6 volumes out of print) * ''Indian Philosophy'' (2 vols.) by [[Sarvepalli Radhakrishnan]] * ''A History of Indian Philosophy'' (5 vols.) by [[Surendranath Dasgupta]] * ''History of Chinese Philosophy'' (2 vols.) by Fung Yu-lan, Derk Bodde * ''Instructions for Practical Living and Other Neo-Confucian Writings by Wang Yang-ming'' by Chan, Wing-tsit * ''Encyclopedia of Chinese Philosophy'' edited by Antonio S. Cua * ''Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion'' by Ingrid Fischer-Schreiber, Franz-Karl Ehrhard, Kurt Friedrichs * ''Companion Encyclopedia of Asian Philosophy'' by Brian Carr, Indira Mahalingam * ''A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English'' by John A. Grimes * ''History of Islamic Philosophy'' edited by Seyyed Hossein Nasr, Oliver Leaman * ''History of Jewish Philosophy'' edited by Daniel H. Frank, Oliver Leaman * ''A History of Russian Philosophy: From the Tenth to the Twentieth Centuries'' by Valerii Aleksandrovich Kuvakin * Ayer, A.J. et al., Ed. (1994) ''A Dictionary of Philosophical Quotations''. Blackwell Reference Oxford. Oxford, Basil Blackwell Ltd. * Blackburn, S., Ed. (1996)''The Oxford Dictionary of Philosophy''. Oxford, Oxford University Press. * Mautner, T., Ed. ''The Penguin Dictionary of Philosophy''. London, Penguin Books. * {{Cite book |editor-last=Runes |editor-first=D.|year=1942|title=The Dictionary of Philosophy|url=http://www.ditext.com/runes/ |access-date=27 December 2005 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424155352/http://www.ditext.com/runes/ |url-status=live |location=New York |publisher=The Philosophical Library, Inc.}} * Angeles, P.A., Ed. (1992). ''The HarperCollins Dictionary of Philosophy''. New York, Harper Perennial. * {{cite book|editor-first1=Nicholas|editor-last1=Bunnin|editor-first2=Eric|editor-last2=Tsui-James|title=The Blackwell Companion to Philosophy|url={{Google books|plainurl=y |id=HNWIcgEswrsC}}|date=15 April 2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-99787-1}} * Hoffman, Eric, Ed. (1997) ''Guidebook for Publishing Philosophy''. Charlottesville, Philosophy Documentation Center. * Popkin, R.H. (1999). ''The Columbia History of Western Philosophy''. New York, Columbia University Press. * Bullock, Alan, and Oliver Stallybrass, ''jt. eds''. ''The Harper Dictionary of Modern Thought''. New York: Harper & Row, 1977. xix, 684 p. ''N.B''.: "First published in England under the title, ''The Fontana Dictionary of Modern Thought''." {{ISBN|978-0-06-010578-5}} * [[William L. Reese|Reese, W.L.]] ''Dictionary of Philosophy and Religion: Eastern and Western Thought''. Atlantic Highlands, N.J.: Humanities Press, 1980. iv, 644 p. {{ISBN|978-0-391-00688-1}} {{Refend}} == ائشیک باغلانتیلار == <!--======================== {{No more links}} ============================ |PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | |is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | |See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | |If there are already plentiful links, please propose additions or | |replacements on this article's discussion page, or submit your link | |to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | |and link back to that category using the {{Curlie}} template. | ==={{No more links}}=========--> {{Sister project links|wikt=philosophy|b=Subject:Philosophy|commons=Category:Philosophy|v=School:Philosophy}} {{Library resources box}} * [http://plato.stanford.edu/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] * [http://www.iep.utm.edu/ The ''Internet Encyclopedia of Philosophy''] * [https://web.archive.org/web/20131226131817/https://inpho.cogs.indiana.edu/ Indiana Philosophy Ontology Project] * [https://philpapers.org/ PhilPapers] – a comprehensive directory of online philosophical articles and books by academic philosophers * {{Curlie|Society/Philosophy/}} * [http://www.journals.cambridge.org/phi Philosophy (review)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209115602/http://www.journals.cambridge.org/phi |date=2012-12-09 }} * [http://www.pdcnet.org/ Philosophy Documentation Center] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/643889/The-Will-to-Believe-and-Other-Essays-in-Popular-Philosophy Popular Philosophy] {{Authority control}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:فلسفه| ]]<!--leave the empty space as standard--> [[Category:Humanities]] [[Category:Main topic articles]] 90q78f6au7glwr4ly5y0vmuhqmmhavx 0 19143 1587908 1586060 2026-05-11T21:46:29Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587908 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Thomas Jefferson | image = Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800)(cropped).jpg | office = 3rd [[President of the United States]] | vicepresident = [[آرون بر]] (1801–1805)<br/>[[جورج کلینتون]] (1805–1809) | term_start = March 4, 1801 | term_end = March 4, 1809 | predecessor = [[جان آدامز]] | successor = [[جئیمز مدیسون]] | office1 = 2nd [[Vice President of the United States]] | president1 = John Adams | term_start1 = March 4, 1797 | term_end1 = March 4, 1801 | predecessor1 = John Adams | successor1 = [[آرون بر]] | office2 = 1st [[United States Secretary of State]] | president2 = [[جورج واشینقتون]] | term_start2 = March 22, 1790 | term_end2 = December 31, 1793 | predecessor2 = [[جان جی]] (acting) | successor2 = [[ادموند رندولف]] | office3 = 2nd [[United States Ambassador to France|United States Minister to France]] | appointer3 = [[Congress of the Confederation|Confederation Congress]] | term_start3 = May 17, 1785 | term_end3 = September 26, 1789 | predecessor3 = [[بنجامین فرانکلین]] | successor3 = [[William Short (American ambassador)|William Short]] | office4 = Minister Plenipotentiary for Negotiating Treaties of Amity and Commerce | appointer4 = [[Congress of the Confederation|Confederation Congress]] | term_start4 = May 12, 1784 | term_end4 = May 11, 1786 | predecessor4 = Office established | successor4 = Office abolished | office5 = Delegate to the <br />[[Congress of the Confederation]]<br />from [[ویرجینیا ایالتی]] | term_start5 = November 3, 1783 | term_end5 = May 7, 1784 | predecessor5 = [[جئیمز مدیسون]] | successor5 = [[ریچارد هنری لی]] | office6 = 2nd [[Governor of Virginia]] | term_start6 = June 1, 1779 | term_end6 = June 3, 1781 | predecessor6 = [[پاتریک هنری]] | successor6 = [[ویلیام فلمینق (سیاستچی)]] | office7 = [[List of delegates to the Continental Congress|Delegate to the Continental Congress]]<br />from [[ویرجینیا ایالتی]] | term_start7 = June 20, 1775 | term_end7 = September 26, 1776 | predecessor7 = [[جورج واشینقتون]] | successor7 = [[جان هاروی]] | constituency7 = [[Second Continental Congress]] | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1743|4|13}} | birth_place = [[Shadwell, Virginia|Shadwell]], [[Colony of Virginia]], [[British America]] | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1826|7|4|1743|4|13}} | death_place = [[Charlottesville, Virginia|Charlottesville]], [[ویرجینیا ایالتی]], U.S. | resting_place = [[Monticello]], [[ویرجینیا ایالتی]], U.S. | party = [[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] | spouse = {{Marriage|[[Martha Jefferson|Martha Wayles]]|January 1, 1772|September 6, 1782|reason=died}} | children = 6 with Martha Wayles:<br />{{فاصله}}including [[Martha Jefferson Randolph|Martha]] and [[Mary Jefferson Eppes|Mary]]<br />Up to 6 with [[Sally Hemings]]:<br />{{فاصله}}including [[Madison Hemings|Madison]] and [[Eston Hemings|Eston]] | education = [[ویلیام و مری کالجی]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | signature = Thomas Jefferson Signature.svg | signature_alt = Thomas Jefferson signature }} {{Republicanism sidebar}} [[فایل:Thomas Jefferson by Rembrandt Peale, 1800.jpg|بندانگشتی|توماس جفرسون]] ''' توماس جفرسون''' [[اینگیلیسجه]]Thomas jefferson: (دوغوم:۱۷۴۳ ،اؤلوم:۱۸۲۶ ) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۳-جی جومهورباشقانی.۱۸۰۱دن ۱۸۰۹ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق}} ==کیتابلار== ===Scholarly studies=== {{Refbegin}} * {{cite book |last=Adams |first=Herbert Baxter |authorlink=Herbert Baxter Adams |year=1888 |title=Thomas Jefferson and the University of Virginia |publisher=U.S. Government Printing Office |ref=Adams88 |url=https://archive.org/details/thomasjefferson00adamgoog}} * {{cite book |last=Alexander |first=Leslie|title=Encyclopedia of African American History (American Ethnic Experience) |publisher=ABC-CLIO |ref=Alexander10 |isbn=978-1851097692 |year=2010 |url=https://books.google.com/books?id=vn0OAQAAMAAJ}} * {{cite book|last=Ambrose |first=Stephen E. |title=Undaunted Courage: Meriwether Lewis, Thomas Jefferson, and the Opening of the American West |ref=Ambrose |publisher=Simon and Schuster |year=1996 |isbn=978-0684811079 |url=https://archive.org/details/undauntedcourag000ambr }} * {{cite book |title=Linguistics in America 1769–1924: A Critical History |year=2006 |last=Andresen |first=Julie |publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=K67T2V0KdgQC |ref=Andresen|isbn=978-1134976119}} * {{cite book |last1=Appleby|first1=Joyce Oldham|title=Thomas Jefferson: The American Presidents Series: The 3rd President, 1801–1809|url=https://books.google.com/books?id=7hWOpH0d3E8C|year=2003|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-0805069242|ref=Appleby}} <!-- B --> * {{cite book |last=Bailey |first=Jeremy D. |title=Thomas Jefferson and Executive Power |publisher=Twenty-First Century Books |year=2007 |isbn=978-1139466295 |ref=Bailey2007 |url=https://books.google.com/books?id=mWu7GGgkDJUC}} * {{cite book |ref=Banner 1974 |last=Banner Jr. |first=James M. |title=Responses of the Presidents to Charges of Misconduct |publisher=Delacorte Press Dell Publishing Co., Inc. |editor=C. Vann Woodward |location=|year=1974 |isbn=978-044005923-3|url=https://books.google.com/?id=ecKHAAAAMAAJ}} * {{cite book |last=Bassani|first=Luigi Marco|title=Liberty, State & Union: The Political Theory of Thomas Jefferson|url=https://books.google.com/books?id=EBTccKPAIiAC|year=2010|publisher=Mercer University Press|isbn=978-0881461862|ref=Bassani}} * {{Cite book|last=Bear |first=James Adam |title=Jefferson at Monticello |ref=Bear |publisher=University of Virginia Press |year=1967 |isbn=978-0813900223 |url=https://archive.org/details/jeffersonatmonti00jame }} * {{Cite journal |last=Bear |first=James A. |title=The Last Few Days in the Life of Thomas Jefferson |journal=Magazine of Albemarle County History |volume=32 |ref=Bear74 |page=77|year=1974 |authormask=2 }} * {{cite book |last=Bernstein |first=Richard B. |authorlink=Richard B. Bernstein |ref=Bernstein03 |isbn=978-0195181302 |title=Thomas Jefferson |publisher=Oxford University Press |year=2003 |url=https://archive.org/details/thomasjefferson0000bern|url-access=registration }} * {{cite book |last=Bernstein |first=Richard B.|title=The Revolution of Ideas |authormask=2 |ref=Bernstein2004 |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=978-0195143683 |url=https://books.google.com/books?id=Uh4RcHoZP0cC}} * {{cite book |last1=Berry |first1=Trey |last2=Beasley|first2=Pam |last3=Clements|first3=Jeanne|title=The Forgotten Expedition, 1804–1805: The Louisiana Purchase Journals of Dunbar and Hunter|url=https://books.google.com/books?id=QMi2lbTqKA8C|year=2006 |publisher=LSU Press |isbn=978-0807131657 |ref=Berry}} * {{cite book |last=Bober |first=Natalie |title=Thomas Jefferson: Draftsman of a Nation |publisher=University of Virginia Press|isbn=978-0813927329 |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=J7TePIQzpSIC |ref=Bober}} * {{cite book |last=Boles |first=John B. |title=Jefferson: Architect of American Liberty |publisher=Basic Books,626 pages |year=2017 |url=https://books.google.com/?id=TYbUDAAAQBAJ |ref=boles|isbn=9780465094691 }} * {{cite book |last=Brodie |first=Fawn |title=Thomas Jefferson: An Intimate History |publisher=W. W. Norton & Company |year=1974 |ref=Brodie |url=https://archive.org/details/thomasj_bro_1974_00_7057|url-access=registration |isbn=978-0393317527}} * {{cite book |last=Bowers |first=Claude |year=1945 |title=The Young Jefferson 1743–1789 |publisher= Houghton Mifflin Company |url=https://archive.org/details/youngjefferson17001142mbp |ref=Bowers45}} * {{cite book |last=Burstein |first=Andrew |isbn=978-0465008131 |title=Jefferson's Secrets: Death and Desire at Monticello |publisher=Basic Books|year=2006 |ref=Burstein2006|url=https://books.google.com/?id=nih3AAAAMAAJ}} * {{cite book|last1=Burstein|first1=Andrew|last2=Isenberg|first2=Nancy|title=Madison and Jefferson|url=https://books.google.com/books?id=U1mDdccrSFsC|year=2010|publisher=Random House|isbn=978-1400067282|ref=Burstein10|authormask=2}} * {{cite book|last=Burstein|first=Andrew|title=Democracy's Muse: How Thomas Jefferson Became an FDR Liberal, a Reagan Republican, and a Tea Party Fanatic, All the While Being Dead|publisher=University of Virginia Press|year=2015 |url=https://books.google.com/?id=XrzHoQEACAAJ |authormask=2|isbn=978-0813937229}} <!-- C --> * {{cite book|last=Chernow |first=Ron |authorlink=Ron Chernow |isbn=978-1594200090 |title=Alexander Hamilton |publisher=Penguin Press |ref=Chernow04 |year=2004 |url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher }} * {{cite book |last=Jefferson |first=Thomas |editor1-first=Gilbert |editor1-last=Chinard |title=The Commonplace Book of Thomas Jefferson: A Repertory of His Ideas on Government, with an Introduction and Notes by Gilbert Chinard, Volume 2 |authorlink=Thomas Jefferson |year=1926 |isbn= 9781400860098|url=https://books.google.com/?id=2wwABAAAQBAJ|ref=chinard}} * {{cite book |last=Cogliano |first=Francis D |isbn=978-0748624997 |title=Thomas Jefferson: Reputation and Legacy |publisher=Edinburgh University Press|year=2008 |ref=Cogliano |url=https://books.google.com/books?id=1f-wAfE0mpsC}} * {{cite journal |last1=Cooke|ref=Cooke |first1=Jacob E. |year=1970 |title=The Compromise of 1790 |url=https://archive.org/details/sim_william-and-mary-quarterly_1970-10_27_4/page/523|journal=William and Mary Quarterly |volume=27 |issue=4 |pages=523–45 |jstor=1919703 |doi=10.2307/1919703}} * {{cite book|last=Crawford |first=Alan Pell |title=Twilight at Monticello: The Final Years of Thomas Jefferson |publisher=Random House Digital |year=2008 |ref=Crawford2008 |url=https://archive.org/details/twilightatmontic00craw |isbn=978-1400060795 }} * {{cite book|last=Davis|first=David Brion|ref=Davis99|title=The Problem of Slavery in the Age of Revolution, 1770–1823|url=https://books.google.com/books?id=xkAm6BKNU9MC|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199880836}} * {{cite book |last=Du Bois |first=William Edward Burghardt |authorlink=W. E. B. Du Bois |title=The suppression of the African slave-trade to the United States of America |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1904 |ref=Du Bois|url=https://archive.org/details/suppressionafri02boisgoog}} * {{cite book|last=Elkins |first=Stanley M. |last2=McKitrick |first2=Eric L. |isbn=978-0195068900 |title=The Age of Federalism |publisher=Oxford University Press |year=1993 |ref=Elkins93 |url=https://archive.org/details/ageoffederalism00elki }} * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |authorlink=Joseph Ellis |isbn=978-0679444909 |title=American Sphinx: The Character of Thomas Jefferson |publisher=Alfred A. Knopf |year=1996 |ref=Ellis96|url=https://books.google.com/books?id=VHV_ozRD6ycC}} [https://archive.org/details/americansphinx00jose online free] * {{cite book|last=Ellis |first=Joseph J. |title=Thomas Jefferson: Genius of Liberty |authormask=2 |year=2000 |publisher=Viking Studio |isbn=978-0670889334 |url=https://archive.org/details/isbn_9780670889334 |ref=Ellis00 }} * {{cite book|last=Ellis|first=Joseph J.|title=Founding Brothers: The Revolutionary Generation|url=https://books.google.com/books?id=lsPztgGkYYgC|year=2003|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-1400077687|authormask=2|ref=Ellis03}} * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |authormask=2 |isbn=978-0307263698 |title=American Creation: Triumphs and Tragedies in the Founding of the Republic |publisher=Random House LLC |year=2008 |ref=Ellis2008 |url=https://archive.org/details/americancreation0000elli|url-access=registration }} * {{cite book|last=Ferling |first=John |authorlink=John E. Ferling |isbn=978-0195134094 |title=Setting the World Ablaze: Washington, Adams, Jefferson, and the American Revolution |publisher=Oxford University Press |year=2000 |ref=Ferling2000 |url=https://archive.org/details/settingworldabla00john }} * {{cite book|last=Ferling |first=John |authormask=2 |title=Adams vs. Jefferson: The Tumultuous Election of 1800 |year=2004 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195167719 |ref=Ferling04 |url=https://archive.org/details/adamsvsjefferson00ferl }} * {{cite book|last=Ferling|first=John|title=Jefferson and Hamilton: the rivalry that forged a nation|publisher=Bloomsbury Press|year=2013|url=https://books.google.com/?id=MlecIL4lY_UC|isbn=978-1608195428|authormask=2}} * {{Cite journal |last=Finkelman |first=Paul |title=Evading the Ordinance: The Persistence of Bondage in Indiana and Illinois |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-early-republic_spring-1989_9_1/page/21 |journal=Journal of the Early Republic |doi=10.2307/3123523 |year=1989 |ref=Finkelman1989 |volume=9 |issue=1 |pages=21–51 |jstor=3123523 }} * {{cite book|editor-last=Finkelman |editor-first=Paul |ref=Finkelman2006 |title=The Encyclopedia of American Civil Liberties A-F Index|publisher=Taylor & Francis Group|volume=1|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=UVgKAgAAQBAJ|isbn=978-1135947040}} * {{cite magazine|last=Finkelman|first=Paul|title=Thomas Jefferson and Antislavery: The Myth Goes On|url=http://www.studythepast.com/4333_spring12/materials/thomas%20jefferson%20and%20antislavery%20_%20the%20myth%20goes%20on%20_%20paul%20finkelman.pdf|magazine=The Virginia Magazine of History and Biography|publisher= Virginia Historical Society|volume=102|number=2|pages=193–228|date=April 1994|ref=Finkelman1994}} * {{cite journal|ref=Foster |last1=Foster |first1=Eugene A.|date=November 5, 1998 |title=Jefferson fathered slave's last child |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-11-05_396_6706/page/27 |journal=Nature |volume= 396|issue=6706 |pages=27–28 |doi=10.1038/23835 |display-authors=etal |pmid=9817200|bibcode=1998Natur.396...27F }} * {{cite encyclopedia |year=2003 |encyclopedia=International Encyclopedia of Linguistics |url=https://books.google.com/books?id=sl_dDVctycgC |editor-first=William J. |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195139778 |editor-last=Frawley |ref=Frawley|title=International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set }} * {{cite book |last=Freehling |first=William W.|title=The Louisiana Purchase and American Expansion, 1803–1898 The Louisiana Purchase and the Coming of the Civil War|pages=69–82|editor1=Sanford Levinson|editor2=Bartholomew H. Sparrow|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc.|location=New York |ref=Freehling05 |date=2005|isbn=978-0742549838 |url=https://books.google.com/?id=ayINMX_RtkEC}} * {{cite book |last=Freeman|first=Joanne B.|ref=Freeman1|title=The Cambridge Companion to Thomas Jefferson|editor=Frank Shuffelton| publisher=Cambridge University Press|location=[[Cambridge, New York|Cambridge]]|year=2008|isbn=978-0521867313}} * {{cite book |last=Fremont-Barnes |first=Gregory |title=The Wars of the Barbary Pirates: To the Shores of Tripoli – The Rise of the US Navy and Marines |publisher=Osprey Publishing |year=2006 |isbn=978-1846030307 |ref=Fremont-Barnes |url=https://books.google.com/books?id=fQJI5cX-klYC}} * {{cite book|last1=Golden|first1=James L.|last2=Golden|first2=Alan L.|title=Thomas Jefferson and the Rhetoric of Virtue|url=https://books.google.com/books?id=0_P7VTCiGv4C&pg=PA60|year=2002|publisher=Rowman & Littlefield |ref=Golden|isbn=9780742520806}} * {{cite book |last=Gordon-Reed |first=Annette |isbn=978-0813916989 |title=Thomas Jefferson and Sally Hemings: An American Controversy |authorlink=Annette Gordon-Reed |publisher=University Press of Virginia |year=1997 |ref=Reed97|url=https://books.google.com/books?id=hk86gGtn8sUC}} * {{cite book |title=The Hemingses of Monticello: An American Family |first=Annette |last=Gordon-Reed |year=2008 |authormask=2 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0393064773 |ref=Gordon08 |url=https://books.google.com/books?id=0rucDU2Xa6gC}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=N_t1CQAAQBAJ |title = "Most Blessed of the Patriarchs": Thomas Jefferson and the Empire of the Imagination|isbn = 9781631490781|last1 = Gordon-Reed|first1 = Annette|last2 = Onuf|first2 = Peter S.|date = April 13, 2016}}; [https://newrepublic.com/article/133386/thomas-jeffersons-double-life online review] * {{cite book |last=Greider |first=William |title=Who Will Tell the People |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1439128749 |year=2010 |ref=Greider2010 |url=https://books.google.com/books?id=-7JU3Xk3NTgC&printsec=frontcover}} * {{cite book|last=Halliday |first=E. M. |isbn=978-0060197933 |title=Understanding Thomas Jefferson |publisher=Harper Collins |year=2009 |ref=Halliday09 |url=https://archive.org/details/understandingtho00hall }} * {{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/296815536 |title=Autobiography and Archive: Franklin, Jefferson, and the Revized Self |last=Hamelman |first=Steven |date=January 1, 2002 |journal=Midwest Quarterly |ref=self}} * {{cite book|last=Harrison|first=John Houston|title=Settlers by the Long Grey Trail: Some Pioneers to Old Augusta County, Virginia, and Their Descendants of the Family of Harrison and Allied Lines|url=https://books.google.com/books?id=v6S01V7Ho08C|year=1935|publisher=Genealogical Publishing Com|isbn=978-0806306643|ref=Harrison}} * {{cite book |last=Hart |first=Charles Henry |ref=Hart |title=Browere's Life Masks of Great Americans |publisher=De Vinne Press for Doubleday and McClure Company |year=1899 |url=https://archive.org/details/browereslifemas00hartgoog}} * {{cite book |last=Hayes |first=Kevin J. |isbn=978-0195307580 |title=The Road to Monticello: The Life and Mind of Thomas Jefferson |publisher=Oxford University Press |year=2008 |url=https://archive.org/details/roadtomonticello0000haye |url-access=registration |ref=Hayes}} * {{cite book |title=The Unfinished Revolution: Education and Politics in the Thought of Thomas Jefferson |last=Hellenbrand |first=Harold |publisher=Associated University Presse |year=1990 |isbn=978-0874133707 |url=https://archive.org/details/unfinishedrevolu0000unse |url-access=registration |ref=Hellenbrand}} * {{cite book |last=Helo |first=Ari |title=Thomas Jefferson's Ethics and the Politics of Human Progress: The Morality of a Slaveholder |publisher=Cambridge University Press|year= 2013 |url=https://books.google.com/books?id=6EM0AgAAQBAJ |ref=Helo|isbn=978-1107435551}} * {{cite book |title=From Colony to Superpower: U.S. Foreign Relations since 1776 |last=Herring |first=George C. |year=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199743773 |url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr|url-access=registration }} * {{cite book|last=Hogan|first=Pendleton|title=The Lawn: A Guide to Jefferson's University|url=https://archive.org/details/lawnguidetojeffe00hoga|year=1987|publisher=University Press of Virginia|isbn=978-0813911090|ref=Hogan87}} * {{cite book|last=Howe|first=Daniel Walker|title=Making the American Self: Jonathan Edwards to Abraham Lincoln|url=https://books.google.com/books?id=Z4cEPMc7OkcC|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199740796|ref=Howe09}} * {{Cite book |last=Hyland |first=William G |title=In Defense of Thomas Jefferson: The Sally Hemings Sex Scandal |publisher=Carolina Academic Press|year=2009 |isbn=978-0890890851 |url=https://books.google.com/books/?id=BjtCG8vVQEEC |ref=Hyland2009}} * {{cite journal |doi=10.1111/j.1540-5931.2010.00767.x |title=The Countryside Triumphant: Jefferson's Ideal of Rural Superiority in Modern Superhero Mythology |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-popular-culture_2010-08_43_4/page/720 |journal=The Journal of Popular Culture |volume=43 |issue=4 |pages=720–737 |year=2010 |last1=Johnson |first1=Jeffrey K. }} * {{cite book |first=Lawrence S. |last=Kaplan |year=1999 |title= Thomas Jefferson: Westward the Course of Empire |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0842026307 |url=https://books.google.com/books?id=zYauSvP9j40C |ref=Kaplan}} * {{cite book|last=Keyssar|first=Alexander|url=https://books.google.com/?id=UijIgQP0xF8C|title=The Right to Vote: The Contested History of Democracy in the United States|publisher=Basic Books|year=2009|isbn=978-0465010141|ref=Keyssar}} * {{cite book|last=Maier |first=Pauline |authorlink=Pauline Maier |ref=Maier |isbn=978-0679454922 |title=American Scripture: Making the Declaration of Independence |publisher=Knopf |url=https://archive.org/details/americanscriptur00maie |year=1997 }} * {{cite book |chapter=Jefferson, Thomas|title=Dictionary of American Biography |chapter-url=https://archive.org/stream/dictionaryofamer10ilamer#page/17/mode/1up |editor=[[Dumas Malone|Malone, Dumas]] |pages=17–35 |year=1933 |volume=10 |publisher=Charles Scribner's Sons|ref=Malone1933}} * [[Dumas Malone|Malone, Dumas]]. ''Jefferson'' (6 vol. 1948–1981) ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |authormask=2 |oclc=1823927 |title=Jefferson, The Virginian |volume=1|series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little Brown |year=1948 |ref=Malone48}}, [[:iarchive:jeffersonhistime01malo|Ebook]] ** {{cite book|last=Malone|first=Dumas|authorlink=Dumas Malone|authormask=2|title=Jefferson and the Rights of Man|volume=2|publisher=Little Brown|year=1951|ref=Malone51|series=[[Jefferson and His Time]]}} ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |authormask=2 |title=Jefferson and the Ordeal of Liberty|volume=3|series=[[Jefferson and His Time]]|publisher=Little, Brown |year=1962 |isbn=978-0316544757 |ref=Malone62 |url=https://books.google.com/books?id=EzwR7AeEbMsC}} ** {{cite book|last=Malone|first=Dumas|authormask=2|title=Jefferson the President: First Term, 1801–1805|volume=4|publisher=Little Brown|year=1970|series=[[Jefferson and His Time]]|ref=Malone70}} ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |authormask=2 |ref=Malone74 |oclc=1929523 |title=Jefferson the President: Second Term, 1805–1809 |volume=5 |series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little Brown |year=1974}} ** {{cite book|last=Malone |first=Dumas |authormask=2 |isbn=978-0316544788 |title=The Sage of Monticello |volume=6 |series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little Brown |year=1981 |url=https://archive.org/details/sageofmonticello00malo |ref=Malone81 }} * {{cite book|last=Mapp|first=Alf J.|title=Jefferson: Passionate Pilgrim|publisher=Rowman & Littlefield|year=1991|url=https://books.google.com/?id=COoWAQAACAAJ|isbn=978-0517098882|ref=Mapp}} * {{Cite book |last=Mayer |first=David N.|title=The Constitutional Thought of Thomas Jefferson (Constitutionalism and Democracy) |publisher=University of Virginia Press |year=1994 |isbn=978-0813914855 |url=https://books.google.com/books?id=2CQQAQAAMAAJ |ref=Mayer2}} * {{cite encyclopedia |last=Mayer |first=David |authorlink= |editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy|editor-link=Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |chapter= Jefferson, Thomas (1743–1826) |chapter-url= https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |accessdate= |edition= |year=2008 |publisher= [[SAGE Publications|SAGE]]; [[Cato Institute]] |location= Thousand Oaks, CA |doi= 10.4135/9781412965811.n158|isbn=978-1412965804 |oclc=750831024| lccn = 2008009151 |pages=262–63 |quote= |ref= }} * {{cite book |last=McCullough |first=David |ref=McCullough |isbn=978-1471104527 |title=John Adams| publisher=Simon & Schuster|url=https://books.google.com/books?id=s-sTrTHz8oMC |year=2001}} * {{cite book |last=McDonald |first=Robert M. S. |ref=McDonald |isbn=978-0813922980 |title=Thomas Jefferson's Military Academy: Founding West Point |series=Jeffersonian America |publisher=University of Virginia Press |year=2004|url=https://books.google.com/?id=-Ry8MfiPuM8C}} * {{cite book |last=McEwan |first=Barbara |isbn=978-0899506333 |title=Thomas Jefferson, Farmer |publisher=McFarland |year=1991 |ref=McEwan|url=https://books.google.com/books?id=vvR2AAAAMAAJ}} * {{cite book |last=Meacham |first=Jon |title=Thomas Jefferson: The Art of Power |publisher=Random House LLC |year=2012 |isbn=978-0679645368 |url=https://archive.org/details/thomasjeffersona00meac |url-access=registration |ref=Meacham}} * {{cite book |last=Miller |first=John Chester |isbn=978-0452005303 |title=The Wolf by the Ears: Thomas Jefferson and Slavery |publisher=University of Virginia Press |year=1980|url=https://books.google.com/books?id=f8uPu4CwaicC |ref=Miller80}} * {{cite book |last=Miller |first=Robert J. |isbn=978-0803215986|title=Native America, Discovered and Conquered: Thomas Jefferson, Lewis & Clark, and Manifest Destiny |publisher=University of Nebraska Press |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=ccnP7tWU7hwC |ref=Miller08}} * {{cite book|last=Onuf|first=Peters S.|title=Jefferson's Empire: The Language of American Nationhood|url=https://books.google.com/books?id=lyj04Yksc1kC&pg=PA73|year=2000|publisher=U of Virginia Press|ref=Onuf2000|isbn=978-0813922041}} * {{cite book |title=The Mind of Thomas Jefferson |first=Peter S. |last=Onuf |publisher=University of Virginia Press |year=2007 |isbn=978-0813926117 |ref=Onuf07 |url=https://books.google.com/books?id=VB4m0M6nn2sC|authormask=2}} * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |title=The Jefferson Image in the American Mind |year=1960 |publisher=University of Virginia Press |isbn=978-0813918518 |ref=Peterson60|url=https://books.google.com/books?id=0QNrZoAgGAsC}} * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |authorlink=Merrill D. Peterson |isbn=978-0195000542|authormask=2 |title=Thomas Jefferson and the New Nation; a Biography |publisher=Oxford University Press |year=1970 |ref=Peterson70 |url=https://books.google.com/books?id=XcOXEb0O4-UC}} * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |authormask=2 |chapter=Thomas Jefferson |editor-last=Graff |editor-first=Henry |title=The Presidents: A Reference History |url=https://archive.org/details/presidentsrefere00graf |edition=7th |publisher=Charles Scribner's Sons|year=2002 |pages=[https://archive.org/details/presidentsrefere00graf/page/38 39]–56 |ref=Peterson2002}} * {{cite encyclopedia |year=1997 |title =Northwest Ordinance (1787) |encyclopedia=The Historical Encyclopedia of World Slavery |publisher=ABC-CLIO |url=https://books.google.com/books?id=ATq5_6h2AT0C&pg=PA474 |last=Phillips |first=Julieanne |editor-first=Junius |editor-last=Rodriguez |pages=473–74 |ref=Phillips|isbn =9780874368857 }} * {{Cite book|last=Randall |first=Willard Sterne |title=Thomas Jefferson: A Life |ref=Randall |publisher=Harper Collins |year=1994 |isbn=978-0060976170 |url=https://archive.org/details/thomasjeffersonl00rand }} * {{Cite magazine |last=Randall |first=Willard Sterne |title=Thomas Jefferson Takes A Vacation |url=https://www.americanheritage.com/thomas-jefferson-takes-vacation |magazine=American Heritage |volume=47 |issue=4 |date= 1996 |ref=Randall 1996}} * {{cite book |last=Rodriguez |first=Junius |title=The Louisiana Purchase: a historical and geographical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO|year=2002|isbn=978-1576071885 |ref=Rodriguez |url=https://books.google.com/books?id=Qs7GAwwdzyQC}} * {{cite book |last=Sheehan|first=Bernard|title=Seeds of Extinction: Jeffersonian Philanthropy and the American Indian |publisher=W. W. Norton & Company|year=1974 |isbn=978-0393007169 |ref=Sheehan74 |url=https://archive.org/details/seedsofextinctio0000shee_d5k5|url-access=registration}} * {{cite book |last=Scythes |first=James |title=The Encyclopedia of the Wars of the Early American Republic, 1783–1812 A Political, Social, and Military History |editor=Spencer C. Tucker |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, California|year=2014|isbn=978-1598841565|ref=Scythes1}} * {{cite book|last=Shuffelton|first=Frank|ref=Shuffelton|chapter=Introduction|editor=Jefferson, Thomas.|title=Notes on the State of Virginia|publisher=Penguin|year=1974|isbn=978-0140436679|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9aHawVmF_lgC|url=https://archive.org/details/notesonstateofv000jeff}} * {{cite book |title=Encyclopedia of African American Politics |first=Robert C. |last=Smith |url=https://books.google.com/?id=Kb0sFxQ6yHoC |publisher=Infobase Publishing, 433 pages |year=2003 |ref=Smith2003|isbn=9781438130194 }} * {{Cite book |last=Tucker |first=George |authorlink=George Tucker (politician) |title=The Life of Thomas Jefferson, Third President of the United States; 2 vol. |url=https://archive.org/details/lifethomasjeffe01tuckgoog |publisher=Carey, Lea & Blanchard |year=1837|ref=Tucker37}} * {{cite book |last=Tucker |first=Robert W. |authormask=2 |title=Empire of Liberty: The Statecraft of Thomas Jefferson |publisher=Cogliano Press |year=1990 |ref=Tucker90 |url=https://books.google.com/books?id=Y0EFEU0BEe8C|isbn=978-0198022763}} * {{cite book |editor-last=Urofsky |editor-first=Melvin I.|title=Biographical Encyclopedia of the Supreme Court: The Lives and Legal Philosophies of the Justices |publisher=CQ Press |year=2006 |ref=Urofsky |url=https://books.google.com/books?id=4V12AwAAQBAJ|isbn=978-1452267289}} * {{cite book |title=Master of the Mountain |url=https://archive.org/details/masterofmountain0000wien |last=Wiencek |first=Henry |year=2012 |publisher=Macmillan |ref=Wiencek12}} * {{cite book |title=The Rise of American Democracy |url=https://archive.org/details/riseofamericande0000wile |last=Wilentz |first=Sean |year=2005 |ref=Wilentz |pages=[https://archive.org/details/riseofamericande0000wile/page/108 108]–11 |publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0393058208}} * {{cite book |last=Wilson |first=Steven Harmon |title=The U.S. Justice System: Law and constitution in early America |publisher=ABC-CLIO |year=2012 |url=https://books.google.com/?id=Snia9Kt7rokC |ref=Wilson2012|isbn=9781598843040 }} * {{cite book|last=Wood |first=Gordon S |authorlink=Gordon S. Wood |isbn=978-1594200939 |title=Revolutionary Characters: What Made the Founders Different |publisher=Penguin Press |year=2006 |ref=Wood2006 |url=https://archive.org/details/revolutionarycha00gord }} * {{cite book|last=Wood |first=Gordon S |authormask=2 |isbn=978-0195039146 |title=Empire of Liberty: A History of the Early Republic, 1789–1815 |publisher=Oxford University Press |year=2010 |ref=Wood2010 |url=https://archive.org/details/empireoflibertyh00wood }} * {{cite book|last=Wood |first=Gordon S. |authormask=2 |isbn=978-1594202902 |title=The Idea of America: Reflections on the Birth of the United States |publisher=Penguin Press |year=2011 |url=https://archive.org/details/ideaofamericaref00wood_0 |ref=Wood2011 }} ====Thomas Jefferson Foundation sources==== [https://www.monticello.org/ '''Thomas Jefferson Foundation'''] (Main page and site-search) * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/american-philosophical-society|title=American Philosophical Society|accessdate=July 25, 2016 |ref=TJFAPS}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/coded-messages|title=Coded Messages|accessdate=July 22, 2016|ref=TJFCode|archivedate=2016-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820162554/https://www.monticello.org/site/jefferson/coded-messages}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/embargo-1807|title=Embargo of 1807|accessdate=July 22, 2016 |ref=TJFEmbargo}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/i-rise-sun|title=I Rise with the Sun|accessdate=July 22, 2016|ref=TJFRise|archivedate=2016-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801125705/https://www.monticello.org/site/jefferson/i-rise-sun}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/italy#Language|title=Italy – Language |accessdate=July 25, 2016 |ref=TJFItaly}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/james-madison|title=James Madison|accessdate=July 22, 2016|ref=TJFMadison|archivedate=2016-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814132006/https://www.monticello.org/site/jefferson/james-madison}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/slavery-at-monticello/liberty-slavery/jeffersons-antislavery-actions|title=Jefferson's Antislavery Actions|accessdate=July 24, 2016 |ref=TJFAntiSlaveryActions}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/mulberry-row/topics/treatment|title=Landscape of Slavery – Mulberry Row at Monticello: Treatment|accessdate=July 25, 2016|ref=TJFTreatment|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304051052/https://www.monticello.org/mulberry-row/topics/treatment}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/maria-cosway-engraving|title=Maria Cosway (Engraving)|accessdate=July 21, 2016 |ref=TJFMariaCosway}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/minority-report-monticello-research-committee-thomas-jefferson-and-sally|title=Minority Report of the Monticello Research Committee on Thomas Jefferson and Sally Hemings|accessdate=July 25, 2016|ref=TJFMinority|archivedate=2016-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160809221202/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/minority-report-monticello-research-committee-thomas-jefferson-and-sally}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#when |title=Monticello construction chronology |accessdate=July 17, 2016 |ref=TJFHouseConstruction |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820121330/https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#when }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#who |title=Monticello (House) FAQ – Who built the house? |accessdate=July 17, 2016 |ref=TJFSlaveBuilders |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820121330/https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#who }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/nailery |title=Nailery |accessdate=July 24, 2016 |ref=TJFNailery |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820140204/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/nailery }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/jefferson/president-jefferson-and-indian-nations |title=President Jefferson and the Indian Nations |accessdate=July 22, 2016 |ref=TJFIndian Nations |archivedate=2016-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161101081707/https://www.monticello.org/site/jefferson/president-jefferson-and-indian-nations }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/public-speaking |title=Public Speaking|accessdate=July 25, 2016 |ref=TJFSpeaking}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/quotations-slavery-and-emancipation-0|title=Quotations on Slavery and Emancipation|accessdate=July 24, 2016|ref=TJFSlaveryQuotes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820182518/https://www.monticello.org/site/jefferson/quotations-slavery-and-emancipation-0|archive-date=August 20, 2016|url-status=dead|archivedate=2016-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820182518/https://www.monticello.org/site/jefferson/quotations-slavery-and-emancipation-0}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/vi-conclusions|title=Report of the Research Committee on Thomas Jefferson and Sally Hemings – Conclusions|accessdate=July 25, 2016|ref=TJFConclusions|archivedate=2016-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820164342/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/vi-conclusions}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/sale-monticello |title=Sale of Monticello |accessdate=July 16, 2016 |ref=TJFSale |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820131517/https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/sale-monticello }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/slave-dwellings |title=Slave Dwellings |accessdate=July 16, 2016 |ref=TJFSlaveDwellings |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054218/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/slave-dwellings |archive-date=March 4, 2016 |url-status=dead |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054218/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/slave-dwellings }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/frequently-asked-questions-about-slavery-monticello |title=Slavery at Monticello FAQ – Property |accessdate=July 24, 2016 |ref=TJFSlaveryFAQ |archivedate=2016-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160809203651/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/frequently-asked-questions-about-slavery-monticello }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/work |title=Slavery at Monticello FAQ – Work |accessdate=July 24, 2016 |ref=TJFSlaveryWork |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820144647/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/work }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/spanish-language|title=Spanish Language|accessdate=July 25, 2016 |ref=TJFSpanish}} * {{cite web |url=https://www.monticello.org/site/jefferson/thomas-jefferson-brief-biography|title=Thomas Jefferson: A Brief Biography|publisher=Thomas Jefferson Foundation|accessdate=July 24, 2016|ref=TJFBio}} * {{cite web |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/thomas-jefferson-and-sally-hemings-brief-account|title=Thomas Jefferson and Sally Hemings: A Brief Account|publisher=Thomas Jefferson Foundation|accessdate=July 25, 2016|ref=TJFSally}} * {{cite web |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/thomas-jefferson-and-slavery|title=Thomas Jefferson and Slavery|publisher=Thomas Jefferson Foundation|accessdate=May 5, 2016|ref=TJFslavery}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/jefferson/thomas-jeffersons-enlightenment-and-american-indians|title=Thomas Jefferson's Enlightenment and American Indians|accessdate=July 20, 2016 |ref=TJFEnlightenment}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/jeffersons-religious-beliefs|title=Thomas Jefferson's Religious Beliefs|accessdate=July 24, 2016 |ref=TJFReligion}} ====Primary sources==== * [https://jeffersonpapers.princeton.edu/ ''The Papers of Thomas Jefferson, '' – the Princeton University Press edition of the correspondence and papers; vol 1 appeared in 1950; vol 41 (covering part of 1803) appeared in 2014.] ** [https://founders.archives.gov/about "Founders Online," searchable edition] * {{cite web |url=http://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/v1ch8s41.html |ref=UCP |title=Thomas Jefferson, Resolutions Relative to the Alien and Sedition Acts |last=Jefferson|first=Thomas|date=November 10, 1798 |work=The Founder's Constitution |publisher=University of Chicago Press |accessdate=November 2, 2015 }} * {{cite book|last=Jefferson|first=Thomas|title=Autobiography of Thomas Jefferson 1743–1790|url=https://archive.org/stream/autobiographyoft00jeff#page/n5/mode/2up|ref=#Bio|date=1914|publisher=G.P. Putnam's Sons|location=[[نیویورک]]}} * {{cite web|url=https://guides.lib.virginia.edu/TJ |title=Thomas Jefferson|publisher=University of Virginia Library|accessdate=September 2, 2009|ref=UVALibrary}} * {{cite book|author=Thomas Jefferson|title=The Life and Writings of Thomas Jefferson|publisher=Bowen-Merrill Company|url=https://archive.org/details/lifewritingsof00jeff|year=1900|pages=[https://archive.org/details/lifewritingsof00jeff/page/265 265]–66 |ref=morals}} * {{cite book |title=Notes on the State of Virginia |year=1853 |publisher=J.W. Randolph |first=Thomas |last=Jefferson |authormask=2 |ref=Jeff_Notes|url=https://archive.org/details/notesonstatevir00jeffgoog}} (Note: This was Jefferson's only book; numerous editions) * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |title=The Portable Thomas Jefferson |authormask=2 |ref=Peterson77 |year=1977 |publisher=Penguin Press |isbn=978-1101127667|url=https://archive.org/details/portablethomasje00jeff|url-access=registration }} * {{cite book |last1=Yarbrough |first1=Jean M.|last2=Jefferson |first2=Thomas |year=2006 |title=The Essential Jefferson |publisher=Hackett Publishing|isbn=978-1603843782 |ref=Yarbrough2006 |url=https://books.google.com/books?id=iQGA8iIpZxQC}} ====Web site sources==== * {{cite web |title=Gathering Voices: Thomas Jefferson and Native America |publisher=American Philosophical Society |accessdate=August 11, 2016 |url=http://apsmuseum.org/jefferson-and-native-america/ |ref=apsmuseum |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813155430/http://www.apsmuseum.org/jefferson-and-native-america/ |archive-date=August 13, 2016 |url-status=dead |archivedate=2016-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813155430/http://www.apsmuseum.org/jefferson-and-native-america/ }} * {{cite web |title=Thomas Jefferson to Horatio G. Spafford, 17 March 1814 | url=https://founders.archives.gov/documents/Jefferson/03-07-02-0167 |publisher=U.S. Government: National Archives |ref=archives |accessdate=March 25, 2019}} * {{cite web|title=American President: A Reference Resource |publisher=University of Virginia: Miller Center |accessdate=August 26, 2014 |url=http://millercenter.org/president/jefferson/essays/biography/print |ref=Miller |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826120146/http://millercenter.org/president/jefferson/essays/biography/print |archivedate=August 26, 2014 |df= }} * {{cite web |url=https://jeffersondnastudy.com/background-dna-study/ |title=The Jefferson-Hemings DNA Study |first=Herbert |last=Barger |publisher=Jefferson DNA Study Group |accessdate=April 4, 2012 |ref=Barger|date=October 15, 2008 }} * {{cite web |url=https://www.nps.gov/moru/learn/historyculture/carving-history.htm |title=Carving History |work=Mount Rushmore National Memorial |publisher=National Park Service |accessdate=April 1, 2012 |ref=Rushmore}} * {{cite web|last=Finkelman|first=Paul|work=[[نیویورک تایمز]]|title=The Monster of Monticello|date=November 30, 2012|url=https://www.nytimes.com/2012/12/01/opinion/the-real-thomas-jefferson.html |ref=Finkelman2012|accessdate=May 5, 2016}} * {{cite web|title=5-cent Jefferson|date=May 16, 2006|last=Haimann|first=Alexander T.|publisher=Arago, Smithsonian Institution|accessdate=November 6, 2015|url=https://arago.si.edu/category_2027783.html|ref=Arago|archivedate=2020-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200521205716/https://arago.si.edu/category_2027783.html}} * {{cite web |url=https://www.loc.gov/exhibits/jefferson/jefflib.html |title=Jefferson's library |publisher=Library of Congress |accessdate=October 25, 2015|ref=Library|date=April 24, 2000 }} * {{cite web |url=https://www.usmint.gov/learn/coin-and-medal-programs?action=circnickel |title=Jefferson Nickel |ref=Nickel |publisher=U.S. Mint |accessdate=November 6, 2015}} * {{cite web|url=http://www.virginia.edu/academicalvillage/vision.html |title=Jefferson's Vision of the Academical Village |publisher=University of Virginia |date=October 14, 2010 |accessdate=November 5, 2015 |ref=UVa2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225033224/http://www.virginia.edu/academicalvillage/vision.html |archivedate=December 25, 2015 |df= }} * {{cite web |title=Martha Wayles Skelton Jefferson |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/about/first-ladies/marthajefferson |publisher=The White House |accessdate=October 3, 2011 |ref=Skelton}} * {{cite web |url=http://www.americanancestors.org/StaticContent/articles?searchby=author&subquery=Gary%20Boyd%20Roberts&id=1090 |title=The Royal Descents of Jane Pierce, Alice and Edith Roosevelt, Helen Taft, Eleanor Roosevelt, and Barbara Bush |last=Roberts |first=Gary Boyd |date=April–May 1993 |website=American Ancestors |publisher=New England Historic Genealogical Society |accessdate= October 29, 2015|ref=Roberts93}} * {{cite web |url=http://www.brookings.edu/blogs/fixgov/posts/2015/02/13-obama-measuring-presidential-greatness-vaughn-rottinghaus |title=Measuring Obama against the great presidents |last1=Rottinghaus |first1=Brandon |last2=Vaughn |first2=Justin S. |date=February 13, 2015 |publisher=Brookings Institution |accessdate=October 30, 2015|ref=Brookings}} * {{cite web|url=http://www.tjheritage.org/newscomfiles/front_matter_and_report.pdf |title=The Jefferson Hemings Controversy – Report of The Scholars Commission: Summary |pages=8–9, 11, 15–17 |orig-year=2001 |date=2011 |publisher=Thomas Jefferson Heritage Society |accessdate=July 26, 2016 |ref=TJHS |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160918172601/http://www.tjheritage.org/newscomfiles/front_matter_and_report.pdf |archivedate=September 18, 2016 |df= }} * {{cite web|url=http://www.siena.edu/pages/179.asp?item=2566 |title=Siena Poll: American Presidents |date=July 6, 2010 |publisher=Siena Research Institute |ref=Siena |accessdate=October 30, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706090046/http://www.siena.edu/pages/179.asp?item=2566 |archivedate=July 6, 2010 }} * {{cite web | title=Thomas Jefferson: Biography |url=http://www.nps.gov/jeff/learn/historyculture/thomas-jefferson.htm| publisher=National Park Service |accessdate=August 1, 2007 |ref=NPS}} * {{cite web |url=http://memory.loc.gov/ammem/collections/jefferson_papers/mtjtime1.html |title=The Thomas Jefferson Papers Timeline: 1743–1827 |accessdate=July 19, 2009 |ref=LOCpapers}} * {{cite web |url=http://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/?action=jefferson |title=Thomas Jefferson Presidential $1 Coin |ref=TJCoin |publisher=U.S. Mint |accessdate=November 6, 2015 |archivedate=2016-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160811040903/http://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/?action=jefferson }} * {{cite web |url=http://www.moneyfactory.gov/uscurrency/2note.html |ref=2note |title=U.S. Currency: $2 Note |publisher=U.S. Bureau of Engraving and Printing |accessdate=November 6, 2015}} * {{cite web |title=The Life and Morals of Jesus of Nazareth |url=http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/JefJesu.html |year=1820 |access-date=August 12, 2010 |ref=Jesus}} * {{Cite web|title=Bookquick/"The Autobiography of Thomas Jefferson, 1743–1790" {{!}} Penn Current |url=http://www.upenn.edu/pennnews/current/node/2526 |accessdate=December 12, 2015 |ref=Bio |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208071801/http://www.upenn.edu/pennnews/current/node/2526 |archivedate=December 8, 2015 |df= }} * {{cite web |title=Jefferson Thomas and the Practice of_Law, Three cases |last=Konig |first=David T. |url=http://www.encyclopediavirginia.org/Jefferson_Thomas_and_the_Practice_of_Law#its4%20Jefferson%20Thomas%20Jefferson%20and%20the%20Practice%20of%20Law%20Three%20Cases |accessdate=January 28, 2016 |ref=Konig1 |archivedate=2016-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160131032052/http://www.encyclopediavirginia.org/Jefferson_Thomas_and_the_Practice_of_Law#its4%20Jefferson%20Thomas%20Jefferson%20and%20the%20Practice%20of%20Law%20Three%20Cases }} * {{cite web|title=The Burr Conspiracy|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/duel/sfeature/burrconspiracy.html |publisher=PBS American Experience|date=2000|ref=TBC 2000|accessdate=May 23, 2016}} * {{cite web |title=Thomas Jefferson and the Issue of Character |year=1992 |last=Wilson |first=Douglas L. |accessdate=May 22, 2016 |url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/96oct/obrien/charactr.htm |ref=Wilson16}} {{Refend}} ===Teaching methods=== * {{cite journal |jstor = 40543539|title = Teaching Jefferson|url = https://archive.org/details/sim_history-teacher_2009-05_42_3/page/329|journal = The History Teacher|volume = 42|issue = 3|pages = 329–340|last1 = Smith|first1 = Mark A.|year = 2009}} ==ائشیک باغلانتیلار== <!--========================{{No more links}}============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{Curlie}} template. | | ========================{{No more links}}============================--> {{Spoken Wikipedia|en-Thomas Jefferson-article.ogg|2019-03-02}} * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/thomasjefferson White House biography] * {{Biographical Directory of Congress|J000069}} * [http://www.masshist.org/thomasjeffersonpapers/ Thomas Jefferson Papers: An Electronic Archive] at the [[Massachusetts Historical Society]] * [http://guides.lib.virginia.edu/content.php?pid=77323&sid=572858 Thomas Jefferson collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304024932/http://guides.lib.virginia.edu/content.php?pid=77323&sid=572858 |date=2016-03-04 }} at the [[ویرجینیا بیلیم‌یوردو]] * [https://founders.archives.gov/content/volumes#Jefferson The Papers of Thomas Jefferson], subset of [https://founders.archives.gov/ Founders Online] from the [[National Archives and Records Administration|National Archives]] * {{cite book |last=Jefferson |first=Thomas |url=https://www.wdl.org/en/item/117/ |title=Summary View of the Rights of British America |year=1774 |via=[[World Digital Library]] }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''[[The Thomas Jefferson Hour]]'', a radio show about all things Thomas Jefferson [https://jeffersonhour.com/ ''The Thomas Jefferson Hour''] * {{cite web |url=https://avalon.law.yale.edu/subject_menus/jeffpap.asp |title=The Papers of Thomas Jefferson |work=[[Avalon Project]] }} * {{Gutenberg author|id=1638}} * {{Internet Archive author|sname=Thomas Jefferson}} * {{Librivox author|id=347}} * {{cite web |url=https://www.shapell.org/collection/us-presidents/jefferson-thomas/ |title=Collection of Thomas Jefferson Manuscripts and Letters }} * {{cite web |url=http://tjrs.monticello.org/letter/44 |title=Thomas Jefferson's Family: A Genealogical Chart | work=Jefferson Quotes & Family Letters}} * {{20th Century Press Archives|FID=pe/008760}} {{Thomas Jefferson}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[پاتریک هنری]]}} {{S-ttl|title=[[Governor of Virginia]]|years=1779–1781}} {{S-aft|after=[[ویلیام فلمینق (سیاستچی)]]}} {{S-bef|before=[[جان جی]]<br />{{Small|Acting}}}} {{S-ttl|title=[[United States Secretary of State]]|years=1790–1793}} {{S-aft|after=[[ادموند رندولف]]}} {{S-bef|rows=2|before=[[جان آدامز]]}} {{S-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1797–1801}} {{S-aft|after=[[آرون بر]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1801–1809}} {{S-aft|after=[[جئیمز مدیسون]]}} {{S-dip}} {{S-bef|before=[[بنجامین فرانکلین]]}} {{S-ttl|title=[[United States Ambassador to France|United States Minister to France]]|years=1785–1789}} {{S-aft|after=[[William Short (American ambassador)|William Short]]}} {{S-ppo}} {{S-new|party}} {{S-ttl|title=[[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] nominee for President of the United States|years=[[1796 United States presidential election|1796]]¹, [[1800 United States presidential election|1800]], [[1804 United States presidential election|1804]]}} {{S-aft|after=[[جئیمز مدیسون]]}} {{S-ref|Prior to the passage of the [[Twelfth Amendment to the United States Constitution|Twelfth Amendment]] in 1804, each presidential elector would cast two ballots; the highest vote-getter would become president and the runner-up would become vice president. Thus, in 1796, the Democratic-Republican Party fielded Jefferson as a presidential candidate, but he came in second and therefore became vice president.}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Thomas Jefferson |list1= {{USDecOfIndSig}} {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{USVicePresidents}} {{USSecState}} {{Governors of Virginia}} {{US Ambassadors to France}} {{Democratic-Republican Party}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Age of Enlightenment}} {{لیبرالیسم}} {{Social and political philosophy}} {{Washington cabinet}} {{Jefferson cabinet}} {{Hall of Fame for Great Americans}} }} {{Portal bar|Biography|American Revolutionary War|Virginia|Philosophy|Politics|Law|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:توماس جفرسون]] [[بؤلمه:۱۷۴۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۸۲۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۱۸. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین فرانسه‌ده‌کی سفیرلری]] [[بؤلمه:آمریکالی موخترعلر]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار]] [[بؤلمه:مانتیسلو دوغوملولار]] [[بؤلمه:ویرجینیا دوغوملو فیلسوفلاری]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] 3izggeq75tclgfqzr2hjme0z562wwe8 0 19144 1587937 1584395 2026-05-11T22:45:44Z InternetArchiveBot 27960 Add 3 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587937 wikitext text/x-wiki {{ایشتیباه اولماسین|جیمز مدیسون (فوتبالیست)}} {{Short description|4th president of the United States}} {{Infobox officeholder |name = James Madison |image = James Madison(cropped)(c).jpg |office = 4th [[President of the United States]] |vicepresident = [[جورج کلینتون]] (1809–12)<br>''None'' (1812–1813){{Efn|name=vp|Vice President Clinton and Vice President Gerry both died in office. Neither was replaced for the remainder of their respective terms, as the Constitution did not have a provision for filling a vice presidential vacancy prior to the adoption of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution|Twenty-Fifth Amendment]] in 1967.}}<br>[[البریج جری]] (1813–14)<br>''None'' (1814–1817){{Efn|name=vp}} |term_start = March 4, 1809 |term_end = March 4, 1817 |predecessor = [[توماس جفرسون]] |successor = [[جئیمز مونرو]] |office1 = 5th [[United States Secretary of State]] |president1 = [[توماس جفرسون]] |term_start1 = May 2, 1801 |term_end1 = March 3, 1809 |predecessor1 = [[جان مارشال]] |successor1 = [[روبرت ایسمیت (سیاستچی)]] |state2 = [[ویرجینیا ایالتی]] |district2 = {{ushr|VA|15|15th}} |term_start2 = March 4, 1793 |term_end2 = March 4, 1797 |predecessor2 = Constituency established |successor2 = [[John Dawson (U.S. politician)|John Dawson]] |state3 = [[ویرجینیا ایالتی]] |district3 = {{ushr|VA|5|5th}} |term_start3 = March 4, 1789 |term_end3 = March 4, 1793 |predecessor3 = Constituency established |successor3 = [[George Hancock (Virginia)|George Hancock]] |office4 = Delegate to the<br />[[Congress of the Confederation]]<br />from [[ویرجینیا ایالتی]] |term_start4 = November 6, 1786 |term_end4 = October 30, 1787 |predecessor4 = Seat established |successor4 = [[Cyrus Griffin]] |term_start5 = March 1, 1781 |term_end5 = November 1, 1783 |predecessor5 = Seat established |successor5 = [[توماس جفرسون]] |birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1751|3|16}} |birth_place = [[پورت کانوی، ویرجینیا]], [[Colony of Virginia]], [[British America]] |death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1836|6|28|1751|3|16}} |death_place = [[Orange, Virginia]], U.S. |death_cause = [[Congestive heart failure]] |restingplace = [[Montpelier (Orange, Virginia)|Montpelier]] |party = [[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] |spouse = {{Marriage|[[Dolley Madison|Dolley Payne Todd]]|September 15, 1794}} |children = [[John Payne Todd|John]] (stepson) |parents = [[James Madison Sr.]]<br />[[جئیمز مدیسون]] |education = [[پرینستون بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) |signature = James Madison sig.svg |signature_alt = Cursive signature in ink |allegiance = [[Colony of Virginia]] |branch = [[Virginia militia]] |serviceyears = 1775 |rank = [[Colonel (United States)|Colonel]] }} [[فایل:James Madison.jpg|بندانگشتی|جیمز مدیسون]] ''' جئیمز مدیسون''' ({{اینگیلیسجه|James madison}})، (دوغوم:۱۷۵۱،اؤلوم:۱۸۳۶) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۴اینجی جومهورباشقانی. ۱۸۱۷دن۱۸۰۹ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق|colwidth=30em}} ===وب‌سایتلار=== {{Refbegin|2}} * {{cite book |last=Banner Jr. |first=James M. |title=Responses of the Presidents to Charges of Misconduct |publisher=Delacorte Press Dell Publishing Co., Inc. |editor=C. Vann Woodward |location=|year=1974 |ref=harv|isbn=978-044005923-3|url=https://books.google.com/?id=ecKHAAAAMAAJ}} * {{cite book|ref=harv|last=Banning|first=Lance|title=Jefferson & Madison: Three Conversations from the Founding|publisher=Madison House |year=1995 |url={{Google books|Q0f6_zc3AlMC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}}} * {{cite book|ref=harv|last=Banning|first=Lance|title=The Sacred Fire of Liberty: James Madison and the Founding of the Federal Republic|publisher=Cornell University Press|year=1995 |url={{Google books|6g8kLQj4SRQC|plainurl=yes}}}} * {{cite book|ref=harv|first=Richard B.|last=Bernstein|title=Are We to be a Nation?; The Making of the Constitution|publisher=Harvard Univ. Press|year=1987 |url={{Google books|OAeQAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}}} * {{cite book|last1=Bordewich|first1=Fergus M.|title=The First Congress: How James Madison, George Washington, and a Group of Extraordinary Men Invented the Government|url=https://archive.org/details/firstcongresshow0000bord|date=2016|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-45169193-1|ref=harv}} * {{cite book|last1=Burstein|first1=Andrew|last2=Isenberg|first2=Nancy|title=Madison and Jefferson|url=https://archive.org/details/madisonjefferson0000burs|date=2010|publisher=Random House|ref=harv}} * {{cite book|last1=Feldman|first1=Noah|title=The Three Lives of James Madison: Genius, Partisan, President|url=https://archive.org/details/threelivesofjame0000feld|date=2017|publisher=Random House|isbn=9780812992755|ref=harv}} * {{cite book|last1=Ferling|first1=John|title=A Leap in the Dark: The Struggle to Create the American Republic|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195159240|url=https://archive.org/details/leapindark00ferl}} * {{cite book|last1=Howe|first1=Daniel Walker|title=What Hath God Wrought: The Transformation of America 1815–1848|date=2007|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195078947|ref=harv|url=https://archive.org/details/whathathgodwroug00howe}} * {{cite book|last=Kappler|first=Charles J.|title=Indian Affairs. Laws and Treaties.|volume=II (TREATIES.)|url=https://americanindian.si.edu/static/nationtonation/pdf/Treaty-of-Fort-Wayne-1809.pdf|year=1904|publisher=Government Printing Office.|location=Washington|ref=harv}} * {{Cite book|ref=harv|last=Ketcham|first=Ralph|title=James Madison: A Biography|publisher=Univ. of Virginia Press|year=1990|url={{Google books|hCAjgs4mmQ4C|page=|keywords=|text=Brant The Fourth President|plainurl=yes}}|isbn=9780813912653|edition=paperback}} * {{cite book|last=Ketcham|first=Ralph|title=The Presidents A Reference History|url=https://archive.org/details/presidentsrefere0000unse|chapter=James Madison|editor=Henry F. Graff|edition=Third|publisher=Charles Scribner's Sons|date=2002|pages=[https://archive.org/details/presidentsrefere0000unse/page/56 57]–70|isbn=0-684-31226-3|ref=harv}} * {{cite book|ref=harv|last=Keysaar|first=Alexander|title=The Right to Vote|publisher=Basic Books|year=2009|isbn=978-0-465-02969-3|url=https://archive.org/details/righttovote00alex}} * {{cite book|ref=harv|last=Labunski|first=Richard|title=James Madison and the Struggle for the Bill of Rights|url=https://archive.org/details/jamesmadisonstru00rich|url-access=registration|publisher=Oxford Univ. Press|year=2006}} * {{cite web|last=Landry|first=Alysa|title=James Madison: Pushed Intermarriage Between Settlers and Indians|website=indiancountrytoday.com|url=https://indiancountrytoday.com/archive/james-madison-pushed-intermarriage-between-settlers-and-indians-uBrBn2QTLEK5yW58L9mgYQ|date=January 26, 2016|accessdate=April 25, 2020|ref=harv}} * {{cite book|last=Langguth|first=A. J.|title=Union 1812:The Americans Who Fought the Second War of Independence|url=https://archive.org/details/union181200ajla|isbn=0-7432-2618-6|year=2006|publisher=Simon & Schuster|location=New York|ref=harv}} * {{cite book|ref=harv|last=Matthews|first=Richard K.|title=If Men Were Angels : James Madison and the Heartless Empire of Reason|url=https://archive.org/details/ifmenwereangelsj0000matt|url-access=registration|publisher=University Press of Kansas|year=1995}} * {{cite book|ref=harv|last=McCoy|first=Drew R.|title=The Last of the Fathers: James Madison and the Republican Legacy|url=https://archive.org/details/lastoffathers00drew_0|url-access=registration|publisher=Cambridge University Press|year=1989}} * {{cite book|last1=McDonald|first1=Forrest|title=The Presidency of Thomas Jefferson|url=https://archive.org/details/presidencyofthom0000mcdo|url-access=registration|date=1976|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0700603305|ref=harv}} * {{cite web|title=Montpelier The People, The Place, The Idea|url=https://www.montpelier.org/the-story-of-montpelier|website=montpelier.org|ref={{SfnRef|Montpelier The People, The Place, The Idea}}|accessdate=2020-05-08|archivedate=2020-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200724042259/https://www.montpelier.org/the-story-of-montpelier}} * {{cite book|last=Owens |first=Robert M.|title=Mr. Jefferson's Hammer: William Henry Harrison and the Origins of American Indian Policy|url=https://archive.org/details/mrjeffersonshamm0000owen |publisher=University of Oklahoma Press|place=Norman, Oklahoma|year=2007|isbn=978-0-8061-3842-8|ref=harv}} * {{cite book|ref=harv|last=Rosen|first=Gary|title=American Compact: James Madison and the Problem of Founding|url=https://archive.org/details/americancompactj0000rose|publisher=University Press of Kansas|year=1999}} * {{cite book|ref=harv|last=Rutland|first=Robert A.|title=James Madison: The Founding Father|url=https://books.google.com/?id=1pKyAAAAIAAJ|publisher=Macmillan Publishing Co.|year=1987|isbn=978-0-02-927601-3}} * {{cite book|ref=harv|last=Rutland|first=Robert A.|title=The Presidency of James Madison|publisher=Univ. Press of Kansas|year=1990|isbn=978-0700604654|url=https://archive.org/details/presidencyofjame0000rutl}} * {{cite book|ref=harv|editor-last=Rutland|editor-first=Robert A.|title=James Madison and the American Nation, 1751–1836: An Encyclopedia|publisher=Simon & Schuster|year=1994}} * {{cite book|ref=harv|first=David|last=Stewart|title=The Summer of 1787: The Men Who Invented the Constitution|url=https://archive.org/details/summerof1787menw0000stew|publisher=Simon and Schuster|year=2007}} * {{cite book|ref=harv|last=Wills|first=Garry|title=James Madison|publisher=Times Books|year=2002|isbn=0-8050-6905-4|url=https://archive.org/details/jamesmadison00will}} * {{cite book|ref=harv|last=Wood|first=Gordon S.|title=The Idea of America: Reflections on the Birth of the United States|url=https://archive.org/details/ideaofamericaref00wood_0|url-access=registration|publisher=The Penguin Press|year=2011}} *{{cite book|last1=Wood|first1=Gordon S.|title=Empire of Liberty: A History of the Early Republic|url=https://archive.org/details/empireoflibertyh00wood|url-access=registration|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-199-83246-0|ref=harv}} {{Refend}} ==آرتیق اوخو== {{اساس|Bibliography of James Madison}} {{آیریجا باخ|Bibliography of the American Revolutionary War|Bibliography of the War of 1812}} {{Refbegin|2}} ===کیتابلار=== * {{cite book|last=Brant|first=Irving|title=James Madison|url=https://archive.org/details/jamesmadison0004bran|url-access=registration|others=6 volumes|year=1941–1961}}, the standard scholarly biography; [https://archive.org/search.php?query=creator%3A%28Irving%20Brant%29 Online additions] * {{cite book|last=Brant|first=Irving|title=The Fourth President; a Life of James Madison|year=1970|publisher=Easton Press}} single volume condensation of 6-vol biography * {{cite book|last=Broadwater|first=Jeff.|title=James Madison: A Son of Virginia and a Founder of a Nation|url=https://archive.org/details/jamesmadisonsono00broa|url-access=registration|publisher=University of North Carolina Press|year=2012|ref=harv}} * {{cite book|last=Brookhiser|first=Richard.|title=James Madison|url=https://archive.org/details/jamesmadison0000broo|publisher=Basic Books|year=2011}} * {{cite book|last=Chadwick|first=Bruce.|title=James and Dolley Madison: America's First Power Couple|url=https://archive.org/details/jamesdolleymadis0000chad|publisher=Prometheus Books|year=2014}} detailed popular history * {{cite book|last=Cheney|first=Lynne|title=James Madison: A Life Reconsidered|url=https://archive.org/details/jamesmadisonlife0000chen|publisher=Viking|year=2014}} * {{cite book|last=Gutzman|first=Kevin|title=James Madison and the Making of America|url=https://archive.org/details/jamesmadisonmaki0000gutz|publisher=St. Martin's Press|year=2012}} * Ketcham, Ralph. "Madison, James." in ''Presidents: A Reference History,'' edited by Henry F. Graff, (3rd ed., Charles Scribner's Sons, 2002), pp. 57–70. [https://link.gale.com/apps/doc/CX3436400015/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=04043524 online] * {{cite book|last1=Stewart|first1=David O.|title=Madison's Gift: Five Partnerships That Built America|url=https://archive.org/details/madisonsgiftfive0000stew|date=2016|publisher=Simon & Schuster}} * {{cite book|last=Rakove|first=Jack|title=James Madison and the Creation of the American Republic|url=https://archive.org/details/jamesmadisoncre00rako|url-access=registration|edition=2nd|publisher=Longman|year=2002}} * {{cite book|last=Wills|first=Garry|title=James Madison: The American Presidents Series: The 4th President, 1809–1817|publisher=Times Books|year=2015}} ===Analytic studies=== * {{Cite journal | last1 = Dragu | first1 = Tiberiu | last2 = Fan | first2 = Xiaochen | last3 = Kuklinski | first3 = James | title = Designing checks and balances | journal = [[Quarterly Journal of Political Science]] | volume = 9 | issue = 1 | pages = 45–86 | doi = 10.1561/100.00013022 | date = March 2014 | ref = harv }} * {{cite book|last1=Elkins|first1=Stanley M.|last2=McKitrick|first2=Eric.|title=The Age of Federalism|publisher=Oxford University Press|year=1995}} * {{cite book|first=William|last=Everdell|title=The End of Kings: A History of Republics and Republicans|url=https://archive.org/details/endofkingshistor00ever|url-access=registration|publisher=Univ. of Chicago Press|year=2000}} * {{cite journal|last=Gabrielson|first=Teena|title=James Madison's Psychology of Public Opinion|url=https://archive.org/details/sim_political-research-quarterly_2009-09_62_3/page/431|journal=Political Research Quarterly|volume=62|issue=3|date=September 2009|pages=431–44|doi=10.1177/1065912908319607}} * {{cite book|editor-last=Harbert|editor-first=Earl|title=Henry Adams: History of the United States during the Administrations of James Madison|publisher=Library of America|year=1986}} * {{cite book|last=Kasper|first=Eric T.|title=To Secure the Liberty of the People: James Madison's Bill of Rights and the Supreme Court's Interpretation|url=https://archive.org/details/tosecurelibertyo0000kasp|publisher=Northern Illinois University Press|year=2010}} * {{cite book|editor-last=Kernell|editor-first=Samuel|title=James Madison: the Theory and Practice of Republican Government|publisher=Stanford Univ. Press|year=2003}} * {{cite book|last=Kester|first=Scott J.|title=The Haunted Philosophe: James Madison, Republicanism, and Slavery|url=https://archive.org/details/hauntedphilosoph0000kest|publisher=Lexington Books|year=2008}} * {{cite journal|last=Muñoz|first=Vincent Phillip.|title=James Madison's Principle of Religious Liberty|journal=American Political Science Review|volume=97|issue=1|date=February 2003|pages=17–32|doi=10.1017/S0003055403000492|url=https://semanticscholar.org/paper/47628e9d5dc74282b9b98abe2c7645d2815cf56e}} * {{cite book|last=Read|first=James H.|title=Power Versus Liberty: Madison, Hamilton, Wilson and Jefferson|url=https://archive.org/details/powerversusliber0000read|publisher=Univ. Press of Virginia|year=2000}} * {{cite book|last=Riemer|first=Neal|title=James Madison: Creating the American Constitution|url=https://archive.org/details/jamesmadisoncrea0000riem|url-access=registration|publisher=Congressional Quarterly|year=1986}} * {{cite journal|first=Mark S.|last=Scarberry|title=John Leland and James Madison: Religious Influence on the Ratification of the Constitution and on the Proposal of the Bill of Rights|journal=Penn State Law Review|volume=113|issue=3|date=April 2009|pages=733–800}} * {{cite journal|last=Sheehan|first=Colleen A.|title=The Politics of Public Opinion: James Madison's 'Notes on Government|journal=William and Mary Quarterly|volume=49|issue=3|date=October 1992|pages=609|doi=10.2307/2947174|jstor=2947174}} * {{cite journal|last=Sheehan|first=Colleen|title=Madison and the French Enlightenment|url=https://archive.org/details/sim_william-and-mary-quarterly_2002-10_59_4/page/925|journal=William and Mary Quarterly|volume=59|issue=4|date=October 2002|pages=925–56|doi=10.2307/3491576|jstor=3491576}} * {{cite journal|last=Sheehan|first=Colleen|title=Madison v. Hamilton: The Battle Over Republicanism and the Role of Public Opinion|url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_2004-08_98_3/page/405|journal=American Political Science Review|volume=98|issue=3|date=August 2004|pages=405–24|doi=10.1017/S0003055404001248}} * {{cite book|last=Sheehan|first=Colleen|title=The Mind of James Madison: The Legacy of Classical Republicanism|url=https://archive.org/details/mindofjamesmadis0000shee|publisher=Cambridge Univ. Press|year=2015}} * {{cite book|editor-last1=Vile|editor-first1=John R.|editor-first2=William D.|editor-last2=Pederson|editor-first3=Frank J.|editor-last3=Williams|title=James Madison: Philosopher, Founder, and Statesman|publisher=Ohio Univ. Press|year= 2008}} * {{cite journal|last=Watts|first=Steven|title=DREW R. MCCOY The Last of the Fathers: James Madison and the Republican Legacy |url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1990-10_95_4/page/1288|journal=The American Historical Review|volume=95|number=4|date=1990|pages=1288–1289|doi=10.2307/2163682|jstor=2163682|ref=harv}} * {{cite book|last=Weiner|first=Greg.|title=Madison's Metronome: The Constitution, Majority Rule, and the Tempo of American Politics|publisher=Univ. Press of Kansas|year=2012}} * {{cite journal|last1=Will|first1=George F.|title=Alumni who changed America, and the world: #1 – James Madison 1771|journal=Princeton Alumni Weekly|date=January 23, 2008}} * {{cite book|last=Wills|first=Garry|title=Henry Adams and the Making of America|url=https://archive.org/details/henryadamsmaking00will|url-access=registration|publisher=Houghton Mifflin|year=2005}} ===Historiography=== * {{cite book|editor-last=Leibiger|editor-first=Stuart|title=A Companion to James Madison and James Monroe|publisher=John Wiley and Sons|year=2013}} * {{cite book|last=Wood|first=Gordon S.|title=Is There a 'James Madison Problem'?|publisher=Penguin Press|year=2006}} ===Primary sources=== * {{cite book|first=James|last=Madison|editor-first=William T.|editor-last=Hutchinson|title=The Papers of James Madison|publisher=Univ. of Chicago Press|year=1962|url=http://www.virginia.edu/pjm/description1.htm|edition=30 volumes published and more planned|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013211454/http://www.virginia.edu/pjm/description1.htm|archivedate=October 13, 2011|df=mdy-all}}; The main scholarly edition ** [https://founders.archives.gov/about "Founders Online," searchable edition] * {{cite book|first=James|last=Madison|title=Letters & Other Writings Of James Madison Fourth President Of The United States|publisher=J.B. Lippincott & Co|year=1865|edition=called the ''Congress edition''|url={{Google books|pb2s8DG_2WUC|page=RA1-PR11|keywords=|text=|plainurl=yes}}}} * {{cite book|first=James|last=Madison|editor-first=Gaillard|editor-last=Hunt|title=The Writings of James Madison|publisher=G. P. Putnam's Sons|year=1900–1910|url={{Google books|ri4fEe_y99kC|page=RA3-PR21|keywords=|text=|plainurl=yes}}}} * {{cite book|first=James|last=Madison|editor-first=Jacob E.|editor-last=Cooke|title=The Federalist|publisher=Wesleyan Univ. Press|year=1982}} * {{cite book|first=James|last=Madison|title=Notes of Debates in the Federal Convention of 1787 Reported by James Madison|publisher=W.W. Norton|year=1987|title-link=Notes of Debates in the Federal Convention of 1787}} * {{cite book|first=James|last=Madison|editor-first=Marvin|editor-last=Myers|title=Mind of the Founder: Sources of the Political Thought of James Madison|publisher=Univ. Press of New England|year=1995}} * {{cite book|first=James|last=Madison|editor-first=James M.|editor-last=Smith|title=The Republic of Letters: The Correspondence Between Thomas Jefferson and James Madison, 1776–1826|publisher=W.W. Norton|year=1995}} * {{cite book|first=James|last=Madison|editor-first=Jack N.|editor-last=Rakove|title=James Madison, Writings|publisher=[[Library of America]]|year=1999}} * {{cite book|editor-last=Richardson|editor-first=James D.|title=A Compilation of the Messages and Papers of the Presidents, vol. xix|year=1897}} reprints his major messages and reports. {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== {{Spoken Wikipedia|en-James Madison-article.ogg|2019-03-02}} * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/jamesmadison White House biography] * {{Biographical Directory of Congress|M000043}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/madison/ James Madison: A Resource Guide] at the [[Library of Congress]] * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/madison_papers/ The James Madison Papers, 1723–1836] at the Library of Congress * [https://founders.archives.gov/about/Madison The Papers of James Madison], subset of [https://founders.archives.gov/ Founders Online] from the [[National Archives and Records Administration|National Archives]] * [http://millercenter.org/president/madison American President: James Madison (1751–1836)] at the [[Miller Center of Public Affairs]], University of Virginia * {{Gutenberg author|id=Madison,+James | name=James Madison}} * {{Internet Archive author|sname=James Madison}} * {{Librivox author|id=1973}} * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Madison-James James Madison Personal Manuscripts] {{James Madison}} {{Federalist Papers}} {{United States Constitution signatories}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-new|rows=2|constituency}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Virginia|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Virginia's 5th congressional district]]|years=1789–1793}} {{S-aft|after=[[George Hancock (Virginia)|George Hancock]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Virginia|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Virginia's 15th congressional district]]|years=1793–1797}} {{S-aft|after=[[John Dawson (U.S. politician)|John Dawson]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[جان مارشال]]}} {{S-ttl|title=[[United States Secretary of State]]|years=1801–1809}} {{S-aft|after=[[روبرت ایسمیت (سیاستچی)]]}} {{S-bef|before=[[توماس جفرسون]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1809–1817}} {{S-aft|after=[[جئیمز مونرو]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[توماس جفرسون]]}} {{S-ttl|title=[[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] nominee for President of the United States|years=[[1808 United States presidential election|1808]], [[1812 United States presidential election|1812]]}} {{S-aft|after=[[جئیمز مونرو]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[جان آدامز]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1826–1836}} {{S-aft|after=[[اندرو جکسون]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to James Madison |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Democratic-Republican Party}} {{Jefferson cabinet}} {{Madison cabinet}} {{USSecState}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Age of Enlightenment}} {{War of 1812}} }} {{Authority control}} [[بؤلمه:جیمز مدیسون]] [[بؤلمه:۱۷۵۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۸۳۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۱۸. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:ویرجینیا دوغوملو فیلسوفلاری]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] c6366p9gmnub47cok4hz6d9w04k8opt 0 19147 1587911 1577437 2026-05-11T21:50:46Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587911 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = John Adams |image = John Adams A18236.jpg |alt = Stout elderly man in his 60s with long white hair, facing partway leftward |order = 2nd |office = President of the United States |vicepresident = Thomas Jefferson |term_start = March 4, 1797 |term_end = March 4, 1801 |predecessor = [[جورج واشینقتون]] |successor = [[توماس جفرسون]] |order1 = 1st |office1 = Vice President of the United States |president1 = [[جورج واشینقتون]] |term_start1 = April 21, 1789 |term_end1 = March 4, 1797 |predecessor1 = Office established |successor1 = [[توماس جفرسون]] |order2 = 1st |minister_from2= United States |country2 = the United Kingdom |appointer2 = [[Congress of the Confederation]] |term_start2 = April 1, 1785 |term_end2 = February 20, 1788<ref name="Office of the Historian">{{cite web |url=https://history.state.gov/departmenthistory/people/adams-john |title=John Adams (1735–1826) |publisher=United States Department of State: Office of the Historian |access-date=September 30, 2018}}</ref> |predecessor2 = Office established |successor2 = [[Thomas Pinckney]] |order3 = 1st |minister_from3= United States |country3 = the Netherlands |appointer3 = [[Congress of the Confederation]] |term_start3 = April 19, 1782 |term_end3 = March 30, 1788<ref name="Office of the Historian"/> |predecessor3 = Office established |successor3 = [[Charles W. F. Dumas]] (''acting'') |office5 =[[United States Ambassador to France|United States Envoy to France]] |term_start5 = November 28, 1777<ref>https://founders.archives.gov/?q=John%20Adams%20%22Commissioner%20to%20France%22&s=1111311111&sa=&r=1&sr=</ref> |term_end5 =March 8, 1779 |predecessor5 = [[سیلاس دین]] |successor5 =[[بنجامین فرانکلین]] |office6 = [[List of delegates to the Continental Congress|Delegate to the Continental Congress]]<br />from [[ماساچوست ایالتی]] |term_start6 = September 5, 1774 |term_end6 = November 28, 1777 |predecessor6 = Office established |successor6 = [[ساموئل هولتن]] |birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1735|10|30}} |birth_place = [[برینتری، ماساچوست]], [[Province of Massachusetts Bay|Massachusetts Bay]], [[British America]] (now [[کوئنسی، ماساچوست]]) |death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1826|7|4|1735|10|30}} |death_place = [[کوئنسی، ماساچوست]], [[ماساچوست ایالتی]], U.S. |restingplace = [[United First Parish Church]] |party = Pro-Administration (before 1795)<br />[[Federalist Party|Federalist]] (1795–c. 1808)<br />[[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] (c. 1808–1826){{Sfn|McCullough|2001|p=599}} |parents = [[John Adams Sr.]]<br />[[Susanna Boylston]] |spouse = {{Marriage|[[Abigail Adams|Abigail Smith]]|October 25, 1764|October 28, 1818|end=died}} |children = 6, including [[Abigail Adams Smith|Abigail]], [[جان کوئینسی آدامز]], [[Charles Adams (1770–1800)|Charles]], [[Thomas Boylston Adams (1772–1832)|Thomas]] |education = [[هاروارد بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|AB]], [[Master of Arts|AM]]) |signature = John Adams Sig 2.svg |signature_alt = Cursive signature in ink }} [[فایل:Official Presidential portrait of John Adams (by John Trumbull, circa 1792).jpg|بندانگشتی|جان آدامز]] ''' جان آدامز''' [[اینگیلیسجه]]: John adams (دوغوم:۱۷۳۵ ،اؤلوم:۱۸۲۶ ) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۲اینجی جومهورباشقانی.۱۸۰۱دن ۱۷۹۷ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق|22em}} ===سایتلار=== {{Refbegin|30em}} ====کیتابلار==== * {{cite book |last=Chinard |first=Gilbert |date=1933 |title=Honest John Adams |url=https://books.google.com/books/about/Honest_John_Adams.html?id=lsUKAQAAIAAJ |location=Boston, MA |publisher=Little, Brown, and Company |oclc=988108386 |ref=harv }} * {{cite book |last=Diggins |first=John P. |date=2003 |title=John Adams |series=The American Presidents |editor-last=Schlesinger |editor-first=Arthur M. Jr. |publisher=Time Books |location=New York, NY |isbn=978-0-8050-6937-2 |author-link=John Patrick Diggins |editor-link=Arthur M. Schlesinger, Jr. |ref=harv |url=https://archive.org/details/johnadams00digg }} * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |date=1993 |title=Passionate Sage: The Character and Legacy of John Adams |url=https://books.google.com/?id=dFrb8fGNnUEC&pg=PA1#v=onepage |location=New York, NY |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-03933-1133-4 |author-link=Joseph Ellis |ref=harv }} * {{cite book |last=Ferling |first=John E. |date=1992 |title=John Adams: A Life |url=https://books.google.com/?id=yQ6NDVYZ7U0C&pg=PR3#v=onepage |location=Knoxville, TN |publisher=University of Tennessee Press |isbn=978-08704-9730-8 |author-link=John E. Ferling |ref=harv }} * {{cite book |last=McCullough |first=David |date=2001 |title=John Adams |url=https://archive.org/details/johnadams00mccu |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/johnadams00mccu/page/144 144] |location=New York, NY |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-14165-7588-7 |author-link=David McCullough |ref=harv }} * {{cite book |last=Morse |first=John Torey |date=1884 |title=John Adams |url=https://books.google.com/books?id=q2ASAAAAYAAJ&q=preston#v=onepage&q=stubborn%20things |location=Boston, MA |publisher=Houghton, Mifflin, and Company |oclc=926779205 |author-link=John Torrey Morse |ref=harv }} * {{cite book |last=Shaw |first=Peter |year=1975 |title=The Character of John Adams |url=https://books.google.com/books/about/The_character_of_John_Adams.html?id=1ImaAAAAIAAJ |location=New York, NY |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-08078-1254-9 |ref=harv }} * {{cite book |last=Smith |first=Page |date=1962a |title=John Adams |volume=Volume I, 1735–1784 |url=https://books.google.com/books/about/John_Adams.html?id=qcUKAQAAIAAJ |location=New York, NY |publisher=Doubleday & Company, Inc. |author-link=Page Smith |oclc=852986601 |ref=harv }} * {{cite book |last=Smith |first=Page |date=1962b |title=John Adams |volume=Volume II, 1784–1826 |url=https://books.google.com/books/about/John_Adams_1784_1826.html?id=lVwqAAAAYAAJ |location=New York, NY |publisher=Doubleday & Company, Inc. |oclc=852986620 |ref=harv }} ====Specialized studies==== * {{cite book |last1=Boyd |first1=Julian Parks |last2=Gawalt |first2=Gerard W. |title=The Declaration of Independence: the evolution of the text |url=https://books.google.com/books?id=fAkaAQAAIAAJ |year=1999 |publisher=Library of Congress in association with the Thomas Jefferson Memorial Foundation |isbn=978-08444-0980-1 |ref=harv }} * {{cite book |last=Brookhiser |first=Richard |year=2002 |title=America's First Dynasty: The Adamses, 1735-1918 |url=https://books.google.com/books/about/America_s_First_Dynasty.html?id=nD4DjnAJ96cC |isbn=978-07432-4209-7 |location=New York, NY |publisher=Simon & Schuster |author-link=Richard Brookhiser |ref=harv }} * {{cite book |last=Burns |first=James MacGregor |year=2013 |title=Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World |url=https://books.google.com/books/about/Fire_and_Light.html?id=oagaz4yvHOEC |isbn=978-12500-2490-9 |location=New York, NY |publisher=St. Martin's Press |author-link=James MacGregor Burns |ref=harv }} * {{cite book |last=Chernow |first=Ron |year=2004 |title=Alexander Hamilton |url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher |url-access=registration |isbn=978-11012-0085-8 |location=London, UK |publisher=Penguin Books |author-link=Ron Chernow |ref=harv }} * {{cite book |last=Cochrane |first=Rexmond C. |date=1978 |title=The National Academy of Sciences: The First Hundred Years, 1863–1963 |url=https://books.google.com/books?id=pHub93cnFrEC&pg=PA7 |location=Washington, D.C. |publisher=National Academies Press |isbn=978-03095-5745-0 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Elkins |first1=Stanley M. |last2=McKitrick |first2=Eric |year=1993 |title=The Age of Federalism |url=https://books.google.com/?id=9RyG29bER3QC&pg=PP5#v=onepage |location=Oxford, NY |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195068900 |ref=harv }} * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |date=2003 |title=Founding Brothers: The Revolutionary Generation |url=https://books.google.com/books?id=lsPztgGkYYgC |location=New York, NY |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-14000-7768-7 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Everett |first=Robert B. |title=The Mature Religious Thought of John Adams |journal=Proceedings of the South Carolina Historical Association |date=1966 |url=http://dc.statelibrary.sc.gov/bitstream/handle/10827/23289/SCHA_Proceedings_1966.pdf |issn=0361-6207 |ref=harv |access-date=2020-05-06 |archive-date=2020-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423221502/https://dc.statelibrary.sc.gov/bitstream/handle/10827/23289/SCHA_Proceedings_1966.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Ferling |first=John |date=2009 |title=The Ascent of George Washington: The Hidden Political Genius of an American Icon |url=https://archive.org/details/ascentofgeorgewa00ferl |url-access=registration |location=New York, NY |publisher=Bloomsbury Press |isbn=978-15969-1465-0 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Fielding |first=Howard |title=John Adams: Puritan, Deist, Humanist |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-religion_1940-01_20_1/page/33 |journal=Journal of Religion |volume=20 |issue=1 |pages=33–46 |year=1940 |jstor=1198647 |doi=10.1086/482479 |ref=harv }} * {{cite book |last=Flexner |first=James Thomas |date=1974 |title=Washington: The Indispensable Man |url=https://books.google.com/books/about/Washington.html?id=kTfWDQAAQBAJ |location=Boston, MA |publisher=Little, Brown |isbn=978-0-316-28605-3 |author-link=James Thomas Flexner |ref=harv }} * {{cite book |last=Gimbel |first=Richard |date=1956 |title=A Bibliographical Check List of Common Sense, With an Account of Its Publication |url=https://books.google.com/books/about/Thomas_Paine_a_Bibliographical_Check_Lis.html?id=Lg4aAAAAMAAJ |location=New Haven, CT |publisher=Yale University Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Girard |first=Jolyon P. |date=2019 |title=Presidents and Presidencies in American History |url=https://books.google.com/books?id=00qyDwAAQBAJ&pg=PA32 |location=Santa Barbara, CA |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-14408-6591-6 |ref=harv }} * {{cite book |last=Hakim |first=Joy |year=2003 |title=The New Nation |url=https://books.google.com/books?id=SaJFp7aV7QwC&pg=PA97 |location=Oxford, NY |publisher=Oxford University Press |isbn=978-01951-5326-2 |ref=harv }} * {{cite book |last=Herring |first=George C. |year=2008 |title=From colony to superpower: U.S. foreign relations since 1776 |url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr/page/150 150] |location=Oxford, NY |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199743773 |ref=harv }} * {{cite book |last=Hoadley |first=John F. |year=1986 |title=Origins of American Political Parties: 1789–1803 |url=https://archive.org/details/originsofamerica0000hoad |publisher=University Press of Kentucky |location=Lexington, KY |isbn=978-0813153209 |ref=harv }} * {{cite book |last=Holmes |first=David L. |year=2006 |title=The Faiths of the Founding Fathers |url=https://archive.org/details/faithsoffounding0000holm |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/faithsoffounding0000holm/page/2 2] |location=Oxford, UK |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195300925 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Hutson |first=James H. |title=John Adams' Title Campaign (March 1968) |url=https://archive.org/details/sim_new-england-quarterly_1968-03_41_1/page/30 |journal=The New England Quarterly |date=1968 |volume=41 |issue=1 |pages=30–39 |doi=10.2307/363331 |jstor=363331 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Isenberg |first1=Mary |last2=Burstein |first2=Andrew |date=2019 |title=The Problem of Democracy: The Presidents Adams Confront the Cult of Personality |url=https://archive.org/details/problemofdemocra0000isen|location=New York |publisher=Viking |page= |isbn=9780525557500 |author-link= }} * {{cite book |last=Kirtley |first=James Samuel |date=1910 |title=Half Hour Talks on Character Building: By Self-made Men and Women |url=https://archive.org/details/halfhourtalksonc00kirt |publisher=A. Hamming |oclc=13927429 |ref=harv }} * {{cite book |last=Kurtz |first=Stephen G. |year=1957 |title=The Presidency of John Adams: The Collapse of Federalism, 1795–1800 |url=https://archive.org/details/presidencyofjohn0000kurt |url-access=registration |location=Philadelphia, PA |publisher=University of Pennsylvania Press |oclc=979781538 |ref=harv }} * {{cite book |last=Maier |first=Pauline |year=1998 |title=American Scripture: Making the Declaration of Independence |url=https://archive.org/details/americanscriptur00paul |url-access=registration |location=New York, NY |publisher=Vintage Books |isbn=978-0679779087 |author-link=Pauline Maier |ref=harv }} * {{cite book |last=Mayville |first=Luke |title=John Adams and the Fear of American Oligarchy |url=https://books.google.com/books?id=tIn8CwAAQBAJ&pg=PA11#v=onepage |date=2016 |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-14008-8369-1 |ref=harv }} * {{cite book |last=McDonald |first=Forrest |date=1974 |title=The Presidency of George Washington |series=American Presidency |url=https://archive.org/details/presidencyofgeo000mcdo |url-access=registration |location=Lawrence, KS |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-07006-0359-6 |author-link=Forrest McDonald |ref=harv }} * {{cite book |last=Miller |first=Nathan |title=The U.S. Navy: A History, Third Edition |url=https://books.google.com/?id=PZZWBgAAQBAJ&pg=PA9&dq=naval+power+adams+navy+miller#v=onepage&q=naval%2520power%2520adams%2520navy%2520miller |date=1997 |location=Annapolis, MD |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-16125-1892-3 |ref=harv }} * {{cite book |last=Moore |first=George |date=1866 |title=Notes on the history of slavery in Massachusetts |url=https://archive.org/details/notesonhistorys01moorgoog |page=[https://archive.org/details/notesonhistorys01moorgoog/page/n211 201] |location=New York, NY |publisher=D. Appleton & Co. |oclc=419266287 |ref=harv }} * {{cite book |last=Pollard |first=Edward A. |date=1862 |title=The First Year of the War |url=https://archive.org/details/firstyearofwar00poll |location=Richmond, VA |publisher=West & Johnson |author-link=Edward A. Pollard |oclc=79953002 |ref=harv }} * {{cite book |last=Rossiter |first=Clinton |date=1955 |title=Conservatism in America |url=https://archive.org/details/conservatisminam00ross |url-access=registration |location=New York, NY |publisher=Knopf |author-link=Clinton Rossiter |oclc=440025153 |ref=harv }} * Scherr, Arthur (2018). ''John Adams, Slavery, and Race: Ideas, Politics, and Diplomacy in an Age of Crisis.'' Santa Barbara, CA: Praeger. * {{cite book |last=Shafer |first=Ronald G. |date=2016 |title=Carnival Campaign: How the Rollicking 1840 Campaign of "Tippecanoe and Tyler Too" Changed Presidential Politics Forever |url=https://books.google.com/books/about/Carnival_Campaign.html?id=SAxmDAAAQBAJ |location=Chicago, IL |publisher=Chicago, Review Press |isbn=978-16137-3543-5 |ref=harv }} * {{cite book |last=Thompson |first=C. Bradley |date=1998 |title=John Adams and the Spirit of Liberty |url=https://archive.org/details/johnadamsspirito00thom |url-access=registration |location=Lawrence, KS |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-07006-0915-4 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wiencek |first=Henry |date=2004 |title=An Imperfect God: George Washington, His Slaves, and the Creation of America |url=https://archive.org/details/imperfectgodgeor00wien_0 |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/imperfectgodgeor00wien_0/page/215 215] |location=Waterville, ME |publisher=Thorndike Press |isbn=978-07862-6129-1 |author-link=Henry Wiencek |ref=harv }} * {{cite book |last=Wood |first=Gordon S. |year=2006 |title=Revolutionary Characters: What Made the Founders Different |url=https://archive.org/details/revolutionarycha00gord |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/revolutionarycha00gord/page/54 54] |location=London, UK |publisher=Penguin Books |isbn=978-1594200939 |author-link=Gordon S. Wood |ref=harv }} * {{cite book |first=Gordon S. |last=Wood |date=2009 |title=Empire of Liberty: A history of the Early Republic, 1789–1815 |url=https://archive.org/details/empireoflibertyh00wood |url-access=registration |location=Oxford, UK |publisher=Oxford University Press |isbn=978-01997-4109-0 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wood |first=Gordon S. |year=2017 |title=Friends Divided: John Adams and Thomas Jefferson |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/556888/friends-divided-by-gordon-s-wood/9780735224735/ |location=New York, US |publisher=Penguin Books |isbn=978-0735224735 |author-link=Gordon S. Wood |ref=harv }} ====Primary sources==== * {{cite book |last1=Adams |first1=John |last2=Adams |first2=Charles Francis |date=1851 |title=The Works of John Adams, Second President of the United States: Autobiography, continued. Diary. Essays and controversial papers of the Revolution |volume=3 |series=The Works of John Adams, Second President of the United States |publisher=Little, Brown |url=https://books.google.com/books?id=lWcsAAAAIAAJ&pg=PA392 |author-link2=Charles Francis Adams Sr. |ref=harv }} * {{cite book |last=Adams |first=John |editor-last=Biddle |editor-first=Alexander |title=Old Family Letters |url=https://archive.org/details/oldfamilyletter00rushgoog |page=[https://archive.org/details/oldfamilyletter00rushgoog/page/n44 38] |date=1892 |location=Philadelphia, PA |publisher=Press of J.B. Lippincott Company |ref=harv }} * {{cite book |last=Adams |first=John |editor-last=Carey |editor-first=George Wescott |title=The Political Writings of John Adams |date=2001 |location=Washington, D.C. |publisher=Gateway Editions}} * {{cite book |last=Adams |first=John |editor-last=Diggins |editor-first=John Patrick |date=2004 |title=The Portable John Adams |url=https://books.google.com/books?id=BWdGUN6KPCcC&pg=PA466 |location=London, UK |publisher=Penguin Books |isbn=978-01424-3778-0 |ref=harv }} * {{cite book |last=Adams |first=John |editor-first=George A. Jr. |editor-last=Peek |date=1954 |title=The Political Writings of John Adams: Representative Selections |url=https://books.google.com/books?id=5jrvsRgk5vwC&pg=PR17 |location=New York, NY |publisher=Liberal Arts Press |oclc=52727656 |ref=harv |isbn=978-0872206991 }} * {{cite book |last=Adams |first=John |last2=Rush |first2=Benjamin |editor-last1=Schutz |editor-first1=John A. |editor-last2=Adair |editor-first2=Douglass |date=1966 |title=Spur of Fame, The Dialogues of John Adams and Benjamin Rush, 1805–1813 |url=https://archive.org/details/spuroffamedialog0000adam |url-access=registration |location=Santa Marino, CA |publisher=Huntington Library |isbn=978-08659-7287-2 }} * {{cite book |last1=Adams |first1=John |last2=Tudor |first2=WIlliam |date=1819 |title=Novanglus, and Massachusettensis: Or, Political Essays, Published in the Years 1774 and 1775, on the Principal Points of Controversy, Between Great Britain and Her Colonies |location=Princeton, NJ |publisher=Hews & Gloss |url=https://archive.org/details/novanglusmassach00adams |author-link2=William Tudor |oclc=33610833 }} * {{cite book |last=Adams |first=John |editor-last1=Wroth |editor-first1=L. Kinvin |editor-last2=Zobel |editor-first2=Hiller B. |title=The Legal Papers of John Adams |url=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674522503 |date=1965 |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=978-06745-2250-3 }} * Butterfield, L. H. et al., eds., ''The Adams Papers'' (1961– ). Multivolume letterpress edition of all letters to and from major members of the Adams family, plus their diaries; still incomplete. {{cite web |url=http://www.masshist.org/adams_editorial |title=The Adams Family Papers Editorial Project |publisher=Masshist.org |access-date=March 2, 2010 }} * Butterfield, L. H., ed. [http://www.hup.harvard.edu/results-list.php?collection=1165 ''Adams Family Correspondence.''] Cambridge: Harvard University Press * {{cite book |editor=Cappon, Lester J. |title=The Adams-Jefferson Letters: The Complete Correspondence Between Thomas Jefferson and Abigail and John Adams |url=https://archive.org/details/adamsje_ada_1959_01_6968 |year=1959 |isbn=978-0807842300 |location=Chapel Hill, NC |publisher=The University of North Carolina Press }} * {{cite book |editor-link=Michael Foot |editor-last=Foot |editor-first=Michael |editor2-link=Isaac Kramnick |editor2-last=Kramnick |editor2-first=Isaac |date=1987 |title=The Thomas Paine Reader |url=https://books.google.com/books/about/Thomas_Paine_Reader.html?id=GDRt70vGw9YC |publisher=Penguin Classics |isbn=978-01404-4496-4 |ref=harv }} * Hogan, Margaret; Taylor, C. James, eds. (2007). [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057050 ''My Dearest Friend: Letters of Abigail and John Adams.''] Cambridge: Harvard University Press. * {{cite book |editor-last=Richardson |editor-first=James Daniel |date=1897 |title=A Compilation of the Messages and Papers of the Presidents |volume=1 |url=https://books.google.com/books/about/A_Compilation_of_the_Messages_and_Papers.html?id=EUMPAAAAYAAJ |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University |oclc=3144460227 }} * Taylor, Robert J. et al., eds. [http://www.hup.harvard.edu/results-list.php?collection=1340 ''Papers of John Adams.''] Cambridge, MA: Harvard University Press. {{Refend}} ==آرتیق اوخو== {{اساس|Bibliography of John Adams}} ==ائشیک باغلانتیلار== {{Spoken Wikipedia|en-John_Adams-article.ogg|2019-02-23}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/adams/ John Adams: A Resource Guide] at the [[Library of Congress]] * [https://web.archive.org/web/20080727101213/http://johnadamslibrary.org/ The John Adams Library] at the [[Boston Public Library]] * [http://www.masshist.org/digitaladams/archive/ Adams Family Papers: An Electronic Archive] at the [[Massachusetts Historical Society]] * [https://founders.archives.gov/about/Adams The Adams Papers], subset of [https://founders.archives.gov/ Founders Online] from the [[National Archives and Records Administration|National Archives]] * [http://avalon.law.yale.edu/subject_menus/adamspap.asp John Adams Papers] at the [[Avalon Project]] * {{Gutenberg author|id=4660}} * {{Internet Archive author|sname=John Adams}} * {{Librivox author|id=356}} * [http://www.c-span.org/video/?121951-1/life-portrait-john-adams "Life Portrait of John Adams"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', March 22, 1999 {{John Adams}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list= {{S-start}} {{S-dip}} {{S-new|office|rows=2}} {{S-ttl|title=[[United States Ambassador to the United Kingdom|United States Minister to Great Britain]]|years=1785–1788}} {{S-aft|after=[[Thomas Pinckney]]}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[United States Ambassador to the Netherlands|United States Minister to the Netherlands]]|years=1782–1788}} {{S-aft|after=[[Charles W. F. Dumas]]<br />{{Small|Acting}}}} {{S-break}} {{s-off}} {{S-new|office}} {{S-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1789–1797}} {{S-aft|rows=2|after=[[توماس جفرسون]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[جورج واشینقتون]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1797–1801}} {{S-break}} {{S-ppo}} {{S-new|rows=2|party}} {{S-ttl|title=[[Federalist Party|Federalist]] nominee for Vice President of the United States|years=[[1792 United States presidential election|1792]]¹²}} {{S-aft|after=[[Thomas Pinckney]]²}} {{S-break}} {{S-ttl|title=[[Federalist Party|Federalist]] nominee for President of the United States|years=[[1796 United States presidential election|1796]], [[1800 United States presidential election|1800]]}} {{S-aft|after=[[Charles Cotesworth Pinckney]]}} {{S-break}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[جورج واشینقتون]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1799–1826}} {{S-aft|after=[[جئیمز مدیسون]]}} {{S-ref|While Adams won the vice presidency in [[1788–89 United States presidential election|1789]] as well, he was not the candidate of the Federalist Party, which had not yet formed.|Technically, Adams was a presidential candidate in 1792 and Pinckney was a presidential candidate in 1796. Prior to the passage of the [[Twelfth Amendment to the United States Constitution|Twelfth Amendment]] in 1804, each presidential elector could cast two ballots; the highest vote-getter would become president and the runner-up would become vice president. Thus, in 1792, with [[جورج واشینقتون]] as the prohibitive favorite for president, the Federalist party fielded Adams as a presidential candidate, with the intention that he be elected to the vice presidency. Similarly, in 1796 and 1800, the Federalist party fielded two candidates, Adams and Thomas Pinckney, in 1796 and Adams and [[Charles Cotesworth Pinckney|Charles Pinckney]] in 1800, with the intention that Adams be elected president and Pinckney be elected vice president.}} }} {{Navboxes |title=Articles related to John Adams |list= {{USDecOfIndSig}} {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{US Vice Presidents}} {{Federalist Party}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Age of Enlightenment}} {{US Ambassadors to the UK}} {{US Ambassadors to the Netherlands}} {{J Adams cabinet}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{John Quincy Adams}} }} {{Portal bar|Biography|American Revolutionary War|United States|Politics|Law}} {{Authority control}} [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:جان آدامز]] [[بؤلمه:۱۷۳۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۸۲۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۱۸. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین هولندده‌کی سفیرلری]] [[بؤلمه:برینتری، ماساچوست سیاستچیلری]] [[بؤلمه:کوئنسی، ماساچوست سیاستچیلری]] cjr7u4t3ri5bxxgsrhtz92d14pgq524 0 19148 1587891 1583532 2026-05-11T21:22:27Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587891 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Andrew Jackson | image = Andrew jackson head.jpg | alt = White-haired man with black coat | office = 7th [[President of the United States]] | vicepresident = {{Unbulleted list|[[جان سی. کلهون]] (1829–1832)|''None'' (1832–1833){{Efn|Vice President Calhoun resigned from office. As this was prior to the adoption of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution|Twenty-Fifth Amendment]] in 1967, a vacancy in the office of vice president was not filled until the next ensuing election and inauguration.}}|{{Nowrap|Martin Van Buren (1833–1837)}}}} | term_start = March 4, 1829 | term_end = March 4, 1837 | predecessor = [[جان کوئینسی آدامز]] | successor = [[مارتین ون بورن]] | jr/sr1 = United States Senator | state1 = [[تنسی ایالتی]] | term_start1 = March 4, 1823 | term_end1 = October 14, 1825 | predecessor1 = [[John Williams (Tennessee)|John Williams]] | successor1 = [[هیو لاسون وایت]] | term_start2 = September 26, 1797 | term_end2 = April 1, 1798 | predecessor2 = [[William Cocke]] | successor2 = [[Daniel Smith (surveyor)|Daniel Smith]] | office3 = 1st [[List of Governors of Florida|Territorial Governor of Florida]] | appointer3 = [[جئیمز مونرو]] | term_start3 = March 10, 1821 | term_end3 = December 31, 1821 | predecessor3 = [[José María Coppinger]]<br />(Spanish East Florida)<br />[[José María Callava]]<br />(Spanish West Florida) | successor3 = [[ویلیام پوپ دووال]] | office4 = Justice on the [[Tennessee Supreme Court]] | term_start4 = 1798 | term_end4 = 1804 | state5 = [[تنسی ایالتی]] | district5 = {{ushr|TN|AL|at-large}} | term_start5 = December 4, 1796 | term_end5 = September 26, 1797 | predecessor5 = ''Constituency established'' | successor5 = [[William C. C. Claiborne]] | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1767|3|15}} | birth_place = [[Waxhaws|Waxhaw Settlement]] between [[Province of North Carolina|North Carolina]] and [[Province of South Carolina|South Carolina]], [[British America]] | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1845|6|8|1767|3|15}} | death_place = [[نشویل]], U.S. | death_cause = [[Dropsy]] and [[heart failure]] | restingplace = [[The Hermitage (Nashville, Tennessee)|The Hermitage]] | party = [[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]]<br />(before 1825)<br />[[Jacksonian democracy|Jacksonian]] (1825–1828)<br />[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] (1828–1845) | spouse = {{Marriage|[[Rachel Jackson|Rachel Donelson]]|January 18, 1794|December 22, 1828|end=died}} | children = 3 adopted sons | awards = [[Congressional Gold Medal]]<br />[[Thanks of Congress]] | signature = Andrew Jackson Signature-.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = {{flagu|United States|1818}} | branch = {{Army|United States}} | rank = {{Flagicon image|US-O8_insignia.svg}}&nbsp;[[Major General (United States)|Major General]] ([[United States Army]])<br />[[Major General (United States)|Major General]] ([[United States Volunteers]])<br />[[Major General (United States)|Major General]] ([[Tennessee Army National Guard|Tennessee Militia]]) | battles = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایستیقلال ساواشی]]<br />{{•}}[[Battle of Hanging Rock]]<br />[[Creek War]]<br />{{•}}[[Battle of Talladega]]<br />{{•}}[[Battles of Emuckfaw and Enotachopo Creek]]<br />{{•}}[[Battle of Horseshoe Bend (1814)|Battle of Horseshoe Bend]]<br />[[۱۸۱۲-جی ایل ساواشی]]<br />{{•}}[[Battle of Pensacola (1814)|Battle of Pensacola]]<br />{{•}}[[نیو اورلئان دؤیوشو]]<br />[[سمینول ساواشی]]<br />Conquest of Florida<br />{{•}}[[Battle of Negro Fort]]<br />{{•}}[[Fort Barrancas#First battles under U.S. control|Siege of Fort Barrancas]] }} ''' اندرو جکسون''' [[اینگیلیسجه]]: Andrew Jackson (دوغوم:،اؤلوم:۱۸۲۶ ) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۷اینجی جومهورباشقانی.۱۷۶۷دن ۱۸۴۵قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق|22em}} ==کیتاب تانیتیمی== {{Refbegin|35em}} ===بیوقرافی=== * {{cite book |last=Booraem |first=Hendrik |date=2001 |title=Young Hickory: The Making of Andrew Jackson |url=https://archive.org/details/younghickorymaki0000boor |url-access=registration |location=Lanham, MD |publisher=Taylor Trade Publishing |isbn=978-0-8783-3263-2 |ref=harv}}; 344 pages; coverage to age 21 * {{cite book |last=Brands |first=H. W. |date=2005 |title=Andrew Jackson: His Life and Times |location=New York, NY |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |url=https://archive.org/details/isbn_9780385507387 |url-access=registration |isbn=978-1400-03072-9 |author-link=H. W. Brands |ref=harv}} * {{cite book |last=Kendall |first=Amos |date=1843 |title=Life of Andrew Jackson: Private, Military, and Civil |url=https://books.google.com/?id=zYYTAQAAMAAJ&pg=PA52-IA3 |location=New York, NY |publisher=Harper & Brothers |oclc=6738380 |author-link=Amos Kendall |ref=harv}} * {{cite book |last=Latner |first=Richard B. |chapter=Andrew Jackson |editor-last=Graff |editor-first=Henry |date=2002 |title=The Presidents: A Reference History |edition=3 |chapter-url=https://archive.org/details/presidentsrefere00graf/page/106 |location=New York, NY |publisher=Charles Scribner's Sons |isbn=978-0-684-31226-2 |oclc=49029341 |pp=[https://archive.org/details/presidentsrefere00graf/page/106 106–127] |ref=harv }} * {{cite book |last=Meacham |first=Jon |date=2008 |title=American Lion: Andrew Jackson in the White House |url=https://archive.org/details/americanlionandr00meac_0 |url-access=registration |location=New York, NY |publisher=Random House Publishing Group |isbn=978-0-8129-7346-4 |author-link=Jon Meacham |ref=harv}} * {{cite book |last=Parton |first=James |date=1860a |title=Life of Andrew Jackson, Volume 1 |url=https://archive.org/details/lifeandrewjacks02partgoog |location=New York, NY |publisher=Mason Brothers |oclc=3897681 |author-link=James Parton |ref=harv}} * {{cite book |last=Parton |first=James |date=1860b |title=Life of Andrew Jackson, Volume 3 |url=https://archive.org/details/lifeandrewjacks00partgoog |location=New York |publisher=Mason Brothers |oclc=3897681 |ref=harv}} * {{cite book |last=Remini |first=Robert V. |date=1977 |title=Andrew Jackson and the Course of American Empire, 1767–1821 |url=https://archive.org/details/andrewjacksonco00remi |location=New York, NY |publisher=Harper & Row Publishers, Inc. |isbn=978-0-8018-5912-0 |author-link=Robert V. Remini |ref=harv}} * {{cite book |last=Remini |first=Robert V. |date=1981 |title=Andrew Jackson and the Course of American Freedom, 1822–1832 |url=https://archive.org/details/andrewjacksoncou0002remi |location=New York, NY |publisher=Harper & Row Publishers, Inc. |isbn=978-0-8018-5913-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Remini |first=Robert V. |date=1984 |title=Andrew Jackson and the Course of American Democracy, 1833–1845 |url=https://archive.org/details/andrewjacksoncou0000remi |location=New York, NY |publisher=Harper & Row Publishers, Inc. |isbn=978-0-8018-5913-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Remini |first=Robert V. |date=1988 |title=The Life of Andrew Jackson |url=https://books.google.com/?id=ZkhmdWo95BsC&pg=PA1 |location=New York, NY |publisher=Harper & Row Publishers, Inc. |isbn=978-0-0618-0788-6 |ref=harv}} Abridgment of Remini's 3-volume biography. * {{cite book |last=Snelling |first=William Joseph |date=1831 |title=A Brief and Impartial History of the Life and Actions of Andrew Jackson |url=https://archive.org/details/abriefandimpart00snelgoog |page=[https://archive.org/details/abriefandimpart00snelgoog/page/n172 164] |location=Boston|publisher=Stimpson & Clapp |oclc=6692507 |author-link=William Joseph Snelling |ref=harv}} * {{cite book |last=Wilentz |first=Sean |date=2005 |title=Andrew Jackson |url=https://books.google.com/?id=1GhZl6KhM4cC&pg=PP8 |location=New York, NY |publisher=Henry Holt and Company |isbn=978-0-8050-6925-9 |author-link=Sean Wilentz |ref=harv}} ===Specialized studies=== * {{cite book |last=Adams |first=Henry |date=1986 |origyear=1891 |title=History of the United States of America During the Administrations of James Madison |url=https://books.google.com/?id=6uV2AAAAMAAJ&pg=PA228 |location=New York, NY |publisher=Library Classics of the United States |isbn=978-0-9404-5035-6 |author-link=Henry Adams |ref=harv}} * {{cite book |last=Adams |first=Henry |date=1879 |title=The Life of Albert Gallatin |url=https://archive.org/details/lifealbertgalla00adamgoog |location=Philadelphia, PA |publisher=J. B. Lippincott & Co. |oclc=320500098 |ref=harv}} * {{cite book |last=Baptist |first=Edward E. |date=2014 |title=The Half has Never Been Told: Slavery and the Making of American Capitalism |url=https://books.google.com/books?id=tkktBAAAQBAJ |location=New York, NY |publisher=Basic Books |isbn=978-04650-0296-2 |author-link=Edward E. Baptist |ref=harv}} * {{cite book |last=Bates |first=Christopher G. |date=2015 |title=The Early Republic and Antebellum America: An Encyclopedia of Social, Political, Cultural, and Economic History |url=https://books.google.com/books?id=pWLxBwAAQBAJ&pg=PA315 |location=New York, NY |publisher=Routledge |isbn=978-13174-5740-4 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Berutti |first=Ronald A. |authorlink= |year=1992 |title=The Cherokee Cases: The Fight to Save the Supreme Court and the Cherokee Indians |journal=American Indian Law Review |volume=17 |issue=1 |pages=291–308 |doi=10.2307/20068726 |jstor=20068726 |ref=harv|url=https://digitalcommons.law.ou.edu/ailr/vol17/iss1/12 }} * {{cite book |last=Bogart |first=Ernest Ludlow |date=1907 |title=The Economic History of the United States |url=https://books.google.com/books?id=2BvUAAAAMAAJ&pg=PA219 |volume=21 |issue=3 |issn=0022-3808 |ref=harv}} * {{cite book |last=Boller |first=Paul F. Jr. |date=2004 |title=Presidential Campaigns: From George Washington to George W. Bush |url=https://books.google.com/books?id=eRtKe5p_PpMC&pg=PA46 |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |isbn= 978-0-19516-716-0 |ref=harv}} * {{cite book |last=Borneman |first=Walter R. |date=2008 |title=Polk: The Man Who Transformed the Presidency and America |url=https://books.google.com/books/about/Polk.html?id=pumXB9TONO4C |location=New York, NY |publisher=Random House |isbn=978-1-4000-6560-8 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Byrne |first1=James Patrick |last2=Coleman |first2=Philip |last3=King |first3=Jason Francis |title=Ireland and the Americas: Culture, Politics, and History : a Multidisciplinary Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=agfvVQnBu9MC&pg=PA837 |date=2008 |location=Santa Barbara, CA |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-614-5 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Cheathem |first=Mark R. |date=April 1, 2011 |title=Andrew Jackson, Slavery, and Historians |journal=History Compass |volume=9 |issue=4 |pages=326–338 |doi=10.1111/j.1478-0542.2011.00763.x |issn=1478-0542 |ref=harv}} * {{cite book |last=Cumfer |first=Cynthia |date=2007 |title=Separate peoples, one land: The minds of Cherokees, Blacks, and Whites on the Tennessee frontier |url=https://books.google.com/books?id=k015AAAAMAAJ |location=Chapel Hill, NC |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-3151-9 |ref=harv}} * {{cite book |last=Durham |first=Walter T. |date=1990 |title=Before Tennessee: the Southwest Territory, 1790–1796: a narrative history of the Territory of the United States South of the River Ohio |url=https://books.google.com/books?id=3E15AAAAMAAJ |location=Piney Flats, TN |publisher=Rocky Mount Historical Association |isbn=978-0-9678-3071-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Ellis |first=Richard E. |editor1-last=Woodward |editor1-first=C. Vann |title=Responses of the Presidents to Charges of Misconduct |url=https://archive.org/details/responsesofpresi0000cvan |publisher=Delacorte Press |location=New York |pages=[https://archive.org/details/responsesofpresi0000cvan/page/60 61]–68 |year=1974 |isbn=978-0-440-05923-3 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gannett |first=Henry |date=1905 |title=The Origin of Certain Place Names in the United States |url=https://archive.org/details/bub_gb_9V1IAAAAMAAJ |page=[https://archive.org/details/bub_gb_9V1IAAAAMAAJ/page/n166 167] |location=Washington, D.C. |publisher=Myron E. Sharpe, Inc. |oclc=37302804 |ref=harv}} * {{cite book |last=Garrison |first=Tim Allen |date=2002 |title=The Legal Ideology of Removal: The Southern Judiciary and the Sovereignty of Native American Nations |url=https://books.google.com/books?id=QlWIq9C8mTgC&pg=PA34 |location=Athens, GA |publisher=University of Georgia Press |isbn=978-0-8203-3417-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gullan |first=Harold I. |date=2004 |title=First fathers: the men who inspired our Presidents |url=https://archive.org/details/firstfathersmenw0000gull |url-access=registration |quote=Andrew Jackson, Sr.. |location=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-46597-3 |ref=harv}} * {{cite book |last=Howe |first=Daniel Walker |title=What Hath God Wrought: the Transformation of America, 1815–1848 |url=https://archive.org/details/whathathgodwroug00howe |url-access=registration |date=2007 |location=Oxford, NY |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199-74379-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Jackson |first=Elmer Martin |date=1985 |title=Keeping the lamp of remembrance lighted: a genealogical narrative with pictures and charts about the Jacksons and their allied families |url=https://books.google.com/books?id=flxVAAAAMAAJ |location=Hagerstown, MD |publisher=Hagerstown Bookbinding and Printing Co. |asin=B0006EMC6A |ref=harv}} * {{cite book |last=Jahoda |first=Gloria |title=The Trail of Tears: The Story of the American Indian Removals 1813–1855 |url=https://books.google.com/books?id=7QeTAAAAIAAJ |publisher=Holt, Rinehart and Winston |location=New York |year=1975 |isbn=978-0-03-014871-2 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Kennedy |first1=Kathleen |last2=Ullman |first2=Sharon Rena |date=2003 |title=Sexual Borderlands: Constructing an American Sexual Past |url=https://books.google.com/books?id=3sWFu3IchEMC&pg=PA99 |location=Columbus, OH |publisher=Ohio State University Press |isbn=978-0-8142-0927-1 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407022052/http://books.google.com/books?id=3sWFu3IchEMC&pg=PA99 |archivedate=April 7, 2015 |ref=harv}} * {{cite book |title=Exploring American History: From Colonial Times to 1877 |volume=10 |editor1-last=Lansford |editor1-first=Tom |editor2-last=Woods |editor2-first=Thomas E. |date=2008 |publisher=Marshall Cavendish |location=New York |url=https://books.google.com/books?id=02K5EYvo5loC&pg=PA1047 |page=1046 |isbn=978-0-7614-7758-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Leeden |first=Michael A. |date=2001 |title=Tocqueville on American Character |url=https://books.google.com/books?id=iNS_obYz2qsC&pg=PA33 |publisher=Macmillan |location=New York |isbn=978-0-3122-5231-1 |access-date=January 15, 2014 |ref=harv}} * {{cite book |last=Lewis |first=J. D. |date=2012 |title=NC Patriots 1775–1783: Their Own Words |volume=1 – The NC Continental Line |url=https://books.google.com/books?id=fklAgjZap4YC&pg=PA193 |pages=193–94 |location=Little River, SC |publisher=J.D. Lewis |isbn=978-1-4675-4808-3 |ref=harv}} * {{cite book |last=Marszalek |first=John F. |date=2000 |origyear=1997 |title=The Petticoat Affair: Manners, Mutiny, and Sex in Andrew Jackson's White House |url=https://books.google.com/books?id=euL5ZJPW-4kC |location=Baton Rouge, LA |publisher=LSU Press |isbn=978-0-8071-2634-9 |author-link=John F. Marszalek |ref=harv}} * {{cite book |last=Martin |first=François-Xavier |date=1829 |title=The History of Louisiana, from the Earliest Period, Vol. 2 |publisher=A.T. Penniman & Co. |location=New Orleans, LA |oclc=1007640291 |ref=harv}} * {{cite book |last=Mills |first=William J. |title=Exploring Polar Frontiers: A Historical Encyclopedia |volume=1 |ref={{SfnRef|Mills 2003}} |date=2003 |publisher=ABC-CLIO, Inc. |location=Santa Barbara, CA |isbn=978-1-57607-422-0}} * {{cite book |last1=Nevins |first1=Allan |last2=Commanger |first2=Henry Steele |last3=Morris |first3= Jeffrey |date=1992 |origyear=1941 |title=A Pocket History of the United States |url=https://books.google.com/books?id=mN00YjrKiacC&pg=PA168 |location=New York, NY |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-671-79023-3 |ref=harv}} * {{cite book |last=Niven |first=John |title=John C. Calhoun and the Price of Union: A Biography |url=https://books.google.com/books?id=0hRYq9ucr_kC&pg=PP10 |year=1988 |location=Baton Rouge, LA |publisher=LSU Press |isbn=978-0-8071-1858-0 |ref=harv}} * {{cite book |last=Nowlan |first=Robert A. |date=2012 |title=The American Presidents, Washington to Tyler |url=https://books.google.com/?id=MlNWU1e9ppUC |location=Jefferson, NC |publisher=McFarland Publishing |isbn=978-0786463367 |ref=harv}} * {{cite book |last=Ogg |first=Frederic Austin |date=1919 |title=The Reign of Andrew Jackson; Vol. 20, Chronicles of America Series |url=http://www.gutenberg.org/etext/13009 |location=New Haven, CT |publisher=Yale University Press |oclc=928924919 |ref=harv}} * {{cite book |last=Olson |first=James Stuart |editor=Robert L. Shadle |title=Encyclopedia of the Industrial Revolution in America |url=https://archive.org/details/encyclopediaofin00olso |url-access=registration |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |date=2002 |isbn=978-0-313-30830-7 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Paletta |first1=Lu Ann |last2=Worth |first2=Fred L. |title=The World Almanac of Presidential Facts |location=New York, NY |publisher=World Almanac Books |date=1988 |isbn=978-0-345-34888-3 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldalmanacofpr00pale }} * {{cite journal |last=Prucha |first=Francis Paul |date=1969 |title=Andrew Jackson's Indian policy: a reassessment |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-history_1969-12_56_3/page/527 |jstor=1904204 |journal=Journal of American History |volume=56 |issue=3 |pages=527–539 |author-link=Francis Paul Prucha |ref=harv |doi=10.2307/1904204}} * {{cite book |last1=Rorabaugh |first1=W.J. |last2=Critchlow |first2=Donald T. |last3=Baker |first3=Paula C. |date=2004 |title=America's Promise: A Concise History of the United States |url=https://books.google.com/books?id=VL_6X5zWOokC&pg=PA210 |location=Lanham, MD |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-1189-7 |ref=harv }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book |last=Rutland |first=Robert Allen |date=1995 |title=The Democrats: From Jefferson to Clinton |url=https://archive.org/details/democratsfromjef00rutl_0 |url-access=registration |location=Columbia, MO |publisher=University of Missouri Press |isbn=978-0-8262-1034-0 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Sabato |first1=Larry |last2=O'Connor |first2=Karen |date=2002 |title=American Government: Continuity and Change |url=https://archive.org/details/americangovernme00kare_0 |url-access=registration |location=New York |publisher=Pearson Longman |isbn=978-0-321-31711-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Schlesinger |first=Arthur M. |date=1953 |origyear=1945 |title=The Age of Jackson |url=https://books.google.com/books?id=X3EZAAAAIAAJ |location=Boston, MA |publisher=Little, Brown and Company |oclc=69627609 |author-link=Arthur M. Schlesinger Jr. |ref=harv}} * {{cite book |last=Schwartz |first=Bernard |title=A History of the Supreme Court |url=https://archive.org/details/historyofsupreme00schw |url-access=registration |date=1993 |publisher=Oxford University Press |location=New York, NY |isbn=978-0195-09387-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Warshauer |first=Matthew |date=2006 |title=Andrew Jackson and the Politics of Martial Law |url=https://books.google.com/books?id=cLcK50SQHBkC |publisher=University of Tennessee Press |location=Knoxville, TN |isbn=978-1572-33624-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Wilentz |first=Sean |date=2006 |title=The Rise of American Democracy: Jefferson to Lincoln |url=https://books.google.com/books?id=2kybvdPsBTYC&pg=PA400 |location=New York, NY |publisher=W.W. Norton & Company, Inc. |isbn=978-0-393-05820-8 |ref=harv}} * {{cite book |last=Zinn |first=Howard |date=1980 |chapter=7: As Long As Grass Grows or Water Runs |title=A People's History of the United States |chapter-url=https://archive.org/details/peopleshistoryof00zinn_0 |location=Abingdon-on-Thames, UK |publisher=Routledge Taylor and Francis Group |author-link=Howard Zinn |isbn=978-0060-83865-2 |ref=harv }} ===Historiography=== * {{cite book |last=Curtis |first=James C. |date=1976 |title=Andrew Jackson and the Search for Vindication |url=https://archive.org/details/andrewjacksonsea00curt |url-access=registration |location=Boston|publisher=Little, Brown and Co. |isbn=978-0673-39334-0 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Sellers |first=Charles Grier Jr. |title=Andrew Jackson versus the Historians |jstor=1886599 |journal=Mississippi Valley Historical Review |year=1958 |volume=44 |issue=4 |pages=615–634 |author-link=Charles Grier Sellers |ref=harv|doi=10.2307/1886599 }} ===Primary sources=== * {{cite book |last=Jackson |first=Andrew |editor1-last=Bassett |editor1-first=John Spencer |editor2-last=Jameson |editor2-first=J. Franklin |date=1926–1935 |title=The Correspondence of Andrew Jackson |volume=5 |location=Washington, D.C. |publisher=Carnegie Institute of Washington |oclc=970877018}} 7 volumes total. * {{cite book |last=Jackson |first=Andrew |editor1-last=Smith |editor1-first=Sam B. |editor2-last=Owlsey |editor2-first=Harriet Chappell |editor3-last=Feller |editor3-first=Dan |editor4-last=Moser |editor4-first=Harold D. |date=1926–1935 |title=The Correspondence of Andrew Jackson |url=http://thepapersofandrewjackson.utk.edu/ |location=Knoxville, TN |publisher=University of Tennessee Press |oclc=5029597 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (9 vols. 1980 to date) * {{cite book |editor-last=Richardson |editor-first=James D. |date=1897 |title=Compilation of the Messages and Papers of the Presidents |url=https://archive.org/details/acompilationmes75richgoog |location=Washington, D.C. |publisher=Bureau of National Literature and Art |oclc=980191506}} Reprints his major messages and reports. * Library of Congress. "Andrew Jackson Papers", a digital archive that provides direct access to the manuscript images of many of the Jackson documents. [https://www.loc.gov/collections/andrew-jackson-papers/about-this-collection/ online] {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== * {{Gutenberg author| id=Jackson,+Andrew | name=Andrew Jackson}} * {{Internet Archive author|sname=Andrew Jackson}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/jackson/ Andrew Jackson: A Resource Guide] at the [[Library of Congress]] * [http://avalon.law.yale.edu/subject_menus/jackpap.asp The Papers of Andrew Jackson] at the [[Avalon Project]] * [http://www.thehermitage.com/ The Hermitage], home of President Andrew Jackson * [http://www.c-span.org/video/?122792-1/life-portrait-andrew-jackson "Life Portrait of Andrew Jackson"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', April 26, 1999 * [http://edsitement.neh.gov/curriculum-unit/1828-campaign-andrew-jackson-and-growth-party-politics "The 1828 Campaign of Andrew Jackson and the Growth of Party Politics"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403162355/https://edsitement.neh.gov/curriculum-unit/1828-campaign-andrew-jackson-and-growth-party-politics |date=2019-04-03 }}, lesson plan at the [[National Endowment for the Humanities]] {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-new|constituency}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Tennessee|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Tennessee's at-large congressional district]]|years=1796–1797}} {{S-aft|after=[[William C. C. Claiborne]]}} {{S-break}} {{S-par|us-sen}} {{S-bef|before=[[William Cocke]]}} {{S-ttl|title=[[List of United States Senators from Tennessee|United States Senator (Class 1) from Tennessee]]|years=1797–1798|alongside=[[Joseph Anderson]]}} {{S-aft|after=[[Daniel Smith (surveyor)|Daniel Smith]]}} {{S-break}} {{S-bef|rows=2|before=[[John Williams (Tennessee)|John Williams]]}} {{S-ttl|title=[[List of United States Senators from Tennessee|United States Senator (Class 2) from Tennessee]]|years=1823–1825|alongside=[[جان ایتون]]}} {{S-aft|after=[[هیو لاسون وایت]]}} {{S-break}} {{S-ttl|title=Chair of the [[United States Senate Committee on Armed Services|Senate Military Affairs Committee]]|years=1823–1825}} {{S-aft|after=[[ویلیام هنری هریسون]]}} {{S-break}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[Richard Stockton (U.S. Senator)|Richard Stockton]]}} {{S-ttl|title=[[List of youngest members of the United States Congress|Baby of the Senate]]|years=1797–1798}} {{S-aft|after=[[Ray Greene (politician)|Ray Greene]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[جئیمز مدیسون]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1836–1845}} {{S-aft|after=[[جان کوئینسی آدامز]]}} {{S-break}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[José María Coppinger]]|as=Governor of Spanish East Florida}} {{S-ttl|title=[[List of Governors of Florida|Governor of Florida]]<br />Acting|years=1821}} {{S-aft|after=[[ویلیام پوپ دووال]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[جان کوئینسی آدامز]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1829–1837}} {{S-aft|after=[[مارتین ون بورن]]}} {{S-break}} {{s-npo|mason}} {{S-bef|before=[[Wilkins F. Tannehill]]}} {{S-ttl|title={{Nowrap|[[Grand Master (Masonic)|Grand Master]] of the [[Grand Lodge of Tennessee]]}}|years=1822–1823}} {{S-aft|after=Wilkins F. Tannehill}} {{S-break}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[جئیمز مونرو]]}} {{S-ttl|title=[[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] nominee for President of the United States¹|years=[[1824 United States presidential election|1824]]|alongside=[[جان کوئینسی آدامز]], [[هنری کلی]], [[ویلیام اچ. کرافورد]]}} {{S-non|reason=Party dissolved}} {{S-break}} {{S-new|party}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1828 United States presidential election|1828]], [[1832 United States presidential election|1832]]}} {{S-aft|after=[[مارتین ون بورن]]}} {{S-ref|The [[Democratic-Republican Party]] split in the [[1824 United States presidential election|1824 election]], fielding four separate candidates.}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Andrew Jackson |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{USDemPresNominees}} {{USSenTN}} {{Democratic-Republican Party}} {{SenArmedServiceCommitteeChairs}} {{Governors of Florida}} {{Jackson cabinet}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{War of 1812}} }} {{Portal bar|Biography|Politics|Law|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:اندرو جکسون]] [[بؤلمه:۱۷۶۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۸۴۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۱۸. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:نشویل دوغوملولار]] [[بؤلمه:تنسی دموکراتلاری]] [[بؤلمه:تنسی سناتورلار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] 3wzzz1z9ax2cmvy7bv7xy3d5op5vkdm 0 19163 1587903 1569469 2026-05-11T21:40:58Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587903 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg | alt = Garfield wears a double breasted suit and has a full beard and receding hairlineJgarfield.jpeg | office = 20th [[President of the United States]] | vicepresident = Chester A. Arthur | term_start = March 4, 1881 | term_end = September 19, 1881 | predecessor = [[رادرفورد بیرچارد هیز]] | successor = [[چستر آلن آرتور]] | state1 = [[اوهایو ایالتی]] | district1 = {{ushr|OH|19|19th}} | term_start1 = March 4, 1863 | term_end1 = November 8, 1880 | predecessor1 = [[آلبرت جی. ریدل]] | successor1 = [[عزرا بی. تایلور]] | module = {{Collapsed infobox section begin|Committee assignments |cont = yes |titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}{{Infobox officeholder |embed = yes | office2 = Chair of the<br />[[United States House Committee on Appropriations|House Appropriations Committee]] | term_start2 = March 4, 1871 | term_end2 = March 4, 1875 | predecessor2 = [[هنری ال. داوز]] | successor2 = [[ساموئل جی. راندال]] | office3 = Chair of the<br />[[United States House Committee on Financial Services|House Financial Services Committee]] | term_start3 = March 4, 1869 | term_end3 = March 4, 1871 | predecessor3 = [[تئودور ام. پومروی]] | successor3 = [[ساموئل هوپر]] | office4 = Chair of the<br />[[United States House Committee on Armed Services|House Military Affairs Committee]] | term_start4 = March 4, 1867 | term_end4 = March 4, 1869 | predecessor4 = [[روبرت سی. شنک]] | successor4 = [[جان ای. لوقان]]{{Collapsed infobox section end}} | birth_name = James Abram Garfield | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1831|11|19}} | birth_place = [[Moreland Hills, Ohio]], U.S. | death_date = {{Nowrap|{{death date and age|1881|09|19|1831|11|19}}}} | death_place = [[البرون، نیوجرسی]], U.S. | death_cause = [[Assassination of James A. Garfield|Assassination]] | restingplace = [[James A. Garfield Memorial]] | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[Lucretia Garfield|Lucretia Rudolph]]|November 11, 1858}} | children = 7, including [[Harry Augustus Garfield|Hal]], [[جیمز رودولف قارفیلد]], and [[Abram Garfield|Abram]] | education = [[Hiram College]]<br />[[ویلیامز کالجی]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | signature = James Abram Garfield Signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | branch = {{Army|United States}} | serviceyears = 1861–1863 | rank = [[File:Union Army major general rank insignia.svg|border|35px]] [[Major general (United States)|Major General]] | commands = [[42nd Ohio Infantry|42nd Ohio Volunteer Infantry]]<br />20th Brigade, 6th Division, [[Army of the Ohio]] | battles = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین ایچ ساواشی]]<br />{{•}}[[Battle of Middle Creek]]<br />{{•}}[[Battle of Shiloh]]<br />{{•}}[[Siege of Corinth]]<br />{{•}}[[Tullahoma Campaign]]<br />{{•}}[[Battle of Chickamauga]] | parents = Abram Garfield (1799–1833)<br />Eliza Garfield (1801–1888) }} }} [[فایل:James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg|بندانگشتی|جیمز آبرام گارفیلد]] ''' جئیمز آبرام قارفیلد''' [[اینگیلیسجه]] :James abram garfield (دوغوم:۱۸۳۱،اؤلوم:۱۸۸۱) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۲۰اینجی جومهورباشقانی . ۱۸۸۱دن اؤلدورلمه‌سینه قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق|24em}} ==Works cited== {{Refbegin}} '''Books''' * {{cite book|last=Ackerman|first= Kenneth D. |title=Dark Horse: The Surprise Election and Political Murder of James A. Garfield|publisher= Avalon Publishing|location=New York, New York|year= 2003|isbn=978-0-7867-1396-7|ref=harv}} * {{cite book |last=Bach |first=Penny Balkin |title=Public Art in Philadelphia |url=https://archive.org/details/publicartinphila0000bach |publisher=Temple University Press| location=Philadelphia, Pennsylvania | year=1992| isbn=978-0-87722-822-6| ref=harv}} * {{cite book |last=Brown |first=Emma Elizabeth |authorlink=Emma Elizabeth Brown |title=The Life and Public Services of James A. Garfield / Twentieth President of the United States |publisher= D. Lothrop Company |location=Boston, Massachusetts |year=1881 |url=https://archive.org/details/lifepublicservic00lcbrow |oclc=3037198 |ref=harv}} * {{cite book |last=Caldwell |first=Robert Granville |year=1965 |origyear=1931 |title=James A. Garfield: Party Chieftain |publisher=Dodd, Mead & Co |location=New York, New York |oclc=833793627 |ref=harv }} * {{cite book |last=Clancy |first=Herbert J. |year=1958 |title=The Presidential Election of 1880 |url=https://archive.org/details/presidentialelec0000clan |url-access=registration |publisher=Loyola University Press |location=Chicago, Illinois |isbn=978-1-258-19190-0 |ref=harv }} * {{cite book |last=Crapol |first=Edward P. |year=2000 |title=James G. Blaine: Architect of Empire |publisher=Scholarly Resources |location=Wilmington, Delaware |series=Biographies in American Foreign Policy |volume=4 |isbn=978-0-8420-2604-8 |ref=harv }} * {{cite book |last=Doenecke |first=Justus D. |authorlink=Justus Drew Doenecke |title=The Presidencies of James A. Garfield & Chester A. Arthur |year=1981 |publisher=The Regents Press of Kansas |location=Lawrence, Kansas |isbn=978-0-7006-0208-7 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/presidenciesofja00doen }} * {{cite book |author = Garfield National Memorial Association |title=The Man and the Mausoleum |publisher= Cleveland Print and Publishing Company |location=Cleveland, Ohio |year=1890 |url=https://archive.org/details/manandmausoleum00assogoog |ref={{SfnRef|Memorial 1890}} |oclc=1656783}} * {{cite book |last1=McAlister |first1=Lester G. |last2=Tucker |first2=William E. |title=Journey in Faith: A History of the Christian Church (Disciples of Christ) |location=St. Louis, Missouri |publisher=Chalice Press |year=1975 |isbn=978-0-8272-1703-4 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/journeyinfaithhi00tuck }} * {{cite book |last=McFeely |first=William S. |authorlink=William S. McFeely |title=Grant: A Biography |url=https://archive.org/details/grantbiography00mcfe |url-access=registration |publisher=W. W. Norton & Company, Inc |location=New York, New York |year=1981 |isbn=978-0-393-32394-8|ref=harv}} * {{Cite book |last=Peskin |first=Allan |title=Garfield: A Biography |publisher=Kent State University Press |location=Kent, Ohio |year=1978 |isbn=978-0-87338-210-6 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/garfieldbiograph0000pesk }} * {{cite book |last1=Radford |first1=Warren |last2=Radford |first2=Georgia |title=Outdoor Sculpture in San Francisco: a Heritage of Public Art |url=https://archive.org/details/outdoorsculpture0000radf |location=Gualala, California |publisher=Helsham Press |year=2002 |isbn=978-0-9717607-1-4 |ref=harv}} * {{Cite book |first=Ira |last=Rutkow |title=James A. Garfield |url=https://archive.org/details/jamesagarfield0000rutk |publisher=[[Macmillan Publishers]] |year=2006 |location=New York, New York |oclc=255885600 |isbn=978-0-8050-6950-1 |ref=harv }} * {{cite book |last=Smith |first=Jean Edward | authorlink=Jean Edward Smith |title=Grant |url=https://archive.org/details/grant00smit |url-access=registration |publisher=Simon & Schuster Paperback |location=New York, New York |year=2001 |isbn=978-0-684-84927-0 |ref=harv}} '''Periodicals''' * {{Cite news|first=Amanda |last=Schaffer |title=A President Felled by an Assassin and 1880's Medical Care |url=https://www.nytimes.com/2006/07/25/health/25garf.html |newspaper=[[نیویورک تایمز]] |location=New York, New York |date=July 25, 2006 |ref=harv}} '''Online''' * {{cite web|last=Peskin|first=Allan|title=Garfield, James Abram|url=http://www.anb.org/articles/05/05-00264.html|work= American National Biography Online|date=February 2000 |ref=harv}}{{Subscription required}} * {{cite web |title=5 cent Garfield |date=May 16, 2006 |publisher=Smithsonian National Postal Museum |url=http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2032596 |ref={{SfnRef|Smithsonian 2006}} |accessdate=2020-05-22 |archivedate=2014-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907004654/http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2032596 }} {{Refend}} ==آرتیق اوخو== * Graff, Henry F., ed. ''The Presidents: A Reference History'' (3rd ed. 2002) [https://www.presidentprofiles.com/ online] * {{cite book |last=Millard |first=Candice | authorlink=Candice Millard |title= Destiny of the Republic: A Tale of Madness, Medicine and the Murder of a President |url=https://archive.org/details/destinyofrepubli0000mill |publisher=Anchor Books |location=New York, New York |year=2012 |isbn=978-0767929714 }} ==ائشیک باغلانتیلار== * [http://www.whitehouse.gov/1600/presidents/jamesgarfield White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171214144527/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/jamesgarfield |date=2017-12-14 }} * [http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=G000063 GARFIELD, James Abram, (1831 - 1881) Congressional Biography] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/garfield/index.html James Garfield: A Resource Guide] from the Library of Congress * {{DBCS}} * [http://millercenter.org/president/garfield Essays on James A. Garfield, each member of his cabinet and First Lady] from the [[Miller Center of Public Affairs]] * [http://www.c-span.org/video/?151093-1/life-portrait-james-garfield "Life Portrait of James Garfield"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', July 26, 1999 * {{Internet Archive author|sname=James Abram Garfield |sopt=t}} * {{Librivox author|id=11291}} * [https://web.archive.org/web/20160930170240/http://www.deltau.org/aboutus/notablealumni Notable alumni] of [[Delta Upsilon]] fraternity, including Garfield * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Garfield-James-A James A. Garfield Personal Manuscripts] {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-bef|before=[[آلبرت جی. ریدل]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Ohio|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Ohio's 19th congressional district]]|years=1863–1881}} {{S-aft|after=[[عزرا بی. تایلور]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[رادرفورد بیرچارد هیز]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1880 United States presidential election|1880]]}} {{S-aft|after=[[جیمز جی. بلین]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[رادرفورد بیرچارد هیز]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1881}} {{S-aft|after=[[چستر آلن آرتور]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[هنری ویلسون]]}} {{S-ttl|title=Persons who have [[Lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1881}} {{S-aft|after=[[جان ای. لوقان]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to James A. Garfield |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Garfield cabinet}} {{OhioRepresentatives19-20}} {{US House Appropriations chairs}} {{US House Financial Services chairs}} {{US House Armed Services chairs}} {{Republican Party (United States)}} {{Election Commission}} {{United States presidential election, 1880}} {{Lain in State (USA)|state=collapsed}} }} {{Portal bar|Biography|American Civil War|Law|Ohio|Politics|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۸۳۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۸۸۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:اوهایو جومهوریتچیلر]] [[بؤلمه:حایرم، اوهایو دوغوملولار]] [[بؤلمه:منتور، اوهایو دوغوملولار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] h2m7valoi4pukct4xdktri2uafwzqff 0 19164 1587922 1575738 2026-05-11T22:16:34Z InternetArchiveBot 27960 Add 3 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587922 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |image = President Rutherford Hayes 1870 - 1880 Restored.jpg |office = 19th [[President of the United States]] |vicepresident = [[ویلیام ا. ویلر]] |term_start = March 4, 1877 |term_end = March 4, 1881 |predecessor = [[یولیسیز سایمن قرانت]] |successor = [[جئیمز آبرام قارفیلد]] |order1 = 29th and 32nd [[Governor of Ohio]] |lieutenant1 = Thomas L. Young |term_start1 = January 10, 1876 |term_end1 = March 2, 1877 |predecessor1 = [[ویلیام آلن]] |successor1 = [[توماس ال. یونق]] |lieutenant2 = [[جان سی. لی]] |term_start2 = January 13, 1868 |term_end2 = January 8, 1872 |predecessor2 = [[یاکوب دولسون کوکس]] |successor2 = [[ادوارد فولانزبی نویز]] |state3 = [[اوهایو ایالتی]] |district3 = {{ushr|OH|2|2nd}} |term_start3 = March 4, 1865 |term_end3 = July 20, 1867 |predecessor3 = [[آلزاندر لونق]] |successor3 = [[ساموئل فنتون کاری]] |birth_name = Rutherford Birchard Hayes |birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1822|10|4}} |birth_place = [[دلاوار، اوهایو]], U.S. |death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1893|1|17|1822|10|4}} |death_place = [[فرمونت، اوهایو]], U.S. |restingplace = [[Spiegel Grove|Spiegel Grove State Park]] |party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] (1854–1893) |otherparty = [[Whig Party (United States) |Whig]] (before 1854) |spouse = {{Marriage|[[Lucy Webb Hayes|Lucy Webb]]|December 30, 1852|June 25, 1889|end= died}} |children = 8 |education = [[کنیون کالجی]] ([[Bachelor of Arts |BA]])<br>[[هاروارد بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Laws |LLB]]) |signature = Rutherford Birchard Hayes Signature.svg |signature_alt = Cursive signature in ink |branch = {{Army| United States}} ([[Union Army]]) |serviceyears = 1861–1865 |rank = [[File:Union Army brigadier general rank insignia.svg|35px]] [[Brigadier general (United States)| Brigadier General]] ([[United States Volunteers |USV]])<br>[[File:Union Army major general rank insignia.svg|35px]] [[Brevet (military) |Brevet]] [[Major General (United States) |Major General]] (USV) |unit = [[23rd Ohio Infantry]]<br>[[Kanawha Division]] |battles = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین ایچ ساواشی]]<br>{{•}}[[Battle of South Mountain]]{{WIA}}<br>{{•}}[[Valley Campaigns of 1864]] }} ''' رادرفورد بیرچارد هیز''' [[اینگیلیسجه]] :Ruter ford birchard (دوغوم:۱۸۲۲،اؤلوم:۱۸۹۳) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۱۹اینجی جومهورباشقانی . ۱۸۷۷دن۱۸۸۱ قدر ایش اؤستونده اولدو. == نوتلار == {{Notelist | colwidth = 30em | notes = }} == قایناقلار== {{Reflist | colwidth = 20em | refs = <ref name="NPS 2004-01-24"> {{cite web | title = The Presidents (Spiegel Grove) | date = January 24, 2004 | publisher = National Park Service | work = Survey of Historic Sites and Buildings | url = http://www.nps.gov/history/history/online_books/Presidents/site50.htm | accessdate = November 22, 2010 }} </ref> }} == آرتیق اوخو == {{Refbegin}} ===کیتابلار=== * {{cite book | last = Barnard | first = Harry | year = 2005 | origyear = 1954 | title = Rutherford Hayes and his America | publisher = American Political Biography Press | location = Newtown, Connecticut | isbn = 978-0-945707-05-9 | ref = {{SfnRef|Barnard}} }} * {{cite book | last = Bruce | first = Robert V. | year = 1989 | origyear = 1959 | title = 1877: Year of Violence | url = https://archive.org/details/1877yearofviolen0000bruc_w1p1 | publisher = Ivan R. Dee, Publisher | isbn = 978-0-929587-05-9 | ref = {{SfnRef|Bruce}} }} * {{cite book |last=Calhoun |first=Charles W. |authorlink=Charles W. Calhoun |title=The Presidency of Ulysses S. Grant |url=https://archive.org/details/presidencyofulys0000calh |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, Kansas |year=2017 |isbn=9780700624843 |ref=harv }} * {{cite book | last = Conwell | first = Russell | authorlink = Russell Conwell | year = 1876 | title = Life and public services of Gov. Rutherford B. Hayes | publisher = B. B. Russell | location = Boston | url = https://archive.org/details/bub_gb_UUsTAAAAYAAJ | ref = {{SfnRef|Conwell}} }} * {{cite book | last = Davison | first = Kenneth E. | year = 1972 | title = The Presidency of Rutherford B. Hayes | url = https://archive.org/details/presidencyofruth00davi | url-access = registration | publisher = Greenwood Press | location = Westport, Connecticut | isbn = 978-0-8371-6275-1 | ref = {{SfnRef|Davison}} }} *{{cite book | last1 = Dodds | first1 = Graham G. | title = Take Up Your Pen: Unilateral Presidential Directives in American Politics | date = 2013 | publisher = University of Pennsylvania Press | location = Philadelphia | isbn = 978-0-8122-0815-3 | url = https://books.google.com/books?id=PcN42ujUhMAC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | ref = {{SfnRef|Dodds}} }} * {{cite book | last = Foner | first = Eric | authorlink = Eric Foner | year = 2002 | origyear = 1988 | title = Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863–1877 | publisher = Harper Perennial Modern Classics | location = New York | isbn = 978-0-06-093716-4 | ref = {{SfnRef|Foner}} }} * {{cite book | last = Grant | first = Ulysses S. | authorlink = Ulysses S. Grant | year = 2003 | origyear = 1885 | title = Personal Memoirs | publisher = Barnes & Noble, Inc | location = New York | isbn = 978-0-7607-4990-6 | ref = {{SfnRef|Grant}} }} * {{cite book |last=Hayes |first=Rutherford B. |year=1922 |editor-last=Williams |editor-first=Charles Richard |title=The Diary and Letters of Rutherford B. Hayes, Nineteenth President of the United States |publisher=Ohio State Archeological and Historical Society |location=Columbus, Ohio |url=http://www.ohiohistory.org/onlinedoc/hayes/index.cfm |ref={{SfnRef|Hayes}} |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429023213/http://www.ohiohistory.org/onlinedoc/hayes/index.cfm |archivedate=April 29, 2012 }} * {{cite book | last = Hoogenboom | first = Ari | authorlink = Ari Hoogenboom | year = 1995 | title = Rutherford Hayes: Warrior and President | url = https://archive.org/details/isbn_9780700606412 | publisher = University Press of Kansas | location = Lawrence, Kansas | isbn = 978-0-7006-0641-2 | ref = {{SfnRef|Hoogenboom}} }} * {{cite book | last = Reid | first = Whitelaw | authorlink = Whitelaw Reid | year = 1868 | title = Ohio in the War: The history of her regiments, and other military organizations | publisher = Moore, Wilstach & Baldwin | url = https://archive.org/details/ohioinwarhersta01reidgoog | ref = {{SfnRef|Reid}} }} * Rhodes, James Ford. ''History of the United States from the Compromise of 1850: 1877–1896'' (1919) [https://archive.org/details/historyunitedst04rhodgoog online complete]; old, factual and heavily political, by winner of Pulitzer Prize * {{cite book | last = Richardson | first = Heather Cox | year = 2001 | title = The Death of Reconstruction | url = https://archive.org/details/deathofreconstru0000rich | publisher = Harvard University Press | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-674-00637-9 | ref = {{SfnRef|Richardson}} }} * {{cite book | last = Robinson | first = Lloyd | year = 2001 | title = The Stolen Election: Hayes versus Tilden—1876 | origyear = 1968 | publisher = Tom Doherty Associates | location = New York | isbn = 978-0-7653-0206-9 | ref = {{SfnRef|Robinson}} | url = https://archive.org/details/stolenelectionha0000robi }} * {{cite book | last = Sproat | first = John G. | editor-last = Woodward | editor-first = C. Vann | editor-link = C. Vann Woodward | year = 1974 | title = Responses of the Presidents to Charges of Misconduct | url = https://archive.org/details/responsesofpresi0000cvan | publisher = Delacorte Press | location = New York | pages = [https://archive.org/details/responsesofpresi0000cvan/page/162 163]–176 | chapter = Rutherford B. Hayes: 1877–1881 | isbn = 978-0-440-05923-3 | ref = {{SfnRef|Sproat}} }} * {{cite book | last = Stowell | first = David O. | year = 1999 | title = Streets, Railroads, and the Great Strike of 1877 | url = https://archive.org/details/streetsrailroads0000stow | publisher = University Of Chicago Press | location = Chicago | isbn = 978-0-226-77668-2 | ref = {{SfnRef|Stowell}} }} * {{cite book | last = Trefousse | first = Hans L. | authorlink = Hans L. Trefousse | year = 2002 | title = Rutherford B. Hayes | publisher = Times Books | location = New York | isbn = 978-0-8050-6907-5 | ref = {{SfnRef|Trefousse}} | url = https://archive.org/details/rutherfordbhayes00tref }} * {{cite book | last = Unger | first = Irwin | authorlink = Irwin Unger | year = 2008 | title = The Greenback Era: A Social and Political History of American Finance, 1865–1879 | origyear = 1964 | publisher = ACLS Humanities | location = New York | isbn = 978-1-59740-431-0 | ref = {{SfnRef|Unger}} | title-link = The Greenback Era: A Social and Political History of American Finance, 1865–1879 }} ===مقاله‌لر=== * {{cite journal | last = Clendenen | first = Clarence | authorlink = Clarence C. Clendenen |date=October 1969 | title = President Hayes' "Withdrawal" of the Troops: An Enduring Myth | journal = The South Carolina Historical Magazine | volume = 70 | issue = 4 | jstor = 27566958 | pages = 240–250 [244] | ref = {{SfnRef|Clendenen}} }} * {{cite journal | last = Klotsche | first = J. Martin | authorlink = J. Martin Klotsche |date=December 1935 | title = The Star Route Cases | journal = The Mississippi Valley Historical Review | volume = 22 | issue = 3 | jstor = 1892626 | pages = 407–418 | doi = 10.2307/1892626 | ref = {{SfnRef|Klotsche}} }} * {{cite journal | last = Paul | first = Ezra |date=Winter 1998 | title = Congressional Relations and Public Relations in the Administration of Rutherford B. Hayes (1877–81) | journal = Presidential Studies Quarterly | volume = 28 | jstor = 27551831 | issue = 1 | pages = 68–87 | ref = {{SfnRef|Paul}} }} * {{cite journal |last=Smith |first=Thomas A. |date=Fall 1980 |title=Before Hyde Park: The Rutherford B. Hayes Library |journal=The American Archivist |volume=43 |pages=485–488 |jstor=40292342 |issue=4 |ref={{SfnRef|Smith}} }} * {{cite journal | last = Stuart | first = Paul |date=September 1977 | title = United States Indian Policy: From the Dawes Act to the American Indian Policy Review Commission | url = https://archive.org/details/sim_social-service-review_1977-09_51_3/page/451 | journal = Social Service Review | volume = 51 | issue = 3 | pages = 451–463 | jstor = 30015511 | doi = 10.1086/643524 | ref = {{SfnRef|Stuart}} }} * {{cite journal | last = Swint | first = Henry L. |date=June 1952 | title = Rutherford B. Hayes, Educator | journal = The Mississippi Valley Historical Review | volume = 39 | issue = 1 | pages = 45–60 | jstor = 1902843 | doi = 10.2307/1902843 | ref = {{SfnRef|Swint}} }} * {{cite journal | last = Thelen | first = David P. |date=Summer 1970 | title = Rutherford B. Hayes and the Reform Tradition in the Gilded Age | journal = American Quarterly | volume = 22 | issue = 2 | pages = 150–165 | jstor = 2711639 | doi = 10.2307/2711639 | ref = {{SfnRef|Thelen}} }} {{Refend}} == ائشیک باغلانتیلار == * [http://www.whitehouse.gov/1600/presidents/rutherfordbhayes White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171214144455/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/rutherfordbhayes |date=2017-12-14 }} * {{Biographical Directory of Congress|H000393}} * [http://www.rbhayes.org The Rutherford B. Hayes Presidential Center] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/hayes/index.html Rutherford B. Hayes: A Resource Guide] from the [[Library of Congress]] * [http://millercenter.org/president/hayes Extensive essays on Rutherford B. Hayes] and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the [[Miller Center of Public Affairs]] *[http://www.c-span.org/video/?150637-1/life-portrait-rutherford-b-hayes "Life Portrait of Rutherford B. Hayes"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', July 19, 1999 * {{Curlie|Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Hayes%2C_Rutherford_Birchard/}} * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Hayes-Rutherford-B Rutherford B. Hayes Personal Manuscripts & Letters] * {{Librivox author|id=11290}} * {{Gutenberg author|id=1652}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-bef|before=[[آلزاندر لونق]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Ohio|U.S. House of Representatives]]<br>from [[Ohio's 2nd congressional district]]|years=1865–1867}} {{S-aft|after=[[ساموئل فنتون کاری]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[یاکوب دولسون کوکس]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[Ohio gubernatorial elections|nominee]] for [[Governor of Ohio]]|years=1867, 1869}} {{S-aft|after=[[ادوارد فولانزبی نویز]]}} {{S-bef|before=[[ادوارد فولانزبی نویز]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[Ohio gubernatorial elections|nominee]] for [[Governor of Ohio]] |years=1875}} {{S-aft|after=[[ویلیام ایچ. وزت]]}} {{S-bef|before=[[یولیسیز سایمن قرانت]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1876 United States presidential election|1876]]}} {{S-aft|after=[[جئیمز آبرام قارفیلد]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[یاکوب دولسون کوکس]]}} {{S-ttl|title=[[Governor of Ohio]]|years=1868–1872}} {{S-aft|after=[[ادوارد فولانزبی نویز]]}} {{S-bef|before=[[ویلیام آلن]]}} {{S-ttl|title=Governor of Ohio|years=1876–1877}} {{S-aft|after=[[توماس ال. یونق]]}} {{S-bef|before=[[یولیسیز سایمن قرانت]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1877–1881}} {{S-aft|after=[[جئیمز آبرام قارفیلد]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[یولیسیز سایمن قرانت]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1885–1893}} {{S-aft|after=[[بنجامین هریسون]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Rutherford B. Hayes |list1 = {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Republican Party (United States)}} {{Governors of Ohio}} {{OhioRepresentatives02}} {{Hayes cabinet}} }} {{Subject bar|commons=y |q=y |s=y |portal1=Biography|portal2=American Civil War|portal5=Ohio|portal6=Politics|portal7=Law|portal8=United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۸۲۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۸۹۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:اوهایو جومهوریتچیلر]] [[بؤلمه:دلاوار، اوهایو دوغوملولار]] [[بؤلمه:فرمونت، اوهایو دوغوملولار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] ky5o4bacpfmtftcq8joc7ojx1dteun9 0 19169 1587955 1569000 2026-05-11T23:27:14Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587955 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919.jpg | office = 28th [[President of the United States]] | vicepresident = [[توماس آر. مارشال]] | term_start = March 4, 1913 | term_end = March 4, 1921 | predecessor = [[ویلیام هووارد تفت]] | successor = [[وارن جی. هاردینق]] | office1 = 34th [[Governor of New Jersey]] | term_start1 = January 17, 1911 | term_end1 = March 1, 1913 | predecessor1 = [[جان فرانکلین فورت]] | successor1 = [[جیمز فایرمن فیلدر]] (''acting'') | office3 = 13th [[President of Princeton University]] | term_start3 = October 25, 1902 | term_end3 = October 21, 1910 | predecessor3 = [[Francis Patton]] | successor3 = [[John Aikman Stewart]] (''acting'') | birth_name = Thomas Woodrow Wilson | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1856|12|28}} | birth_place = [[ایستاونتون، ویرجینیا]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1924|2|3|1856|12|28}} | death_place = [[واشینقتن، دی.سی.]], U.S. | restingplace = [[Washington National Cathedral]] | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[Ellen Axson Wilson|Ellen Axson]]|June 24, 1885|August 6, 1914|end=died}}<br />{{Marriage|[[ادیث ویلسون]]|December 18, 1915}} | children = [[Margaret Woodrow Wilson|Margaret]]<br />[[Jessie Woodrow Wilson Sayre|Jessie]]<br />[[Eleanor Wilson McAdoo|Eleanor]] | relatives = [[Joseph Ruggles Wilson]] (father) | education = [[دیویدسن کالجی]]<br />[[پرینستون بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|AB]])<br />[[ویرجینیا بیلیم‌یوردو]]<br />[[جانز هاپکینز بیلیم‌یوردو]] ([[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]]) | awards = [[Nobel Peace Prize]] | signature = Woodrow Wilson Signature 2.svg | caption = Wilson in 1919 }} ''' توماس وودرو ویلسون''' [[اینگیلیسجه]]: Thomas woodrow wilson (دوغوم:۱۸۵۶،اؤلوم:۱۹۲۴) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۲۸اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۱۳دن ۱۹۲۱ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==اتک‌یازیلار== {{قایناق}} ==قایناقلار== {{External media| width = 210px | align = right | headerimage= | video1 = [https://www.c-span.org/video/?314766-1/q-scott-berg ''Q&A'' interview with A. Scott Berg on ''Wilson'', September 8, 2013], [[C-SPAN]] ({{cite web | title =Wilson| website = | publisher =[[C-SPAN]] | date =September 8, 2013 | url =https://www.c-span.org/video/?314766-1/q-scott-berg| accessdate =March 20, 2017 }})}} {{External media| width = 210px | align = right | headerimage= | video1 = [https://www.c-span.org/video/?23740-1/woodrow-wilson-biography ''Booknotes'' interview with August Heckscher on ''Woodrow Wilson: A Biography'', January 12, 1992], [[C-SPAN]] ({{cite web | title =Woodrow Wilson: A Biography| website = | publisher =[[C-SPAN]] | date =January 12, 1992 | url =https://www.c-span.org/video/?23740-1/woodrow-wilson-biography| accessdate =March 20, 2017 }})}} {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Auchincloss|first=Louis|title=Woodrow Wilson|date=2000|publisher=Viking|isbn=978-0-670-88904-4|url=https://archive.org/details/woodrowwilson00auch}} * {{cite book |last1=Avrich |first1=Paul |title=Sacco and Vanzetti: The Anarchist Background |date=1991 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-02604-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/saccovanzettiana0000avri }} * {{cite book |last1=Berg |first1=A. Scott |title=Wilson |date=2013 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-0675-4}} * {{cite journal |last1=Bimes |first1=Terry |last2=Skowronek |first2=Stephen |title=Woodrow Wilson's Critique of Popular Leadership: Reassessing the Modern-Traditional Divide in Presidential History |url=https://archive.org/details/sim_polity_fall-1996_29_1/page/27 |journal=Polity |date=1996 |volume=29 |issue=1 |pages=27–63 |jstor=3235274|doi=10.2307/3235274 }} * {{cite book |last1=Blum |first1=John |title=Woodrow Wilson and the Politics of Morality |date=1956 |publisher=Little, Brown |isbn=978-0-316-10021-2 |url=https://archive.org/details/woodrowwilsonpol0000blum }} * {{cite book |last1=Bragdon |first1=Henry W. |title=Woodrow Wilson: the Academic Years |url=https://archive.org/details/woodrowwilsonaca0000brag |url-access=registration |date=1967 |publisher=Belknap Press |isbn=978-0-674-73395-4}} * {{cite book |last1=Brands |first1=H. W. |title=Woodrow Wilson |date=2003 |publisher=Times Books |isbn=978-0-8050-6955-6 |url=https://archive.org/details/woodrowwilson00bran }} * {{cite book |last1=Clements |first1=Kendrick A. |title=The Presidency of Woodrow Wilson |date=1992 |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-0-7006-0523-1 |url=https://archive.org/details/presidencyofwood00clem }} * {{cite book |editor1-last=Cooper |editor1-first=John Milton Jr. | editor1-link = John Milton Cooper| title=Reconsidering Woodrow Wilson: Progressivism, Internationalism, War, and Peace |date=2008 |publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-9074-1}} * {{Citation| last = Cooper | first = John Milton Jr. | author-link = John Milton Cooper | date = 1983 | title = The Warrior and the Priest: Woodrow Wilson and Theodore Roosevelt | publisher=Belknap Press|isbn=978-0-674-94750-4| url=https://archive.org/details/warriorpries00coop}} * {{cite book |last1=Cooper |first1=John Milton Jr. |title=Woodrow Wilson |url=https://archive.org/details/woodrowwilsonbio0000coop |date=2009 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=9780307273017}} * {{cite book |last1=Gould |first1=Lewis L. |title=Four Hats in the Ring: the 1912 Election and the Birth of Modern American Politics |url=https://archive.org/details/fourhatsinring190000goul |date=2008 |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-0-7006-1856-9}} * {{cite book|last1=Gould|first1=Lewis L.|title=Grand Old Party: A History of the Republicans|date=2003|publisher=Random House|isbn=978-0-375-50741-0|url=https://archive.org/details/grandoldpartyhis00goul}} * {{cite book|last= Hankins|first=Barry|title=Woodrow Wilson: Ruling Elder, Spiritual President|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-102818-2}} * {{cite book |editor1-last=Heckscher |editor1-first=August |title=The Politics of Woodrow Wilson: Selections from his Speeches and Writings |date=1956 |publisher=Harper |oclc=564752499}} * {{cite book |last=Heckscher |first=August |title=Woodrow Wilson |publisher=Easton Press |date=1991 |isbn=978-0-684-19312-0 |url=https://archive.org/details/woodrowwilson00heck }} * {{cite book|last=Herring|first= George C.|title=From Colony to Superpower: U.S. Foreign Relations since 1776|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr|year=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972343-0}} * {{cite book |editor1-last=Kennedy |editor1-first=Ross A. |title=A Companion to Woodrow Wilson |date=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-44540-2}} * {{cite book|last=Levin|first=Phyllis&nbsp;Lee|title=Edith and Woodrow: The Wilson White House|publisher=Scribner|date=2001|isbn=978-0-7432-1158-1|url=https://archive.org/details/edithwoodroww00levi}} * {{Citation| last = Link| first = Arthur Stanley | author-link = Arthur S. Link| year = 1947–1965 | title = Wilson | volume = 5 volumes | publisher = Princeton University Press | oclc = 3660132}} ** {{cite book |last1=Link |first1=Arthur Stanley |title=Wilson: The Road to the White House |url=https://archive.org/details/wilsonroadtowhit00link |url-access=registration |date=1947 |publisher=Princeton University Press}} ** {{cite book |last1=Link |first1=Arthur Stanley |title=Wilson: The New Freedom |date=1956 |publisher=Princeton University Press}} ** {{cite book |last1=Link |first1=Arthur Stanley |title=Wilson: The Struggle for Neutrality: 1914–1915 |url=https://archive.org/details/wilsonstrugglefo0003unse |date=1960 |publisher=Princeton University Press}} ** {{cite book |last1=Link |first1=Arthur Stanley |title=Wilson: Confusions and Crises: 1915–1916 |url=https://archive.org/details/wilsonconfusions0004unse_b3s4 |date=1964 |publisher=Princeton University Press}} ** {{cite book |last1=Link |first1=Arthur Stanley |title=Wilson: Campaigns for Progressivism and Peace: 1916–1917 |url=https://archive.org/details/wilsoncampaignsf0005unse |date=1965 |publisher=Princeton University Press}} * {{cite book |last1=Link |first1=Arthur Stanley |author-link=Arthur S. Link |editor1-last=Graff |editor1-first=Henry F. |title=The Presidents: A Reference History |date=2002 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-31226-2 |pages=[https://archive.org/details/presidentsrefere00graf/page/365 365–388] |chapter=Woodrow Wilson |chapter-url=https://archive.org/details/presidentsrefere00graf |url=https://archive.org/details/presidentsrefere00graf/page/365 }} * {{cite book|last=Mulder|first=John H. |title=Woodrow Wilson: The Years of Preparation|publisher=Princeton University Press |date=1978|isbn=978-0-691-04647-1}} * {{cite book |last1=O'Toole |first1=Patricia | authorlink = Patricia O'Toole |title=The Moralist: Woodrow Wilson and the World He Made |url=https://archive.org/details/moralistwoodroww0000otoo |date=2018 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-9809-4}} * {{cite book|last=Pestritto|first=Ronald J.|title=Woodrow Wilson and the Roots of Modern Liberalism|url=https://archive.org/details/woodrowwilsonroo0000pest|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-1517-8}} * {{cite journal |last1=Ruiz |first1=George W. |title=The Ideological Convergence of Theodore Roosevelt and Woodrow Wilson |url=https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_winter-1989_19_1/page/159 |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1989 |volume=19 |issue=1 |pages=159–177 |jstor=40574572}} * {{cite book|last1=Saunders|first1=Robert M.|title=In Search of Woodrow Wilson: Beliefs and Behavior|url=https://archive.org/details/insearchofwoodro0000saun|isbn=978-0-313-30520-7|year=1998|publisher=Greenwood Press}} * {{cite book | last=Stokes| first= Melvyn| title=D. W. Griffith's ''The Birth of a Nation: A History of "The Most Controversial Motion Picture of All Time" | url=https://archive.org/details/dwgriffithsbirth0000stok_m6i8| publisher=Oxford University Press | date=2007 | isbn=978-0-19-533679-5}} * {{Cite book |last=Walworth |first=Arthur |title=Woodrow Wilson, Volume I, Volume II|publisher=Longmans, Green |year=1958 |oclc=1031728326| url=https://archive.org/details/woodrowwilson00walw}} * {{cite book |last1=Weisman |first1=Steven R. |title=The Great Tax Wars: Lincoln to Wilson – The Fierce Battles over Money That Transformed the Nation |date=2002 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-85068-9 |url=https://archive.org/details/greattaxwars00weis }} * {{cite book|last=White|first=William Allen|title=Woodrow Wilson – The Man, His Times and His Task|isbn=978-1-4067-7685-0|publisher=Read Books|date=2007|orig-year=1925}} * {{cite book |last=Wilson|first=Woodrow|url= https://archive.org/stream/congressionalgov00wilsiala#page/n5/mode/2up |title= Congressional Government, A Study in American Politics |year= 1885 |publisher= Houghton, Mifflin and Company |via=Internet Archive|oclc=504641398}} {{Refend}} ==آرتیق اوخو== {{اساس|Bibliography of Woodrow Wilson}} * [http://www.oldmagazinearticles.com/article-summary/ida-tarbell-woodrow-wilson#.Xs6Qk2hKizk The Ida Tarbell interview with Woodrow Wilson (<i>Collier's Magazine</i>, 1916)] ==ائشیک باغلانتیلار== '''رسمی''' * [http://www.woodrowwilson.org/ Woodrow Wilson Presidential Library & Museum] * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/woodrowwilson White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170122042520/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/woodrowwilson |date=2017-01-22 }} '''Speeches and other works''' * [https://millercenter.org/the-presidency/presidential-speeches#wilson Full text of a number of Wilson's speeches], [[Miller Center of Public Affairs]] * {{Gutenberg author| id=1689 |name=Woodrow Wilson}} * {{Internet Archive author|sname=Woodrow Wilson}} * {{Librivox author|id=2417}} * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Wilson-Woodrow Woodrow Wilson Personal Manuscripts] '''مدیا''' * {{New York Times topic|people/w/woodrow_wilson}} * [http://www.c-span.org/video/?151624-1/life-portrait-woodrow-wilson "Life Portrait of Woodrow Wilson"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', September 13, 1999 * {{IMDb name}} * {{20th Century Press Archives|FID=pe/018674}} * {{YouTube|id=KvdN6JarWU0|title="Woodrow Wilson and the Spanish Flu Pandemic"}} '''آراشدیرما سایتلاری ''' * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/wilson/index.html Woodrow Wilson: A Resource Guide] from the Library of Congress * [https://millercenter.org/president/wilson Extensive essays on Woodrow Wilson] and [https://millercenter.org/president/wilson/woodrow-wilson-administration shorter essays on each member of his cabinet and First Lady] from the Miller Center of Public Affairs * [http://www.davidpietrusza.com/wilson-links.html Woodrow Wilson Links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103040735/http://www.davidpietrusza.com/wilson-links.html |date=2019-11-03 }} (Compiled by David Pietrusza) * [https://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/14wilson/14wilson.htm Woodrow Wilson: Prophet of Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714015728/http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/14wilson/14wilson.htm |date=2014-07-14 }}, a [[National Park Service]] Teaching with Historic Places lesson plan {{Woodrow Wilson}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{s-aca}} {{S-bef|before=[[Francis Landey Patton]]}} {{S-ttl|title=[[President of Princeton University]]|years=1902–1910}} {{S-aft|after=[[John Aikman Stewart]]<br />''acting''}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[Frank S. Katzenbach]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] nominee for [[Governor of New Jersey]]|years=[[1910 New Jersey gubernatorial election|1910]]}} {{S-aft|after=[[جیمز فایرمن فیلدر]]}} {{S-bef|before=[[ویلیام جنینقز برایان]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1912 United States presidential election|1912]], [[1916 United States presidential election|1916]]}} {{S-aft|after=[[جیمز میدلتون کاکس]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[جان فرانکلین فورت]]}} {{S-ttl|title=[[List of Governors of New Jersey|Governor of New Jersey]]|years=1911–1913}} {{S-aft|after=[[جیمز فایرمن فیلدر]]<br />''acting''}} {{S-bef|before=[[ویلیام هووارد تفت]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1913–1921}} {{S-aft|after=[[وارن جی. هاردینق]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[ویلیام هووارد تفت]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1913–1924}} {{S-aft|after=[[ویلیام هووارد تفت]]}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[میلتلرآراسی قیزیل صلیب کمیته‌سی]]}} {{S-ttl|title=Laureate of the [[Nobel Peace Prize]]|years=1919}} {{S-aft|after=[[Léon Bourgeois]]}} {{S-bef|before=[[Giulio Gatti-Casazza]]}} {{S-ttl|title=[[List of covers of Time magazine (1920s)|Cover of ''Time'']]|years=November 12, 1923}} {{S-aft|after=[[Erich Ludendorff]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Woodrow Wilson |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Wilson cabinet}} {{Democratic Party (United States)}} {{Governors of New Jersey}} {{Princeton presidents}} {{Nobel Peace Prize Laureates 1901–1925}} {{1919 Nobel Prize winners}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{American Political Science Association presidents}} {{American Historical Association presidents}} {{United States presidential election, 1912}} {{United States presidential election, 1916}} {{United States presidential election, 1920}} }} {{Portal bar|Biography|New Jersey|Virginia|Politics|Law|World War I|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۸۵۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[بؤلمه:نیوجرسی دموکراتلاری]] [[بؤلمه:استنتون، ویرجینیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:آقوستا، جورجیا سیاستچیلری]] [[بؤلمه:استنتون، ویرجینیا سیاستچیلری]] [[بؤلمه:توماس وودرو ویلسون]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] lxgpja3x432th0aawj2yosrzeyixray 0 19173 1587961 1569425 2026-05-11T23:38:55Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587961 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Theodore Roosevelt by the Pach Bros.jpg | caption = Roosevelt around 1904 | order = 26th | office = President of the United States | vicepresident = ''None'' (1901–1905){{Efn|He was vice president under [[ویلیام مک‌کینلی]] and became president upon [[Assassination of William McKinley|McKinley's assassination]] on September 14, 1901. This was prior to the adoption of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution|Twenty-Fifth Amendment]] in 1967, and a vacancy in the office of vice president was not filled until the next election and inauguration.}}<br />[[چارلز دبلیو. فربنکس]]<br />(1905–1909) | term_start = September 14, 1901 | term_end = March 4, 1909 | predecessor = [[ویلیام مک‌کینلی]] | successor = [[ویلیام هووارد تفت]] | office2 = 25th [[Vice President of the United States]] | president2 = William McKinley | term_start2 = March 4, 1901 | term_end2 = September 14, 1901 | predecessor2 = [[قرت هوبارت]] | successor2 = [[چارلز دبلیو. فربنکس]] | order3 = 33rd [[Governor of New York]] | lieutenant3 = [[تیموتی ال. وودروف]] | term_start3 = January 1, 1899 | term_end3 = December 31, 1900 | predecessor3 = [[فرانک اس. بلک]] | successor3 = [[بنجامین اودل (سیاستچی)]] | office4 = [[Assistant Secretary of the Navy]] | president4 = William McKinley | term_start4 = April 19, 1897 | term_end4 = May 10, 1898 | predecessor4 = [[ویلیام مکادو (سیاستچی)]] | successor4 = [[چارلز هربرت آلن]] | office5 = [[Police Commissioner of New York City|President of the New York City Board of Police Commissioners]] | term_start5 = May 6, 1895 | term_end5 = April 19, 1897<ref>A Chronology. ''[[Theodore Roosevelt Association]]'' [http://www.theodoreroosevelt.org/site/c.elKSIdOWIiJ8H/b.9260727/k.7F11/A_Chronology.htm online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190304232503/http://www.theodoreroosevelt.org/site/c.elKSIdOWIiJ8H/b.9260727/k.7F11/A_Chronology.htm |date=2019-03-04 }} Accessed December 2, 2018</ref> | appointed5 = | predecessor5 = James J. Martin | successor5 = [[Frank Moss (lawyer)|Frank Moss]] | office6 = [[New York State Assembly]] [[Minority leader|Minority Leader]] | term_start6 = January 1, 1883 | term_end6 = December 31, 1883 | predecessor6 = [[Thomas G. Alvord]] | successor6 = [[Frank Rice (politician)|Frank Rice]] | state_assembly7 = New York | district7 = 21st | term_start7 = January 1, 1882 | term_end7 = December 31, 1884 | preceded7 = William J. Trimble | succeeded7 = [[Henry A. Barnum]] | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1858|10|27}} | birth_name = Theodore Roosevelt Jr. | birth_place = [[منهتن]], [[نیویورک]], [[نیویورک ایالتی]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1919|1|6|1858|10|27}} | death_place = [[Oyster Bay, New York]], U.S. | restingplace = [[Youngs Memorial Cemetery]], Oyster Bay, New York, U.S. | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] (1880–1911, 1916–1919) | otherparty = [[Progressive Party (United States, 1912)|Progressive "Bull Moose"]] (1912–1916) | parents = [[Theodore Roosevelt Sr.]]<br />[[Martha Bulloch Roosevelt|Martha Stewart Bulloch]] | spouse = {{Unbulleted list|{{marriage|[[Alice Hathaway Lee Roosevelt|Alice Lee]]|1880|1884|end=died}}|{{Marriage|[[ایدیت روزولت]]|1886<!--Omission per Template:Marriage instructions-->}}}} | children = {{دوز لیست|*[[Alice Roosevelt Longworth|Alice]] *[[تئودور رووزولت جر.]] *[[Kermit Roosevelt|Kermit]] *[[Ethel Roosevelt Derby|Ethel]] *[[Archibald Roosevelt|Archibald]] *[[Quentin Roosevelt|Quentin]]}} | relations = [[Roosevelt family]] | education = [[هاروارد بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) | profession = Author|conservationist|explorer|historian|naturalist|police commissioner|politician|soldier|sportsman | signature = Theodore Roosevelt Signature-2.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | awards = [[File:Nobel Prize.png|22px]] [[Nobel Peace Prize]] (1906) | branch = {{Flagdeco|New York|1778}} [[New York Army National Guard]] | serviceyears = 1882–1886, 1898 | rank = [[Colonel (United States)|Colonel]] | mawards = [[File:Medal of Honor ribbon.svg|border|36px]] [[Medal of Honor]]<br />(posthumously; 2001) | commands = [[Rough Riders|1st United States Volunteer Cavalry]] | battles = [[ایسپانیا-آمریکا ساواشی]]<br />{{•}}[[Battle of Las Guasimas]]<br />{{•}}[[Battle of San Juan Hill]] }} ''' تئودور روزولت''' [[اینگیلیسجه]]: Theodore roosevelt (دوغوم:۱۸۵۸،اؤلوم:۱۹۱۹) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۲۶اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۰۱دن ۱۹۰۹ قدر ایش اؤستونده اولدو. [[File:Teddy_Roosevelt,_San_Francisco,_1903.ogv|thumb|left|400px]] ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق|30em|refs= <ref name="MPC-object">{{cite web |title = (188693) Roosevelt |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=188693 |accessdate = November 21, 2019}}</ref> <ref name="MPC-Circulars-Archive">{{cite web |title = MPC/MPO/MPS Archive |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html |accessdate = November 21, 2019}}</ref> }} <!-- end of reflist --> ==کیتاب تانیتیمی== {{اساس|Bibliography of Theodore Roosevelt}} ===Full biographies=== {{Refbegin|30em}} * {{Citation| author-link = H. W. Brands | last = Brands | first = Henry William | year = 1997 | title = TR: The Last Romantic | place = New York | publisher = Basic Books | type = full biography | url = https://archive.org/details/trlastromantic00bran | oclc = 36954615 | isbn = 978-0-465-06958-3 }}. * {{Citation| last = Chessman | first = G Wallace | year = 1965 | title = Governor Theodore Roosevelt: The Albany Apprenticeship, 1898–1900}} * {{Citation| last = Cooper | first = John Milton | author-link = John Milton Cooper | year = 1983 | title = The Warrior and the Priest: Woodrow Wilson and Theodore Roosevelt | isbn = 978-0-674-94751-1 | type = dual scholarly biography}}. [https://archive.org/details/warriorpries00coop online free] * {{Citation| last = Dalton | first = Kathleen | year = 2002 | title = Theodore Roosevelt: A Strenuous Life | isbn = 0-679-76733-9 | type = full scholarly biography}}. [https://archive.org/details/theodoreroosevel00dalt online free to borrow] * {{Citation| last = Gould | first = Lewis L | year = 2012 | title = Theodore Roosevelt}}, 105 pp, very short biography by leading scholar. [https://archive.org/details/theodoreroosevel00goul online free] * {{Citation| last = Harbaugh | first = William Henry | year = 1963 | title = The Life and Times of Theodore Roosevelt | type = full scholarly biography|url=https://archive.org/details/powerandresponsi012652mbp| publisher = Farrar, Straus And Cudahy }}.; also titled ''Power and responsibility; the life and times of Theodore Roosevelt'' [https://archive.org/details/powerresponsibil00harb online free to borrow] * {{Citation| last = Miller | first = Nathan | year = 1992 | title = Theodore Roosevelt: A Life | publisher = William Morrow & Co}}. [https://archive.org/details/theodoreroosevel00mill onhline free to borrow] * {{Citation| author-link = Edmund Morris (writer)| last = Morris | first = Edmund | year = 1979 | title = The Rise of Theodore Roosevelt | volume = 1. To 1901}}; Pulitzer prize for Volume 1; [https://archive.org/details/riseoftheodorero00morr online free to borrow] * {{Citation| author-link = Edmund Morris (writer)| last = Morris | first = Edmund | year = 2001| title = Theodore Rex | volume = 2. To 1909}} * {{Citation| author-link = Edmund Morris (writer)| last = Morris | first = Edmund | year = 2010 | title = Colonel Roosevelt | volume = 3.}}<!--please don't try to merge all these into one, that breaks Harvard citation links - if that sounds complicated, then just leave well alone!--> * {{Citation| last = Pringle | first = Henry F | year = 1931 | title = Theodore Roosevelt | type = full scholarly biography}}. Pulitzer prize. [https://archive.org/details/isbn_0156889439 online free]; 2nd edition 1956 is updated and shortened. [https://archive.org/details/theodoreroosevel00prin 1956 edition online free to borrow] * {{Citation| last = Putnam | first = Carleton | year = 1958 | title = Theodore Roosevelt | type = biography | volume = I: The Formative Years}}, only volume published, to age 28. * {{Citation| last = Samuels| first =Peggy | year=1997| title= Teddy Roosevelt at San Juan: The Making of a President | url =https://books.google.com/books?id=1v7PSGbzhDwC| publisher=Texas A&M UP| isbn =9780890967713 }}. * {{Citation| last = Thayer| first =William Roscoe | year=1919| title= Theodore Roosevelt: an intimate biography | url =| publisher=Houghton Mifflin}}. * {{Citation| last = Vietze |first= Andrew | year=2010 | url=https://books.google.com/books?id=WnwYAwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |title=Becoming Teddy Roosevelt: How a Maine Guide Inspired America's 26th President|publisher=Down East|isbn= 9780892729142 }} {{Refend}} ===Personality and activities=== {{Refbegin|30em}} * {{Citation| last = Bishop | first = Joseph Bucklin | year = 2007 | url = | title = Theodore Roosevelt's Letters to His Children | publisher = Wildside Press | isbn = 978-1-434-48394-2}}. * {{Citation|last=DiSilvestro |first=Roger |year=2011 |url=http://www.walkerbooks.com/books/catalog.php?key=884 |title=Theodore Roosevelt in the Badlands: A Young Politician's Quest in the American West |publisher=Walker & Co |isbn=978-0-8027-1721-4 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110326164721/http://www.walkerbooks.com/books/catalog.php?key=884 |archivedate=March 26, 2011 }}. * {{Citation| last = Fehn | first = Bruce | title = Theodore Roosevelt and American Masculinity | journal = Magazine of History | year = 2005 | volume = 19 | issue = 2 | pages = 52–59 | issn = 0882-228X | doi=10.1093/maghis/19.2.52}} Provides a lesson plan on TR as the historical figure who most exemplifies the quality of masculinity. * {{Citation| last = Gluck | first = Sherwin | title = TR's Summer White House, Oyster Bay | year = 1999}}. Chronicles the events of TR's presidency during the summers of his two terms. * {{Citation| last = Greenberg | first = David | title = Beyond the Bully Pulpit | journal = Wilson Quarterly | year = 2011 | volume = 35 | number = 3 | pages = 22–29}}. The president's use of publicity, rhetoric and force of personality. * {{Citation| author-link = Candice Millard| last = Millard | first = Candice | year = 2005 | title = The River of Doubt: Theodore Roosevelt's Darkest Journey| title-link = The River of Doubt: Theodore Roosevelt's Darkest Journey }}; his deadly 1913–14 trip to the Amazon. * {{Citation| first = David | last = McCullough | author-link = David McCullough | year= 1981| title = Mornings on Horseback: The Story of an Extraordinary Family, a Vanished Way of Life and the Unique Child Who Became Theodore Roosevelt| url = https://books.google.com/books?id=nuzmvrqPvdIC | publisher=Simon & Schuster| isbn = 9780743218306 }}, best seller; to 1886. * {{Citation| author-link = David McCullough| last = McCullough | first = David | year = 2001 | origyear = 1981 | title = Mornings on Horseback, The Story of an Extraordinary Family, a Vanished Way of Life, and the Unique Child Who Became Theodore Roosevelt | type = popular biography | author-mask = 3| title-link = Mornings on Horseback, The Story of an Extraordinary Family, a Vanished Way of Life, and the Unique Child Who Became Theodore Roosevelt }}, to 1884. * {{Citation| last = O'Toole | first = Patricia | authorlink = Patricia O'Toole | year = 2005 | title = When Trumpets Call: Theodore Roosevelt after the White House | publisher = Simon & Schuster | isbn = 0-684-86477-0 | url = https://archive.org/details/whentrumpetscall00otoo }}. 494 pp. * {{Citation| last = Renehan | first = Edward J | year = 1998 | title = The Lion's Pride: Theodore Roosevelt and His Family in Peace and War | publisher = Oxford University Press}}, examines TR and his family during the World War I period. * {{Citation| last = Testi | first = Arnaldo | year = 1995 | title = The Gender of Reform Politics: Theodore Roosevelt and the Culture of Masculinity | journal = Journal of American History | volume = 81 | number = 4 | pages = 1509–33 | doi=10.2307/2081647| jstor = 2081647 }}. * {{Citation| last = Thompson | first = J Lee | year = 2010 | title = Theodore Roosevelt Abroad: Nature, Empire, and the Journey of an American President | publisher = Palgrave Macmillan | isbn = 978-0-230-10277-4}}, 240 pp. TR in Africa & Europe, 1909–10 * {{Citation| last = Watts | first = Sarah | year = 2003 | title = Rough Rider in the White House: Theodore Roosevelt and the Politics of Desire}}. 289 pp. * {{Citation| last = Yarbrough | first = Jean M | year = 2012 | title = Theodore Roosevelt and the American Political Tradition | publisher = University Press of Kansas}}, 337 pp; TR's political thought and its significance for republican self-government. {{Refend}} ===Domestic policies=== {{Refbegin|30em}} * {{cite book | year= 2009| title= The Wilderness Warrior: Theodore Roosevelt and the Crusade for America | url= https://archive.org/details/wildernesswarrio00brin_0| url-access= registration| last = Brinkley| first= Douglas| authorlink= Douglas Brinkley| publisher= HarperCollins | location= New York}}[https://web.archive.org/web/20160304093826/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/2012summer/Individual%20Book%20Reviews/BrinkleyDouglas_TheWilderness_br.pdf online review]; [http://aoucospubs.org/doi/full/10.1525/auk.2011.128.3.595 another online review] * Cutright, P.R. (1985) ''Theodore Roosevelt: The making of a Modern Conservationist'' (U of Illinois Press.) * {{Citation| last = Dorsey | first = Leroy G | year = 1997 | contribution = The Frontier Myth and Teddy Roosevelt's Fight for Conservation | title = Myth America: A Historical Anthology | volume = II | editor1-last = Gerster | editor1-first = Patrick | editor2-last = Cords | editor2-first = Nicholas | publisher = Brandywine Press | place = St. James, NY | isbn = 1-881089-97-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/mythamerica0000unse }}. * {{Citation| last = Gould | first = Lewis L | year = 2011 | title = The Presidency of Theodore Roosevelt | edition = 2nd}}, standard history of his domestic and foreign policy as president. * Bakari, Mohamed El-Kamel. "Mapping the ‘Anthropocentric-ecocentric’Dualism in the History of American Presidency: The Good, the Bad, and the Ambivalent." Journal of Studies in Social Sciences 14, no. 2 (2016). * {{Citation| editor-last = Keller | editor-first = Morton | year = 1967 | title = Theodore Roosevelt: A Profile | type = excerpts from TR and from historians}}. * {{Citation| last = Murphey | first = William |date=March 2013 | title = Theodore Roosevelt and the Bureau of Corporation: Executive-Corporate Cooperation and the Advancement of the Regulatory State | journal = American Nineteenth Century History | volume = 14 | number = 1 | pages = 73–111 | doi=10.1080/14664658.2013.774983}}. * Redekop, Benjamin. (2015). "Embodying the Story: The Conservation Leadership of Theodore Roosevelt". ''Leadership'' (2015) DOI:10.1177/1742715014546875 [https://web.archive.org/web/20160114045519/http://cnu.edu/leadershipstudies/faculty/pdf/redekop-embodying_the_story_theodore_roosevelts_conservation_leadership.pdf online] * {{Citation| last = Swanson | first = Ryan A | year = 2011 | title = 'I Never Was a Champion at Anything': Theodore Roosevelt's Complex and Contradictory Record as America's 'Sports President' | journal = Journal of Sport History | volume = 38 | number = 3 | pages = 425–46}}. * {{Citation| last = Zacks | first = Richard | year = 2012 | title = Island of Vice: Theodore Roosevelt's Doomed Quest to Clean Up Sin-Loving New York}}. {{Refend}} ===Politics=== {{Refbegin|35em}} * {{Citation| author-link = John Morton Blum| last = Blum | first = John Morton | year = 1954 | title = The Republican Roosevelt | place = Cambridge | publisher = Harvard University Press | oclc = 310975}}. How TR did politics. * {{Citation| author-link = James Chace | last = Chace | first = James | year = 2004 | title = 1912: Wilson, Roosevelt, Taft, and Debs: The Election That Changed the Country | isbn = 978-0-7432-0394-4 | url = https://archive.org/details/1912wilsonroosev00chac }}, 323 pp. * {{Citation|last=Chambers|first=John W. |editor1-last=Woodward |editor1-first=C. Vann |title=Responses of the Presidents to Charges of Misconduct |publisher=Delacorte Press |location=New York, New York |pages=207–237 |year=1974 |isbn=0-440-05923-2 |ref=harv}} * {{Citation| last = Gould | first = Lewis L | year = 2008 | title = Four Hats in the Ring: The 1912 Election and the Birth of Modern American Politics | type = by a leading scholar | isbn = 978-0700615643 }}. * {{Citation| last = Haverkamp | first = Michael | year = 2001 | title = Rossevelt and Taft: How the Republican Vote Split in Ohio in 1912 | journal = Ohio History | volume = 110 | number = 1 | pages = 121–35 | url = http://publications.ohiohistory.org/ohstemplate.cfm?action=detail&Page=0110121.html&StartPage=121&EndPage=&volume=110&notes=&newtitle=Volume%20110%20Page%20121 | url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080305235428/http://publications.ohiohistory.org/ohstemplate.cfm?action=detail&Page=0110121.html&StartPage=121&EndPage=&volume=110&notes=&newtitle=Volume%20110%20Page%20121 | archivedate = March 5, 2008 | df = mdy-all }}. * {{Citation| last = Kohn | first = Edward P | title = A Necessary Defeat: Theodore Roosevelt and the New York Mayoral Election of 1886 | journal = New York History | volume = 87 |date=Spring 2006 | pages = 205–27}}. * {{Citation| last = Kohn | first = Edward | year = 2006 | title = Crossing the Rubicon: Theodore Roosevelt, Henry Cabot Lodge, and the 1884 Republican National Convention | journal = Journal of the Gilded Age and Progressive Era| volume = 5 | number = 1 | pages = 18–45 | author-mask = 3 | doi=10.1017/s1537781400002851| hdl = 11693/48372 | hdl-access = free }}. * {{Citation|last1=Leuchtenberg|first1=William E.|title=The American President: From Teddy Roosevelt to Bill Clinton|date=2015|publisher=Oxford University Press}} * {{Citation| last = Milkis | first = Sidney M | year = 2009 | title = Theodore Roosevelt, the Progressive Party, and the Transformation of American Democracy | place = Lawrence | publisher = University Press of Kansas}}. 361 pp. * {{Citation| last = Mowry | first = George E | year = 1939 | title = Theodore Roosevelt and the Election of 1910 | journal = The Mississippi Valley Historical Review | volume = 25 | number = 4 | pages = 523–34 | jstor = 1892499 | doi=10.2307/1892499}}. * {{Citation| last = Mowry | first = George E | title = Theodore Roosevelt and the Progressive Movement | year = 1946 | author-mask = 3}}. Focus on 1912; [https://archive.org/details/theodoreroosevel00mowr online free] * {{Citation| last = Mowry | first = George E | year = 1954 | title = The Era of Theodore Roosevelt and the Birth of Modern America, 1900–1912 | type = general survey of era | author-mask = 3}}. [https://archive.org/details/eraoftheodoreroo007107mbp online free] * {{Citation| author-link = Jim Powell (historian)| last = Powell | first = Jim | year = 2006 | title = Bully Boy: The Truth About Theodore Roosevelt's Legacy | publisher = Crown Forum | isbn = 0-307-23722-2}}. Attacks TR policies from conservative/libertarian perspective. * {{Citation|last=Ruddy|first=Daniel|title=Theodore the Great: Conservative Crusader|publisher=Regnery History|location=Washington D.C. |date=2016 |isbn=978-1-62157-441-5|ref=harv}} {{Refend}} ===Foreign and military policies=== {{Refbegin|30em}} * {{Citation| last = Beale | first = Howard K | year = 1956 | title = Theodore Roosevelt and the Rise of America to World Power | type = standard history of his foreign policy}}. * {{Citation| last = Hendrix | first = Henry J | year = 2009 | title = Theodore Roosevelt's Naval Diplomacy: The US Navy & the Birth of the American Century}}. * {{Citation| last = Holmes | first = James R | year = 2006 | title = Theodore Roosevelt and World Order: Police Power in International Relations}}. 328 pp. * {{Citation| last = Jones | first = Gregg | year = 2012 | title = Honor in the Dust: Theodore Roosevelt, War in the Philippines, and the Rise and Fall of America's Imperial Dream | url = https://www.amazon.com/gp/reader/0451229045/ref=sib_dp_pt#reader-link}} * {{Citation| last = Marks III | first = Frederick W | year = 1979 | title = Velvet on Iron: The Diplomacy of Theodore Roosevelt}}. * {{Citation| last = McCullough | first = David | year = 1977 | title = The Path between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914| title-link = The Path between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 }}. * {{Cite book |last=Mears |first=Dwight S. |title=The Medal of Honor: The Evolution of America's Highest Military Decoration |url=https://archive.org/details/medalofhonorevol0000dwig |location=Lawrence, KS |publisher=University Press of Kansas |year=2018 |isbn=9780700626656 |oclc=1032014828}} * {{Citation| last = Oyos | first = Matthew | year = 2011 | title = Courage, Careers, and Comrades: Theodore Roosevelt and the United States Army Officer Corps | journal = Journal of the Gilded Age and Progressive Era | volume = 10 | number = 1 | pages = 23–58 | doi=10.1017/s1537781410000022}}. * Oyos, Matthew M. ''In Command: Theodore Roosevelt and the American Military'' (2018) [http://www.miwsr.com/2019-004.aspx online review] * Pietrusza, David (2018). ''TR's Last War: Theodore Roosevelt, the Great War, and a Journey of Triumph and Tragedy'' * {{Citation| last = Ricard | first = Serge | year = 2006 | title = The Roosevelt Corollary | journal = Presidential Studies Quarterly | volume = 36 | number = 1 | pages = 17–26 | doi=10.1111/j.1741-5705.2006.00283.x}}. * {{Citation| last = Ricard | first = Serge | title = Theodore Roosevelt: Imperialist or Global Strategist in the New Expansionist Age? | journal = Diplomacy and Statecraft | year = 2008 | volume = 19 | number = 4 | pages = 639–57 | author-mask = 3 | doi=10.1080/09592290802564379}}. * {{Citation| last = Rofe | first = J Simon | year = 2008 | title = 'Under the Influence of Mahan': Theodore and Franklin Roosevelt and their Understanding of American National Interest | journal = Diplomacy and Statecraft | volume = 19 | number = 4 | pages = 732–45 | doi=10.1080/09592290802564536}}. * {{Citation| last1 = Rofe | first1 = J Simon | first2 = John M | last2 = Thompson | year = 2011 | title = Internationalists in Isolationist times – Theodore and Franklin Roosevelt and a Rooseveltian Maxim | journal = Journal of Transatlantic Studies | volume = 9 | number = 1 | pages = 46–62 | author-mask = 3 | doi=10.1080/14794012.2011.550773}}. * {{Citation| last = Tilchin | first = William N | title = Theodore Roosevelt and the British Empire: A Study in Presidential Statecraft | year = 1997}} * {{Citation| editor1-last = Tilchin | editor1-first = William N | editor2-last = Neu | editor2-first = Charles E | year = 2006 | title = Artists of Power: Theodore Roosevelt, Woodrow Wilson, and Their Enduring Impact on US Foreign Policy | publisher = Praeger}}. 196 pp. {{Refend}} ===Historiography=== {{Refbegin|35em}} * Dalton, Kathleen. "Changing interpretations of Theodore Roosevelt and the Progressive era." in Christopher M. Nichols and Nancy C. Unger, eds ''A Companion to the Gilded Age and Progressive Era'' (2017): 296–307. * Grantham, Dewey W., Jr. "Theodore Roosevelt in American Historical Writing, 1945–1960." ''Mid-America'' 43#1 (January 1961): 3–35. * Ricard, Serge. "The State of Theodore Roosevelt Studies" [http://h-diplo.org/essays/PDF/E116.pdf ''H-Diplo'' Essay No. 116 24 October 2014 online] * {{Citation| editor-last = Ricard | editor-first = Serge | year = 2011 | title = A Companion to Theodore Roosevelt | isbn = 978-1444331400 }}, excerpt and text search, 28 new essays by scholars; focus on historiography. [https://www.questia.com/library/120083904/a-companion-to-theodore-roosevelt online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201214050242/https://www.questia.com/library/120083904/a-companion-to-theodore-roosevelt |date=2020-12-14 }} * Tilchin, William, "The Rising Star of Theodore Roosevelt's Diplomacy: Major Studies from Beale to the Present." ''Theodore Roosevelt Association Journal'' 15#3 (Summer 1989):2–24. {{Refend}} ===Primary sources=== {{Refbegin|30em}} * Kohn, Edward P., ed. ''A Most Glorious Ride: The Diaries of Theodore Roosevelt, 1877–1886'' (State University of New York Press, 2015), 284 pp. * {{Citation| editor-last = Bishop | editor-first = Joseph Bucklin | title = Theodore Roosevelt and His Time Shown in His Own Letters vol. 1|url= https://books.google.com/?id=KPMEAAAAYAAJ | year=1920 | editor-link = Joseph Bucklin Bishop }}; [https://books.google.com/books?id=eWcaAAAAYAAJ vol 2] * {{Citation|title=East of the Sun and West of the Moon |url=https://archive.org/details/East_Of_The_Sun_And_West_Of_The_Moon_|year=1926 | last1 = Roosevelt | last2 = Roosevelt | first1 = Theodore | first2 = Kermit | location=New York |publisher=Scribner }} * {{Citation| last = Roosevelt |first= Theodore |title= The Winning of the West | url = https://archive.org/stream/winningwest16roosgoog| year= 1889 | author-link = Theodore Roosevelt | volume = I | location = New York and London |publisher= G. P. Putnam's Sons }} * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = Autobiography | year = 1913 | author-mask = 3| place = New York | publisher = [[Macmillan Publishers|Macmillan]] }}. * {{Citation|last=Roosevelt |first=Theodore |title=Fear God and Take Your Own Part |date=1916 | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.273195/| author-mask = 3 |authorlink=Theodore Roosevelt |location=New York |publisher=George H. Doran |lccn=16003624}} * {{Citation|last=Roosevelt |first=Theodore |title=The Foes of Our Own Household |date=1917 | url = https://archive.org/details/foesourownhouse00roosgoog| author-mask = 3 |authorlink=Theodore Roosevelt |location=New York |publisher=George H. Doran |lccn=17025965}} * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = The Works | year = 1926 | author-mask = 3| edition = National }}, 20 vol.; 18,000 pages containing most of TR's speeches, books and essays, but not his letters; a CD-ROM edition is available; some of TR's books are available online through [http://www.bartleby.com/people/RsvltT.html Project Bartleby] * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = Theodore Roosevelt Cyclopedia | year = 1941 | author-mask = 3| editor1-last = Hart | editor2-last = Ferleger | editor1-first = Albert Bushnell | editor2-first = Herbert Ronald | title-link = Theodore Roosevelt Cyclopedia }}, Roosevelt's opinions on many issues; online version at [http://www.theodoreroosevelt.org/ Theodore Roosevelt]. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = The Letters | year = 1951–1954 | author-mask = 3| edition = annotated | editor1-last = Morison | editor2-last = Blum | editor3-last = Chandler | editor1-first = Elting E | editor2-first = John Morton | editor3-first = Alfred D jr | editor3-link = Alfred D. Chandler Jr. }}, 8 vols. Very large collection. [https://archive.org/details/eraoftheodoreroo007107mbp vol 1 1868-1898 online free] * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = The Writings | year = 1967 | author-mask = 3| type = one-volume selection of speeches and essays | editor-last = Harbaugh | editor-first = William }}. [https://archive.org/details/writingsoftheodo00roos online free] * {{Citation| last = Roosevelt| first = Theodore |title= Theodore Roosevelt on Race, Riots, Reds, Crime| year = 1968| author-mask = 3|publisher= Probe | editor-last = Roosevelt | editor-first = Archibald }} * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = An Autobiography | url = http://www.bartleby.com/55/ | year = 1999 | author-mask = 3| origyear = 1913 | publisher = Bartleby }}. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = The Naval War of 1812 Or the History of the United States Navy during the Last War with Great Britain to Which Is Appended an Account of the Battle of New Orleans | year = 1999 | author-mask = 3| origyear = 1882 | place = New York | publisher = The Modern Library | isbn = 0-375-75419-9 | title-link = :gutenberg:9104 }}. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = The Selected Letters | year = 2001 | author-mask = 3| editor-last = Brands | editor-first = HW }} [https://archive.org/details/selectedletterso00roos online free to borrow] * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = Theodore Roosevelt, The Rough Riders and an Autobiography | year = 2004 | author-mask = 3| publisher = [[Library of America]] | editor-last = Auchincloss | editor-first = Louis | isbn = 978-1-931082-65-5 }}. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = Letters and Speeches | year = 2004 | author-mask = 3 | publisher = [[Library of America]] | editor-last = Auchincloss | editor-first = Louis | isbn = 978-1-931082-66-2 | url = https://archive.org/details/lettersspeeches00roos }}. * {{cite web |url= http://www.gutenberg.org/browse/authors/r#a729 | title = Books and speeches | last = Roosevelt | first = Theodore |website=| publisher = Project Gutenberg | author-mask = 3| author-link = Theodore Roosevelt | accessdate=October 5, 2010 }} * {{Citation| last = Roosevelt | first = Theodore | title = Original Handwritten and Typed Letters, Notes, and Documents | url = http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Roosevelt-Theodore | author-mask = 3| publisher = Shapell Manuscript Foundation }}. {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== ===رسمی=== * [http://www.whitehouse.gov/1600/presidents/theodoreroosevelt White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171214144838/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/theodoreroosevelt |date=2017-12-14 }} ===Organizations=== * [http://www.boone-crockett.org Boone and Crockett Club] * [http://www.theodoreroosevelt.org Theodore Roosevelt Association] ===Libraries and collections=== * [http://www.theodorerooseveltcenter.org/ Theodore Roosevelt Center] at [[Dickinson State University]] * [https://web.archive.org/web/20180606131421/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/collections/roosevelt.cfm Theodore Roosevelt Collection], at the [[Houghton Library]], Harvard University * [http://arks.princeton.edu/ark:/88435/ft848q64g Julian L. Street Papers on Theodore Roosevelt], at the [[Seeley G. Mudd Manuscript Library]], [[پرینستون بیلیم‌یوردو]] * [https://www.smu.edu/libraries/digitalcollections/bud Doris A. and Lawrence H. Budner Collection on Theodore Roosevelt] at the DeGolyer Library, [[گونئی متودیست بیلیم‌یوردو]] * [http://www.historicjournalism.com/theodore-roosevelt.html Theodore Roosevelt's journalism at The Archive of American Journalism] * [https://web.archive.org/web/20170814084741/http://www.amnh.org/explore/science-topics/theodore-roosevelt Theodore Roosevelt American Museum of Natural History] * {{Gutenberg author| id=729}} * {{Internet Archive author|sname=Theodore Roosevelt}} * {{Librivox author|id=1471}} * [https://www.loc.gov/collections/theodore-roosevelt-papers/about-this-collection/Thedore Roosevelt Papers], at the [[Library of Congress]] ===مدیا=== * {{New York Times topic|people/r/theodore_roosevelt}} * [http://www.c-span.org/video/?151618-1/life-portrait-theodore-roosevelt "Life Portrait of Theodore Roosevelt"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', September 3, 1999 * [http://www.c-span.org/video/?165366-1/writings-theodore-roosevelt "Writings of Theodore Roosevelt"] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]'' ===آیری=== * {{Biographical Directory of Congress|R000429}} * [http://www.theodore-roosevelt.com/ Almanac of Theodore Roosevelt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501200726/http://www.theodore-roosevelt.com/ |date=2021-05-01 }} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/troosevelt/index.html Theodore Roosevelt: A Resource Guide]&nbsp;– [[Library of Congress]] * [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/roosevelt-bio.html Theodore Roosevelt], Nobel Peace Prize (1906) * {{Curlie|Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Roosevelt,_Theodore|Theodore Roosevelt}} * {{Gutenberg book|no=49317|name=Theodore Roosevelt|author=Henderson, Daniel}} * {{IMDb name|0740485}} {{Theodore Roosevelt}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-ny-hs}} {{S-bef|before=[[William J. Trimble]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[New York State Assembly|New York Assembly]]<br />from the 21st district|years=1882–1884}} {{S-aft|after=[[Henry A. Barnum]]}} {{S-bef|before=[[Thomas G. Alvord]]}} {{S-ttl|title=Minority Leader of the [[New York State Assembly|New York Assembly]]|years=1883}} {{S-aft|after=[[Frank Rice (politician)|Frank Rice]]}} {{S-civ}} {{S-break}} {{S-vac|unknown|unknlast=[[William Farrar Smith]]}} {{S-ttl|title=[[New York City Police Commissioner|Superintendent of the New York City Police Department]]|years=1895–1897}} {{S-aft|after=[[John McCullagh (superintendent)|John McCullagh]]}} {{S-gov}} {{S-bef|before=[[ویلیام مکادو (سیاستچی)]]}} {{S-ttl|title=[[Assistant Secretary of the Navy]]|years=1897–1898}} {{S-aft|after=[[چارلز هربرت آلن]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[فرانک اس. بلک]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] nominee for [[Governor of New York]]|years=[[1898 New York state election|1898]]}} {{S-aft|after=[[بنجامین اودل (سیاستچی)]]}} {{S-bef|before=[[قرت هوبارت]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for Vice President of the United States|years=[[1900 United States presidential election|1900]]}} {{S-aft|after=[[چارلز دبلیو. فربنکس]]}} {{S-bef|before=[[ویلیام مک‌کینلی]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1904 United States presidential election|1904]]}} {{S-aft|after=[[ویلیام هووارد تفت]]}} {{S-new|party}} {{S-ttl|title=[[Progressive Party (United States, 1912)|Progressive]] nominee for President of the United States|years=[[1912 United States presidential election|1912]]}} {{S-non|reason=Party dissolved}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[فرانک اس. بلک]]}} {{S-ttl|title=[[Governor of New York]]|years=1899–1900}} {{S-aft|after=[[بنجامین اودل (سیاستچی)]]}} {{S-bef|before=[[قرت هوبارت]]}} {{S-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1901}} {{S-aft|after=[[چارلز دبلیو. فربنکس]]}} {{S-bef|before=[[ویلیام مک‌کینلی]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1901–1909}} {{S-aft|after=[[ویلیام هووارد تفت]]}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Bertha von Suttner]]}} {{S-ttl|title=Laureate of the [[Nobel Peace Prize]]|years=1906}} {{S-aft|after=[[Ernesto Teodoro Moneta]]|after2=[[Louis Renault (jurist)|Louis Renault]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[ایستیون قراور کلیولند]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1908–1909}} {{S-aft|after=[[ویلیام هووارد تفت]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Theodore Roosevelt |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{US Vice Presidents}} {{Governors of New York}} {{USSecNavy}} {{Republican Party (United States)}} {{Historical left-wing third party presidential tickets (U.S.)}} {{T Roosevelt cabinet}} {{Nobel Peace Prize Laureates 1901–1925}} {{1906 Nobel Prize winners}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{American Historical Association presidents}} {{Rough Riders}} {{Teddy bears}} {{Eleanor Roosevelt}} {{United States presidential election, 1900}} {{United States presidential election, 1904}} {{United States presidential election, 1912}} }} {{Portal bar|Biography|Ecology|Environment|Politics|New York City|New York (state)|United States|North America}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۸۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۱۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:تئودور روزولت]] [[بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:آمریکالی کاشیفلر]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[بؤلمه:نیویورکلو نیظامیلر]] [[بؤلمه:نیویورک جومهوریتچیلر]] [[بؤلمه:نیویورک سیاستچیلری]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:آمریکالی کاشیفلر]] bce2eavdyhaacpec6lo2h2mkgtlzoas 0 19180 1587927 1564418 2026-05-11T22:28:11Z InternetArchiveBot 27960 Add 3 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587927 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = FDR 1944 Color Portrait.jpg<!-- SEE TALK PAGE --> | caption = Photograph by Leon Perskie, 1944 | order = 32nd | office = President of the United States | vicepresident = {{Unbulleted list|[[جان نانس قارنر]]<br />(1933–1941)|[[هنری والاس]]<br />(1941–1945)|Harry S. Truman<br />(Jan.–Apr. 1945)}} | term_start = March 4, 1933 | term_end = April 12, 1945 | predecessor1 = [[هربرت هوور]] | successor1 = [[هری ترومن]] | order2 = 44th [[Governor of New York]] | lieutenant2 = Herbert H. Lehman | term_start2 = January 1, 1929 | term_end2 = December 31, 1932 | predecessor2 = [[ال اسمیت]] | successor2 = [[هربرت ایچ. لهمن]] | office3 = [[Assistant Secretary of the Navy]] | president3 = [[توماس وودرو ویلسون]] | term_start3 = March 17, 1913 | term_end3 = August 26, 1920 | predecessor3 = [[بیکمن وینتروپ]] | successor3 = [[Gordon Woodbury]] | state_senate4 = New York | district4 = 26th | term_start4 = January 1, 1911 | term_end4 = March 17, 1913 | preceded4 = [[John F. Schlosser]] | succeeded4 = [[James E. Towner]] | birth_name = Franklin Delano Roosevelt | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1882|1|30}} | birth_place = [[Hyde Park, New York]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1945|4|12|1882|1|30}} | death_place = [[وارم اسپرینق، جورجیا]], U.S. | death_cause = [[Cerebral hemorrhage]] | resting_place = [[Home of Franklin D. Roosevelt National Historic Site|Springwood Estate]]<br />Hyde Park, New York, U.S. | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[النور روزولت]]|March 17, 1905}} | children = 6 including [[فرانکلین دلانو رووزولت جر.]], [[Anna Roosevelt Halsted|Anna]], [[Elliott Roosevelt|Elliott]], [[جیمز روزولت]], and [[John Aspinwall Roosevelt|John]] | parents = {{Plainlist| * [[James Roosevelt I]] * [[Sara Roosevelt]] }} | education = [[هاروارد بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|AB]])<br /> | relatives = {{Plainlist| * [[Roosevelt family]] * [[Delano family]] }} | signature = Franklin Roosevelt Signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | native_name = {{Nobold|Franklin D. Roosevelt}} }} {{liberalism US}} [[فایل:Franklin D. Roosevelt - NARA - 535943.jpg|بندانگشتی|فرانکلین دلانو روزولت]] ''' فرانکلین دلانو روزولت''' [[اینگیلیسجه]]: Franklin D. Roosevelt (دوغوم:۱۸۸۲،اؤلوم:۱۹۴۵) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۳۲اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۳۳دن ۱۹۴۵ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist|30em}} ==قایناقلار== {{قایناق|20em}} ===قایناقلامالار=== {{Refbegin|30em}} * {{Citation| last = Alter | first = Jonathan | author-link = Jonathan Alter | year = 2006 | title = The Defining Moment: FDR's Hundred Days and the Triumph of Hope | publisher = Simon & Schuster | isbn = 978-0-7432-4600-2 | type = popular history | url = https://archive.org/details/definingmomentfd00alte_0 }} * {{Cite book | last = Black | first = Conrad | author-link = Conrad Black| year = 2005 | origyear = 2003 | title = Franklin Delano Roosevelt: Champion of Freedom |url=https://books.google.com/books?id=lYVCi70HaigC | isbn = 978-1-58648-282-4 |publisher=PublicAffairs| type = interpretive detailed biography|ref= harv}}. * {{cite book|ref=harv|last=Brands|first=H. W.|authorlink=H. W. Brands|title=Traitor to His Class: The Privileged Life and Radical Presidency of Franklin Delano Roosevelt|url=https://books.google.com/books?id=bmKMa_y3hh0C|year=2009|publisher=Anchor Books|isbn=978-0-307-27794-7}} * {{cite book|ref=harv|last=Brinkley|first=Douglas|title=Rightful Heritage: Franklin D. Roosevelt and the Land of America|url=https://archive.org/details/rightfulheritage0000brin|url-access=registration|year=2016|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-208923-6}} * {{cite book|ref= harv |last= Burns |first= James MacGregor |year= 1956 |title= Roosevelt: The Lion and the Fox |publisher= Easton Press |isbn= 978-0-15-678870-0 |url= https://archive.org/details/rooseveltliont00jame }} * {{cite book|ref= harv |last= Burns |first= James MacGregor |year= 1970 |title= Roosevelt: The Soldier of Freedom |publisher= Harcourt Brace Jovanovich |isbn= 978-0-15-678870-0 |author-mask= 3 |hdl= 2027/heb.00626 |url= https://archive.org/details/rooseveltliont00jame }} * {{cite journal|last1=Campbell|first1=James E.|title=Party Systems and Realignments in the United States, 1868–2004|url=https://archive.org/details/sim_social-science-history_fall-2006_30_3/page/359|journal=Social Science History|date=2006|volume=30|issue=3|pages=359–386|doi=10.1215/01455532-2006-002|jstor=40267912|ref=harv}} * {{Cite Power Broker|ref=harv}} * {{cite book |ref=harv|last=Churchill |first=Winston |authorlink=Winston Churchill |title=The Grand Alliance |year=1977 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn = 978-0-395-41057-8|title-link=The Second World War (book series) }} * {{cite book |ref=harv |last=Dallek |first=Robert |authorlink= Robert Dallek |title=Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945 |url=https://archive.org/details/franklindrooseve0000dall_d4a7 |publisher=Oxford University |year=1995 |isbn= 978-0-19-509732-0}} [https://archive.org/details/franklindrooseve00robe online free to borrow] * {{cite book | last = Dallek | first=Robert | author-mask = 3 | title = Franklin D. Roosevelt: A Political Life | url = https://archive.org/details/franklindrooseve0000dall_n0d5 | date = 2017| publisher = Viking | isbn = 978-0-69-818172-4 | ref= harv}} * Dighe, Ranjit S. "Saving private capitalism: The US bank holiday of 1933." ''Essays in Economic & Business History'' 29 (2011) [http://www.ebhsoc.org/journal/index.php/journal/article/download/40/37 online] * {{Citation| last1 = Doenecke | first1 = Justus D | last2 = Stoler | first2 = Mark A | year = 2005 | title = Debating Franklin D. Roosevelt's Foreign Policies, 1933–1945 | publisher = Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8476-9415-0}} * {{Citation| last = Freidel | first = Frank | author-link = Frank Freidel| year = 1952–1973 | title = Franklin D. Roosevelt | volume = 4 volumes | publisher = Little, Brown and Co. | oclc = 459748221}} ** Frank Freidel, ''Franklin D. Roosevelt The Apprenticeship'' (vol 1 1952) to 1918, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.177661 online] ** Frank Freidel, ''Franklin D. Roosevelt The Ordeal'' (1954), covers 1919 to 1928, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.151791 online] ** Frank Freidel, ''Franklin D. Roosevelt The Triumph'' (1956) covers 1929–32, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.156788 online] ** Frank Freidel, ''Franklin D. Roosevelt Launching the New Deal'' (1973). * {{cite book |last=Fried |first=Albert |title=FDR and His Enemies: A History |url=https://books.google.com/books?id=2_UACwAAQBAJ&pg=PA120 |year=2001 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-1-250-10659-9 |ref=harv|pages=120–23}} * {{cite book | ref=harv | last=Goldman | first=Armond S. | last2=Goldman | first2=Daniel A. | year=2017 | title=Prisoners of Time: The Misdiagnosis of FDR's 1921 Illness | publisher=EHDP Press | isbn=978-1-939-82403-5 }} * {{Cite book| last= Goodwin| first= Doris Kearns| authorlink= Doris Kearns Goodwin| year= 1995| publisher= Simon & Schuster| title= No Ordinary Time: Franklin and Eleanor Roosevelt: The Home Front in World War II| isbn= 978-0-684-80448-4| ref= harv| url= https://archive.org/details/noordinarytimef000good}} * {{Cite book | last = Gunther | first = John |year=1950 | url = https://archive.org/details/rooseveltinretro00gunt | title=Roosevelt in Retrospect | publisher=Harper & Brothers|ref=harv}} * {{cite book |ref= harv |last=Hawley |first=Ellis | year=1995 | title= The New Deal and the Problem of Monopoly | publisher = Fordham University Press | isbn= 978-0-8232-1609-3}} * {{cite book|ref=harv|last=Herman|first=Arthur|title=Freedom's Forge: How American Business Produced Victory in World War II|url=https://books.google.com/books?id=p3-H8rexHIoC&pg=PP1|year=2012|publisher=Random House |isbn=978-0-679-60463-1}} * {{cite book|last1=Herring|first1=George C.|title=From Colony to Superpower; U.S. Foreign Relations Since 1776|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507822-0|ref=harv|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr}} * {{Citation| last = Jordan | first = David M | year = 2011 | title = FDR, Dewey, and the Election of 1944 | publisher = Indiana University Press | isbn = 978-0-253-35683-3 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/fdrdeweyelection0000jord }}. * {{Citation| last = Kennedy | first = David M | authorlink = David M. Kennedy (historian) | year = 1999 | title = Freedom From Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945 |publisher=Oxford University Press |isbn = 978-0-19-503834-7 | type = wide-ranging survey of national affairs by leading scholar; Pulitzer Prize| title-link = Freedom From Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945 }}. * {{Cite book | author-link = Joseph P. Lash| last = Lash | first = Joseph P | year = 1971 | title = Eleanor and Franklin: The Story of Their Relationship Based on Eleanor Roosevelt's Private Papers | url = https://archive.org/details/eleanorfranklins0000lash| isbn = 978-0-393-07459-8 | publisher=W. W. Norton & Company | ref=harv}} * {{cite book|last1=Leuchtenburg|first1=William|title=The American President: From Teddy Roosevelt to Bill Clinton|url=https://archive.org/details/americanpresiden0000leuc|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195176162| ref= harv}} * {{cite book|ref= harv|last= Leuchtenburg|first= William E.|authorlink= William E. Leuchtenburg|year= 1963|title= Franklin D. Roosevelt and the New Deal, 1932–1940|publisher= Harpers|url= https://archive.org/details/franklindrooseve00leuc|isbn= 978-0-06-133025-4}} * {{cite book|last1=McJimsey|first1=George|title=The Presidency of Franklin Delano Roosevelt|date=2000|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-1012-9|ref=harv|url=https://archive.org/details/presidencyoffran00mcji}} [https://archive.org/details/presidencyoffran00mcji online free to borrow] * {{Citation| author-link = Ted Morgan (writer) | last = Morgan | first = Ted | year = 1985 | title = FDR: A Biography | publisher = Simon & Schuster | isbn = 978-0-671-45495-1 | type = popular biography | url = https://archive.org/details/fdrbiography00morg }}. * {{cite book|last=Norton| first=Mary Beth|title=A People and a Nation: A History of the United States. Since 1865|url=https://books.google.com/books?id=129rne8WpyoC&pg=PA670|year=2009|publisher=Cengage |isbn=978-0547175607|ref=harv}} * {{Citation| last = Robinson | first = Greg | year = 2001 | title = By Order of the President: FDR and the Internment of Japanese Americans|isbn=978-1522677710 | ref = harv}} * {{cite book |last1=Roosevelt |first1= Franklin |last2=Roosevelt |first2=Elliott |date= 1970 |title= F.D.R.: His Personal Letters, 1928-1945 |volume=1 |url= https://books.google.com/books?id=MpkOAQAAMAAJ&q=taconic+commission+roosevelt+tender+you+my+resignation&dq=taconic+commission+roosevelt+tender+you+my+resignation |publisher=Duell, Sloan, and Pearce |ref={{SfnRef|F. Roosevelt, E. Roosevelt}}}} * {{cite book |last=Rowley |first=Hazel |authorlink=Hazel Rowley |year=2010 |title=Franklin and Eleanor: An Extraordinary Marriage |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-15857-6 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/franklineleanore0000rowl }} * {{cite book|ref= harv |last= Sainsbury |first= Keith |title= Churchill and Roosevelt at War: The War They Fought and the Peace They Hoped to Make |publisher= New York University Press |year= 1994 |isbn= 978-0-8147-7991-0 |url= https://archive.org/details/churchillrooseve0000sain }} * {{cite book |last=Savage |first=Sean J. |title=Roosevelt, the Party Leader, 1932–1945 |url=https://books.google.com/books?id=J7QlafgkrnUC&pg=PA160 |year=1991 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-3079-8 |ref=harv}} * {{cite book|ref=harv|last1=Schweikart|first1=Larry|last2=Allen|first2=Michael |title=A Patriot's History of the United States: From Columbus's Great Discovery to the War on Terror|url=https://books.google.com/books?id=igOXnmTZ_wIC&pg=PP1|date=2004|publisher=Penguin Group US|isbn=978-1-101-21778-8}} * {{cite book|last=Smith |first=Jean Edward |authorlink=Jean Edward Smith |publisher=Random House |title=FDR |year=2007 |isbn=978-1-4000-6121-1 |ref=harv |url=https://archive.org/details/fdr00smit }} * {{Citation|first = Bernard |last = Sternsher |title = The Emergence of the New Deal Party System: A Problem in Historical Analysis of Voter Behavior |journal = [[Journal of Interdisciplinary History]] |volume = 6 |number = 1 |date=Summer 1975 |pages = 127–49 |jstor=202828 |doi=10.2307/202828|ref=harv}} * {{cite book|last=Tobin|first=James|title=The Man He Became: How FDR Defied Polio to Win the Presidency|url=https://archive.org/details/manhebecamehowfd0000tobi|url-access=registration|year=2013|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4516-9867-1|pages=[https://archive.org/details/manhebecamehowfd0000tobi/page/4 4]–7|ref=harv}} * {{cite book |ref= harv |last=Tully |first=Grace |authorlink= Grace Tully | year= 2005 | title= Franklin Delano Roosevelt, My Boss |publisher=Kessinger Publishing | isbn= 978-1-4179-8926-3}} * {{cite book|last=Underwood|first=Jeffery S.|title=The Wings of Democracy: The Influence of Air Power on the Roosevelt Administration, 1933–1941|url=https://books.google.com/books?id=7BOe6NR-9BsC&pg=PA11|year=1991|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-0-89096-388-3|ref=harv}} * {{cite book|ref=harv|last1=Ward|first1=Geoffrey C.|authorlink1=Geoffrey C. Ward|last2=Burns|first2=Ken|authorlink2=Ken Burns|title=The Roosevelts: An Intimate History|url=https://books.google.com/books?id=V73CAwAAQBAJ&pg=PP1|year=2014|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-385-35306-9}} * {{cite book |ref= harv |last=Winkler |first= Allan M. | year=2006 | title= Franklin D. Roosevelt and the Making of Modern America |url= https://archive.org/details/franklindrooseve0000wink |publisher=Longman | isbn= 978-0-321-41285-0}} * {{Citation| author-link = David Wyman| last = Wyman | first = David S | year = 1984 | title = The Abandonment of the Jews: America and the Holocaust 1941–1945 | publisher = Pantheon Books|isbn=978-0394428130| ref = harv| title-link = The Abandonment of the Jews: America and the Holocaust 1941–1945 }}. {{Refend}} ==Further reading== {{اساس|Bibliography of Franklin D. Roosevelt}} {{Refbegin|30em}} ===Biographical=== * {{cite book| last = Daniels | first = Roger | year = 2015 | title = Franklin D. Roosevelt: Road to the New Deal, 1882–1939 | url = https://archive.org/details/franklindrooseve0000dani_j0j9 | publisher = University of Illinois Press | isbn = 978-0-252-03951-5}}. * {{cite book| last = Daniels | first = Roger | year = 2016 | title = Franklin D. Roosevelt: The War Years, 1939–1945 | url = https://archive.org/details/franklindrooseve0000dani_j0j9 | publisher = University of Illinois Press| isbn = 978-0-252-03952-2 | author-mask = 3}} * {{Citation| last = Freidel | first = Frank | year = 1990 | title = Franklin D. Roosevelt: A Rendezvous with Destiny | isbn = 978-0-316-29260-3 | volume = one volume | type = scholarly biography }}; covers entire life' [https://archive.org/details/franklindrooseve00frei online free to borrow] * {{Citation| author-link = Roy Jenkins | last = Jenkins | first = Roy | year = 2003 | title = Franklin Delano Roosevelt | isbn = 978-0-8050-6959-4 | type = short bio from British perspective | url = https://archive.org/details/franklindelanoro00jenk }}. * {{cite book|ref=harv|editor-last=Pederson|editor-first=William D.|title=A Companion to Franklin D. Roosevelt|url=https://books.google.com/books?id=r4-UnSYARiMC&pg=PP1|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-9517-4}}; 35 essays by scholars. [https://www.questia.com/read/123510939/a-companion-to-franklin-d-roosevelt online] * {{Citation| author-link = Geoffrey C. Ward | last = Ward | first = Geoffrey C | year = 1985 | title = Before The Trumpet: Young Franklin Roosevelt, 1882–1905 | isbn = 978-0-06-015451-6 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/beforetrumpetyou0000ward }} * {{Citation| author-link = Geoffrey C. Ward | last = Ward | first = Geoffrey C | year = 1992 | title = A First-Class Temperament: The Emergence of Franklin Roosevelt | isbn = 978-0-06-016066-1 | type = popular biography | author-mask = 3 | url = https://archive.org/details/firstclasstemper00ward }}: covers 1905–32. ===Scholarly topical studies=== * {{Citation| last = Badger | first = Anthony | year = 2008 | title = FDR: The First Hundred Days | isbn = 978-0-8090-4441-2 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/fdrfirsthundredd0000badg }} 200 pp; overview by leading British scholar. * {{cite book |ref= harv |last=Collins |first=Robert M. | year=2002 | title=More: The Politics of Economic Growth in Postwar America |publisher=Oxford University Press | isbn= 978-0-19-515263-0}} * {{Citation| last = Leuchtenburg | first = William E | year = 2005 | title = Showdown on the Court | journal = Smithsonian | volume = 36 | number = 2 | pages = 106–13 | issn = 0037-7333 }}. * {{Citation| last = McMahon | first = Kevin J | year = 2004 | title = Reconsidering Roosevelt on Race: How the Presidency Paved the Road to Brown | isbn = 978-0-226-50088-1 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/reconsi_mcm_2004_00_7222 }}. * {{cite book|last= Miscamble|first=Wilson D.| year=2007| title=From Roosevelt to Truman: Potsdam, Hiroshima, and the Cold War |url= https://archive.org/details/fromroosevelttot0000misc|publisher=Cambridge University Press | isbn= 978-0-521-86244-8}} * {{Citation| last = Pederson | first = William D | year = 2011 | title = A Companion to Franklin D. Roosevelt|publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-1-4443-3016-8}}, 768 pages; essays by scholars covering major historiographical themes. [https://www.questia.com/read/123510939/a-companion-to-franklin-d-roosevelt online] * {{Citation| author-link = Eric Rauchway | last = Rauchway | first = Eric | year = 2008 | title = The Great Depression and The New Deal; A Very Short Introduction | isbn = 978-0-19-532634-5 | url = https://archive.org/details/greatdepressionn00rauc }}, balanced summary * {{Citation| author-link = Donald A. Ritchie| last = Ritchie | first = Donald A | year = 2007 | title = Electing FDR: The New Deal Campaign of 1932 | isbn = 978-0-7006-1687-9}}. * {{Citation| last = Rosen | first = Elliot A | year = 2005 | title = Roosevelt, the Great Depression, and the Economics of Recovery | isbn = 978-0-8139-2368-0}}. * {{Citation| author-link = Arthur M. Schlesinger, Jr.| last = Schlesinger | first = Arthur M. Jr | year = 1957–1960 | title = The Age of Roosevelt | volume = 3 volumes | oclc = 466716}}, the classic narrative history. Strongly supports FDR. * {{Citation| editor1-last = Shaw | editor1-first = Stephen K | editor2-last = Pederson | editor2-first = William D | editor3-last = Williams | editor3-first = Frank J | year = 2004 | title = Franklin D. Roosevelt and the Transformation of the Supreme Court | isbn = 978-0-7656-1033-1}}. * {{Citation| editor-last = Sitkoff | editor-first = Harvard | year = 1985 | title = Fifty Years Later: The New Deal Evaluated | isbn = 978-0-394-33548-3 | type = essays by scholars | author-mask = 3}}. ===Foreign policy and World War II=== * {{cite book|ref=harv|last1=Berthon|first1=Simon|last2=Potts|first2=Joanna|title=Warlords: An Extraordinary Re-creation of World War II through the Eyes and Minds of Hitler, Churchill, Roosevelt, and Stalin|url=https://books.google.com/books?id=q45EBArmpRYC&pg=PP1|year=2007|publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-306-81650-5}} * {{cite book |last = Beschloss | first = Michael | authorlink= Michael Beschloss| title = The Conquerors: Roosevelt, Truman, and the destruction of Hitler's Germany, 1941–1945 |url = https://archive.org/details/conquerorsroosev0000besc | publisher = Simon & Schuster | year = 2002 | isbn = 978-0-684-81027-0}} * {{Citation| last = Cole | first = Wayne S | title = American Entry into World War II: A Historiographical Appraisal | journal = The Mississippi Valley Historical Review | volume = 43 | issue = 4 | date=Mar 1957 | pages = 595–617 | jstor = 1902275 | doi=10.2307/1902275| url = https://semanticscholar.org/paper/c9fb9143f70831d974f19845342af11ba4534669 }}. * Feis, Herbert. ''Churchill-Roosevelt-Stalin: The War they waged and the Peace they sought'' (1953). * Fenby, Jonathan. ''Alliance: the inside story of how Roosevelt, Stalin and Churchill won one war and began another'' (2015). * {{Citation| last = Glantz | first = Mary E | title = FDR and the Soviet Union: The President's Battles over Foreign Policy | publisher = U. Press of Kansas | year = 2005 | isbn = 978-0-7006-1365-6}}, 253 pp. * {{Citation| last = Hamilton |first= Nigel |title=The Mantle of Command: FDR at War, 1941–1942 |publisher= Houghton Mifflin Harcourt|year= 2014|isbn=}} 514 pp. * Kaiser, David. ''No End Save Victory: How FDR Led the Nation into War'' (2014) {{ISBN|046501982X}} * {{Citation| author1-link = William L. Langer| last1 = Langer | first1 = William | author2-link = S. Everett Gleason | first2 = S Everett | last2 = Gleason | title = The Challenge to Isolation, 1937–1940 | year = 1952 | oclc = 1448535}}. ''The Undeclared War, 1940–1941'' (1953) {{OCLC|404227}}. highly detailed and influential two-volume semi-official history * Mayers, David. (2013) ''FDR's Ambassadors and the Diplomacy of Crisis: From the Rise of Hitler to the End of World War II''. * {{Citation| last = Larrabee | first = Eric | year = 2004 | title = Commander in Chief: Franklin Delano Roosevelt, His Lieutenants, and Their War | isbn = 978-0-06-039050-1 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/commanderinchief0000larr }}. * {{Citation |last=Reynolds |first=David |authorlink=David Reynolds (English historian) |title=From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s |year=2006 |url=https://www.questia.com/read/118026998/from-world-war-to-cold-war-churchill-roosevelt |isbn=978-0-19-928411-5 |access-date=2020-06-02 |archive-date=2017-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706102752/https://www.questia.com/read/118026998/from-world-war-to-cold-war-churchill-roosevelt |url-status=dead }} * Reynolds, David, and Vladimir Pechatnov, eds. '' The Kremlin Letters: Stalin's Wartime Correspondence with Churchill and Roosevelt'' (2019) * {{Citation| author-link = Robert E. Sherwood| last = Sherwood | first = Robert E | year = 1949 | title = Roosevelt and Hopkins: an Intimate History | origyear = 1950 | ref = harv| hdl = 2027/heb.00749 | publisher = Harper }}, Pulitzer Prize. * {{Citation| author-link = Gerhard Weinberg | last = Weinberg | first = Gerhard L | title = A World at Arms: A Global History of World War II | year = 1994 | isbn = 978-0-521-44317-3 | hdl = 2027/heb.00331 | publisher = Cambridge University Press | url = https://archive.org/details/worldatarmsgloba00wein }}. Overall history of the war; strong on diplomacy of FDR and other main leaders. ===Criticism=== * {{Citation| author-link = Harry Elmer Barnes| last = Barnes | first = Harry Elmer | year = 1953 | title = Perpetual War for Perpetual Peace: A Critical Examination of the Foreign Policy of Franklin Delano Roosevelt and Its Aftermath|oclc= 457149}}. A revisionist blames FDR for inciting Japan to attack. * {{Citation| last = Best | first = Gary Dean | year = 1991 | title = Pride, Prejudice, and Politics: Roosevelt Versus Recovery, 1933–1938 | publisher = Praeger| isbn=978-0-275-93524-5}}; summarizes newspaper editorials. * {{Citation| last = Best | first = Gary Dean | year = 2002 | title = The Retreat from Liberalism: Collectivists versus Progressives in the New Deal Years|isbn=978-0-275-94656-2 |publisher=Praeger | author-mask = 3}}; criticizes intellectuals who supported FDR. * {{Citation| last1 = Breitman | first1 = Richard | first2 = Allan J | last2 = Lichtman | author2-link = Allan J. Lichtman | year = 2013 | title = FDR and the Jews | publisher = Harvard University Press|isbn =978-0-674-05026-6 |oclc=812248674}}, 433 pp. * {{Citation| author-link = Bruce Russett| last = Russett | first = Bruce M | year = 1997 | title = No Clear and Present Danger: A Skeptical View of the United States Entry into World War II | edition = 2nd}}, says US should have let USSR and Germany destroy each other. * {{Citation|last=Plaud |first=Joseph J |year=2005 |url=http://www.fdrheritage.org/fdr&holocaust.htm |title=Historical Perspectives on Franklin D. Roosevelt, American Foreign Policy, and the Holocaust |publisher=The FDR American Heritage Center Museum |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140112085050/http://www.fdrheritage.org/fdr%26holocaust.htm |archivedate=January 12, 2014 |df= }}. * {{Citation| author-link = Jim Powell (historian) | last = Powell | first = Jim | year = 2003 | title = FDR's Folly: How Roosevelt and His New Deal Prolonged the Great Depression | isbn = 978-0-7615-0165-7 | url = https://archive.org/details/fdrsfollyhowroos00powe }}. * {{Citation| author-link = Wolfgang Schivelbusch| last = Schivelbusch | first = Wolfgang | year = 2006 | title = Three New Deals: Reflections on Roosevelt's America, Mussolini's Italy, and Hitler's Germany, 1933–1939}}. * {{Citation| author-link = Amity Shlaes | last = Shlaes | first = Amity | year = 2007 | title = The Forgotten Man: A New History of the Great Depression }} (A critical evaluation of the effect of the New Deal's policies on the Depression) * {{Citation| last = Smiley | first = Gene | year = 1993 | title = Rethinking the Great Depression | type = short essay}} by [[Libertarianism|libertarian]] economist who blames both Hoover and FDR. ===FDR's rhetoric=== * {{Citation| editor1-last = Buhite | editor1-first = Russell D | editor2-first = David W | editor2-last = Levy | year = 1993 | title = FDR's Fireside Chats}}. * {{Citation| last = Craig | first = Douglas B | year = 2005 | title = Fireside Politics: Radio and Political Culture in the United States, 1920–1940}}. * {{Citation| last = Crowell | first = Laura | year = 1952 | title = Building the 'Four Freedoms' Speech | journal = Communication Monographs | volume = 22 | issue = 5 | pages = 266–83 | doi=10.1080/03637755509375153}}. * {{Citation| last = Houck | first = Davis W | year = 2001 | title = Rhetoric as Currency: Hoover, Roosevelt, and the Great Depression | publisher = Texas A&M University Press}}. * {{Citation| last = Houck | first = Davis W | year = 2002 | title = FDR and Fear Itself: The First Inaugural Address | publisher = Texas A&M University Press | author-mask = 3}}. * {{Citation| last=Roosevelt |first= Franklin D. | author-link = Franklin D. Roosevelt | year=2005 | title= My Friends: Twenty Eight History Making Speeches |publisher= Kessinger Publishing | isbn= 978-1-4179-9610-0}} * {{Citation| last = Ryan | first = Halford Ross | year = 1988 | title = Franklin D. Roosevelt's Rhetorical Presidency | publisher = Greenwood Press | author-mask = 3}}. ===Historiography=== * Hendrickson, Jr., Kenneth E. "FDR Biographies," in William D. Pederson, ed. ''A Companion to Franklin D. Roosevelt'' (2011) pp 1–14 [https://www.questia.com/read/123510939/a-companion-to-franklin-d-roosevelt online] * Provizer, Norman W. "Eleanor Roosevelt Biographies," in William D. Pederson, ed. ''A Companion to Franklin D. Roosevelt'' (2011) pp 15–33 [https://www.questia.com/read/123510939/a-companion-to-franklin-d-roosevelt online] ===Primary sources=== * {{Citation| editor1-last = Cantril | editor-first = Hadley | editor2-first = Mildred | editor2-last = Strunk | year = 1951 | title = Public Opinion, 1935–1946}}, massive compilation of many public opinion polls from the US. * {{Citation| editor1-last = Loewenheim | editor1-first = Francis L | editorlink1 = Francis Loewenheim| editor2-link = Harold D. Langley | editor2-first = Harold D | editor2-last = Langley | title = Roosevelt and Churchill: Their Secret Wartime Correspondence | year = 1975}}. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Franklin Delano | author-link = Franklin D. Roosevelt | editor-last = Rosenman | editor-first = Samuel Irving | title = The Public Papers and Addresses of Franklin D. Roosevelt | volume = 13 volumes | origyear = 1938 | year = 1945}}. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Franklin Delano | editor-last = Zevin | editor-first = BD | title = Nothing to Fear: The Selected Addresses of Franklin Delano Roosevelt, 1932–1945 | year = 1946 | author-mask = 3}}. * {{Citation| last = Roosevelt | first = Franklin Delano | editor-first = Myron C | editor-last = Taylor | title = Wartime Correspondence Between President Roosevelt and Pope Pius XII | publisher = Kessinger Publishing | origyear = 1947 | type = reprint | year = 2005 | isbn = 978-1-4191-6654-9 | author-mask = 3}}. * Roosevelt, Franklin. ''Franklin D. Roosevelt and foreign affairs'' (FDR Library, 1969) 14 vol [https://archive.org/search.php?query=title%3A%28franklin%20Roosevelt%20%20foreign%29 online free to borrow]; covers Jan 1933 to Aug 1939; 9 volumes are online ** {{Citation| editor-last = Nixon | editor-first = Edgar B | year = 1969 | title = Franklin D Roosevelt and Foreign Affairs}} (3 vol), covers 1933–37. 2nd series 1937–39 available on microfiche and in a 14 vol print edition at some academic libraries. {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== <!-- *** Only a limited number of new links should be added to this article. See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details --> * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/franklindroosevelt White House biography] * [http://www.fdrlibrary.marist.edu/ Franklin D. Roosevelt Presidential Library and Museum] * [http://www.nps.gov/frde/ Franklin Delano Roosevelt Memorial], Washington, DC * [http://millercenter.org/president/speeches#fdroosevelt Full text and audio of a number of Roosevelt's speeches] – [[Miller Center of Public Affairs]] * {{New York Times topic|people/r/franklin_delano_roosevelt|accessdate=February 17, 2018}} * [http://www.nysl.nysed.gov/msscfa/vc21154.htm Finding Aid to Franklin Delano Roosevelt Collection, 1914–1945] at the [[New York State Library]], accessed May 18, 2016. * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/fdroosevelt/index.html Franklin Delano Roosevelt: A Resource Guide] from the [[Library of Congress]] * [http://www.c-span.org/video/?151628-1/life-portrait-franklin-d-roosevelt "Life Portrait of Franklin D. Roosevelt"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', October 11, 1999 * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/fdr/ ''The Presidents: FDR''] – an ''[[American Experience]]'' documentary * [https://archive.org/details/FDRSelectionsWritings ''Franklin Delano Roosevelt: Selections from His Writings''] * {{Gutenberg author| id=Roosevelt,+Franklin+D.+(Franklin+Delano) | name=Franklin D. Roosevelt}} * {{Librivox author|id=11299}} * {{Internet Archive author|sname=Franklin Delano Roosevelt}} * {{C-SPAN|franklinroosevelt}} {{Franklin D. Roosevelt|state=extended}} {{New Deal}} {{Eleanor Roosevelt}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-ny-sen}} {{S-bef|before=John F. Schlosser}} {{S-ttl|title=Member of the [[New York State Senate|New York Senate]]<br />from the 26th district|years=1911–1913}} {{S-aft|after=[[James E. Towner]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[بیکمن وینتروپ]]}} {{S-ttl|title=[[Assistant Secretary of the Navy]]|years=1913–1920}} {{S-aft|after=[[Gordon Woodbury]]}} {{S-bef|before=[[ال اسمیت]]}} {{S-ttl|title=[[Governor of New York]]|years=1929–1932}} {{S-aft|after=[[هربرت ایچ. لهمن]]}} {{S-bef|before=[[هربرت هوور]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1933–1945}} {{S-aft|after=[[هری ترومن]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[توماس آر. مارشال]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for [[Vice President of the United States]]|years=[[1920 United States presidential election|1920]]}} {{S-aft|after=[[چارلز دبلیو. بریان]]}} {{S-bef|rows=2|before=[[ال اسمیت]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] nominee for [[Governor of New York]]|years=[[1928 New York state election|1928]], [[1930 New York state election|1930]]}} {{S-aft|after=[[هربرت ایچ. لهمن]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1932 United States presidential election|1932]], [[1936 United States presidential election|1936]], [[1940 United States presidential election|1940]], [[1944 United States presidential election|1944]]}} {{S-aft|after=[[هری ترومن]]}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[René Viviani]]}} {{S-ttl|title=[[List of covers of Time magazine (1920s)|Cover of ''Time'']]|years=May 28, 1923}} {{S-aft|after=[[جان ال. لیویس]]}} {{S-bef|before=[[Donald Wills Douglas Sr.]]}} {{S-ttl|title=[[List of covers of Time magazine (1940s)|Cover of ''Time'']]|years=November 29, 1943}} {{S-aft|after=[[Claire Lee Chennault]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title= Other articles related to Franklin D. Roosevelt |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{FD Roosevelt cabinet}} {{United States presidential election, 1920}} {{United States presidential election, 1932}} {{United States presidential election, 1936}} {{United States presidential election, 1940}} {{United States presidential election, 1944}} {{Governors of New York}} {{USSecNavy}} {{Unsuccessful major party VPOTUS candidates}} {{Democratic Party (United States)|state=collapsed}} {{New York State Democratic Committee}} {{تایم مجله‌سینین ایل آدامی|27–50}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{PLH Recipients}} }} {{Portal bar|Biography|Liberalism|New York (state)|Politics|Law|Radio|World War II|United States}} {{Authority control}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:فرانکلین دلانو روزولت]] [[بؤلمه:۱۸۸۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[بؤلمه:النور روزولت]] [[بؤلمه:نیویورک دموکراتلاری]] n04w4a67zpbt4apmnh740knxzflf2pq 0 19182 1587889 1579329 2026-05-11T21:20:50Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587889 wikitext text/x-wiki {{Short description|37th president of the United States}} {{Infobox officeholder | name = ریچارد نیکسون | image = Richard Nixon presidential portrait.jpg | office = 37th [[President of the United States]] | vicepresident = {{Unbulleted list|[[اسپیرو اقنیو]] (1969–1973)|''None'' (Oct–Dec 1973)|Gerald Ford (1973–1974)}} | term_start = January 20, 1969 | term_end = August 9, 1974 | predecessor = [[لیندون بی. جانسون]] | successor = [[جرالد فورد]] | office1 = 36th [[Vice President of the United States]] | president1 = [[دوایت آیزنهاور]] | term_start1 = January 20, 1953 | term_end1 = January 20, 1961 | predecessor1 = [[آلبن دابلیو. بارکلی]] | successor1 = [[لیندون بی. جانسون]] | jr/sr2 = United States Senator | state2 = [[کالیفورنیا ایالتی]] | term_start2 = December 1, 1950 | term_end2 = January 1, 1953 | predecessor2 = [[شریدان داونی]] | successor2 = [[تام کوچل]] | state3 = [[کالیفورنیا ایالتی]] | district3 = {{ushr|CA|12|12th}} | term_start3 = January 3, 1947 | term_end3 = November 30, 1950 | predecessor3 = [[جری وورهیس]] | successor3 = [[پاتریک جی. هیلینقز]] | birth_name = Richard Milhous Nixon | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1913|1|9}} | birth_place = [[یوربا لیندا، کالیفورنیا]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1994|4|22|1913|1|9}} | death_place = {{Nowrap|[[نیویورک]]}}, U.S. | restingplace = [[Richard Nixon Presidential Library and Museum]] | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[پت نیکسون]]|June 21, 1940|June 22, 1993|end=died}} | children = [[Tricia Nixon Cox|Tricia]]<br />[[Julie Nixon Eisenhower|Julie]] | father = [[Francis A. Nixon]] | mother = [[هاناه میلهوس نیکسون]] | education = [[ویتیر کالجی]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br>[[Duke University School of Law|Duke University]] ([[Juris Doctor|JD]]) | signature = Richard Nixon Signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = United States of America | branch = [[United States Navy]] | serviceyears = 1942–1946 (active)<br />1946–1966 (inactive) | rank = Commander | battles = [[ایکینجی دونیا ساواشی]]<br />{{•}}[[ایکینجی دۆنیا ساواش‌سینده ساکیت اوقیانوس جبهه‌سی]]<ref>Richard Nixon Presidential Library and Museum http://nixon.archives.gov/thelife/nixonbio.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921204555/http://nixon.archives.gov/thelife/nixonbio.pdf |date=September 21, 2015 }}</ref> | mawards = [[Commendation Medal|Navy and Marine Corps Commendation Medal]] (2) | native_name = {{Nobold|Richard Nixon}} }} ''' ریچارد نیکسون''' {{اینگیلیسجه|'''Richard Milhous Nixson'''}} (دوغوم:{{تاریخ تولد|۱۹۱۳|۱|۹}}، اؤلوم: {{تاریخ مرگ و سن|۱۹۹۴|۴|۲۲|۱۹۱۳|۱|۹}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۳۷اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۶۹دن ۱۹۷۴قدر ایش اؤستونده اولدو. == گؤرونتولر == <gallery widths="200px" heights="155px"> File:Five_presidents.jpg File:Photograph_of_the_Four_Presidents_posing_for_a_portrait_prior_to_leaving_for_Egypt_and_Sadat's_Funeral_-_NARA_-_198524.jpg </gallery> == نوتلار== === Explanatory notes === {{Notelist | notes = {{Efn | name = Jewish vote | {{Harvard citation no brackets|Black|pp=583–585}}. In 1972, Nixon did more than double his percentage of the Jewish vote, from 17&nbsp;percent to 35&nbsp;percent. {{Harvard citation no brackets|Merkley|p=[https://books.google.com/books?id=TP4g-RhUJmcC&lpg=PA68&dq=nixon%20jewish%20vote%201972&pg=PA68 68]}}. }} }} === اتک یازیلار === {{اتک‌یازی}} == قایناقلار == === کیتابلار === {{Refbegin}} * {{cite book | last = Aitken | first = Jonathan | authorlink = Jonathan Aitken | year = 1996 | title = Nixon: A Life | publisher = Regnery Publishing | location = Washington, D.C. | isbn = 978-0-89526-720-7 | ref = {{SfnRef|Aitken}} }} * {{cite book | last = Ambrose | first = Stephen E. | authorlink = Stephen E. Ambrose | year = 1987 | title = Nixon: The Education of a Politician 1913–1962 | volume = Volume I | url = https://archive.org/details/nixon00ambr | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 978-0-671-52836-2 | ref = harv | url-access = registration }} * {{cite book | last = Ambrose | first = Stephen E. | year = 1989 | title = Nixon: The Triumph of a Politician 1962–1972 | volume = Volume II | url = https://www.amazon.com/Nixon-II-Triumph-Politician-1962-1972-ebook/dp/B00HL709ZG/ | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 978-0-671-72506-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Ambrose | first = Stephen E. | year = 1991 | title = Nixon: Ruin and Recovery 1973–1990 | volume = Volume III | url = https://archive.org/details/nixon00ambr | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 978-0-671-69188-2 | ref = harv | url-access = registration }} * {{cite book | last = Andrew | first = Christopher | year = 1995 | title = For the President's Eyes Only: Secret Intelligence and the American Presidency from Washington to Bush | url = https://archive.org/details/forpresidentseye00andr | url-access = registration | publisher = HarperCollins | location = New York | isbn = 978-0-06-092178-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Armstrong | first = William M. | authorlink = | year = 2017 | title = Marine Air Group 25 and SCAT | publisher = Arcadia | location = Charleston | isbn = 978-1-46712-743-1 | ref = {{SfnRef|Armstrong}} }} * {{cite book | last = Black | first = Conrad | year = 2007 | authorlink = Conrad Black | title = Richard M. Nixon: A Life in Full | publisher = PublicAffairs Books | location = New York | isbn = 978-1-58648-519-1 | ref = {{SfnRef|Black}} | url = https://archive.org/details/isbn_9781586485191 }} * {{cite book | last = Blythe | first = Will | authorlink = Will Blythe | year = 2006 | title = To Hate Like This is to be Happy Forever | url = https://archive.org/details/tohatelikethisis00blyt | url-access = registration | publisher = Harper Collins | location = New York | isbn = 978-0-06-074023-8 | ref = {{SfnRef|Blythe}} }} * {{cite book | last = Boger | first = John Charles | year = 2005 | title = School Resegregation: Must the South Turn Back? | publisher = University of North Carolina Press | location = Chapel Hill, N.C. | isbn = 978-0-8078-5613-0 | ref = {{SfnRef|Boger}} }} * {{cite book | last = Dallek | first = Robert | authorlink = Robert Dallek | year = 2007 | title = Nixon and Kissinger: Partners in Power | url = https://archive.org/details/nixonkissingerpa00dall | url-access = registration | publisher = HarperCollins | location = New York | isbn = 978-0-06-072230-2 | ref = {{SfnRef|Dallek}} }} * {{cite book | last = Drew | first = Elizabeth | authorlink = Elizabeth Drew | year = 2007 | title = Richard M. Nixon | series = The American Presidents Series | publisher = Times Books | location = New York | isbn = 978-0-8050-6963-1 | ref = {{SfnRef|Drew}} | url = https://archive.org/details/richardmnixon00drew }} * {{cite book | last1 = Evans | first1 = Rowland | authorlink1 = Rowland Evans | last2 = Novak | first2 = Robert | authorlink2 = Robert Novak | year = 1971 | title = Nixon in the White House: The Frustration of Power | publisher = Random House | location = New York | isbn = 978-0-394-46273-8 | ref = {{SfnRef|Evans & Novak}} | url = https://archive.org/details/nixoninwhitehous00evan }} * {{cite book | last1 = Ezell | first1 = Edward Clinton | authorlink1 = Edward Ezell | last2 = Ezell | first2 = Linda Neuman | year = 1978 | title = The Partnership: A History of the Apollo–Soyuz Test Project | publisher = NASA History Office | location = Washington D.C. | url = http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4209/toc.htm | isbn = | ref = {{SfnRef|Ezell}} | access-date = 2020-06-07 | archive-date = 2011-01-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110123000956/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4209/toc.htm | url-status = dead }} * Farrell, John A. ''Richard Nixon: The Life'' (2017) * {{cite book | last = Ferris | first = Gary W. | year = 1999 | title = Presidential Places: A Guide to the Historic Sites of the U.S. Presidents | publisher = John F. Blair | location = Winston-Salem, N.C. | isbn = 978-0-89587-176-3 | ref = {{SfnRef|Ferris}} | url-access = registration | url = https://archive.org/details/presidentialplac0000ferr }} * {{cite book | last = Foner | first = Eric | authorlink = Eric Foner | year = 2006 | title = Give Me Liberty!: An American History | volume = 2 | publisher = W. W. Norton & Co | location = New York | isbn = 978-0-393-92784-9 | ref = {{SfnRef|Foner}} }} * {{cite book | last = Frick | first = Daniel | year = 2008 | title = Reinventing Richard Nixon | publisher = University of Kansas Press | location = Lawrence, Kans. | isbn = 978-0-7006-1599-5 | ref = {{SfnRef|Frick}} | url-access = registration | url = https://archive.org/details/reinventingricha0000fric }} * {{cite book | last = Frum | first = David | authorlink = David Frum | year = 2000 | title = How We Got Here: The '70s | publisher = Basic Books | location = New York | isbn = 978-0-465-04195-4 | ref = {{SfnRef|Frum}} | url = https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum }} * {{cite book | last = Gaddis | first = John Lewis | authorlink = John Lewis Gaddis | year = 1982 | title = Strategies of Containment: A Critical Appraisal of Postwar American National Security Policy | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 978-0-19-503097-6 | ref = {{SfnRef|Gaddis}} | url = https://archive.org/details/strategiesofcon000gadd }} * {{cite book | last = Gellman | first = Irwin | year = 1999 | title = The Contender | url = https://archive.org/details/contenderrichard00gellrich | url-access = registration | publisher = The Free Press | isbn = 978-1-4165-7255-8 | location = New York | ref = {{SfnRef|Gellman}} }} * Greenberg, David. ''Nixon's Shadow: The History of an Image'' (2003). Important study of how Nixon was perceived by media and scholars. * Hall, Mitchell K. ed. ''Historical Dictionary of the Nixon-Ford Era'' (2008) 285pp * {{cite book | last = Hepplewhite | first = T.A. | year = 1999 | title = The Space Shuttle Decision: NASA's Search for a Reusable Space Vehicle | publisher = NASA History Office | location = Washington D.C. | url = https://history.nasa.gov/SP-4221/sp4221.htm | isbn = | ref = {{SfnRef|Hepplewhite}} }} * {{cite book | last = Hetzel | first = Robert L. | year = 2008 | title = The Monetary Policy of the Federal Reserve | url = https://archive.org/details/monetarypolicyof0000hetz | publisher = Cambridge University Press | location = New York | isbn = 978-0-521-88132-6 | ref = {{SfnRef|Hetzel}} }} * {{cite book | last = Ingle | first = H. Larry | year = 2015 | title = Nixon's First Cover-up: The Religious Life of a Quaker President | publisher = University of Missouri Press | location = Columbia, Missouri | isbn = 978-0-8262-2042-4 | ref = {{SfnRef|Ingle|}} | url-access = registration | url = https://archive.org/details/nixonsfirstcover00ingl }} * {{cite book | last = Kornitzer | first = Bela | year = 1960 | title = The Real Nixon: An Intimate Biography | publisher = Rand McNally & Company | location = New York | isbn = | url = https://books.google.com/books?id=Q1V3AAAAMAAJ&dq | ref = {{SfnRef|Kornitzer}} }} * {{cite book | last = Langguth | first = A.J. | authorlink = A. J. Langguth | year = 2000 | title = Our Vietnam: The War 1954–1975 | publisher = Simon and Schuster | location = New York | isbn = 978-0-7432-1244-1 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_f6q3 | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/unset0000unse_f6q3/page/524 524] | ref = {{SfnRef|Langguth}} }} * Malsberger, John W. ''The General and the Politician: Dwight Eisenhower, Richard Nixon, and American Politics'' (2014) * {{cite book | last = Merkley | first = Paul Charles | year = 2004 | title = American Presidents, Religion, and Israel: the Heirs of Cyrus | publisher = Greenwood Publishing Group | location = Westport, Conn. | isbn = 978-0-275-98340-6 | url = https://books.google.com/books?id=TP4g-RhUJmcC | ref = {{SfnRef|Merkley}} }} * {{cite book | last = Morris | first = Roger | authorlink = Roger Morris (American writer) | year = 1990 | title = Richard Milhous Nixon: The Rise of an American Politician | location = New York | publisher = Henry Holt & Co | isbn = 978-0-8050-1834-9 | url = https://books.google.com/books?id=Uw8_HAAACAAJ | ref = {{SfnRef|Morris}} }} * {{cite book | last = Nixon | first = Richard | year = 1978 | title = RN: The Memoirs of Richard Nixon | publisher = Grosset & Dunlap | location = New York | isbn = 978-0-448-14374-3 | ref = harv | url = https://archive.org/details/rnmemoirsofricha00nixo }} * {{cite book | last = Nixon | first = Richard | year = 1985 | title = No More Vietnams | publisher = Arbor House Publishing Company | location = Westminster, Md. | isbn = 978-0-87795-668-6 | ref = harv | url = https://archive.org/details/nomorevietnams00nixo }} * {{cite book | last = Parmet | first = Herbert S. | year = 1990 | title = Richard Nixon and His America | publisher = Little, Brown & Co | location = Boston | isbn = 978-0-316-69232-8 | ref = {{SfnRef|Parmet}} | url = https://archive.org/details/richardnixonhisa00parm_0 }} * {{cite book | last = Perlstein | first = Richard | authorlink = Rick Perlstein | year = 2008 | title = Nixonland: The Rise of a President and the Fracturing of America | publisher = Scribner | location = New York | isbn = 978-0-7432-4302-5 | title-link = Nixonland: The Rise of a President and the Fracturing of America }} * {{cite book | last = Reeves | first = Richard | authorlink = Richard Reeves (American writer) | year = 2001 | title = President Nixon: Alone in the White House | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 978-0-684-80231-2 | ref = {{SfnRef|Reeves}} | url = https://archive.org/details/presidentnixonal00reev }} * {{cite book | last = Safire | first = William | authorlink = William Safire | year = 2005 | origyear = 1975 | title = Before The Fall: An Insider View of the Pre-Watergate White House, with a 2005 Preface by the Author | publisher = Transaction Publishers | url = https://books.google.com/books?id=xahIAOPX8JwC | ref = {{SfnRef|Safire}} | isbn = 978-1-4128-0466-0 }} Originally published: Garden City, N.Y.: Doubleday, 1975 (new material 2005) * {{cite book | editor-last = Small | editor-first = Melvin | year = 2011 | title = A Companion to Richard M. Nixon | publisher = Wiley-Blackwell | location = Oxford | isbn = 978-1-4443-3017-5 | url = https://www.questia.com/library/120083897/a-companion-to-richard-m-nixon | ref = {{SfnRef|Small}} | editor-link = Melvin Small }}; Emphasis on historiography * {{cite book | last = Schulzinger | first = Robert D. | year = 2003 | title = A Companion to American Foreign Relations | publisher = Blackwell Publishing | location = Oxford | isbn = 978-1-4051-4986-0 | ref = {{SfnRef|Schulzinger}} }} * {{cite book | last = Thompson | first = John B. | authorlink = John Thompson (sociologist) | year = 2000 | title = Political Scandal: Power and Visibility in the Media Age | publisher = Polity Press | location = Cambridge | isbn = 978-0-7456-2550-8 | url = https://books.google.com/books?id=PAEwuLjQm4gC | ref = {{SfnRef|Thompson}} }} * {{cite book | last = Tyler | first = Patrick | authorlink = Patrick Tyler | year = 2010 | title = A World of Trouble: The White House and the Middle East—from the Cold War to the War on Terror | publisher = Macmillan | location = New York | isbn = | url =https://archive.org/details/worldoftroublewh0000tyle_k8x0 | ref = }} * {{cite book | last = White | first = Theodore H. | authorlink = Theodore H. White | year = 1973 | title = The Making of the President 1972 | url = https://archive.org/details/makingofpresiden1972whit | url-access = registration | publisher = Antheneum | location = New York | isbn = 978-0-689-10553-1 | ref = {{SfnRef|White}} }} === نیکسون کیتاب‌ائوی === * {{cite web |title = Childhood |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/childhood.php |accessdate = July 16, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Childhood}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20131021194530/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/childhood.php |archive-date = October 21, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-10-21 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021194530/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/childhood.php }} * {{cite web |title = A Student & Sailor |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/astudentandsailor.php |accessdate = July 16, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Student & Sailor}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20131021194531/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/astudentandsailor.php |archive-date = October 21, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-10-21 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021194531/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/astudentandsailor.php }} * {{cite web |title = The Nixon Family |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/thenixonfamily.php |accessdate = July 16, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Nixon Family}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20131021225422/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/thenixonfamily.php |archive-date = October 21, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-10-21 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021225422/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/thenixonfamily.php }} * {{cite web |title = The Congressman |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thecongressman.php |accessdate = July 17, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Congressman}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20130615041941/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thecongressman.php |archive-date = June 15, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-06-15 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130615041941/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thecongressman.php }} * {{cite web |title = The Senator |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thesenator.php |accessdate = July 17, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Senator}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20130216113442/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thesenator.php |archive-date = February 16, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-02-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130216113442/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thesenator.php }} * {{cite web |title = The Vice President |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thevicepresident.php |accessdate = July 17, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Vice President}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20130615014220/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thevicepresident.php |archive-date = June 15, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-06-15 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130615014220/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thevicepresident.php }} * {{cite web |title = The President |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thepresident/ |accessdate = July 17, 2011 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, President}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20121120163546/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thepresident/ |archive-date = November 20, 2012 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2012-11-20 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121120163546/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thepresident/ }} * {{cite web |title = Post Presidency |publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum |work = The Life |url = http://www.nixonlibrary.gov/thelife/postpresidency.php |accessdate = March 5, 2012 |ref = {{SfnRef|Nixon Library, Post Presidency}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20131021194537/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/postpresidency.php |archive-date = October 21, 2013 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2013-10-21 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021194537/http://www.nixonlibrary.gov/thelife/postpresidency.php }} * {{cite web | last = Lee | first = Meghan | url = https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/forresearchers/find/textual/findingaids/findingaid_nixonfamily.pdf | date = June 22, 2004 | title = Guide to the Nixon Family Collection (1909–1967) | publisher = Richard Nixon Presidential Library and Museum | ref = {{SfnRef|Nixon Library, Family Collection Guide}} }} === آیری === * {{Cite news | title = 1972: President Nixon arrives in Moscow | publisher = BBC | date = June 11, 2004 | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/22/newsid_4373000/4373149.stm | accessdate = July 17, 2011 | ref = {{SfnRef|BBC|1972-05-22}} }} * {{Cite news | title = Reagan funeral: Schedule of events | publisher = BBC | date = June 11, 2004 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3783085.stm | accessdate = May 11, 2012 | ref = {{SfnRef|BBC|2004-06-11}} }} * {{cite news | last = Delaney | first = Paul | date = July 20, 1970 | newspaper = The New York Times | title = Nixon Plan for Negro Construction Jobs Is Lagging | page = 1 | url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20813F7355A1B7493C2AB178CD85F448785F9 | ref = {{SfnRef|Delaney|1970-07-20}} }} * {{cite news | newspaper = [[The Deseret News]] | date = April 27, 1994 | title = Mourners pay last respects to Nixon | page = 1 | url = https://news.google.com/newspapers?id=i_RHAAAAIBAJ&dq=nixon%20funeral&pg=6218%2C5816141 | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|''The Deseret News''|1994-04-27}} }} * {{cite news | last = Steel | first = Ronald | authorlink = Ronald Steel | date = May 25, 2003 | newspaper = The New York Times | title = The World: New Chapter, Old Debate; Would Kennedy Have Quit Vietnam? | url = https://www.nytimes.com/2003/05/25/weekinreview/the-world-new-chapter-old-debate-would-kennedy-have-quit-vietnam.html | accessdate = July 17, 2011 | ref = {{SfnRef|Steel|2003-05-25}} }} * {{cite news | last = Wicker | first = Tom | authorlink = Tom Wicker | date = April 24, 1994 | newspaper = The New York Times | title = From afar: An indomitable man, an incurable loneliness | url = https://www.nytimes.com/1994/04/24/weekinreview/from-afar-an-indomitable-man-an-incurable-loneliness.html | accessdate = August 7, 2011 | ref = {{SfnRef|Wicker|1994-04-24}} }} * {{cite news | last = Kilpatrick | first = Carroll | date = November 18, 1973 | newspaper = The Washington Post | title = Nixon tells editors, 'I'm not a crook' | url = https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/watergate/articles/111873-1.htm | accessdate = July 17, 2011 | ref = {{SfnRef|Kilpatrick|1973-11-18}} }} * {{cite news | newspaper = The Washington Post | title = The Post Investigates | series = The Watergate Story | url = https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/part1.html | accessdate = July 17, 2011 | ref = {{SfnRef|''The Washington Post'', The Post Investigates}} }} * {{cite news | newspaper = The Washington Post | title = The Government Acts | series = The Watergate Story | url = https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/part2.html | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|''The Washington Post'', The Government Acts}} }} * {{cite news | newspaper = The Washington Post | title = Nixon Resigns | series = The Watergate Story | url = https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/part3.html | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|''The Washington Post'', Nixon Resigns}} }} * {{cite news | last1 = Weil | first1 = Martin | last2 = Randolph | first2 = Eleanor | date = April 23, 1994 | newspaper = The Washington Post | page = A01 | title = Richard M. Nixon, 37th President, dies | url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2002/06/11/AR2005112200809.html | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|Weil & Randolph|1994-04-23}} }} * {{cite news | last1 = Lardner | first1 = George Jr. | last2 = Dobbs | first2 = Michael | date = October 6, 1999 | newspaper = The Washington Post | page = A31 | title = New tapes reveal depth of Nixon's anti-Semitism | url = https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/daily/oct99/nixon6.htm | accessdate = April 4, 2011 | ref = {{SfnRef|Lardner & Dobbs}} }} * {{cite news |last = Carlson |first = Peter |date = November 17, 2000 |newspaper = The Washington Post |page = A01 |title = Another Race to the Finish |ref = {{SfnRef|Carlson|2000-11-17}} }} * {{cite news | title = 8,000 Move Into Cambodia | newspaper = [[Evening Independent|St. Petersburg Independent]] | agency = AP (Saigon) | date = May 1, 1970 | page = 20–A | url = https://news.google.com/newspapers?id=utwLAAAAIBAJ&pg=7133%2C160415 | ref = {{SfnRef|AP/''St. Peterburg Independent''}} }} * {{cite news | title = Nixon Up Early, See Protesters | agency = UPI | newspaper = Beaver County Times | date = May 9, 1970 | location = Pennsylvania | page = one [presumably late edition] | url = https://news.google.com/newspapers?id=FGwyAAAAIBAJ&pg=1864%2C2379598 | ref = {{SfnRef|UPI/''Beaver County Times''|1970-05-09}} }} * {{cite magazine | last = Greene | first = Bob | authorlink = Bob Greene | date = April 8, 2002 | magazine = [[Jewish World Review]] | title = What Nixon's best friend couldn't buy | url = http://www.jewishworldreview.com/bob/greene040802.asp | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|Greene}} }} * {{cite magazine | last = Greider | first = William | date = November 10, 1983 | title = The McGovern factor | url = https://archive.org/details/sim_rolling-stone_rolling-stone_1983-11-10_408/page/12 | magazine = [[Rolling Stone]] | page = 13 | ref = {{SfnRef|Greider|1983-10-10}} }} * {{cite magazine | last1 = Kiernan | first1 = Ben | authorlink = Ben Kiernan | last2 = Owen | first2 = Taylor | date = October 2006 | title = Bombs over Cambodia | magazine = The Walrus | url = http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf | accessdate = January 29, 2012 | ref = {{SfnRef|Kiernan & Owen}} }} * {{cite magazine | last = Noah | first = Timothy | authorlink = Timothy Noah | date = October 7, 1999 | magazine = [[Slate (magazine)|Slate]] | title = Nixon: I Am Not an Anti-Semite | url = http://www.slate.com/articles/news_and_politics/chatterbox/1999/10/nixon_i_am_not_an_antisemite.html | accessdate = May 11, 2012 | ref = {{SfnRef|Noah|1999-10-07}} }} * {{cite magazine | last = Sawhill | first = Ray | date = February 2011 | title = The Fall and Rise of an American President | magazine = [[Opera News]] | url = http://www.operanews.com/Opera_News_Magazine/2011/2/Features/The_Fall_and_Rise_of_an_American_President.html | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|Sawhill|2011-02}} }} * {{cite magazine | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | date = April 5, 1971 | title = Again, the Credibility Gap? | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,876891,00.html | accessdate = July 29, 2011 | ref = {{SfnRef|''Time''|1971-04-05}} | archive-date = 2013-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130824104741/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,876891,00.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | date = August 14, 1972 | title = Behavior: Evaluating Eagleton | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,906223,00.html | accessdate = July 23, 2011 | ref = {{SfnRef|''Time''|1972-08-14}} | archive-date = 2013-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130721085419/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,906223,00.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | date = November 20, 1972 | title = Democrats: The long journey to disaster | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,712186,00.html | accessdate = July 23, 2011 | ref = {{SfnRef|''Time''|1970-11-20}} | archive-date = 2013-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130721080817/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,712186,00.html | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Skidmore | first = Max J. | year = 2001 | title = Ranking and Evaluating Presidents: The Case of Theodore Roosevelt | journal = White House Studies | volume = 1 | issue = 4 | ref = {{SfnRef|Skidmore}} }} * {{cite magazine | last = Stacks | first = John F. | date = May 2, 1994 | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | title = Richard Nixon: Victory in Defeat | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,980651,00.html | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|Stacks|1994-05-02}} | archive-date = 2013-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130812035848/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,980651,00.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | last = Morrow | first = Lance | date = September 30, 1996 | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | title = Naysayer to the nattering nabobs | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985217,00.html | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|Morrow|1996-09-30}} | archive-date = 2008-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080407005614/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985217,00.html | url-status = dead }} * {{cite web |last = Allen |first = Erika Tyler |publisher = The Museum of Broadcast Communications |title = The Kennedy–Nixon Presidential Debates, 1960 |url = http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=kennedy-nixon |accessdate = May 11, 2012 |ref = {{SfnRef|Museum of Broadcast Communications, "Kennedy–Nixon Debates"}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20120511211530/http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=kennedy-nixon |archive-date = May 11, 2012 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2012-05-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120511211530/http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=kennedy-nixon }} * {{cite web |last = Auster |first = Albert |publisher = The Museum of Broadcast Communications |title = Smith, Howard K |url = http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=smithhoward |accessdate = May 11, 2012 |ref = {{SfnRef|Museum of Broadcast Communications, "Smith, Howard K."}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20120805122035/http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=smithhoward |archive-date = August 5, 2012 |url-status = dead |df = mdy-all |archivedate = 2012-08-05 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120805122035/http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=smithhoward }} * {{cite web |last = Evans |first = Thomas W. |year = 1993 |title = The All-Volunteer Army After Twenty Years: Recruiting in the Modern Era |publisher = Sam Houston State University |url = http://www.shsu.edu/~his_ncp/VolArm.html |accessdate = July 17, 2011 |ref = {{SfnRef|Evans}} |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130808222147/http://www.shsu.edu/~his_ncp/VolArm.html |archivedate = August 8, 2013 |df = mdy-all }} * {{cite web | last = Handlin | first = Daniel | date = November 28, 2005 | title = Just another Apollo? Part two | work = The Space Review | url = http://www.thespacereview.com/article/507/1 | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|Handlin}} }} * {{cite web |title=American President: Richard Milhous Nixon (1913–1994), Foreign Affairs |publisher=Miller Center for Public Affairs, University of Virginia |url=http://millercenter.org/president/nixon/essays/biography/5 |accessdate=July 17, 2011 |ref={{SfnRef|Miller Center}} |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811201550/http://millercenter.org/president/nixon/essays/biography/5 |archivedate=August 11, 2011 |df= }} * {{cite web | publisher = [[National Park Service]] | title = Richard M. Nixon Birthplace | url = http://www.nps.gov/history/nr/travel/presidents/nixon_birthplace.html | accessdate = May 11, 2012 | ref = {{SfnRef|NPS, Nixon Birthplace}} }} * {{cite web |title=Commander Richard M. Nixon, USNR |work=Naval Historical Center |publisher=United States Navy |date=August 7, 2006 |url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq60-8.htm |accessdate=July 16, 2011 |ref={{SfnRef|Naval Historical Center, Commander Nixon}} |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816114029/http://www.history.navy.mil/faqs/faq60-8.htm |archivedate=August 16, 2011 |df= }} * {{cite web | last = Nixon | first = Richard | date = August 8, 1974 | title = President Nixon's Resignation Speech | publisher = Public Broadcasting Service | work = Character Above All | url = https://www.pbs.org/newshour/character/links/nixon_speech.html | accessdate = July 15, 2011 | ref = {{SfnRef|PBS, Resignation Speech}} | archivedate = 2011-07-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110718133421/http://www.pbs.org/newshour/character/links/nixon_speech.html }} * {{cite web | title = The Nixon Visit (February 21–28, 1972) | publisher = Public Broadcasting Service | work = American Experience | url = https://www.pbs.org/wgbh/amex/china/sfeature/nixon.html | accessdate = July 17, 2011 | ref = {{SfnRef|PBS, The Nixon Visit}} }} * {{cite web | title = Richard M. Nixon, Domestic Politics | publisher = Public Broadcasting Service | work = American Experience | url = https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/general-article/nixon-domestic/ | accessdate = May 11, 2012 | ref = {{SfnRef|PBS, Nixon, Domestic Politics}} | archivedate = 2012-05-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120523191923/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/general-article/nixon-domestic/ }} * {{cite web | last = Sabia | first = Joseph J. | url = http://hnn.us/articles/5331.html | title = Why Richard Nixon Deserves to Be Remembered Along with ''Brown'' | publisher = History News Network | date = May 31, 2004 | accessdate = May 11, 2012 | ref = {{SfnRef|Sabia}} }} * {{cite web | publisher = United Press International | work = 1960 Year In Review | title = Kennedy Wins 1960 Presidential Election | url = http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1960/Kennedy-Wins-1960-Presidential-Election/12295509435928-8/ | accessdate = July 17, 2011 | ref = {{SfnRef|UPI 1960 in Review}} }} * {{cite web | publisher = United Press International | work = 1968 Year in Review | title = 1968 Presidential Election | url = http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1968/1968-Presidential-Election/12303153093431-2/ | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|UPI 1968 in Review}} }} * {{cite web | publisher = United Press International | work = 1969 Year in Review | title = Nixon Becomes President | url = http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1969/War-Protests/12303189849225-3/ | accessdate = July 16, 2011 | ref = {{SfnRef|UPI 1969 in Review}} }} * {{cite web | url = http://about.usps.com/who-we-are/postal-history/periodicals-postage-history.pdf | title = Postage rates for periodicals: A narrative history | publisher = [[United States Postal Service]] | accessdate = August 6, 2011 | ref = {{SfnRef|USPS, Periodicals postage}} | archivedate = 2013-07-30 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130730162257/http://about.usps.com/who-we-are/postal-history/periodicals-postage-history.pdf }} * {{cite book | author = Office of the Federal Register | title = Public Papers of the Presidents of the United States, Richard Nixon, 1971 | chapter = New Actions To Prevent Illnesses And Accidents | year = 1999 | publisher = General Services Administration | work = National Archives and Records Service | chapter-url = https://books.google.com/books?id=r2qRyBmB15EC&pg=PA180 | isbn = 978-0-16-058863-1 | ref = {{SfnRef|Office of the Federal Register}} }} * {{cite web | title = Statement on Signing the National Sickle Cell Anemia Control Act | date = May 16, 1972 | work = The American Presidency Project | publisher = University of California, Santa Barbara | url = http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=3413 | ref = {{SfnRef|The American Presidency Project}} }} * {{cite web |author=<nowiki>National Heart, Lung, and Blood Institute</nowiki> |publisher=National Institutes of Health |date=September 2002 |title=Sickle Cell Research for Treatment and Cure |url=http://www.nhlbi.nih.gov/resources/docs/scd30/scd30.pdf |id=02-5214 |ref={{SfnRef|National Heart, Lung, and Blood Institute}} |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131185453/http://www.nhlbi.nih.gov/resources/docs/scd30/scd30.pdf |archivedate=January 31, 2012 |df= }} * {{cite book | last = Wailoo | first = Keith | year = 2001 | publisher = University of North Carolina Press | title = Dying in the City of the Blues: Sickle Cell Anemia and the Politics of Race and Health | url = https://archive.org/details/dyingincityofblu00keit | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/dyingincityofblu00keit/page/165 165] | isbn = 978-0-8078-4896-8 | ref = {{SfnRef|Wailoo}} }} * {{cite book | year = 1972 | chapter = Health insurance: hearings on new proposals | title = Congressional Quarterly Almanac. 92nd Congress 1st Session ... 1971 | volume = 27 | location = Washington, D.C. | publisher= Congressional Quarterly | pages = 541–544 | issn = 0095-6007 | oclc = 1564784 | ref = {{SfnRef|NHI: CQ Almanac 1971}} }} * {{cite book | year = 1974 | chapter = Limited experimental health bill enacted | title = Congressional Quarterly Almanac. 93rd Congress 1st Session ... 1973 | volume = 29 | location = Washington, D.C. | publisher= Congressional Quarterly | pages = 499–508 | issn = 0095-6007 | oclc = 1564784 | ref = {{SfnRef|HMO: CQ Almanac 1973}} }} * {{cite book | year = 1975 | chapter = National health insurance: no action in 1974 | title = Congressional Quarterly Almanac. 93rd Congress 2nd Session ... 1974 | volume = 30 | location = Washington, D.C. | publisher= Congressional Quarterly | pages = 386–394 | issn = 0095-6007 | oclc = 1564784 | ref = {{SfnRef|NHI: CQ Almanac 1974}} }} * {{cite web | url = http://www.taxhistory.org/thp/readings.nsf/cf7c9c870b600b9585256df80075b9dd/f8723e3606cd79ec85256ff6006f82c3?OpenDocument | title = President Nixon's Troublesome Tax Returns | last = Samson | first = William | year = 2005 | publisher = TaxAnalysts | accessdate = December 20, 2013 | ref = {{SfnRef|Samson}} | archive-date = 2012-06-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120624022649/http://www.taxhistory.org/thp/readings.nsf/cf7c9c870b600b9585256df80075b9dd/f8723e3606cd79ec85256ff6006f82c3?OpenDocument | url-status = dead | archivedate = 2012-06-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120624022649/http://www.taxhistory.org/thp/readings.nsf/cf7c9c870b600b9585256df80075b9dd/f8723e3606cd79ec85256ff6006f82c3?OpenDocument }} * {{cite web | url = http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Wire/2011/0418/Tax-Day-2011-Why-do-presidents-release-tax-returns-Hint-I-am-not-a | title = Tax Day 2011: Why do presidents release tax returns? | last = Grier | first = Peter | year = 2011 | work = [[Christian Science Monitor]] | accessdate = December 20, 2013 }} {{Refend}} == آرتیق اوخو == * Farrell, John A (2017) ''[http://www.penguinrandomhouse.com/books/225246/richard-nixon-by-john-a-farrell/ Richard Nixon: The Life]'' New York: Doubleday * {{cite book|title=Nixon in New York: How Wall Street Helped Richard Nixon Win the White House|first=Victor|last=Li|year=2018|isbn=978-1-68393-000-6|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|location=Madison, NJ}} * {{Cite book |first=Evan |last=Thomas |author-link=Evan Thomas |year=2015 |title=Being Nixon: A Man Divided |location=New York |publisher=Random House |isbn=9780812995367 |oclc=904756092 |url=https://books.google.com/books?id=ZFoDBwAAQBAJ}} == ائشیک باغلانتیلار == '''رسمی''' * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/richardnixon White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170121022259/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/richardnixon |date=2017-01-21 }} * [http://www.nixonlibrary.gov/ Nixon Presidential Library and Museum] * [http://nixonfoundation.org/ Richard Nixon Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015050957/http://nixonfoundation.org/ |date=2011-10-15 }} '''مدیا''' * {{New York Times topic|people/n/richard_milhous_nixon}} * {{C-SPAN|richardnixon}} ** [http://www.c-span.org/video/?151633-1/life-portrait-richard-m-nixon "Life Portrait of Richard M. Nixon"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', November 19, 1999 '''آیری''' * {{Biographical Directory of Congress|N000116}} * [http://millercenter.org/president/nixon Essays on Richard Nixon, each member of his cabinet and First Lady] from the [[Miller Center of Public Affairs]] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/nixon/index.html Richard Nixon: A Resource Guide] from the Library of Congress * [http://video.pbs.org/video/979746298 "The Presidents: Nixon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151113083454/http://video.pbs.org/video/979746298 |date=2015-11-13 }}, an [[American Experience]] documentary * {{Internet Archive author|sname=Richard Milhous Nixon}} * {{Librivox author|id=10724}} * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Nixon-Richard-M Richard Nixon Personal Manuscripts] * {{IMDb name}} * {{Gutenberg author|id=1668}} {{Richard Nixon}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-bef|before=[[جری وورهیس]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from California|U.S. House of Representatives]] from [[California's 12th congressional district]]|years=1947–1950}} {{S-aft|after=[[پاتریک جی. هیلینقز]]}} {{S-par|us-sen}} {{S-bef|before=[[شریدان داونی]]}} {{S-ttl|title=[[List of United States Senators from California|United States Senator (Class 3) from California]]|years=1950–1953|alongside=[[ویلیام اف. نولند]]}} {{S-aft|after=[[تام کوچل]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[فردریک اف. هاوسر]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] nominee for [[آمریکا بیرلشمیش ایالترینین سنا مجلیسی]] from [[کالیفورنیا ایالتی]]<br />([[Classes of United States Senators|Class 3]])|years=[[1950 United States Senate election in California|1950]]}} {{S-aft|after=[[تام کوچل]]}} {{S-bef|before=[[ایرل وارن]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for Vice President of the United States|years=[[1952 United States presidential election|1952]], [[1956 United States presidential election|1956]]}} {{S-aft|after=[[هنری کابوت لاج، جونیور]]}} {{S-bef|before=[[دوایت آیزنهاور]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States| years=[[1960 United States presidential election|1960]]}} {{S-aft|after=[[بری قلدواتر]]}} {{S-bef|before=[[ویلیام اف. نولند]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] nominee for [[Governor of California]]|years=[[1962 California gubernatorial election|1962]]}} {{S-aft|after=[[رونالد ریقان]]}} {{S-bef|before=[[بری قلدواتر]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States| years=[[1968 United States presidential election|1968]], [[1972 United States presidential election|1972]]}} {{S-aft|after=[[جرالد فورد]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[آلبن دابلیو. بارکلی]]}} {{S-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1953–1961}} {{S-aft|after=[[لیندون بی. جانسون]]}} {{S-bef|before=[[لیندون بی. جانسون]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1969–1974}} {{S-aft|after=[[جرالد فورد]]}} {{S-ach|rec}} {{S-bef|before=[[لیندون بی. جانسون]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1973–1981}} {{S-aft|after=[[رونالد ریقان]]}} {{S-bef|before=[[نلسون راکفلر]]}} {{S-ttl|title=[[List of Vice Presidents of the United States by age#Age of vice presidents|Oldest living Vice President of the United States]]|years=1979–1994}} {{S-aft|after=[[جرالد فورد]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Richard Nixon |list1 = {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{US Vice Presidents}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Eisenhower cabinet}} {{Republican Party (United States)}} {{USSenCA}} {{United States presidential election, 1952}} {{United States presidential election, 1956}} {{United States presidential election, 1960}} {{United States presidential election, 1968}} {{United States presidential election, 1972}} {{تایم مجله‌سینین ایل آدامی}} {{National Football Foundation Gold Medal Winners}} {{Nixon cabinet}} }} {{Portal bar|Biography|1960s|California|Law|Politics|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ریچارد نیکسون]] [[بؤلمه:۱۹۱۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:کالیفورنیا جومهوریتچیلر]] [[بؤلمه:نیویورک دوغوملو وکیللر]] [[بؤلمه:سیدل ریور، نیوجرسی دوغوملولار]] [[بؤلمه:سان کلمنت، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:وایتیر، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:یوربا لیندا، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:کالیفورنیا سناتورلار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] 56xfjh69vihujpu8wysw48158poe09n 0 19184 1587912 1569675 2026-05-11T21:51:28Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587912 wikitext text/x-wiki {{Short description|36th president of the United States from 1963 to 1969}} {{Infobox officeholder | image = 37 Lyndon Johnson 3x4.jpg | order = 36th | office = President of the United States | vicepresident = {{Unbulleted list|''None'' (1963–1965){{Efn|Johnson was Vice President under [[جان اف. کندی]] and became President upon [[Assassination of John F. Kennedy|Kennedy's assassination]] on November 22, 1963. As this was prior to the adoption of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution|Twenty-Fifth Amendment]] in 1967, a vacancy in the office of Vice President was not filled until the next ensuing election and inauguration.}}|{{Nowrap|[[هیوبرت هامفری]] (1965–1969)}}}} | term_start = November 22, 1963 | term_end = January 20, 1969 | predecessor = [[جان اف. کندی]] | successor = [[ریچارد نیکسون]] | order2 = 37th | office2 = Vice President of the United States | president2 = [[جان اف. کندی]] | term_start2 = January 20, 1961 | term_end2 = November 22, 1963 | predecessor2 = [[ریچارد نیکسون]] | successor2 = [[هیوبرت هامفری]] | jr/sr3 = United States Senator | state3 = [[تکزاس ایالتی]] | term_start3 = January 3, 1949 | term_end3 = January 3, 1961 | predecessor3 = [[دبلیو. لی اودنیل]] | successor3 = [[ویلیام ای. باکلی]] | office4 = [[Senate Majority Leader]] | deputy4 = {{Unbulleted list|[[ارل سی. کلمنتس]]|[[مایک منزفیلد]]}} | term_start4 = January 3, 1955 | term_end4 = January 3, 1961 | predecessor4 = [[ویلیام اف. نولند]] | successor4 = [[مایک منزفیلد]] | office5 = [[Senate Minority Leader]] | deputy5 = [[ارل سی. کلمنتس]] | term_start5 = January 3, 1953 | term_end5 = January 3, 1955 | predecessor5 = [[استایلز بریجز]] | successor5 = [[ویلیام اف. نولند]] | office6 = [[Chair of the Senate Democratic Caucus]] | term_start6 = January 3, 1953 | term_end6 = January 3, 1961 | predecessor6 = [[ارنست دبلیو. مک‌فارلند]] | successor6 = [[مایک منزفیلد]] | office7 = [[Senate Majority Whip]] | leader7 = [[ارنست دبلیو. مک‌فارلند]] | term_start7 = January 3, 1951 | term_end7 = January 3, 1953 | predecessor7 = [[فرانسیس جی. مایرز]] | successor7 = [[لورت سالتونستال]] | state8 = [[تکزاس ایالتی]] | district8 = {{ushr|TX|10|10th}} | term_start8 = April 10, 1937 | term_end8 = January 3, 1949 | predecessor8 = [[جیمز پی. بوچانان]] | successor8 = [[Homer Thornberry]] | birth_name = Lyndon Baines Johnson | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1908|8|27}} | birth_place = [[استون‌وال تکزاس]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|1973|1|22|1908|8|27}} | death_place = Stonewall, Texas, U.S. | restingplace = [[Lyndon B. Johnson National Historical Park|Johnson Family Cemetery]], Stonewall, Texas, U.S.<ref>{{cite web | url=https://www.loc.gov/item/2014633815/ | title=The Johnson Family Cemetery on the grounds of the LBJ Ranch near Stonewall, Texas. The two slightly larger middle stones mark the final resting places of First Lady Claudia Taylor "Lady Bird" Johnson (somewhat more brightly illuminated by the sun) and President Lyndon B. Johnson}}</ref> | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[لیدی برد جانسون]]|November 17, 1934}} | parents = {{Unbulleted list|[[ساموئل ایلی جان.او.جی.]]|Rebekah Baines}} | children = {{Hlist|[[لیندا بیرد جانسون روب]]|[[Luci Baines Johnson|Luci]]}} | education = {{Unbulleted list|[[سن مارکوس‌ده‌کی تکزاس ایالتی بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|BA]])|[[جورج‌تاون بیلیم‌یوردو]]}} | signature = Lyndon B. Johnson - Signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink. | awards = [[File:Presidential Medal of Freedom (ribbon).svg|23px|border|link=]] [[Presidential Medal of Freedom]] (Posthumous; 1980) | allegiance = {{بایراق|United States|1912}} | rank = [[File:US Navy O5 infobox.svg|25px|link=]] [[Commander (United States)|Commander]] | branch = {{بایراق|United States Navy}} | serviceyears = {{Unbulleted list|1940–1941 (Inactive)|1941–1942 (Active)|1942–1964 (Reserve)}} | unit = [[United States Navy Reserve|U.S. Naval Reserve]] | battles = {{Unbulleted list|[[ایکینجی دونیا ساواشی]]|{{in5}}[[Salamaua–Lae campaign]]}} | mawards = [[File:Silver Star ribbon.svg|23px|border|link=]] [[Silver Star]] | native_name = {{Nobold|Lyndon B. Johnson}} }} [[فایل:Lyndon B. Johnson, photo portrait, leaning on chair, color cropped.jpg|بندانگشتی|لیندون بنیز جانسون]] ''' لیندون بنیز جانسون''' {{اینگیلیسجه| '''Lyndon B. Johnson'''}} (دوغوم:۱۹۰۸،اؤلوم:۱۹۷۳) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۳۶اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۶۳دن ۱۹۶۹ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق|25em}} ===قایناقلامالار=== {{Refbegin}} * {{cite book|last=Bernstein|first=Irving|title=Guns or Butter: The Presidency of Lyndon Johnson|year=1996|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0195063127|url=https://archive.org/details/gunsorbutterpres00bern}} * {{cite book|last=Caro|first=Robert|title=The Years of Lyndon Johnson: The Path to Power|year=1982|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0679729457}} * {{cite book|last=Caro|first=Robert|title=The Years of Lyndon Johnson: Means of Ascent|url=https://archive.org/details/yearsoflyndonjoh0000caro|year=1990|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0394528359}} * {{cite book|last=Caro|first=Robert|title=The Years of Lyndon Johnson: Master Of The Senate|url=https://archive.org/details/masterofsenate00robe|year=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0394720951}} * {{cite book|last=Caro|first=Robert|title=The Years of Lyndon Johnson: The Passage of Power|url=https://archive.org/details/passageofpower0000caro_f5u7|year=2012|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0375713255}} * {{cite book|last=Dallek|first=Robert|title=Lone Star Rising: Lyndon Johnson and His Times, 1961–1973|url=https://archive.org/details/lonestarrisingly00dall_0|year=1991|publisher=Oxford University Press}} * {{cite book|last=Dallek|first=Robert|title=Flawed Giant: Lyndon Johnson and His Times, 1961–1973|url=https://archive.org/details/flawedgiantlyndo00dall|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/flawedgiantlyndo00dall/page/524 524]|year=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195054651}} * {{cite book|last=Gould|first=Lewis L.|title=1968: The Election That Changed America|url=https://books.google.com/books?id=0yPdDZsjjJ4C|year=2010|publisher=Ivan R. Dee|location=Chicago|isbn=978-1566638623|accessdate=October 25, 2015}} * {{cite book| last = Reeves | first = Richard | authorlink = Richard Reeves (American writer) | year = 1993 | title = President Kennedy: Profile of Power | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 978-0-671-64879-4 | ref = harv | url = https://archive.org/details/presidentkennedy00reev_0 }} * {{cite book|title=Air Force One: a history of the presidents and their planes|last=Walsh|first=Kenneth T.|location=New York|publisher=Hyperion|year=2003|isbn=978-1-4013-0004-3|url=https://archive.org/details/airforceonehisto00wals}} * {{cite book|last=Woods|first=Randall|title=LBJ: Architect of American Ambition|year=2006|publisher=Free Press|location=New York|isbn=978-0684834580|url=https://archive.org/details/lbj00rand}} {{Refend}} ==آرتیق اوخو== {{اساس|Lyndon B. Johnson bibliography}} {{Refbegin|35em}} * {{cite book|last=Andrew|first=John A.|title=Lyndon Johnson and the Great Society|url=https://archive.org/details/lyndonjohnsongre0000andr|url-access=registration|year=1999|publisher=Ivan R. Dee|location=Chicago|isbn=978-1566631853|oclc=37884743}} * Berman, Larry. ''Lyndon Johnson's War: The Road to Stalemate in Vietnam'' (1991) * {{cite book|last=Bornet|first=Vaughn Davis|title=The Presidency of Lyndon B. Johnson|url=https://archive.org/details/presidencyoflynd00born|url-access=registration|year=1983|publisher=University Press of Kansas|location=Lawrence|isbn=978-0700602421}} * {{cite book|last=[[H. W. Brands|Brands]]|first=H. W.|title=The Wages of Globalism: Lyndon Johnson and the Limits of American Power|year=1997|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0195113778}} * Cohen, Warren I., and Nancy Bernkopf Tuckerm, eds. ''Lyndon Johnson Confronts the World: American Foreign Policy 1963–1968'' (Cambridge UP, 1994). * Colman, Jonathan. ''The Foreign Policy of Lyndon B. Johnson: The United States and the World, 1963–1969'' (Edinburgh University Press, 2010) * {{cite book|last=Dallek|first=Robert|title=Lyndon B. Johnson: Portrait of a President|year=2004|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-1280502965|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=103184871|access-date=2020-06-06|archive-date=2012-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120525173219/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=103184871|url-status=dead}}, Abridged version of his two-volume biography * Ellis, Sylvia (2013). ''Freedom's Pragmatist: Lyndon Johnson and Civil Rights.'' Gainesville, FL: University Press of Florida. * Gavin, Francis J. and Mark Atwood Lawrence, eds. (2014) ''Beyond the Cold War: Lyndon Johnson and the New Global Challenges of the 1960s'' {{Doi|10.1093/acprof:oso/9780199790692.001.0001}} online * Lichtenstein, Nelson, ed. ''Political Profiles: The Johnson Years''. 1976. short biographies of 400+ key politicians * {{cite book|last=Schulman|first=Bruce J.|title=Lyndon B. Johnson and American Liberalism: A Brief Biography with Documents|year=1995|publisher=Bedford Books of St. Martin's Press|location=Boston|isbn=978-0312083519|url=https://archive.org/details/lyndonbjohnsonam00schu}} * Vandiver, Frank E. ''Shadows of Vietnam: Lyndon Johnson's Wars'' (1997) * Woods, Randall B. ''Prisoners of Hope: Lyndon B. Johnson, the Great Society, and the Limits of Liberalism'' (2016), 480pp. * Zarefsky, David. ''President Johnson's War on Poverty'' (1986). ===Historiography=== * Catsam, Derek. "The Civil Rights Movement and the Presidency in the Hot Years of the Cold War: A Historical and Historiographical Assessment." ''History Compass'' 6#1 (2008): 314–344. * Germany, Kent B. "Historians and the Many Lyndon Johnsons: A Review Essay" ''Journal of Southern History'' (2009) 75#4 pp.&nbsp;1001–1028. [https://www.jstor.org/stable/27779121 in JSTOR] * Lerner, Mitchell B. ''A Companion to Lyndon B. Johnson'' (2012), Scholarly essays on all aspects of Johnson's career {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== * [https://web.archive.org/web/20150801095711/http://www.lbjlibrary.org/ Presidential Library & Museum] * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/lyndonbjohnson White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221235007/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/lyndonbjohnson |date=2017-02-21 }} * {{Biographical Directory of Congress|J000160}} * [http://presidentialrecordings.rotunda.upress.virginia.edu/ The Presidential Recordings of Lyndon B. Johnson Digital Edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506012408/https://presidentialrecordings.rotunda.upress.virginia.edu/ |date=2021-05-06 }} * {{C-SPAN|lyndonjohnson}} * [http://www.c-span.org/video/?151632-1/life-portrait-lyndon-b-johnson "Life Portrait of Lyndon B. Johnson"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', November 12, 1999 * {{Internet Archive author|search=("Lyndon Baines Johnson" OR "Lyndon Johnson" OR "Lyndon B. Johnson" OR "LBJ")}} * {{Librivox author|id=11302}} * {{New York Times topic|people/j/lyndon_baines_johnson}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lbjohnson/index.html Lyndon Baines Johnson: A Resource Guide] from the Library of Congress * [https://web.archive.org/web/20070422143150/http://www.millercenter.virginia.edu/index.php/academic/americanpresident/lbjohnson Extensive essays on Lyndon Johnson] and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the [[Miller Center of Public Affairs]] * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/lbj/player/ ''LBJ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220235544/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/lbj/player/ |date=2016-12-20 }}, an ''[[American Experience]]'' documentary * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Johnson-Lyndon-B Lyndon B. Johnson Personal Manuscripts] * {{IMDb name|0425696}} {{Lyndon B. Johnson}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-bef|before=[[جیمز پی. بوچانان]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Texas|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Texas's 10th congressional district]]|years=1937–1949}} {{S-aft|after=[[Homer Thornberry]]}} {{S-break}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[دبلیو. لی اودنیل]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] nominee for [[آمریکا بیرلشمیش ایالترینین سنا مجلیسی]] from [[تکزاس ایالتی]]<br />([[Classes of United States Senators|Class 2]])|years=[[United States Senate elections, 1948 and 1949|1948]], [[1954 United States Senate elections|1954]], [[United States Senate elections, 1960 and 1961|1960]]}} {{S-aft|after=[[ویلیام ای. باکلی]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[فرانسیس جی. مایرز]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States Senate|Senate Democratic Whip]]|years=1951–1953}} {{S-aft|after=[[ارل سی. کلمنتس]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[ارنست دبلیو. مک‌فارلند]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States Senate|Senate Democratic Leader]]|years=1953–1961}} {{S-aft|after=[[مایک منزفیلد]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[استیس کیفائور]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for Vice President of the United States|years=[[1960 United States presidential election|1960]]}} {{S-aft|rows=2|after=[[هیوبرت هامفری]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[جان اف. کندی]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1964 United States presidential election|1964]]}} {{S-break}} {{S-par|us-sen}} {{S-bef|before=[[دبلیو. لی اودنیل]]}} {{S-ttl|title=[[List of United States Senators from Texas|U.S. Senator (Class 2) from Texas]]|years=1949–1961|alongside=[[تام کانلی]], [[پرایس دانیل]], [[ویلیام ای. باکلی]], [[رالف دبلیو. یاربرو]]}} {{S-aft|after=[[ویلیام ای. باکلی]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[فرانسیس جی. مایرز]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States Senate|Senate Majority Whip]]|years=1951–1953}} {{S-aft|after=[[لورت سالتونستال]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[ارنست دبلیو. مک‌فارلند]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States Senate|Senate Minority Leader]]|years=1953–1955}} {{S-aft|after=[[ویلیام اف. نولند]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[ویلیام اف. نولند]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States Senate|Senate Majority Leader]]|years=1955–1961}} {{S-aft|after=[[مایک منزفیلد]]}} {{S-break}} {{S-new|rows=2|office}} {{S-ttl|title=Chair of the Senate Reception Room Committee|years=1955–1957}} {{S-non|reason=Position abolished}} {{S-break}} {{S-ttl|title=Chair of the [[United States Senate Committee on Aeronautical and Space Sciences|Senate Space Committee]]|years=1958–1961}} {{S-aft|after=[[رابرت اس. کر]]}} {{S-break}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[ریچارد نیکسون]]}} {{S-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1961–1963}} {{S-aft|after=[[هیوبرت هامفری]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[جان اف. کندی]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1963–1969}} {{S-aft|after=[[ریچارد نیکسون]]}} {{S-break}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[مارتین لوتر کینگ]]}} {{S-ttl|title=[[Time Person of the Year|''Time'' Person of the Year]]|years=1964}} {{S-aft|after=[[ویلیام وستمورلند]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[Baby boomer]]s}} {{S-ttl|title=[[Time Person of the Year|''Time'' Person of the Year]]|years=1967}} {{S-aft|after=Astronauts of [[Apollo 8]]}} {{S-break}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[هری ترومن]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=1972–1973}} {{S-aft|after=[[ریچارد نیکسون]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[J. Edgar Hoover]]}} {{S-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]]<br />in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1973}} {{S-aft|after=[[هیوبرت هامفری]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title= Articles related to Lyndon B. Johnson |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{LBJohnson cabinet}} {{Democratic Party (United States)}} {{US Vice Presidents}} {{USSenTX}} {{USSenMajLead}} {{USSenMinLead}} {{USSenDemLead}} {{USSenMajWhips}} {{USSenDemWhip}} {{Civil rights movement}} {{Cold War}} {{United States presidential election, 1956}} {{United States presidential election, 1960}} {{United States presidential election, 1964}} {{United States presidential election, 1968}} {{Kennedy cabinet}} {{تایم مجله‌سینین ایل آدامی}} {{Lain in State (USA)|state=collapsed}} }} {{Portal bar|Biography|1960s|Civil rights movement|Liberalism|Politics|Texas|World War II|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:لیندون بی. جانسون]] [[بؤلمه:۱۹۰۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[بؤلمه:فردریکسبرق، تکزاس دوغوملولار]] [[بؤلمه:تکزاس دموکراتلاری]] [[بؤلمه:تکزاس سناتورلار]] [[بؤلمه:آستین، تقزاس دوغولان یازیچیلار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:تایم مجله‌سینین ایل آدامی]] 2ciclt1ij45xz0pk1rfu8padsr9kmhs 0 19186 1587919 1581098 2026-05-11T22:10:42Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587919 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = JimmyCarterPortrait2.jpg | alt = Carter smiling | office = 39th [[President of the United States]] | vicepresident = [[والتر ماندیل]] | term_start = January 20, 1977 | term_end = January 20, 1981 | predecessor = [[جرالد فورد]] | successor = [[رونالد ریقان]] | order1 = 76th [[List of governors of Georgia|Governor of Georgia]] | lieutenant1 = [[لزتر مادوکس]] | term_start1 = January 12, 1971 | term_end1 = January 14, 1975 | predecessor1 = Lester Maddox | successor1 = [[جورج بوسبی]] | state_senate2 = Georgia State | district2 = 14th | term_start2 = January 14, 1963 | term_end2 = January 10, 1967 | predecessor2 = District established | successor2 = [[Hugh Carter]] | constituency2 = <!-- [[Sumter County, Georgia|Sumter County]] --> | birth_name = James Earl Carter Jr. | birth_date = {{دوغوم تاریخی|1924|10|1}} | birth_place = [[پلینز، جورجیا]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|2024|12|29|1924|10|1|}} | death_place = پلینز، جورجیا, U.S. | residence = پلینز، جورجیا, U.S. | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[روزالین کارتر]]|July 7, 1946|November 19, 2023|end=died}} | children = [[جک کارتر (سیاستچی)]], James III, Donnel, [[Amy Carter|Amy]] | education = [[United States Naval Academy]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br>[[Georgia Institute of Technology]] | parents = {{Plainlist| * [[جیمز ایرل کارتر.اس.]] (father) * [[لیلیان قوردی کارتر]] (mother)}} | awards = [[Nobel Peace Prize]] ([[جیمی کارتر]])<br />''[[List of honors and awards received by Jimmy Carter|See more]]'' | signature = Jimmy Carter Signature-2.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = {{بایراق|United States|1960}} | branch = {{بایراق|United States Navy}} | serviceyears = 1943–1953 (Active)<br />1953–1961 (Reserve) | rank = [[File:US Navy O3 infobox.svg|25px]] [[Lieutenant (navy)|Lieutenant]] | mawards = [[File:American Campaign Medal ribbon.svg|border|23px]] [[American Campaign Medal]]<br />[[File:World War II Victory Medal ribbon.svg|border|23px]] [[World War II Victory Medal (United States)|World War II Victory Medal]]<br />[[File:China Service Medal ribbon.svg|border|23px]] [[China Service Medal]]<br />[[File:National Defense Service Medal ribbon.svg|border|23px]] [[National Defense Service Medal]] | native_name = {{Nobold|Jimmy Carter}} }} ''' جیمی کارتر''' ({{اینگیلیسجه| '''Jimmy Carter'''}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۳۹اینجی جومهورباشقانی. ۱۹۷۷دن ۱۹۸۱ قدر ایش اؤستونده اولدو. ==قالری== <gallery widths="200px" heights="160px"> فایل:Four United States presidents, 1994.jpg|Carter (right), walks with, from left, George H. W. Bush, George W. Bush, and Bill Clinton during the dedication of the [[William J. Clinton Presidential Center and Park]] in [[لیتل راک، آرکانزاس]] on November 18, 2004 فایل:Jimmy Carter smiling, 2014.jpg|Carter during a Google Hangout session held during the LBJ Presidential Library Civil Rights Summit in 2014 فایل:Presidents Obama, Clinton, and Carter.jpg|Carter (right) with President [[باراک اوباما]] (center) and [[بیل کلینتون]] (left) on August 28, 2013, the 50th anniversary of the [[March on Washington for Jobs and Freedom|March on Washington]] فایل:Jimmy Carter with model of SSN-23.jpg|Carter (left) with a replica of the {{USS|Jimmy Carter|SSN-23|6}} with Secretary of the Navy John H. Dalton (right) at a naming ceremony, April 28, 1998 فایل:Carter lib1.JPG|[[Jimmy Carter Library and Museum]] located in Atlanta, Georgia </gallery> ==نوتلار== {{قایناق|group="note"}} ==قایناقلار== {{قایناق|25em}} ==آرتیق اوْخو== {{Further|Jimmy Carter bibliography}} {{Refbegin|30em}} * {{cite book |author-link=Gary Allen |last=Allen |first=Gary |title=Jimmy Carter, Jimmy Carter |url=https://archive.org/details/jimmycarterjimmy0000alle |publisher='76 Press |date=1976 |isbn=978-0-89245-006-0}} * {{cite book |title=Annual register of the United States Naval Academy |volume=1946–1947 |publisher=United States Naval Academy |date=June 6, 1946 |location=Annapolis, Maryland |url=https://archive.org/stream/annualregiste19461947unse}} * {{cite journal |last1=Berggren |first1=D. Jason |last2=Rae |first2=Nicol C. |title=Jimmy Carter and George W. Bush: Faith, Foreign Policy, and an Evangelical Presidential Style |url=https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_2006-12_36_4/page/606 |journal=Presidential Studies Quarterly |date=2006 |volume=36 |issue=4 |pages=606–632 |issn=0360-4918 |doi=10.1111/j.1741-5705.2006.02570.x }} * {{cite book|last=Bourne |first=Peter G. |authorlink=Peter Bourne |title=Jimmy Carter: A Comprehensive Biography From Plains to Post-Presidency |year=1997 |publisher=Scribner |location=New York |isbn=978-0-684-19543-8 |url=https://archive.org/details/jimmycartercompr00bour }} * Brinkley, Douglas. ''The Unfinished Presidency: Jimmy Carter's Journey Beyond the White House'' (1998). * {{cite book |last=Busch |first=Andrew E. |title=Reagan's Victory: The Presidential Election of 1980 and the Rise of the Right |url=https://archive.org/details/reagansvictorypr0000busc |date=2005 |publisher=University Press of Kansas |isbn=}} * {{cite journal |last=Clymer |first=Kenton |title=Jimmy Carter, Human Rights, and Cambodia |url=https://archive.org/details/sim_diplomatic-history_2003-04_27_2/page/245 |journal=Diplomatic History |date=2003 |volume=27 |issue=2 |pages=245–278 |issn=0145-2096 |doi=10.1111/1467-7709.00349 }} * {{cite book |last=Dumbrell |first=John |title=The Carter Presidency: A Re-evaluation |year=1995 |edition=2nd |publisher=Manchester University Press |location=Manchester, UK |isbn=978-0-7190-4693-3}} * {{cite book|editor-last1=Fink |editor-first1=Gary M. |editor-first2=Hugh Davis |editor-last2=Graham |title=The Carter Presidency: Policy Choices in the Post-New Deal Era |year=1998 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence |isbn=978-0-7006-0895-9 |url=https://archive.org/details/isbn_9780700608959 }} * {{cite journal |last=Flint |first=Andrew R. |first2=Joy |last2=Porter |date=March 2005 |title=Jimmy Carter: The re-emergence of faith-based politics and the abortion rights issue |url=https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_2005-03_35_1/page/28 |journal=Presidential Studies Quarterly |volume=35 |issue=1 |pages=28–51 |doi=10.1111/j.1741-5705.2004.00234.x}} * {{cite journal |last=Freedman |first=Robert |title=The Religious Right and the Carter Administration |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_2005-03_48_1/page/231 |journal=The Historical Journal |date=2005 |volume=48 |issue=1 |pages=231–260 |issn=0018-246X |doi=10.1017/S0018246X04004285 }} * {{cite book |last=Gillon |first=Steven M. |title=The Democrats' Dilemma: Walter F. Mondale and the Liberal Legacy |url=https://archive.org/details/democratsdilemma0000gill |year=1992 |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-07630-2}} * {{cite book|last=Glad |first=Betty |title=Jimmy Carter: In Search of the Great White House |year=1980 |publisher=W. W. Norton |location=New York |isbn=978-0-393-07527-4 |url=https://archive.org/details/jimmycarterinsea0000glad }} * {{cite book |last1=Godbold |first1=E. Stanly Jr. |title=Jimmy and Rosalynn Carter: The Georgia Years, 1924–1974 |publisher=Oxford University Press |date=2010 |url=https://archive.org/details/isbn_9780199753444 |url-access=registration |isbn=978-0-19-977962-8}} * {{cite book |last=Hahn |first=Dan F. |chapter=The rhetoric of Jimmy Carter, 1976–1980 |editor-first1=Theodore |editor-last1=Windt |editor-first2=Beth |editor-last2=Ingold |title=Essays in Presidential Rhetoric |url=https://archive.org/details/essaysinpresiden0000unse_j7e8 |year=1992 |edition=3rd |publisher=Kendall/Hunt |location=Dubuque, Iowa |pages=[https://archive.org/details/essaysinpresiden0000unse_j7e8/page/331 331]–365 |isbn=978-0-8403-7568-1}} * {{cite book|last=Hargrove |first=Erwin C. |title=Jimmy Carter as President: Leadership and the Politics of the Public Good |year=1988 |publisher=Louisiana State University Press |location=Baton Rouge |isbn=978-0-8071-1499-5 |url=https://archive.org/details/jimmycarteraspre00erwi }} * {{cite book|author-link=David Harris (protestor) |last=Harris |first=David |title=The Crisis: the President, the Prophet, and the Shah – 1979 and the Coming of Militant Islam |publisher=Little, Brown |year=2004 |url=https://archive.org/details/crisispresidentp00harr |isbn=978-0-316-32394-9 }} * {{cite book|last=Jones |first=Charles O. |title=The Trusteeship Presidency: Jimmy Carter and the United States Congress |year=1988 |publisher=Louisiana State University Press |location=Baton Rouge |isbn=978-0-8071-1426-1 |url=https://archive.org/details/trusteeshippresi0000jone }} * {{cite book|last=Jorden |first=William J. |title=Panama Odyssey |year=1984 |publisher=University of Texas Press |location=Austin |isbn=978-0-292-76469-9 |url=https://archive.org/details/panamaodyssey00jord }} * {{cite book|last1=Kaufman|first1=Burton I.|last2=Kaufman|first2=Scott|title=The Presidency of James Earl Carter|url=https://archive.org/details/presidencyofjame0000kauf_s6a2|date=2006|publisher=University Press of Kansas|edition=2nd|isbn=978-0700614714}} * {{cite book |last=Keys |first=Barbara J. |date=2014 |title=Reclaiming American Virtue: The Human Rights Revolution of the 1970s |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |url=https://books.google.com/books?id=BZHzAgAAQBAJ |isbn=978-0-674-72603-1}} * {{cite book|last=Kucharsky |first=David |title=The Man From Plains: The Mind and Spirit of Jimmy Carter |year=1976 |publisher=Harper & Row |location=New York |isbn=978-0-06-064891-6 |url=https://archive.org/details/manfromplainsthe00kuch }} * {{cite book |last=Mattson |first=Kevin |title=What the Heck Are You Up To, Mr. President? |publisher=Bloomsbury |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=RbpdkYGh65kC |isbn=978-1-60819-206-9}} * {{cite journal |last=Morgan |first=Iwan |title=Jimmy Carter, Bill Clinton, and the New Democratic Economics |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_2004-12_47_4/page/1015 |journal=The Historical Journal |date=2004 |volume=47 |issue=4 |pages=1015–1039 |issn=0018-246X |doi=10.1017/S0018246X0400408X }} * {{cite book |title=Jimmy Carter, American Moralist |url=https://archive.org/details/jimmycarterameri00morr |url-access=registration |first=Kenneth Earl |last=Morris |publisher=University of Georgia Press |year=1996}} * Reichard, Gary W. "Early Returns: Assessing Jimmy Carter" ''Presidential Studies Quarterly'' 20#3 (Summer 1990) 603-620. [https://www.jstor.org/stable/40574538 online] * {{cite book|last=Ribuffo |first=Leo P. |chapter=God and Jimmy Carter |editor=M. L. Bradbury and James B. Gilbert |title=Transforming Faith: The Sacred and Secular in Modern American History |year=1989 |publisher=Greenwood Press |location=New York |pages=[https://archive.org/details/transformingfait0000unse/page/141 141–159] |isbn=978-0-313-25707-0 |chapter-url=https://archive.org/details/transformingfait0000unse/page/141 }} * {{cite book|last=Ribuffo |first=Leo P. |chapter='Malaise' revisited: Jimmy Carter and the crisis of confidence |editor=John Patrick Diggins |title=The Liberal Persuasion: Arthur Schlesinger Jr. and the Challenge of the American Past |year=1997 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780691048291/page/164 164–185] |isbn=978-0-691-04829-1 |url=https://archive.org/details/isbn_9780691048291/page/164 }} * {{cite book |editor-last1=Rosenbaum |editor-first1=Herbert D. |editor-last2=Ugrinsky |editor-first2=Alexej |title=The Presidency and Domestic Policies of Jimmy Carter |year=1994 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Conn. |pages=83–116 |isbn=978-0-313-28845-6}} * {{cite book|last=Schram |first=Martin |title=Running for President, 1976: The Carter Campaign |year=1977 |publisher=Stein and Day |location=New York |isbn=978-0-8128-2245-8 |url=https://archive.org/details/runningforpresid0000schr }} * {{cite journal |last=Schmitz |first=David F. |last2=Walker |first2=Vanessa |title=Jimmy Carter and the Foreign Policy of Human Rights: the Development of a Post-cold War Foreign Policy |url=https://archive.org/details/sim_diplomatic-history_2004-01_28_1/page/113 |journal=Diplomatic History |date=2004 |volume=28 |issue=1 |pages=113–143 |issn=0145-2096 |doi=10.1111/j.1467-7709.2004.00400.x }} * {{cite journal |last=Strong |first=Robert A. |date=Fall 1986 |title=Recapturing leadership: The Carter administration and the crisis of confidence |journal=Presidential Studies Quarterly |volume=16 |issue=3 |pages=636–650}} * {{cite book |last=Strong |first=Robert A. |title=Working in the World: Jimmy Carter and the Making of American Foreign Policy |url=https://archive.org/details/workinginworldji0000stro |year=2000 |publisher=Louisiana State University Press |location=Baton Rouge |isbn=978-0-8071-2445-1}} * {{cite news |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1981/01/01/opinion/topics-thermostatic-legacy.html |title=Topics; Thermostatic Legacy |date=January 1, 1981 |at=Section 1, Page 18, Column 1}} * {{cite news |first=Steve |last=Vogel |title=Remembering Failed Iranian Mission |url=http://www.arlingtoncemetery.net/iran-mission.htm |work=Washington Post |via=ArlingtonNationalCemetery.net |date=May 4, 2000 |access-date=2020-06-09 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610112644/http://arlingtoncemetery.net/iran-mission.htm |url-status=dead |archivedate=2020-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200610112644/http://arlingtoncemetery.net/iran-mission.htm }} * {{cite book |last=White |first=Theodore H. |authorlink=Theodore H. White |title=America in Search of Itself: The Making of the President, 1956–1980 |url=https://archive.org/details/americainsearcho00whit |year=1982 |publisher=Harper & Row |location=New York |isbn=978-0-06-039007-5}} * {{cite book|last=Witcover |first=Jules |title=Marathon: The Pursuit of the Presidency, 1972–1976 |year=1977 |publisher=Viking Press |location=New York |isbn=978-0-670-45461-7 |url=https://archive.org/details/marathonpursuit000witc }} * {{cite book|last1=Zelizer|first1=Julian|title=Jimmy Carter|date=2010|publisher=Times Books|isbn=978-0-8050-8957-8|url=https://archive.org/details/jimmycarter00zeli}} * {{cite news |url=https://millercenter.org/president/carter/life-before-the-presidency|title=Jimmy Carter: Life Before the Presidency |date=October 4, 2016 |publisher=Miller Center |access-date=September 22, 2018|language=en-US}} * {{cite news |url=https://millercenter.org/president/carter/life-after-the-presidency|title=Jimmy Carter: Life After the Presidency |date=October 4, 2016 |publisher=Miller Center |access-date=September 22, 2018|language=en-US}} {{Refend}} ===Primary sources=== * {{cite book |last=Califano |first=Joseph A. Jr. |title=Governing America: An insider's report from the White House and the Cabinet |date=2007 |orig-year=1981 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-4165-5211-6}} * {{cite book |last=Jordan |first=Hamilton |title=Crisis: The Last Year of the Carter Presidency |url=https://archive.org/details/crisislastyearof0000jord |date=1982 |publisher=Putnam |isbn=978-0-399-12738-0}} * {{cite book |last=Lance |first=Bert |title=The Truth of the Matter: My Life in and out of Politics |date=1991 |publisher=Summit |isbn=978-0-671-69027-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/truthofmattermyl0000lanc }} ==ائشیک باغلانتیلار== <!--===============================================================================--> <!--| WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF LINKS. Only a limited number of new links |--> <!--| should be added to this article. Consider adding links to the appropriate |--> <!--| category at the Open Directory Project (www.dmoz.org) and link back to that |--> <!--| category using the {{Curlie}} template. |--> <!--| See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for further details |--> <!--===============================================================================--> *{{Curlie|Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Carter%2C_James_Earl/}} * [http://www.nps.gov/jica/index.htm Jimmy Carter National Historic Site] * [http://www.jimmycarterlibrary.gov/ Jimmy Carter Presidential Library & Museum] * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/jimmycarter White House biography] * [http://www.cartercenter.org/ The Carter Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060916211729/http://www.cartercenter.org/ |date=2006-09-16 }} {{Jimmy Carter|state=expanded}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-ga-sen}} {{S-new|constituency}} {{S-ttl|title=Member of the [[Georgia State Senate|Georgia Senate]]<br />from the 14th district|years=1963–1967}} {{S-aft|after=[[Hugh Carter]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[لزتر مادوکس]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] nominee for [[List of Governors of Georgia|Governor of Georgia]]|years=[[1970 Georgia gubernatorial election|1970]]}} {{S-aft|after=[[جورج بوسبی]]}} {{S-bef|before=[[جرج مکقاورن]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبی]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1976 United States presidential election|1976]], [[1980 United States presidential election|1980]]}} {{S-aft|after=[[والتر ماندیل]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[لزتر مادوکس]]}} {{S-ttl|title=[[List of Governors of Georgia|Governor of Georgia]]|years=1971–1975}} {{S-aft|after=[[جورج بوسبی]]}} {{S-bef|before=[[جرالد فورد]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1977–1981}} {{S-aft|after=[[رونالد ریقان]]}} {{S-ach|rec}} {{S-bef|before=[[جورج هربرت واکر بوش]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=2018–present}} {{S-non|reason=''Current''}} {{S-bef|before=George H. W. Bush}} {{S-ttl|title=Longest-lived President of the United States|years=2019–present}} {{S-non|reason=''Current''}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[کوفی عنان]]<br />[[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]}} {{S-ttl|title=Laureate of the [[Nobel Peace Prize]]|years=2002}} {{S-aft|after=[[Shirin Ebadi]]}} {{S-prec|usa}} {{S-bef|before=[[John Roberts]]|as=[[Chief Justice of the United States|Chief Justice of the Supreme Court]]}} {{S-ttl|title=[[United States order of precedence|Order of Precedence of the United States]]<br />''as Former President of the United States''|years=}} {{S-aft|after=[[بیل کلینتون]]|as=Former [[President of the United States]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Jimmy Carter |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Democratic Party (United States)}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Rosalynn Carter}} {{Governors of Georgia}} {{US Order of Precedence}} {{Cold War}} {{Nobel Peace Prize laureates}} {{2002 Nobel Prize winners}} {{Jefferson Award Winners}} {{Carter cabinet}} {{تایم مجله‌سینین ایل آدامی}} {{1976 United States presidential election}} {{1980 United States presidential election}} {{The Elders}} {{Grammy Award for Best Spoken Word Album}} }} {{Portal bar|Biography|Georgia (U.S. state)|Politics|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:جیمی کارتر]] [[بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۲۰۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی رومانچیلار]] [[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]] [[بؤلمه:آمریکالی دیپلوماتلار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار]] [[بؤلمه:جورجیا دوغوملو ایش آداملاری]] [[بؤلمه:جورجیا دوغوملو اکینچیلر]] [[بؤلمه:جورجیا دموکراتلاری]] [[بؤلمه:پلینز، جورجیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:جورجیا دوغولان یازیچیلار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] 68xnog867alwppb7kck3985bva1fijl 0 19187 1587960 1565115 2026-05-11T23:37:54Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587960 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Gerald Ford presidential portrait (cropped).jpg | order = 38th | office = President of the United States | vicepresident = {{Unbulleted list| ''None'' (Aug–Dec. 1974)| [[نلسون راکفلر]]<br />(1974–1977) }} | term_start = August 9, 1974 | term_end = January 20, 1977 | predecessor = [[ریچارد نیکسون]] | successor = [[جیمی کارتر]] | order1 = 40th | office1 = Vice President of the United States | president1 = Richard Nixon | term_start1 = December 6, 1973 | term_end1 = August 9, 1974 | predecessor1 = [[اسپیرو اقنیو]] | successor1 = [[نلسون راکفلر]] | office2 = [[Party leaders of the United States House of Representatives|House Minority Leader]] | deputy2 = [[لزلی سی. آرندز]] | term_start2 = January 3, 1965 | term_end2 = December 6, 1973 | predecessor2 = [[چارلز ائی. هالک]] | successor2 = [[جان یاکوب رهودز]] | office3 = [[Leader of the House Republican Conference]] | term_start3 = January 3, 1965 | term_end3 = December 6, 1973 | deputy3 = {{Unbulleted list| [[ملوین لایرد]]<br />(1965–1969) | [[جان بی. اندرسون]]<br />(1969–1973) }} | predecessor3 = [[چارلز ائی. هالک]] | successor3 = [[جان یاکوب رهودز]] | office4 = [[Chair of the House Republican Conference]] | leader4 = Charles A. Halleck | term_start4 = January 3, 1963 | term_end4 = January 3, 1965 | predecessor4 = [[چارلز بی. هوون]] | successor4 = [[ملوین لایرد]] | state5 = [[میشیقان ایالتی]] | district5 = {{ushr|MI|5|5th}} | term_start5 = January 3, 1949 | term_end5 = December 6, 1973 | predecessor5 = [[بارتل جی. جونکمان]] | successor5 = [[ریچارد واندر وین]] | birth_name = Leslie Lynch King Jr. | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1913|7|14}} | birth_place = [[اوماها]], U.S. | death_date = {{Nowrap|{{Death date and age|2006|12|26|1913|7|14}}}} | death_place = [[Rancho Mirage, California]], U.S. | resting_place = [[Gerald R. Ford Presidential Museum]] | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] | parents = {{Plainlist| * [[Leslie Lynch King Sr.]] * [[Dorothy Ayer Gardner Ford]] }} | spouse = {{Marriage|[[بتی فورد]]|October 15, 1948}} | children = {{دوز لیست| * [[جرالد فورد]] * [[جرالد فورد]] * [[Steven Ford|Steven]] * [[سوسان فورد]] }} | education = [[میشیقان بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Yale Law School|Yale University]] ([[Juris Doctor|JD]]) | signature = Gerald Ford Signature.svg | allegiance = {{flagu|United States|1912|size=23px}} | branch = {{بایراق|United States Navy|1864}} | rank = [[File:US Navy O4 infobox.svg|25px]] [[Lieutenant commander (United States)|Lieutenant commander]] | serviceyears = 1942–1946 | battles = [[ایکینجی دونیا ساواشی]] | mawards = [[File:American Campaign Medal ribbon.svg|border|23px]] [[American Campaign Medal]]<br />[[File:Asiatic-Pacific Campaign Medal ribbon.svg|border|23px]] [[Asiatic-Pacific Campaign Medal]] (9 [[campaign stars]])<br />[[File:World War II Victory Medal ribbon.svg|border|23px]] [[World War II Victory Medal (United States)|World War II Victory]] | module = {{Infobox college football player | embed = yes | school = Michigan Wolverines | currentnumber = 48 | currentposition = [[Center (gridiron football)|Center]] | class = 1935 | major = Economics | bowlgames = [[East–West Shrine Game]] (1935) | highschool = Grand Rapids South | height_ft = | height_in = | weight_lb = | highlights = {{Plainlist| * 2× [[College football national championships in NCAA Division I FBS|National Champion]] ([[1932 college football season|1932]], [[1933 college football season|1933]]) * 2× [[Big Ten Conference|Big Ten]] Champion ([[1932 Big Ten Conference football season|1932]], [[1933 Big Ten Conference football season|1933]]) * [[Meyer Morton Award]] (1932) * Michigan MVP ([[1934 Michigan Wolverines football team|1934]]) * No. 48 [[Michigan Wolverines football#Retired numbers|retired by the University of Michigan]] }} }} | native_name = {{Nobold|Gerald Ford}} }} '''جرالد فورد''' ({{اینگیلیسجه|Gerald Ford}}) (دوغوم:{{تاریخ تولد|۱۹۱۳|۷|۱۴}}، اؤلوم: {{تاریخ مرگ و سن|۲۰۰۶|۱۲|۲۶|۱۹۱۳|۷|۱۴}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۳۸-جی جومهورباشقانی. ۱۹۷۴-جی ایلدن ۱۹۷۷-جی ایله قدر ایش اؤستونده اولدو. ==قایناقلار== {{قایناق|colwidth=25em}} ==کیتاب تانیتیمی== {{Refbegin|30em}} * {{cite book|last=Brinkley|first=Douglas|year=2007|title=Gerald R. Ford|isbn=978-0-8050-6909-9|publisher=Times Books|location=New York, New York|url=https://archive.org/details/geraldrford0000brin_o0c0}} short biography * Cannon, James. ''Gerald R. Ford: An Honorable Life'' (Ann Arbor: University of Michigan Press, 2013) 482 pp. official biography by a member of the Ford administration ** {{cite book|last=Cannon|first=James|year=1993|title=Time and Chance: Gerald R. Ford's Appointment with History|isbn=978-0-472-08482-1|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor}} older full-scale biography * Conley, Richard S. "Presidential Influence and Minority Party Liaison on Veto Overrides: New Evidence from the Ford Presidency". ''American Politics Research'' 2002 30#1: 34–65. {{ISSN|1532-673X}} Fulltext: in Swetswise * {{cite book|editor1-last=Firestone|editor1-first=Bernard J.|editor2-last=Ugrinsky|editor2-first=Alexej|year=1992|title=Gerald R. Ford and the Politics of Post-Watergate America|isbn=978-0-313-28009-2|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Conn.}} * {{cite book|last=Greene|first=John Robert|year=1992|title=The Limits of Power: The Nixon and Ford Administrations|isbn=978-0-253-32637-9|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington|url=https://archive.org/details/limitsofpowerthe00gree}} * {{cite book|last=Greene|first=John Robert|year=1995|title=The Presidency of Gerald R. Ford|url=https://archive.org/details/presidencyofgera0000gree|url-access=registration|isbn=978-0-7006-0639-9|publisher=University Press of Kansas|location=Lawrence}}, the major scholarly study * Hersey, John Richard. The President: A Minute-By-Minute Account of a Week in the Life of Gerald Ford. New York: Alfred A. Knopf. 1975. * Hult, Karen M. and Walcott, Charles E. ''Empowering the White House: Governance under Nixon, Ford, and Carter''. University Press of Kansas, 2004. * Jespersen, T. Christopher. "Kissinger, Ford, and Congress: the Very Bitter End in Vietnam". ''Pacific Historical Review'' 2002 71#3: 439–473. [http://www.flagrancy.net/salvage/vietnam-jespersen.pdf Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801022619/http://www.flagrancy.net/salvage/vietnam-jespersen.pdf |date=2020-08-01 }} * Jespersen, T. Christopher. "The Bitter End and the Lost Chance in Vietnam: Congress, the Ford Administration, and the Battle over Vietnam, 1975–76". ''Diplomatic History'' 2000 24#2: 265–293. [https://www.jstor.org/stable/24913801 Online] * {{cite book|last=Kaufman|first=Scott|year=2017|title=Ambition, Pragmatism, and Party: A Political Biography of Gerald R. Ford|url=https://archive.org/details/ambitionpragmati0000kauf|isbn=978-0-7006-2500-0|publisher=University Press of Kansas|location=Lawrence, Kansas}} latest full-scale biography * Maynard, Christopher A. "Manufacturing Voter Confidence: a Video Analysis of the American 1976 Presidential and Vice-presidential Debates". ''Historical Journal of Film, Radio and Television'' 1997 17#4 : 523–562. {{ISSN|0143-9685}} Fulltext: in * Moran, Andrew D. "More than a caretaker: the economic policy of Gerald R. Ford." ''Presidential Studies Quarterly'' 41.1 (2011): 39-63. [https://www.jstor.org/stable/23884755 online] {{Refend}} ===Primary sources=== {{Refbegin|30em}} * {{cite book|last=Ford|first=Gerald|title=Presidential Perspectives from the National Archives|publisher=National Archives and Records Administration|year=1994|isbn=978-1-880875-04-9|location=Washington, District of Columbia}} * {{cite book|last=Ford|first=Gerald|title=Humor and the Presidency|publisher=Arbor House|year=1987|isbn=978-0-87795-918-2|location=New York|url=https://archive.org/details/humorpresidency00ford}} * {{cite book|last=Ford|first=Gerald|title=A Time to Heal: The Autobiography of Gerald R. Ford|url=https://archive.org/details/timetohealautobi0000ford|publisher=Harper & Row|year=1979|isbn=978-0-06-011297-4|location=New York, New York}} * {{cite web|url=http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Ford-Gerald-R|title=Gerald Ford Presidential Autograph Letters|date=|publisher=Shapell Manuscript Foundation|access-date=2019-08-25|website=SMF|df=mdy-all}} * {{cite book|last=Ford|first=Gerald|title=Selected Speeches|publisher=R. W. Beatty|year=1973|isbn=978-0-87948-029-5|location=Arlington, Va.|url=https://archive.org/details/selectedspeeches00ford}} * {{cite book|last=Ford|first=Gerald|title=Portrait of the assassin (Lee Harvey Oswald)|url=https://archive.org/details/portraitofassass00ford|url-access=registration|publisher=Simon & Schuster|year=1965|isbn=978-1121975514|location=New York, New York}} * {{cite book|last=Ford|first=Betty|title=The Times of My Life|url=https://archive.org/details/timesofmylife0000ford|publisher=Harper & Row|year=1978|isbn=978-0-06-011298-1|location=New York}} * {{cite book|last=Casserly|first=John J.|title=The Ford White House: Diary of a Speechwriter|publisher=Colorado Associated University Press|year=1977|isbn=978-0-87081-106-7|location=Boulder|url-access=registration|url=https://archive.org/details/fordwhitehouse0000unse}} * {{cite book|last=Coyne|first=John R.|title=Fall in and Cheer|url=https://archive.org/details/fallincheer0000coyn|publisher=Doubleday|year=1979|isbn=978-0-385-11119-5|location=Garden City/N.Y.}} * {{cite book|last=DeFrank|first=Thomas|title=Write It When I'm Gone: Remarkable Off-the-Record Conversations with Gerald R. Ford|publisher=G.P. Putnam's Sons|year=2007|isbn=978-0-399-15450-8|location=New York|url=https://archive.org/details/writeitwhenimgon00defr}} * {{cite book|last=Gergen|first=David|title=Eyewitness to Power: The Essence of Leadership|url=https://archive.org/details/eyewitnesstopowe00davi|publisher=Simon & Schuster|year=2000|isbn=978-0-684-82663-9|location=New York, New York}}, by speechwriter * {{cite book|last=Hartmann|first=Robert T.|title=Palace Politics: An Insider's Account of the Ford Years|publisher=McGraw-Hill|year=1980|isbn=978-0-07-026951-4|location=New York|url=https://archive.org/details/palacepoliticsin00hart}}, by chief of staff * {{cite book|last=Hersey|first=John|title=Aspects of the Presidency: Truman and Ford in Office (The President: A Minute-by-Minute Account of a Week in the Life of Gerald Ford)|publisher=Ticknor & Fields|year=1980|isbn=978-0-89919-012-9|location=New Haven|url=https://archive.org/details/aspectsofpreside00hers}} * {{cite book|last=Kissinger|first=Henry A.|title=Years of Renewal|url=https://archive.org/details/yearsofrenewal0000unse_j2c4|publisher=Touchstone|year=1999|isbn=978-0-684-85572-1|location=New York}} by Secretary of State * {{cite book|editor-last=Thompson|editor-first=Kenneth|title=The Ford Presidency: Twenty-Two Intimate Perspectives of Gerald Ford|publisher=University Press of America|year=1980|isbn=978-0-8191-6960-0|location=Lanham}} {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== <!--===============================================================================--> <!--| WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF LINKS. Only a limited number of new links |--> <!--| should be added to this article. Consider adding links to the appropriate |--> <!--| category at the Open Directory Project (www.dmoz.org) and link back to that |--> <!--| category using the {{Curlie}} template. |--> <!--| See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for further details |--> <!--===============================================================================--> * <!-- Links formerly displayed via the CongLinks template: * [http://www.ontheissues.org/Gerald_Ford.htm Issue positions and quotes] at [[On the Issues]] * [http://www.c-spanvideo.org/geraldford Appearances] on [[C-SPAN]] programs * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/f/gerald_rudolph_jr_ford/index.html Collected news and commentary] at ''[[نیویورک تایمز]]'' * --> '''رسمی وب‌سایتلار''' * [http://www.fordlibrarymuseum.gov/ Gerald R. Ford Presidential Library and Museum] * [http://geraldrfordfoundation.org/ Gerald R. Ford Presidential Foundation] * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/geraldford White House biography] '''مدیا''' * {{New York Times topic|people/f/gerald_rudolph_jr_ford}} * {{C-SPAN|geraldford}} ** [http://www.c-span.org/video/?151634-1/life-portrait-gerald-r-ford "Life Portrait of Gerald R. Ford"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', November 22, 1999 '''آیری''' * {{Biographical Directory of Congress|F000260}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/ford/index.html Gerald Ford: A Resource Guide] from the Library of Congress. * [https://web.archive.org/web/20070527181420/http://www.millercenter.virginia.edu/index.php/academic/americanpresident/ford Essays on Gerald Ford, each member of his cabinet and First Lady] from the [[Miller Center of Public Affairs]] * {{Internet Archive author|sname=Gerald Rudolph Ford}} * {{Librivox author|id=11303}} * {{IMDb name}} * {{Gutenberg author|id=1669}} {{Gerald Ford}} {{Navboxes |title=Offices and distinctions |list1= {{S-start}} {{S-par|us-hs}} {{S-bef|before=[[بارتل جی. جونکمان]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Michigan|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Michigan's 5th congressional district]]|years=1949–1973}} {{S-aft|after=[[ریچارد واندر وین]]}} {{S-bef|before=[[چارلز ائی. هالک]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States House of Representatives|House Minority Leader]]|years=1965–1973}} {{S-aft|after=[[جان یاکوب رهودز]]}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[چارلز بی. هوون]]}} {{S-ttl|title=[[Chairman of the House Republican Conference|Chair of the House Republican Conference]]|years=1963–1965}} {{S-aft|after=[[ملوین لایرد]]}} {{S-bef|before=[[چارلز ائی. هالک]]}} {{S-ttl|title=[[Party leaders of the United States House of Representatives|House Republican Leader]]|years=1965–1973}} {{S-aft|after=[[جان یاکوب رهودز]]}} {{S-bef|before=[[ریچارد نیکسون]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1976 United States presidential election|1976]]}} {{S-aft|after=[[رونالد ریقان]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[اسپیرو اقنیو]]}} {{S-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1973–1974}} {{S-aft|after=[[نلسون راکفلر]]}} {{S-bef|before=[[ریچارد نیکسون]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1974–1977}} {{S-aft|after=[[جیمی کارتر]]}} {{S-ach|rec}} {{S-bef|before=[[رونالد ریقان]]}} {{S-ttl|title=[[Oldest living President of the United States]]|years=2004–2006}} {{S-aft|rows=2|after=[[جورج هربرت واکر بوش]]}} {{S-bef|before=[[ریچارد نیکسون]]}} {{S-ttl|title=[[List of Vice Presidents of the United States by age#Age of vice presidents|Oldest living Vice President of the United States]]|years=1994–2006}} {{S-dip}} {{S-bef|before=[[Valéry Giscard d'Estaing]]}} {{S-ttl|title=Chair of the [[سککیز قورمو]]|years=1976}} {{S-aft|after=[[James Callaghan]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes |title= Articles related to Gerald Ford |list1= {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Republican Party (United States)}} {{US Vice Presidents}} {{USHouseMinLead}} {{USHouseRepLead}} {{US House Republican Conference Chairs}} {{U.S. Michigan Representatives}} {{WarrenCommission}} {{Cold War}} {{MIHistory}} {{1932 Michigan Wolverines football navbox}} {{1933 Michigan Wolverines football navbox}} {{Nixon cabinet}} {{Ford cabinet}} {{United States presidential election, 1976}} {{NCAA Theodore Roosevelt Award}} {{National Football Foundation Gold Medal Winners}} {{Lain in State (USA)|state=collapsed}} }} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۹۱۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۲۰۰۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:میشیقان جومهوریتچیلر]] [[بؤلمه:رانچو مایراج، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:قرندرپیدز، میشیقان سیاستچیلری]] [[بؤلمه:اوماها سیاستچیلری]] [[بؤلمه:نبراسکا سیاستچیلری]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] bj2m8z2hj7xilkn39tx1fukajd87kyt 0 19188 1587963 1567103 2026-05-11T23:47:00Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587963 wikitext text/x-wiki {{Short description| 41st president of the United States}} {{Infobox officeholder | image = George H. W. Bush presidential portrait (cropped).jpg | order = 41st | office = President of the United States | term_start = January 20, 1989 | term_end = January 20, 1993 | vicepresident = [[دن کویل]] | predecessor = [[رونالد ریقان]] | successor = [[بیل کلینتون]] | order1 = 43rd | office1 = Vice President of the United States | term_start1 = January 20, 1981 | term_end1 = January 20, 1989 | president1 = Ronald Reagan | predecessor1 = [[والتر ماندیل]] | successor1 = Dan Quayle | order2 = 11th | office2 = Director of Central Intelligence | term_start2 = January 30, 1976 | term_end2 = January 20, 1977 | president2 = [[جرالد فورد]] | deputy2 = {{Unbulleted list |[[ورنون ائی. والترز]] |[[E. Henry Knoche]] }} | predecessor2 = [[William Colby]] | successor2 = [[Stansfield Turner]] | order3 = 2nd | office3 = List of ambassadors of the United States to China#List of Chiefs of the U.S. Liaison Office in Beijing{{!}}Chief of the U.S. Liaison Office to the People's Republic of China | term_start3 = September 26, 1974 | term_end3 = December 7, 1975 | president3 = Gerald Ford | predecessor3 = [[David K. E. Bruce]] | successor3 = [[توماس اس. قاتز جر.]] | office4 = Chair of the [[Republican National Committee]] | term_start4 = January 19, 1973 | term_end4 = September 16, 1974 | predecessor4 = [[باب دول]] | successor4 = [[ماری لوئیز ایسمیت (سیاستچی)]] | order5 = 10th | office5 = United States Ambassador to the United Nations | term_start5 = March 1, 1971 | term_end5 = January 18, 1973 | president5 = [[ریچارد نیکسون]] | predecessor5 = [[Charles Yost]] | successor5 = [[John A. Scali]] | state6 = [[تکزاس ایالتی]] | district6 = {{ushr|TX|7|7th}} | term_start6 = January 3, 1967 | term_end6 = January 3, 1971 | predecessor6 = [[جان دوودی]] | successor6 = [[بیل آرچر]] | birth_name = George Herbert Walker Bush | birth_date = {{دوْغوم تاریخی|1924|6|12}} | birth_place = [[میلتون، ماساچوست]], U.S. | death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|2018|11|30|1924|6|12}} | death_place = [[هیوستون]], U.S. | restingplace = [[George H.W. Bush Presidential Library and Museum]] | party = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] | spouse = {{Marriage|[[باربارا بوش]]|1945|2018|end=died}} | children = {{Plainlist| * [[جورج دبلیو بوش]] * [[Pauline Robinson Bush|Robin Bush]] * [[جب بوش]] * [[Neil Bush]] * [[Marvin Bush]] * [[Dorothy Bush Koch]]}} | relatives = '' See [[Bush family]]'' | parents = {{Plainlist| * [[پرسکات بوش]] (father) * Dorothy Walker (mother)}} | education = [[ییل بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | signature = George HW Bush Signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | website = {{URL|bushlibrary.tamu.edu|Presidential Library}} | nickname = "Skin" | allegiance = {{flagu|United States}} | branch = {{بایراق|United States Navy}} | serviceyears = 1942–1945 | rank = {{Dodseal|USNO2|25}} [[Lieutenant (junior grade)]] | unit = [[Fast Carrier Task Force]] | battles = [[Military history of the United States during World War II|World War II]] | mawards = {{Unbulleted list |{{Longitem|{{flagicon image|Distinguished Flying Cross ribbon.svg}}&nbsp;[[Distinguished Flying Cross (United States)|Distinguished Flying Cross]]}} |{{Flagicon image|Air Medal ribbon.svg}}&nbsp;[[Air Medal]] (3) <ref>{{cite web |url=https://www.history.navy.mil/research/histories/biographies-list/bios-b/bush-george-h-w.html |title=George Herbert Walker Bush |access-date=January 12, 2020 |publisher=Naval History and Heritage Command |date=August 29, 2019}}</ref> |{{Flagicon image|United States Navy Presidential Unit Citation ribbon.svg}}&nbsp;[[Presidential Unit Citation (United States)|Presidential Unit Citation]] }} | native_name = {{Nobold|George Herbert Walker Bush}} }} '''جورج هربرت واکر بوش''' {{اینگیلیسجه| '''George H. W. Bush'''}} (دوغوم: {{تاریخ تولد و سن|۱۹۲۴|۶|۱۲}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] اؤلکه‌سی‌نین ۴۱اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۸۹دن ۱۹۹۳ قدر ایش اؤستونده اولدو.بوش [[صدام حسین|صدام حوسین]]<nowiki/>ون [[کووئیت]]<nowiki/>ه حجوم اتمسینه گوره [[عراق|عیراق]] دولتینه قارشی [[کؤرفز ساواشی|کورفز ساواشی]]<nowiki/>نی یولا سالدی . جورج بوش دونمینده ان اونملی اولان [[شوروی]]<nowiki/>نون داغیلماسی دیر. بوش ۲۰۱۸ نوامبر ۳۰ دا [[تکزاس ایالتی]]<nowiki/>نده اولدو. == گؤرونتولر == <gallery widths="200px" heights="155px"> File:GHWBSPEECH.jpg File:Reagan-Bush_Nashua_1980_debate.jpg File:Photograph_of_the_Official_Portrait_of_President_Reagan_and_Vice-President_Bush_-_NARA_-_198518.jpg </gallery> == نوتلار == {{Notelist}} == اتک یازیلار == {{قایناق|25em}} ===Works cited=== {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Greene |first=John Robert |title=The Presidency of George Bush |url=https://archive.org/details/presidencyofgeor0000gree |year=2015 |edition=2nd |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-0-7006-2079-1}} * {{cite book|last1=Herring|first1=George C.|title=From Colony to Superpower; U.S. Foreign Relations Since 1776|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507822-0|ref=harv|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr}} * {{cite book|last1=Leuchtenberg|first1=William E.|title=The American President: From Teddy Roosevelt to Bill Clinton|url=https://archive.org/details/americanpresiden0000leuc|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195176162}} * {{cite book |last=Meacham |first=Jon |authorlink=Jon Meacham |title=Destiny and Power: The American Odyssey of George Herbert Walker Bush |url=https://books.google.com/books?id=iMgOCAAAQBAJ |year=2015 |publisher=Random House |isbn=978-1-4000-6765-7}} * {{cite book |last1=Naftali |first1=Timothy |authorlink=Timothy Naftali |title=George H. W. Bush |date=2007 |publisher=Times Books |isbn=978-0-8050-6966-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/georgehwbush0000naft_v9m8 }} * {{cite book|last1=Patterson|first1=James|title=Restless Giant: The United States from Watergate to Bush v. Gore|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195122169|ref=harv|url=https://archive.org/details/restlessgiantuni00patt_0}} * {{cite book|last1=Rossinow|first1=Douglas C.|title=The Reagan Era: A History of the 1980s|url=https://archive.org/details/reaganerahistory0000ross|date=2015|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231538657}} * {{cite journal|last1=Waterman|first1=Richard W.|title=Storm Clouds on the Political Horizon: George Bush at the Dawn of the 1992 Presidential Election|url=https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_spring-1996_26_2/page/337|journal=Presidential Studies Quarterly|date=1996|volume=26|issue=2|pages=337–349|jstor=27551581}} * {{cite book|last1=Wilentz|first1=Sean|title=The Age of Reagan|date=2008|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-074480-9|url=https://archive.org/details/ageofreaganhisto00wile}} {{Refend}} == آرتیق اوخو == ===Secondary sources=== {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Andrew |first1=Christopher |authorlink=Christopher Andrew (historian) |title=For the President's Eyes Only: Secret Intelligence and the American Presidency from Washington to Bush |url=https://archive.org/details/forpresidentseye0000andr_w6t7 |date=1996 |publisher=Harper Perennial |isbn=978-0-06-092178-1 |pages=[https://archive.org/details/forpresidentseye0000andr_w6t7/page/503 503]–536 }} * {{Cite book |last=Barilleaux |first=Ryan J. |authorlink= |author2=Stuckey, Mary E. |title=Leadership and the Bush Presidency: Prudence or Drift in an Era of Change |year=1992 |publisher=Praeger |location=New York |isbn=978-0-275-94418-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/leadershipbushpr0000unse }} * {{cite journal |last1=Brands |first1=H. W. |title=George Bush and the Gulf War of 1991 |url=https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_2004-03_34_1/page/113 |journal=Presidential Studies Quarterly |date=2004 |volume=34 |issue=1 |pages=113–131 |jstor=27552567 |doi=10.1111/j.1741-5705.2004.00038.x }} * {{Cite book |last=Ducat |first=Stephen J. |authorlink= |title=The Wimp Factor: Gender Gaps, Holy Wars, and the Politics of Anxious Masculinity |year=2004 |publisher=Beacon Press |location=Boston |isbn=978-0-8070-4344-8 |url=https://archive.org/details/wimpfactorgender00duca }} * {{Cite book |last=Duffy |first=Michael |authorlink=Michael Duffy (American journalist) |author2=Goodgame, Dan |title=Marching in Place: The Status Quo Presidency of George Bush |year=1992 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-0-671-73720-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/marchinginplaces00duff }} * {{Cite book |last=Fitzwater |first=Marlin |authorlink=Marlin Fitzwater |title=Call the Briefing |year=1995 |publisher=Times Books |location=New York |isbn=978-0-7388-3458-0}} * {{Cite book |last=Hyams |first=Joe |authorlink=Joe Hyams |title=Flight of the Avenger: George Bush at War |year=1991 |publisher=Harcourt Brace Jovanovic |location=San Diego |isbn=978-0-15-131469-0}} * {{Cite book |last=Kelley |first=Kitty |authorlink=Kitty Kelley |title=The Family: The True Story of the Bush Dynasty |year=2004 |publisher=Doubleday |location=London |isbn=978-0-385-50324-2 |url=https://archive.org/details/familyrealstoryo00kell }} * {{Cite book |last=Podhoretz |first=John |authorlink=John Podhoretz |title=Hell of a Ride: Backstage at the White House Follies, 1989–1993 |year=1993 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-0-671-79648-8 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/hellofridebackst00podh }} * {{cite journal|last=Saunders|first=Harold|title=What Really Happened in Bangladesh: Washington, Islamabad, and the Genocide in East Pakistan|journal=Foreign Affairs|volume=93|issue=3|date=July 2014|pages=36–42}} * {{Cite book |last=Smith |first=Jean Edward |authorlink=Jean Edward Smith |title=George Bush's War |year=1992 |publisher=Henry Holt & Company |location=New York |isbn=978-0-8050-1388-7 |url=https://archive.org/details/georgebushswar00smit }} * {{Cite book |last=Sununu |first=John H. |title=The Quiet Man: The Indispensable Presidency of George H. W. Bush |url=https://archive.org/details/quietmanindispen0000sunu |publisher=Broadside Books |year=2015 |isbn=978-0-06-238428-7 |authorlink=John H. Sununu }} * {{cite book |last1=Updegrove |first1=Mark K. |authorlink=Mark K. Updegrove |title=The Last Republicans: Inside the Extraordinary Relationship between George H.W. Bush and George W. Bush |url=https://archive.org/details/lastrepublicansi0000upde_d7i5 |date=2017 |publisher=Harper |isbn=978-0-06-265412-0 }} * {{Cite book |last=Wicker |first=Tom |authorlink=Tom Wicker |title=George Herbert Walker Bush |publisher=Lipper/Viking |year=2004 |isbn=978-0-670-03303-4 |url=https://archive.org/details/georgeherbertwal00wick }} * {{cite news |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2009/06/12/the-president-who-treated-me-like-a-son.html |title=The President Who Treated Me Like a Son |last=McBride |first=Tim |authorlink= |newspaper=The Daily Beast |date=June 12, 2009 |access-date=October 8, 2014 }} * {{cite AV media |year=2008 |title=American Experience, The Presidents: George H.W. Bush |medium=Television production |url=http://video.pbs.org/video/979907571 |access-date=October 8, 2014 |publisher=[[American Experience]], Public Broadcasting Service }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Refend}} === Primary sources === {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Bush |first=George H. W. |title=Looking Forward: An Autobiography |year=1987 |publisher=Doubleday |location=New York |isbn=978-0-385-14181-9 |url=https://archive.org/details/lookingforward00bush }} * {{Cite book |last=Bush |first=George H. W. |author2=Scowcroft, Brent |title=A World Transformed |year=1998 |publisher=Knopf |location=New York |isbn=978-0-679-43248-7|title-link=A World Transformed}} * {{Cite book |last=Bush |first=George H. W. |title=All the Best, George Bush: My Life in Letters and Other Writings |year=1999 |publisher=Scribner |location=New York |isbn=978-0-684-83958-5 |url=https://archive.org/details/allbestgeorgebus00bush }} * {{cite interview |last=Bush |first=George H. W. |last2=Bush |first2=Barbara |interviewer=McGrath, Jim |title=Interview with: George W. Bush, Barbara Bush |url=http://digital.houstonlibrary.org/oral-history/george-bush.php |date=2009 |access-date=October 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114224918/http://digital.houstonlibrary.org/oral-history/george-bush.php |archive-date=November 14, 2013 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Bush |first=George W. |title=41: A Portrait of My Father |year=2014 |publisher=Crown |isbn=978-0-553-44778-1 |url=https://archive.org/details/41portraitofmyfa0000bush }} * {{cite book |last=Bush Koch |first=Dorothy |title=My Father, My President: A Personal Account of the Life of George H. W. Bush |isbn=978-0-446-57990-2 |publisher=Grand Central Publishing |year=2006 |url=https://archive.org/details/myfathermypresid00koch }} * {{cite book |last=Bush|first=George H. W.|editor-last= Engel|editor-first=Jeffrey A.|title=The China Diary of George H. W. Bush: The Making of a Global President |url=https://books.google.com/books?id=jRvdwoKQOgQC&pg=PA356 |year=2011 |publisher=Princeton UP |isbn=978-1-4008-2961-3}} {{Refend}} == ائشیک باغلانتیلار == * [https://web.archive.org/web/20190206232136/https://www.bush41.org/ George H.W. Bush Presidential Library Center] * [https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/georgehwbush White House biography] * [http://millercenter.org/president/speeches#bush Full audio of a number of Bush speeches] [[Miller Center of Public Affairs]] * {{New York Times topic|people/b/george_bush}} * {{Biographical Directory of Congress|B001166}} * <!-- Links formerly displayed via the CongLinks template: * [http://www.ontheissues.org/Gerald_Ford.htm Issue positions and quotes] at [[On the Issues]] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n88-112497 Works by or about George H. W. Bush] in libraries ([[WorldCat]] catalog) * [http://www.c-spanvideo.org/georgebush Appearances] on [[C-SPAN]] programs * [http://www.charlierose.com/guest/view/3592 Appearances] on [[Charlie Rose (TV show)|''Charlie Rose'']] * [https://www.imdb.com/name/nm0124132 Appearances] at the [[اینترنت‌ده فیلملرین بیلگی قایناغی]] * [https://www.theguardian.com/world/george-bush-senior Collected news and commentary] at ''[[The Guardian]]'' * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/b/george_bush//index.html Collected news and commentary] at ''[[نیویورک تایمز]]'' * [http://topics.wsj.com/person/B/george-hw-bush/5370 Collected news and commentary] at ''[[The Wall Street Journal]]'' (paywall) * --> * [https://web.archive.org/web/20070516070910/http://www.millercenter.virginia.edu/index.php/academic/americanpresident/bush Extensive essays on Bush] and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the [[Miller Center of Public Affairs]] * {{C-SPAN|George Bush}} ** [http://www.c-span.org/video/?151637-1/life-portrait-george-hw-bush "Life Portrait of George H. W. Bush"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', December 13, 1999 * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/bush/player/ ''George H. W. Bush''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116044653/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/bush/player/ |date=2017-01-16 }}&nbsp;an [[American Experience]] documentary * {{Gutenberg author|id=1672}} * {{Find a Grave|4311}} {{George H. W. Bush}} {{Navboxes | title= Articles related to George H. W. Bush | list1= {{Bush family}} {{آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جمهورلاری}} {{Unsuccessful major party pres candidates}} {{Republican Party (United States)}} {{US Vice Presidents}} {{DCIA}} {{USUNambassadors}} {{US Ambassadors to China}} {{Cold War}} {{George W. Bush}} {{Ford cabinet}} {{Reagan cabinet}} {{GHW Bush cabinet}} {{United States presidential election, 1968}} {{United States presidential election, 1980}} {{United States presidential election, 1984}} {{United States presidential election, 1988}} {{United States presidential election, 1992}} {{تایم مجله‌سینین ایل آدامی}} {{NCAA Theodore Roosevelt Award}} {{National Football Foundation Gold Medal Winners}} {{Lain in State (USA)|state=collapsed}} }} {{Navboxes | title = Offices and distinctions | list1 = {{S-start}} {{S-ppo}} {{S-bef|before=[[Roy Whittenburg]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] nominee for [[آمریکا بیرلشمیش ایالترینین سنا مجلیسی]] from [[تکزاس ایالتی]]<br />([[Classes of United States Senators|Class 1]])|years=[[United States Senate election in Texas, 1964|1964]], [[United States Senate election in Texas, 1970|1970]]}} {{S-aft|after=[[آلان ایستیلمن]]}} {{S-bef|rows=2|before=[[باب دول]]}} {{S-ttl|title=Chair of the [[Republican National Committee]]|years=1973–1974}} {{S-aft|after=[[ماری لوئیز ایسمیت (سیاستچی)]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for Vice President of the United States|years=[[1980 United States presidential election|1980]], [[1984 United States presidential election|1984]]}} {{S-aft|after=[[دن کویل]]}} {{S-bef|before=[[رونالد ریقان]]}} {{S-ttl|title=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1988 United States presidential election|1988]], [[1992 United States presidential election|1992]]}} {{S-aft|after=[[باب دول]]}} {{S-par|us-hs}} {{S-bef|before=[[جان دوودی]]}} {{S-ttl|title=Member of the [[List of United States Representatives from Texas|U.S. House of Representatives]]<br />from [[Texas's 7th congressional district]]|years=1967–1971}} {{S-aft|after=[[بیل آرچر]]}} {{S-dip}} {{S-bef|before=[[Colin Crowe]]}} {{S-ttl|title=[[President of the United Nations Security Council]]|years=May 1972}} {{S-aft|after=[[Lazar Mojsov]]}} {{S-gov}} {{S-bef|before=[[William Colby]]}} {{S-ttl|title=[[Director of Central Intelligence]]|years=1976–1977}} {{S-aft|after=[[Stansfield Turner]]}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[والتر ماندیل]]}} {{S-ttl|title=Vice President of the United States|years=1981–1989}} {{S-aft|after=[[دن کویل]]}} {{S-bef|before=[[رونالد ریقان]]}} {{S-ttl|title=President of the United States|years=1989–1993}} {{S-aft|after=[[بیل کلینتون]]}} {{S-ach|rec}} {{S-bef|before=[[جرالد فورد]]}} {{S-ttl|title=Longest-lived President of the United States|years=2017–2019}} {{S-aft|after=[[جیمی کارتر]]}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[رودی جولیانی]]}} {{S-ttl|title=Recipient of the [[Ronald Reagan Freedom Award]]|years=2007}} {{S-aft|after=[[Natan Sharansky]]}} {{S-end}} }} {{Portal bar|Biography|Texas|Business and economics|Politics|Connecticut|World War II|United States}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۲۰۱۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]] [[بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین چینده‌کی سفیرلری]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار]] [[بؤلمه:قرینویچ، کنتیکت دوغوملولار]] [[بؤلمه:میدلند، تکزاس دوغوملولار]] [[بؤلمه:میلتون، ماساچوست دوغوملولار]] [[بؤلمه:تکزاس جومهوریتچیلر]] [[بؤلمه:تکزاس دوغولان یازیچیلار]] [[بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر]] ov7hpo6r2xvb9hdtkewnoo8v2gemevs 0 22621 1587905 1580619 2026-05-11T21:44:35Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587905 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = بیرینجی بایزید | title = [[سولطان]]<br/>[[غازی]]<br/>[[خان (عونوان)|خان]]<br/>اقلیم [[روملو|روم]] سولطانی<br/>[[غازی]]‌لر و [[موجاهید]]لر سولطانی<br/>ایلدؽرؽم | titletext = | more = | image = Bayezid the Thunderbolt.jpg | alt = | caption = | succession = [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|۴-جو عثمانلی سولطانی]] | moretext = | reign = {{nowrap|۲۸ ژوئن ۱۳۸۹ – ۲۰ جولای ۱۴۰۲}} | coronation = | cor-type = | predecessor = [[بیرینجی مراد]] | successor = [[فیترت دؤورو]] (۱۴۰۲ – ۱۴۱۳)<br/>[[بیرینجی محمد]] | suc-type = | birth_date = ۱۳۵۴ | birth_place = [[ادیرنه]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | death_date = {{death date and age|1403|3|8|1354|1|1|df= y}} | death_place = [[آغ شهر (تورکیه)|آغ شهر]]، [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو]] | burial_date = | burial_place = [[ایلدیریم کوللیه‌سی]]، [[بورسا]] | spouse = [[آنگلینا خاتون]]<br>[[فولانه خاتون]]<br>[[دؤولت‌شاه خاتون]]<br>[[ماریا خاتون]]<br>[[ماریا فدریک خاتون]]<br>[[حفصه خاتون]]<br>[[قارامان خاتون]]<br>[[سولطان خاتون]]<br>[[اولیویرا دسپینا خاتون]]<br>[[دؤولت خاتون]] | spouse-type = حیات یولداشی |issue = [[هوندی فاطما خاتون (بیرینجی بایزید قیزی)|هوندی فاطما خاتون]]<br>[[سلیمان چلبی]]<br>[[عیسی چلبی]]<br>[[مصطفی چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|مصطفی چلبی]]<br>[[بیرینجی محمد]]<br>[[موسی چلبی]]<br>[[ارتوغرول چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|ارتوغرول چلبی]]<br>[[سولطان فاطما خاتون (بیرینجی بایزید قیزی)|سولطان فاطما خاتون]]<br>[[قورقود چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|قورقود چلبی]]<br>[[ابراهیم چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|ابراهیم چلبی]]<br>[[قاسم چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|قاسم چلبی]]<br>[[یوسف چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|یوسف چلبی]]<br>[[حسن چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|حسن چلبی]]<br>[[عمر چلبی (بیرینجی بایزید اوغلو)|عمر چلبی]]<br>[[ارهوندی خاتون (بیرینجی بایزید قیزی)|ارهوندی خاتون]]<br>[[کیچیک خاتون (بیرینجی بایزید قیزی)|کیچیک خاتون]]<br>[[پاشا ملک خاتون (بیرینجی بایزید قیزی)|پاشا ملک خاتون]]<br>[[اوروز خاتون (بیرینجی بایزید قیزی)|اوروز خاتون]] | full name = مراد اوْغلو بایزید | era name = | era dates = | house = [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی]] | house-type = سولاله | father = [[بیرینجی مراد]] | mother = [[گولچیچک خاتون]] | signature_type = [[طوغرا]] | religion = [[ایسلام]] | type = | signature = Tughra of Bayezid I.svg }} '''بیرینجی بایزید''' ([[عثمانلی تورکجه‌سی|عثمانلیجا]]: بايزيد اول؛ د. ۱۳۵۴، [[ادیرنه]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] - اؤ. ۸ مارس ۱۴۰۳، [[آغ شهر (تورکیه)|آغ شهر]]، [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو]]) یا دا بیلینن آدی ایله '''ایلدؽرؽم بایزید'''، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون ۴-جو [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|سولطانی]] دیر.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Bayezid-I|title=Bayezid I - Ottoman sultan|work=britannica.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402083632/https://www.britannica.com/biography/Bayezid-I|archive-date=2 April 2016}}</ref><ref name="sakaoglu">Sakaoğlu, Necdet (1999), ''Bu mülkün sultanları'', İstanbul: Oğlak yayınları ISBN 975-329-299-6, say.52-62</ref> ۱۳۸۹–۱۴۰۲ ایللری آراسیندا ۱۳ ایل بوْیونجا حؤکوم سۆرن ''بایزید''، سورعتلی سفرلری و ساواش استراتژی‌لری نه‌دنی ایله ''ایلدؽرؽم'' لقبی‌نی آلمیشدیر.<ref>Namık Kemal (2005), ''Osmanlı Tarihi'', Cilt 1,, Bilge Kültür Sanat yayınları., 2005, say. 277</ref> سولطانلیغی دؤنمینده [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون سرحدلری [[بالکان]]‌لار و [[آنادولو]]دا گئنیشله‌میش دیر. [[آنکارا دؤیوشو]] نتیجه‌سینده ایسه [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو]]نا اسیر دۆشموش، دؤولت‌ده [[فیترت دؤورو]] دئییلن ایچ ساواشلار باشلامیش و آنادولودا گئنیش توْپراقلار الدن گئتمیشدیر و [[آنادولو بی‌لیکلری|بی‌لیک‌لر]] یئنی‌دن قۇرولموشدور.<ref>Dimitris J. Kastritsis, ''The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402–13'', (Brill, 2007), 5.</ref> ''ایلدؽرؽم بایزید''، ۱۳۸۹-جو ایلده [[بیرینجی کوزووو دؤیوشو]]نده باباسی [[بیرینجی مراد]]ین اؤلدورولمه‌سی‌نین آردیندان ساواش مئیدانیندا دیوان قۇروب بیعت توْپلایاراق تخته چیخدی.<ref>Âşıkpaşazâde (haz. Ali Bey), ''Tevârîh-i Âl-i Osman'dan Âşıkpaşazâde Tarihi,'' İstanbul, 1332.</ref> مرکزیتچی دۆشونجه‌سی اوْلان ''ایلدؽرؽم بایزید''، باباسی‌نین عکسی اوْلاراق [[عثمانلی]]‌یا باغلی، وئرگی و خراج وئرن [[آنادولو بی‌لیکلری]] و کیچیک [[بالکان]] دؤولت‌لری‌نی عثمانلی‌یا بیرباشا باغلانماسی‌نی هدفله‌ییر دی. اوْ، ایلک اوْلاراق ۱۳۸۹-جو ایلده [[صربیستان پرنسلیگی (۱۳۷۱–۱۴۰۲)|صربیستان پرنسلیگی]] ایله آندلاشاراق وئرگی آلما شرطی ایله صربیستانی واسال دؤولت اوْلاراق [[عثمانلی]]‌یا باغلادی.<ref>Halil Inalcik, "Bayezid I", ''The Encyclopedia of Islam'', Vol. I, Ed. H.A.R. Gibb, J.H. Kramers, E. Levi-Provencal and J. Schacht, (Brill, 1986), 1118.</ref> ۱۳۹۰-جی ایلده ایسه [[آنادولو]] سفری‌نی باشلادیب عثمانلی‌یا وئرگی‌وئرمه‌نی دۇردوروب عۆصیان ائدن [[گرمیان اوغوللاری بی‌لیگی]]،[[ساروخان اوغوللاری بی‌لیگی]]، [[آیدین اوغوللاری بی‌لیگی]]، [[منتشه اوغوللاری بی‌لیگی]] و [[حمید اوغوللاری بی‌لیگی]]‌نی تاماماً حاکیمیتی آلتینا آلدی و [[قارامان اوغوللاری بی‌لیگی]]‌نی یئنی‌دن واسال دؤولت یاپیب وئرگیه باغلادی.<ref>Stanford Shaw, ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey'' (Cambridge: University Press, 1976), vol. 1 p. 30</ref> ''ایلدؽرؽم بایزید''، [[قوسطنطنیه موحاصیره‌سی (۱۳۹۱)|۱۳۹۱-جی ایلده]] [[ایستانبول]]و موحاصیره ائتدی. بۇ حادیثه ایستانبولون [[موسلمان]] [[تورک خالقلاری|تورک]]لر طرفیندن اوْلان ایلک موحاصیره‌سی ایدی.<ref>{{cite book|last1=Âşık Paşazâde|title=Osmanoğulları'nın Tarihi|date=2003|pages=130|publisher= Koç Kültür Sanat Tanıtım|location=İstanbul|isbn=975296043X|editor-last=Kemal Yavuz; M. A. Yekta Saraç, çev.}}</ref> ۷ آی سۆرن بۇ موحاصیره، [[ماجاریستان شاهلیغی]] طرفیندن دستکله‌نن [[والاچیا وویوودالیغی]]‌نین عثمانلی توْپراقلاری‌نا هوجومو نه‌دنی ایله قالدیریلدی. والاچیا بیر عکس هوجوملا [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون اۆستونلوگونو قبول ائدیب وئرگی وئرمه شرطی ایله عثمانلی‌یا واسال دؤولت کیمی باغلاندی.<ref>John V.A. Fine, ''The Late Medieval Balkans'', (The University of Michigan Press, 1994), 424.</ref> ''ایلدؽرؽم بایزید''، ۱۳۹۲-جی ایلده [[جاندار اوغوللاری بی‌لیگی]]‌نی، ۱۳۹۳-جو ایلده ایسه [[قاضی برهان‌الدین بی‌لیگی]]‌نین باتی بؤلومونو آلدی<ref>Shaw, ''History of the Ottoman Empire'', vol. 1 pp. 30f</ref> و [[قوسطنطنیه موحاصیره‌سی (۱۳۹۴–۱۳۹۶)|۱۳۹۴-جو ایلده]] یئنی‎دن [[ایستانبول]]و موحاصیره ائدیب، [[بیزانس ایمپیراتورلوغو]]نو دستکله‌ین یونان دؤولت‌لری اوْ جومله‌دن [[سلانیک ایمپیراتورلوغو]]، [[اپیر دسپوتلوغو]] و [[آرتا دسپوتلوغو]]نو فتح ائتدی.<ref>{{cite book|last=Arslan|first=Murat|last2=Kaçar|first2=Turhan|title=Byzantion'dan Constantinopolis'e İstanbul Kuşatmaları|date=2017|publisher=İstanbul Araştırmaları Enstitüsü|location=İstanbul|isbn=9786054642670|pages=387}}</ref><ref>Merçil, Erdoğan. (2007). "Türkler ve İstanbul (Fethe Kadar)", ''550. Yılında Fetih ve İstanbul: Bildiriler (İstanbul, 14-15 Haziran 2003)'', Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. s. 63-77, ISBN 9789751619624</ref> ۱۳۹۶-جی ایلده [[ایستانبول]] دۆشمک اۆزره ایکن یئنی صلیب ایتیفاقی‌نین خبری آلیندی.<ref>{{Cite book |last=Douglas Smith |first=Robert |title=The Artillery of the Dukes of Burgundy, 1363–1477 |last2=DeVries |first2=Kelly |publisher=Boydell & Brewer |year=2005 |isbn=978-1-84383-162-4 |location=Martlesham |pages=71}}</ref> ''ایلدؽرؽم بایزید''، مجبور موحاصیره‌نی قالدیریب [[نیقبولو ساواشی (۱۳۹۶)|نیقبولو ساواشی]]‌نا قاتیلدی و ۲۵ سپتامبر ۱۳۹۶ تاریخینده موطلق بیر شکیلده ۲۰ دؤولت‌دن تشکیل تاپان [[آوروپا]]لی و [[مسیحیت|خریستیان]] اوْردونو دارماداغین ائده‌رک ظفر قازاندی.<ref>{{cite book |title=A Distant Mirror: the Calamitous 14th Century |url=https://archive.org/details/distantmirrorcal00tuch |last=Tuchman |first=Barbara W. |year=1978 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |isbn=0-345-28394-5 }}</ref> بؤیوک ساواشدان سوْنرا [[ویدین چارلیغی]] تاماماً فتح ائدیلیب، [[آلبانی پرنسلیگی]] وئرگی وئرمه شرطی ایله [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نا واسال دؤولت اوْلاراق باغلانمیشدیر.<ref>"The Late Medieval Balkans - A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest", John V. A. Fine</ref> ''بایزید''، ۱۳۹۸ تاریخینده [[قونیه]]‌نی آلاراق [[قارامان اوغوللاری بی‌لیگی]]‌نی و [[سیواس]]ی آلاراق [[قاضی برهان‌الدین بی‌لیگی]]‌نی تاماماً توْپراقلارینا قاتمیشدیر. ۱۳۹۹ دا [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلیغی]]‌نین [[مالاتیا]] شهری‌نی آلاراق توْپراقلارینا قاتدی. آیریجا مملوک‌لره واسال اوْلان [[ذولقدر اوغوللاری بی‌لیگی]]‌نی وئرگیه باغلایاراق عثمانلی‌یا واسال دؤولت یاپدی.<ref>{{cite book| last= | first= | date= 1992| title= Türk Dünyası El Kitabı| publisher= Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü| location= Ankara|isbn=975-456-047-1| quote= Türk Tarihi| pages=302-304}}</ref> ۱۳۹۷-جی ایلده باشلایان و ۱۴۰۲-جی ایلده شیدتله‌نن ''ایلدؽرؽم بایزید''ین [[قوسطنطنیه موحاصیره‌سی (۱۳۹۷–۱۴۰۲)|اۆچونجو ایستانبول موحاصیره‌سی]] سوْن مرحله‌لرینده اوْلوب شهر دۆشه‌جک ایکن [[امیر تیمور]] و [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو]] اوْردوسونون توْپراقلارینا گیرمه‌سی و [[سیواس]]‌ین ایشغال ائدیلمه‌سی‌نین خبری‌نی آلدی.<ref>{{cite book |last1=Solakzade|first1=Mehmed Hemdemî |editor-last=Çabuk, Vahid |title=Solak-Zâde Tarihi|publisher=Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları |location=Ankara |isbn=975-17-0512-6|date=1989|via =1}}</ref> یئنه‌ده درحال موحاصیره‌نی قالدیریب تیمورلولارین، [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلیغی]] و [[جلایر سولطانلیغی]]‌نا هوجومونو فۆرصت بیلیب حاضیرلیقلارا باشلادی و ایشغال اوْلان بعضی توْپراقلاری‌نی تیمورلولاردان گئری آلدی. نهایت ایکی اوْردو ۲۰ جولای ۱۴۰۲ تاریخینده [[آنکارا]] یایلاسیندا اۆز-اۆزه گلیب ساواشدیلار.<ref>{{cite book |last=Tucker |first=Spencer |title=Battles that Changed History: An Encyclopedia of World Conflict |chapter=Battle of Ankara |url=https://books.google.com/books?id=wHpVn68GCogC |year=2010 |volume=One |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-429-0 |pages=139–141}}</ref> تاریخین گؤردوگو ان بؤیوک مئیدان ساواشی کیمی آدلانان [[آنکارا دؤیوشو]] نتیجه‌سینده، ''بایزید'' [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو]]نا اسیر دۆشدو و دؤولتی بیر آندا چؤکوشه دوْغرو گئتدی.<ref>{{cite book |last1=Bıyıktay|first1=Ömer Halis|title=Yedi Yıl Harbi İçinde Timur'un Anadolu Seferi ve Ankara Savaşı |publisher=İstanbul Askeri Matbaa |location= İstanbul |date=1934}}</ref> [[فیترت دؤورو]] آدلانان ''عثمانلی ایچ ساواشی'' باشلادی. [[آنادولو]]داکی اسکی بی‌لیک‌لرین توْپراقلاری قایتاریلدی و [[آنادولو بی‌لیکلری]] یئنی‌دن قۇرولدولار. [[بالکان]]‌لاردا ایسه اسکی یونان دؤولت‌لری باغیمسیز اوْلدو و بۆتون واسال دؤولت‌لر وئرگی‌لری کسیب [[عثمانلی]] حاکیمیتی‌نی تانیمادیلار.<ref>{{cite book |last1=Egemen |first1=Rahmi | last2= Orhan | first2= Nafiz |title=Ankara Meydan Muharebesi, 1402 |publisher=Genelkurmay Askerı̂ Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı yayınları |location= Ankara |date=1995 |isbn=975-409-034-3}}</ref> نهایت ''ایلدؽرؽم بایزید''، ۳ مارس ۱۴۰۳ تاریخینده [[تیمورلو ایمپیراتورلوغو|تیمورلولار]] طرفیندن [[آغ شهر (تورکیه)|آغ شهر]]ده حبس‌ده ایکن وفات ائتدی.<ref name="sakaoglu"/> == گؤرونتولر == <gallery> File:Bayezit proclamé sultan - miniature du XVe siècle.jpg|۱۳۸۹-جی ایلده [[بیرینجی کوزووو دؤیوشو]] سوْنراسیندا جولوس مراسیمی File:1396-Battle of Nicopolis.jpg|[[نیقبولو ساواشی (۱۳۹۶)|نیقبولو ساواشی]]‌نی تصویر ائدن بیر مینیاتور File:Chlebowski-Bajazyt w niewoli.jpg|''ایلدؽرؽم بایزید''ین، [[امیر تیمور]]ون الینده اسیر اوْلدوغونو تصویر ائدن بیر رسیم </gallery> == قایناقلار == {{قایناق}} {{notelist}} [[بؤلمه:شاهلار]] d4jgnje5k5rdcjhqxwjx7baahug1hla 0 40965 1587975 1579827 2026-05-12T07:28:40Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587975 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name= |conventional_long_name=دانیشمندلر اوغوللاری بیلیگی |common_name=دانیشمندلر |image_map = Anatolia 1097.svg |image_map_caption = |continent =آسیا |region = اوْرتا دوْغو |p1 = Great Seljuq Empire |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |s1 = Sultanate of Rum |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |image_flag = |flag = |flag_type = بایراق |image_coat = |symbol_type = |coa_size = 150px |era =سون اورتا عصریلری |status = |government_type = [[شاهلیق|بی‌لیک]] |event_start = |life_span = |year_start = ۱۰۷۱ |event_pre = |date_pre = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_end = |year_end = ۱۱۷۸ |date_end = |event_post = |date_post = |p1 = |image_p1 = |border_p1 = |s1 = |flag_s1 = |border_s1 = |capital = [[سیواس]] - [[نیکسار]] |common_languages =[[آنادولو تورکجه‌سی]] |currency = |religion =ایسلام سوننی |title_leader = |leader1 = [[دانیشمند قاضی]] |year_leader1 = ۱۰۷۱-۱۰۸۴ |leader2 = [[ناصرالدین محمد]] |year_leader2 = ۱۱۷۵-۱۱۷۸ |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |leader6 = |year_leader6 = |leader7 = |year_leader7 = |leader8 = |year_leader8 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |stat_year6 = |stat_area6 = |stat_pop6 = |stat_year7 = |stat_area7 = |stat_pop7 = |stat_year8 = |stat_area8 = |stat_pop8 = |today = [[تورکیه]] جومهوریتی |footnote_a = |footnote_b = }} '''دانیشمندلیلر بی‌لیگی''' ({{lang-en|Danishmends}}، {{lang-fa|دانشمندیان}}، {{lang-ar|دانشمنديون}}، {{lang-fr|Danichmendides}}، {{lang-de|Danischmenden}}، {{lang-it|Danishmendidi}}، {{lang-ru|Данишмендиды}}) دانیشمندلر بیلیی ، ۱۰۸۰-۱۱۷۸جی ایللر آراسئندا سیواس مرکزییتین و اطرافئنداکئ چوروم ، توکات ، [[نیکسار]] ، [[آماسیا]]، [[مالاتیا]] ، الازیق و [[قیصریه]] , شهرلریده آنادولو بیلییدیر. بو بیلیگ ایکینجی [[قلچ آرسالان]] طرفیندن داغئلدئ. ایلک پایتختی نیکسار ، سونداکی پایتختی سیواسی دی. آنادولو سلجوقلو دولتینینه قوشولان ایلک تورک بیلییدیر. [[File:Kayseri_Ulu_Cami_DSCF1070.jpg|left|thumb| قئیصریه جامیع مسجیدی دانیشمندیلرین قالقئسئ]] ==سولاله لرینین آدی == دانیشمند سؤزو فارسجا عالیم آدام معناسئن وریر و ایبن اسیر خبر وریرکی ، اصل آدئ تایلو میش تورکلره درس وردیی اوچون دانیشمند روتبه سی وریلیب و پادشاهلقا یوکسلیب. دؤورون منبعلرینده اونون تام آدئ مالیک موعظم دانیشمند احمد قاضی بین علی ترکمانی کیمی قید ادیلیر منبعلرده بیلیین بانیسی دانیشمند قاضینین آذربایجان دا [[آران]] و اونون اطرافئندا یاشایان تورکمن آئیله سینه منصوب اولدوغو بیلدیریلر.ایبن حمدون و عزالدین ایبن شداد تورکیه سلجوقلو دولتینین بانیسی سولیمان شاهئن دایئ سئ اولدوغونو قید ادیلر.<ref>Özhan Öztürk. [http://karalahana.com/makaleler/kitap/pontus-antik-cagdan-gunumuze-karadeniz-etnik-siyasi-tarihi.htm Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601095940/http://www.karalahana.com/makaleler/kitap/pontus-antik-cagdan-gunumuze-karadeniz-etnik-siyasi-tarihi.htm |date=2013-06-01 }} {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130601095940/http://www.karalahana.com/makaleler/kitap/pontus-antik-cagdan-gunumuze-karadeniz-etnik-siyasi-tarihi.htm|tarih=1 Haziran 2013}}. Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 453-55. ISBN 978-605-54-1017-9. Yazar Öztürk, ayrıca Danişmendiler ile Pavlusçular ve bugünkü [[Alevilik|Alevi]] toplumu arasında bağlantı kurmaya çalışmıştır</ref> ==گچمیشلری == منبعلر ده آدی ملیک موعظم دانیشمند احمد قاضی بین علی اتترکمانی کیمی کچن دانیشمند احمد قاضی ۱۰۶۴جی ایلده سولطان آلپ ارسلانن [[قفقاز]] یوروشو زامانئ اوردویا قاتئلمئش و او تاریخدن اتیبارن آلپ آرسلانا خیدمت اتمیشدیر.دانیشمند قاضی ده مالازگیرت دؤیوشونده ایشتیراک ادرک قلبه ده موهوم رول اوینایئب. ۱۰۸۰جی ایلده سیواسئ بیزانسلیلاردان آلدئو دانیشمند سولالسینی قوردو. سیواسی اساس کیمی ایستیفاده ادن دانیشمند قاضی ، چاوولدور ، تورسان ، قارادوغان ، عوثمانجیک ، ایلتکین ، کاراتکین ، [[آماسیا]] ، توکات ، [[نیکسار]] ، [[قئیصریه]] ، زامانتئ ، دولی و چورومو نو ، فتح اتدی و بیلیینه قاتدئ. بیرینجی صلیب یوروشونده پایتختی ایزنیکینی ترک اتدی آنادولویا چکیلن قلچ آرسالانئن کومیینه تلسدی. خاچلئلارا قارشئ اسکی شهر دؤیوشونده ، قلچ آرسالانا دستکلدی. صلیبچیلر بو دؤیوشده قالیب گلرک و آنادولویا ایرلیلمیه داوام اتدیلر. لاکین دانیشمندیلرین و آیرئ تورک قوشونلارئنئن آنادولوداکئ هوجوملارئ نتیجسینده خاچلئ اوردولارئ قووه لرینین بؤیوک بیر قوشونلارینی ایتیردی. ۱۱۰۰جی ایلده دانیشمندلر ، بیزانسدان موستقیل حوکم سورن ، [[مالاتیا]] نئ موحاصیره یه آلدئلار. آنتالیانئ اله کچیرن و آنتاکیا کرالئقئ قوران صلیبچی حوکمداری ، بوهیموند آدن دا مالاتیانئن کومکینه قاچدی. لاکین او دانیشمندیلرین الینن مقلوب اولدی و اسیر دوشدو. ۱۱۰۳جی ایلده مالاتیا دانیشمندیلرین الینه کچدی.دانیشمند قاضی بوهیموندی ایکی یوز آلتمئش مین دینارا آزاد اتدی. لاکین بو حریکت اونونلا قلچ آرسالان آراسئندا فیکیر آیرئلئقئنا سبب اولدو. ماراش اطرافئندا گدن دویوشده مغلوب اولان دانیشمند قاضی ۱۱۰۴جی ایلده اؤلدو. اونون اوغلو ملیک قاضی بیلیک حاکیمی اولدو . [[File:Danishmendids. 'Imad al-Din Dhu'l-Nun, at Kayseri. AD 1142-1176.jpg|thumb|upright=1.25| [[Melik Zünnun|ایمادادین زونون سیکه سی قئصریه ده]], ۱۱۴۲-۱۱۷۶ ]] دانشیمندلرین باشچئلارئ ۱۱۳۴جی ایلدن حربی اوغورلارئنن اوچون عاباسی خلیفه ، الموسترشد طرفینن ملیک عونوانینا تانئن دلار. ==قالقئ و میراثئ== *قیصریه جامیع مسجیدی (۱۱۴۳) *نیکسار جامیع مسجیدی (۱۱۴۵) *قیصریه گولوک مسجیدی و مدرسه لری *آماسیا خلیفت قاضی توربسی *ملیک قاضی توربسی(۱۱۶۴) * توکات یاغئباسان مدرسه سی(۱۱۵۲) * نیکسار یاغئباسان مدرسه سی (۱۱۵۸) [[File:Ekran görüntüsü 2023-01-11 003313.png|400×260px|left|thumb| یاغئ باسان مدرسه سی ]] ==بیلری== '''سیواس دا''': * [[دانیشمند قاضی]] (۱۰۸۴—۱۰۷۱) * [[قاضی قوموشتکین]] (۱۱۳۴—۱۰۸۴) * محمد (۱۱۳۴—۱۱۴۲) * [[ ایماد الدین زونون]] (۱۱۴۲) * [[نیظام الدین یاغئ باسان]] (۱۱۴۲—۱۱۶۴) * [[موجاهید جمال الدین قاضی]] (۱۱۶۴—۱۱۶۶) * [[شمس الدین ایبراهیم]] (۱۱۶۶) * [[شمس الدین ایسماعیل]] (۱۱۶۶—۱۱۶۸) * زونون (ایکینجی دفه, نصیرالدین ; ۱۱۷۴—۱۱۶۸) '''مالاتیادا''': * [[عین الدین بی]] (۱۱۰۵—۱۱۰۷) * [[ذولقرنین]] (۱۱۰۷—۱۱۲۲) * [[نصیرالدین محمد بی]] (۱۱۲۲—۱۱۵۲) * [[فخرالدین]] (۱۱۲۲—۱۱۲۹) * [[افریدون بی]] (۱۱۷۶—۱۱۸۴) * [[نصیرالدین محمد بی]](ایکینجی دفه; ۱۱۵۲—۱۱۲۲) == بیرده باخ == * [[تاریخ]] *[[ایمپیراتورلوق]] * [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] * [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]] == قایناقلار == {{قایناق}} *اینگلیسیجه ویکی پدیا {{ایمپیراتورلوقلار}} [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] r96lw0v11feflob1eabeiuur45xo6ib 0 78074 1587881 661678 2026-05-11T16:05:42Z CommonsDelinker 261 Replacing Public_Seal_of_Niue.svg with [[File:Public_Seal_of_Niue_(1974–2021).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: File:Public_Seal_of_Niue.svg merged with File:Public Seal of Niue (1974–2021).svg). 1587881 wikitext text/x-wiki [[فایل:Flag of Niue.svg|بندانگشتی|سول|نیووی اؤلکه‌سی‌نین بایراغی]] [[فایل:Public Seal of Niue (1974–2021).svg|بندانگشتی|سول]] [[فایل:Niue on the globe (Polynesia centered).svg|بندانگشتی|سول|نیووی نقشه اوستونده یئری]] '''نیووی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Niue) بیر اؤلکه دیر و باشکندی [[الوفی]] شهردیر. [[عمومی داخیلی محصول|عمومی داخیلی محصولو]] 10 میلیون دولار دیر. و ۲۶۱٫۴۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. رسمی دیلی [[اینگیلیس دیلی]] دیر. == قایناق‌لار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Niue | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:آدا دؤولت‌لر]] 7pfg4waluo9x6g5ujjbr9gsi9t4r44b 0 99087 1587883 1587522 2026-05-11T17:13:51Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587883 wikitext text/x-wiki {|class="sortable wikitable" style="text-align:right" |+ !Pos. !!Country (or dependent territory)!!Area (km²)!!Area (mi²)!!Population!!Density{{سخ}}(pop. /km²)!!Density{{سخ}}(pop. /mi²)!!Date!! class="unsortable" | Population source |- | align="center" |0|| align="left" |{{noflag}}'''[[Population density#Human population density|World]]''' (land only, excluding [[Antarctica]]) |{{convert|134940000|km2|disp=table}} |{{formatnum:{{worldpop}}}} |{{convert|<strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>|/km2|0|disp=table}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} | align="left" |[http://www.census.gov/popclock/ USCB's world population clock] |- | align="center" |0|| align="left" |{{noflag}}'''[[Population density#Human population density|World]]''' (land only) |{{convert|148940000|km2|disp=table}} |{{formatnum:{{worldpop}}}} |{{convert|<strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>|/km2|0|disp=table}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} | align="left" |[http://www.census.gov/popclock/ USCB's World population clock] |- | align="center" |0|| align="left" |{{noflag}}'''[[Population density#Human population density|World]]''' (with water) |{{convert|510072000|km2|disp=table}} |{{formatnum:{{worldpop}}}} |{{convert|<strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>|/km2|0|disp=table}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} | align="left" |[http://www.census.gov/popclock/ USCB's World population clock] |- | align="center" |1 | align="left" |''{{MAC}}'' ([[China]])<ref>Current [[Special Administrative Region]] (SAR) of the [[China|People's Republic of China]] (PRC). Former [[Portugal|Portuguese]] colony.</ref> |{{convert|30.5|km2|0|disp=table}} |۶۴۸٬۴۰۰ |{{convert|21259|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.dsec.gov.mo/TimeSeriesDatabase.aspx?KeyIndicatorID=12 Official quarterly estimate] |- | align="center" |2 | align="left" |{{MCO}} |{{convert|2.02|km2|2|disp=table}} |۳۷٬۵۵۰ |{{convert|18589|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.imsee.mc/Population-et-emploi Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128001937/http://www.imsee.mc/Population-et-emploi |date=2012-11-28 }} |- | align="center" |3 | align="left" |{{SIN}} |{{convert|719.2|km2|0|disp=table}} |۵٬۶۱۲٬۳۰۰ |{{convert|7804|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |date=2015-11-29 }} |- | align="center" |4 | align="left" |''{{HKG}}'' ([[China]]) |{{convert|1,105.7|km2|0|disp=table}} |۷٬۳۸۹٬۵۰۰ |{{convert|6683|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp Official estimate] |- | align="center" |5 | align="left" |''{{GIB}}'' ([[United Kingdom|UK]])<ref>Territory claimed by [[Spain]].</ref> |{{convert|6.8|km2|1|disp=table}} |۳۳٬۱۴۰ |{{convert|4874|/km2|0|disp=table}} |۷ مارس ۲۰۱۷ | align="left" |[https://www.gibraltar.gov.gi/new/sites/default/files/HMGoG_Documents/Abstract%202014.pdf Official estimate] |- | align="center" |6 | align="left" |{{BHR}} |{{convert|757|km2|0|disp=table}} |۱٬۴۵۱٬۲۰۰ |{{convert|1917|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170206163647/http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf |date=2017-02-06 }} |- | align="center" |7 | align="left" |{{VAT}} |{{convert|0.44|km2|2|disp=table}} |۸۰۰ |{{convert|1818|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031317/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html |date=2017-02-02 }} |- | align="center" |8 | align="left" |{{MLT}} |{{convert|315|km2|0|disp=table}} |۴۲۹٬۳۴۴ |{{convert|1363|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۴ | align="left" |[https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Pages/Demographic-Indicators.aspx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020065323/https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Pages/Demographic-Indicators.aspx |date=2017-10-20 }} |- | align="center" |9 | align="left" |''{{BER}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|52|km2|0|disp=table}} |۶۴٬۳۱۹ |{{convert|1237|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://www.gov.bm/sites/default/files/CENSUS-2010---Revised.pdf Revised 2010 census result] |- | align="center" |10 | align="left" |''{{SXM}}'' ([[Kingdom of the Netherlands]]) |{{convert|34|km2|0|disp=table}} |۳۹٬۴۱۰ |{{convert|1159|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://stat.gov.sx/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930004308/http://stat.gov.sx/ |date=2016-09-30 }} |- | align="center" |11 | align="left" |{{MDV}} |{{convert|298|km2|0|disp=table}} |۳۴۴٬۰۲۳ |{{convert|1154|/km2|0|disp=table}} |۲۰ سپتامبر ۲۰۱۴ | align="left" |[http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2015/10/Census-Summary-Tables1.pdf Preliminary 2014 census result] |- | align="center" |12 |{{data Bangladesh|popdens}} | align="left" |[https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Official population clock] |- | align="center" |13 | align="left" |''{{JEY}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|116|km2|0|disp=table}} |۱۰۴٬۲۰۰ |{{convert|898|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Population%20Estimate%202016%2020170622%20SU.pdf Official estimate] |- | align="center" |14 | align="left" |''{{GGY}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|78|km2|0|disp=table}} |۶۲٬۷۲۳ |{{convert|804|/km2|0|disp=table}} |۳۱ مارس ۲۰۱۶ | align="left" |[https://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=105766&p=0 Official estimate] |- | align="center" |15 | align="left" |''{{flag|Palestinian National Authority|name=Palestinian Territories}}''<ref>Borders and area of Palestinian autonomy are not final</ref> |{{convert|6,020|km2|0|disp=table}} |۴٬۸۱۶٬۵۰۳ |{{convert|800|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |date=2014-06-08 }} |- | align="center" |16 | align="left" |''{{MAF}}'' ([[France]]) |{{convert|54|km2|0|disp=table}} |۳۶٬۹۷۹ |{{convert|685|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate] |- | align="center" |17 | align="left" |{{BRB}} |{{convert|430|km2|0|disp=table}} |۲۸۵٬۷۱۹ |{{convert|664|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |18 | align="left" |{{flagicon|ROC}} ''[[Taiwan Area|Taiwan]]'' ([[Free area of the Republic of China|Republic of China]]) |{{convert|36,197|km2|0|disp=table}} |۲۳٬۵۵۷٬۴۶۷ |{{convert|651|/km2|0|disp=table}} |۱ سپتامبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=2014-07-04 }} |- | align="center" |19 | align="left" |{{MRI}} |{{convert|2,040|km2|0|disp=table}} |۱٬۲۶۳٬۸۲۰ |{{convert|620|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://statsmauritius.govmu.org/English/Publications/Pages/Pop_and_Vital_Stats_Yr16.aspx Official estimate] |- | align="center" |20 | align="left" |{{LBN}} |{{convert|10,452|km2|0|disp=table}} |۶٬۰۸۲٬۰۰۰ |{{convert|596|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |21 | align="left" |''{{ARU}}'' ([[Kingdom of the Netherlands]]) |{{convert|193|km2|0|disp=table}} |۱۱۰٬۸۸۲ |{{convert|575|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ | align="left" |[http://cbs.aw/wp/ Official quarterly estimate] |- | align="center" |22 | align="left" |''{{MYT}}'' ([[France]]) |{{convert|374|km2|0|disp=table}} |۲۱۲٬۶۰۰ |{{convert|568|/km2|0|disp=table}} |۲۱ اوت ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=19214&reg_id=27 2012 census result] |- | align="center" |23 | align="left" |{{SMR}} |{{convert|61|km2|0|disp=table}} |۳۳٬۲۶۳ |{{convert|545|/km2|0|disp=table}} |۳۱ اوت ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html# Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326182005/https://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html |date=2020-03-26 }} |- | align="center" |24 | align="left" |{{KOR}} |{{convert|100,210|km2|0|disp=table}} |۵۱٬۴۴۶٬۲۰۱ |{{convert|513|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://kosis.kr/nsportalStats/nsportalStats_0102Body.jsp?menuId=10 Annual official estimate] |- | align="center" |25 | align="left" |{{NRU}} |{{convert|21|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۰۸۴ |{{convert|480|/km2|0|disp=table}} |۳۰ اوکتوبر ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Nauru.html 2011 census result] |- | align="center" |26 | align="left" |{{RWA}} |{{convert|25,314|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۸۰۹٬۲۹۵ |{{convert|467|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://statistics.gov.rw/ Annual official estimate] |- | align="center" |27 | align="left" |{{TUV}} |{{convert|26|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۳۲۳ |{{convert|436|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |28 | align="left" |''{{BLM}}'' ([[France]]) |{{convert|21|km2|0|disp=table}} |۸٬۹۳۸ |{{convert|426|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate] |- | align="center" |29 | align="left" |{{COM}} |{{convert|1,861|km2|0|disp=table}} |۷۸۴٬۷۴۵ |{{convert|422|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://comoros.africadata.org/fr/DataAnalysis Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111213747/http://comoros.africadata.org/fr/DataAnalysis |date=2016-01-11 }} |- | align="center" |30 |{{data Netherlands|popdens}} | align="left" |[https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009222717/https://www.cbs.nl/en-gb/visualisaties/population-counter |date=2018-10-09 }} |- | align="center" |31 | align="left" |{{HAI}} |{{convert|27,065|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۹۱۱٬۸۱۹ |{{convert|403|/km2|0|disp=table}} |۳۱ مارس ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.ihsi.ht/pdf/projection/Estimat_PopTotal_18ans_Menag2015.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106110552/http://www.ihsi.ht/pdf/projection/Estimat_PopTotal_18ans_Menag2015.pdf |date=2015-11-06 }} |- | align="center" |32 |{{data India|popdens}} | align="left" |[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf Population clock based on 2011 census] |- | align="center" |33 |{{data Israel|popdens}} | align="left" |[http://cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915102003/http://www.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 |date=2018-09-15 }} |- | align="center" |34 | align="left" |''{{PRI}}'' ([[United States|US]])<ref>Commonwealth of the [[United States]].</ref> |{{convert|8,868|km2|0|disp=table}} |۳٬۴۱۱٬۳۰۷ |{{convert|385|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20141218204847/http://www.census.gov/popest/data/index.html Official estimate] |- | align="center" |35 | align="left" |{{BDI}} |{{convert|27,816|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۴۰۰٬۹۳۸ |{{convert|374|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071528/http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf |date=2019-04-03 }} |- | align="center" |36 | align="left" |{{BEL}} |{{convert|30,528|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۳۷۰٬۹۶۸ |{{convert|372|/km2|0|disp=table}} |۱ اوت ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111002452/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf |date=2014-11-11 }} |- | align="center" |37 | align="left" |''{{CUR}}'' ([[Kingdom of the Netherlands]]) |{{convert|444|km2|0|disp=table}} |۱۶۰٬۳۳۷ |{{convert|361|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.cbs.cw/ Official annual estimate] |- | align="center" |38 |{{data Philippines|popdens}} | align="left" |[http://rpo3.popcom.gov.ph/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915090120/http://rpo3.popcom.gov.ph/ |date=2015-09-15 }} |- | align="center" |39 | align="left" |''{{MTQ}}'' ([[France]]) |{{convert|1,128|km2|0|disp=table}} |۳۸۵٬۵۵۱ |{{convert|342|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate] |- | align="center" |40 | align="left" |''{{GUM}}'' ([[United States|US]]) |{{convert|541|km2|0|disp=table}} |۱۸۴٬۲۰۰ |{{convert|340|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://sdd.spc.int/en Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802204130/http://sdd.spc.int/en |date=2018-08-02 }} |- | align="center" |41 | align="left" |{{JPN}} |{{convert|377,944|km2|0|disp=table}} |۱۲۶٬۶۷۰٬۰۰۰ |{{convert|335|/km2|0|disp=table}} |۱ سپتامبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Monthly official estimate] |- | align="center" |42 | align="left" |''{{REU}}'' ([[France]]) |{{convert|2,512|km2|0|disp=table}} |۸۲۱٬۱۳۶ |{{convert|327|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate] |- | align="center" |43 | align="left" |{{SRI}} |{{convert|65,610|km2|0|disp=table}} |۲۱٬۴۴۴٬۰۰۰ |{{convert|327|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117022357/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf |date=2017-11-17 }} |- | align="center" |44 | align="left" |{{SLV}} |{{convert|21,040|km2|0|disp=table}} |۶٬۵۸۱٬۹۴۰ |{{convert|313|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |date=2020-04-22 }} |- | align="center" |45 | align="left" |{{MHL}} |{{convert|181|km2|0|disp=table}} |۵۶٬۰۸۶ |{{convert|310|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |46 | align="left" |''{{VIR}}'' ([[United States|US]]) |{{convert|352|km2|0|disp=table}} |۱۰۶٬۴۰۵ |{{convert|302|/km2|0|disp=table}} |۱ آوریل ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn180.html Final 2010 census result] |- | align="center" |47 | align="left" |{{GRD}} |{{convert|344|km2|0|disp=table}} |۱۰۳٬۳۲۸ |{{convert|300|/km2|0|disp=table}} |۱۲ مئی ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614004809/http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx |date=2012-06-14 }} |- | align="center" |48 | align="left" |''{{ASM}}'' ([[United States|US]]) |{{convert|197|km2|0|disp=table}} |۵۷٬۱۰۰ |{{convert|290|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://sdd.spc.int/en Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802204130/http://sdd.spc.int/en |date=2018-08-02 }} |- | align="center" |49 | align="left" |{{VNM}} |{{convert|331,212|km2|0|disp=table}} |۹۳٬۷۰۰٬۰۰۰ |{{convert|283|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=621&ItemID=18471 Official estimate] |- | align="center" |50 | align="left" |{{VCT}} |{{convert|389|km2|0|disp=table}} |۱۰۹٬۵۵۷ |{{convert|282|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://stats.gov.vc/LinkClick.aspx?fileticket=_6PsL6EZf6E%3d&tabid=131&mid=588 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909193008/http://stats.gov.vc/LinkClick.aspx?fileticket=_6PsL6EZf6E%3d&tabid=131&mid=588 |date=2016-09-09 }} |- | align="center" |51 | align="left" |{{LCA}} |{{convert|617|km2|0|disp=table}} |۱۶۹٬۱۱۵ |{{convert|274|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۲ | align="left" |[http://192.147.231.244:9090/stats/index.php/statistics/population Official estimmate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119182317/http://192.147.231.244:9090/stats/index.php/statistics/population |date=2016-11-19 }} |- | align="center" |52 | align="left" |{{GBR}} |{{convert|242,495|km2|0|disp=table}} |۶۵٬۶۴۸٬۰۰۰ |{{convert|271|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates Official estimate] |- | align="center" |53 | align="left" |{{TRI}} |{{convert|5,155|km2|0|disp=table}} |۱٬۳۵۶٬۶۳۳ |{{convert|263|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://cso.gov.tt/ Official annual estimate] |- | align="center" |54 |{{data Pakistan|popdens}} | align="left" |[http://www.pwd.punjab.gov.pk/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502230956/https://pwd.punjab.gov.pk/ |date=2019-05-02 }} |- | align="center" |55 | align="left" |{{JAM}} |{{convert|10,991|km2|0|disp=table}} |۲٬۷۳۰٬۸۹۴ |{{convert|248|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/Newpopulation.aspx Official estimate] |- | align="center" |56 | align="left" |''{{GLP}}'' ([[France]]) |{{convert|1,630|km2|0|disp=table}} |۴۰۲٬۱۱۹ |{{convert|247|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate] |- | align="center" |57 | align="left" |{{LIE}} |{{convert|160|km2|0|disp=table}} |۳۷٬۸۱۵ |{{convert|236|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.llv.li/#/1124/bevolkerungsstatistik--juni Official estimate] |- | align="center" |58 | align="left" |{{GER}} |{{convert|357,168|km2|0|disp=table}} |۸۲٬۸۰۰٬۰۰۰ |{{convert|232|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2017/01/PD17_033_12411.html Quarterly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020064643/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2017/01/PD17_033_12411.html |date=2017-10-20 }} |- | align="center" |59 | align="left" |{{QAT}} |{{convert|11,571|km2|0|disp=table}} |۲٬۶۳۴٬۲۳۴ |{{convert|228|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.mdps.gov.qa/en/Pages/default.aspx Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701211726/https://www.mdps.gov.qa/en/Pages/default.aspx |date=2018-07-01 }} |- | align="center" |60 | align="left" |{{LUX}} |{{convert|2,586|km2|0|disp=table}} |۵۹۰٬۶۶۷ |{{convert|228|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12857&IF_Language=eng&MainTheme=2&FldrName=1 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226225950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12857&IF_Language=eng&MainTheme=2&FldrName=1 |date=2021-02-26 }} |- | align="center" |61 | align="left" |{{KWT}} |{{convert|17,818|km2|0|disp=table}} |۴٬۰۰۷٬۰۰۰ |{{convert|225|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ Official estimate] |- | align="center" |62 | align="left" |''{{CAY}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|259|km2|0|disp=table}} |۵۵٬۴۵۶ |{{convert|214|/km2|0|disp=table}} |۱۰ اوکتوبر ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921135615/http://eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport |date=2013-09-21 }} |- | align="center" |63 | align="left" |{{DOM}} |{{convert|47,875|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۱۶۹٬۱۷۲ |{{convert|212|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074831/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=6641 |date=2017-05-25 }} |- | align="center" |64 | align="left" |{{NGA}} |{{convert|923,768|km2|0|disp=table}} |۱۹۱٬۸۳۶٬۰۰۰ |{{convert|208|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |65 | align="left" |{{SEY}} |{{convert|455|km2|0|disp=table}} |۹۴٬۲۰۵ |{{convert|207|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.nbs.gov.sc/downloads?task=document.viewdoc&id=104 Official estimate] |- | align="center" |66 | align="left" |{{SUI}} |{{convert|41,285|km2|0|disp=table}} |۸٬۴۴۸٬۵۸۵ |{{convert|205|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ |align=left|[https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.assetdetail.2820838.html Quarterly provisional figure] |- | align="center" |67 | align="left" |{{ITA}} |{{convert|301,308|km2|0|disp=table}} |۶۰٬۵۰۷٬۵۹۰ |{{convert|201|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ | align="left" |[http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716065929/http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html |date=2018-07-16 }} |- | align="center" |68 | align="left" |{{PRK}} |{{convert|120,540|km2|0|disp=table}} |۲۴٬۲۱۳٬۵۱۰ |{{convert|201|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۴ | align="left" |[http://kp.one.un.org/content/dam/unct/dprk/docs/2014%20SDHS%20Report_E_final.pdf Preliminary 2014 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031214/http://kp.one.un.org/content/dam/unct/dprk/docs/2014%20SDHS%20Report_E_final.pdf |date=2017-02-02 }} |- | align="center" |69 | align="left" |{{GAM}} |{{convert|10,690|km2|0|disp=table}} |۲٬۱۰۱٬۰۰۰ |{{convert|197|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |70 | align="left" |{{NPL}} |{{convert|147,181|km2|0|disp=table}} |۲۸٬۸۲۵٬۷۰۹ |{{convert|196|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128182055/http://cbs.gov.np/image/data/Population/Population%20projection%202011-2031/PopulationProjection2011-2031.pdf |date=2016-01-28 }} |- | align="center" |71 | align="left" |''{{VGB}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|151|km2|0|disp=table}} |۲۹٬۵۳۷ |{{convert|196|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.dpu.gov.vg/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020525210259/http://www.dpu.gov.vg/ |date=2002-05-25 }} |- | align="center" |72 | align="left" |{{ATG}} |{{convert|442|km2|0|disp=table}} |۸۶٬۲۹۵ |{{convert|195|/km2|0|disp=table}} |۲۷ مئی ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Antigua.html Preliminary 2011 census result] |- | align="center" |73 | align="left" |{{SKN}} |{{convert|270|km2|0|disp=table}} |۵۱٬۹۷۰ |{{convert|192|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۰۹ | align="left" |[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- | align="center" |74 | align="left" |{{STP}} |{{convert|1,001|km2|0|disp=table}} |۱۸۷٬۳۵۶ |{{convert|187|/km2|0|disp=table}} |۱۳ مئی ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/SaoTome.html 2012 census result] |- | align="center" |75 | align="left" |{{flag|Kosovo}}<ref>{{Kosovo-note}}</ref> |{{convert|10,910|km2|0|disp=table}} |۱٬۸۱۵٬۶۰۶ |{{convert|166|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Kosovo-Cities.html Official estimate] |- | align="center" |76 | align="left" |{{AND}} |{{convert|464|km2|0|disp=table}} |۷۶٬۲۴۶ |{{convert|164|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2012&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113143444/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic= |date=2017-11-13 }} |- | align="center" |77 | align="left" |{{MWI}} |{{convert|118,484|km2|0|disp=table}} |۱۸٬۶۲۲٬۰۰۰ |{{convert|157|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |78 | align="left" |{{UGA}} |{{convert|241,551|km2|0|disp=table}} |۳۷٬۶۷۳٬۸۰۰ |{{convert|156|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/census_2014_regional_reports/Population%20Projections_2015_2020.pdf Annual official estimate] |- | align="center" |79 | align="left" |''{{IMN}}'' |{{convert|572|km2|0|disp=table}} |۸۴٬۴۹۷ |{{convert|148|/km2|0|disp=table}} |۲۷ مارس ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/IsleOfMan.html 2011 census result] |- | align="center" |80 | align="left" |{{KIR}} |{{convert|726|km2|0|disp=table}} |۱۰۶٬۴۶۱ |{{convert|147|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |81 | align="left" |{{CYP}} |{{convert|5,896|km2|0|disp=table}} |۸۶۲٬۰۰۰ |{{convert|146|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/C6ECE5795EAC1ED8C2257AB70038FCD4?OpenDocument&sub=1&sel=1&e=&print Official estimate] |- | align="center" |82 | align="left" |{{TON}} |{{convert|720|km2|0|disp=table}} |۱۰۴٬۲۷۰ |{{convert|145|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |83 | align="left" |{{FSM}} |{{convert|701|km2|0|disp=table}} |۱۰۱٬۳۵۱ |{{convert|145|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |84 | align="left" |{{GUA}} |{{convert|108,889|km2|0|disp=table}} |۱۵٬۸۰۶٬۶۷۵ |{{convert|145|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۴ | align="left" |[http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores Annual Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314175005/http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores |date=2014-03-14 }} |- | align="center" |85 |{{data China|popdens}} | align="left" |[http://data.stats.gov.cn/ Official population clock] |- | align="center" |86 | align="left" |''{{TKL}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |{{convert|10|km2|0|disp=table}} |۱٬۴۱۱ |{{convert|141|/km2|0|disp=table}} |۱۸ اوکتوبر ۲۰۱۱ | align="left" |[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf |date=2012-08-15 }} |- | align="center" |87 | align="left" |''{{AIA}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|96|km2|0|disp=table}} |۱۳٬۴۵۲ |{{convert|140|/km2|0|disp=table}} |۱۱ مئی ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html Preliminary 2011 census result] |- | align="center" |88 | align="left" |{{IDN}} |{{convert|1,904,569|km2|0|disp=table}} |۲۶۱٬۸۹۰٬۹۰۰ |{{convert|138|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark_Proyeksi%20Penduduk%20Indonesia%202010-2035.pdf Official projection] |- | align="center" |89 | align="left" |{{CZE}} |{{convert|78,867|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۵۸۸٬۰۶۳ |{{convert|134|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ | align="left" |[https://www.czso.cz/csu/czso/population Official quarterly estimate] |- | align="center" |90 | align="left" |{{DNK}} |{{convert|43,098|km2|0|disp=table}} |۵٬۷۵۶٬۱۷۰ |{{convert|134|/km2|0|disp=table}} |۳۱ مارس ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal.aspx Quarterly official estimate] |- | align="center" |91 | align="left" |{{THA}} |{{convert|513,120|km2|0|disp=table}} |۶۸٬۴۱۴٬۰۰۰ |{{convert|133|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |92 | align="left" |{{TOG}} |{{convert|56,600|km2|0|disp=table}} |۷٬۱۷۸٬۰۰۰ |{{convert|127|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat-togo.org/index.php/thematiques/statistiques-demographiques/32-thematiques/statistiques-demographiques/etat-structure/79-perspectives-demo Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908020603/http://www.stat-togo.org/index.php/thematiques/statistiques-demographiques/32-thematiques/statistiques-demographiques/etat-structure/79-perspectives-demo |date=2015-09-08 }} |- | align="center" |93 | align="left" |{{FRA}} |{{convert|543,965|km2|0|disp=table}} |۶۷٬۱۵۸٬۰۰۰ |{{convert|123|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 Monthly official estimate] |- | align="center" |94 | align="left" |{{POL}} |{{convert|312,685|km2|0|disp=table}} |۳۸٬۴۲۶٬۰۰۰ |{{convert|123|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://stat.gov.pl/podstawowe-dane/ Official estimate] |- | align="center" |95 | align="left" |{{CPV}} |{{convert|4,033|km2|0|disp=table}} |۴۹۱٬۸۷۵ |{{convert|122|/km2|0|disp=table}} |۱۶ ژوئن ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.ine.cv/actualise/dadostat/files/7ba5fbd5-bf0a-4faf-a734-0495ba9f80f0evolução%20da%20população%20residente%20em%20cabo%20verde,%201900%20-2010.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003130545/http://www.ine.cv/actualise/dadostat/files/7ba5fbd5-bf0a-4faf-a734-0495ba9f80f0evolu%C3%A7%C3%A3o%20da%20popula%C3%A7%C3%A3o%20residente%20em%20cabo%20verde%2C%201900%20-2010.pdf |date=2012-10-03 }} |- | align="center" |96 | align="left" |{{GHA}} |{{convert|238,533|km2|0|disp=table}} |۲۸٬۹۵۶٬۵۸۷ |{{convert|121|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.statsghana.gov.gh/ Official projection] |- | align="center" |97 | align="left" |''{{MNP}}'' ([[United States|US]]) |{{convert|457|km2|0|disp=table}} |۵۳٬۸۸۳ |{{convert|118|/km2|0|disp=table}} |۱ آوریل ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn178.html Final 2010 census result] |- | align="center" |98 | align="left" |{{UAE}} |{{convert|83,600|km2|0|disp=table}} |۹٬۸۵۶٬۰۰۰ |{{convert|118|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/index.aspx Official estimate] |- | align="center" |99 | align="left" |{{AZE}} |{{convert|86,600|km2|0|disp=table}} |۹٬۸۳۶٬۷۰۰ |{{convert|114|/km2|0|disp=table}} |۱ مئی ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.gov.az/news/macroeconomy.php?page=1&lang=en Official estimate] |- | align="center" |100 | align="left" |{{PRT}} |{{convert|92,090|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۳۰۹٬۵۷۳ |{{convert|112|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpgid=ine_main&xpid=INE Official estimate] |- | align="center" |101 |{{data Jordan|popdens}} | align="left" |[https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Official population clock] |- | align="center" |102 | align="left" |{{SVK}} |{{convert|49,036|km2|0|disp=table}} |۵٬۴۳۵٬۳۴۳ |{{convert|111|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=68588 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031417/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=68588 |date=2017-02-02 }} |- | align="center" |103 | align="left" |{{AUT}} |{{convert|83,879|km2|0|disp=table}} |۸٬۸۱۷٬۵۱۴ |{{convert|105|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۷ |align="left"|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html Official quarterly estimate] |- | align="center" |104 | align="left" |{{HUN}} |{{convert|93,029|km2|0|disp=table}} |۹٬۷۹۹٬۰۰۰ |{{convert|105|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ksh.hu/gyorstajekoztatok/#/en/document/nep1612 Annual official estimate] |- | align="center" |105 | align="left" |{{MDA}} |{{convert|33,843|km2|0|disp=table}} |۳٬۵۵۰٬۹۰۰ |{{convert|105|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103& Official estimate] |- | align="center" |106 | align="left" |{{CUB}} |{{convert|109,884|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۲۳۹٬۲۲۴ |{{convert|102|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.one.cu/aec2015/03%20Poblacion.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329125044/http://www.one.cu/aec2015/03%20Poblacion.pdf |date=2017-03-29 }} |- | align="center" |107 | align="left" |{{TUR}} |{{convert|783,562|km2|0|disp=table}} |۷۹٬۸۱۴٬۸۷۱ |{{convert|102|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.turkstat.gov.tr/Start.do Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108091816/http://www.turkstat.gov.tr/Start.do |date=2017-11-08 }} |- | align="center" |108 | align="left" |{{SVN}} |{{convert|20,273|km2|0|disp=table}} |۲٬۰۶۴٬۸۳۶ |{{convert|102|/km2|0|disp=table}} |۱ آوریل ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.si/StatWeb/en Official quarterly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225093240/http://www.stat.si/StatWeb/en |date=2021-02-25 }} |- | align="center" |109 | align="left" |{{ARM}} |{{convert|29,743|km2|0|disp=table}} |۲٬۹۷۹٬۹۰۰ |{{convert|100|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=19001&submit=Search Official quarterly estimate] |- | align="center" |110 | align="left" |{{ALB}} |{{convert|28,703|km2|0|disp=table}} |۲٬۸۷۶٬۵۹۱ |{{convert|100|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.instat.gov.al/en/themes/population/publications/books/2017/population-of-albania,-1-januar-2017.aspx Official annual estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016015101/http://www.instat.gov.al/en/themes/population/publications/books/2017/population-of-albania,-1-januar-2017.aspx |date=2017-10-16 }} |- | align="center" |111 | align="left" |{{SYR}} |{{convert|185,180|km2|0|disp=table}} |۱۸٬۲۷۰٬۰۰۰ |{{convert|99|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN estimate] |- | align="center" |112 | align="left" |{{SLE}} |{{convert|71,740|km2|0|disp=table}} |۷٬۰۷۵٬۶۴۱ |{{convert|99|/km2|0|disp=table}} |۴ دسامبر ۲۰۱۵ | align="left" |[https://www.statistics.sl/wp-content/uploads/2016/06/2015-Census-Provisional-Result.pdf Preliminary 2015 census result] |- | align="center" |113 | align="left" |{{BEN}} |{{convert|112,622|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۰۰۲٬۵۷۸ |{{convert|98|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.insae-bj.org/Migration.html?file=files/stats-demographiques/STATISTIQUES%20DEMOGRAPHIQUES.xlsx Official projection] |- | align="center" |114 |{{data Malaysia|popdens}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Malaysia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> | align="left" |[http://www.statistics.gov.my/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=2008-06-11 }} |- | align="center" |115 | align="left" |{{CRI}} |{{convert|51,100|km2|0|disp=table}} |۴٬۹۴۷٬۴۹۰ |{{convert|97|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.inec.go.cr/ Official estimate] |- | align="center" |116 | align="left" |{{DMA}} |{{convert|739|km2|0|disp=table}} |۷۱٬۲۹۳ |{{convert|96|/km2|0|disp=table}} |۱۴ مئی ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf |date=2019-06-08 }} |- | align="center" |117 | align="left" |{{ETH}} |{{convert|1,063,652|km2|0|disp=table}} |۱۰۱٬۸۵۳٬۰۰۰ |{{convert|96|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |118 |{{data Egypt|popdens}} | align="left" |[http://www.capmas.gov.eg/ Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907025744/https://www.capmas.gov.eg/ |date=2023-09-07 }} |- | align="center" |119 | align="left" |{{TRNC}} |{{convert|3355|km2|0|disp=table}} |۳۱۳٬۶۲۶ |{{convert|93|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۴ | align="left" |[http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108225108/http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf |date=2016-01-08 }} |- | align="center" |120 | align="left" |{{ESP}} |{{convert|505,990|km2|0|disp=table}} |۴۶٬۵۲۸٬۹۶۶ |{{convert|92|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628123003/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 |date=2017-06-28 }} |- | align="center" |121 | align="left" |{{SRB}} |{{convert|77,474|km2|0|disp=table}} |۷٬۰۵۸٬۳۲۲ |{{convert|91|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=4225 Official estimate] |- | align="center" |122 | align="left" |{{IRQ}} |{{convert|434,128|km2|0|disp=table}} |۳۸٬۲۷۴٬۶۱۸ |{{convert|88|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |123 | align="left" |{{KHM}} |{{convert|181,035|km2|0|disp=table}} |۱۵٬۸۴۸٬۴۹۵ |{{convert|88|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/rp12_ch10.pdf Official annual projection] |- | align="center" |124 | align="left" |{{KEN}} |{{convert|581,834|km2|0|disp=table}} |۴۹٬۶۹۹٬۸۶۲ |{{convert|85|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |125 | align="left" |{{GRE}} |{{convert|131,957|km2|0|disp=table}} |۱۰٬۷۸۳٬۷۴۸ |{{convert|82|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110002613/http://www.statistics.gr/en/statistics/-/publication/SPO18/- |date=2021-01-10 }} |- | align="center" |126 | align="left" |{{ROM}} |{{convert|238,391|km2|0|disp=table}} |۱۹٬۶۳۸٬۰۰۰ |{{convert|82|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2017e.pdf Official annual estimate] |- | align="center" |127 | align="left" |{{MKD}} |{{convert|25,713|km2|0|disp=table}} |۲٬۰۷۳٬۷۰۲ |{{convert|81|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Official estimate] |- | align="center" |128 | align="left" |{{MYA}} |{{convert|676,577|km2|0|disp=table}} |۵۴٬۳۶۳٬۴۲۶ |{{convert|80|/km2|0|disp=table}} |۲۹ مارس ۲۰۱۴ | align="left" |[http://www.straitstimes.com/news/asia/east-asia/story/myanmar-census-shows-population-9-million-fewer-estimated-20140830 Preliminary 2014 census result] |- | align="center" |129 | align="left" |{{HON}} |{{convert|112,492|km2|0|disp=table}} |۸٬۸۶۶٬۳۵۱ |{{convert|79|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ine.gob.hn/images/Productos%20ine/censo/Censo%202013/Proyecciones/Proyecciones%20Ine%202017.xlsx Official projection] |- | align="center" |130 | align="left" |{{SEN}} |{{convert|196,722|km2|0|disp=table}} |۱۵٬۲۵۶٬۳۴۶ |{{convert|78|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ansd.sn/ Official estimate] |- | align="center" |131 |{{data Morocco|popdens}} | align="left" |[http://www.hcp.ma/ Official population clock] |- | align="center" |132 | align="left" |''{{PYF}}'' ([[France]]) |{{convert|3,521|km2|0|disp=table}} |۲۶۸٬۲۷۰ |{{convert|76|/km2|0|disp=table}} |۲۲ اوت ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.ispf.pf/Libraries/RP2012/Premiers_résultats_population_légale.sflb.ashx Preliminary 2012 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221193409/http://www.ispf.pf/Libraries/RP2012/Premiers_r%C3%A9sultats_population_l%C3%A9gale.sflb.ashx |date=2014-02-21 }} |- | align="center" |133 | align="left" |''{{TCA}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|497|km2|0|disp=table}} |۳۷٬۹۱۰ |{{convert|76|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.sppdtci.com/welcome Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071744/http://www.sppdtci.com/welcome |date=2019-04-03 }} |- | align="center" |134 | align="left" |{{CIV}} |{{convert|322,921|km2|0|disp=table}} |۲۴٬۲۹۵٬۰۰۰ |{{convert|75|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |135 | align="left" |{{UKR}}<ref name="auto">Excludes [[Crimea]]</ref> |{{convert|576,500 |km2|0|disp=table}} |۴۲٬۴۴۴٬۹۱۹ |{{convert|74|/km2|0|disp=table}} |۱ سپتامبر ۲۰۱۷ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20160808023040/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp Monthly official estimate] |- | align="center" |136 | align="left" |{{CRO}} |{{convert|56,542|km2|0|disp=table}} |۴٬۱۵۴٬۲۱۳ |{{convert|73|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705025245/http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG |date=2017-07-05 }} |- | align="center" |137 | align="left" |{{BFA}} |{{convert|270,764|km2|0|disp=table}} |۱۹٬۶۳۲٬۱۴۷ |{{convert|73|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf Annual official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221060141/http://www.insd.bf/n/contenu/autres_publications/Projections_demographiques_sous_nationales_2007-2020.pdf |date=2016-12-21 }} |- | align="center" |138 | align="left" |{{UZB}} |{{convert|444,103|km2|0|disp=table}} |۳۲٬۱۲۰٬۵۰۰ |{{convert|72|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.uz/en/statinfo/demograficheskie-dannye Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714180152/http://stat.uz/en/statinfo/demograficheskie-dannye |date=2017-07-14 }} |- | align="center" |139 | align="left" |{{TLS}} |{{convert|14,919|km2|0|disp=table}} |۱٬۰۶۶٬۴۰۹ |{{convert|71|/km2|0|disp=table}} |۱۱ ژوئیه ۲۰۱۰ | align="left" |[http://dne.mof.gov.tl/ Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816060817/http://dne.mof.gov.tl/ |date=2012-08-16 }} |- | align="center" |140 | align="left" |{{BIH}} |{{convert|51,209|km2|0|disp=table}} |۳٬۵۳۱٬۱۵۹ |{{convert|69|/km2|0|disp=table}} |۳۰ سپتامبر ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |date=2017-12-24 }} |- | align="center" |141 | align="left" |{{TUN}} |{{convert|163,610|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۳۰۴٬۴۸۲ |{{convert|69|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.ins.tn/fr/themes/population#417 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610170957/http://www.ins.tn/fr/themes/population#417 |date=2016-06-10 }} |- | align="center" |142 | align="left" |{{LES}} |{{convert|30,355|km2|0|disp=table}} |۲٬۰۷۴٬۰۰۰ |{{convert|68|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN estimate] |- | align="center" |143 | align="left" |{{BRU}} |{{convert|5,765|km2|0|disp=table}} |۳۹۳٬۱۶۲ |{{convert|68|/km2|0|disp=table}} |۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010121333/http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf |date=2012-10-10 }} |- | align="center" |144 | align="left" |{{IRL}} |{{convert|70,273|km2|0|disp=table}} |۴٬۷۵۷٬۹۷۶ |{{convert|68|/km2|0|disp=table}} |۲۴ آوریل ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2016-preliminaryresults/ Official census figures] |- | align="center" |145 | align="left" |{{SAM}} |{{convert|2,831|km2|0|disp=table}} |۱۸۷٬۸۲۰ |{{convert|66|/km2|0|disp=table}} |۷ نوْوامبر ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.sbs.gov.ws/ Final 2011 census result] |- | align="center" |146 | align="left" |{{SWZ}} |{{convert|17,364|km2|0|disp=table}} |۱٬۱۴۵٬۹۷۰ |{{convert|66|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.swazistats.org.sz/images/reports/Swaziland%20Population%20Projections%202007_2030%20Report.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622185212/http://www.swazistats.org.sz/images/reports/Swaziland%20Population%20Projections%202007_2030%20Report.pdf |date=2019-06-22 }} |- | align="center" |147 | align="left" |''{{BES}}'' ([[Netherlands]]) |{{convert|322|km2|0|disp=table}} |۲۱٬۱۳۳ |{{convert|66|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate] |- | align="center" |148 | align="left" |''{{NFK}}'' ([[Australia]]) |{{convert|35|km2|0|disp=table}} |۲٬۳۰۲ |{{convert|66|/km2|0|disp=table}} |۹ اوت ۲۰۱۱ | align="left" |[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf |date=2016-03-03 }} |- | align="center" |149 | align="left" |{{ECU}} |{{convert|255,595|km2|0|disp=table}} |{{formatnum: <strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>۰۰}} |{{formatnum: <strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>}} |{{formatnum: <strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} | align="left" |[http://www.inec.gob.ec/proyecciones_poblacionales/relojnew.swf Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121131641/http://www.inec.gob.ec/proyecciones_poblacionales/relojnew.swf |date=2013-01-21 }} |- | align="center" |150 | align="left" |{{BUL}} |{{convert|111,002|km2|0|disp=table}} |۷٬۱۰۱٬۸۵۹ |{{convert|64|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.nsi.bg/en/content/15001/прессъобщение/population-and-demographic-processes-2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625083115/http://www.nsi.bg/en/content/15001/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/population-and-demographic-processes-2016 |date=2018-06-25 }} |- | align="center" |151 | align="left" |''{{COK}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |{{convert|237|km2|0|disp=table}} |۱۴٬۹۷۴ |{{convert|63|/km2|0|disp=table}} |۱ دسامبر ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230514/http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf |date=2013-05-02 }} |- | align="center" |152 | align="left" |{{MEX}} |{{convert|1,967,138|km2|0|disp=table}} |۱۲۳٬۵۱۸٬۰۰۰ |{{convert|63|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Proyecciones/Datos/Bases_de_Datos/Indicadores_demograficos/CSV/baseindidemMX.csv Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205000208/http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Proyecciones/Datos/Bases_de_Datos/Indicadores_demograficos/CSV/baseindidemMX.csv |date=2017-12-05 }} |- | align="center" |153 | align="left" |{{YEM}} |{{convert|455,000|km2|0|disp=table}} |۲۸٬۲۵۰٬۰۰۰ |{{convert|62|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |154 | align="left" |{{TJK}} |{{convert|143,100|km2|0|disp=table}} |۸٬۸۲۹٬۳۰۰ |{{convert|62|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.tj/en Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306125630/http://www.stat.tj/en/ |date=2012-03-06 }} |- | align="center" |155 | align="left" |{{TAN}} |{{convert|883,749|km2|0|disp=table}} |۵۱٬۵۵۷٬۳۶۵ |{{convert|58|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.nbs.go.tz/ Official annual estimate] |- | align="center" |156 | align="left" |{{GNQ}} |{{convert|28,051|km2|0|disp=table}} |۱٬۶۲۲٬۰۰۰ |{{convert|58|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.guineaecuatorialpress.com/estadistica.php Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107063158/https://www.guineaecuatorialpress.com/404.shtml |date=2019-01-07 }} |- | align="center" |157 | align="left" |{{PAN}} |{{convert|74,177|km2|0|disp=table}} |۴٬۰۹۸٬۱۳۵ |{{convert|55|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P4741CUADRO14.xls Official projection] |- | align="center" |158 | align="left" |{{GEO}} |{{convert|69,700|km2|0|disp=table}} |۳٬۷۱۸٬۲۰۰ |{{convert|53|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Official estimate] |- | align="center" |159 | align="left" |{{GUI}} |{{convert|245,857|km2|0|disp=table}} |۱۲٬۷۱۷٬۱۷۶ |{{convert|52|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |160 | align="left" |{{NIC}} |{{convert|121,428|km2|0|disp=table}} |۶٬۲۶۲٬۷۰۳ |{{convert|52|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.bcn.gob.ni/publicaciones/periodicidad/anual/nicaragua_cifras/nicaragua_cifras.pdf Official estimate] |- | align="center" |161 | align="left" |{{CMR}} |{{convert|466,050|km2|0|disp=table}} |۲۳٬۲۴۸٬۰۴۴ |{{convert|50|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.bucrep.cm/index.php/en/ Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224204444/http://www.bucrep.cm/index.php/en/ |date=2021-02-24 }} |- | align="center" |162 |{{data Iran|popdens}} | align="left" |[https://web.archive.org/web/20141226020501/http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=133 Official population clock] |- | align="center" |163 | align="left" |''{{MSR}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|102|km2|0|disp=table}} |۴٬۹۲۲ |{{convert|48|/km2|0|disp=table}} |۱۲ مئی ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf |date=2019-04-03 }} |- | align="center" |164 | align="left" |''{{WLF}}'' ([[France]]) |{{convert|274|km2|0|disp=table}} |۱۳٬۱۳۵ |{{convert|48|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |165 | align="left" |{{FIJ}} |{{convert|18,333|km2|0|disp=table}} |۸۶۹٬۴۵۸ |{{convert|47|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.statsfiji.gov.fj/ Official estimate] |- | align="center" |166 | align="left" |{{RSA}} |{{convert|1,220,813|km2|0|disp=table}} |۵۶٬۵۲۱٬۹۰۰ |{{convert|46|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf Official estimate] |- | align="center" |167 | align="left" |{{BLR}} |{{convert|207,600|km2|0|disp=table}} |۹٬۴۹۵٬۸۰۰ |{{convert|46|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.belstat.gov.by/en/ Quarterly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101195839/http://www.belstat.gov.by/en/ |date=2019-11-01 }} |- | align="center" |168 | align="left" |{{AFG}} |{{convert|645,807|km2|0|disp=table}} |۲۹٬۷۲۴٬۳۲۳ |{{convert|46|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706033430/http://www.cso.gov.af/en/page/demography-and-socile-statistics/demograph-statistics/3897111 |date=2018-07-06 }} |- | align="center" |169 | align="left" |{{MNE}} |{{convert|13,812|km2|0|disp=table}} |۶۲۲٬۳۸۷ |{{convert|45|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.monstat.org/eng/page.php?id=234&pageid=48 Official estimate] |- | align="center" |170 | align="left" |{{ERI}} |{{convert|121,100|km2|0|disp=table}} |۵٬۴۸۲٬۰۰۰ |{{convert|45|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN estimate] |- | align="center" |171 | align="left" |{{LBR}} |{{convert|97,036|km2|0|disp=table}} |۴٬۲۸۹٬۵۲۰ |{{convert|44|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.lisgis.net/pg_img/Population%20Projection%20final%20110512.pdf Official projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224150241/http://www.lisgis.net/pg_img/Population%20Projection%20final%20110512.pdf |date=2021-02-24 }} |- | align="center" |172 | align="left" |{{MDG}} |{{convert|587,041|km2|0|disp=table}} |۲۵٬۵۷۱٬۰۰۰ |{{convert|44|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |173 |{{data Colombia|popdens}}<!-- Do not replace this with a manual calculation. Template:Data Colombia, like other data templates do for other countries, is used to automatically calculate today's population based on official sources. If this country's population is not accurate, please update the data template, not this article. --> | align="left" |[http://www.dane.gov.co/reloj Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028083854/http://www.dane.gov.co/reloj/ |date=2016-10-28 }} |- | align="center" |174 | align="left" |{{PLW}} |{{convert|488|km2|0|disp=table}} |۲۰٬۹۰۱ |{{convert|43|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |175 | align="left" |{{GNB}} |{{convert|36,125|km2|0|disp=table}} |۱٬۵۵۳٬۸۲۲ |{{convert|43|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat-guinebissau.com/publicacao/Projeccao_demografica.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031343/http://www.stat-guinebissau.com/publicacao/Projeccao_demografica.pdf |date=2017-02-02 }} |- | align="center" |176 | align="left" |{{LIT}} |{{convert|65,300|km2|0|disp=table}} |۲٬۸۱۹٬۷۵۳ |{{convert|43|/km2|0|disp=table}} |۱ اوت ۲۰۱۷ | align="left" |[http://osp.stat.gov.lt/ Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224040352/http://osp.stat.gov.lt/ |date=2021-02-24 }} |- | align="center" |177 | align="left" |''{{CCK}}'' ([[Australia]]) |{{convert|14|km2|0|disp=table}} |۵۵۰ |{{convert|39|/km2|0|disp=table}} |۹ اوت ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result] |- | align="center" |178 | align="left" |{{DJI}} |{{convert|23,000|km2|0|disp=table}} |۸۶۴٬۶۱۸ |{{convert|38|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.ministere-finances.dj/Annuaire2012Ver02102012-Correct3.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053048/http://www.ministere-finances.dj/Annuaire2012Ver02102012-Correct3.pdf |date=2016-03-04 }} |- | align="center" |179 | align="left" |{{ZIM}} |{{convert|390,757|km2|0|disp=table}} |۱۴٬۵۴۲٬۲۳۵ |{{convert|37|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |date=2016-04-28 }} |- | align="center" |180 | align="left" |{{COD}} |{{convert|2,345,095|km2|0|disp=table}} |۸۵٬۰۲۶٬۰۰۰ |{{convert|36|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.ins-rdc.org/sites/default/files/Montage%20AnnuStat%20FINAL%202%20From%20VEROUILLE%20_0.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160114103852/http://www.ins-rdc.org/sites/default/files/Montage%20AnnuStat%20FINAL%202%20From%20VEROUILLE%20_0.pdf |date=2016-01-14 }} |- | align="center" |181 | align="left" |''{{flag|Saint Helena}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|122|km2|0|disp=table}} |۴٬۵۳۴ |{{convert|37|/km2|0|disp=table}} |۷ فئوریه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2016/06/Census-2016-summary-report.pdf 2016 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017192624/http://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2016/06/Census-2016-summary-report.pdf |date=2016-10-17 }} |- | align="center" |182 | align="left" |''{{FRO}}'' ([[Denmark]]) |{{convert|1,399|km2|0|disp=table}} |۴۸٬۲۴۴ |{{convert|34|/km2|0|disp=table}} |۱ آوریل ۲۰۱۳ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands Monthly official estimate] |- | align="center" |183 | align="left" |{{VEN}} |{{convert|916,445|km2|0|disp=table}} |۳۱٬۴۳۱٬۱۶۴ |{{convert|34|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071317/http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls |date=2019-04-03 }} |- | align="center" |184 | align="left" |{{MOZ}} |{{convert|799,380|km2|0|disp=table}} |۲۷٬۱۲۸٬۵۳۰ |{{convert|34|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ine.gov.mz/estatisticas/estatisticas-demograficas-e-indicadores-sociais/projeccoes-da-populacao/populacao-projectada-por-distritos-maputo-cidade-2007_2040.xls/at_download/file Official estimate] |- | align="center" |185 |{{data United States|Popdens}} | align="left" |[http://www.census.gov/popclock Official population clock] |- | align="center" |186 | align="left" |{{KGZ}} |{{convert|199,945|km2|0|disp=table}} |۶٬۱۴۰٬۲۰۰ |{{convert|31|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://stat.kg/ru/publications/doklad-socialno-ekonomicheskoe-polozhenie-kyrgyzskoj-respubliki/ Official estimate] |- | align="center" |187 | align="left" |{{LAT}} |{{convert|64,562|km2|0|disp=table}} |۱٬۹۳۵٬۸۰۰ |{{convert|30|/km2|0|disp=table}} |۱ اوت ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628214416/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |date=2013-06-28 }} |- | align="center" |188 | align="left" |{{EST}} |{{convert|45,339|km2|0|disp=table}} |۱٬۳۱۵٬۶۳۵ |{{convert|29|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.ee/main-indicators Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }} |- | align="center" |189 | align="left" |{{LAO}} |{{convert|236,800|km2|0|disp=table}} |۶٬۴۹۲٬۴۰۰ |{{convert|27|/km2|0|disp=table}} |۱ مارس ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.lsb.gov.la/ Preliminary 2015 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318122158/https://www.lsb.gov.la/ |date=2020-03-18 }} |- | align="center" |190 | align="left" |{{BHS}} |{{convert|13,940|km2|0|disp=table}} |۳۵۱٬۴۶۱ |{{convert|25|/km2|0|disp=table}} |۳ مئی ۲۰۱۰ | align="left" |[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/056411800.pdf Final 2010 census result]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | align="center" |191 | align="left" |''{{SPM}}'' ([[France]]) |{{convert|242|km2|0|disp=table}} |۶٬۰۸۱ |{{convert|25|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate] |- | align="center" |192 | align="left" |{{PER}} |{{convert|1,285,216|km2|0|disp=table}} |۳۱٬۸۲۶٬۰۱۸ |{{convert|25|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls Official projrction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034728/http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls |date=2015-09-24 }} |- | align="center" |193 |{{data Brazil|popdens}} | align="left" |[http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html Official estimate] |- | align="center" |194 | align="left" |{{ANG}} |{{convert|1,246,700|km2|0|disp=table}} |۲۸٬۳۵۹٬۶۳۴ |{{convert|23|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604103235/http://www.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=ine |date=2016-06-04 }} |- | align="center" |195 | align="left" |{{CHL}} |{{convert|756,096|km2|0|disp=table}} |۱۷٬۳۷۳٬۸۳۱ |{{convert|23|/km2|0|disp=table}} |۳۱ اوت ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ine.cl/prensa/detalle-prensa/2017/08/31/segun-cifras-preliminares-del-censo-2017-poblacion-censada-en-chile-llega-a-17373831-personas Preliminary 2017 census result] |- | align="center" |196 | align="left" |{{SOM}} |{{convert|637,657|km2|0|disp=table}} |۱۴٬۷۴۳٬۰۰۰ |{{convert|23|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |197 | align="left" |{{SOL}} |{{convert|28,370|km2|0|disp=table}} |۶۵۱٬۷۰۰ |{{convert|23|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://sdd.spc.int/en/resources/document-library?view=download&format=raw&fileId=580 Official annual estimate]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | align="center" |198 |{{data Sweden|popdens}} | align="left" |[http://www.scb.se/en/ Official population clock] |- | align="center" |199 | align="left" |{{ZAM}} |{{convert|752,612|km2|0|disp=table}} |۱۶٬۴۰۵٬۲۲۹ |{{convert|22|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/Zambia%20Census%20Projection%202011%20-%202035.pdf Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226001102/http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/Zambia%20Census%20Projection%202011%20-%202035.pdf |date=2021-02-26 }} |- | align="center" |200 | align="left" |{{SDN}} |{{convert|1,839,542|km2|0|disp=table}} |۴۰٬۷۸۲٬۷۴۲ |{{convert|22|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.cbs.gov.sd/en/download.php?id=45&file=Pop._Proj._by_satates137.pdf&count=65 Official annual projection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020065151/http://www.cbs.gov.sd/en/download.php?id=45&file=Pop._Proj._by_satates137.pdf&count=65 |date=2017-10-20 }} |- | align="center" |201 | align="left" |{{VAN}} |{{convert|12,190|km2|0|disp=table}} |۲۷۲٬۴۵۹ |{{convert|22|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ | align="left" |[http://sdd.spc.int/en/news/latest-news/138-vanuatu-2016-post-pam-mini-census-report Official mini-census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718105012/http://sdd.spc.int/en/news/latest-news/138-vanuatu-2016-post-pam-mini-census-report |date=2018-07-18 }} |- | align="center" |202 | align="left" |{{BTN}} |{{convert|38,394|km2|0|disp=table}} |{{formatnum: <strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>}} |{{formatnum: <strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>}} |{{formatnum: <strong class="error">عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»</strong>}} |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} | align="left" |[http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&slider1=1 Official population clock]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | align="center" |203 | align="left" |{{SSD}} |{{convert|644,329|km2|0|disp=table}} |۱۲٬۵۷۵٬۷۱۴ |{{convert|20|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- | align="center" |204 | align="left" |{{URU}} |{{convert|176,215|km2|0|disp=table}} |۳٬۲۸۶٬۳۱۴ |{{convert|19|/km2|0|disp=table}} |۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20120112153208/http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html Final 2011 census result] |- | align="center" |205 | align="left" |''{{ALA}}'' ([[Finland]]) |{{convert|1,552|km2|0|disp=table}} |۲۸٬۵۰۲ |{{convert|18|/km2|0|disp=table}} |۳۱ دسامبر ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 |date=2016-11-15 }} |- | align="center" |206 | align="left" |{{ALG}} |{{convert|2,381,741|km2|0|disp=table}} |۴۱٬۶۹۷٬۴۹۸ |{{convert|18|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.ons.dz/IMG/pdf/DemogAlgerienne_2016.pdf Official projection] |- | align="center" |207 | align="left" |{{NER}} |{{convert|1,186,408|km2|0|disp=table}} |۲۱٬۴۷۷٬۳۴۸ |{{convert|18|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN Projection] |- | align="center" |208 |{{data New Zealand|popdens}} | align="left" |[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }} |- | align="center" |209 | align="left" |{{PNG}} |{{convert|462,840|km2|0|disp=table}} |۸٬۱۵۱٬۳۰۰ |{{convert|18|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۶ | align="left" |[http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716183647/http://prism.spc.int/regional-data-and-tools/population-statistics |date=2017-07-16 }} |- | align="center" |210 | align="left" |{{PAR}} |{{convert|406,752|km2|0|disp=table}} |۶٬۹۵۳٬۶۴۶ |{{convert|17|/km2|0|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Estimacion%20y%20proyeccion%20Nacional.pdf Official estimate] |- | align="center" |211 | align="left" |{{BLZ}} |{{convert|22,965|km2|0|disp=table}} |۳۸۷٬۸۷۹ |{{convert|17|/km2|0|disp=table}} |۳۰ ژوئن ۲۰۱۷ | align="left" |[http://sib.org.bz/ Official annual estimate] |- | align="center" |212 | align="left" |{{FIN}} |{{convert|338,424|km2|0|disp=table}} |۵٬۵۰۹٬۹۸۴ |{{convert|16|/km2|0|disp=table}} |۳۰ سپتامبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://tilastokeskus.fi/til/vamuu/index_en.html Official monthly estimate] |- | align="center" |213 | align="left" |{{NOR}} |{{convert|323,782|km2|0|disp=table}} |۵٬۲۹۰٬۲۸۸ |{{convert|16|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://ssb.no/en/forside?hide-from-left-menu=true&language-code=en&menu-root-alternative-language=true Quarterly official estimate] |- | align="center" |214 | align="left" |{{ARG}} |{{convert|2,780,400|km2|0|disp=table}} |۴۴٬۰۴۴٬۸۱۱ |{{convert|16|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://www.indec.gob.ar/nivel4_default.asp?id_tema_1=2&id_tema_2=24&id_tema_3=84 Annual official estimate] |- | align="center" |215 | align="left" |{{SAU}} |{{convert|2,149,690|km2|0|disp=table}} |۳۳٬۹۰۵٬۳۲۰ |{{convert|16|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://www.stats.gov.sa/en/43 Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803060537/https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/population_by_age_groups_and_gender_en.pdf |date=2020-08-03 }} |- | align="center" |216 | align="left" |{{COG}} |{{convert|342,000|km2|0|disp=table}} |۵٬۲۶۱٬۰۰۰ |{{convert|15|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |217 | align="left" |{{MLI}} |{{convert|1,248,574|km2|0|disp=table}} |۱۸٬۵۴۲٬۰۰۰ |{{convert|15|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |218 | align="left" |''{{CXR}}'' ([[Australia]]) |{{convert|137|km2|0|disp=table}} |۲٬۰۷۲ |{{convert|15|/km2|0|disp=table}} |۹ اوت ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result] |- | align="center" |219 | align="left" |''{{NCL}}'' ([[France]]) |{{convert|18,575|km2|0|disp=table}} |۲۵۸٬۹۵۸ |{{convert|14|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=158&Itemid=42&lang=en Official estimate] |- | align="center" |220 | align="left" |{{OMN}} |{{convert|309,500|km2|0|disp=table}} |۴٬۱۸۳٬۸۴۱ |{{convert|14|/km2|0|disp=table}} |۹ ژوئن ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website Weekly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530052708/http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website |date=2014-05-30 }} |- | align="center" |221 | align="left" |{{TKM}} |{{convert|491,210|km2|0|disp=table}} |۵٬۷۵۸٬۰۰۰ |{{convert|12|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |222 | align="left" |{{CHA}} |{{convert|1,284,000|km2|0|disp=table}} |۱۴٬۹۰۰٬۰۰۰ |{{convert|12|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |223 | align="left" |''{{flag|Ascension Island}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|88|km2|0|disp=table}} |۸۸۰ |{{convert|10|/km2|0|disp=table}} |۱۰ فئوریه ۲۰۰۸ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20140629183023/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Saint_Helena/Saint_Helena.pdf Preliminary 2008 census result] |- | align="center" |224 | align="left" |{{BOL}} |{{convert|1,098,581|km2|0|disp=table}} |۱۱٬۱۴۵٬۷۷۰ |{{convert|10|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20110924073930/http://www.ine.gob.bo/ Official estimate] |- | align="center" |225 | align="left" |{{RUS}}<ref>Including the population and area of [[Republic of Crimea]] and Federal City of [[Sevastopol]], Russia's administrative areas on the [[Crimea|Crimean Peninsula]] which are claimed by Ukraine.</ref> |{{convert|17,125,242|km2|0|disp=table}} |۱۴۶٬۸۰۹٬۶۴۳ |{{convert|9|/km2|0|disp=table}} |۱ اوت ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.gks.ru/bgd/free/b17_00/IssWWW.exe/Stg/dk08/8-0.doc Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118213735/http://www.gks.ru/bgd/free/b17_00/IssWWW.exe/Stg/dk08/8-0.doc |date=2017-11-18 }} |- | align="center" |226 | align="left" |{{GAB}} |{{convert|267,667|km2|0|disp=table}} |۲٬۰۲۵٬۱۳۷ |{{convert|8|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |227 | align="left" |{{CAF}} |{{convert|622,436|km2|0|disp=table}} |۴٬۶۵۹٬۰۸۰ |{{convert|7|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN projection] |- | align="center" |228 | align="left" |{{KAZ}} |{{convert|2,724,900|km2|0|disp=table}} |۱۸٬۰۹۶٬۹۰۰ |{{convert|7|/km2|0|disp=table}} |۱ اوکتوبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.stat.gov.kz/faces/homePage Official monthly estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906014010/http://www.stat.gov.kz/faces/homePage |date=2014-09-06 }} |- | align="center" |229 | align="left" |''{{NIU}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |{{convert|261|km2|0|disp=table}} |۱٬۶۱۳ |{{convert|6|/km2|0|disp=table}} |۱۰ سپتامبر ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Niue.html Final 2011 census result] |- | align="center" |230 | align="left" |{{GUY}} |{{convert|214,999|km2|0|disp=table}} |۷۸۴٬۸۹۴ |{{convert|4|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۰ | align="left" |[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202031300/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf |date=2017-02-02 }} |- | align="center" |231 | align="left" |{{LBY}} |{{convert|1,770,060|km2|0|disp=table}} |۶٬۳۷۴٬۶۱۶ |{{convert|4|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۷ | align="left" |[http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN estimate] |- | align="center" |232 |{{data Canada|popdens}} | align="left" |[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Official estimate] |- | align="center" |233 | align="left" |{{BOT}} |{{convert|581,730|km2|0|disp=table}} |۲٬۰۲۴٬۹۰۴ |{{convert|3.5|/km2|0|disp=table}} |۲۲ اوت ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525113252/http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf |date=2013-05-25 }} |- | align="center" |234 | align="left" |{{MTN}} |{{convert|1,030,700|km2|0|disp=table}} |۳٬۴۶۱٬۰۴۱ |{{convert|3.4|/km2|0|disp=table}} |۲۰۱۳ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20150925151255/http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Official estimate] |- | align="center" |235 | align="left" |{{ISL}} |{{convert|102,775|km2|0|disp=table}} |۳۴۶٬۷۵۰ |{{convert|3.4|/km2|0|disp=table}} |۳۰ سپتامبر ۲۰۱۷ | align="left" |[http://www.statice.is/ Official estimate] |- | align="center" |236 | align="left" |{{SUR}} |{{convert|163,820|km2|0|disp=table}} |۵۳۴٬۱۸۹ |{{convert|3.3|/km2|0|disp=table}} |۱۳ اوت ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Suriname.html Preliminary 2012 census result] |- | align="center" |237 |{{data Australia|popdens|1}} | align="left" |[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Official estimate] |- | align="center" |238 | align="left" |''{{GUF}}'' ([[France]]) |{{convert|86,504|km2|0|disp=table}} |۲۴۴٬۱۱۸ |{{convert|2.8|/km2|0|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate] |- | align="center" |239 | align="left" |{{NAM}} |{{convert|825,118|km2|0|disp=table}} |۲٬۱۱۳٬۰۷۷ |{{convert|2.6|/km2|0|disp=table}} |۲۸ اوت ۲۰۱۱ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Namibia.html Final 2011 census result] |- | align="center" |240 | align="left" |{{flagicon|SADR}} [[Western Sahara]]<ref>Administration is split between [[Morocco]] and the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]], both of which claim the entire territory.</ref> |{{convert|252,120|km2|0|disp=table}} |۵۶۷٬۰۰۰ |{{convert|2.2|/km2|1|disp=table}} |۱ ژوئیه ۲۰۱۳ | align="left" |UN estimate |- | align="center" |241 | align="left" |{{MNG}} |{{convert|1,564,100|km2|0|disp=table}} |۳٬۰۰۰٬۰۰۰ |{{convert|1.9|/km2|1|disp=table}} |۲۴ ژانویه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.infomongolia.com/ct/ci/6068 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034911/http://www.infomongolia.com/ct/ci/6068 |date=2015-09-24 }} |- | align="center" |242 | align="left" |''{{flag|Tristan da Cunha}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|207|km2|0|disp=table}} |۲۶۶ |{{convert|1.3|/km2|1|disp=table}} |۱۰ فئوریه ۲۰۰۸ | align="left" |[https://web.archive.org/web/20140629183023/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Saint_Helena/Saint_Helena.pdf Preliminary 2008 census result] |- | align="center" |243 | align="left" |''{{PCN}}'' ([[United Kingdom|UK]]) |{{convert|47|km2|0|disp=table}} |۵۶ |{{convert|1.2|/km2|1|disp=table}} |۲۰۱۳ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html 2013 census result] |- | align="center" |244 | align="left" |''{{FLK}}'' ([[United Kingdom|UK]])<ref>Islands claimed by [[Argentina]].</ref> |{{convert|12,173|km2|0|disp=table}} |۲٬۵۶۳ |{{convert|0.21|/km2|2|disp=table}} |۱۵ آوریل ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.falklands.gov.fk/our-people 2012 census result] |- | align="center" |245 | align="left" |''{{SJM}}'' ([[Norway]]) |{{convert|61,399|km2|0|disp=table}} |۲٬۶۵۵ |{{convert|0.04|/km2|2|disp=table}} |۱ سپتامبر ۲۰۱۲ | align="left" |[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Official estimate] |- | align="center" |246 | align="left" |''{{GRL}}'' ([[Denmark]]) |{{convert|2,166,000|km2|0|disp=table}} |۵۵٬۹۸۴ |{{convert|0.03|/km2|2|disp=table}} |۱ ژانویه ۲۰۱۵ | align="left" |[http://www.stat.gl/default.asp?lang=en Official estimate] |- !Pos. !!Country (or dependent territory)!!Area (km²)!!Area (mi²)!!Population!!Density{{سخ}}(pop. /km²)!!Density{{سخ}}(pop. /mi²)!!Date!!Population source |} == قایناقلار == {{قایناق}} ctd3fe9u97um2578zbj993cvxu7bfcp 0 100470 1587967 1452552 2026-05-11T23:51:56Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587967 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=کانی سایر |شکیل=کانی سایر |شکیل آدی= |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[اوْیونچو]] |میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] |تحصیل = |دوْغوم تاریخ ={{birth date and age|1912|11|27}} |دوْغوم یئر =[[Pueblo, Colorado]], آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |اؤلوم تاریخ =2018 |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری= |ایمضا= | وب‌سایت = }} '''کانی سایر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Connie Sawyer) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[اوْیونچو]] == اوْینادیغی فیلم‌لر == {| class="wikitable" |- ! ایل !آدی !روْل ! نوت |- |1959 || ''[[A Hole in the Head]]'' || Miss Wexler |<ref name=":0" /> |- |1961 || ''[[Ada (film)|Ada]]'' || Alice Sweet |<ref name=":2" /> |- |rowspan="2" |1966 || ''[[The Last of the Secret Agents?]]'' || Florence |Uncredited<ref name=":7" /> |- |''For Pete's Sake'' || | |- |1967 || ''[[The Way West (film)|The Way West]]'' || Mrs. McBee |<ref name=":2" /> |- |rowspan="2" |1969 || ''[[True Grit (1969 film)|True Grit]]'' || Talkative woman at hanging |Uncredited<ref name=":4" /> |- | ''[[Bob & Carol & Ted & Alice]]'' || Waitress |Uncredited |- |1971 || ''[[Five Desperate Women]]'' || Mrs. Brown |TV movie<ref>{{Cite book|title=Television Fright Films of the 1970s|last=MacFarland|first=|publisher=|year=2011|isbn=|location=|pages=67}}</ref> |- |rowspan="2" |1972 || ''[[Evil Roy Slade]]'' || Aggie Potter |TV movie<ref>{{Cite book|title=The Kings & Queens of Hollywood Comedy|last=Rowan|first=Terry|publisher=Lulu|year=|isbn=|location=|pages=98}}</ref> |- |''[[The Strangers in 7A]]'' || Mrs. Layton |TV moive<ref name=":7" /> |- |1975 || ''[[The Man in the Glass Booth]]'' || Mrs. Levi |<ref name=":7" /> |- |1977 || ''[[Oh, God! (film)|Oh, God!]]'' || Mrs. Green |<ref name=":4" /> |- |1978 || ''[[Foul Play (1978 film)|Foul Play]]'' || Screaming Lady |TV movie<ref>{{Cite book|title=Academy Awards Oscar Annual|last=Osborne|first=Robert|publisher=|year=1979|isbn=|location=|pages=94}}</ref> |- |rowspan="2" |1979 || ''[[Fast Break (film)|Fast Break]]'' || Mom |<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/meet-oldest-working-member-sag-790518|title=Meet the Oldest Working Member of SAG|work=The Hollywood Reporter|access-date=January 23, 2018|language=en}}</ref> |- |''[[...And Justice for All (film)|...And Justice for All]]'' || Gitel |<ref name=":8" /> |- |1984 || ''[[The Rosebud Beach Hotel]]'' || Carlotta |<ref>{{Cite book|title=The Christopher Lee Filmography: All Theatrical Releases, 1948–2003|last=Johnson|first=Tom|publisher=MacFarland|year=2009|isbn=|location=|pages=339}}</ref> |- |1985 || ''[[Hot Chili]]'' || Mrs. Houston |<ref>{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/movies/hot-chili/cast/101276/|title=Hot Chili|website=TVGuide.com|language=en|access-date=January 23, 2018}}</ref> |- |1987 || ''[[Nights in White Satin (film)|Nights in White Satin]]'' || Martha |<ref>{{Cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/503861/Nights-in-White-Satin/|title=Nights in White Satin (1987) - Overview - TCM.com|website=Turner Classic Movies|language=en|access-date=January 23, 2018}}</ref> |- |rowspan=2 |1989 || ''[[Far from Home (1989 film)|Far From Home]]'' || Viney Hunt |<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b008ghnn|title=Far from Home - BBC Two|website=BBC|access-date=January 23, 2018}}</ref> |- |''[[When Harry Met Sally...]]'' || Documentary Couple #2 |<ref name=":3" /> |- |rowspan=3 |1990 || ''[[Blue Desert]]'' || Elderly lady |<ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba746ec15|title=Connie Sawyer|work=BFI|access-date=January 23, 2018|language=en}}</ref> |- |''[[The End of Innocence (film)|The End of Innocence]]'' || Grandma | |- |''[[The Bonfire of the Vanities]]'' || Ruskin Family member |<ref name=":1" /> |- |1992 || ''[[The Opposite Sex and How to Live with Them]]'' || Waitress from Hell |<ref>{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/movies/the-opposite-sex-and-how-to-live-with-them/cast/129545/|title=The Opposite Sex And How To Live With Them|website=TVGuide.com|language=en|access-date=January 23, 2018}}</ref> |- |rowspan="2" |1994 || ''Roseanne and Tom: Behind the Scenes'' || Motel Clerk |TV movie<ref>{{Cite book|title=Variety and Daily Variety Television Reviews, 1993-1994|last=Prouty|first=|publisher=Taylor and Francis|year=1996|isbn=|location=|pages=}}</ref> |- |''[[Dumb and Dumber]]'' || Elderly lady |<ref name=":2" /> |- |1995|| ''Scorpion Spring'' || Diner Waitress |<ref name=":8" /> |- |1996|| ''It Came From Outer Space II'' || Mrs. Otis |TV movie<ref>{{Cite book|title=Cyborgs, Santa Claus and Satan: Science Fiction, Fantasy and Horror Films Made for Television|url=https://archive.org/details/cyborgssantaclau0000sher|last=Sherman|first=Fraser|publisher=MacFarland|year=2009|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/cyborgssantaclau0000sher/page/100 101]}}</ref> |- |rowspan="2" |1998 |''[[Out of Sight]]'' || Old Elevator Lady |<ref name=":1" /> |- |''[[Where's Marlowe?]]'' || Skip's mother |<ref name=":8" /> |- |rowspan=2 |2002 || ''[[The Trip (2002 film)|The Trip]]'' || Barbara Baxter |<ref name=":7" /> |- |''Staring at the Sun'' || Grace |Short<ref>{{Cite web|url=http://www.erichaywood.com/site/director.html|title=eric haywood. director.|website=www.erichaywood.com|language=en|access-date=January 23, 2018|accessdate=2019-03-13|archivedate=2017-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713105346/http://www.erichaywood.com/site/director.html}}</ref> |- |rowspan=2|2003 || ''[[View from the Top]]'' || Grandma Stewart |<ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/connie-sawyer/credits/228744/|title=Connie Sawyer|website=TVGuide.com|language=en|access-date=January 23, 2018}}</ref> |- |''[[Something's Gotta Give (film)|Something's Gotta Give]]'' || Lady at the market |<ref name=":1" /> |- |2004 || ''[[Promised Land (2004 film)|Promised Land]]'' || Hazel |<ref>{{Cite book|title=Promised Land - A Film by Michael Bertrami|last=Bertrami|first=Michael|publisher=57th International Film Festival, Locarno|year=2004|isbn=|location=|pages=}}</ref> |- |2005 || ''Complete Guide to Guys'' || Senior Wife | |- |2006 || ''[[Relative Strangers]]'' || Old Lady | |- |2007 || ''[[Kiss the Bride (2007 film)|Kiss the Bride]]'' || Aunt Minnie |<ref name=":5" /> |- |2008 || ''[[Pineapple Express (film)|Pineapple Express]]'' || Faye Belogus |<ref name=":1" /> |- |2009 || ''[[The Office (U.S. TV series)|The Office]]'' || Nana | |- |2010 || ''Watch Out for Slick'' || Gussie |<ref>{{Cite web|url=http://www.marvinkaplan.com/buy-marvins-movie|title=Buy Marvin's Movie|website=www.marvinkaplan.com|language=en|access-date=January 23, 2018}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |rowspan=2|2014 || ''[[Lovesick (2014 film)|Lovesick]]'' || Nana Bebe |<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.vvdailypress.com/news/20160809/approaching-104-actress-connie-sawyer-still-eyeing-roles|title=Approaching 104, actress Connie Sawyer still eyeing roles|last=Press|first=Nick Thomas For the Daily|work=VVdailypress.com|access-date=January 23, 2018|language=en}}</ref> |- |''Entanglement'' || Rose |Short, (final film role)<ref>{{Cite news|url=http://popculture.com/celebrity/2018/01/22/connie-sawyer-oldest-working-actress-dies-105/|title=Connie Sawyer, Hollywood’s Oldest Working Actress, Dies at 105|work=Celebrity|access-date=January 23, 2018|language=en}}</ref> |} == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Connie Sawyer|Connie Sawyer]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Connie Sawyer | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار]] 7z4sb2yssn23batekp16ajm56i4ptu5 0 102328 1587964 1556131 2026-05-11T23:47:25Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587964 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=ماری ویلسون |شکیل=ماری ویلسون |شکیل آدی=Marie Wilson 1954.JPG |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[اوْیونچو]] |میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] |تحصیل = |دوْغوم تاریخ ={{birth date|1916|8|19|mf=y}} |دوْغوم یئر =[[آناهایم]], [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] |اؤلوم تاریخ ={{death date and age|1972|11|23|1916|8|19}} |اؤلوم یئر =[[هالیوود]], U.S. |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری= |ایمضا= | وب‌سایت = }} '''ماری ویلسون''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Marie Wilson (American actress)) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[اوْیونچو]] ۵۶  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۳ نوْوامبر ۱۹۷۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. == اوْینادیغی فیلم‌لر == {| class="wikitable sortable" |- ! ایل !آدی !روْل ! class="unsortable"|Notes |- | rowspan="2" | [[1934 in film|1934]] | ''[[Down to Their Last Yacht]]'' | Ship Passenger | {{Plain list | * Romantic comedy and musical film directed by [[Paul Sloane (director)|Paul Sloane]]<ref name="Down to Their Last Yacht">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/761/Down-to-Their-Last-Yacht/full-credits.html|title=Down to Their Last Yacht|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> * Uncredited }} |- | ''[[Babes in Toyland (1934 film)|Babes in Toyland]]'' | Mary Quite Contrary | {{Plain list | * Musical film directed by [[Charley Rogers]] and [[Gus Meins]]<ref name="Babes in Toyland">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/20646/Babes-in-Toyland/full-credits.html|title=Babes in Toyland|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> * Based on [[Victor Herbert]]'s popular 1903 operetta ''[[Babes in Toyland (operetta)|Babes in Toyland]]''.{{sfn|Brown|2016|page=128}} }} |- | rowspan="5" | [[1935 in film|1935]] | ''[[Ladies Crave Excitement]]'' | Girl | {{Plain list | * Action and comedy film directed by [[Nick Grinde]]<ref name="Ladies Crave Excitement">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/80578/Ladies-Crave-Excitement/full-credits.html|title=Ladies Crave Excitement|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> * Uncredited }} |- | ''The Girl Friend'' | Girl | Musical film directed by [[Edward Buzzell]]<ref name="The Girl Friend">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/76293/The-Girl-Friend/full-credits.html|title=The Girl Friend|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[Stars Over Broadway]]'' | Molly | Musical film directed by [[William Keighley]]<ref name="Stars Over Broadway">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/833/Stars-over-Broadway/full-credits.html|title=Stars Over Broadway|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[Miss Pacific Fleet]]'' | Virginia 'Vergie' Matthews | Comedy film directed by [[Ray Enright]]<ref name="Miss Pacific Fleet">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/919/Miss-Pacific-Fleet/full-credits.html|title=Miss Pacific Fleet|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[Broadway Hostess]]'' | Dorothy | Romantic comedy musical film directed by [[Frank McDonald (director)|Frank McDonald]]<ref name="Broadway Hostess">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/1756/Broadway-Hostess/full-credits.html|title=Broadway Hostess|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | rowspan="5" | [[1936 in film|1936]] | ''[[Colleen (1936 film)|Colleen]]'' | Mabel | Romantic and musical film directed by [[Alfred E. Green]]<ref name="Colleen">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2436/Colleen/full-credits.html|title=Colleen|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[The Big Noise (1936 American film)|The Big Noise]]'' | Daisy | Comedy and crime film directed by Frank McDonald<ref name="The Big Noise">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/68692/The-Big-Noise/full-credits.html|title=The Big Noise|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref>{{sfn|Hischak|2015||page=560}} |- | ''[[Satan Met a Lady]]'' | Miss Murgatroyd | {{Plain list | * Detective film directed by [[William Dieterle]]<ref name="Satan Met a Lady">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/937/Satan-Met-a-Lady/full-credits.html|title=Satan Met a Lady|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> * A loose adaptation of the 1929 novel ''[[The Maltese Falcon (novel)|The Maltese Falcon]]''{{ref|1|1}} by [[Dashiell Hammett]]<ref name="Satan"/> * Directed by [[Roy Del Ruth]]<ref name="The Maltese Falcon 1931">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/1764/The-Maltese-Falcon/full-credits.html|title=The Maltese Falcon 1931|work=[[Turner Classic Movies]]|publisher=[[Turner Broadcasting System]] ([[Time Warner]])|location=[[آتلانتا]]|accessdate=September 21, 2016}}</ref> }} |- | ''[[China Clipper (1936 film)|China Clipper]]'' | Sunny Avery | Drama film directed by Ray Enright<ref name="China Clipper">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/1214/China-Clipper/full-credits.html|title=China Clipper|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[King of Hockey]]'' | Elsie | Drama film directed by [[Noel M. Smith]]<ref name="King of Hockey">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2799/King-of-Hockey/full-credits.html|title=King of Hockey|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | rowspan="4" | [[1937 in film|1937]] | ''[[Melody for Two]]'' | Camille Casey | Musical film directed by Louis King<ref name="Melody for Two">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/3489/Melody-for-Two/full-credits.html|title=Melody for Two|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref>{{sfn|Pool|2008|page=79}} |- | ''[[Public Wedding]]'' | Tessie | Comedy film directed by Nick Grinde<ref name="Public Wedding">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2492/Public-Wedding/full-credits.html|title=Public Wedding|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015736/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2492/Public-Wedding/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Over the Goal]]'' | Co-ed | {{Plain list | * Comedy film directed by Noel M. Smith<ref name="Over the Goal">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2594/Over-the-Goal/full-credits.html|title=Over the Goal|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2018-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180131024741/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2594/Over-the-Goal/full-credits.html}}</ref> * Uncredited }} |- | ''[[The Great Garrick]]'' | Nicolle | {{Plain list | * Historical and comedy film directed by [[James Whale]]<ref name="The Great Garrick">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/625/The-Great-Garrick/full-credits.html|title=The Great Garrick|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2018-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181021111459/http://www.tcm.com/tcmdb/title/625/The-Great-Garrick/full-credits.html}}</ref> * Based on the play ''Ladies and Gentlemen'' by [[Ernest Vajda]]{{sfn|Goble|1999|page=471}} }} |- | rowspan="4" | [[1938 in film|1938]] | ''[[The Invisible Menace]]'' | Sally | Mystery film directed by [[John Farrow]]<ref name="The Invisible Menace">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/79370/The-Invisible-Menace/full-credits.html|title=The Invisible Menace|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2019-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190428221616/http://www.tcm.com/tcmdb/title/79370/The-Invisible-Menace/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Fools for Scandal]]'' | Myrtle | {{Plain list | * Screwball comedy produced and directed by [[Mervyn LeRoy]]<ref name="Fools for Scandal">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2896/Fools-for-Scandal/full-credits.html|title=Fools for Scandal|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2019-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190621034600/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2896/Fools-for-Scandal/full-credits.html}}</ref> * Based on the unproduced<ref name=tcmart>{{cite web|last=Miller|first=Frank|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2896/Fools-for-Scandal/articles.html|title=Fools for Scandal|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2019-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190621034032/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2896/Fools-for-Scandal/articles.html}}</ref> 1936 play ''Return Engagement'' by [[Nancy Hamilton]], James Shute, and Rosemary Casey{{sfn|Hamilton|2016|pages=3, 13}} }} |- | ''[[Boy Meets Girl (1938 film)|Boy Meets Girl]]''{{sfn|Maltin|2008|page=168}} | Susie | Screwball comedy directed by [[Lloyd Bacon]].<ref name="Boy Meets Girl">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/61/Boy-Meets-Girl/full-credits.html|title=Boy Meets Girl|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200323122914/http://www.tcm.com/tcmdb/title/61/Boy-Meets-Girl/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Broadway Musketeers]]'' | Miss Connie Todd | Drama film directed by [[John Farrow]]<ref name="Broadway Musketeers">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2317/Broadway-Musketeers/full-credits.html|title=Broadway Musketeers|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2018-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180921153344/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2317/Broadway-Musketeers/full-credits.html}}</ref> |- | rowspan="4" | [[1939 in film|1939]] | ''[[Sweepstakes Winner]]'' | Jennie Jones | Comedy film directed by [[William C. McGann]]<ref name="Sweepstakes Winner">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2066/Sweepstakes-Winner/full-credits.html|title=Sweepstakes Winner|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015728/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2066/Sweepstakes-Winner/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Waterfront (1939 film)|Waterfront]]'' | Ruby Waters | {{Plain list | * Action and crime film directed by [[Terry O. Morse]]<ref name="Waterfront">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/1964/Waterfront/full-credits.html|title=Waterfront|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 16, 2016|archivedate=2019-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207015908/http://www.tcm.com/tcmdb/title/1964/Waterfront/full-credits.html}}</ref> * Adapted from the play ''Blind Spot'' by [[Kenyon Nicholson]]<ref name="Cagney">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4cqaWZn9zkoC&pg=PT591&lpg=PT591&dq=Blind+Spot,+by+Kenyon+Nicholson&source=bl&ots=KgzlCMqmMB&sig=_c3owPvMjnC9M4Zbut2AxYB-xz4&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjc_cDVl5XPAhVEw4MKHboeClMQ6AEIJDAB#v=onepage&q=Blind%20Spot%2C%20by%20Kenyon%20Nicholson&f=false|title=CAGNEY|edition=1st|first=John|last=McCabe|publisher=[[Carroll & Graf Publishers]]|year=1999|location=[[نیویورک]]|isbn=978-0786705801}}</ref>{{sfn|Goble|1999|page=532}}{{sfn|Yogerst|2016|page=48}}{{sfn|The American Film Institute|1997|page=1114}}{{sfn|Aaker|2013|page=20}} }} |- | ''[[Should Husbands Work?]]'' | Myrtle | Comedy film directed by [[Gus Meins]]<ref name="Should Husbands Work?">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/90026/Should-Husbands-Work-/full-credits.html|title=Should Husbands Work?|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015729/http://www.tcm.com/tcmdb/title/90026/Should-Husbands-Work-/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[The Cowboy Quarterback]]'' | Maizie Williams | Comedy film directed by Noel M. Smith<ref name="The Cowboy Quarterback">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/71680/Cowboy-Quarterback/full-credits.html|title=The Cowboy Quarterback|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015730/http://www.tcm.com/tcmdb/title/71680/Cowboy-Quarterback/full-credits.html}}</ref>{{sfn|Tibbetts|Welsh|2010|page=55}} |- | rowspan="4"| [[1941 in film|1941]] | ''[[Virginia (1941 film)|Virginia]]'' | Connie Potter | Drama film directed by [[Edward H. Griffith]]<ref name="Virginia">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/94856/Virginia/full-credits.html|title=Virginia|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2019-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402130657/http://www.tcm.com/tcmdb/title/94856/Virginia/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Rookies on Parade]]'' | Kitty Mulloy | Musical-comedy film directed by [[Joseph Santley]]<ref name="Rookies on Parade">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/88618/Rookies-on-Parade/full-credits.html|title=Rookies on Parade|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 15, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015728/http://www.tcm.com/tcmdb/title/88618/Rookies-on-Parade/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Flying Blind (film)|Flying Blind]]'' | Veronica Gimble | Action-comedy film directed by Frank McDonald<ref name="Flying Blind">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/75231/Flying-Blind/full-credits.html|title=Flying Blind!|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2018-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180616153615/http://www.tcm.com/tcmdb/title/75231/Flying-Blind/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Harvard, Here I Come!]]'' | Zella Phipps | Comedy film directed by [[Lew Landers]]<ref name="Harvard, Here I Come!">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/77445/Harvard-Here-I-Come/full-credits.html|title=Harvard, Here I Come!|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | rowspan="2" | [[1942 in film|1942]] | ''[[Broadway (1942 film)|Broadway]]'' | Grace | Crime-drama musical film directed by [[William A. Seiter]]<ref name="Broadway">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/69737/Broadway/full-credits.html|title=Broadway|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015738/http://www.tcm.com/tcmdb/title/69737/Broadway/full-credits.html}}</ref> |- | ''She's in the Army''{{sfn|Curley|Wetta|1992|page=146}}{{sfn|=Monush|2003|page=792}} | Susan Slatterty | Comedy-drama film directed by [[Jean Yarbrough]]<ref name="She's in the Army">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/89926/She-s-in-the-Army/full-credits.html|title=She's in the Army|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2019-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191215065507/http://www.tcm.com/tcmdb/title/89926/She-s-in-the-Army/full-credits.html}}</ref> |- | rowspan="3" | [[1944 in film|1944]] | ''[[You Can't Ration Love]]'' | Bubbles Keenan | Comedy film directed by Lester Fuller<ref name="You Can't Ration Love">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/96455/You-Can-t-Ration-Love/full-credits.html|title=You Can't Ration Love|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015729/http://www.tcm.com/tcmdb/title/96455/You-Can-t-Ration-Love/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Shine On, Harvest Moon (1944 film)|Shine on Harvest Moon]]'' | Margie | Musical-biographical film of the [[vaudeville]] team of [[Nora Bayes]] and [[Jack Norworth]] directed by [[David Butler (director)|David Butler]]<ref name="Shine On Harvest Moon">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/3062/Shine-on-Harvest-Moon/full-credits.html|title=Shine On Harvest Moon|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015731/http://www.tcm.com/tcmdb/title/3062/Shine-on-Harvest-Moon/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Music for Millions]]'' | Marie | Musical-comedy film directed by [[Henry Koster]]<ref name="Music for Millions">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2704/Music-for-Millions/full-credits.html|title=Music for Millions|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015739/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2704/Music-for-Millions/full-credits.html}}</ref> |- | rowspan="2" | [[1946 in film|1946]] | ''[[Young Widow]]'' | 'Mac' McCallister | Drama film directed by [[Edwin L. Marin]]<ref name="Young Widow">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/96573/Young-Widow/full-credits.html|title=Young Widow|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200123203558/http://www.tcm.com/tcmdb/title/96573/Young-Widow/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[No Leave, No Love]]'' | Rosalind | Musical film directed by Charles Martin<ref name="No Leave, No Love">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2376/No-Leave-No-Love/full-credits.html|title=No Leave, No Love|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015738/http://www.tcm.com/tcmdb/title/2376/No-Leave-No-Love/full-credits.html}}</ref> |- | rowspan="3" | [[1947 in film|1947]] | ''[[The Private Affairs of Bel Ami]]'' | Rachel Michot | Drama film directed by [[Albert Lewin]]<ref name="The Pr vate Affairs of Bel Ami">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/87191/The-Private-Affairs-of-Bel-Ami/full-credits.html|title=The Private Affairs of Bel Ami|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 13, 2016|archivedate=2019-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526045116/http://www.tcm.com/tcmdb/title/87191/The-Private-Affairs-of-Bel-Ami/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[The Fabulous Joe]]'' | Gorgeous Gilmore | Comedy film directed by Harve Foster<ref name="The Fabulous Joe">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/495679/The-Fabulous-Joe/full-credits.html|title=The Fabulous Joe|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 13, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015726/http://www.tcm.com/tcmdb/title/495679/The-Fabulous-Joe/full-credits.html}}</ref> |- | ''[[Linda, Be Good]]''{{sfn|=Monush|2003|page=792}} | Margie LaVitte | Comedy film directed by Frank McDonald<ref name="Linda, Be Good">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/81453/Linda-Be-Good/full-credits.html|title=Linda, Be Good|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 13, 2016|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015726/http://www.tcm.com/tcmdb/title/81453/Linda-Be-Good/full-credits.html}}</ref> |- | [[1949 in film|1949]] | ''[[My Friend Irma (film)|My Friend Irma]]''{{sfn|Sterling|O'Dell|2009|page=292}}{{sfn|Sterling|2003|page=959}} | rowspan="2" | Irma Peterson | {{Plain list | * Comedy film directed by [[George Marshall (director)|George Marshall]]<ref name="My Friend Irma">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/84328/My-Friend-Irma/full-credits.html|title=My Friend Irma|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 13, 2016}}</ref> * Most notable as the film debut of the [[Martin and Lewis|comedy team]] [[Dean Martin]] and [[Jerry Lewis]]<ref name="My Friend Irma"/> * Based upon the radio series ''[[My Friend Irma (radio-TV)|My Friend Irma]]'' }} |- | [[1950 in film|1950]] | ''[[My Friend Irma Goes West]]''{{sfn|Sterling|O'Dell|2009|page=292}} | {{Plain list | * Crime-comedy [[musical film]] directed by [[Hal Walker]]<ref name="My Friend Irma Goes West">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/84329/My-Friend-Irma-Goes-West/full-credits.html|title=My Friend Irma Goes West|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 13, 2016}}</ref> * Based on the radio show ''My Friend Irma'' }} |- | rowspan="2" | [[1952 in film|1952]] | ''[[Never Wave at a WAC]]'' | Clara Schneiderman / Danger O'Dowd | Comedy film directed by [[Norman Z. McLeod]]<ref name="Never Wave at a WAC">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/84724/Never-Wave-at-a-WAC/full-credits.html|title=Never Wave at a WAC|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[A Girl in Every Port (1952 film)|A Girl in Every Port]]'' | Jane Sweet | {{Plain list | * Comedy film directed by [[Chester Erskine]]<ref name="A Girl in Every Port">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2226/A-Girl-in-Every-Port/full-credits.html|title=A Girl in Every Port|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 13, 2016}}</ref> * Based on the short story ''They Sell Sailors Elephants'' by [[Frederick Hazlitt Brennan]]{{sfn|Coniam|page=63}} }} |- | rowspan="2" | [[1953 in film|1953]] | ''I Was a Burlesque Queen'' | Margie LaVitte | {{Plain list | * Drama film written and directed by [[Sidney W. Pink]]<ref>{{cite web|url=https://www.ovguide.com/i-was-a-burlesque-queen-9202a8c04000641f8000000013811c95|title=Watch I Was a Burlesque Queen (1953) Free Online|work=[[OVGuide]]|publisher=[[FilmOn|FOTV Media Networks Inc.]]|location=[[Beverly Hills, California]]|accessdate=September 23, 2016|archivedate=2016-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924185007/https://www.ovguide.com/i-was-a-burlesque-queen-9202a8c04000641f8000000013811c95}}</ref> * [[Stock footage|Archive footage]] of 1947's ''Linda, Be Good'' }} |- | ''[[Marry Me Again]]'' | Doris | Comedy film written and directed by [[Frank Tashlin]]<ref name="Marry Me Again">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/82983/Marry-Me-Again/full-credits.html|title=Marry Me Again|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | [[1957 in film|1957]] | ''[[The Story of Mankind (1957 film)|The Story of Mankind]]'' | [[Marie Antoinette]] | {{Plain list | * Directed and co-produced by [[Irwin Allen]]<ref name="The Story of Mankind">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/91525/The-Story-of-Mankind/full-credits.html|title=The Story of Mankind|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> * Very loosely based on the nonfiction book ''[[The Story of Mankind]]'' (1921) by [[Hendrik Willem van Loon]]<ref name="Loon">{{cite book|url=https://www.amazon.com/Story-Mankind-Hendrik-Willem-Loon/dp/1596059567|title=The Story of Mankind|authorlink=Hendrik Willem van Loon|first=Hendrik Willem|last=van Loon|publisher=Cosimo Classics|location=[[نیویورک]]|year=2006|isbn=978-1596059566|edition=Reissue}}</ref> }} |- | [[1962 in film|1962]] | ''[[Mr. Hobbs Takes a Vacation]]'' | Mrs. Turner | {{Plain list | * Comedy film directed by [[Henry Koster]]<ref name="Mr. Hobbs Takes a Vacation">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/83706/Mr-Hobbs-Takes-a-Vacation/full-credits.html|title=Mr. Hobbs Takes a Vacation|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> * Based on the novel ''Mr. Hobbs' Vacation'' by [[Edward Streeter]]<ref name="Streeter">{{cite book|title=Mr. Hobbs' Vacation|url=https://archive.org/details/mrhobbsvacation00stre|first=Edward|last=Streeter|authorlink=Edward Streeter|publisher=[[Harper (publisher)|Harper & Brothers]]|location=|year=1954|oclc=1391704}}</ref> }} |- |} {| class="wikitable sortable" |- ! ایل !آدی !روْل ! class="unsortable"|Notes |- | 1934 | ''Bum Voyage'' | Ship's Passenger at Party | Directed by Nick Grinde<ref name="Bum Voyage">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/614356/Bum-Voyage/full-credits.html|title=Bum Voyage|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | 1935 | ''My Girl Sally'' | Leading actress | Directed by [[Alfred J. Goulding]]<ref>{{cite web|url=http://www.ebooksread.com/authors-eng/library-of-congress-copyright-office/motion-pictures-1912-1939-hci/page-170-motion-pictures-1912-1939-hci.shtml|title=Motion pictures, 1912-1939 online|work=[[Prelinger Library]]|location=[[واشینقتن، دی.سی.]]|publisher=[[Library of Congress]]|date=1951|accessdate=September 22, 2016|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407015731/http://www.ebooksread.com/authors-eng/library-of-congress-copyright-office/motion-pictures-1912-1939-hci/page-170-motion-pictures-1912-1939-hci.shtml|url-status=dead|archivedate=2020-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407015731/http://www.ebooksread.com/authors-eng/library-of-congress-copyright-office/motion-pictures-1912-1939-hci/page-170-motion-pictures-1912-1939-hci.shtml}}</ref> |- | 1936 | ''Slide, Nellie, Slide''{{sfn|Liebman|2010|page=246}} | Nellie, the Softball Player | Directed by [[Ralph Staub]] |- | rowspan="4" | 1938 | ''[[Swingtime in the Movies]]'' | Herself | Directed by written by [[Crane Wilbur]]<ref name="Swingtime in the Movies">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/400445/Swingtime-in-the-Movies/full-credits.html|title=Swingtime in the Movies|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''For Auld Lang Syne #3'' | Herself | Documentary |- | ''[[Vitaphone Pictorial Revue|Vitaphone Pictorial Revue (Series 2 No. 6)]]''{{sfn|Liebman|2010|page=153}} | Herself | Directed by Willard Du Brul, [[Clem McCarthy]], and I. Miller<ref name="Vitaphone Pictorial Revue (Series 2 No. 6)">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/400316/A-Vitaphone-Pictorial-Review-No-2-6/full-credits.html|title=Vitaphone Pictorial Revue (Series 2 No. 6)|work=Turner Classic Movies|publisher=Turner Broadcasting System (Time Warner)|location=Atlanta|accessdate=September 21, 2016}}</ref> |- | ''[[Vitaphone Pictorial Revue|Vitaphone Pictorial Revue (Series 2 No. 12)]]''{{sfn|Liebman|2010|page=153}} | Herself | Directed by [[Lloyd French]] |- | 1950 | ''Screen Snapshots: The Great Showman'' | Herself | Directed by Ralph Staub<ref name="Columbia Shorts">{{cite web|url=http://columbiashortsdept.weebly.com/screen-snapshots.html|title=The Columbia Shorts Department|work=Columbia Pictures|publisher=Sony Pictures Entertainment|location=Los Angeles|accessdate=September 23, 2016}}</ref> |- | [[1954 in film|1954]] | ''Screen Snapshots: Hollywood Stars on Parade'' | Herself | Written and directed by Ralph Staub<ref name="Columbia Shorts"/> |- |} {| class="wikitable sortable" |- ! ایل !آدی !روْل ! class="unsortable"|Notes |- | 1952-1954 | ''[[My Friend Irma (radio-TV)|My Friend Irma]]'' | Irma Peterson | Contract role |- | rowspan="2" | 1962 | ''The Comedy Spot''{{sfn|Brooks|2007||page=276}} | Ernestine | Episode: "The Soft Touch" |- | ''Ernestine'' | Ernestine McDougal<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dRRLDAAAQBAJ&pg=PT67&lpg=PT67&dq=Marie+Wilson++in+%27%27Ernestine%27%27&source=bl&ots=xhn5Oqou-1&sig=DR8gpfYU7mRECPDH6HcjitulKgQ&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiNne-fq5_PAhXDCMAKHWb0DUkQ6AEIUjAN#v=onepage&q=Marie%20Wilson%20%20in%20''Ernestine''&f=false|title=Unsold Television Pilots: 1955-1989|first=Lee|last=Goldberg|publisher=[[Amazon.com#History|CreateSpace Independent Publishing Platform]]|location=Seattle|year=2015|isbn=978-1511590679}}</ref> | Made-for-TV-movie directed by [[Sidney Salkow]]<ref name="Tranberg"/>{{sfn|Irvin|2014|page=110}} |- | 1963 | ''[[Empire (1962 TV series)|Empire]]'' | Guest | Episode: "Hidden Asset" (S 1:Ep 26) |- | rowspan="2" | 1964 | ''[[Burke's Law (1963 TV series)|Burke's Law]]'' | Chuchi Smith | Episode: "[[List of Burke's Law episodes (1963 series)#Episodes|Who Killed Marty Kelso?]]" (S 1:Ep 22) |- | ''My Son, the Witch Doctor'' | Leading actress | Made-for-TV-movie{{sfn|The Fresno Bee Staff|1964|page=108}} |- | 1965 | ''Burke's Law'' | Ramona Specks | Episode: "[[List of Burke's Law episodes (1963 series)#Episodes|Who Killed Wimbledon Hastings?]]"( S2:Ep 20) |- | 1968 | ''[[Richard Blackwell#Career|Mr. Blackwell Presents]]''{{sfn|Marie|2003|page=264}} | Herself{{sfn|Pittsburgh Press Staff|1968|page=82}} | Directed by William Edwards and William Stierwalt |- | 1969 | ''[[Jack Cassidy]]'s St. Patrick's Day TV Special''{{sfn|Terrace|2013|page=203}} | Singer | Directed by William Rainbolt |- | 1970 | ''[[Where's Huddles?]]'' | Penny McCoy | Contract role |- | 1972 | ''[[Love, American Style]]'' | Margaret Cooperman | Episode: "[[List of Love, American Style episodes#Episodes|Love and the Girlish Groom / Love and the New You / Love and the Oldlyweds / Love and the Wishing Star]]" (S 4:Ep 4) |- |} == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Marie Wilson (American actress)|Marie Wilson (American actress)]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Marie Wilson (American actress) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار]] g30dzkxpzonucq603mdt15wfrebi41s 0 104596 1587921 1578353 2026-05-11T22:15:14Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587921 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=ژاژا قابور |شکیل=ژاژا قابور |شکیل آدی=Zsa Zsa Gabor - 1959.jpg |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[اوْیونچو]] |میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] |تحصیل = |دوْغوم تاریخ = |دوْغوم یئر =[[بوداپست]], [[اوتریش-ماجاریستان]] |اؤلوم تاریخ ={{death date and age|2016|12|18|1917|2|06}} |اؤلوم یئر =[[لوس‌آنجلس]], U.S. |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری=[[Francesca Hilton]] |ایمضا= | وب‌سایت = }} '''ژاژا قابور''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Zsa Zsa Gabor) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[اوْیونچو]] ۹۹  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۸ دسامبر ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۳۴–۱۹۹۸ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب. == اوْینادیغی فیلم‌لر == {| class="wikitable" |- ! ایل !Film !Director !Note |- | rowspan="3" |1952 |''[[Lovely to Look At]]''<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9A02E3DF143AE23BBC4850DFB3668389649EDE|title=Movie Review - ' Lovely to Look At,' Based on Musical Comedy, 'Roberta,' Arrives at Music Hall - NYTimes.com |last= |first= |date= |website=www.nytimes.com |publisher= |access-date=December 19, 2016}}</ref> |LeRoy | |- |''[[We're Not Married!]]''<ref name=":0">{{Cite web |url=http://time.com/4605880/zsa-zsa-gabor-dies-obituary/ |title=Zsa Zsa Gabor Dead at 99: It Was Divine Knowing Her |last=Corliss |first=Richard |website=TIME.com |access-date=December 19, 2016 |accessdate=2019-03-13 |archivedate=2016-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219021720/http://time.com/4605880/zsa-zsa-gabor-dies-obituary/ }}</ref> |Goulding | |- |''[[Moulin Rouge (1952 film)|Moulin Rouge]]''<ref name=":0" /> |Huston | <!-- |- |''The Million Dollar Nickel'' |Ballbusch | --> |- | rowspan="3" |1953 |''[[The Story of Three Loves]]''<ref name=nyt>{{Cite web | url = https://www.nytimes.com/aponline/2016/12/19/us/ap-us-gabor-films.html | work = The New York Times | آدی = Films in Which Zsa Zsa Gabor Appeared | date = December 19, 2016 | accessdate = December 19, 2016 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |Minelli | |- |''[[Lili]]''<ref name=":0" /> |Walters | |- |''L'ennemi public no. 1 ([[The Most Wanted Man]])'' |Verneuil | |- | rowspan="2" |1954 |[[Love in a Hot Climate|''Sangre y luces (Love in a Hot Climate)'']]<ref>[http://www.alamy.com/stock-photo-zsa-zsa-gabor-beauty-and-the-bullfighter-love-in-a-hot-climate-1954-30959518.html ''Beauty and the Bullfighter'', original title: ''Love in a Hot Climate'' (1954)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106185039/https://www.alamy.com/stock-photo-zsa-zsa-gabor-beauty-and-the-bullfighter-love-in-a-hot-climate-1954-30959518.html |date=2018-11-06 }} Alarmy</ref> |Rouquier/Suey | <!-- |- |''Ball der Nationen'' |Ritter | --> |- |''[[3 Ring Circus]]''<ref name=":0" /> |Pevney | |- | rowspan="1" |1956 |''[[Death of a Scoundrel]]''<ref name=":0" /> |Martin | |- | rowspan="1" |1957 |''[[The Girl in the Kremlin]]''<ref name=":2">{{Cite book|title=Like a Natural Woman: Spectacular Female Performance in Classical Hollywood|url=https://archive.org/details/likenaturalwoman0000pull|last=Pullen|first=Kirsten|publisher=Rutgers University Press|year=2014|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/likenaturalwoman0000pull/page/207 207]|quote=|via=}}</ref> |Birdwell | |- | rowspan="4" |1958 |''[[The Man Who Wouldn't Talk (1958 film)|The Man Who Wouldn't Talk]]'' |Wilcox | |- |''[[Country Music Holiday]]''<ref name=":2" /> |Ganzer | |- |''[[Touch of Evil]]''<ref name=":0" /> |[[Orson Welles|Welles]] | |- |''[[Queen of Outer Space]]''<ref name=":0" /> |Bernds | |- |1959 |''[[For the First Time (1959 film)|For the First Time]]'' |Mate | |- | rowspan="1" |1960 <!-- |''La Contessa azzurra'' (''The Blue Countess'') |Gora | |- --> |''[[Pepe (film)|Pepe]]''<ref name=":1" /> |Sidney | |- |rowspan="2"|1962 <!-- |''Lykke og krone'' |Helander/Saelen | |- --> |''[[The Road to Hong Kong]]''<ref>{{Cite book|title=The Bob Hope Films|last=Neibaur|first=James L.|publisher=McFarland|year=2004|isbn=|location=North Carolina, U.S.|pages=138|quote=|via=}}</ref> |Panama |Cameo |- |''[[Boys' Night Out (film)|Boys' Night Out]]''<ref name=":0" /> |Gordon | |- |rowspan="2"|1966 |''[[Picture Mommy Dead]]''<ref name=":0" /> |Gordon | |- |''[[Drop Dead Darling]]''<ref>{{Cite book|title=The Defiant One: A Biography of Tony Curtis|last=Malone|first=Aubrey|publisher=MacFarland|year=2013|isbn=|location=North Carolina, U.S.|pages=132|quote=|via=}}</ref> |[[Ken Hughes|Hughes]] | |- |1967 |''[[Jack of Diamonds (1967 film)|Jack of Diamonds]]''<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9503E1DA173DE63ABC4952DFB767838C679EDE |title=Movie Review - Screen: Jewel Thievery:George Hamilton Plays the 'Jack of Diamonds' - NYTimes.com |last= |first= |date= |website=www.nytimes.com |publisher= |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Taylor | |- |1972 |''[[Up the Front]]'' |Kiliett | |- |1976 |''[[Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood]]''<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-38362229 |title=Celebs mourn loss of 'fabulous' Zsa Zsa Gabor |date=December 19, 2016 |newspaper=BBC News |language=en-GB |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Winner | |- |1978 |''[[Every Girl Should Have One]]'' |Hyatt | |- |1984 |''[[Frankenstein's Great Aunt Tillie]]''<ref>{{cite book |title=The psychotronic video guide |last=Weldon |first=Michael |year=1996 |publisher=Macmillan |isbn=978-0-312-13149-4 |page=219 |url=https://books.google.com/books?id=nhjsnWfFoiAC&pg=PA219&dq=frankenstein%27s+great+aunt+tillie&hl=en&sa=X&ei=bPYET-ONOcuDsgLezLGRCg&ved=0CD8Q6AEwAzgK#v=onepage&q=frankenstein%27s%20great%20aunt%20tillie&f=false |accessdate=January 5, 2012}}</ref> |Gold | |- | rowspan="1" |1987 |''[[A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors]]''<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/zsa-zsa-gabor-actress-and-celebrity-dies-at-99-1482107527 |title=Zsa Zsa Gabor, Actress and Celebrity, Dies at 99 |last=Press |first=Associated |date=December 19, 2016 |newspaper=The Wall Street Journal |issn=0099-9660 |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Russell |Cameo <!-- |- |''Johann Strauß: Der König ohne Krone'' (''Johann Strauss: The King Without a Crown'') |Antel | --> <!-- |- |rowspan="2"|1991 |''The People vs Zsa Zsa Gabor'' | |Documentary |- ''The Naked Gun 2.5: the Smell of Fear'' |Zucker | --> |- |1992 |''[[The Naked Truth (1992 film)|The Naked Truth]]''<ref name=":2" /> |Mastorakis | |- | rowspan="2" |1993 <!-- |''Est & Quest: Les Paradis Perdus'' (''East & West: Paradises Lost'') |Rival | |- --> |''[[Happily Ever After (1993 film)|Happily Ever After]]''<ref>Steve Daly, [http://www.ew.com/ew/article/0,,306768,00.html Happily Ever After] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307123009/http://www.ew.com/ew/article/0,,306768,00.html |date=2014-03-07 }}, ''Entertainment Weekly'', June 4, 1993.</ref> |Blossom |Voice only |- |''[[The Beverly Hillbillies (film)|The Beverly Hillbillies]]''<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-10678271|title=Zsa Zsa Gabor: The actress who triumphed at playing herself |date=December 19, 2016 |newspaper=BBC News |language=en-GB |access-date=December 19, 2016}}</ref> | Spheeris | Cameo |} {|class="wikitable" |- ! ایل !Series !Role !Notes |- |1953 |''[[Jukebox Jury]]'' |Musical Judge | |- | rowspan="3" |1955 |''[[The Red Skelton Show]]'' |Movie Star | |- |''[[Climax!]]''<ref name=":2" /> |Mme Florizel, Princess Stephanie | |- |''[[December Bride]]''<ref name=":2" /> | | |- |rowspan="2"|1956 |[[Texaco Star Theatre|''The Milton Berle Show'']]<ref>{{Citation |title=''The Milton Berle Show'' - 13 March 1956 |date=January 1, 1956 |url=https://archive.org/details/theMiltonBerleShow-13March1956 |accessdate=December 19, 2016}}</ref> |Herself |March 13, 1955 <!-- |- |Sneak Preview |Sneak Preview | |- |''The Ford Television Theatre'' |Dara Szabo | --> |- |''[[The Ford Show]]'', Starring Tennessee Ernie Ford |Herself |October 18, 1956 |- |1956–1961 |''[[General Electric Theater]]'' |Flora | <!-- |- |1956–1958 |''Matinee Theatre'' |Eugnenia | --> |- |rowspan="4"|1957 |''[[The Life of Riley]]'' |Gigi | |- |''[[What's My Line?]]''<ref>{{Cite web |url=https://www.paleycenter.org/collection/item/?q=zsa+zsa&p=1&item=B:37596 |title=The Paley Center for Media |website=The Paley Center for Media |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Mystery guest |August 18, 1957 |- |''[[Playhouse 90]]'' |Erika Segnitz, Marita Lorenz | |- |''[[The Pat Boone Chevy Showroom]]'' |Herself | |- |1958 |''[[Shower of Stars]]''<ref>{{Cite web |url=https://www.paleycenter.org/collection/item/?q=jack&p=90&item=B:25377 |title=The Paley Center for Media |website=The Paley Center for Media |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Herself |March 20, 1958 |- |rowspan="2"|1959 |''[[Lux Video Theatre]]'' |Helen | |- |''[[The Dinah Shore Chevy Show]]'' |Herself | |- |rowspan="2"|1960 |''[[Ninotchka (1960 film)|Ninotchka]]'' | | |- |[[The Danny Thomas Show|''Make Room for Daddy'']] |Lisa Laslow | |- |1962 |''[[Mister Ed]]''<ref name=":2" /> |Herself | |- |1963 |''[[The Dick Powell Show]]'' |Girl | |- |1963–1964 |''[[Burke's Law (1963 TV series)|Burke's Law]]'' |Anna, the Maid | |- |rowspan="2"|1965 |''[[Bob Hope Presents the Chrysler Theatre]]'' |Pilot | |- |''[[Gilligan's Island]]'' |Erika Tiffany Smith | |- |rowspan="3"|1966 |''[[Alice in Wonderland or What's a Nice Kid Like You Doing in a Place Like This?|Alice in Wonderland (or What's a Nice Kid Like You Doing in a Place Like This?)]]''<ref name=":1" /> |The Queen of Hearts |voice |- |''[[The Rounders (TV series)|The Rounders]]'' |Ilona Hobson |Episode "The Scavenger Hunt" |- |''[[F Troop]]'' |Marika | |- |1967 |''[[Bonanza]]''<ref>{{Cite book|title=A Reference Guide to Television's Bonanza: Episodes, Personnel and Broadcast History|url=https://archive.org/details/referenceguideto0000bruc|last=Leiby|first=Linda and Bruce|publisher=MacFarland|year=2005|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/referenceguideto0000bruc/page/124 125]|quote=|via=}}</ref> |Madama Marova |May 7, 1967 |- |rowspan="4"|1968 |''[[My Three Sons]]''<ref name=":3">{{Cite web |url=http://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/zsa-zsa-gabor/ |title=Zsa Zsa Gabor - Hollywood Star Walk - Los Angeles Times |website=projects.latimes.com |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Herself | |- |''[[Rowan & Martin's Laugh-In]]''<ref name=":3" /> |Herself | |- |''[[The Name of the Game (TV series)|The Name of the Game]]'' |Mira Retzyk | |- |''[[Batman (TV series)|Batman]]''<ref>{{Cite book|title=Batman|last=Yockey|first=Matt|publisher=Wayne State University Press|year=2014|isbn=|location=Detroit, Michigan, U.S.|pages=73|quote=|via=}}</ref> |Minerva |March 3, 1968 |- |1969 |''[[Bracken's World]]'' |Herself |Cameo |- |rowspan="2"|1971 |''[[Mooch Goes to Hollywood]]'' |Narrator |Voice |- |''[[Night Gallery]]'' |Mrs. Moore | |- |1976 |''[[Let's Make a Deal]]'' |Home Viewer | <!-- |- |1977 |''3 Girls 3'' | | --> |- |1979 |''[[Supertrain]]'' |Audrey |Episode "A Very Formal Heist" |- |rowspan="1"|1980 |''[[The Love Boat]]'' |Annette | <!-- |- |''Hollywood, ich komme'' |Stargast | --> |- |rowspan="2"|1981 |''[[The Facts of Life (TV series)|The Facts of Life]]'' |Countess Calvet | |- |''[[As the World Turns]]'' |Lydia Marlowe |cast member |- |rowspan="1"|1982 <!-- |''Hart to Hart'' |Jennifer Hart's aunt Renee | |- --> |''[[Matt Houston]]'' | | |- |1983 |''[[California Girls (film)|California Girls]]'' | | <!-- |- |1986 |''Charlie Barnett's Terms of Enrollment'' |"Star Hungry" Celebrity |Video --> |- |1988 |''[[List of Pee-wee's Playhouse episodes#Prime-Time Special: 1988|Pee-wee's Playhouse Christmas Special]]'' |Princess Zsa Zsa | |- |1989 |''[[It's Garry Shandling's Show]]''<ref name=":0" /> |Goddess of Commitment | |- |1989 |''[[The Munsters Today]]''<ref>{{Cite book|title=Terror Television: American Series, 1970-1999|url=https://archive.org/details/terrortelevision0000john|last=Muir|first=John Kenneth|publisher=MacFarland|year=2008|isbn=|location=Jefferson, North Carolina|pages=|quote=|via=}}</ref> |Herself | |- |1990 |''[[City (TV series)|City]]'' |Babette Croquette | |- |1991 |''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]''<ref>{{Cite news |url=http://www.abc.net.au/news/2016-12-19/zsa-zsa-gabor-dies-aged-99/8131524 |title=Hollywood socialite Zsa Zsa Gabor dies aged 99 |date=December 19, 2016 |newspaper=ABC News |language=en-AU |access-date=December 19, 2016}}</ref> |Sonya Lamor | |- |1994 |''[[Late Show with David Letterman]]''<ref name=":2" /> |Herself |Sketch |- |1994 |''[[This Is Your Life (UK TV series)|This Is Your Life]]''<ref>{{Cite web |url=http://www.bigredbook.info/zsazsa_gabor.html |title=Zsa Zsa Gabor |website=www.bigredbook.info |access-date=December 20, 2016}}</ref> |Herself |Tribute |} == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Zsa Zsa Gabor|Zsa Zsa Gabor]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Zsa Zsa Gabor | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار]] [[بؤلمه:آمریکالی ایجتیماعی کیمسه‌لر]] j8q8t7fqxacn7v69nednhrostnwqcky 0 108636 1587929 1572753 2026-05-11T22:31:35Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587929 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=جوزف کاتن |شکیل=جوزف کاتن |شکیل آدی=Joseph Cotten 1957.JPG |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[اوْیونچو]]. |میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] |تحصیل = |دوْغوم تاریخ ={{birth date|1905|05|15}} |دوْغوم یئر =[[Petersburg, Virginia|Petersburg]], [[ویرجینیا ایالتی]], آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر =[[لوس‌آنجلس]], California, آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری= |ایمضا= | وب‌سایت = }} '''جوزف کاتن''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Joseph Cotten) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[اوْیونچو]]. ۱۵ مئی ۱۹۰۵ ایلینده [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکادا]] دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۰۶ فوریه ۱۹۹۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1930–1981 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب. == اوْینادیغی فیلم‌لر == {| class="wikitable" |- ! Date !آدی !روْل ! نوت |- | October 17, 1932 – January 1933 | ''Absent Father'' | Larry | [[Vanderbilt Theatre]], New York<ref name="Cotten IBDb">{{cite web |url=http://ibdb.com/Person/View/36425 |title=Joseph Cotten |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website= |publisher=[[Internet Broadway Database]] |access-date=2015-11-07}}</ref> |- | December 19, 1933 – January 1934 | ''Jezebel'' | Dick Ashley | [[Ethel Barrymore Theatre]], New York<ref name="Cotten IBDb"/> |- | February 4 – February 1934 | ''Loose Moments'' | Ralph Merkes | Vanderbilt Theatre, New York<ref name="Cotten IBDb"/> |- | September 26 – December 5, 1936 | ''[[Horse Eats Hat]]'' | Freddy | [[Maxine Elliott Theatre]], New York<ref name="TIOW"/>{{Rp|334}} |- | January 8 – April 1, 1937 | ''[[Doctor Faustus (play)|Faustus]]'' | 2nd Scholar | Maxine Elliott Theatre, New York<ref name="TIOW"/>{{Rp|335–336}} |- | April 21–23, 1937 | ''[[The Second Hurricane]]'' | Airplane pilot<ref name="Anderson">{{cite book |last=Anderson |first=Arthur |authorlink=Arthur Anderson (voice actor) |date=2010 |title=An Actor's Odyssey |url=https://archive.org/details/actorsodysseyfro00ande |location=Albany, Georgia |publisher=BearManor Media |isbn=9781593935221}}</ref>{{Rp|33}} | [[Henry Street Settlement]], New York City<ref name="TIOW"/>{{Rp|337}} |- | November 11, 1937 – May 28, 1938 | ''[[Caesar (Mercury Theatre)|Caesar]]'' | [[Servilius Casca|Publius]] | [[Comedy Theatre (New York City)|Mercury Theatre]], New York<ref name="TIOW"/>{{Rp|339–340}}<br>Moved to the larger [[Nederlander Theatre|National Theatre]] January 24, 1938<ref name="TIOW"/>{{Rp|341}}<ref>{{cite news |last= |first= |date=May 28, 1938 |title=News of the Stage; 'Julius Caesar' Closes Tonight |url=https://www.nytimes.com/1938/05/28/archives/news-of-the-stage-julius-caesar-closes-tonightthe-two-bouquets-only.html |newspaper=The New York Times |access-date=2015-11-07}}</ref> |- | December 25, 1937 | ''The Shoemaker's Holiday'' | Rowland Lacy | Mercury Theatre, New York<br>Surprise preview performance immediately following ''Caesar''<ref name="Houseman RT">{{cite book |last=Houseman |first=John |authorlink=John Houseman |title=Run-Through: A Memoir |url=https://archive.org/details/bwb_O8-BPS-404 |publisher=[[Simon & Schuster]] |location=New York |date=1972 |isbn=0-671-21034-3}}</ref>{{Rp|332}} |- | January 1 – April 28, 1938 | ''[[The Shoemaker's Holiday]]'' | Rowland Lacy | Mercury Theatre, New York<br>Moved to the National Theatre January 26, 1938<ref name="TIOW"/>{{Rp|341}} |- | August 16–29, 1938 | ''[[Too Much Johnson]]'' | Augustus Billings | [[Stony Creek Puppet House|Stony Creek Theatre]], [[Stony Creek, Connecticut]]<ref>{{cite web |url=http://moviemorlocks.com/2013/10/20/too-much-johnson-becoming-orson-welles/ |title=Too Much Johnson: Becoming Orson Welles |publisher=Movie Morlocks (blog), [[Turner Classic Movies]] |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2015-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029085735/http://moviemorlocks.com/2013/10/20/too-much-johnson-becoming-orson-welles/ }}</ref><ref name="Bret Wood">[[Bret Wood|Wood, Bret]], ''Orson Welles: A Bio-Bibliography''. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1990 {{ISBN|0-313-26538-0}}</ref>{{Rp|50–51, 152–153}} |- | November&nbsp;2–19, 1938 | ''[[Danton's Death]]'' | Barrere | Mercury Theatre, New York<ref>{{cite web |url=http://www.playbillvault.com/Show/Detail/3323/Dantons-Tod |title=Danton's Death |website=Playbill |publisher= |access-date=2015-11-07 |accessdate=2019-03-13 |archivedate=2015-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930100112/http://www.playbillvault.com/Show/Detail/3323/Dantons-Tod }}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=News of the Stage |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E07E2DF1E31E533A6575BC1A9679D946994D6CF |newspaper=The New York Times |location= |date=November 18, 1938 |access-date=2015-09-04 }}</ref> |- | March 28, 1939 – March 30, 1940 | ''[[The Philadelphia Story (play)|The Philadelphia Story]]'' | C. K. Dexter Haven | [[Shubert Theatre (New York City)|Shubert Theatre]], New York<ref name="Cotten IBDb"/> |- | November 11, 1953 – August 21, 1954 | ''[[Sabrina Fair]]'' | Linus Larrabee, Jr. | National Theatre, New York<br>Moved to the [[Bernard B. Jacobs Theatre|Royale Theatre]] May 17, 1954<ref name="Cotten IBDb"/> |} {| class="wikitable" |- ! Date !آدی !روْل ! نوت |- | 1934 | ''[[The American School of the Air]]'' | Repertory cast | <ref name="TIOW"/>{{Rp|331}} |- | July 14 – September 22, 1935 | ''America's Hour'' | Repertory cast | <ref name="Dunning">{{cite book |last=Dunning |first=John |authorlink=John Dunning (writer) |date=1998 |title=On the Air: The Encyclopedia of Old-Time Radio |url=https://archive.org/details/onairencyclop00dunn|location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507678-3 }}</ref>{{Rp|30}} |- | 1935 | ''Farm Tenancy'' | | [[Resettlement Administration]] drama<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Resettlement+Administration |title=Resettlement Administration |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304122941/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Resettlement%20Administration }}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/PublicService |title=Public Service |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | November 14, 1936 | ''[[Columbia Workshop]]'' | | "[[Hamlet]]"<ref name="Goldin Workshop">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Columbia+Workshop |title=The Columbia Workshop |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304114751/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Columbia+Workshop }}</ref> |- | May 9, 1937 | ''[[The Second Hurricane]]'' | Airplane pilot | One-hour broadcast on CBS Radio<ref name="Anderson"/>{{Rp|34}} |- | September 5, 1938 | ''[[The Mercury Theatre on the Air]]'' | Dr. Bull | "[[The Man Who Was Thursday]]"<ref name="TIOW"/>{{Rp|345}}<ref name="MOB">{{cite book |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1988 |title=Orson Welles on the Air: The Radio Years. Catalogue for exhibition October 28 – December 3, 1988 |location=New York |publisher=[[Paley Center for Media|The Museum of Broadcasting]]}}</ref>{{Rp|50}} |- | October 9, 1938 | ''The Mercury Theatre on the Air'' | | "Hell on Ice"<ref name="TIOW"/>{{Rp|346}}<ref name="Goldin Mercury">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Mercury+Theatre |title=The Mercury Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2016-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127090041/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The%20Mercury%20Theatre }}</ref> |- | October 16, 1938 | ''The Mercury Theatre on the Air'' | Genesis | "Seventeen"<ref name="TIOW"/>{{Rp|346}}<ref name="MOB"/>{{Rp|52}} |- | December 3, 1938 | ''[[The Campbell Playhouse (radio series)|The Campbell Playhouse]]'' | Fred | "[[A Christmas Carol]]"<ref name="TIOW"/>{{Rp|348}}<ref name="MOB"/>{{Rp|53}}<ref name="Goldin Campbell">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Campbell+Playhouse |title=The Campbell Playhouse |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2014-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141206050605/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Campbell+Playhouse }}</ref><ref name="Archive Campbell"/> |- | January 6, 1939 | ''The Campbell Playhouse'' | | "Counsellor-at-Law"<ref name="TIOW"/>{{Rp|348}}<ref name="Goldin Campbell"/><ref name="Archive Campbell">{{cite web|url=https://archive.org/details/otr_campbellplayhouse |title=The Campbell Playhouse |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | January 13, 1939 | ''The Campbell Playhouse'' | [[Fletcher Christian]] | "[[Mutiny on the Bounty (novel)|Mutiny on the Bounty]]"<ref name="TIOW"/>{{Rp|349}}<ref name="Goldin Campbell"/><ref name="Archive Campbell"/> |- | January 20, 1939 | ''The Campbell Playhouse'' | | "The Chicken Wagon Family"<ref name="TIOW"/>{{Rp|349}} |- | January 27, 1939 | ''The Campbell Playhouse'' | Riley | "I Lost My Girlish Laughter"<ref name="MOB"/>{{Rp|53}}<ref name="Goldin Campbell"/><ref name="Archive Campbell"/> |- | September 17, 1939 | ''The Campbell Playhouse'' | | "[[Ah, Wilderness!]]"<ref name="TIOW"/>{{Rp|354}}<ref name="Goldin Campbell"/><ref name="Archive Campbell"/> |- | October 22, 1939 | ''The Campbell Playhouse'' | The Cashier | "[[Liliom]]"<ref name="MOB"/>{{Rp|58}}<ref name="Goldin Campbell"/><ref name="Archive Campbell"/> |- | 1939–40 | ''The Career of Alice Blair'' | Male lead | <ref name="Dunning"/>{{Rp|138–139}}<ref>{{cite news|title=(photo caption)|url=https://www.newspapers.com/clip/2016017/cottencareer_of_alice_blair/|newspaper=The Brooklyn Daily Eagle| date=June 5, 1940| page=22| via=[[Newspapers.com]]| accessdate = March 18, 2015}} {{Open access}}</ref> |- | February 11, 1940 | ''The Campbell Playhouse'' | | "[[Mr. Deeds Goes to Town]]"<ref name="MOB"/>{{Rp|61}}<ref name="Goldin Campbell"/><ref name="Archive Campbell"/> |- | September 22, 1941 | ''[[Lux Radio Theatre]]'' | Michael Fitzpatrick | "[[Lydia (film)|Lydia]]"<ref name="Goldin Lux">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Lux+Radio+Theatre |title=The Lux Radio Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924084141/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The%20Lux%20Radio%20Theatre }}</ref> |- | October 6, 1941 | ''[[The Orson Welles Show (radio series)|The Orson Welles Show]]'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|367}} |- | October 13, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|367}}<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/1941OrsonWellesShowladyEsther |title=1941 Orson Welles Show |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | October 20, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|367}} |- | November 10, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|367}} |- | December 1, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|368}} |- | December 7, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|368}} |- | December 22, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|368}} |- | December 29, 1941 | ''The Orson Welles Show'' | | <ref name="TIOW"/>{{Rp|368}} |- | March 22, 1942 | ''[[The Silver Theatre]]'' | Jim Emerson | "Only Yesterday"<ref>{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Silver+Theatre |title=The Silver Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | November 23, 1942 | ''[[Ceiling Unlimited]]'' | | "The Navigator"<ref name="TIOW"/>{{Rp|375}} |- | December 21, 1942 | ''Ceiling Unlimited'' | | "Gremlins"<ref name="TIOW"/>{{Rp|374}}<ref name="Goldin Ceiling">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Ceiling+Unlimited |title=Ceiling Unlimited |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304094846/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Ceiling%20Unlimited }}</ref><ref name="Archive Ceiling">{{cite web |url=https://archive.org/details/OrsonWellesAndJosephCottenOnCeilingUnlimited |title=Ceiling Unlimited |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | December 28, 1942 | ''Ceiling Unlimited'' | | "Pan American Airlines"<ref name="Archive Ceiling"/> |- | January 17, 1943 | ''[[Hello Americans]]'' | | "Feed the World"<ref name="TIOW"/>{{Rp|376}}<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/OTRR_Hello_Americans_Singles |title=Hello Americans Singles [10] |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | February 1, 1943 | ''[[Cavalcade of America]]'' | | "To the Shores of Tripoli"<ref name="Goldin Cavalcade">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Cavalcade+Of+America |title=The Cavalcade of America |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304003557/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The%20Cavalcade%20of%20America }}</ref><ref name="Archive Cavalcade">{{cite web |url=https://archive.org/details/OTRR_Cavalcade_of_America_Singles |title=Cavalcade of America |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | May 24, 1943 | ''[[The Screen Guild Theater]]'' | Uncle Charlie | "[[Shadow of a Doubt]]"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Lady+Esther+Screen+Guild+Theatre |title=The Lady Esther Screen Guild Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192330/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The%20Lady%20Esther%20Screen%20Guild%20Theatre }}</ref><ref name="Archive Screen Guild"/> |- | June 28, 1943 | ''Lux Radio Theatre'' | | "[[The Great Man's Lady]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | August 8, 1943 – April 30, 1944 | ''[[Ceiling Unlimited|America — Ceiling Unlimited]]'' | Host | Weekly half-hour variety series<ref name="Archive Ceiling"/><ref name="old-time.com">{{Cite web |title=''Old Time Radio log for Ceiling Unlimited'' |url=http://www.old-time.com/otrlogs2/cu_.log.txt |accessdate=2019-03-13 |archivedate=2020-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024071354/http://www.old-time.com/otrlogs2/cu_.log.txt }}</ref><ref name="digitaldeliftp.com">[http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Ceiling-Unlimited.html ''The Digital Deli listing for Ceiling Unlimited''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413065947/http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Ceiling-Unlimited.html |date=April 13, 2012 }}</ref> |- | December 6, 1943 | ''The Screen Guild Theater'' | Jim Emerson | "[[Only Yesterday (1933 film)|Only Yesterday]]"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild"/><ref name="Archive Screen Guild"/> |- | March 23, 1944 | ''[[Suspense (radio drama)|Suspense]]'' | | "Sneak Preview"<ref name="Goldin Suspense">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Suspense |title=Suspense |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2018-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720195319/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Suspense }}</ref><ref name="Archive Suspense 1">{{cite web |url=https://archive.org/details/SUSPENSE |title=Suspense |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | May 8, 1944 | ''Lux Radio Theatre'' | Roger Adams | "[[Penny Serenade]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | June 5, 1944 | ''Cavalcade of America'' | | "Treason"<ref name="Goldin Cavalcade"/><ref name="Archive Cavalcade"/> |- | September 14, 1944 | ''Suspense'' | | "You'll Never See Me Again"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles">{{cite web|url=https://archive.org/details/OTRR_Suspense_Singles |title=Suspense |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | November 6, 1944 | ''Democratic National Committee Program'' | | Election-eve political broadcast<ref>{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Democratic+National+Committee+Program |title=Democratic National Committee Program |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192141/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Democratic+National+Committee+Program }}</ref><ref name="1944 Radio News">{{cite web|url=https://archive.org/details/1944RadioNews |title=1944 Radio News |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | November 13, 1944 | ''The Screen Guild Theater'' | Johnny Case | "[[Holiday (1938 film)|Holiday]]"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild"/><ref name="Archive Screen Guild">{{cite web|url=https://archive.org/details/ScreenGuildTheater |title=Screen Guild Theater |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | November 26, 1944 | ''The Harold Lloyd Comedy Theatre'' | | "Clarence"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Harold+Lloyd+Comedy+Theatre |title=The Harold Lloyd Comedy Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222921/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Harold+Lloyd+Comedy+Theatre }}</ref> |- | February 1, 1945 | ''Suspense'' | | "The Most Dangerous Game"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | February 6, 1945 | ''[[A Date with Judy]]'' | Guest | "The Strange Case of Joseph Cotten"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=A+Date+With+Judy |title=A Date with Judy |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304121721/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=A%20Date%20With%20Judy }}</ref> |- | April 30, 1945 | ''The Screen Guild Theater'' | Alessandro | "[[Ramona (1936 film)|Ramona]]"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild"/><ref name="Archive Screen Guild"/> |- | June 4, 1945 | ''Lux Radio Theatre'' | Holger Brandt | "[[Intermezzo (1939 film)|Intermezzo]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | June 15, 1945 | ''Weapon for Tomorrow'' | | "Freedom of Information"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Weapon+For+Tomorrow |title=Weapon for Tomorrow |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304113325/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Weapon+For+Tomorrow }}</ref> |- | S ptember 18, 1945 | ''Theater of Romance'' | [[Nathan Hale]] | "One Life to Lose"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Theatre+Of+Romance |title=Theatre of Romance |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112815/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Theatre+Of+Romance }}</ref> |- | September 20, 1945 | ''The Birdseye Open House'' | Guest | <ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Birds+Eye+Open+House |title=Birds Eye Open House |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304133654/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Birds+Eye+Open+House }}</ref> |- | September 27, 1945 | ''Suspense'' | | "The Earth Is Made of Glass"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | October 11, 1945 | ''Suspense'' | | "Beyond Good and Evil"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | November 26, 1945 | ''The Screen Guild Theater'' | Richard Kurt | "[[Biography of a Bachelor Girl]]"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild"/><ref name="Archive Screen Guild"/> |- | December 24, 1945 | ''Lux Radio Theatre'' | Zachary Morgan | "[[I'll Be Seeing You (1944 film)|I'll Be Seeing You]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | January 17, 1946 | ''Suspense'' | | "The Pasteboard Box"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | February 10, 1946 | ''The Radio Reader's Digest'' | | "Ultimate Security"<ref name="Goldin Digest">{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Radio+Reader%27s+Digest |title=The Radio Reader's Digest |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304122957/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Radio+Reader%27s+Digest }}</ref> |- | April 22, 1946 | ''Lux Radio Theatre'' | Alan Quinton | "[[Love Letters (1945 film)|Love Letters]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | May 2, 1946 | ''Suspense'' | | "Crime Without Passion"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | July 24, 1946 | ''[[Academy Award (radio)|Academy Award Theatre]]'' | | "[[Foreign Correspondent (film)|Foreign Correspondent]]"<ref name="Goldin Oscar">{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Academy+Award+Theatre |title=Academy Award Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304113950/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Academy+Award+Theatre }}</ref><ref name="Archive Oscar">{{cite web|url=https://archive.org/details/OTRR_Academy_Award_Theater_Singles |title=Academy Award |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | September 11, 1946 | ''Academy Award Theatre'' | | "Shadow of a Doubt"<ref name="Goldin Oscar"/><ref name="Archive Oscar"/> |- | September 24, 1946 | ''[[The Cresta Blanca Hollywood Players]]'' | [[Lou Gehrig]] | "[[The Pride of the Yankees]]"<ref name="Goldin Cresta">{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Cresta+Blanca+Hollywood+Players |title=Cresta Blanca Hollywood Players |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304123045/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Cresta+Blanca+Hollywood+Players }}</ref> |- | October 1, 1946 | ''The Cresta Blanca Hollywood Players'' | Max de Winter | "[[Rebecca (1940 film)|Rebecca]]"<ref name="Goldin Cresta"/> |- | November 4, 1946 | ''Lux Radio Theatre'' | | "[[I've Always Loved You]]"<ref name="Goldin Lux"/><ref>{{cite news|title=Radio Debut| url=https://www.newspapers.com/clip/3317070/harrisburg_telegraph/| newspaper=Harrisburg Telegraph| date=November 2, 1946| page=19| via=Newspapers.com| accessdate = September 28, 2015}} {{Open access}}</ref> |- | December 5, 1946 | ''The Radio Reader's Digest'' | | "The Hard-Boiled Reporter and the Miracle"<ref name="Goldin Digest"/> |- | December 16, 1946 | ''The Screen Guild Theater'' | Michael | "This Love of Ours"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild"/><ref name="Archive Screen Guild"/><ref>{{cite news| title=Oberon, Cotten Star on "Guild"| url=https://www.newspapers.com/clip/3206230/harrisburg_telegraph/| newspaper=Harrisburg Telegraph| date=December 14, 1946| page=17| via=Newspapers.com| accessdate=September 11, 2015}} {{Open access}}</ref> |- | December 19, 1946 | ''Suspense'' | | "The Thing in the Window"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | December 25, 1946 | ''The Cresta Blanca Hollywood Players'' | | "All Through the House"<ref name="Goldin Cresta"/> |- | January 27, 1947 | ''The Screen Guild Theater'' | | "[[Swell Guy]]"<ref name="Goldin Lady Esther Screen Guild"/> |- | March 5, 1947 | ''The Eagle's Brood'' | | Documentary on juvenile delinquency<ref>{{cite news |last=Gould |first=Jack |authorlink=Jack Gould |date=March 9, 1947 |title=CBS Documentary Deals With Delinquency |url=https://www.nytimes.com/1947/03/09/archives/cbs-documentary-deals-with-delinquency.html |newspaper=The New York Times |access-date=2015-11-08 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Eagle%27s+Brood |title=The Eagle's Brook |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304113954/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Eagle%27s+Brood }}</ref> |- | May 15, 1947 | ''The Radio Reader's Digest'' | | "Halfway to Reno"<ref name="Goldin Digest"/> |- | May 19, 1947 | ''Cavalcade of America'' | | "Witness by Moonlight"<ref name="Goldin Cavalcade"/><ref name="Archive Cavalcade"/> |- | September 15, 1947 | ''Lux Radio Theatre'' | Nicholas | "[[The Seventh Veil]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | October 26, 1947 | ''[[Committee for the First Amendment|Hollywood Fights Back]]'' | | <ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Hollywood+Fights+Back |title=Hollywood Fights Back |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304140147/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Hollywood+Fights+Back }}</ref> |- | January 5, 1948 | ''Lux Radio Theatre'' | Glenn Morley | "[[The Farmer's Daughter (1947 film)|The Farmer's Daughter]]"<ref name="Goldin Lux"/><ref name="Archive Lux 1948"/> |- | January 26, 1948 | ''Lux Radio Theatre'' | Devlin | "[[Notorious (1946 film)|Notorious]]"<ref name="Goldin Lux"/><ref name="Archive Lux 1948"/> |- | February 12, 1948 | ''The Radio Reader's Digest'' | | "The Baron of Arizona"<ref name="Goldin Digest"/> |- | March 8, 1948 | ''Lux Radio Theatre'' | John Ballantyne | "[[Spellbound (1945 film)|Spellbound]]"<ref name="Goldin Lux"/><ref name="Archive Lux 1948">{{cite web|url=https://archive.org/details/Lux13 |title=Lux Radio Theatre 1948 |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | April 11, 1948 | ''[[The Eternal Light]]'' | | "The Man Who Remembered Lincoln"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Eternal+Light |title=The Eternal Light |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304104902/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Eternal+Light }}</ref> |- | June 21, 1948 | ''The Screen Guild Theater'' | Uncle Charlie | "Shadow of a Doubt"<ref name="Archive Screen Guild"/><ref name="Goldin Camel Screen Guild">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Camel+Screen+Guild+Theatre |title=The Camel Screen Guild Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924084139/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Camel+Screen+Guild+Theatre }}</ref> |- | May 9, 1949 | ''Lux Radio Theatre'' | Anthony Keane | "[[The Paradine Case]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | May 15, 1949 | ''The Prudential Family Hour of Stars'' | | "Breakdown"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Prudential+Family+Hour+Of+Stars |title=The Prudential Family Hour of Stars |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2015-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126052132/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Prudential+Family+Hour+Of+Stars }}</ref> |- | June 30, 1949 | ''Suspense'' | | "The Day I Died"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | October 24, 1946 | ''[[Screen Directors Playhouse]]'' | Alan Quinton | "Love Letters"<ref name="Goldin Screen">{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Screen+Directors%27+Playhouse |title=Screen Directors Playhouse |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112726/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Screen+Directors%27+Playhouse }}</ref> |- | October 31, 1949 | ''Lux Radio Theatre'' | Eben Adams | "[[Portrait of Jennie]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | March 10, 1950 | ''Screen Directors Playhouse'' | Eben Adams | "Portrait of Jennie"<ref name="Goldin Screen"/> |- | March 15, 1950 | ''[[Family Theater]]'' | | "Germelshausen"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Family+Theatre |title=Family Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304133636/http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Family+Theatre }}</ref> |- | March 30, 1950 | ''Suspense'' | | "Blood Sacrifice"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | June 11, 1950 | ''Guest Star'' | | "Portrait of a Small Gentleman"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Guest+Star |title=Guest Star |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | September 28, 1950 | ''Suspense'' | | "Fly by Night"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | October 9, 1950 | ''[[Hollywood Star Playhouse]]'' | | "Of Night and the River"<ref name="Goldin Hollywood Star">{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Hollywood+Star+Playhouse |title=Hollywood Star Playhouse |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Archive Hollywood Star">{{cite web |url=https://archive.org/details/HollywoodStarPlayhouse |title=Hollywood Star Playhouse |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | November 30, 1950 | ''Screen Directors Playhouse'' | | "Mrs. Mike"<ref name="Goldin Screen"/> |- | January 2, 1951 | ''Cavalcade of America'' | | "An American from France"<ref name="Goldin Cavalcade"/><ref name="Archive Cavalcade"/> |- | January 7, 1951 | ''[[The United States Steel Hour#Theatre Guild on the Air|Theatre Guild on the Air]]'' | Holly Martins | "The Third Man"<ref name="Goldin Theatre Guild">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Theatre+Guild+On+The+Air |title=The Theatre Guild On the Air |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Archive Theatre Guild">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheaterGuildontheAir |title=Theatre Guild On the Air |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | January 25, 1951 | ''Screen Directors Playhouse'' | | "Spellbound"<ref name="Goldin Screen"/> |- | February 15, 1951 | ''[[Hallmark Playhouse]]'' | | "A Man for All Ages"<ref name="Goldin Hallmark">{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Hallmark+Playhouse |title=Hallmark Playhouse |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 |archivedate=2016-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624171246/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Hallmark+Playhouse }}</ref> |- | April 9, 1951 | ''Lux Radio Theatre'' | Holly Martins | "[[The Third Man]]"<ref name="Goldin Lux"/><ref name="Archive Lux 1951">{{cite web |url=https://archive.org/details/Lux16 |title=Lux Radio Theatre 1951 |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-06}}</ref> |- | September 30, 1951 | ''Theatre Guild on the Air'' | | "Main Street"<ref name="Theatre Guild Digital Deli"/> |- | October 2, 1951 | ''[[Philip Morris Playhouse|Philip Morris Playhouse on Broadway]]'' | | "[[Gaslight (play)|Angel Street]]"<ref name="Philip Morris Digital Deli"/> |- | October 18, 1951 | ''Hallmark Playhouse'' | | "Cashel Byron's Profession"<ref name="Goldin Hallmark"/> |- | November 5, 1951 | ''Suspense'' | | "The Trials of Thomas Shaw"<ref>{{cite news |last= |first= |date=November 5, 1951 |title=On the Radio |url=https://www.nytimes.com/1951/11/05/archives/on-the-radio.html |newspaper=The New York Times |access-date=2015-11-08 }}</ref> |- | January 24, 1952 | ''Stars in the Air'' | | "[[Enchantment (1948 film)|Enchantment]]"<ref>{{cite web |url=http://www.radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=Stars+In+The+Air |title=Stars in the Air |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-07 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | January 28, 1952 | ''Suspense'' | | "Carnival"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/> |- | January 31, 1952 | ''Hallmark Playhouse'' | | "Westward Ho"<ref name="Goldin Hallmark"/> |- | March 6, 1952 | ''Hallmark Playhouse'' | | "Man Without a Home"<ref name="Goldin Hallmark"/> |- | March 10, 1952 | ''Suspense'' | | "A Watery Grave"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/><ref name="Better Radio Programs for the Week"/> |- | March 16, 1952 | ''Philip Morris Playhouse on Broadway'' | | "[[In a Lonely Place]]"<ref name="Philip Morris Digital Deli">{{cite web |url=http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Playhouse-On-Broadway.html |title=The Philip Morris Playhouse On Broadway |publisher=The Digital Deli Too |accessdate=2015-11-06 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150811010413/http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Playhouse-On-Broadway.html |archivedate=August 11, 2015 |df= }}</ref><ref name="Better Radio Programs for the Week">{{cite news| last1=Kirby| first1=Walter| title=Better Radio Programs for the Week| url=https://www.newspapers.com/clip/2470060/the_decatur_daily_review/| newspaper=The Decatur Daily Review| date=March 16, 1952| page=44| via=Newspapers.com| accessdate=May 23, 2015}} {{Open access}}</ref><ref>{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Philip+Morris+Playhouse+On+Broadway |title=The Philip Morris Playhouse On Broadway |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | March 27, 1952 | ''The Screen Guild Theater'' | | "[[Night Must Fall (1937 film)|Night Must Fall]]"<ref name="Goldin Screen Guild">{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Screen+Guild+Theatre |title=The Screen Guild Theatre |publisher=RadioGOLDINdex |accessdate=2015-11-06 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | September 7, 1952 | ''Hollywood Star Playhouse'' | | "The Tenth Planet"<ref name="Goldin Hollywood Star"/><ref name="Archive Hollywood Star"/> |- | September 14, 1952 | ''Theatre Guild On the Air'' | | "The Wisteria Tree"<ref name="Goldin Theatre Guild"/> |- | October 12, 1952 | ''Hallmark Playhouse'' | | "Young Mr. Disraeli"<ref name="Goldin Hallmark"/> |- | December 22, 1952 | ''Suspense'' | | "Arctic Rescue"<ref name="Goldin Suspense"/><ref name="Archive Suspense Singles"/><ref>{{cite news| last1=Kirby| first1=Walter| title=Better Radio Programs for the Week| url=https://www.newspapers.com/clip/2578496/the_decatur_daily_review/| newspaper=The Decatur Daily Review| date=December 21, 1952| page=44| via=Newspapers.com| accessdate=June 8, 2015}} {{Open access}}</ref> |- | December 28, 1952 | ''Hallmark Playhouse'' | | "A Man Called Peter"<ref name="Goldin Hallmark"/><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/HallmarkPlayhouse |title=Hallmark Playhouse |publisher=Internet Archive |accessdate=2015-11-07}}</ref> |- | January 11, 1953 | ''Theatre Guild On the Air'' | | "Jane"<ref name="Goldin Theatre Guild"/> |- | January 14, 1953 | ''Philip Morris Playhouse on Broadway'' | | "[[Hold Back the Dawn]]"<ref name="Philip Morris Digital Deli"/><ref name=ddr1>{{cite news| last1=Kirby| first1=Walter| title=Better Radio Programs for the Week| url=https://www.newspapers.com/clip/2648547/the_decatur_daily_review/| newspaper=The Decatur Daily Review| date=January 11, 1953| page=42| via=Newspapers.com| accessdate=June 19, 2015}} {{Open access}}</ref> |- | January 18, 1953 | ''Theatre Guild on the Air'' | | "Trial by Forgery"<ref name="Theatre Guild Digital Deli">{{cite web |url=http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Theatre-Guild-On-The-Air.html |title=Theatre Guild On the Air |publisher=The Digital Deli Too |accessdate=2015-11-06 |archivedate=2015-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151202053216/http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Theatre-Guild-On-The-Air.html }}</ref><ref name=ddr1/> |- | January 26, 1953 | ''Lux Radio Theatre'' | David Lawrence | "[[September Affair]]"<ref name="Goldin Lux"/> |- | March 1, 1953 | ''The Bakers' Theater of Stars'' | | "The Mango Tree"<ref>{{cite web |url=http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Bakers%27+Theatre+of+Stars {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180423232517/http://radiogoldindex.com/cgi-local/p2.cgi?ProgramName=The+Bakers%27+Theatre+of+Stars |date=2018-04-23 }} |title=The Bakers' Theatre of Stars |publisher=RadioGOLDINdex== قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Joseph Cotten|Joseph Cotten]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Joseph Cotten | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} == گؤرونتولر == <gallery mode="packed-hover" heights="320"> File:Joseph_Cotten_in_Shadow_of_a_Doubt_trailer.jpg File:WPA_Federal_Theater_Project_in_New_York-\Horse_Eats_Hat\"-Joseph_Cotton_-_NARA_-_195723.tif" File:Joseph_Cotten_&_Patricia_Medina.jpg File:Citizen_Kane-Jo_Cotten.jpg File:Jo-Cotten-American-FC-1931.jpg File:Mercury-Wonder-Show-Welles-Cotten.jpg File:The-Magnificent-Ambersons-2.jpg File:Philadelphia-Story-Stage-5.jpg </gallery> [[بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار]] 0oqhf1q2ezdelhe3eptm2m46vkefdcn 0 149603 1587909 1551847 2026-05-11T21:49:01Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587909 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = Armenian |nativename = {{Lang|hy|հայերէն/հայերեն}} ''hayeren'' |pronunciation = {{IPA-hy|hɑjɛˈɾɛn|}} |states = [[Armenian Highlands]] |speakers = 6-7 million <ref>https://www.britannica.com/topic/Armenian-language</ref> |date = |dateprefix = c.&nbsp; |ref = e18 |familycolor = Indo-European |ancestor2 = [[قدیمی ارمنی]] |ancestor3 = [[Middle Armenian]] |stand1 = [[Eastern Armenian]] |stand2 = [[Western Armenian]] |script = {{Plain list| *[[Armenian alphabet]] *[[Armenian Braille]]}} |nation = {{Plain list| *{{بایراق|ائرمنیستان}} *{{بایراق|Artsakh}} (Karabakh)}} |minority = '''Official ''(de jure)'' status:''' *{{بایراق|قیبریس جومهوریتی}}<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Cyprus.htm |title=Implementation of the Charter in Cyprus |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages |publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research |accessdate=16 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111024143749/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Cyprus.htm |archivedate=24 October 2011 }}</ref> *{{بایراق|ماجاریستان}}<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |title=Implementation of the Charter in Hungary |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages |publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research |accessdate=16 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |archivedate=27 February 2014 }}</ref> *{{بایراق|عراق}}<ref>{{cite web|title=Iraqi Constitution: Article 4|url=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|publisher=The Republic of Iraq Ministry of Interior General Directorate for Nationality|accessdate=16 June 2014|quote=The right of Iraqis to educate their children in their mother tongue, such as Turkmen, Syriac, and Armenian shall be guaranteed in government educational institutions in accordance with educational guidelines, or in any other language in private educational institutions.|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|archivedate=28 November 2016|df=}}</ref> *{{بایراق|لهیستان}}<ref>{{cite web|title=Territorial languages in the Republic of Poland|url=http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/PolandPR1_en.pdf|publisher=[[European Charter for Regional or Minority Languages]]|accessdate=16 June 2014|location=Strasbourg|page=9|date=30 September 2010}}</ref> *{{بایراق|رومانی}}<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Romania.htm |title=Implementation of the Charter in Romania |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages |publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research |accessdate=16 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222161215/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Romania.htm |archivedate=22 February 2012 }}</ref> *{{بایراق|اوکراین}}<ref>{{cite web|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17|title=Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version – Revision from 01.02.2014)|publisher=rada.gov.ua|work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2|date=1 February 2014|accessdate=30 April 2014}}</ref> '''Semi-official or unofficial ''(de facto)'' status:''' *{{بایراق|Georgia}}<br>([[Samtskhe-Javakheti]]){{efn|Armenian has no legal status in Samtske-Javakheti, but it is widely spoken by its Armenian population, which is concentrated in Ninotsminda and Akhalkalaki districts (over 90% of the total population in these two districts).<ref>{{cite book|last=Hille|first=Charlotte|title=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus|url=https://archive.org/details/statebuildingcon00hill|year=2010|publisher=[[Brill Publishers]]|location=Leiden, Netherlands|isbn=9789004179011|page=[https://archive.org/details/statebuildingcon00hill/page/241 241]}}</ref> There were 144 state-funded schools in the region as of 2010 where Armenian is the main language of instruction.<ref>{{cite news|title=Javakhk Armenians Looks Ahead to Local Elections|url=http://asbarez.com/78867/georgias-armenian-minority-looks-ahead-toward-local-elections/|accessdate=26 May 2014|newspaper=[[Asbarez]]|date=31 March 2010|quote=Javakheti for use in the region's 144 Armenian schools&nbsp;...}}</ref><ref>{{cite web|last=Mezhdoyan|first=Slava|title=Challenges and problems of the Armenian community of Georgia|url=http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/MinorityIssues/Session5/statements/ItemV/3.%20EuropeanArmenianFederationJustice%20andDemocracy.pdf|publisher=European Armenian Federation for Justice and Democracy|accessdate=26 May 2014|location=Tbilisi|date=28 November 2012|quote=Armenian schools in Georgia are fully funded by the government&nbsp;...}}</ref>}} *{{بایراق|لوبنان}}{{efn|The Lebanese government recognizes Armenian as a minority language,<ref>{{cite web|title=About Lebanon|url=http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|publisher=Central Administration of Statistics of the Republic of Lebanon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526152210/http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|archivedate=26 May 2014|quote=Other Languages: French, English and Armenian}}</ref> particularly for educational purposes.<ref>{{cite web|title=Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 44 of the Convention. Third periodic reports of states parties due in 2003: Lebanon|url=http://www.refworld.org/pdfid/45377eb00.pdf|publisher=[[Committee on the Rights of the Child]]|accessdate=26 May 2014|page=108|date=25 October 2005|quote=Right of minorities to learn their language. The Lebanese curriculum allows Armenian schools to teach the Armenian language as a basic language.}}</ref><ref>{{cite web|last=Sanjian|first=Ara|title=Armenians and the 2000 Parliamentary Elections in Lebanon|url=http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|work=Armenian News Network / Groong|publisher=[[گونئی کالیفورنیا بیلیم‌یوردو]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153117/http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|archivedate=26 May 2014|quote=Moreover, the Lebanese government approved a plan whereby the Armenian language was to be considered from now on as one of the few 'second foreign languages' that students can take as part of the official Lebanese secondary school certificate (Baccalaureate) exams.}}</ref>}} *{{بایراق|تورکیه}}{{efn|In education, according to the [[Treaty of Lausanne]]<ref>{{cite book|first=Jilali|last=Saib|contribution=Languages in Turkey|editor1-last=Extra|editor1-first=Guus|editor2-last=Gorter|editor2-first=Durk|title=The Other Languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives|url=https://archive.org/details/otherlanguagesof0000unse_r1e4|year=2001|publisher=Multilingual Matters|location=Philadelphia|isbn=9781853595097|page=[https://archive.org/details/otherlanguagesof0000unse_r1e4/page/422 423]|quote=No other language can be taught as a mother language other than Armenian, Greek and Hebrew, as agreed in the Lausanne Treaty&nbsp;...}}</ref><ref>{{cite book|last1=Okçabol|first1=Rıfat|contribution=Secondary Education in Turkey|editor1-last=Nohl|editor1-first=Arnd-Michael|editor2-last=Akkoyunlu-Wigley|editor2-first=Arzu|editor3-last=Wigley|editor3-first=Simon|title=Education in Turkey|year=2008|publisher=Waxmann Verlag|location=Berlin|isbn=9783830970699|page=65|quote=Private Minority Schools are the school established by Greek, Armenian and Hebrew minorities during the era of the Ottoman Empire and covered by Lausanne Treaty.}}</ref>}} *{{بایراق|ایران}} *{{بایراق|آمریکا بیرلشمیش ایالتلری}}<br>([[کالیفورنیا ایالتی]]){{efn|Various [[California executive branch|state]] government agencies in California provide Armenian translations of their documents, namely the [[California Department of Social Services]],<ref>{{cite web |title=Armenian Translations |url=http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm |publisher=California Department of Social Services |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153235/http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm |archivedate=26 May 2014 }}</ref> [[California Department of Motor Vehicles]],<ref>{{cite web |title=Վարորդների ձեռնարկ [Driver's Manual] |url=https://www.dmv.ca.gov/portal/wcm/connect/09a5b933-9869-4504-ac90-fe54366771b3/dl600A.pdf?MOD=AJPERES |publisher=California Department of Motor Vehicles |year=2016 |accessdate=October 29, 2016 |archivedate=2018-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112155947/https://www.dmv.ca.gov/portal/wcm/connect/09a5b933-9869-4504-ac90-fe54366771b3/dl600A.pdf?MOD=AJPERES }}</ref> and [[California superior courts]].<ref>{{cite web |title=English/Armenian Legal Glossary |url=http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf |publisher=Superior Court of California, County of Sacramento |accessdate=26 May 2014 |date=22 June 2005}}</ref> In the city of [[Glendale, California|Glendale]], there are street signs in Armenian.<ref>{{cite news |last=Rocha |first=Veronica |title=New Glendale traffic safety warnings in English, Armenian, Spanish |url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2011/01/glendales-new-traffic-safet-signs-in-english-armenian-and-spanish.html |accessdate=26 May 2014 |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=11 January 2011 }}</ref><ref>{{cite news |last=Aghajanian |first=Liana |title=Intersections: Bad driving signals a need for reflection |url=http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers |accessdate=26 May 2014 |newspaper=Glendale News-Press |date=4 September 2012 |quote=...&nbsp;trilingual street signs in English, Armenian, and Spanish at intersections&nbsp;... |archive-date=2017-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141440/http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers |url-status=dead |archivedate=2017-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141440/http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers }}</ref>}} |agency = Institute of Language ([[Armenian National Academy of Sciences]])<ref>{{cite web|title=H. Acharian Institute of Language|url=http://www.sci.am/resorgs.php?oid=34&langid=1|website=sci.am|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141005040613/http://www.sci.am/resorgs.php?oid=34&langid=1|archivedate=5 October 2014|quote=Main Fields of Activity: investigation of the structure and functioning, history and comparative grammar of the Armenian language, exploration of the literary Eastern and Western Armenian Language, dialectology, regulation of literary language, development of terminology}}</ref> |iso1 = hy |iso2b = arm |iso2t = hye |lc1 = hye |ld1 = Eastern Armenian |lc2 = hyw |ld2 = Western Armenian |lc3 = xcl |ld3 = [[قدیمی ارمنی]] |lc4 = axm |ld4 = [[Middle Armenian]] |lingua = 57-AAA-a |notice = IPA |protoname = [[Proto-Armenian language|Proto-Armenian]] (reconstructed) |glotto = arme1241 |glottorefname= Armenian }} '''ارمنی دیلی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Armenian language، [[عرب دیلی|عرب‌جه]]: لغة أرمنية، [[آنادولو تورکجه‌سی]]: Ermenice، [[فارس دیلی|فارسجا]]: زبان ارمنی) تقریباً ۸–۱۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. [[هیند اوروپا دیللری]]نه باغلی بیر دیل‌دیر. == '''قایناقلار''' == [[بؤلمه:دیللر]] <references /> f1b6go3vi8hcrydppnzbyp73qkxmv1r 0 167810 1587888 1578446 2026-05-11T21:16:45Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587888 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = بیرینجی محمد | title = [[چلبی (عونوان)|چلبی]]<br/>[[سولطان]]<br/>کیریشچی | titletext = | more = | image = Paolo Veronese (Nachfolger) - Sultan Mahomed I. - 2241 - Bavarian State Painting Collections.jpg | alt = | caption = | succession = [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|۵-جی عثمانلی سولطانی]] | moretext = | reign = {{nowrap|۵ جولای ۱۴۱۳ – ۲۶ مئی ۱۴۲۱}} | coronation = | cor-type = | predecessor = [[فیترت دؤورو]] (۱۴۰۲ – ۱۴۱۳)<br/>[[بیرینجی بایزید]] | successor = [[ایکینجی مراد]] | suc-type = |succession2= [[آنادولو]] سولطانی |reign-type2=حؤکۆم |reign2={{nowrap|۲۰ جولای ۱۴۰۲ – ۵ جولای ۱۴۱۳}}{{efn|۱۴۰۲ – ۱۴۰۳ ایللری آراسیندا اوْرتا آنادولو، عومومیتله [[آماسیا]]، [[توقات]] و [[چوروم]] بؤلگه‌لری سولطانی.}} |predecessor2= |successor2= | birth_date = ۱۳۸۶ | birth_place = [[بورسا]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | death_date = {{death date and age|1421|5|26|1386|1|1|df= y}} | death_place = [[بورسا]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | burial_date = | burial_place = [[یاشیل توربه]]، [[بورسا]] | spouse = [[شهزاده خاتون]]<br>[[امینه خاتون]]<br>[[قمری خاتون]] | spouse-type = حیات یولداشی |issue = [[محمد چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|محمد چلبی]]<br>[[بیرینجی احمد چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|احمد چلبی]]<br>[[ایکینجی مراد]]<br>[[قاسم چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|قاسم چلبی]]<br>[[اینجی خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|اینجی خاتون]]<br>[[سلجوق خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|سلجوق خاتون]]<br>[[مصطفی چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|مصطفی چلبی]]<br>[[سولطان خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|سولطان خاتون]]<br>[[خدیجه خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|خدیجه خاتون]]<br>[[فاطمه خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|فاطمه خاتون]]<br>[[حافظه خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|حافظه خاتون]]<br>[[ایل‌آلدی خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|ایل‌آلدی خاتون]]<br>[[محمود چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|محمود چلبی]]<br>[[یوسف چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|یوسف چلبی]]<br>[[عایشه خاتون (بیرینجی محمد قیزی)|عایشه خاتون]]<br>[[ایکینجی احمد چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|احمد چلبی]]<br>[[اورخان چلبی (بیرینجی محمد اوغلو)|اورخان چلبی]] | full name = بایزید اوْغلو محمد | era name = | era dates = | house = [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی]] | house-type = سولاله | father = [[بیرینجی بایزید]] | mother = [[دؤولت خاتون]] | signature_type = [[طوغرا]] | religion = [[ایسلام]] | type = | signature = Tughra of Mehmed I.svg }} '''بیرینجی محمد''' ([[عثمانلی تورکجه‌سی|عثمانلیجا]]: محمد اول؛ د. ۱۳۸۶، [[بورسا]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] - اؤ. ۲۶ مئی ۱۴۲۱، [[بورسا]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]) و یا '''محمد چلبی'''، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون ۵-جی [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|سولطانی]] دیر.<ref>{{Cite web |title=MEHMED I|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-i|publisher=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=Türkçe}}</ref> ''محمد چلبی''، [[آنکارا دؤیوشو]] سوْنراسی قارداشلاری ایله بیرلیکده موجادیله‌یه گیرمیش، ۱۴۱۳ تاریخینده ۱۱ ایللیک [[فیترت دؤورو]]نه سوْن قوْیوب اؤلکه‌نین ایکی پارچاسی‌نی بیرلشدیرمه‌گی باشاراراق، ایمپیراتورلوغون تکرار تاریخ صحنه‌سینده بوْی گؤسترمه‌سینه شراییط یارادمیشدیر. بۇ باخیمدان ''بیرینجی محمد''، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون "''ایکینجی قۇروجوسو''" اوْلاراق بیلینیر.<ref>{{cite book| last=İnalcık | first=Halil | date=2003 | title=Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600)| url=https://archive.org/details/osmanlimparatorl0000hali | publisher=Yapı Kredi Yayınları | location=İstanbul |isbn=975-08-0588-7}}</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} {{notelist}} [[بؤلمه:شاهلار]] c8qu8n4j1p3bme6tn2lu3yo20ici8yz 0 168454 1587962 1580242 2026-05-11T23:42:19Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587962 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = اتلستن |image = Athelstan.jpg |caption = |alt = |reign1 = ۹۲۷ – ۲۷ اوکتوبر ۹۳۹ |predecessor1 = Himself<br />{{Small|(''as King of the Anglo-Saxons'')}} |successor1 = [[بیرینجی ادموند (اینگیلیس)|بیرینجی ادموند]] |succession1 = [[King of the English]] |reign = 924–927 |coronation = 4 September 925 |predecessor = [[ادوارد پدر]] یا [[الفورد وسکس]] |successor = Himself<br />{{Small|(''as King of the English'')}} |succession = [[King of the Anglo-Saxons]] |spouse = |issue = | house = [[House of Wessex|Wessex]]|father = [[ادوارد پدر]] |mother = [[Ecgwynn]] |birth_date = {{Circa|894}} |birth_place = [[وسکس کراللیغی]] |death_date = ۲۷ اوکتوبر ۹۳۹ (حدود ۴۵) |death_place = [[قلاستر]] |place of burial = [[Malmesbury Abbey]] |signature = |religion = [[Chalcedonian Christianity]] }} '''اتلستن''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Æthelstan) بیر شاهزاده ایدی. ۹۲۴–۹۲۷ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آتاسی [[ادوارد پدر]] دیر. [[ادوارد پدر]] اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب. ==نوتلار== {{Notelist}} ==عطیفلر== {{قایناق|20em}} ==منبع‌لر== {{Refbegin}} * {{cite book|first=Richard|last=Abels|title=Alfred the Great: War, Kingship and Culture in Anglo-Saxon England|year=1998|isbn=0-582-04047-7|publisher=Longman}} * {{cite book|last=Bailey|first= Maggie|year=2001|chapter=Ælfwynn, Second Lady of the Mercians|editors= N. J. Higham & D. H. Hill |title= Edward the Elder 899–924|publisher= Routledge|isbn=0-415-21497-1}} * {{cite book| first=John |last=Blair|year=2005|title=The Church in Anglo-Saxon Society| url=https://archive.org/details/churchinanglosax0000blai |publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-921117-3}} * {{cite book|first=Caroline|last=Brett|chapter=A Breton pilgrim in England in the reign of King Æthelstan|title=France and the British Isles in the Middle Ages and Renaissance|url=https://archive.org/details/francebritishisl0000unse|editor1-first=Gillian|editor1-last=Jondorf|editor2-first=D.N.|editor2-last=Dumville|publisher=The Boydell Press|year=1991|isbn=0-85115-487-5}} * {{cite book|first=Christopher|last=Brooke|title=The Saxon and Norman Kings|publisher=Wiley-Blackwell|year=2001|isbn=978-0-631-23131-8}} * {{cite book|first= Nicholas|last=Brooks |authorlink=Nicholas Brooks |title=The Early History of the Church of Canterbury |url= https://archive.org/details/earlyhistoryofch0000broo|publisher= Leicester University Press|year= 1984|edition= |location= |isbn=0-7185-1182-4 }} * {{cite book|first=James|last=Campbell|title=The Anglo-Saxon State|url=https://archive.org/details/anglosaxonstate0000camp|publisher=Hambledon & London|year=2000|isbn=1-85285-176-7}} * {{cite book|first=T. M.|last=Charles-Edwards|title=Wales and the Britons 350–1064|url=https://archive.org/details/walesbritons35010000char|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-821731-2}} * {{cite journal|first=Tracy-Anne|last=Cooper|journal=Journal of World History|title=Æthelstan: The First King of England by Sarah Foot (review)|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_world_history/v024/24.1.cooper.html|date=March 2013|number=1|volume=24|pages=189–192|accessdate=9 December 2013|doi=10.1353/jwh.2013.0025}} * {{cite encyclopedia |first=Marios|last =Costambeys |authorlink=| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title= Æthelflæd [Ethelfleda] (d. 918), ruler of the Mercians| year = 2004 | url =http://www.oxforddnb.com/view/article/8907/8907?back=,8514,8907,52311 | accessdate= 25 October 2013|doi=10.1093/ref:odnb/8907 }} {{ODNBsub}} * {{cite encyclopedia |first=Catherine|last =Cubitt |authorlink=|author2-first=Marios|author2-last=Costambeys| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title=Oda [St Oda, Odo] (d. 958), archbishop of Canterbury | year = 2004 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/20541?docPos=2| accessdate=9 December 2013 |doi=10.1093/ref:odnb/20541 }} {{ODNBsub}} * {{cite book|editor-first=Pauline|editor-last=Stafford|title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c. 500–c. 1100|first=John Reuben|last=Davies|chapter=Wales and West Britain|publisher=Wiley-Blackwell|year=2013|isbn=978-1-118-42513-8}} * {{cite book | last=Dumville | first=David|authorlink=David Dumville|title=Wessex and England from Alfred to Edgar: Six Essays on Political, Cultural, and Ecclesiastical Revival| url=https://archive.org/details/wessexenglandfro0000dumv |publisher=Boydell Press |year=1992|isbn=978-0-85115-308-7}} * {{cite encyclopedia |first=Sarah|last =Foot | authorlink= Sarah Foot |publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title=Æthelstan (Athelstan) (893/4–939), king of England | year = 2004 | url =http://www.oxforddnb.com/view/article/833?docPos=2 | accessdate=9 June 2012 |doi=10.1093/ref:odnb/833 }}{{ODNBsub}} * {{cite book|last=Foot|first= Sarah |year=2007|chapter=Where English Becomes British: Rethinking Contexts for Brunanburh|editor-first=Julia|editor-last= Barrow |editor1-link=Julia Barrow |editor2-first= Andrew|editor2-last= Wareham|title=Myth, Rulership, Church and Charters|publisher= Ashgate|pages=127–144|isbn=978-0-7546-5120-8}} * {{cite book | last = Foot | first = Sarah | title=[[Æthelstan: The First King of England]]|publisher=Yale University Press| year = 2011 |isbn= 978-0-300-12535-1}} * {{cite book|title=The Intellectual Foundations of the English Benedictine Reform|url=https://archive.org/details/intellectualfoun0000gret|first=Mechtild|last=Gretsch|year=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-03052-6}} * {{cite journal|journal=Northern History|first=Kevin|last=Halloran|title=Anlaf Guthfrithson at York: A Non-existent Kingship?|url=http://www.maneyonline.com/doi/abs/10.1179/0078172X13Z.00000000042|volume=50|number=2|date=September 2013|publisher=University of Leeds|doi=10.1179/0078172X13Z.00000000042|pages=180–185}} * {{cite journal|journal=Anglo-Saxon England|first=Cyril|last=Hart|authorlink=|title=Athelstan 'Half King' and his family|publisher=Cambridge University Press|year =1973|place=|volume=2|pages=115–144|isbn=0-521-20218-3|doi=10.1017/s0263675100000375}} * {{cite encyclopedia |first=Cyril|last = Hart| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title= Sihtric Cáech (Sigtryggr Cáech) (d. 927), king of York| year = 2004 | url =http://www.oxforddnb.com/view/article/25543?docPos=2 | accessdate= 4 October 2012|doi= 10.1093/ref:odnb/49273}} {{ODNBsub}} * {{cite book |last=Higham |first = N. J.| year=1993 |title=The Kingdom of Northumbria: AD 350–1100|url=https://archive.org/details/kingdomofnorthum0000high | publisher= Alan Sutton|isbn=0-86299-730-5}} * {{cite book|last=Hill|first= Paul |year=2004|title=The Age of Athelstan: Britain's Forgotten History|url=https://archive.org/details/ageofathelstanbr0000hill|publisher= Tempus Publishing|isbn= 0-7524-2566-8}} * {{cite book|editor-first=Pauline|editor-last=Stafford|title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c. 500-c. 1100|first=Charles|last=Insley|chapter=Southumbria|publisher=Wiley-Blackwell|year=2013|isbn=978-1-118-42513-8}} * {{cite book|first=Eric|last=John|editor-first=James|editor-last=Campbell|title=The Anglo-Saxons|chapter=The Age of Edgar|year=1982|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-014395-5}} * {{cite book|last=Karkov|first= Catherine E.|year=2004|title=The Ruler Portraits of Anglo-Saxon England|publisher= Boydell |isbn =1-84383-059-0}} * {{cite book|editor-first=Simon|editor-last=Keynes |editor1-link=Simon Keynes|editor2-first=Michael |editor2-last=Lapidge |editor2-link=Michael Lapidge|title=Alfred the Great: Asser's Life of King Alfred & Other Contemporary Sources |url=https://archive.org/details/alfredgreatasser0000asse|publisher=Penguin Classics |year=1983|isbn=978-0-14-044409-4}} * {{cite book|editors=Lapidge, Michael; Gneuss, Helmut|title=Learning and Literature in Anglo-Saxon England|url=https://archive.org/details/learningliteratu0000unse|year=1985|author=Keynes, Simon|chapter=King Æthelstan's books|pages=[https://archive.org/details/learningliteratu0000unse/page/143 143]–201|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-25902-9}} * {{cite book|last=Keynes|first= Simon|chapter=Royal government and the written word in late Anglo-Saxon England|title=The Uses of Literacy in Early Medieval Europe|editor=McKitterick, Rosamund |publisher=Cambridge University Press|year= 1990|isbn=0-521-34409-3}} * {{cite book|last=Keynes|first= Simon |year=1999|chapter=England, c. 900–1016|title=The New Cambridge Medieval History|volume=III |editor-first= Timothy|editor-last= Reuter|pages=456–484|publisher= Cambridge University Press|isbn=0-521-36447-7}} * {{cite book|last=Keynes|first= Simon|year=2001|chapter=Edward, King of the Anglo-Saxons|editors= N. J. Higham & D. H. Hill |title=Edward the Elder 899–924|publisher= Routledge| isbn= 0-415-21497-1}} * {{cite encyclopedia|last=Keynes|first= Simon |year=2001|title=Rulers of the English, c. 450–1066|editors= Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes and Donald Scragg |encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England|publisher= Blackwell Publishing|isbn=978-0-631-22492-1}} * {{cite book|editor-first=Donald|editor-last=Scragg|title=Edgar King of the English: New Interpretations|url=https://archive.org/details/edgarkingofengli0000unse|year=2008|publisher=The Boydell Press|first=Simon|last=Keynes|chapter=Edgar ''rex admirabilis''|isbn=978-1-84383-399-4}} * {{cite book|last=Lapidge|first=Michael|authorlink=Michael Lapidge|title=Anglo-Latin Literature 900–1066|url=https://archive.org/details/anglolatinlitera0000lapi|publisher=The Hambledon Press|year =1993|isbn=1-85285-012-4}} * {{cite encyclopedia|year=2001|editor1-first= Michael|editor1-last= Lapidge|editor2-first= John|editor2-last= Blair|editor3-first= Simon|editor3-last= Keynes |editor4-first= Donald|editor4-last= Scragg |encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England|publisher= Blackwell Publishing|isbn=978-0-631-22492-1}} * {{cite encyclopedia |first=Michael|last =Lapidge |authorlink=| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title= Dunstan [St Dunstan] (d. 988), archbishop of Canterbury| year = 2004 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/8288?docPos=1| accessdate= 7 December 2013|doi= 10.1093/ref:odnb/8288 }} {{ODNBsub}} * {{cite book|title=The Battle of Brunanburh: A Casebook|editor-last=Livingston|editor-first= Michael|editorlink=Michael Livingston|publisher=University of Exeter Press|year=2011|isbn=978-0-85989-862-1}} * {{cite book|title=The Battle of Brunanburh: A Casebook|editor-last=Livingston|editor-first= Michael|publisher=University of Exeter Press|year=2011|first=Michael|last=Livingston|chapter=The Roads to Brunanburh|pages=1–26|isbn=978-0-85989-862-1}} * {{cite book|editor-first=Pauline|editor-last=Stafford|title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c. 500-c. 1100|first=Simon|last=Maclean|chapter=Britain, Ireland and Europe, c. 900–c. 1100|publisher=Wiley-Blackwell|year=2013|isbn=978-1-118-42513-8}} * {{cite book | last =Maddicott|first=John|authorlink=John Maddicott|title=The Origins of the English Parliament, 924–1327|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958550-2}} * {{cite encyclopedia|last=Miller|first= Sean|article=Æthelstan|editors= Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes and Donald Scragg |year=2001|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England|publisher= Blackwell Publishing|isbn=978-0-631-22492-1}} * {{cite encyclopedia |first=Sean|last = Miller|authorlink=| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title= Edward [called Edward the Elder] (870s?–924), king of the Anglo-Saxons| year = 2004 | url =http://www.oxforddnb.com/view/article/8514?docPos=1 | accessdate=28 April 2013 |doi=10.1093/ref:odnb/8514 }} {{ODNBsub}} * {{cite book |last=Molyneaux|first=George|title=The Formation of the English Kingdom in the Tenth Century|url=https://archive.org/details/formationofengli0000moly|year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-871791-1}} * {{cite book|first=Janet|last=Nelson|authorlink=Janet Nelson|title=Rulers and Ruling Families in Early Medieval Europe|publisher=Ashgate|year=1999|isbn=0-86078-802-4}} * {{cite book|title=The New Cambridge Medieval History: Volume III c. 900–c. 1024|publisher=Cambridge University Press|editor-first=Timothy|editor-last=Reuter|year=1999|isbn=0-521-36447-7|first=Janet L.|last=Nelson|chapter=Rulers and government}} * {{cite book|title=Myth, Rulership, Church and Charters|url=https://archive.org/details/mythrulershipchu0000unse|editors=Julia Barrow and Andrew Wareham|chapter=The First Use of the Second Anglo-Saxon ''Ordo''|first=Janet|last=Nelson|year=2008|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-5120-8}} * {{cite book|title=[[England and the Continent in the Tenth Century|England and the Continent in the Tenth Century: Studies in Honour of Wilhelm Levison (1876–1947)]]|publisher=Brepols|year=2010|editor-first=David|editor-last=Rollason|editor2-first=Conrad|editor2-last=Leyser|editor3-first=Hannah|editor3-last=Williams|first=Veronica|last=Ortenberg|chapter='The King from Overseas: Why did Æthelstan Matter in Tenth-Century Continental Affairs?|isbn=978-2-503-53208-0}} * {{cite book|title=[[England and the Continent in the Tenth Century|England and the Continent in the Tenth Century: Studies in Honour of Wilhelm Levison (1876–1947)]]|publisher=Brepols|year=2010|editor-first=David|editor-last=Rollason|editor2-first=Conrad|editor2-last=Leyser|editor3-first=Hannah|editor3-last=Williams|first=David|last=Pratt|chapter=Written Law and the Communication of Authority in Tenth-Century England|isbn=978-2-503-53208-0}} * {{cite journal|first=Levi|last=Roach|title=Law codes and legal norms in later Anglo-Saxon England|journal=Historical Research|publisher=Institute of Historical Research|date=August 2013|volume=86|issue=233|pages=465–486|doi=10.1111/1468-2281.12001}} *{{cite book|first= Levi|last=Roach |title=Æthelred the Unready |url= https://archive.org/details/thelredunready0000roac|publisher=Yale University Press |year=2016|isbn=978-0-300-22972-1}} * {{cite book|editor-first=Nicholas J. |editor-last=Higham|editor2-first=Martin J. |editor2-last=Ryan|first=Martin J. |last=Ryan|title=The Anglo-Saxon World|url=https://archive.org/details/anglosaxonworld0000high |publisher=Yale University Press|year=2013|chapter=Conquest, Reform and the Making of England|isbn=978-0-300-12534-4}} * {{cite encyclopedia|last=Scragg|first= Donald|article=Battle of Brunanburh|editors= Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes and Donald Scragg |year=2001|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England|publisher= Blackwell Publishing|isbn=978-0-631-22492-1}} * {{cite journal|first=Sheila|last=Sharp|title=England, Europe and the Celtic World: King Athelstan's Foreign Policy|journal=Bulletin of the John Rylands University Library of Manchester|volume=79|number=3|date=Autumn 1997|pages=197–219}} * {{cite book|last=Sharp|first= Sheila|year=2001|chapter=The West Saxon Tradition of Dynastic Marriage|editors= N. J. Higham & D. H. Hill |title= Edward the Elder 899–924|publisher= Routledge|isbn=0-415-21497-1}} * {{cite book|authorlink=Alfred P. Smyth|last=Smyth|first= Alfred P|year= 1984|title=Warlords and Holy Men: Scotland AD 80–1000|url=https://archive.org/details/warlordsholymens0000smyt|publisher= Edward Arnold|isbn=0-7131-6305-4}} * {{cite book|first=Alfred P.|last=Smyth|title=Scandinavian York and Dublin|publisher=Irish Academic Press|year=1987|isbn=0-7165-2365-5}} * {{cite encyclopedia|last=Stafford|first= Pauline|article=Ealdorman|authorlink=Pauline Stafford|editors= Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes and Donald Scragg |year=2001|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England|publisher= Blackwell Publishing|isbn=978-0-631-22492-1}} * {{cite book|authorlink=Frank Stenton|last=Stenton|first= Frank|year=1971|title=Anglo-Saxon England|url=https://archive.org/details/anglosaxonenglan0000sten|publisher= Oxford University Press|edition=3rd|isbn=978-0-19-280139-5}} * {{cite book|last=Thacker|first= Alan|year=2001|chapter=Dynastic Monasteries and Family Cults|editors= N. J. Higham & D. H. Hill |title=Edward the Elder 899–924|publisher= Routledge| isbn= 0-415-21497-1}} * {{cite encyclopedia|authorlink=Ann Williams (historian)|last=Williams|first= Ann|title=Ælfflæd queen d. after 920|year=1991|editor-first=Ann|editor-last= Williams|editor2-first= Alfred P. |editor2-last=Smyth|editor3-first= D. P.|editor3-last= Kirby |encyclopedia=A Biographical Dictionary of Dark Age Britain|publisher= Seaby|isbn=1-85264-047-2}} * {{cite encyclopedia|last=Williams|first= Ann|title= Athelstan, king of Wessex 924-39|year=1991|editors=Ann Williams, Alfred P. Smyth and D. P. Kirby |encyclopedia=A Biographical Dictionary of Dark Age Britain|publisher= Seaby|isbn=1-85264-047-2}} * {{cite encyclopedia|last=Williams|first= Ann|title= Ealdred of Bamburgh|year=1991|editors=Ann Williams, Alfred P. Smyth and D. P. Kirby |encyclopedia=A Biographical Dictionary of Dark Age Britain|publisher= Seaby|isbn=1-85264-047-2}} * {{cite book|last=Wood|first= Michael |authorlink=Michael Wood (historian)|year=1983|chapter=The Making of King Aethelstan's Empire: An English Charlemagne?|editor-first= Patrick |editor-last=Wormald |editor2-first=Donald|editor2-last=Bullough|editor3-first=Roger|editor3-last=Collins|title=Ideal and Reality in Frankish and Anglo-Saxon Society|url=https://archive.org/details/idealrealityinfr0000unse|publisher= Basil Blackwell|pages=[https://archive.org/details/idealrealityinfr0000unse/page/250 250]–272|isbn= 0-631-12661-9}} * {{cite book|first=Michael|last=Wood|title=In search of England|url=https://archive.org/details/insearchofenglan00mich|publisher=Penguin|year=1999|isbn=0-14-024733-5}} * {{cite book|last=Wood|first= Michael|year=2005|title=In Search of the Dark Ages|publisher= BBC Books|isbn=978-0-563-53431-0}} * {{cite book|first=Michael|last=Wood|title=[[Lay Intellectuals in the Carolingian World]]|chapter='Stand strong against the monsters': kingship and learning in the empire of king Æthelstan|editor1-first=Patrick|editor1-last=Wormald|editor2-first=Janet|editor2-last=Nelson|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-83453-7}} * {{cite book|title=[[England and the Continent in the Tenth Century|England and the Continent in the Tenth Century: Studies in Honour of Wilhelm Levison (1876–1947)]]|publisher=Brepols|year=2010|editor-first=David|editor-last=Rollason|editor2-first=Conrad|editor2-last=Leyser|editor3-first=Hannah|editor3-last=Williams|first=Michael|last=Wood|chapter=A Carolingian Scholar in the Court of King Æthelstan|isbn=978-2-503-53208-0}} * {{cite episode|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b038rkw9|number=3|title=Aethelstan: The First King of England|series=[[King Alfred and the Anglo Saxons]]|first=Michael|last=Wood|publisher=BBC 4 Television|date=20 August 2013}} * {{cite journal|first=D. A. |last=Woodman|journal=Anglo-Saxon England|title='Æthelstan A' and the rhetoric of rule|volume=42|date=December 2013|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9099640&fulltextType=RA&fileId=S0263675113000112|publisher=Cambridge University Press}} * {{cite book|authorlink=Alex Woolf|last=Woolf|first= Alex |year=2007|title=From Pictland to Alba: 789–1070|url=https://archive.org/details/frompictlandtoal0000wool|publisher= Edinburgh University Press|isbn=978-0-7486-1233-8}} * {{cite book|editor-first=Pauline|editor-last=Stafford|title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c. 500-c. 1100|first=Alex|last=Woolf|chapter=Scotland|publisher=Wiley-Blackwell|year=2013|isbn=978-1-118-42513-8}} * {{cite book|authorlink=Patrick Wormald|last=Wormald|first= Patrick|year=1999|title=The Making of English Law: King Alfred to the Twelfth Century|volume= 1|publisher= Blackwell|isbn=0-631-13496-4}} * {{cite encyclopedia |first=Patrick|last =Wormald |authorlink=| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title= Æthelweard [Ethelwerd] (d. 998?)| year = 2004 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/8918| accessdate=5 May 2013 |doi= 10.1093/ref:odnb/8918 }} {{ODNBsub}} * {{cite book|first=Barbara|last=Yorke|authorlink=Barbara Yorke|title=Bishop Æthelwold: His Career and Influence|publisher=The Boydell Press|year=1997|isbn=978-0-85115-705-4}} * {{cite book|last=Yorke|first= Barbara|year=2001|chapter=Edward as Ætheling|editors= N. J. Higham & D. H. Hill |title= Edward the Elder 899–924|publisher= Routledge|isbn=0-415-21497-1}} * {{cite encyclopedia |first=Barbara|last =Yorke |authorlink=| publisher = Oxford University Press | encyclopedia= Oxford Dictionary of National Biography | title= Æthelwold (St Æthelwold, Ethelwold) (904x9–984)| year = 2004 | url =http://www.oxforddnb.com/view/article/8920?docPos=1 | accessdate= 5 March 2013|doi= 10.1093/ref:odnb/8920 }} {{ODNBsub}} * {{cite book|title=Conceptualizing Multilingualism in England, c. 800-C. 1250|editor-first=Elizabeth M. |editor-last=Tyler|publisher=Brepols|year=2011|isbn=978-2-503-52856-4|first=Samantha|last=Zacher|chapter=Multilingualism at the Court of King Æthelstan: Latin Praise Poetry and ''The Battle of Brunanburh''}} {{Refend}} ==علاوه اوخو== *{{cite book|first =Tom|last=Holland|authorlink=Tom Holland (author)|title=Athelstan: The Making of England|url =https://archive.org/details/athelstanmakingo0000holl|publisher=Allen Lane|year=2016|isbn=978-0-241-18781-4}} ==خاریجی لینکلر== {{wikisource author}} {{آمبار بؤلمه|Athelstan of England|Æthelstan}} {{Wikisource1911Enc|Æthelstan}} * {{PASE|13909|Æthelstan 18}} * {{In Our Time|Athelstan|b00sv7wd|Athelstan}} * {{cite episode|title=Athelstan|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b01rr95w|series=The Essay: Anglo-Saxon Portraits|network=BBC|station=Radio 3|date=11 April 2013|credits=Foot, Sarah}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_8224000/8224173.stm|title=Viking hoard reveals its story |publisher=BBC Radio 4, Today Programme|date=27 August 2009|first=David|last=Sillito}} (On [[Vale of York Hoard|The Vale of York Hoard]]) {{S-start}} {{S-hou|[[House of Wessex]]||c. 893/895|27 October|939}} {{S-reg|}} {{S-bef|before= [[ادوارد پدر]] یا<br>[[الفورد وسکس]]}} {{S-ttl|title=[[List of monarchs of Wessex|King of the Anglo-Saxons]]|years=924–927}} {{s-non|reason=None<br><small>Conquest of the [[Kingdom of York]]</small>}} {{S-break}} {{S-bef|before=Himself<br><small>As King of the Anglo-Saxons</small>}} {{S-ttl|rows=2|title=[[List of English monarchs|King of the English]]|years=927 – 27 October 939}} {{S-aft|rows=2|after=[[بیرینجی ادموند (اینگیلیس)]]}} {{S-bef|before=[[Gofraid ua Ímair]]<br><small>As King of York</small>}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[Gofraid ua Ímair]]<br><small>As Ruler of Northumbria</small>}} {{S-ttl|title=[[List of monarchs of Northumbria|Ruler of Northumbria]]<br><small>as King of the English</small>|years=927 – 27 October 939}} {{S-aft|rows=2|after=[[Olaf Guthfrithson]] or [[Amlaíb Cuarán]]}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[Ealdred I of Bamburgh|Ealdred I]]}} {{S-ttl|title=[[Ruler of Bamburgh]]<br><small>as King of the English</small>|years=c. 933 – 939}} {{S-end}} {{اینگیلیس پادشاهلاری}} {{Authority control}} [[Category:Anglo-Saxon monarchs]] [[Category:890s births]] [[بؤلمه:۹۳۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[Category:9th-century English people]] [[Category:10th-century English monarchs]] [[بؤلمه:مسیحی شاهلار]] [[Category:Anglo-Saxon warriors]] [[Category:Founding monarchs]] [[Category:House of Wessex]] [[Category:West Saxon monarchs]] [[Category:Mercian monarchs]] [[Category:Northumbrian monarchs]] [[Category:Monarchs of England before 1066]] [[Category:Malmesbury Abbey]] 4agk7n6dtijh3tebsqudp53dpz253j8 0 170392 1587974 623400 2026-05-12T05:46:38Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587974 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK place|official_name= Dudley|type= Town|country = England|region= West Midlands|static_image_name= Dudley Montage.jpg|static_image_caption= From top left: Dudley Town Centre viewed from Castle Hill; [[Dudley Priory]]; [[Dudley Zoo]]; Dudley Market Place; [[Dudley Castle]]; Statue of [[William Ward, 1st Earl of Dudley]].|population = 79,379|population_ref = (Built-Up Area)<br/>312,900 ([[Metropolitan borough|Borough]])<ref name="2011 census">{{cite web|title=Usual resident population by five-year age group, local authorities in England and Wales|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-england-and-wales/rft-p04.xls|work=2011 Census|publisher=Office for National Statistics|accessdate=16 July 2012|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924115115/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-england-and-wales/rft-p04.xls}}</ref>|os_grid_reference= SO9490|map_type= West Midlands|map_alt= Dudley is located in the West Midlands|coordinates = {{coord|52.508|-2.089|display=inline,title}}|post_town= DUDLEY|postcode_area= DY|postcode_district= DY1 – 3|constituency_westminster= [[Dudley North (UK Parliament constituency)|Dudley North]]|constituency_westminster1= [[Dudley South (UK Parliament constituency)|Dudley South]]|dial_code= 01384|dial_code1= 0121|dial_code2= 01902|london_distance_mi= 108|london_distance_km= 174|metropolitan_borough= [[Dudley Metropolitan Borough|Dudley]]|metropolitan_county = [[West Midlands (county)|West Midlands]]|website= {{URL|www.dudley.gov.uk}}}} '''دادلی، اینگیلیس''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Dudley) [[بؤیوک بریتانیا|بریتانیا]]دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 79379 نفر دیر. بۇ شهر [[اینگیلیس]] اؤلکه‌سینده یئرلشیب. == گؤرونتولر == <gallery> File:Earley Railway Station.jpg File:Earl of Essex, Manor Park, E12 (4738205992).jpg File:EAP at Loughborough Uni, copyright picture of Charlie Pearson.jpg File:Ealing_London_UK_labelled_ward_map_2002.svg File:Ealing, New Broadway, W5 - geograph.org.uk - 141767.jpg File:Ealing Village apartments and clubhouse. - geograph.org.uk - 251565.jpg File:Ealing streetlamp 1905.JPG File:Ealing Club Blue Plaque.jpg File:Ealing civic centre front.jpg File:DW Wall - traditional butcher's shop, Ludlow - geograph.org.uk - 1601159.jpg File:DV405 no.227 Castle Place, Belfast.png File:DV342 Lancaster from the south.png File:Duthie Park, Aberdeen.JPG File:DursleyMarket.jpg File:Durning Library, Kennington - geograph.org.uk - 175711.jpg File:Durham viaduct.jpg File:Durham School.jpg File:Durham regatta Univ College Durham v's Newcastle Uni.jpg </gallery> == بیرده باخ == [[بریتانیا شهرلرین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} {{شهر-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:بریتانیا شهرلری]] myjnxscrojp7pruf55zdvnnyj0hvffz 0 170439 1587880 619893 2026-05-11T15:35:16Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587880 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place||country = England|official_name = Jaywick|static_image= Jaywick Sands - geograph.org.uk - 538562.jpg|static_image_caption = Jaywick Sands|coordinates = {{coord|51.7795|1.1174|display=inline,title}}|label_position = top|population = 4665|population_ref =<ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/census-2001-key-statistics/urban-areas-in-england-and-wales/urban-areas-in-england-and-wales-ks01-usual-resident-population.xls|title=KS01 : Usual resident population|publisher=Office of National Statistics|year=2001|accessdate=1 January 2015|archivedate=2012-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022000531/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/census-2001-key-statistics/urban-areas-in-england-and-wales/urban-areas-in-england-and-wales-ks01-usual-resident-population.xls}}</ref>|shire_district = [[Tendring]]|shire_county = [[Essex]]|region = East of England|constituency_westminster = [[Clacton (UK Parliament constituency)|Clacton]]|post_town = CLACTON-ON-SEA|postcode_area = CO|postcode_district = CO15|dial_code = 01255|os_grid_reference = TM151135}} '''جای‌ویک''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Jaywick) [[بؤیوک بریتانیا|بریتانیا]]دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 4665 نفر دیر. بۇ شهر [[اینگیلیس]] اؤلکه‌سینده یئرلشیب. == گؤرونتولر == <gallery> File:CrosbyBeach.jpg File:Crosby Sunset.jpg File:Crooked spire2.jpg File:Crooked Spire.jpg File:Crooked Billet in Penge.jpg File:Crook Scar - geograph.org.uk - 160218.jpg </gallery> == بیرده باخ == [[بریتانیا شهرلرین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} {{شهر-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:بریتانیا شهرلری]] 8jsl4mx9owfbs3rh1c423fhbfksqhq6 0 202685 1587879 678609 2026-05-11T14:22:37Z Ziv 53795 ([[c:GR|GR]]) [[File:Caspoggio-Stemma.png]] → [[File:Caspoggio-Stemma.svg]] Replace with the COA 1587879 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune| | name = Caspoggio | official_name = Comune di Caspoggio | native_name = | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_shield = Caspoggio-Stemma.svg | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|46|16|N|9|52|E|type:city(1,559)_region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = [[لومباردیا]] | province = [[Province of Sondrio|Sondrio]] (SO) | frazioni = | mayor_party = | mayor = Danilo Bruseghini | area_footnotes = | area_total_km2 = 6.8 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> | population_total = 1585 | population_as_of = 2008 | pop_density_footnotes = | population_demonym = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1098 | twin1 = | twin1_country = | saint = | day = | postal_code = 23020 | area_code = 0342 | website = {{official website|https://web.archive.org/web/20060825053522/http://www.comune.caspoggio.so.it:80/}} | footnotes = }} کاسپوجیو ([[ایتالیا دیلی|ایتالیاجا]]: Caspoggio) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۵۸۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۰۹۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و [[لومباردیا]] اوستانیندا دا یئرلشیب. == بیرده باخ == [[ایتالیا شهرلرین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Caspoggio|Caspoggio]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Caspoggio | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ایتالیا-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ایتالیا شهرلری]] lgqvmypoa7n88nyxn6c5oq96efvkh9e 0 249884 1587946 634435 2026-05-11T23:12:46Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587946 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |partof = the [[Pacific War|Pacific Theater]] of [[ایکینجی دونیا ساواشی]] |conflict = Battle of Saipan |image = [[File:LVTs move toward Saipan, past bombarding cruisers, on 15 June 1944 (80-G-231838).jpg|300px|LVTs heading for shore.]] |caption = [[Landing Vehicle Tracked|LVT]]s heading for shore on 15 June 1944. {{USS|Birmingham|CL-62|2}} in foreground; the cruiser firing in the distance is {{USS|Indianapolis|CA-35|2}}. |date = 15 June – 9 July 1944<br>3 weeks, 3 days |place = [[Saipan]], [[Mariana Islands]] |result = American victory |combatant1 = {{flag|United States|1912}} |combatant2 = {{flagcountry|Empire of Japan}} |commander1 = [[Richmond K. Turner]]<br>[[Holland Smith]] |commander2 = [[Yoshitsugu Saitō]]{{KIA}}<br>[[Chūichi Nagumo]]{{KIA}}<br>[[Takeo Takagi]]{{KIA}}<br>[[Matsuji Ijuin]] {{KIA}} |units1 = [[File:Flag of the United States Marine Corps.svg|25px]] [[V Amphibious Corps]]<br> (''[[Battle of Saipan order of battle#United States|Main article]]'') |units2 = {{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Thirty-First Army (Japan)|31st Army]]<br> (''[[Battle of Saipan order of battle#Imperial Japanese Army|Main article]]'') |strength1 = 71,000 |strength2 = 32,000<ref name=Beevor>{{cite book|last1=Beevor|first1=Antony|title=The Second World War|url=https://archive.org/details/secondworldwar00beev|date=2012|publisher=Back Bay Books|location=New York|isbn=978-0-316-02375-7|edition=1}}</ref>{{rp|563}} |casualties1 = 13,790 casualties:<br>3,426 killed and missing<ref name=Miller>{{cite book|last1=Miller|first1=Donald L.|title=The Story of World War II|url=https://archive.org/details/storyofworldwari0000mill_c6w3|date=2001|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=978-0-7432-2718-6}}</ref>{{rp|379}}<br>10,364 wounded |casualties2 = 29,000 casualties:<ref name="Beevor611"/><br>24,000 KIA<br>5,000 suicides |casualties3 = 7,000 Japanese civilians (many of which were suicides)<ref name="Beevor611">{{cite book|last1=Beevor|first1=Antony|title=The Second World War|date=2013|publisher=Cappelen Damm|isbn=978-82-02-42146-5|pages=611|edition=1st|language=Norwegian}}</ref><br>22,000 civilians dead |campaignbox = {{Campaignbox Marianas and Palaus}} }} '''''سایپان دؤیوشو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Battle of Saipan) [[ژاپون ایمپیراتورلوغو]] و [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش. بۇ وۇروشون سوْنو آمریکا غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر == گؤرونتولر == <gallery> file:Navajo Code Talkers.jpg file:Chuichi_Nagumo.jpg file:Saito Yoshitsugu.jpg file:Battle of Saipan map.jpg file:Red Beach -2.jpg file:Marines march through Garapan.jpg file:Marines take cover behind medium tank.jpg file:Colt45 USMC.jpg file:USMC-C-Saipan-p20a.jpg file:US landings saipan.jpg file:McCard RH USMC.jpg file:Isley field end of war lg.jpg </gallery> == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Battle of Saipan|Battle of Saipan]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Battle of Saipan | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ساواش-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ساواشلار]] [[بؤلمه:قوزئی ماریانا آدالارینین تاریخی]] 1beh1sqjp9xppnjoahsy6ckk2uwtezs 0 249981 1587938 1545078 2026-05-11T22:47:27Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587938 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Battle of Lepanto | image = Battle of Lepanto 1571.jpg | image_size = 300px | caption = ''The Battle of Lepanto'', unknown artist, late 16th century | partof = the [[Ottoman–Venetian War (1570–1573)|Fourth Ottoman-Venetian War]], [[Ottoman-Habsburg wars]] | date = 7 October 1571 | place = [[Gulf of Patras]], [[یونان دنیزی]] | result = Holy League victory{{efn|The 16th century saw only three such large battle: Preveza in 1538, Djerba in 1560 and Lepanto in 1571. These battles were spectacular..[...].Nevertheless, they were not really decisive; a galley fleet can be built in a few months and the logistical limitations of galleys prohibit the strategic exploitation of victory.{{sfn|Hattendorf|King|2013|p=32}}}}{{sfn|Hattendorf|King|2013|p=32}} | combatant1 = [[File:Banner of the Holy League 1571.png|25px]] '''[[Holy League (1571)|Holy League:]]''' * {{flag|Republic of Venice}} * {{flagicon|Spain|1506}} [[ایسپانیا ایمپیراتورلوغو]] * [[File:Coa fam ITA ghislieri.jpg|18px| ]] [[پاپ دؤولتی]] * {{flag|Republic of Genoa}} * {{flagicon|SMOM}} [[History of Malta under the Order of Saint John|Knights of Malta]] * [[File:Medici coat of arms.svg|18px| ]] [[بزرق توسکانی دوکلیغی]] * {{flag|Duchy of Savoy}} * [[File:Coat of arms of the House of della Rovere.svg|18px]] [[Duchy of Urbino]] * [[File:Flag of the Order of Saint Lazarus.svg|22px|border]] [[Order of Saint Lazarus|Knights of Saint Lazarus]] * [[File:Cross of saint stephen.svg|18px]] [[Order of Saint Stephen]] | combatant2 = [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|24px]] '''[[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]''' | commander1 = [[File:Banner of the Holy League 1571.png|25px]] [[Holy League (1571)|Holy League]] [[Navy]]:<ref name=ATD>{{cite book|title=The Knights of st. John: with The battle of Lepanto and Siege of Vienna |url=https://archive.org/details/knightsofstjohn0000dran |first=Augusta Theodosia |last=Drane |year=1858 |place=London}}</ref><ref name="ANG">{{cite book |title=Lepanto 1571: The Greatest Naval Battle Of The Renaissance |last=Konstam |first=Angus |authorlink=Angus Konstam |year=2003 |publisher=[[Osprey Publishing]] |location=[[بؤیوک بریتانیا]] |isbn=1-84176-409-4 |pages=20–23 |accessdate=August 29, 2012 |url=https://books.google.com/books?id=xloOS43F-X8C&pg=PA23 |archive-date=2014-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627152629/http://books.google.com/books?id=xloOS43F-X8C&pg=PA23 |url-status=dead }}</ref><br />''Center:'' * {{flagicon|Spain|1506}} '''[[John of Austria]]''' ** {{flagicon|Republic of Venice}} [[Sebastiano Venier]] ** [[File:Coa fam ITA ghislieri.jpg|18px| ]] [[Marcantonio Colonna]] ** {{flagicon|SMOM}} Pietro Giustiniani ''Left:'' * {{flagicon|Republic of Venice}} [[Agostino Barbarigo (admiral)|Agostino Barbarigo]]{{KIA}} ''Right:'' * {{flagicon|Republic of Genoa}} [[Giovanni Andrea Doria|Gianandrea Doria]] ''Reserve:'' * {{flagicon|Spain|1506}} [[Álvaro de Bazán, 1st Marquess of Santa Cruz|Álvaro de Bazán]] | commander2 = [[File:Fictitious Ottoman flag 4.svg|24px]] [[Ottoman Navy]]:<ref name=TAC>{{cite book|title=The new American cyclopaedia: Volume 10 |last=George Ripley and Charles A. Dana |year=1867 |place=New York}}</ref><ref name=KMS>{{cite book|title=The Papacy and the Levant, 1204–1571, Volume 161 |first=Kenneth Meyer |last=Setton |year=1984 |place=Philadelphia}}</ref><br />''Center:''<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|24px]] '''[[Müezzinzade Ali Pasha]]'''{{KIA}}<br />''Right:''<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|24px]] [[Mahomet Sirocco]]{{KIA}}<br />''Left:''<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|24px]] [[Occhiali]] | strength1 = 212 ships<ref name="ANG" /> * 6 galleasses * 206 galleys 28,500 soldiers<ref name=WLR>{{cite book|title=Naval Warfare Under Oars, 4th to 16th Centuries: A Study of Strategy, Tactics and Ship Design |first=William Ledyard |last=Rodgers |year=1939 |publisher=Naval Institute Press |location=United States |page=175 |url=https://books.google.com/books?id=PmZMxsbPt7gC&pg=PA175|isbn=978-0-87021-487-5}}</ref><br /> 40,000 sailors and oarsmen<ref name="ANG" /><br /> 1,815 guns<ref name="Geoffrey Parker 87-88">Geoffrey Parker, ''The Military Revolution'', pp. 87 – 88</ref> | strength2 = 278 ships * 222 galleys * 56 galliots 31,490 soldiers<br /> 50,000 sailors and oarsmen<br /> 750 guns<ref name="Geoffrey Parker 87-88" /> | casualties1 = 10,000 dead<ref name=Nolan/> <br />17 galleys lost<ref name="ReferenceA">''Confrontation at Lepanto'' by T.C.F. Hopkins, intro</ref> | casualties2 = 40,000 dead<ref name=Nolan>{{cite book|last1=Nolan|first1=Cathal|title=The Age of Wars of Religion, 1000–1650: Encyclopedia of Global Warfare and Civilization, Volume 2|date=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|page=529}}</ref><br />200 galleys sunk, burned, or captured<br />12,000 Christians freed }} '''''لپانتو دؤیوشو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Battle of Lepanto) [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.[[یونان دنیزی]] یئرینده اوز وئرمیش‌دیر == گؤرونتولر == <gallery> file:Estandarte Liga Santa.gif file:Giorgio-vasari-battle-of-lepanto.jpg file:Lepanto f1.jpg file:One of the Venetian Galleasses at Lepanto - Pg 74.jpg file:Plan of the Battle of Lepanto.png file:Fernando Bertelli, Die Seeschlacht von Lepanto, Venedig 1572, Museo Storico Navale (550x500).jpg file:Victors of Lepanto.jpg file:Chiesa di Santo Stefano Pisa, Jacopo Ligozzi, il ritorno dei Cavalieri di Santo Stefano da Lepanto.jpg file:Battle of Lepanto by Martin Rota.jpg file:Felipe IV offers Ferdinand to Glory.jpg File:(Venice) Allegoria della battaglia di Lepanto - Gallerie Accademia.jpg File:Battle of Lepanto 1595-1605 Andrea Vicentino.jpg File:Lepanto Dolabella.jpg File:'The Battle of Lepanto', painting by Andries van Eertvelt.jpg File:The Battle of Lepanto of 1571 full version by Juan Luna.jpg </gallery> == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Battle of Lepanto|Battle of Lepanto]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Battle of Lepanto | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ساواش-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ساواشلار]] [[بؤلمه:لپانتو دؤیوشو]] [[بؤلمه:۱۵۷۱-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] [[بؤلمه:۱۵۷۱-جی ایلده ایتالیا]] t9xljp9af6mhjoqzv11m85sdaw56q4g 0 250068 1587966 606795 2026-05-11T23:49:14Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587966 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = Italo-Turkish War |image = Bellum1911.png |image_size = 300px |caption = Italian offensive (labels in German) |date = 29 September 1911 – 18 October 1912<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=09|day1=29|year1=1911|month2=10|day2=18|year2=1912}}) |place = [[Ottoman Tripolitania]] (Ottoman Libya), [[اژه دنیزی]], [[Eastern Mediterranean]], [[قیزیل دنیز]] |casus = |territory = Italy gains [[Tripolitania]], [[Cyrenaica]], [[Fezzan]], and the [[Dodecanese]] islands ([[Italian Libya]] established) |result = Italian victory * [[Italian Libya|Annexation of Libya]] * Start of the [[بیرینجی بالکان ساواشی]] * Start of the [[Libyan resistance movement]] |combatant1 = {{flag|Kingdom of Italy}}<br />{{flagicon image|}} [[Idrisid Emirate of Asir|Asir]]<ref name="books.google.com">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=UoMPAQAAIAAJ&pg=PA1223&dq=Italy+Asir+Turkish+forces&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjQupiu_oHSAhUF0oMKHWeRBcYQ6AEIGjAA#v=onepage&q=Italy+Asir+Turkish+forces&f=false|title=The Encyclopedia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information|first=Hugh|last=Chisholm|date=25 March 2018|publisher=The Encyclopedia Britannica Co.|accessdate=25 March 2018|via=Google Books}}</ref> |combatant2 = {{flag|Ottoman Empire}}<br />{{flagicon image|Flag of Cyrenaica.svg}} [[Senussi|Senussi Order]] |commander1 = {{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]]<br />{{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Carlo Caneva]]<br />{{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Augusto Aubry]] |commander2 = {{flagicon|Ottoman Empire}} [[بئشینجی محمد]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[انور پاشا]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Bey]]<br>{{flagicon image|Flag of Cyrenaica.svg}} [[Ahmed Sharif as-Senussi]] |strength1 = '''Expeditionary force''':<ref name=PTZ>{{cite book|title=The Italo-Turkish War (1911–12) |url=https://archive.org/details/italoturkishwar00ital |last=Italy. Esercito. Corpo di stato maggiore |year=1914 |page= [https://archive.org/details/italoturkishwar00ital/page/12 13]|place=Franklin Hudson Publishing Company}}</ref><br>34,000 troops<br>''6,300 horses & mules''<br />''1,050 waggons'' <br />48 field guns <br />24 mountain guns <br /> '''Reinforcements''':<ref name="Italian-Turkish War page 13-36"/><br>85,000 troops |strength2 = '''Initial''':<ref name="Italian-Turkish War page 13-36">The History of the Italian-Turkish War, William Henry Beehler, p.13-36</ref><br>~8,000 regular Turkish troops <br />~20,000 local irregular troops<br>'''Final''':<ref name="Italian-Turkish War page 13-36"/><br>~40,000 Turks and Arabs |casualties1 = 1,432 killed in combat <ref name="World War I page 946">World War I: A Student Encyclopedia, Spencer C. Tucker, Priscilla Mary Roberts, page 946</ref><br>4,250 wounded <ref name="choate1"/><br>1,948 died of disease <ref name="World War I page 946"/><ref name="choate1">[https://books.google.com/books?ei=fyR2T8j6L4nR8gOLtOWrDQ&hl=de&id=_vZDzTX5uCIC&dq=%22italo-turkish+war%22&q=%22his+cautious+tactics+led+to+relatively+low+casualties%22#v=snippet&q=%22his%20cautious%20tactics%20led%20to%20relatively%20low%20casualties%22&f=false ''Emigrant nation: the making of Italy abroad''], Mark I. Choate, Harvard University Press, 2008, {{ISBN|0-674-02784-1}}, page 176.</ref> |casualties2 = ~14,000 casualties }} '''''ایتالیا-عوثمانلی ساواشی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Italo-Turkish War) [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] و [[ایتالیا شاهلیغی]] قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.[[اژه دنیزی]] و [[قیزیل دنیز]] یئرینده اوز وئرمیش‌دیر == گؤرونتولر == <gallery> file:Giovanni Giolitti 1905.jpg file:Zeplin orta.jpg file:DC-1912-21-d-ResaDeiTurchiARodi.jpg file:Italoturca1.jpg file:Beirut battle.jpg file:trablusgarp2.jpg file:Treaty of Lausanne 1912.jpg file:Italians in Libya.jpg </gallery> == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Italo-Turkish War|Italo-Turkish War]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Italo-Turkish War | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ساواش-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ساواشلار]] [[بؤلمه:ایتالیا-عوثمانلی ساواشی]] 8ys7kspvlo7nbli0atlqik9bqm6326g 0 255601 1587969 1584449 2026-05-11T23:53:36Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587969 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Kurdish–Turkish conflict (1978–present) | partof = the [[Kurdish rebellions in Turkey|Kurdish rebellions]] | image = PKK-Conflict-de.png | image_size = 300px | caption = Thematic map, general view over the Kurdish &nbsp;– Turkish conflict | date = {{Tooltip|c.|circa}} 27 November 1978 – present<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=11|year1=1978}}) | place = [[Eastern Anatolia Region|Eastern]] and [[Southeastern Anatolia Region|Southeastern]] Turkey, spillovers in [[Northern Iraq]] and [[Rojava|Northern Syria]] | territory = | result = | status = [[List of ongoing armed conflicts|Ongoing]]: * [[Solution process|Peace process attempt]] during 2012–15<ref name="End of armed struggle 1">{{cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|title=Turkey: PKK leader calls halt to armed struggle|publisher=Ansamed|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|url-status=dead|archivedate=2018-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html}}</ref><ref name="End of armed struggle 2">{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/cautious-turkish-pm-welcomes-ocalans-call-for-end-to-armed-struggle-.aspx?pageID=238&nID=43389&NewsCatID=338|title=Cautious Turkish PM welcomes Öcalan's call for end to armed struggle|work=Hürriyet Daily News|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref><ref name="End of armed struggle 3">{{cite web|url=http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|title=Kurdish separatist group leader Öcalan calls to stop armed struggle|publisher=Trend AZ|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archivedate=2013-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520232227/http://en.trend.az/news/politics/2131738.html}}</ref><ref name="End of armed struggle 5">{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace/|title=Ocalan's farewell to arms brings Kurds hope for peace|publisher=Euronews|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archivedate=2018-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181105221827/https://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace}}</ref> * [[2014 Kurdish riots in Turkey|Escalation]] since September 2014 due to [[Siege of Kobani|Kobane crisis]] * [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|Renewed warfare]] since July 2015 | combatants_header = | combatant1 = '''{{flagicon|Turkey}} [[تورکیه]]''' * [[Turkish Armed Forces]] ** [[Special Forces (Turkish Armed Forces)|Special Forces]] * [[Turkish National Police]] ** [[Police Special Operation Department|PÖH]] * [[JİTEM]] '''Other forces:''' * Some Kurdish tribes * [[Village guard system|Village Guards]] * [[Grey Wolves (organization)|Grey Wolves]] * [[Turkish Revenge Brigade]] ---- * [[Deep state in Turkey|Deep state]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} '''[[Kurdistan Communities Union|Kurdistan Communities Union (KCK)]]''' * {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Kurdistan Workers' Party|PKK]] ** {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]] ** {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] "* {{flagicon image|}} [[Democratic Union Party (Syria)|PYD]] " ** {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]] **{{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]] * {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]]<ref name="presstv">{{cite web|url=http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=PressTV |accessdate=13 April 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402153348/http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |archivedate=2 April 2015 |df=dmy }}{{dubious|date=August 2016}}</ref> {{flagicon image|YDG-H flag.svg}} '''[[YDG-H]]:''' * {{flagicon image|Flag of the YPS - Vertical.svg}} [[Civil Protection Units|YPS]] * {{flagicon image|Flag of the YPS - Vertical.svg}} [[YPS-Jin]] {{flagicon image|Infobox HBDH.png}} '''[[Peoples' United Revolutionary Movement|HBDH]]''' * {{flagicon image|Flag of Communist Party of Turkey-Marxist–Leninist.svg}} [[Communist Party of Turkey/Marxist–Leninist|TKP/ML-TİKKO]] * {{flagicon image|MKP-FLAG.svg}} [[Maoist Communist Party (Turkey)|MKP-HKO-PHG]] * {{flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey)|MLKP]] * {{flagicon image|Flag of MLSPB-Devrim Cephesi.svg}} [[Marxist–Leninist Armed Propaganda Unit|THKP-C/MLSPB-DC]] * {{flagicon image|TKEP-L Flag.svg}} [[Communist Labour Party of Turkey/Leninist|TKEP/L]] * {{flagicon image|Flag of Devrimci Karargâh.svg}} [[Devrimci Karargâh]] {{Flagicon image|InfoboxTAK.png}} '''[[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]''' ---- {{Collapsible list | bullets = yes | title = Supported by: | {{flag|Cyprus}}<ref name="Faucompret">{{cite book|last=Faucompret|first=Erik|title=Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria|url=https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc|year=2008|publisher=Taylor & Francis |location=Hoboken |isbn=9780203928967|page=[https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc/page/168 168]|author2=Konings, Jozef |quote=The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.}}</ref> | {{flag|Greece}} | {{Flag|Russia}} | {{flag|Soviet Union}} <small>([[Dissolution of the Soviet Union|until 1991]])</small><ref name="Faucompret"/> | {{Flag|Iran}} <small>(until 2018)</small><ref name="Faucompret"/> | {{Flag|Syria}} <small>(until October 1998; from 2012)</small><ref name="Faucompret"/><ref name="telegraph"/> | {{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[Ba'athist Iraq|Iraq]] <small>([[US invasion of Iraq|until 2003]])</small> | {{flagicon image|Flag_of_Libya_(1977-2011).svg}} [[Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] <small>(until 2006)</small> | {{flag|Egypt}} <small>(allegedly since 2016)</small> | {{flag|UAE}} <small>(allegedly since 2017)</small> }} | commander1 = '''Current commanders'''<br/> {{nowrap|{{flagicon|Turkey}} [[رجب طیب اردوغان]]}}<br/> {{flagicon|Turkey}} [[بینالی ییلدیریم]]<br/> {{flagicon|Turkey}} [[Hulusi Akar]]<br/> ---- {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--as above--> |title=Past commanders: |1={{flagicon|Turkey}} [[Osman Pamukoğlu]] |2={{flagicon|Turkey}} [[Kenan Evren]] |3={{flagicon|Turkey}} [[Turgut Özal]] |4={{flagicon|Turkey}} [[Süleyman Demirel]] |5={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Necdet Sezer]] |6={{flagicon|Turkey}} [[Bülent Ecevit]] |7={{flagicon|Turkey}} [[Mesut Yılmaz]] |8={{flagicon|Turkey}} [[Necmettin Erbakan]] |9={{flagicon|Turkey}} [[Tansu Çiller]] |10={{flagicon|Turkey}} [[Işık Koşaner]] |11={{flagicon|Turkey}} [[İlker Başbuğ]] |12={{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Büyükanıt]] |13={{flagicon|Turkey}} [[Hilmi Özkök]] |14={{flagicon|Turkey}} [[Hüseyin Kıvrıkoğlu]] |15={{flagicon|Turkey}} [[İsmail Hakkı Karadayı]] |16={{flagicon|Turkey}} [[Doğan Güreş]] |17={{flagicon|Turkey}} [[Necip Torumtay]] |18={{flagicon|Turkey}} [[Necdet Üruğ]] |19={{flagicon|Turkey}} [[Nurettin Ersin]] }} | commander2 = '''Current commanders'''<br/>{{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Murat Karayılan]]<br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Bahoz Erdal]]<br/> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Cemil Bayık]]<br/> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} Hülya Eroğlu{{KIA}} {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Mustafa Karasu]]<br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Duran Kalkan]]<br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} {{Interlanguage link multi|Ali Haydar Kaytan|tr}}<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Zübeyir Aydar]]<br/> {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} [[Haji Ahmadi]] {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--as above--> |title=Past commanders: |1={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1995.svg}} [[Abdullah Öcalan]] {{POW}} |2={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Şemdin Sakık]] {{POW}} |3={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Osman Öcalan]] |4={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Mahsum Korkmaz]]{{KIA}} |5={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Nizamettin Taş]] |6={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Mazlum Doğan]] {{POW}} |7={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[Celal Başkale]]{{KIA}}|8={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Kani Yılmaz]]{{KIA}} |9={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Hüseyin Yıldırım (insurgent)|Hüseyin Yıldırım]] |10={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Haki Karer]]{{KIA}} |11={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party_1978.svg}} [[Halil Atac]] }} | units1 = | units2 = | strength1 = [[Turkish Armed Forces]]: 639,551:<ref name=aktifhaber>{{cite web|title=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|url=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|publisher=Turkish Armed Forces|accessdate=15 January 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|archivedate=5 November 2015|df=dmy-all}}</ref><br /> [[Gendarmerie (Turkey)|Gendarmerie]]: 148,700 | strength2 = [[Kurdistan Workers' Party|PKK]]: 4,000–32,800<ref name="fas">{{cite web |url=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=23 July 2008 |date=21 May 2004 |first=John |last=Pike |archivedate=2008-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080428065853/http://www.fas.org/irp/world/para/pkk.htm }}</ref><ref name=Sabah>{{cite news |agency=Sabah News Agency |url=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85 |title=The PKK in Numbers |date=28 December 2015}}</ref> [[PJAK]]: 1,000 |casualties1 = ''Before 2015'':<br>5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured<small>(24 currently held)</small> |casualties2 = '''Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured'''<br/><small>(Turkish claim)</small> |casualties3 = '''Total killed: 50,000–55,000''' ---- '''Civilian Casualties:'''<br /> '''6,741''' killed and '''14,257''' wounded (Turkish claim)<ref name=nearly7000>{{cite web|url=http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|title=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|first=Yeni|last=Şafak|publisher=}}</ref><br /> '''5,000''' killed (until 2000; 3,438 by the Turkish government & 1,205 by the PKK; independent research and NGOs)<ref name="belge"/><br />{{Better source|reason=Citation is an article by an academic, Ceren Belge. This person is not independent researcher or an NGOs representative. Direct links to reports by these independent researches and NGOs are needed. The article by Ceren Belge is not an open source either, it is not available online.|date=July 2018}} ''18,000–20,000''' Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)<ref name="executions"/> 3,000,000+ displaced<ref name="displaced"/> | notes= {{flagicon image|Green Shahada.png}} [[Turkish Hezbollah]] also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly [[سونیلر]] [[Islamist]] militant organization, active against the [[Kurdistan Workers' Party]] (PKK) and the [[Government of Turkey]]. | campaignbox = {{Campaignbox Kurdish–Turkish conflict}}{{Campaignbox Kurdish Rebellions in Turkey}} }} '''تورکیه-پ‌ک‌ک چاتیشماسی''' یا دا '''تورکی-کوردی منازعه‌لری''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Kurdish–Turkish conflict (1978–present)) — [[عراق کوردوستانی]]<nowiki>‌نین</nowiki> قوزئی‌اینده و [[تورکیه]]<nowiki>‌نین</nowiki> گونئی‌دوغوسوندا باش وئرمیش آتیشمالارا دئیلیر. == گؤرونتولر == <gallery> file:OHAL.png file:Flag of Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê.svg file:Flag of Kongreya Gelê Kurdistanê.svg file:Pkk supporters london april 2003.jpg file:Anti-PKK demonstration in Kadiköy.jpg file:Kurdish PKK guerilla.jpg file:YPJ fighters (Afrin February 2018).jpg file:Turkish general election, 2015 - Peoples' Democratic Party (Turkey) Celebration - Istanbul.jpg file:Şırnak çatışması çocuk cenaze töreni.jpg file:Hakkari, Yüksekova. After military operation 8.jpg file:Cizre çatışmaları, 2 Mart 2016.jpg </gallery> == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Kurdish–Turkish conflict (1978–present)|Kurdish–Turkish conflict (1978–present)]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Kurdish–Turkish conflict (1978–present) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ساواش-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ساواشلار]] [[بؤلمه:تورکی-کوردی منازعه سی]] [[بؤلمه:تورکیه‌نین ساواش‌لاری]] 9xkgiv4x8jjnf56u5rz0s4fjtb6l8cn 0 255641 1587904 1562233 2026-05-11T21:43:05Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587904 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = Five Days of Milan |partof = the [[اوتریش-ایتالیا ساواشی]] |image = Episodio delle cinque giornate (Baldassare Verazzi).jpg |image_size = 300px |caption = Episode from the Five Days, by [[Baldassare Verazzi]] (1819–1886) |date = 18–22 March 1848 |place = [[میلان]], [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Lombardy–Venetia]] | = |result = Milanese victory<ref name=ASG>{{cite book|title=Europe reshaped, 1848–1878 |url=https://archive.org/details/europereshaped180000gren_g2e2 |first= John Ashley Soames |last= Grenville|year=2000 |place=Oxford}}</ref><BR>Radetzky retreats from Milan<ref name=WJS/> |combatant1 = [[File:AAnfossiBan.png|22px|border]] [[Revolutions of 1848 in the Italian states|Milanese rebels]]<ref name=ASG/> |combatant2 = [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|22px|border]] [[اوتریش ایمپیراتورلوغو]]<ref name=GFH/> |commander1 = '''[[Carlo Cattaneo]]'''<BR>[[Count Luigi Torelli]]<BR>[[Augusto Anfossi]]{{KIA}}<BR>[[Luciano Manara]]<BR><ref name=WJS>{{cite book|title=The union of Italy, 1815–1895 |url=https://archive.org/details/unionofitaly181500stilrich |first= William James|last= Stillman|year=1898 |place=Cambridge}}</ref><ref name=GIN/><ref name=JLG>{{cite book|title=The revolutionary movement of 1848–9 in Italy, Austria Hungary, and Germany |url=https://archive.org/details/revolutionarymov00maur |first=Charles Edmund |last=Maurice |year=1887 |place=New York}}</ref><ref name=ABC>{{cite book|title=Historical abstracts: Volume 42, Issues 3–4 |last= American Bibliographical Center |year=1991 |place=Santa Barbara}}</ref> |commander2 = '''[[Joseph Radetzky von Radetz]]'''<BR>[[Ludwig von Wohlgemuth]]<BR>[[Eduard Clam-Gallas]]<BR>[[Ferencz Gyulai|Count Ferencz Gyulai]]<BR><ref name=WIR/><ref name=AJB/><ref name=JOS>{{cite book|title=Die Zöglinge der Wiener-Neustädter Militär-Akademie |first=Johann |last=Svoboda |year=1870 |place=Wien}}</ref><ref name=JGM>{{cite book|title=Italy and the War of 1859 |url=https://archive.org/details/italyandwar00marggoog |first=Julie |last=de Marguerittes |year=1859 |place=Philadelphia}}</ref> |strength1 =1,700 Barricades<ref name=TCH/><BR>''Milanese armament:''<BR>600–650 Firearms<ref name=TCH/><ref name=PNS>{{cite book|title=1848: the revolutionary tide in Europe |url=https://archive.org/details/1848revolutionar00stea |first=Peter N. |last=Stearns |year=1974 |place=New York}}</ref><BR>Stones, Bottles, Clubs,<BR>Pikes and Swords<ref name=PNS/> |strength2 = 12,000–13,000<ref name=AJB>{{cite book|title=The political life and letters of Cavour, 1848–1861 |url=https://archive.org/details/politicallifelet0000whyt |first= Arthur James Beresford |last= Whyte |year=1975 |place=Santa Barbara}}</ref><ref name=WHI>{{cite book|title=Politics of the Italian Army, 1861–1918 |url=https://archive.org/details/politicsofitalia0000whit |first=John |last= Whittam |year=1977 |place=London}}</ref><BR>''Garrison'' |casualties1 = 409–424 Killed <ref name=GIN>{{cite book|title=Daniele Manin and the Venetian revolution of 1848–49 |url=https://archive.org/details/danielemaninvene0000gins |first= Paul |last= Ginsborg |year=1979 |place=Bristol}}</ref><ref name=WIR>{{cite book|title=Der italienische Krieg von 1848 und 1849 |url=https://archive.org/details/deritalienische00rsgoog |first= Wilhelm |last= Rüstow |year=1862 |place=Zürich}}</ref><BR>''Including 43 Women<BR>and Children''<BR>600+ Wounded <ref name=WIR/> |casualties2 = 181 Killed <ref name=RMO>{{cite book|title=Die Kriegerischen Ereignisse in Italien in den Jahren 1848 und 1849 |last=Wilhelm Meyer-Ott, Wilhelm Rüstow |year=1850 |place=Zürich}}</ref><BR>''Including 5 Officers''<BR>235 Wounded <ref name=WIR/><BR>''Including 4 Officers''<BR>150–180 Captured <ref name=RMO/> |notes = }} '''''بئش گونلوک میلان''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Five Days of Milan) [[اوتریش ایمپیراتورلوغو]] و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.[[میلان]] یئرینده اوز وئرمیش‌دیر == گؤرونتولر == <gallery> file:0342 - Milano - Giuseppe Grandi (1843-1894) - Monumento alle 5 giornate, (1895) - Foto Giovanni Dall'Orto.jpg </gallery> == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Five Days of Milan|Five Days of Milan]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Five Days of Milan | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ساواش-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ساواشلار]] [[بؤلمه:میلانین تاریخی]] [[بؤلمه:۱۸۴۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]] ih68i1x26z3jcoi9qxqbxvblzzssj41 0 256129 1587935 1497314 2026-05-11T22:43:39Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587935 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Nanking Massacre (Rape of Nanking) |partof=the [[چین-ژاپون ساواشی (۱۹۳۷—۱۹۴۵)]] |image=[[File:Nanking bodies 1937.jpg|border|300px]] |caption=The corpses of massacre victims on the shore of the Qinhuai River with a Japanese soldier standing nearby |date=December 13, 1937 – January 1938 |place=[[Nanjing]], China |result={{Plain list| * 50,000–300,000 dead (primary sources)<ref name="Wellesley.edu">{{cite web|url=http://www.wellesley.edu/Polisci/wj/China/Nanjing/nanjing2.html|title=''The Nanking Atrocities: Fact and Fable''|publisher=Wellesley.edu|accessdate=2011-03-06|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110228031202/http://www.wellesley.edu/Polisci/wj/China/Nanjing/nanjing2.html |archivedate=February 28, 2011 }}</ref><ref name="nankingatrocities.net">{{cite web|url=http://www.nankingatrocities.net/1990s/nineties_01.htm|title=Nanking Atrocities – In the 1990s|work=nankingatrocities.net|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026021444/http://www.nankingatrocities.net/1990s/nineties_01.htm |archivedate=October 26, 2013}}</ref> * 40,000–300,000 dead (scholarly consensus)<ref name="Berghahn Books">{{cite book|editor=Bob Tadashi Wakabayashi|title=The Nanking Atrocity, 1937–38: Complicating the Picture|url=https://archive.org/details/nankingatrocity100btwa|publisher=Berghahn Books|date=2008|page=[https://archive.org/details/nankingatrocity100btwa/page/362 362]|isbn=1-84545-180-5}}</ref> * 300,000 dead (Chinese government, scholarly consensus in China)<ref>{{cite web|url=http://jds.cass.cn/UploadFiles/2010/11/201011041014223781.pdf|format=PDF|title=论南京大屠杀遇难人数 认定的历史演变|website=Jds.cass.cn|accessdate=2016-03-16|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140322091900/http://jds.cass.cn/UploadFiles/2010/11/201011041014223781.pdf|archivedate=2014-03-22|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hprc.org.cn/pdf/DSZI200603018.pdf|format=PDF|title=近十年" 侵华日军南京大屠杀"研究述评|website=Jds.cass.cn|accessdate=March 16, 2016|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041945/http://www.hprc.org.cn/pdf/DSZI200603018.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.modernchina.org.cn/UploadFiles/zyqk/2010/12/201012021431330066.pdf|accessdate=May 30, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306190621/http://modernchina.org.cn/uploadfiles/zyqk/2010/12/201012021431330066.pdf|archivedate=March 6, 2016|title=Modern China}}</ref>}}}} {{Infobox Chinese |title = '''Nanking Massacre''' |t = 南京大屠殺 |s = 南京大屠杀 |w = Nan²-ching¹ Ta⁴-t'u²-sha¹ |p = Nánjīng Dàtúshā |kanji = 1. 南京大虐殺 <br /> 2. 南京事件 |tradhep = 1. Nankin Daigyakusatsu <br /> 2. Nankin Jiken }} [[en:Nanking Massacre]] k8inbmgzyz4af2yqurr8htjued28qfs 0 270403 1587894 749288 2026-05-11T21:30:38Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587894 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Banat, Michigan |official_name = The Civil Township of Banat |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |settlement_type = [[Census-designated place]] (CDP) & [[Unincorporated community]] |nickname = |image_skyline = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Michigan|County]] |subdivision_type3 = [[Civil township]] |subdivision_name = United States |subdivision_name1 = [[میشیقان ایالتی]] |subdivision_name2 = [[Menominee County, Michigan|Menominee]] |subdivision_name3 = [[Holmes Township, Michigan|Holmes]] |established_title = Settled |established_date ={{start date|1909}}<ref name=Romig>{{Cite book |last= Romig |first= Walter |year= 1986 |title= Michigan Place Names: The History of the Founding and Naming of More than Five Thousand Past and Present Michigan Communities |url= https://archive.org/details/michiganplacenam0000romi_b5c6 |location= Detroit |publisher= [[Wayne State University Press]] |page= [https://archive.org/details/michiganplacenam0000romi_b5c6/page/40 41] |isbn= 978-0-8143-1838-6}}</ref> |established_title2 = |established_date2 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |area_magnitude = |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2000 |population_note = |population_total = 200 est. |population_urban = |population_metro = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone = [[North American Central Time Zone|CST]] |utc_offset = -6 |timezone_DST = [[Central Daylight Time|CDT]] |utc_offset_DST = -5 |latitude = 45° 31′ 5″ N |longitude = 41′ 49″ W |elevation_m = |elevation_ft = 182 |postal_code_type = |postal_code = |area_code = 906 |website = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes =}}'''بنت، میشیقان''' ([[اینگیلیسجه]]:Banat, Michigan ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 200 est. نفر ایمیش و [[میشیقان ایالتی]]نده یئرلشیب. == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Banat, Michigan|Banat, Michigan]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Banat, Michigan | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{آمریکا-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:آمریکا شهرلری]] f4r8rzdlxjdtzokbnrgwm0elzb2brxl 0 325222 1587944 1165807 2026-05-11T23:08:55Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587944 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kwesi Appiah | image = 20150331 Mali vs Ghana 243.jpg | image_size = 200 | caption = Appiah playing for [[Ghana national football team|Ghana]] in 2015 | fullname = Kwesi Appiah<ref name="List of Players under Written Contract Registered Between 01/02/2014 and 28/02/2014">{{cite web | title = List of Players under Written Contract Registered Between 01/02/2014 and 28/02/2014 | url = http://www.thefa.com/~/media/files/thefaportal/governance-docs/registrations/february-2014.ashx | publisher = The Football Association | format = PDF | page = 10 | accessdate = 6 April 2014}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|8|12|df=y}} | birth_place = [[Thamesmead]], England | height = {{height|ft=5|in=11}} | position = [[Forward (association football)|Striker]] | currentclub = [[AFC Wimbledon]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = {{0|0000}}–2008 | youthclubs1 = [[Ebbsfleet United F.C.|Ebbsfleet United]] | years1 = 2008 | clubs1 = [[Ebbsfleet United F.C.|Ebbsfleet United]] |caps1 = 3 | goals1 = 1 | years2 = 2008–2010 | clubs2 = [[Peterborough United F.C.|Peterborough United]] |caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 2009 | clubs3 = → [[Weymouth F.C.|Weymouth]] (loan) |caps3 = 4 | goals3 = 0 | years4 = 2009 | clubs4 = → [[King's Lynn F.C.|King's Lynn]] (loan) |caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2010 | clubs5 = → [[Kettering Town F.C.|Kettering Town]] (loan) |caps5 = 15 | goals5 = 2 | years6 = 2010 | clubs6 = [[Brackley Town F.C.|Brackley Town]] |caps6 =? | goals6 =? | years7 = 2010 | clubs7 = [[Thurrock F.C.|Thurrock]] |caps7 = 1 | goals7 = 0 | years8 = 2011–2012 | clubs8 = [[Margate F.C.|Margate]] |caps8 = 24 | goals8 = 22 | years9 = 2012–2017 | clubs9 = [[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]] |caps9 = 6 | goals9 = 0 | years10 = 2012 | clubs10 = → [[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (loan) |caps10 = 2 | goals10 = 0 | nationalyears1 = 2015– | nationalteam1 = [[Ghana national football team|Ghana]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | years11 = 2013 | clubs11 = → [[یئوویل تاون فوتبال کولوبو|یئوویل تاون]] (loan) |caps11 = 5 | goals11 = 0 | years12 = 2013 | clubs12 = → [[کمبریج یونایتد فوتبال کولوبو|کمبریج یونایتد]] (loan) |caps12 = 14 | goals12 = 10 | years13 = 2014 | clubs13 = → [[نوتس کانتی فوتبال کولوبو|نوتس کانتی]] (loan) |caps13 = 7 | goals13 = 0 | years14 = 2014 | clubs14 = → [[AFC Wimbledon]] (loan) |caps14 = 7 | goals14 = 3 | years15 = 2014–2015 | clubs15 = → [[کمبریج یونایتد فوتبال کولوبو|کمبریج یونایتد]] (loan) |caps15 = 19 | goals15 = 6 | years16 = 2015 | clubs16 = → [[ردینق فوتبال کولوبو|ردینق]] (loan) |caps16 = 6 | goals16 = 1 | years17 = 2017 | clubs17 = → [[وایکینق فوتبال کولوبو|وایکینق]] (loan) |caps17 = 12 | goals17 = 3 | years18 = 2017– | clubs18 = [[AFC Wimbledon]] |caps18 = 34 | goals18 = 6 | club-update = 13:00, 29 December 2018 (UTC) | nationalteam-update = 4 October 2015 }} '''کویسی اپیاه''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Kwesi Appiah) (دوْغوم:{{birth date and age|1990|8|12|df=y}} [[تمزمید]]) بیر فوتبالیست. [[غنا]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style="text-align:center" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|Club !rowspan=2|Season !colspan=3|League !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[Football League Cup|League Cup]] !colspan=2|Other<ref group=lower-alpha>Includes appearances in [[FA Trophy]] and [[EFL Trophy]] games.</ref> !colspan=2|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |[[Ebbsfleet United F.C.|Ebbsfleet United]] |[[2008–09 Football Conference#Conference Premier|2008–09]]<ref>{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |year=2009 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-66-4 |pages=68–69}}</ref> |[[Conference Premier]] |3||1||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||3||1 |- |rowspan=3|[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]] |[[2008–09 Peterborough United F.C. season|2008–09]]<ref>{{soccerbase season|49560|2008|accessdate=5 October 2015}}</ref> |[[Football League One|League One]] |0||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||0||0 |- |[[2009–10 Peterborough United F.C. season|2009–10]]<ref>{{soccerbase season|49560|2009|accessdate=5 October 2015}}</ref> |[[چمپیونشیپ]] |0||0||0||0||0||0||colspan=2|—||0||0 |- !colspan=2|Total !0!!0!!0!!0!!0!!0!!colspan=2|—!!0!!0 |- |[[Weymouth F.C.|Weymouth]] (loan) |[[2008–09 Weymouth F.C. season|2008–09]]<ref>{{cite book |editor1-last=Williams |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |pages=408–409}}</ref> |rowspan=2|Conference Premier |4||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||4||0 |- |[[Kettering Town F.C.|Kettering Town]] (loan) |[[2009–10 Kettering Town F.C. season|2009–10]]<ref>{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/106 106]–107 }}</ref> |15||2||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||15||2 |- |[[Thurrock F.C.|Thurrock]] |[[2010–11 Football Conference#Conference South|2010–11]]<ref name=SW>{{cite web |title=K. Appiah |url=https://int.soccerway.com/players/kwesi-appiah/113040/ |work=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=21 April 2016}}</ref> |[[Conference South]] |1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||1||0 |- |[[Margate F.C.|Margate]] |[[2011–12 Isthmian League#Premier Division|2011–12]]<ref name="Appearances 2011/12">{{cite web |url=http://www.margate-fc.com/content/1st_team/stats/apps.php?season=105 |title=Appearances 2011/12 |publisher=Margate F.C. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112101101/http://www.margate-fc.com/content/1st_team/stats/apps.php?season=105 |archivedate=12 November 2012}}</ref> |[[Isthmian League]] Premier Division |24||22|| || ||colspan=2|—|| || ||24||22 |- |rowspan=6|[[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]] |[[2011–12 Crystal Palace F.C. season|2011–12]]<ref>{{soccerbase season|49560|2011|accessdate=5 October 2015}}</ref> |rowspan=2|Championship |4||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||4||0 |- |[[2012–13 Crystal Palace F.C. season|2012–13]]<ref name="2012/2013">{{soccerbase season|49560|2012|accessdate=5 October 2015}}</ref> |2||0||1||0||2||0||0||0||5||0 |- |[[2013–14 Crystal Palace F.C. season|2013–14]]<ref name="2013/2014">{{soccerbase season|49560|2013|accessdate=5 October 2015}}</ref> |rowspan=3|[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |0||0||0||0||1||0||colspan=2|—||1||0 |- |[[2014–15 Crystal Palace F.C. season|2014–15]]<ref name="2014/2015">{{soccerbase season|49560|2014|accessdate=5 October 2015}}</ref> |0||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||0||0 |- |[[2015–16 Crystal Palace F.C. season|2015–16]]<ref>{{soccerbase season|49560|2015|accessdate=5 October 2015}}</ref> |0||0||0||0||0||0||colspan=2|—||0||0 |- !colspan=2|Total !6!!0!!1!!0!!3!!0!!0!!0!!10!!0 |- |[[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (loan) |[[2012–13 Aldershot Town F.C. season|2012–13]]<ref name="2012/2013"/> |[[Football League Two|League Two]] |2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0 |- |[[یئوویل تاون فوتبال کولوبو|یئوویل تاون]] (loan) |[[2012–13 Yeovil Town F.C. season|2012–13]]<ref name="2012/2013"/> |League One |5||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||5||0 |- |[[کمبریج یونایتد فوتبال کولوبو|کمبریج یونایتد]] (loan) |[[2013–14 Football Conference#Conference Premier|2013–14]]<ref name=SW/> |Conference Premier |14||10||4||0||colspan=2|—||1||0||19||10 |- |[[نوتس کانتی فوتبال کولوبو|نوتس کانتی]] (loan) |[[2013–14 Notts County F.C. season|2013–14]]<ref name="2013/2014"/> |League One |7||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0 |- |[[AFC Wimbledon]] (loan) |[[2013–14 AFC Wimbledon season|2013–14]]<ref name="2013/2014"/> |rowspan=2|League Two |7||3||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||7||3 |- |Cambridge United (loan) |[[2014–15 Cambridge United F.C. season|2014–15]]<ref name="2014/2015"/> |19||6||3||2||1||0||colspan=2|—||23||8 |- |[[ردینق فوتبال کولوبو|ردینق]] (loan) |[[2014–15 Reading F.C. season|2014–15]]<ref name="2014/2015"/> |Championship |6||1||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||6||1 |- |[[وایکینق فوتبال کولوبو|وایکینق]] (loan) |[[2017 Viking FK season|2017]] |[[Eliteserien (football)|Eliteserien]] |12||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||12||3 |- |rowspan=3|[[AFC Wimbledon]] |[[2017–18 AFC Wimbledon season|2017–18]] |rowspan=2|League One |14||3||0||0||1||0||1||0||16||3 |- |[[2018–19 AFC Wimbledon season|2018–19]] |22||4||3||2||2||0||2||1||29||7 |- !colspan=2|Total !43!!10!!3!!2!!3!!0!!3!!1!!52!!13 |- ! colspan="3" |Career total !159!!55!!11!!4!!7!!0!!4!!1!!181!!60 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Kwesi Appiah | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:تمزمید دوغوملولار]] [[بؤلمه:پیتربورو یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ویموث کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:تاروک کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:کریستال پالاس کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:آلدرشات تاون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:یئوویل تاون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:کمبریج یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:نوتس کانتی کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ای‌اف‌سی ویمبلدون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ردینق کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:۲۰۱۵ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]] 5074kw2b3v4un445abgakmt54yc1ajw 0 325308 1587890 863472 2026-05-11T21:21:17Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587890 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = George Collin | image = | caption = | fullname = George Collin<ref name="kent"/> | birth_date = {{birth date|1905|09|13|df=y}} | birth_place = [[Oxhill, County Durham|Oxhill]], [[Stanley, County Durham|Stanley]], England<ref name="kent"/> | death_date = {{death date and age|1989|02|01|1905|09|13|df=y}}<ref name="kent"/> | death_place = [[داربی، اینگیلیس]], England<ref name="kent"/> | height = {{height|ft=5|in=9}}<ref name="book">{{cite book|last1=Dykes|first1=Garth|last2=Lamming|first2=Doug|title=All the Lads: A Complete Who's Who of Sunderland AFC|url=https://archive.org/details/isbn_9781899538157|date=2000|location=Great Britain|isbn=9781899538157|page=[https://archive.org/details/isbn_9781899538157/page/86 86]}}</ref> | position = [[Defender (association football)|Left-back]] | youthyears1 = | youthclubs1 = West Stanley | years1 = 1924–1925| clubs1 = [[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]]| caps1 = 0| goals1 = 0 | years2 = 1925–1927| clubs2 = [[ای.اف.سی بورنموث فوتبال کولوبو|ای.اف.سی بورنموث]]| caps2 = 48| goals2 = 0 | years3 = 1927–1936| clubs3 = [[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]]| caps3 = 309| goals3 = 0 | years4 = 1936–1938| clubs4 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]]| caps4 = 31| goals4 = 0 | years5 = 1938–1939| clubs5 = [[Port Vale F.C.|Port Vale]]| caps5 = 1| goals5 = 0 | years6 = 1939–19??| clubs6 = [[Burton Town F.C.|Burton Town]]| caps6 = | goals6 = | totalcaps = 389+| totalgoals = 0+ | manageryears1 = 1939–19??| managerclubs1 = [[Burton Town F.C.|Burton Town]] }} '''جورج کالین''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: George Collin) (دوْغوم:{{birth date|1905|09|13|df=y}} [[Oxhill, County Durham|Oxhill]]) بیر فوتبالیست. [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|کولوب !rowspan="2"|سیزون !rowspan="2"|لیق !colspan="2"|لیق !colspan="2"|FA Cup !colspan="2"|Other !colspan="2"|توْپلام |- !اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |[[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] |[[1923–24 Arsenal F.C. season|1923–24]] |[[Football League First Division|First Division]] |0||0||0||0||0||0||0||0 |- |rowspan="3"|[[ای.اف.سی بورنموث فوتبال کولوبو|ای.اف.سی بورنموث]] |[[1925–26 Bournemouth & Boscombe Athletic F.C. season|1925–26]] |[[Football League Third Division South|Third Division South]] |37||0||5||0||0||0||42||0 |- |[[1926–27 Bournemouth & Boscombe Athletic F.C. season|1926–27]] |Third Division South |11||0||3||0||0||0||14||0 |- !colspan="2"|توْپلام !48!!0!!8!!0!!0!!0!!56!!0 |- |rowspan="10"|[[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]] |[[1927–28 Derby County F.C. season|1927–28]] |First Division |28||0||0||0||0||0||28||0 |- |[[1928–29 Derby County F.C. season|1928–29]] |First Division |39||0||3||0||0||0||42||0 |- |[[1929–30 Derby County F.C. season|1929–30]] |First Division |35||0||3||0||0||0||38||0 |- |[[1930–31 Derby County F.C. season|1930–31]] |First Division |40||0||1||0||0||0||41||0 |- |[[1931–32 Derby County F.C. season|1931–32]] |First Division |40||0||3||0||0||0||43||0 |- |[[1932–33 Derby County F.C. season|1932–33]] |First Division |42||0||6||0||0||0||48||0 |- |[[1933–34 Derby County F.C. season|1933–34]] |First Division |34||0||4||0||0||0||38||0 |- |[[1934–35 Derby County F.C. season|1934–35]] |First Division |36||0||3||0||0||0||39||0 |- |[[1935–36 Derby County F.C. season|1935–36]] |First Division |15||0||2||0||0||0||17||0 |- !colspan="2"|توْپلام !309!!0!!25!!0!!0!!0!!334!!0 |- |[[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] |[[1936–37 Sunderland A.F.C. season|1936–37]] |First Division |31||0||1||0||1||0||33||0 |- |[[Port Vale F.C.|Port Vale]] |[[1938–39 Port Vale F.C. season|1938–39]] |Third Division South |1||0||0||0||0||0||1||0 |- !colspan="3"|Career total !389!!0!!34!!0!!1!!0!!424!!0 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =George Collin | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] d7p4v2sp2zgcyip95apkfd4hsmbk0k7 0 325919 1587957 1163599 2026-05-11T23:32:51Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587957 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Neil Taylor | image = AUT vs. WAL 2016-10-06 (116).jpg | image_size = | caption = Taylor with [[Wales national football team|Wales]] in 2016 | fullname = Neil John Taylor<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/siteassets/efl-documents/efl-professional-retain-list--free-transfers---2017-18.pdf |title=Club list of registered players: As at 19th May 2018: Aston Villa |publisher=English Football League |format=PDF |page=2 |accessdate=16 June 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|2|7|df=y}}<ref>{{Hugman|25514|accessdate=16 June 2018}}</ref> | birth_place = [[St Asaph]], Wales | height = {{height|ft=5|in=9}} | position = [[Defender (association football)#Full back|Left back]] | currentclub = [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] | clubnumber = 3 | youthyears1 = 1998–2005 | youthclubs1 = [[منچستر سیتی فوتبال کولوبو|منچستر سیتی]] | youthyears2 = 2005–2007 | youthclubs2 = [[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] | years1 = 2007–2010 | clubs1 = [[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] | caps1 = 75 | goals1 = 3 | years2 = 2010–2017 | clubs2 = [[سوانزی سیتی فوتبال کولوبو|سوانزی سیتی]] | caps2 = 160 | goals2 = 0 | years3 = 2017– | clubs3 = [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] | caps3 = 57 | goals3 = 0 | nationalyears1 = 2005–2006 | nationalyears2 = 2006–2007 | nationalyears3 = 2007–2010 | nationalyears4 = 2009 | nationalyears5 = 2010– | nationalyears6 = 2012 | nationalteam1 = [[Wales national under-17 football team|Wales U17]] | nationalteam2 = [[Wales national under-19 football team|Wales U19]] | nationalteam3 = [[Wales national under-21 football team|Wales U21]] | nationalteam4 = [[Wales national semi-professional football team|Wales Semi-Pro]] | nationalteam5 = [[Wales national football team|Wales]] | nationalteam6 = [[Great Britain Olympic football team|Great Britain]] | nationalcaps1 = 10 | nationalcaps2 = 5 | nationalcaps3 = 13 | nationalcaps4 = 1 | nationalcaps5 = 41 | nationalcaps6 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalgoals2 = 0 | nationalgoals3 = 0 | nationalgoals4 = 0 | nationalgoals5 = 1 | nationalgoals6 = 0 | club-update = 23:34, 26 October 2018 (UTC) | nationalteam-update = 07:17, 15 November 2017 (UTC) }} '''نیل تیلور''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Neil Taylor (footballer)) (دوْغوم:{{birth date and age|1989|2|7|df=y}} [[St Asaph]]) بیر فوتبالیست. [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو]] و [[ولز]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. [[یورو ۲۰۱۶]] اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- ! rowspan=2 | Club ! rowspan=2 | Season ! colspan=3 | League ! colspan=2 | [[FA Cup]] ! colspan=2 | [[EFL Cup|League Cup]] ! colspan=2 | Europe ! colspan=2 | Other ! colspan=2 | Total |- ! Division || Apps || Goals || Apps || Goals || Apps || Goals || Apps || Goals || Apps || Goals || Apps || Goals |- align=center | rowspan=4 | [[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] |[[2007–08 Wrexham F.C. season|2007–08]]<ref name=sb0708>{{Soccerbase season|47172|2007|name=Neil Taylor|accessdate=6 February 2014}}</ref> |[[Football League Two|League Two]] |26||0||0||0||1||0||colspan=2|—||0||0||27||0 |- align=center |[[2008–09 Wrexham F.C. season|2008–09]]<ref name="Non-League Club Directory 2010">{{Cite book | editor1-first = Tony | editor1-last = Williams | editor2-first = James | editor2-last = Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |year=2009 |publisher=Tony Williams Publications |isbn=978-1-869833-66-4 |pages=156–157}}</ref> | rowspan="2" |[[Conference Premier]] |26||2||2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||6<ref group=lower-alpha>Two appearances in [[2008–09 Conference League Cup|Conference League Cup]], four in [[2008–09 FA Trophy|FA Trophy]]</ref>||0||34||2 |- align=center |[[2009–10 Wrexham F.C. season|2009–10]]<ref name="Non-League Club Directory 2011">{{Cite book | editor1-first = Tony | editor1-last = Williams | editor2-first = James | editor2-last = Wright |title=Non-League Club Directory 2011 | url = https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/154 154]–155}}</ref> |23||1||2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||1<ref group=lower-alpha>Appearance in [[2009–10 FA Trophy|FA Trophy]]</ref>||0||26||1 |- align=center !colspan=2| Wrexham Total ! 75 || 3 || 4 || 0 || 1 || 0 || colspan=2|— || 7 || 0 || 87 || 3 |- align=center |rowspan=8| [[سوانزی سیتی فوتبال کولوبو|سوانزی سیتی]] |[[2010–11 Swansea City A.F.C. season|2010–11]]<ref name=sb1011>{{Soccerbase season|47172|2010|name=Neil Taylor|accessdate=6 February 2014}}</ref> |[[چمپیونشیپ]] |29||0||0||0||2||0||colspan=2|—||1<ref group=lower-alpha>Appearance in [[2011 Football League play-offs#Championship|Championship play-offs]]</ref>||0||32||0 |- align=center |[[2011–12 Swansea City A.F.C. season|2011–12]]<ref name=sb1112>{{Soccerbase season|47172|2011|name=Neil Taylor|accessdate=6 February 2014}}</ref> | rowspan="6" |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |36||0||1||0||1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||38||0 |- align=center |[[2012–13 Swansea City A.F.C. season|2012–13]]<ref name=sb1213>{{Soccerbase season|47172|2012|name=Neil Taylor|accessdate=6 February 2014}}</ref> |6||0||0||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||6||0 |- align=center |[[2013–14 Swansea City A.F.C. season|2013–14]]<ref name=sb1314>{{Soccerbase season|47172|2013|name=Neil Taylor|accessdate=27 December 2015}}</ref> |10||0||3||0||1||0||6<ref group=lower-alpha>Appearances in [[2013–14 UEFA Europa League|UEFA Europa League]]</ref>||0||colspan=2|—||20||0 |- align=center |[[2014–15 Swansea City A.F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415>{{Soccerbase season|47172|2014|name=Neil Taylor|accessdate=25 May 2015}}</ref> |34||0||0||0||2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||36||0 |- align=center |[[2015–16 Swansea City A.F.C. season|2015–16]]<ref name=sb1516>{{Soccerbase season|47172|2015|name=Neil Taylor|accessdate=27 December 2015}}</ref> |34||0||0||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||34||0 |- align=center |[[2016–17 Swansea City A.F.C. season|2016–17]]<ref name=sb1617>{{Soccerbase season|47172|2016|name=Neil Taylor|accessdate=12 September 2017}}</ref> |11||0||0||0||2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||13||0 |- align=center ! colspan=2| Swansea City Total ! 160 || 0 || 4 || 0 || 8 || 0 || 6 || 0 || 1 || 0 || 179 || 0 |- align=center | rowspan="4" | [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] |[[2016–17 Aston Villa F.C. season|2016–17]]<ref name=sb1617/> | rowspan="3" |Championship |14||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||14||0 |- align=center |[[2017–18 Aston Villa F.C. season|2017–18]]<ref name=sb1718>{{Soccerbase season|47172|2017|name=Neil Taylor|accessdate=4 February 2018}}</ref> |29||0||1||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||30||0 |- |[[2018–19 Aston Villa F.C. season|2018–19]]<ref name=sb1819>{{Soccerbase season|47172|2018|name=Neil Taylor|accessdate=4 February 2018}}</ref> |14 |0 |0 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |16 |0 |- align="center" ! colspan="2" | Aston Villa Total ! 57 || 0 || 1 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 60 || 0 |- ! colspan="3" | Total ! 289 || 3 || 9 || 0 || 11 || 0 || 6 || 0 || 8 || 0 || 326 || 3 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Neil Taylor (footballer) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:ریثین دوغوملولار]] [[بؤلمه:رکسهام کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:سوانزی سیتی کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ایستون ویلا کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری]] 30e1bmd0jh8lyvde780ouj81zprjzy5 0 327578 1587932 1529286 2026-05-11T22:35:42Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587932 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = James Meredith | image = James Meredith 13-07-2011 1.jpg | image_size = 200 | caption = Meredith playing for [[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] in 2011 | fullname = James Gregory Meredith<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/news/2016/june/efl-club-retained-and-released-lists-published/ |title=EFL: Club retained and released lists published |publisher=English Football League |date=23 June 2016 |accessdate=3 April 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|4|5|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Australia |publisher=FIFA |format=PDF |page=2 |date=15 July 2018 |accessdate=17 November 2018 |archivedate=2018-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF }}</ref> | birth_place = [[Albury]], Australia | height = 1.85 m<ref>{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/james-meredith/16009/ |title=J. Meredith: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=25 September 2018}}</ref> | position = [[Defender (association football)|Defender]] | currentclub = [[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] | clubnumber = 3 | youthyears1 = 2004–2006 | youthclubs1 = [[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]] | years1 = 2006–2007 | clubs1 = [[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2006 | clubs2 = → [[کمبریج یونایتد فوتبال کولوبو|کمبریج یونایتد]] (loan) | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 2007 | clubs3 = → [[Chesterfield F.C.|Chesterfield]] (loan) | caps3 = 1 | goals3 = 0 | years4 = 2007 | clubs4 = [[ایسلایقو راورز فوتبال کولوبو|ایسلایقو راورز]] | caps4 = 4 | goals4 = 0 | years5 = 2008–2009 | clubs5 = [[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]] | caps5 = 3 | goals5 = 0 | years6 = 2008–2009 | clubs6 = → [[A.F.C. Telford United]] (loan) | caps6 = 28 | goals6 = 1 | years7 = 2009–2012 | clubs7 = [[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] | caps7 = 131 | goals7 = 3 | years8 = 2012–2017 | clubs8 = [[برادفورد سیتی فوتبال کولوبو|برادفورد سیتی]] | caps8 = 181 | goals8 = 4 | years9 = 2017– | clubs9 = [[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] | caps9 = 66 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2015– | nationalteam1 = [[اوسترالیا میلّی فوتبال تیمی|اوسترالیا]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 17:26, 18 December 2018 (UTC) | nationalteam-update = 17:26, 18 December 2018 (UTC) }} '''جیمز مردیث''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: James Meredith (footballer)) (دوْغوم:{{birth date and age|1988|4|5|df=y}} [[آلبری]]) بیر فوتبالیست. [[میلوال فوتبال کولوبو]] و [[اوسترالیا]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸]] اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style=text-align:center |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|Club !rowspan=2|Season !colspan=3|League !colspan=2|National Cup{{efn|Includes [[FA Cup]]}} !colspan=2|League Cup{{efn|Includes [[EFL Cup|League Cup/EFL Cup]]}} !colspan=2|Other !colspan=2|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |[[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]] |[[2006–07 Derby County F.C. season|2006–07]]<ref name=sb0607>{{soccerbase season|46302|2006|accessdate=8 August 2016}}</ref> |[[EFL Championship|Championship]] |0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |[[کمبریج یونایتد فوتبال کولوبو|کمبریج یونایتد]] (loan) |[[2006–07 Football Conference#Conference National|2006–07]]<ref name=NLCD2008>{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2008 |year=2007 |publisher=Tony Williams Publications |location=Kingsbridge |isbn=978-1-869833-57-2 |pages=58–59}}</ref> |[[Conference National]] |1||0||1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0 |- |[[Chesterfield F.C.|Chesterfield]] (loan) |[[2006–07 Chesterfield F.C. season|2006–07]]<ref name=sb0607/> |[[EFL League One|League One]] |1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||1||0 |- |[[ایسلایقو راورز فوتبال کولوبو|ایسلایقو راورز]] |[[2007 League of Ireland Premier Division|2007]]<ref name="Sligo Rovers stats">{{cite web |title=Australian player database |url=http://www.ozfootball.net/ark/Players/M/ME.html |publisher=OzFootball |accessdate=25 July 2009 |archivedate=2020-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809092841/http://www.ozfootball.net/ark/Players/M/ME.html }}<br />{{cite news |title=Waterford United 1–1 Sligo Rovers |url=http://www.rte.ie/sport/soccer/2007/0817/221641-waterfordunited/ |publisher=RTÉ Sport |date=17 August 2007 |accessdate=21 December 2016 }}<br />{{cite news |title=Sligo Rvrs 2–2 Waterford Utd (Utd win 4–3 on pens) |url=http://www.rte.ie/sport/soccer/2007/0821/221793-sligowaterford/ |publisher=RTÉ Sport |date=22 August 2007 |accessdate=21 December 2016 }}</ref> |[[League of Ireland Premier Division|League of Ireland<br />Premier Division]] |4||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||4||0 |- |rowspan=3|[[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]] |[[2007–08 Shrewsbury Town F.C. season|2007–08]]<ref name=sb0708>{{soccerbase season|46302|2007|accessdate=26 September 2012}}</ref> |[[EFL League Two|League Two]] |3||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||3||0 |- |[[2008–09 Shrewsbury Town F.C. season|2008–09]]<ref name=sb0809>{{soccerbase season|46302|2008|accessdate=8 August 2016}}</ref> |League Two |0||0||colspan=2|—||0||0||0||0||0||0 |- !colspan=2|Total !3||0||colspan=2|—||0||0||0||0||3||0 |- |[[A.F.C. Telford United]] (loan) |[[2008–09 Football Conference#Conference North|2008–09]]<ref name=NLCD2010>{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |year=2009 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-66-4 |pages=174–175}}</ref> |[[Conference North]] |28||1||3||0||colspan=2|—||15{{efn|Four appearances in [[Conference League Cup]], eight in [[FA Trophy]], three in Conference North play-offs}}||0||46||1 |- |rowspan=4|[[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] |[[2009–10 York City F.C. season|2009–10]]<ref name=York0910>{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/160 160]–161}}<br />{{cite news |first=Dave |last=Flett |title=York City 1, Newport County 0 – FA Trophy replay |url=http://www.yorkpress.co.uk/sport/4874009.York_City_1__Newport_County_0____FA_Trophy_replay/ |newspaper=The Press |location=York |date=27 January 2010 |accessdate=21 December 2016}}</ref> |[[Conference Premier]] |43||0||4||0||colspan=2|—||9{{efn|Six appearances in FA Trophy, three in Conference Premier play-offs}}||0||56||0 |- |[[2010–11 York City F.C. season|2010–11]]<ref name=NLCD2012>{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2012 |year=2011 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-70-1 |pages=156–157}}</ref> |Conference Premier |45||1||5||0||colspan=2|—||1{{efn|Appearance in FA Trophy}}||0||51||1 |- |[[2011–12 York City F.C. season|2011–12]]<ref name=NLCD2013>{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2013 |year=2012 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-77-0 |pages=162–163}}</ref> |Conference Premier |43||2||1||0||colspan=2|—||11{{efn|Eight appearances in FA Trophy, three in Conference Premier play-offs}}||0||55||2 |- !colspan=2|Total !131||3||10||0||colspan=2|—||21||0||162||3 |- |rowspan=6|[[برادفورد سیتی فوتبال کولوبو|برادفورد سیتی]] |[[2012–13 Bradford City A.F.C. season|2012–13]]<ref name=sb1213>{{soccerbase season|46302|2012|accessdate=4 December 2015}}</ref> |League Two |32||1||3||0||5||0||4{{efn|One appearance in [[Football League Trophy]], three in [[EFL League Two play-offs|League Two play-offs]]}}||0||44||1 |- |[[2013–14 Bradford City A.F.C. season|2013–14]]<ref name=sb1314>{{soccerbase season|46302|2013|accessdate=4 December 2015}}</ref> |League One |26||0||1||0||1||0||1{{efn|name=FLT|Appearance in Football League Trophy}}||0||29||0 |- |[[2014–15 Bradford City A.F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415>{{soccerbase season|46302|2014|accessdate=4 December 2015}}</ref> |League One |40||0||8||0||3||0||1{{efn|name=FLT}}||0||52||0 |- |[[2015–16 Bradford City A.F.C. season|2015–16]]<ref name=sb1516>{{soccerbase season|46302|2015|accessdate=31 May 2016}}</ref> |League One |42||1||3||0||0||0||2{{efn|Appearances in [[EFL League One play-offs|League One play-offs]]}}||0||47||1 |- |[[2016–17 Bradford City A.F.C. season|2016–17]]<ref name=sb1617>{{soccerbase season|46302|2016|accessdate=16 July 2017}}</ref> |League One |41||2||0||0||1||0||6{{efn|Three appearances in [[EFL Trophy]], three in League One play-offs}}||0||48||2 |- !colspan=2|Total !181||4||15||0||10||0||14||0||220||4 |- |rowspan=3|[[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] |[[2017–18 Millwall F.C. season|2017–18]]<ref name=sb1718>{{soccerbase season|46302|2017|accessdate=11 May 2018}}</ref> |Championship |46||0||1||0||0||0||colspan=2|—||47||0 |- |[[2018–19 Millwall F.C. season|2018–19]]<ref name=sb1819>{{soccerbase season|46302|2018|accessdate=3 January 2019}}</ref> |Championship |24||0||0||0||1||0||colspan=2|—||25||0 |- !colspan=2|Total !70||0||1||0||1||0||colspan=2|—||72||0 |- !colspan=3|Career total !419||8||30||0||11||0||50||0||510||8 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =James Meredith (footballer) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:دربی کانتی کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:کمبریج یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:چسترفیلد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ایسلایقو راورز کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:شروزبری تاون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:تلفورد یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:یورک سیتی کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:برادفورد سیتی کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:میلوال کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار]] gha54qixhhxpe3bsrqqxqjsibbrll8u 0 328142 1587899 1426403 2026-05-11T21:37:59Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587899 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Arthur Bridgett | image = | image_size = 200 | caption = | fullname = George Arthur Bridgett<ref name="kent"/> | birth_date = {{birth date|1882|10|11|df=y}}<ref name="kent"/> | birth_place = [[Forsbrook]], England<ref name="kent"/> | death_date = {{death date and age|1954|07|26|1882|10|11|df=y}}<ref name="kent"/> | death_place = [[نیوکاسل-آندر-لایم]], England<ref name="kent"/> | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="book">{{cite book|last1=Dykes|first1=Garth|last2=Lamming|first2=Doug|title=All the Lads: A Complete Who's Who of Sunderland AFC|url=https://archive.org/details/isbn_9781899538157|date=2000|location=Great Britain|isbn=9781899538157|page=[https://archive.org/details/isbn_9781899538157/page/52 53]}}</ref> | position = [[هوجومچو]] | youthyears1 = | youthclubs1 = Burslem Park | youthyears2 = | youthclubs2 = Trentham | years1 = 1902 | clubs1 = [[استوک سیتی فوتبال کولوبو|استوک سیتی]] | caps1 = 7| goals1 = 0 | years2 = 1902–1912| clubs2 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] | caps2 = 320| goals2 = 108 | years3 = 1912–19??| clubs3 = [[Gateshead A.F.C.|South Shields]]| caps3 = | goals3 = | years4 = 1923–1924| clubs4 = [[Port Vale F.C.|Port Vale]] | caps4 = 14| goals4 = 7 | years5 = | clubs5 = [[Sandbach Ramblers F.C.|Sandbach Ramblers]]| caps5 = | goals5 = | totalcaps = 341| totalgoals = 115 | nationalyears1 = 1905–1909| nationalteam1 = [[اینگیلیس میلّی فوتبال تیمی|اینگیلیس]]| nationalcaps1 = 11| nationalgoals1 = 3 | manageryears1 = 1912–19??| managerclubs1 = [[Gateshead A.F.C.|South Shields]] | manageryears2 = | managerclubs2 = [[North Shields F.C.|North Shields]] }} '''آرتور بریجت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Arthur Bridgett) (دوْغوم:{{birth date|1882|10|11|df=y}} [[Forsbrook]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|کولوب !rowspan="2"|سیزون !rowspan="2"|لیق !colspan="2"|لیق !colspan="2"|FA Cup !colspan="2"|توْپلام |- !اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |[[استوک سیتی فوتبال کولوبو|استوک سیتی]] |[[1902–03 Stoke F.C. season|1902–03]] |[[Football League First Division|First Division]] |7||0||0||0||7||0 |- |rowspan="11"|[[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] |[[1902–03 in English football|1902–03]] |[[Football League First Division|First Division]] |14||2||1||1||15||3 |- |[[1903–04 in English football|1903–04]] |First Division |32||10||1||0||33||10 |- |[[1904–05 in English football|1904–05]] |First Division |32||8||2||0||34||8 |- |[[1905–06 in English football|1905–06]] |First Division |38||17||4||1||42||18 |- |[[1906–07 in English football|1906–07]] |First Division |37||25||5||1||42||26 |- |[[1907–08 in English football|1907–08]] |First Division |31||15||1||0||32||15 |- |[[1908–09 in English football|1908–09]] |First Division |34||11||5||1||39||12 |- |[[1909–10 in English football|1909–10]] |First Division |36||9||3||1||39||10 |- |[[1910–11 in English football|1910–11]] |First Division |37||7||1||1||38||8 |- |[[1911–12 in English football|1911–12]] |First Division |29||4||4||2||33||6 |- !colspan="2"|توْپلام !320!!108!!27!!8!!347!!116 |- |[[Port Vale F.C.|Port Vale]] |[[1923–24 Port Vale F.C. season|1923–24]] |[[Football League Second Division|Second Division]] |14||7||1||0||15||7 |- !colspan="3"|Career total !341!!115!!28!!8!!369!!123 |} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[اینگیلیس میلّی فوتبال تیمی|اینگیلیس]]<ref>{{cite web |url=http://www.national-football-teams.com/player/44116.html |title=Player profile |website=National-Football-Teams.com |accessdate=10 July 2016}}</ref> |- !Year!!اوْیون!!قوْل |- |1905||1||0 |- |1908||5||2 |- |1909||5||1 |- !Total||11||3 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Arthur Bridgett | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] j7vsgor2hb8k1svg3utikusbp1xsieo 0 328522 1587931 1476080 2026-05-11T22:33:42Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587931 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marcus Bent | image = Marcus Bent.png | caption = Bent playing for [[چارلتون اتلتیک فوتبال کولوبو|چارلتون اتلتیک]], April 2006. | fullname = Marcus Nathan Bent<ref>{{Hugman|1429|accessdate=9 March 2017}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1978|5|19|df=y}}<ref name=Hugman0506>{{cite book |editor1-last=Hugman |editor1-first=Barry J |title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |publisher=Queen Anne Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/40 40] |isbn=978-1-85291-662-6}}</ref> | birth_place = [[همرسمیت]], London, England | height = {{height|meters=1.88}}<ref>{{cite web |url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.career-history.html/marcus-bent |title=Player Profile: Marcus Bent |publisher=Premier League |accessdate=16 March 2011 |archivedate=2015-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422012803/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.career-history.html/marcus-bent }}</ref> | position = [[Forward (association football)|Striker]] | currentclub = [[Wick & Barnham United F.C.|Wick]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1995–1998| clubs1 = [[برنتفورد فوتبال کولوبو|برنتفورد]] | caps1 = 70| goals1 = 8 | years2 = 1998–1999| clubs2 = [[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]] | caps2 = 28| goals2 = 5 | years3 = 1999 | clubs3 = [[Port Vale F.C.|Port Vale]] | caps3 = 23| goals3 = 1 | years4 = 1999–2000| clubs4 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] | caps4 = 48| goals4 = 20 | years5 = 2000–2001| clubs5 = [[بلکبرن روورز فوتبال کولوبو|بلکبرن روورز]] | caps5 = 37| goals5 = 8 | years6 = 2001–2004| clubs6 = [[ایپسویچ تاون فوتبال کولوبو|ایپسویچ تاون]] | caps6 = 61| goals6 = 21 | years7 = 2003–2004| clubs7 = → [[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] (loan) | caps7 = 33| goals7 = 9 | years8 = 2004–2006| clubs8 = [[اورتون فوتبول کولوبو]] | caps8 = 55| goals8 = 7 | years9 = 2006–2008| clubs9 = [[چارلتون اتلتیک فوتبال کولوبو|چارلتون اتلتیک]] | caps9 = 46| goals9 = 4 | years10 = 2007–2008| clubs10= → [[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] (loan) | caps10= 31| goals10 = 7 | years11 = 2008–2011| clubs11= [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] | caps11= 33| goals11 = 3 | years12 = 2009–2010| clubs12= → [[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] (loan) | caps12= 7| goals12 = 0 | years13 = 2010 | clubs13= → [[کویینز پارک رنجرز فوتبال کولوبو|کویینز پارک رنجرز]] (loan) | caps13= 3| goals13 = 0 | years14 = 2010–2011| clubs14= → [[ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو|ولورهمپتون واندررز]] (loan)| caps14= 3| goals14 = 0 | years15 = 2011 | clubs15= → [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] (loan) | caps15= 11| goals15 = 0 | years16 = 2011–2012| clubs16= [[Mitra Kukar F.C.|Mitra Kukar]] | caps16= 11| goals16 = 4 | years17 = 2017– | clubs17= [[Wick & Barnham United F.C.|Wick]] | caps17= 0| goals17 = 0 | totalcaps = 500 |totalgoals = 97 | nationalyears1 = 1998 | nationalteam1 = [[England national under-21 football team|England U21]]| nationalcaps1 = 2| nationalgoals1 = 1 }} '''مارکوس بنت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Marcus Bent) (دوْغوم:{{birth date and age|1978|5|19|df=y}} [[همرسمیت]]) بیر فوتبالیست. [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !rowspan="2"|کولوب !rowspan="2"|سیزون !rowspan="2"|لیق !colspan="2"|لیق !colspan="2"|[[FA Cup]] !colspan="2"|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan="2"|Other !colspan="2"|توْپلام |- !اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan="4"|[[برنتفورد فوتبال کولوبو|برنتفورد]]||[[1995–96 Brentford F.C. season|1995–96]]||[[Football League Second Division|Second Division]]||9||0||5||3||0||0||6||0||20||4 |- |[[1996–97 Brentford F.C. season|1996–97]]<ref>{{Soccerbase season|id=619|season=1996|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Second Division||37||4||1||0||4||0||0||0||42||4 |- |[[1997–98 Brentford F.C. season|1997–98]]<ref name="97/98">{{Soccerbase season|id=619|season=1997|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Second Division||24||4||2||0||3||1||0||0||29||5 |- !colspan="2"|توْپلام !70!!8!!8!!3!!7!!2!!6!!0!!91!!13 |- |rowspan="3"|[[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]]||[[1997–98 Crystal Palace F.C. season|1997–98]]<ref name="97/98" />||[[اینگیلیس پرمیر لیگ]]||16||5||0||0||0||0||0||0||16||5 |- |[[1998–99 Crystal Palace F.C. season|1998–99]]<ref name="98/99">{{Soccerbase season|id=619|season=1998|accessdate=1 January 2017}}</ref>||[[Football League First Division|First Division]]||12||0||1||0||2||0||0||0||15||0 |- !colspan="2"|توْپلام !28!!5!!1!!0!!2!!0!!0!!0!!31!!5 |- |rowspan="3"|[[Port Vale F.C.|Port Vale]]||[[1998–99 Port Vale F.C. season|1998–99]]<ref name="98/99" />||First Division||15||0||0||0||0||0||0||0||15||0 |- |[[1999–2000 Port Vale F.C. season|1999–2000]]<ref name="99/00">{{Soccerbase season|id=619|season=1999|accessdate=1 January 2017}}</ref>||First Division||8||1||0||0||1||0||0||0||9||1 |- !colspan="2"|توْپلام !23!!1!!0!!0!!1!!0!!0!!0!!24!!1 |- |rowspan="3"|[[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]]||[[1999–2000 Sheffield United F.C. season|1999–2000]]<ref name="99/00" />||First Division||32||15||3||1||0||0||0||0||35||16 |- |[[2000–01 Sheffield United F.C. season|2000–01]]<ref name="00/01">{{Soccerbase season|id=619|season=2000|accessdate=1 January 2017}}</ref>||First Division||16||5||0||0||5||3||0||0||21||8 |- !colspan="2"|توْپلام !48!!20!!3!!1!!5!!3!!0!!0!!56!!24 |- |rowspan="3"|[[بلکبرن روورز فوتبال کولوبو|بلکبرن روورز]]||[[2000–01 Blackburn Rovers F.C. season|2000–01]]<ref name="00/01" />||First Division||28||8||6||3||0||0||0||0||34||11 |- |[[2001–02 Blackburn Rovers F.C. season|2001–02]]<ref name="01/02">{{Soccerbase season|id=619|season=2001|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Premier League||9||0||0||0||1||0||0||0||10||0 |- !colspan="2"|توْپلام !37!!8!!6!!3!!1!!0!!0!!0!!44!!11 |- |rowspan="4"|[[ایپسویچ تاون فوتبال کولوبو|ایپسویچ تاون]]||[[2001–02 Ipswich Town F.C. season|2001–02]]<ref name="01/02" />||Premier League||25||9||2||1||0||0||0||0||27||10 |- |[[2002–03 Ipswich Town F.C. season|2002–03]]<ref>{{Soccerbase season|id=619|season=2002|accessdate=1 January 2017}}</ref>||First Division||32||11||2||0||1||0||3{{efn|name=uef|Appearance/s and goal/s in the [[یوفا آوروپا لیقا‌سی]].}}||1{{efn|name=uef}}||38||12 |- |[[2003–04 Ipswich Town F.C. season|2003–04]]<ref name="03/04">{{Soccerbase season|id=619|season=2003|accessdate=1 January 2017}}</ref>||First Division||4||1||0||0||1||0||0||0||5||1 |- !colspan="2"|توْپلام !61!!21!!4!!1!!2!!0!!3!!1!!70!!23 |- |[[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] (بوْرچ)||[[2003–04 Leicester City F.C. season|2003–04]]<ref name="03/04" />||Premier League||33||9||2||1||0||0||0||0||35||10 |- |rowspan="3"|[[اورتون فوتبول کولوبو]]||[[2004–05 Everton F.C. season|2004–05]]<ref>{{Soccerbase season|id=619|season=2004|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Premier League||37||6||3||0||2||1||0||0||42||7 |- |[[2005–06 Everton F.C. season|2005–06]]<ref name="05/06">{{Soccerbase season|id=619|season=2005|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Premier League||18||1||1||0||1||0||4{{efn|name=ucl|Appearance/s in the [[اوروپا قهرمانلار لیگی]].}}{{efn|name=uef}}||0||24||1 |- !colspan="2"|توْپلام !55!!7!!4!!0!!3!!1!!4!!0!!66!!8 |- |rowspan="4"|[[چارلتون اتلتیک فوتبال کولوبو|چارلتون اتلتیک]]||[[2005–06 Charlton Athletic F.C. season|2005–06]]<ref name="05/06" />||Premier League||13||2||0||0||0||0||0||0||13||2 |- |[[2006–07 Charlton Athletic F.C. season|2006–07]]<ref>{{Soccerbase season|id=619|season=2006|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Premier League||30||1||1||0||4||1||0||0||35||2 |- |[[2007–08 Charlton Athletic F.C. season|2007–08]]<ref name="07/08">{{Soccerbase season|id=619|season=2007|accessdate=1 January 2017}}</ref>||[[EFL Championship|Championship]]||3||1||0||0||1||0||0||0||4||1 |- !colspan="2"|توْپلام !46!!4!!1!!0!!5!!1!!0!!0!!52!!5 |- |[[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] (بوْرچ)||[[2007–08 Wigan Athletic F.C. season|2007–08]]<ref name="07/08" />||Premier League||31||7||1||0||0||0||0||0||32||7 |- |[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]]||[[2008–09 Birmingham City F.C. season|2008–09]]<ref>{{Soccerbase season|id=619|season=2008|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Championship||33||3||1||0||1||0||0||0||35||3 |- |[[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] (بوْرچ)||[[2009–10 Middlesbrough F.C. season|2009–10]]<ref name="09/10">{{Soccerbase season|id=619|season=2009|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Championship||7||0||1||0||0||0||0||0||8||0 |- |[[کویینز پارک رنجرز فوتبال کولوبو|کویینز پارک رنجرز]] (بوْرچ)||[[2009–10 Queens Park Rangers F.C. season|2009–10]]<ref name="09/10" />||Championship||3||0||0||0||0||0||0||0||3||0 |- |[[ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو|ولورهمپتون واندررز]] (بوْرچ)||[[2010–11 Wolverhampton Wanderers F.C. season|2010–11]]<ref name="10/11">{{Soccerbase season|id=619|season=2010|accessdate=1 January 2017}}</ref>||Premier League||3||0||0||0||2||0||0||0||5||0 |- |[[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] (بوْرچ)||[[2010–11 Sheffield United F.C. season|2010–11]]<ref name="10/11" />||Championship||11||0||0||0||0||0||0||0||11||0 |- |[[Mitra Kukar F.C.|Mitra Kukar]]||[[2011–12 Indonesia Super League|2011–12]]||[[Indonesia Super League|Super League]]||11||4||–||–||–||–||0||0||11||4 |- !colspan="3"|Career total !500!!97!!32!!9!!29!!6!!13!!1!!574!!113 |} {{notelist}} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Marcus Bent | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] owzswwanq6dile1j4zlzyq7kcogoa81 0 328985 1587945 1454275 2026-05-11T23:09:24Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587945 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Steve Bruce | image = Steve Bruce.jpg | image_size = 175 | caption = Bruce managing [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] in 2011 | fullname = Stephen Roger Bruce<ref name="Hugman">{{Hugman|2533|accessdate=4 January 2016 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1960|12|31|df=y}}<ref name="Hugman"/> | birth_place = [[Corbridge]], England | height = {{height|ft=6|in=0}}<ref>{{cite book |editor-last=Sewell |editor-first=Albert |title=News of the World Football Annual 1996–97 |publisher=Invincible Press |year=1996 |page=401 |isbn=978-0-00-218737-4 }}</ref> | position = [[مودافع]] | currentclub = | youthyears1 = 1977–1979 |youthclubs1 = [[قیلینقام فوتبال کولوبو|قیلینقام]] | years1 = 1979–1984 |clubs1 = [[قیلینقام فوتبال کولوبو|قیلینقام]] |caps1 = 205 |goals1 = 29 | years2 = 1984–1987 |clubs2 = [[نوریچ سیتی فوتبال کولوبو|نوریچ سیتی]] |caps2 = 141 |goals2 = 14 | years3 = 1987–1996 |clubs3 = [[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو|منچستر یونایتد]] |caps3 = 309 |goals3 = 36 | years4 = 1996–1998 |clubs4 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] |caps4 = 72 |goals4 = 2 | years5 = 1998–1999 |clubs5 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] |caps5 = 10 |goals5 = 0 | totalcaps = 737 |totalgoals = 81<!-- LEAGUE ONLY --> | nationalyears1 = 1979–1980 |nationalteam1 = [[England national under-18 football team|England Youth]] |nationalcaps1 = 8 |nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1987 |nationalteam2 = [[England national football B team|England B]] |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 | manageryears1 = 1998–1999 |managerclubs1 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] | manageryears2 = 1999–2000 |managerclubs2 = [[هادرزفیلد تاون فوتبال کولوبو|هادرزفیلد تاون]] | manageryears3 = 2001 |managerclubs3 = [[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] | manageryears4 = 2001 |managerclubs4 = [[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]] | manageryears5 = 2001–2007 |managerclubs5 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] | manageryears6 = 2007–2009 |managerclubs6 = [[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] | manageryears7 = 2009–2011 |managerclubs7 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] | manageryears8 = 2012–2016 |managerclubs8 = [[هال سیتی فوتبال کولوبو|هال سیتی]] | manageryears9 = 2016–2018 |managerclubs9= [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] }} '''استیو بروس''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Steve Bruce) (دوْغوم:{{birth date and age|1960|12|31|df=y}} [[کوربریج]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {|class=wikitable style=text-align:center |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|کولوب !rowspan=2|سیزون !colspan=3|لیق !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan=2|Europe !colspan=2|Other !colspan=2|توْپلام |- !لیق!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan=6|[[قیلینقام فوتبال کولوبو|قیلینقام]] |[[1979–80 Gillingham F.C. season|1979–80]]<ref name="First season">Brown (2003), p. 89.</ref> |[[Football League Third Division|Third Division]] |40||6||0||0||4||2||colspan=2|—||colspan=2|—||44||8 |- |[[1980–81 Gillingham F.C. season|1980–81]]<ref>Brown (2003), p. 90.</ref> |Third Division |41||4||1||0||4||3||colspan=2|—||colspan=2|—||46||7 |- |[[1981–82 Gillingham F.C. season|1981–82]]<ref>Brown (2003), p. 91.</ref> |Third Division |45||6||5||1||2||0||colspan=2|—||3<ref group=lower-alpha>Appearances in [[Football League Group Cup]]</ref>||1||55||8 |- |[[1982–83 Gillingham F.C. season|1982–83]]<ref>Brown (2003), p. 92.</ref> |Third Division |39||7||2||0||5||1||colspan=2|—||colspan=2|—||46||8 |- |[[1983–84 Gillingham F.C. season|1983–84]]<ref>Brown (2003), p. 93.</ref> |Third Division |40||6||6||1||0||0||colspan=2|—||0||0||46||7 |- !colspan=2|توْپلام !205||29||14||2||15||6||colspan=2|—||3||1||237||38 |- |rowspan=5|[[نوریچ سیتی فوتبال کولوبو|نوریچ سیتی]] |[[1984–85 Norwich City F.C. season|1984–85]]<ref>Eastwood and Davage (1986), p. 313.</ref> |[[Football League First Division|First Division]] |39||1||5||1||9||3||colspan=2|—||colspan=2|—||53||5 |- |[[1985–86 Norwich City F.C. season|1985–86]]<ref>Eastwood and Davage (1986), p. 314.</ref> |[[Football League Second Division|Second Division]] |42||8||1||0||4||2||colspan=2|—||6<ref group=lower-alpha>Appearances in [[Football League Super Cup]]</ref>||0||53||10 |- |[[1986–87 Norwich City F.C. season|1986–87]]<ref>{{cite book |first=Peter |last=Dunk |title=Rothmans Football Yearbook 1987–88 |url=https://archive.org/details/rothmansfootball00lond |publisher=Queen Anne Press |year=1987 |isbn=0-356-14354-6 |pages=[https://archive.org/details/rothmansfootball00lond/page/260 260]–261, 452, 454–456, 459–460, 485–486, 488}}</ref> |First Division |41||3||3||0||4||0||colspan=2|—||4<ref group=lower-alpha>Appearances in [[Full Members' Cup]]</ref>||0||52||3 |- |[[1987–88 Norwich City F.C. season|1987–88]]<ref>{{cite book |first=Jack |last=Rollin |title=Rothmans Football Yearbook 1988–89 |url=https://archive.org/details/rothmansfootball0000unse_a0i5 |publisher=Queen Anne Press |year=1988 |isbn=0-356-15880-2 |pages=[https://archive.org/details/rothmansfootball0000unse_a0i5/page/258 258]–259, 448, 452–453}}</ref> |First Division |19||2||colspan=2|—||3||1||colspan=2|—||colspan=2|—||22||3 |- !colspan=2|توْپلام !141||14||9||1||20||6||colspan=2|—||10||0||180||21 |- |rowspan=10|[[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو|منچستر یونایتد]] |[[1987–88 Manchester United F.C. season|1987–88]]<ref name="all" /> |First Division |21||2||3||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||24||2 |- |[[1988–89 Manchester United F.C. season|1988–89]]<ref name="all" /> |First Division |38||2||7||1||3||1||colspan=2|—||colspan=2|—||48||4 |- |[[1989–90 Manchester United F.C. season|1989–90]]<ref name="all" /> |First Division |34||3||7||0||2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||43||3 |- |[[1990–91 Manchester United F.C. season|1990–91]]<ref name="all" /> |First Division |31||13||3||0||7||2||8<ref group=lower-alpha>Appearances in [[اوروپا کاپلار کاپی]]</ref>||4||1<ref group=lower-alpha name=FACS>Appearance in [[FA Charity Shield]]</ref>||0||50||19 |- |[[1991–92 Manchester United F.C. season|1991–92]]<ref name="all" /> |First Division |37||5||1||0||7||1||5<ref group=lower-alpha>Four appearances in European Cup Winners' Cup, one in [[European Super Cup]]</ref>||0||colspan=2|—||50||6 |- |[[1992–93 Manchester United F.C. season|1992–93]]<ref name="all" /> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |42||5||3||0||3||0||2<ref group=lower-alpha name=UC>Appearances in [[یوفا آوروپا لیقا‌سی]]</ref>||0||colspan=2|—||50||5 |- |[[1993–94 Manchester United F.C. season|1993–94]]<ref name="all" /> |Premier League |41||3||7||0||9||2||4<ref group=lower-alpha name=UCL>Appearances in [[اوروپا قهرمانلار لیگی]]</ref>||2||1<ref group=lower-alpha name=FACS/>||0||62||7 |- |[[1994–95 Manchester United F.C. season|1994–95]]<ref name="all" /> |Premier League |35||2||5||2||1||0||6<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||1<ref group=lower-alpha name=FACS/>||0||48||4 |- |[[1995–96 Manchester United F.C. season|1995–96]]<ref name="all" /> |Premier League |30||1||5||0||2||0||2<ref group=lower-alpha name=UC/>||0||colspan=2|—||39||1 |- !colspan=2|توْپلام !309||36||41||3||34||6||27||6||3||0||414||51 |- |rowspan=3|[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] |[[1996–97 Birmingham City F.C. season|1996–97]]<ref>{{Soccerbase season|1078|1996|name=Steve Bruce|accessdate=4 January 2016}}</ref> |First Division |32||0||3||1||4||0||colspan=2|—||colspan=2|—||39||1 |- |[[1997–98 Birmingham City F.C. season|1997–98]]<ref>{{Soccerbase season|1078|1997|name=Steve Bruce|accessdate=4 January 2016}}</ref> |First Division |40||2||3||0||2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||45||2 |- !colspan=2|توْپلام !72||2||6||1||6||0||colspan=2|—||colspan=2|—||84||3 |- |[[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] |[[1998–99 Sheffield United F.C. season|1998–99]]<ref name="Games played by Steve Bruce in 1998/1999">{{Soccerbase season|1078|1998|name=Steve Bruce|accessdate=4 January 2016}}</ref> |First Division |10||0||0||0||1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||11||0 |- !colspan=3|Career total !737||81||70||7||76||18||27||6||16||1||926||113 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} {|class=wikitable style=text-align:center |+ Managerial record by team and tenure |- !rowspan=2|Team !rowspan=2|From !rowspan=2|To !colspan=5|Record !rowspan=2|{{abbr|Ref.|Reference}} |- !{{abbr|P|Matches played}}!!{{abbr|W|Matches won}}!!{{abbr|D|Matches drawn}}!!{{abbr|L|Matches lost}}!!{{abbr|Win %|Win percentage}} |- |align=left|[[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] |align=left|2 July 1998 |align=left|17 May 1999 {{WDL|55|22|15|18|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- |align=left|[[هادرزفیلد تاون فوتبال کولوبو|هادرزفیلد تاون]] |align=left|24 May 1999 |align=left|16 October 2000 {{WDL|66|25|16|25|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- |align=left|[[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] |align=left|4 April 2001 |align=left|29 May 2001 {{WDL|8|3|2|3|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- |align=left|[[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]] |align=left|31 May 2001 |align=left|2 November 2001 {{WDL|18|11|2|5|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- |align=left|[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] |align=left|12 December 2001 |align=left|23 November 2007 {{WDL|270|100|70|100|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/><ref name=BBCconfirmWigan/> |- |align=left|Wigan Athletic |align=left|26 November 2007 |align=left|3 June 2009 {{WDL|68|23|17|28|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- |align=left|[[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] |align=left|3 June 2009 |align=left|30 November 2011 {{WDL|98|29|28|41|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- |align=left|[[هال سیتی فوتبال کولوبو|هال سیتی]] |align=left|8 June 2012 |align=left|22 July 2016 {{WDL|201|82|44|75|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/><ref name="Steve Bruce appointed Hull City manager on three-year deal"/> |- |align=left|[[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] |align=left|12 October 2016 |align=left|3 October 2018 {{WDL|102|46|25|31|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce">{{cite web |url=https://www.soccerbase.com/managers/manager.sd?manager_id=1342 |title=Managers: Steve Bruce |website=Soccerbase |publisher=Centurycomm |accessdate=2 February 2019}}</ref> |- |align=left|[[شفیلد ونزدی فوتبال کولوبو|شفیلد ونزدی]] |align=left|1 February 2019 |align=left|''Present'' {{WDL|4|1|3|0|decimals=1}} |<ref name="Managers: Steve Bruce"/> |- !colspan=3|توْپلام {{WDLtot|890|342|222|326|decimals=1}} !— |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Steve Bruce | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] nv5bdd28uhta76r799k9kpisx3ms6wu 0 330226 1587949 848521 2026-05-11T23:14:48Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587949 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Colin Grainger | image = | caption = | fullname = Colin Grainger<ref name="kent"/> | birth_date = {{birth date and age|1933|6|10|df=y}}<ref name="kent"/> | birth_place = [[Havercroft]], England<ref name="kent"/> | death_date = <!--{{death date and age|YYYY|MM|DD|1933|6|10|df=y}}--> | height = {{height|ft=5|in=10}}<ref name="book">{{cite book|last1=Dykes|first1=Garth|last2=Lamming|first2=Doug|title=All the Lads: A Complete Who's Who of Sunderland AFC|url=https://archive.org/details/isbn_9781899538157|date=2000|location=Great Britain|isbn=9781899538157|page=[https://archive.org/details/isbn_9781899538157/page/162 162]}}</ref> | position = [[هوجومچو]] | youthyears1 = | youthclubs1 = South Elmsall | youthyears2 = 1949–1950| youthclubs2 = [[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] | years1 = 1950–1953| clubs1 = [[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] | caps1 = 5| goals1 = 0 | years2 = 1953–1957| clubs2 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] | caps2 = 88| goals2 = 26 | years3 = 1957–1960| clubs3 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] | caps3 = 120| goals3 = 14 | years4 = 1960–1961| clubs4 = [[لیدز یونایتد فوتبال کولوبو|لیدز یونایتد]] | caps4 = 33| goals4 = 5 | years5 = 1961–1964| clubs5 = [[Port Vale F.C.|Port Vale]] | caps5 = 39| goals5 = 6 | years6 = 1964–1966| clubs6 = [[دونکستر راورز فوتبال کولوبو|دونکستر راورز]] | caps6 = 40| goals6 = 3 | years7 = 1966–1967| clubs7 = [[Macclesfield Town F.C.|Macclesfield Town]]| caps7 = 3| goals7 = 0 | totalcaps = 328| totalgoals = 54 | nationalyears1 = 1956–1957| nationalteam1 = [[اینگیلیس میلّی فوتبال تیمی|اینگیلیس]]| nationalcaps1 = 7| nationalgoals1 = 3 }} '''کالین قرینجر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Colin Grainger) (دوْغوم:{{birth date and age|1933|6|10|df=y}} [[Havercroft]]) بیر فوتبالیست. [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Colin Grainger | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] j9w6g1fyonuzb0it43u5ntmiy5u42es 0 330812 1587910 1161996 2026-05-11T21:50:14Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587910 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Reto Ziegler | image = Reto Ziegler 2012.jpg | image_size = 250 | caption = Ziegler with [[لوکوموتیو مسکو فوتبال کولوبو|لوکوموتیو مسکو]] in 2012 | fullname = Reto Pirmin Ziegler<ref name="Hugman2005-06 450">{{Cite book | editor-first = Barry J. | editor-last = Hugman | title = The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 | url = https://archive.org/details/isbn_9781852916626 | year = 2005 | publisher = Queen Anne Press | isbn = 1-85291-662-1 | page = [https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/450 450] }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1986|01|16|df=y}} | birth_place = [[ژنو]], Switzerland | currentclub = [[دالاس فوتبال کولوبو|دالاس]] | clubnumber = 3 | position = [[Defender (association football)#Wing-back|Left back]] | height = 1.83m | youthyears1 = 1993–1995 | youthclubs1 = [[FC Gland|Gland]] | youthyears2 = 1995–1997 | youthclubs2 = [[سروت ۱۸۹۰ فوتبال کولوبو|سروت ۱۸۹۰]] | youthyears3 = 1997–1998 | youthclubs3 = US Terre Sainte | youthyears4 = 1998–2000 | youthclubs4 = [[سروت ۱۸۹۰ فوتبال کولوبو|سروت ۱۸۹۰]] | youthyears5 = 2000–2002 | youthclubs5 = [[قراس‌هاپر زوریخ فوتبال کولوبو|قراس‌هاپر زوریخ]] | years1 = 2002–2004 | clubs1 = [[قراس‌هاپر زوریخ فوتبال کولوبو|قراس‌هاپر زوریخ]] | caps1 = 41 | goals1 = 0 | years2 = 2004–2007 | clubs2 = [[تاتنهام هاتسپور فوتبال کولوبو|تاتنهام هاتسپور]] | caps2 = 24 | goals2 = 1 | years3 = 2005–2006 | clubs3 = → [[هامبورق فوتبال کولوبو|هامبورق]] (loan) | caps3 = 8 | goals3 = 0 | years4 = 2006 | clubs4 = → [[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] (loan) | caps4 = 10 | goals4 = 0 | years5 = 2007 | clubs5 = → [[سمپدوریا فوتبال کولوبو|سمپدوریا]] (loan) | caps5 = 15 | goals5 = 1 | years6 = 2007–2011 | clubs6 = [[سمپدوریا فوتبال کولوبو|سمپدوریا]] | caps6 = 127 | goals6 = 4 | years7 = 2011–2015 | clubs7 = [[یوونتوس فوتبال کولوبو|یوونتوس]] | caps7 = 0 | goals7 = 0 | years8 = 2011–2012 | clubs8 = → [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]] (loan) | caps8 = 38 | goals8 = 1 | years9 = 2012–2013 | clubs9 = → [[لوکوموتیو مسکو فوتبال کولوبو|لوکوموتیو مسکو]] (loan) | caps9 = 6 | goals9 = 0 | years10 = 2013 | clubs10 = → [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]] (loan) | caps10 = 16 | goals10 = 0 | years11 = 2013–2014 | clubs11 = → [[ساسوئولو فوتبال کولوبو|ساسوئولو]] (loan) | caps11 = 17 | goals11 = 0 | years12 = 2015–2017 | clubs12 = [[سیون فوتبال کولوبو|سیون]] | caps12 = 72 | goals12 = 12 | years13 = 2017 | clubs13 = [[لوتسرن فوتبال کولوبو|لوتسرن]] | caps13 = 9 | goals13 = 2 | years14 = 2018– | clubs14 = [[دالاس فوتبال کولوبو|دالاس]] | caps14 = 29 | goals14 = 4 | nationalyears1 = 2000–2001 | nationalteam1 = Switzerland U15 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2001–2003 | nationalteam2 = [[Switzerland national under-17 football team|Switzerland U17]] | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2003–2004 | nationalteam3 = [[Switzerland national under-18 football team|Switzerland U18]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2004 | nationalteam4 = [[Switzerland national under-19 football team|Switzerland U19]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2004–2009 | nationalteam5 = [[Switzerland national under-21 football team|Switzerland U21]] | nationalcaps5 = 30 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2005–2014 | nationalteam6 = [[سوئیس میلّی فوتبال تیمی|سوئیس]] | nationalcaps6 = 35 | nationalgoals6 = 1 | pcupdate = 12:56, 2 November 2018 (UTC) | ntupdate = }} '''رتو زیقلر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Reto Ziegler) (دوْغوم:{{Birth date and age|1986|01|16|df=y}} [[ژنو]]) بیر فوتبالیست. [[دالاس فوتبال کولوبو]] و [[سوئیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴]] و [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]] اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! # !! Date !! Venue !! Opponent !! Score !! Result !! Competition |- | 1. || 19 November 2008 || [[AFG Arena]], [[سن‌گلان]], Switzerland || {{fb|Finland}} || '''1'''–0 || 1–0 || [[Friendly match|Friendly]] |- |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Reto Ziegler | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:قراس‌هاپر زوریخ کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:لوزان-اسپورت کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:سروت ۱۸۹۰ کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:تاتنهام هاتسپور کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:هامبورق کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ویقان اتلتیک کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:سمپدوریا کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:یوونتوس کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:لوکوموتیو مسکو کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:سیون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:لوتسرن کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]] [[بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]] lknpsedsbgf5ynk3c3k2zgia97mujzy 0 330948 1587942 1158818 2026-05-11T22:53:19Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587942 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Duncan Ferguson |image = Duncan_Ferguson_2013.jpg |image_size = |alt = |caption = Ferguson in 2013 |fullname = Duncan Cowan Ferguson<ref name="Hugman2005-06 138">{{Cite book |editor-first = Barry J. |editor-last = Hugman |title = The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url = https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |year = 2005 |publisher = Queen Anne Press |isbn = 1-85291-662-1 |page = [https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/138 138] }}</ref> |height = {{height|m=1.93}} |birth_date = {{Birth date and age|1971|12|27|df=y}} |birth_place = [[استیرلینق]], Scotland |position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[اورتون فوتبول کولوبو]] (Coach) |youthyears1 = 1989–1990 |youthclubs1 = Carse Thistle |years1 = 1990–1993 |clubs1 = [[داندی یونایتد فوتبال کولوبو|داندی یونایتد]] |caps1 = 77 |goals1 = 28 |years2 = 1993–1994 |clubs2 = [[رنجرز فوتبال کولوبو|رنجرز]] |caps2 = 14 |goals2 = 2 |years3 = 1994 |clubs3 = → [[اورتون فوتبول کولوبو]] (loan) |caps3 = 9 |goals3 = 2 |years4 = 1994–1998 |clubs4 = [[اورتون فوتبول کولوبو]] |caps4 = 107 |goals4 = 35 |years5 = 1998–2000 |clubs5 = [[نیوکاسل یونایتد فوتبال کولوبو|نیوکاسل یونایتد]] |caps5 = 30 |goals5 = 8 |years6 = 2000–2006 |clubs6 = [[اورتون فوتبول کولوبو]] |caps6 = 123 |goals6 = 23 |totalcaps = 360 |totalgoals = 98 |nationalyears1 = 1992–1997 |nationalteam1 = [[ایسکاتلند میلّی فوتبال تیمی|ایسکاتلند]] |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 0 }} '''دانکن فرقوسن''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Duncan Ferguson) (دوْغوم:{{Birth date and age|1971|12|27|df=y}} [[استیرلینق]]) بیر فوتبالیست. [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan=3 | Club performance ! colspan=2 | League ! colspan=2 | Cup ! colspan=2 | League Cup ! colspan=2 | Continental ! colspan=2 | Total |- ! Season !! Club !! League ! Apps !! Goals ! Apps !! Goals ! Apps !! Goals ! Apps !! Goals ! Apps !! Goals |- |- ! colspan=3 | Scotland ! colspan=2 | League ! colspan=2 | [[Scottish Cup]] ! colspan=2 | [[Scottish League Cup|League Cup]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europe]] ! colspan=2 | Total |- |[[Scottish Football League 1990-91|1990-91]]||rowspan="3"|[[داندی یونایتد فوتبال کولوبو|داندی یونایتد]]||rowspan="5"|[[Scottish Football League Premier Division|Premier Division]]||9||1||5||3||0||0||colspan="2"|-||14||4 |- |[[Scottish Football League 1991-92|1991–92]]||38||15||2||2||1||0||colspan="2"|-||41||17 |- |[[Scottish Football League 1992-93|1992–93]]||30||12||1||1||2||2||colspan="2"|-||33||15 |- |[[Scottish Football League 1993-94|1993–94]]||rowspan="2"|[[رنجرز فوتبال کولوبو|رنجرز]]||10||1||3||0||2||0||colspan="2"|-||15||1 |- |[[Scottish Football League 1994-95|1994-95]]||4||1||0||0||2||3||colspan="2"|-||6||4 |- ! colspan=3 | England ! colspan=2 | League ! colspan=2 | [[FA Cup]] ! colspan=2 | [[Football League Cup|League Cup]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europe]] ! colspan=2 | Total |- |[[FA Premier League 1994-95|1994–95]]||rowspan="5"|[[اورتون فوتبول کولوبو]]||rowspan="13"|[[اینگیلیس پرمیر لیگ]]||23||7||4||1||1||0||colspan="2"|-||28||8 |- |[[FA Premier League 1995-96|1995–96]]||18||5||2||2||colspan="2"|-||colspan="2"|-||20||7 |- |[[FA Premier League 1996-97|1996–97]]||33||10||2||1||1||0||colspan="2"|-||36||11 |- |[[FA Premier League 1997-98|1997–98]]||29||11||1||0||2||0||colspan="2"|-||32||11 |- |[[FA Premier League 1998-99|1998–99]]||13||4||colspan="2"|-||4||1||colspan="2"|-||17||5 |- |[[FA Premier League 1998-99|1998–99]]||rowspan="2"|[[نیوکاسل یونایتد فوتبال کولوبو|نیوکاسل یونایتد]]||7||2||2||0||colspan="2"|-||colspan="2"|-||9||2 |- |[[FA Premier League 1999-00|1999–00]]||23||6||6||3||colspan="2"|-||3||1||32||10 |- |[[FA Premier League 2000-01|2000–01]]||rowspan="6"|[[اورتون فوتبول کولوبو]]||12||6||1||0||colspan="2"|-||colspan="2"|-||13||6 |- |[[FA Premier League 2001-02|2001–02]]||22||6||2||1||1||1||colspan="2"|-||25||8 |- |[[FA Premier League 2002-03|2002–03]]||7||0||colspan="2"|-||1||0||colspan="2"|-||8||0 |- |[[FA Premier League 2003-04|2003–04]]||20||5||2||2||2||2||colspan="2"|-||24||9 |- |[[FA Premier League 2004-05|2004–05]]||35||5||0||0||2||1||colspan="2"|-||37||6 |- |[[FA Premier League 2005-06|2005–06]]||27||1||2||0||colspan="2"|-||4||0||33||1 |- ! rowspan=2 | Total ! colspan=2 | Scotland !91||30||11||6||7||5||colspan="2"|-||109||41 |- ! colspan=2 | England !269||68||24||10||14||5||7||1||314||84 |- ! colspan=3 | Career total !360||98||35||16||21||10||7||1||423||126 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Duncan Ferguson | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:ایسپانیاداکی ایسکاتلندلی غوربتچیلر]] [[بؤلمه:داندی یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:اورتون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:نیوکاسل یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:رنجرز کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:یوفا یورو ۱۹۹۲ اویونچولاری]] 48x7r5wcz76zuay41z1xzyab5ufcfdb 0 330955 1587933 1163787 2026-05-11T22:36:19Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587933 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Warney Cresswell | image = | caption = | fullname = Warneford Cresswell | birth_date = {{birth date|1897|11|5|df=y}} | birth_place = [[ساوت شیلدز]], Tyne and Wear, England | death_date = {{death date and age|1973|10|20|1897|11|5|df=y}} | death_place = [[ساوت شیلدز]], Tyne and Wear, England | height = {{height|ft=5|in=9}}<ref name="book">{{cite book|last1=Dykes|first1=Garth|last2=Lamming|first2=Doug|title=All the Lads: A Complete Who's Who of Sunderland A.F.C.|url=https://archive.org/details/isbn_9781899538157|date=2000|location=Great Britain|isbn=9781899538157|page=[https://archive.org/details/isbn_9781899538157/page/98 99]}}</ref> | position = [[Full-back (association football)|Full back]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | clubs1 = [[Greenock Morton F.C.|Morton]]| caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = [[هارت اف میدلوتیان فوتبال کولوبو|هارت اف میدلوتیان]]| caps2 = | goals2 = | years3 = | clubs3 = [[هیبرنین فوتبال کولوبو|هیبرنین]]| caps3 = | goals3 = | years4 = 1919–1922| clubs4 = [[South Shields F.C. (1889)|South Shields]]| caps4 = 99| goals4 = 0 | years5 = 1922–1927| clubs5 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]]| caps5 = 182| goals5 = 0 | years6 = 1927–1936| clubs6 = [[اورتون فوتبول کولوبو]] | caps6 = 290| goals6 = 1 | totalcaps = 571| totalgoals = 1 | nationalyears1 = | nationalteam1 = England Schoolboys | nationalcaps1 = 1| nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1921–1929| nationalteam2 = [[اینگیلیس میلّی فوتبال تیمی|اینگیلیس]]| nationalcaps2 = 7| nationalgoals2 = 0 | manageryears1 = 1936–1937| managerclubs1 = [[Port Vale F.C.|Port Vale]] | manageryears2 = 1937–1939| managerclubs2 = [[Northampton Town F.C.|Northampton Town]] | manageryears3 = 1946–1947| managerclubs3 = [[Dartford F.C.|Dartford]] }} '''وارنی کرسول''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Warney Cresswell) (دوْغوم:{{birth date|1897|11|5|df=y}} [[ساوت شیلدز]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !rowspan="2"|Division !colspan="2"|League !colspan="2"|[[FA Cup]] !colspan="2"|Other !colspan="2"|Total |- !Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |rowspan="4"|[[South Shields F.C. (1889)|South Shields]]||[[1919–20 South Shields F.C. season|1919–20]]||[[Football League Second Division|Second Division]]||34||0||2||0||0||0||36||0 |- |[[1920–21 South Shields F.C. season|1920–21]]||Second Division||38||0||2||0||0||0||40||0 |- |[[1921–22 South Shields F.C. season|1921–22]]||Second Division||27||0||1||0||0||0||28||0 |- !colspan="2"|Total !99!!0!!5!!0!!0!!0!!104!!0 |- |rowspan="7"|[[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]]||[[1921–22 Sunderland A.F.C. season|1921–22]]||[[Football League First Division|First Division]]||12||0||0||0||0||0||12||0 |- |[[1922–23 Sunderland A.F.C. season|1922–23]]||First Division||38||0||2||0||0||0||40||0 |- |[[1923–24 Sunderland A.F.C. season|1923–24]]||First Division||32||0||1||0||0||0||33||0 |- |[[1924–25 Sunderland A.F.C. season|1924–25]]||First Division||38||0||0||0||0||0||38||0 |- |[[1925–26 Sunderland A.F.C. season|1925–26]]||First Division||37||0||4||0||0||0||41||0 |- |[[1926–27 Sunderland A.F.C. season|1926–27]]||First Division||25||0||1||0||0||0||26||0 |- !colspan="2"|Total !182!!0!!8!!0!!0!!0!!200!!0 |- |rowspan="11"|[[اورتون فوتبول کولوبو]]||[[1926–27 Everton F.C. season|1926–27]]||First Division||15||0||0||0||0||0||15||0 |- |[[1927–28 Everton F.C. season|1927–28]]||First Division||36||0||2||0||0||0||38||0 |- |[[1928–29 Everton F.C. season|1928–29]]||First Division||32||1||1||0||1||0||34||1 |- |[[1929–30 Everton F.C. season|1929–30]]||First Division||30||0||0||0||0||0||30||0 |- |[[1930–31 Everton F.C. season|1930–31]]||Second Division||42||0||5||0||0||0||47||0 |- |[[1931–32 Everton F.C. season|1931–32]]||First Division||40||0||0||0||0||0||40||0 |- |[[1932–33 Everton F.C. season|1932–33]]||First Division||41||0||6||0||1||0||48||0 |- |[[1933–34 Everton F.C. season|1933–34]]||First Division||25||0||1||0||0||0||26||0 |- |[[1934–35 Everton F.C. season|1934–35]]||First Division||25||0||1||0||0||0||26||0 |- |[[1935–36 Everton F.C. season|1935–36]]||First Division||4||0||0||0||0||0||4||0 |- !colspan="2"|Total !290!!1!!16!!0!!2!!0!!308!!1 |- !colspan="3"|Career total !571!!1!!29!!0!!2!!0!!602!!1 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Warney Cresswell | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۸۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:هارت اف میدلوتیان کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:هیبرنین کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ساندرلند کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:اورتون کولوبونون اویونچولاری]] e94b824p5lyv42t1uy1tgwbnusq6x5q 0 333562 1587900 1544147 2026-05-11T21:38:41Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587900 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Andre Gray | image = Andre Gray 2016.jpg | image_size = 200 | caption = Gray playing for [[برنلی فوتبال کولوبو|برنلی]] in 2016 | fullname = Andre Anthony Gray<ref name=Hugman1011>{{cite book |editor-first=Barry J. |editor-last=Hugman |title=The PFA Footballers' Who's Who 2010–11 |url=https://archive.org/details/pfafootballerswh0000unse_v9b9 |year=2010 |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |isbn=978-1-84596-601-0 |page=[https://archive.org/details/pfafootballerswh0000unse_v9b9/page/n179 178]}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1991|6|26|df=y}}<ref name=Hugman1011/> | birth_place = [[ولورهمپتون]], England | height = {{height|ft=5|in=10}}<ref name=Hugman1011/> | position = [[Forward (association football)#Striker|Striker]] | currentclub = [[واتفورد فوتبال کولوبو|واتفورد]] | clubnumber = 18 | youthyears1 = {{0|0000}}–2004 | youthclubs1 = [[ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو|ولورهمپتون واندررز]] | youthyears2 = 2004–2009 | youthclubs2 = [[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]] | years1 = 2009–2010 | clubs1 = [[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]] | caps1 = 4 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2010 | clubs2 = → [[A.F.C. Telford United|AFC Telford United]] (loan) | caps2 = 6 | goals2 = 1 | years3 = 2010 | clubs3 = → [[Hinckley United F.C.|Hinckley United]] (loan) | caps3 = 5 | goals3 = 0 | years4 = 2010–2012 | clubs4 = [[Hinckley United F.C.|Hinckley United]] | caps4 = 65 | goals4 = 29 | years5 = 2012 | clubs5 = → [[Luton Town F.C.|Luton Town]] (loan) | caps5 = 9 | goals5 = 5 | years6 = 2012–2014 | clubs6 = [[Luton Town F.C.|Luton Town]] | caps6 = 88 | goals6 = 47 | years7 = 2014–2015 | clubs7 = [[برنتفورد فوتبال کولوبو|برنتفورد]] | caps7 = 47 | goals7 = 18 | years8 = 2015–2017 | clubs8 = [[برنلی فوتبال کولوبو|برنلی]] | caps8 = 73 | goals8 = 32 | years9 = 2017– | clubs9 = [[واتفورد فوتبال کولوبو|واتفورد]] | caps9 = 46 | goals9 = 8 | nationalyears1 = 2012–2014 | nationalteam1 = [[England national football C team|England C]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 2 | club-update = 22:20, 4 December 2018 (UTC) | nationalteam-update = }} '''آندره قری''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Andre Gray) (دوْغوم:{{birth date and age|1991|6|26|df=y}} [[ولورهمپتون]]) بیر فوتبالیست. [[واتفورد فوتبال کولوبو]] و [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style=text-align:center |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|Club !rowspan=2|Season !colspan=3|League !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan=2|Other !colspan=2|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |[[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]] |[[2009–10 Shrewsbury Town F.C. season|2009–10]]<ref name=sb0910>{{soccerbase season|51675|2009|accessdate=22 August 2016}}</ref> |[[EFL League Two|League Two]] |4||0||0||0||0||0||1{{efn|Appearance in [[Football League Trophy]]}}||0||5||0 |- |[[A.F.C. Telford United]] (loan) |[[2009–10 Football Conference#Conference North|2009–10]]<ref name="Non-League Club Directory 2011 1">{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/172 172]–173}}</ref> |[[Conference North]] |6||1||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||6||1 |- |[[Hinckley United F.C.|Hinckley United]] (loan) |2009–10<ref name="Non-League Club Directory 2011 2">{{cite book |editor1-last=Williams |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |pages=216–217}}</ref> |Conference North |5||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||5||0 |- |rowspan=3|Hinckley United |[[2010–11 Football Conference#Conference North|2010–11]]<ref name="Non-League Club Directory 2012">{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2012 |year=2011 |publisher=Tony Williams Publications |isbn=978-1-869833-70-1 |pages=220–221}}</ref> |Conference North |31||13||2||1||colspan=2|—||2{{efn|name=FAT|Appearances in [[FA Trophy]]}}||0||35||14 |- |[[2011–12 Football Conference#Conference North|2011–12]]<ref name="Non-League Club Directory 2013 1">{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2013 |year=2012 |publisher=Tony Williams Publications |isbn=978-1-869833-77-0 |pages=222–223}}</ref> |Conference North |34||16||7||5||colspan=2|—||4{{efn|name=FAT}}||2||45||23 |- !colspan=2|Total !70!!29!!9!!6!!colspan=2|—!!6!!2!!85!!37 |- |[[Luton Town F.C.|Luton Town]] (loan) |[[2011–12 Luton Town F.C. season|2011–12]]<ref name="Non-League Club Directory 2013 2">{{cite book |editor1-last=Williams |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2013 |pages=104–105}}</ref> |[[Conference Premier]] |9||5||colspan=2|—||colspan=2|—||3{{efn|Appearances in Conference Premier play-offs}}||2||12||7 |- |rowspan=3|Luton Town |[[2012–13 Luton Town F.C. season|2012–13]]<ref name=SW>{{cite web |title=A. Gray |url=https://int.soccerway.com/players/andre-gray/83681/ |work=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=22 August 2016}}</ref> |Conference Premier |44||17||7||2||colspan=2|—||3{{efn|name=FAT}}||1||54||20 |- |[[2013–14 Luton Town F.C. season|2013–14]]<ref name=SW/> |Conference Premier |44||30||1||0||colspan=2|—||0||0||45||30 |- !colspan=2|Total !97!!52!!8!!2!!colspan=2|—!!6!!3!!111!!57 |- |rowspan=3|[[برنتفورد فوتبال کولوبو|برنتفورد]] |[[2014–15 Brentford F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415>{{soccerbase season|51675|2014|accessdate=22 August 2016}}</ref> |[[EFL Championship|Championship]] |45||16||1||0||2||1||2{{efn|Appearances in [[EFL Championship play-offs|Championship play-offs]]}}||1||50||18 |- |[[2015–16 Brentford F.C. season|2015–16]]<ref name=sb1516>{{soccerbase season|51675|2015|accessdate=22 August 2016}}</ref> |Championship |2||2||colspan=2|—||0||0||colspan=2|—||2||2 |- !colspan=2|Total !47!!18!!1!!0!!2!!1!!2!!1!!52!!20 |- |rowspan=3|[[برنلی فوتبال کولوبو|برنلی]] |[[2015–16 Burnley F.C. season|2015–16]]<ref name=sb1516/> |Championship |41||23||1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||42||23 |- |[[2016–17 Burnley F.C. season|2016–17]]<ref name=sb1617>{{soccerbase season|51675|2016|accessdate=9 August 2017}}</ref> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |32||9||3||1||1||0||colspan=2|—||36||10 |- !colspan=2|Total !73!!32!!4!!1!!1!!0!!colspan=2|—!!78!!33 |- |rowspan=3|[[واتفورد فوتبال کولوبو|واتفورد]] |[[2017–18 Watford F.C. season|2017–18]]<ref name=sb1718>{{soccerbase season|51675|2017|accessdate=13 May 2018}}</ref> |Premier League |31||5||1||0||1||0||colspan=2|—||33||5 |- |[[2018–19 Watford F.C. season|2018–19]]<ref name=sb1819>{{soccerbase season|51675|2018|accessdate=16 February 2019}}</ref> |Premier League |17||4||2||1||0||0||colspan=2|—||19||5 |- !colspan=2|Total !48!!9!!3!!1!!1!!0!!colspan=2|—!!52!!10 |- !colspan=3|Career total !345!!141!!25!!10!!4!!1!!15!!6!!389!!158 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Andre Gray | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:شروزبری تاون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:تلفورد یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:هینکلی یونایتد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:لوتون تاون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:برنتفورد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:برنلی کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:واتفورد کولوبونون اویونچولاری]] 2e7bkyt9orbicoip8w58fjfvkabdv9w 0 334281 1587916 876431 2026-05-11T22:02:50Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587916 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Adnan Ahmed | image = AdnanFarooqAhmed.jpg | caption = Ahmed pictured training for [[فرنس‌واروش فوتبال کولوبو|فرنس‌واروش]] in April 2010. | fullname = Adnan Farooq Ahmed<ref name="Hugman2005-06"/> | birth_date = {{birth date and age|1984|6|7|df=y}}<ref name="Hugman2005-06">{{Cite book | editor-first = Barry J. | editor-last = Hugman | title = The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 | url = https://archive.org/details/isbn_9781852916626 | year = 2005 | publisher = Queen Anne Press | isbn = 9781852916626}}</ref> | birth_place = [[Burnley]], England | death_date = <!--{{birth date and age|YYYY|MM|DD|1984|6|7|df=y}}--> | height = {{height|ft=5|in=10}}<ref name="Hugman2005-06"/> | position = [[هافبک]] | currentclub = | youthyears1 = {{0|0000}}–1995 | youthclubs1 = [[بری فوتبال کولوبو|بری]] | youthyears2 = 1995–1997 | youthclubs2 = [[Manchester United F.C. Reserves and Academy|Manchester United]] | youthyears3 = 1997–2003 | youthclubs3 = [[هادرزفیلد تاون فوتبال کولوبو|هادرزفیلد تاون]] | years1 = 2003–2007 | clubs1 = [[هادرزفیلد تاون فوتبال کولوبو|هادرزفیلد تاون]] | caps1 = 41 | goals1 = 1 | years2 = 2007–2009 | clubs2 = [[ترانمره راورز فوتبال کولوبو|ترانمره راورز]] | caps2 = 6 | goals2 = 0 | years3 = 2008 | clubs3 = → [[Mansfield Town F.C.|Mansfield Town]] (loan) | caps3 = 9 | goals3 = 2 | years4 = 2009 | clubs4 = → [[Port Vale F.C.|Port Vale]] (loan) | caps4 = 5 | goals4 = 1 | years5 = 2009–2010 | clubs5 = [[فرنس‌واروش فوتبال کولوبو|فرنس‌واروش]] | caps5 = 14 | goals5 = 0 | years6 = 2010–2011 | clubs6 = [[ابومسلم خوراسان فوتبال کولوبو|ابومسلم خوراسان]] | caps6 = 5 | goals6 = 0 | years7 = 2011–2012 | clubs7 = [[Bradford Park Avenue A.F.C.|Bradford Park Avenue]] | caps7 = | goals7 = | years8 = 2012–2013 | clubs8 = [[Nelson F.C.|Nelson]] | caps8 = 11 | goals8 = 2 | years9 = 2013 | clubs9 = [[Droylsden F.C.|Droylsden]] | caps9 = 6 | goals9 = 1 | years10= 2013–2014 | clubs10= [[Nelson F.C.|Nelson]] | caps10= 17 | goals10= 2 | totalcaps = 114| totalgoals = 9 | nationalyears1 = 2007–2013 | nationalteam1 = [[Pakistan national football team|Pakistan]]| nationalcaps1 = 27 | nationalgoals1 = 4 | club-update = 12:58, 31 August 2014 (UTC) | ntupdate = 9 October 2013 }} '''عدنان فاروق احمد''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Adnan Ahmed) (دوْغوم: [[Burnley]]) بیر فوتبالیست. [[پاکیستان]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Adnan Ahmed | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:پاکیستانلی ایدمانچیلار]] mfghddsbvatdhilhaxpy3dhqrmg7ozp 0 335118 1587926 1448975 2026-05-11T22:26:47Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587926 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Archer | image = Jordan Archer 1.png | image_size = 175 | caption = Archer playing for [[Wycombe Wanderers F.C.|Wycombe Wanderers]] in 2013 | fullname = Jordan Gideon Archer<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Squad-Lists-September-2012.pdf |title=Premier League Clubs submit Squad Lists |date=4 September 2012 |publisher=Premier League |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026044418/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Squad-Lists-September-2012.pdf |archivedate=26 October 2014 |df= }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|04|12|df=y}} | birth_place = [[والتامستو]], England | height = {{convert|1.86|m|ftin|abbr=on}}<ref>{{Cite web |title=Jordan Archer |publisher=Millwall F.C. |accessdate=3 September 2018 |url=https://www.millwallfc.co.uk/teams/first-team/goalkeeper/jordan-archer/ |archivedate=2018-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180903215454/https://www.millwallfc.co.uk/teams/first-team/goalkeeper/jordan-archer/ }}</ref> | position = [[Goalkeeper (association football)|Goalkeeper]] | currentclub = [[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] | clubnumber = 1 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[چارلتون اتلتیک فوتبال کولوبو|چارلتون اتلتیک]] | youthyears2 = 2009–2011 | youthclubs2 = [[تاتنهام هاتسپور فوتبال کولوبو|تاتنهام هاتسپور]] | years1 = 2011–2015 | clubs1 = [[تاتنهام هاتسپور فوتبال کولوبو|تاتنهام هاتسپور]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2011 | clubs2 = → [[Harrow Borough F.C.|Harrow Borough]] (loan) | caps2 = | goals2 = | years3 = 2011–2012 | clubs3 = → [[Bishop's Stortford F.C.|Bishop's Stortford]] (loan) | caps3 = 25 | goals3 = 0 | years4 = 2012–2013 | clubs4 = → [[Wycombe Wanderers F.C.|Wycombe Wanderers]] (loan) | caps4 = 27 | goals4 = 0 | years5 = 2014–2015 | clubs5 = → [[Northampton Town F.C.|Northampton Town]] (loan) | caps5 = 13 | goals5 = 0 | years6 = 2015 | clubs6 = → [[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] (loan) | caps6 = 0 | goals6 = 0 | years7 = 2015– | clubs7 = [[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] | caps7 = 116 | goals7 = 0 | nationalyears1 = 2010–2011 | nationalteam1 = [[Scotland national under-19 football team|Scotland U19]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012 | nationalteam2 = [[Scotland national under-20 football team|Scotland U20]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2012–2014 | nationalteam3 = [[Scotland national under-21 football team|Scotland U21]] | nationalcaps3 = 14 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam4 = [[ایسکاتلند میلّی فوتبال تیمی|ایسکاتلند]] | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears4 = 2018– | club-update = 02:30, 30 May 2018 (UTC) | nationalteam-update = 02:34, 30 May 2018 (UTC) }} '''جردن آرچر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Jordan Archer) (دوْغوم:{{birth date and age|1993|04|12|df=y}} [[والتامستو]]) بیر فوتبالیست. [[میلوال فوتبال کولوبو]] و [[ایسکاتلند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[قولر]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style="text-align: center" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|Club !rowspan=2|Season !colspan=3|League !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[Football League Cup|League Cup]] !colspan=2|Other !colspan=2|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |rowspan=5|[[تاتنهام هاتسپور فوتبال کولوبو|تاتنهام هاتسپور]] |[[2011–12 Tottenham Hotspur F.C. season|2011–12]]<ref name="2011/12"/> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |0||0||colspan=2|—||0||0||0||0||0||0 |- |[[2012–13 Tottenham Hotspur F.C. season|2012–13]]<ref name=sb1213/> |Premier League |0||0||colspan=2|—||0||0||0||0||0||0 |- |[[2013–14 Tottenham Hotspur F.C. season|2013–14]]<ref>{{soccerbase season|67664|2013|accessdate=11 March 2018}}</ref> |Premier League |0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |[[2014–15 Tottenham Hotspur F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415/> |Premier League |0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||0||0||0||0 |- !colspan=2|Total !0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0 |- |[[Bishop's Stortford F.C.|Bishop's Stortford]] (loan) |[[2011–12 Football Conference|2011–12]]<ref name="2011/12">{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2013 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000mike |year=2012 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-77-0}}</ref> |[[National League North|Conference North]] |25||0||3||0||colspan=2|—||3<ref group=lower-alpha name=FAT>Appearances in [[FA Trophy]]</ref>||0||31||0 |- |[[Wycombe Wanderers F.C.|Wycombe Wanderers]] (loan) |[[2012–13 Wycombe Wanderers F.C. season|2012–13]]<ref name=sb1213>{{soccerbase season|67664|2012|accessdate=11 March 2018}}</ref> |[[EFL League Two|League Two]] |27||0||1||0||colspan=2|—||1<ref group=lower-alpha name=FLT>Appearances in [[EFL Trophy]]</ref>||0||29||0 |- |[[Northampton Town F.C.|Northampton Town]] (loan) |[[2014–15 Northampton Town F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415>{{soccerbase season|67664|2014|accessdate=11 March 2018}}</ref> |League Two |13||0||1||0||1||0||1<ref group=lower-alpha name=FLT/>||0||16||0 |- |[[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] (loan) |[[2014–15 Millwall F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415/> |[[EFL Championship|Championship]] |0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||0||0 |- | rowspan=4 |Millwall |[[2015–16 Millwall F.C. season|2015–16]]<ref>{{soccerbase season|67664|2015|accessdate=11 March 2018}}</ref> |[[EFL League One|League One]] |39||0||1||0||1||0||8<ref group=lower-alpha name=MIL>Three appearances in [[EFL League One|League One]] play-offs, five in [[EFL Trophy]]</ref>||0||49||0 |- |[[2016–17 Millwall F.C. season|2016–17]]<ref>{{soccerbase season|67664|2016|accessdate=11 March 2018}}</ref> |League One |36||0||5||0||1||0||3<ref group=lower-alpha name=MIL2>Appearances in [[EFL League One|League One]] play-offs</ref>||0||45||0 |- |[[2017–18 Millwall F.C. season|2017–18]]<ref>{{soccerbase season|67664|2017|accessdate=11 March 2018}}</ref> |Championship |41||0||0||0||0||0||colspan=2|—||41||0 |- !colspan=2|Total !116!!0!!6!!0!!2!!0!!11!!0!!135!!0 |- !colspan="3"|Career totals !181!!0!!11!!0!!3!!0!!16!!0!!211!!0 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Jordan Archer | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:ایسکاتلندلی ایدمانچیلار]] [[بؤلمه:۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:والتامستو دوغوملولار]] [[بؤلمه:فوتبال قولرلری]] [[بؤلمه:تاتنهام هاتسپور کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:بیشاپس استورتفورد کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:وایکام واندرز کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:نورث‌همپتون تاون کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:میلوال کولوبونون اویونچولاری]] 5uuf9wsroq7rnzh32q925rc9pjewuzm 0 335292 1587948 845308 2026-05-11T23:14:32Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587948 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Stuart Parnaby | image = parnaby.png | image_size = 200 | caption = Parnaby playing for [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] in 2009 | fullname = Stuart Parnaby<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/news/2015/june/the-football-league-retained-list/ |title=The Football League retained list |publisher=The Football League |date=12 June 2015 |accessdate=21 July 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1982|7|19|df=y}}<ref>{{Hugman|15319|accessdate=21 July 2018}}</ref> | birth_place = [[دورام]], England | height = {{height|ft=5|in=11}}<ref>{{cite book |editor1-first=Barry |editor1-last=Hugman |title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |year=2005 |publisher=Queen Anne Press |location=Harpenden |isbn=978-1-85291-662-6 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/318 319]}}</ref> | position = [[مودافع]] | currentclub = [[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] (assistant manager) | youthyears1 = 199?–2000 | youthclubs1 = [[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] | years1 = 2000–2007 | clubs1 = [[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] | caps1 = 91 | goals1 = 2 | years2 = 2000 | clubs2 = → [[Halifax Town A.F.C.|Halifax Town]] (loan) | caps2 = 6 | goals2 = 0 | years3 = 2007–2011 | clubs3 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] | caps3 = 47 | goals3 = 0 | years4 = 2012–2014 | clubs4 = [[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] | caps4 = 17 | goals4 = 0 | years5 = 2014–2015 | clubs5 = [[هارتل پول یونایتد فوتبال کولوبو|هارتل پول یونایتد]] | caps5 = 5 | goals5 = 0 | totalcaps = 166 | totalgoals = 2 | nationalyears1 = 1998–1999 | nationalteam1 = [[England national under-16 football team|England U16]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2000–2001 | nationalteam2 = [[England national under-18 football team|England U18]] | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2002 | nationalteam3 = [[England national under-20 football team|England U20]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2002–2003 | nationalteam4 = [[England national under-21 football team|England U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 }} '''استوارت پارنابی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Stuart Parnaby) (دوْغوم:{{birth date and age|1982|7|19|df=y}} [[دورام]]) بیر فوتبالیست. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Stuart Parnaby | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] co8rz3szrigjr5vw4xv20oqs7k2h23u 0 335402 1587965 862213 2026-05-11T23:47:47Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587965 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Carl Jenkinson | image = Carl Jenkinson as a West Ham United player September 2014.jpg | image_size = 200 | caption = Jenkinson warming up for [[وستهام یونایتد فوتبال کولوبو|وستهام یونایتد]] in 2014 | fullname = Carl Daniel Jenkinson<ref name=Hugman>{{Hugman|23560|accessdate=3 April 2016}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|2|8|df=y}}<ref name=Hugman/> | birth_place = [[هارلو]], England | height = {{convert|1.85|m|order=flip}}<ref>{{cite web |url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.html/carl-jenkinson |title=Player Profile: Carl Jenkinson |publisher=Premier League |accessdate=26 January 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408080739/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.html/carl-jenkinson |archivedate=8 April 2016}}</ref> | position = [[مودافع]] | currentclub = [[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] | clubnumber = 25 | youthyears1 = {{0|0000}}–2010 |youthclubs1 = [[Charlton Athletic F.C. Academy|Charlton Athletic]] | years1 = 2010–2011 |clubs1 = [[چارلتون اتلتیک فوتبال کولوبو|چارلتون اتلتیک]] |caps1 = 8 |goals1 = 0 | years2 = 2010 |clubs2 = → [[Welling United F.C.|Welling United]] (loan) |caps2 = 10 |goals2 = 0 | years3 = 2010 |clubs3 = → [[ایست‌بورن بورو فوتبال کولوبو|ایست‌بورن بورو]] (loan) |caps3 = 4 |goals3 = 0 | years4 = 2011– |clubs4 = [[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] |caps4 = 38 |goals4 = 1 | years5 = 2014–2015 |clubs5 = → [[وستهام یونایتد فوتبال کولوبو|وستهام یونایتد]] (loan) |caps5 = 32 |goals5 = 0 | years6 = 2015–2016 |clubs6 = → [[وستهام یونایتد فوتبال کولوبو|وستهام یونایتد]] (loan) |caps6 = 20 |goals6 = 2 | years7 = 2017–2018 |clubs7 = → [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] (loan) |caps7 = 7 |goals7 = 0 | nationalyears1 = 2008 |nationalteam1 = [[England national under-17 football team|England U17]]|nationalcaps1 = 1|nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2010 |nationalteam2 = [[Finland national under-19 football team|Finland U19]]|nationalcaps2 = 3|nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2011 |nationalteam3 = [[Finland national under-21 football team|Finland U21]]|nationalcaps3 = 1|nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2013–2015 |nationalteam4 = [[England national under-21 football team|England U21]]|nationalcaps4 = 14 |nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 2012– |nationalteam5 = [[اینگیلیس میلّی فوتبال تیمی|اینگیلیس]] |nationalcaps5 = 1|nationalgoals5 = 0 | club-update = 10:19, 7 May 2018 (UTC) | nationalteam-update = 10:19, 7 May 2018 (UTC) }} '''کارل جنکینسون''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Carl Jenkinson) (دوْغوم:{{birth date and age|1992|2|8|df=y}} [[هارلو]]) بیر فوتبالیست. [[آرسنال فوتبال کولوبو]] و [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style=text-align:center |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|کولوب !rowspan=2|سیزون !colspan=3|لیق !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan=2|Europe !colspan=2|Other !colspan=2|توْپلام |- !لیق!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan=3|[[چارلتون اتلتیک فوتبال کولوبو|چارلتون اتلتیک]] |[[2009–10 Charlton Athletic F.C. season|2009–10]]<ref>{{soccerbase season|55847|2009|accessdate=5 January 2019}}</ref> |[[EFL League One|League One]] |0||0||0||0||0||0||colspan=2|—||0||0||0||0 |- |[[2010–11 Charlton Athletic F.C. season|2010–11]]<ref name=sb1011>{{soccerbase season|55847|2010|accessdate=5 January 2019}}</ref> |League One |8||0||0||0||0||0||colspan=2|—||1{{efn|Appearance in [[Football League Trophy]]}}||0||9||0 |- !colspan=2|توْپلام !8||0||0||0||0||0||colspan=2|—||1||0||9||0 |- |[[Welling United F.C.|Welling United]] (بوْرچ) |[[2009–10 Football Conference#Conference South|2009–10]]<ref name="Non-League Club Directory 2011">{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/336 336]–337}}</ref> |[[Conference South]] |10||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||10||0 |- |[[ایست‌بورن بورو فوتبال کولوبو|ایست‌بورن بورو]] (بوْرچ) |[[2010–11 Football Conference#Conference Premier|2010–11]]<ref name=soccerway>{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/carl-jenkinson/142739/ |title=C. Jenkinson: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=5 January 2019}}</ref> |[[Conference Premier]] |4||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||1{{efn|Appearance in [[FA Trophy]]}}||0||5||0 |- |rowspan=6|[[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] |[[2011–12 Arsenal F.C. season|2011–12]]<ref name=sb1112>{{soccerbase season|55847|2011|accessdate=5 January 2019}}</ref> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |9||0||0||0||1||0||4{{efn|name=UCL|Appearances in [[اوروپا قهرمانلار لیگی]]}}||0||colspan=2|—||14||0 |- |[[2012–13 Arsenal F.C. season|2012–13]]<ref name=sb1213>{{soccerbase season|55847|2012|accessdate=5 January 2019}}</ref> |Premier League |14||0||1||0||1||0||5{{efn|name=UCL}}||0||colspan=2|—||21||0 |- |[[2013–14 Arsenal F.C. season|2013–14]]<ref name=sb1314>{{Soccerbase season|55847|2013|accessdate=5 January 2019}}</ref> |Premier League |14||1||3||0||2||0||3{{efn|name=UCL}}||0||colspan=2|—||22||1 |- |[[2016–17 Arsenal F.C. season|2016–17]]<ref name=sb1617>{{Soccerbase season|55847|2016|accessdate=5 January 2019}}</ref> |Premier League |1||0||0||0||2||0||2{{efn|name=UCL}}||0||colspan=2|—||5||0 |- |[[2018–19 Arsenal F.C. season|2018–19]]<ref name=sb1819>{{Soccerbase season|55847|2018|accessdate=13 February 2019}}</ref> |Premier League |1||0||1||0||1||0||3{{efn|name=UEL|Appearance(s) in [[یوفا آوروپا لیقا‌سی]]}}||0||colspan=2|—||6||0 |- !colspan=2|توْپلام !39||1||5||0||7||0||17||0||colspan=2|—||68||1 |- |rowspan=3|[[وستهام یونایتد فوتبال کولوبو|وستهام یونایتد]] (بوْرچ) |[[2014–15 West Ham United F.C. season|2014–15]]<ref name=sb1415>{{Soccerbase season|55847|2014|accessdate=5 January 2019}}</ref> |Premier League |32||0||4||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||36||0 |- |[[2015–16 West Ham United F.C. season|2015–16]]<ref name=sb1516>{{Soccerbase season|55847|2015|accessdate=5 January 2019}}</ref> |Premier League |20||2||1||0||1||0||1{{efn|name=UEL}}||0||colspan=2|—||23||2 |- !colspan=2|توْپلام !52||2||5||0||1||0||1||0||colspan=2|—||59||2 |- |[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] (بوْرچ) |[[2017–18 Birmingham City F.C. season|2017–18]]<ref name=sb1718>{{Soccerbase season|55847|2017|accessdate=5 January 2019}}</ref> |[[EFL Championship|Championship]] |7||0||2||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||9||0 |- !colspan=3|Career total !120||3||12||0||8||0||18||0||2||0||160||3 |} {{notelist}} {| class=wikitable style=text-align:center |+ Appearances and goals by national team and year |- !National team!!Year!!اوْیون!!قوْل |- |[[اینگیلیس میلّی فوتبال تیمی|اینگیلیس]] |2012||1||0 |- !colspan=2|Total||1||0 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Carl Jenkinson | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] cvq5vlmhslf3wdacpc6efa85pkxc6y3 0 336565 1587943 1573938 2026-05-11T22:53:44Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587943 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Adam Smith | image = Smith, Nathan Adam.jpg | image_size = 220 | caption = Smith in 2011 | fullname = Nathan Adam Smith<ref name=Hugman0708>{{cite book |editor-first=Barry J. |editor-last=Hugman |title=The PFA Footballers' Who's Who 2007–08 |url=https://archive.org/details/pfafootballerswh0000unse_i4n3 |year=2007 |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |isbn=978-1-84596-246-3 |page=[https://archive.org/details/pfafootballerswh0000unse_i4n3/page/n376 375]}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1985|2|20|df=y}}<ref name=Hugman0708/> | birth_place = [[هادرزفیلد]], England | height = {{height|ft=5|in=11}}<ref>{{cite web |title=Profiles: Adam Smith |url=http://www.chesterfield-fc.co.uk/page/ProfilesDetail/0,,10435~21797,00.html |publisher=Chesterfield F.C. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314032419/http://www.chesterfield-fc.co.uk/page/ProfilesDetail/0%2C%2C10435~21797%2C00.html |archivedate=14 March 2012 |deadurl=yes}}</ref> | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = {{0|0000}}–2001 | youthclubs1 = [[Chesterfield F.C.|Chesterfield]] | years1 = 2001–2008 | clubs1 = [[Chesterfield F.C.|Chesterfield]] | caps1 = 66 | goals1 = 3 | years2 = 2008 | clubs2 = → [[Lincoln City F.C.|Lincoln City]] (loan) | caps2 = 4 | goals2 = 0 | years3 = 2008–2009 | clubs3 = [[Gainsborough Trinity F.C.|Gainsborough Trinity]] | caps3 = 13 | goals3 = 2 | years4 = 2008–2009 | clubs4 = → [[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] (loan) | caps4 = 7 | goals4 = 2 | years5 = 2009–2010 | clubs5 = [[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] | caps5 = 37 | goals5 = 2 | years6 = 2010–2012 | clubs6 = [[Mansfield Town F.C.|Mansfield Town]] | caps6 = 43 | goals6 = 8 | years7 = 2011 | clubs7 = → [[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (loan) | caps7 = 6 | goals7 = 0 | years8 = 2011–2012 | clubs8 = → [[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (loan) | caps8 = 6 | goals8 = 0 | years9 = 2012–2013 | clubs9 = [[Lincoln City F.C.|Lincoln City]] | caps9 = 30 | goals9 = 1 | years10 = 2013–2015 | clubs10 = [[F.C. Halifax Town]] | caps10 = 80 | goals10 = 4 | years11 = 2015–2016 | clubs11 = [[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] | caps11 = 12 | goals11 = 1 | years12 = 2015–2016 | clubs12 = → [[Guiseley A.F.C.|Guiseley]] (loan) | caps12 = 8 | goals12 = 0 | years13 = 2016 | clubs13 = [[Guiseley A.F.C.|Guiseley]] | caps13 = 10 | goals13 = 1 | years14 = 2016–2018 | clubs14 = [[Alfreton Town F.C.|Alfreton Town]] | caps14 = 15 | goals14 = 4 | years15 = 2018 | clubs15 = [[Gainsborough Trinity F.C.|Gainsborough Trinity]] | caps15 = 1 | goals15 = 0 | years16 = 2018 | clubs16 = [[Bradford Park Avenue A.F.C.|Bradford Park Avenue]] | caps16 = 7 | goals16 = 0 | years17 = 2018 | clubs17 = [[Matlock Town F.C.|Matlock Town]] | caps17 = | goals17 = | nationalyears1 = | nationalteam1 = | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | club-update = 18:05, 4 October 2018 (UTC) | nationalteam-update = }} '''آدام اسمیت''' (فوتبالیست، دوغوم فوریه ۱۹۸۵) ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Adam Smith (footballer, born February 1985)) (دوْغوم:{{birth date and age|1985|2|20|df=y}} [[هادرزفیلد]]) بیر فوتبالیست. [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style=text-align:center |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan=2|کولوب !rowspan=2|سیزون !colspan=3|لیق !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan=2|Other !colspan=2|توْپلام |- !لیق!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan=8|[[Chesterfield F.C.|Chesterfield]] |[[2001–02 Chesterfield F.C. season|2001–02]]<ref name=sb0102>{{soccerbase season|33369|2001|accessdate=16 May 2016}}</ref> |[[Football League Second Division|Second Division]] |0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |[[2002–03 Chesterfield F.C. season|2002–03]]<ref name=sb0203>{{soccerbase season|33369|2002|accessdate=9 November 2013}}</ref> |Second Division |0||0||0||0||0||0||1{{efn|name=FLT|Appearance(s) in [[EFL Trophy|Football League Trophy]]}}||0||1||0 |- |[[2003–04 Chesterfield F.C. season|2003–04]]<ref name=sb0304>{{soccerbase season|33369|2003|accessdate=9 November 2013}}</ref> |Second Division |3||0||0||0||0||0||0||0||3||0 |- |[[2004–05 Chesterfield F.C. season|2004–05]]<ref name=sb0405>{{soccerbase season|33369|2004|accessdate=9 November 2013}}</ref> |[[EFL League One|League One]] |16||0||1||0||1||0||1{{efn|name=FLT}}||0||19||0 |- |[[2005–06 Chesterfield F.C. season|2005–06]]<ref name=sb0506>{{soccerbase season|33369|2005|accessdate=9 November 2013}}</ref> |League One |26||3||1||0||1||0||1{{efn|name=FLT}}||0||29||3 |- |[[2006–07 Chesterfield F.C. season|2006–07]]<ref name=sb0607>{{soccerbase season|33369|2006|accessdate=9 November 2013}}</ref> |League One |13||0||1||0||1||0||2{{efn|name=FLT}}||1||17||1 |- |[[2007–08 Chesterfield F.C. season|2007–08]]<ref name=Sky0809>{{cite book |editor1-first=Glenda |editor1-last=Rollin |editor2-first=Jack |editor2-last=Rollin |title=Sky Sports Football Yearbook 2008–2009 |year=2008 |publisher=Headline Publishing Group |location=London |isbn=978-0-7553-1820-9 |pages=150–151, 598, 614}}</ref> |[[EFL League Two|League Two]] |8||0||1||0||1||0||0||0||10||0 |- !colspan=2|توْپلام !66||3||4||0||4||0||5||1||79||4 |- |[[Lincoln City F.C.|Lincoln City]] (بوْرچ) |[[2007–08 Lincoln City F.C. season|2007–08]]<ref name=sb0708>{{soccerbase season|33369|2007|accessdate=9 November 2013}}</ref> |League Two |4||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||4||0 |- |[[Gainsborough Trinity F.C.|Gainsborough Trinity]] |[[2008–09 Football Conference#Conference North|2008–09]]<ref name="Non-League Club Directory 2010">{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |year=2009 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-66-4 |pages=218–219}}</ref> |[[National League North|Conference North]] |13||2||1||0||colspan=2|—||2{{efn|One appearance and one goal in [[Conference League Cup]], one appearance in [[FA Trophy]]}}||1||16||3 |- |rowspan=3|[[یورک سیتی فوتبال کولوبو|یورک سیتی]] |[[2008–09 York City F.C. season|2008–09]]<ref name="2008-09">{{cite book |editor1-last=Williams |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |pages=162–163}}<br />{{cite news |first=Dave |last=Flett |title=York City's Angel of the North Richard Brodie fires tenth goal in ten games to seal Lewes win |url=http://www.yorkpress.co.uk/sport/4057676.York_City_3__Lewes_0/ |newspaper=The Press |location=York |date=19 January 2009 |accessdate=5 January 2017}}</ref> |[[National League (division)|Conference Premier]] |17||2||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||17||2 |- |[[2009–10 York City F.C. season|2009–10]]<ref name="2009-10">{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/160 160]–161}}<br />{{cite news |first=Dave |last=Flett |title=Stevenage 1, York City 0 |url=http://www.yorkpress.co.uk/sport/8120537.Stevenage_1__York_City_0/ |newspaper=The Press |location=York |date=26 April 2010 |accessdate=14 June 2015}}</ref> |Conference Premier |27||2||2||0||colspan=2|—||5{{efn|Four appearances in FA Trophy, one in Conference Premier play-offs}}||0||34||2 |- !colspan=2|توْپلام !44||4||2||0||colspan=2|—||5||0||51||4 |- |rowspan=3|[[Mansfield Town F.C.|Mansfield Town]] |[[2010–11 Mansfield Town F.C. season|2010–11]]<ref name=Soccerway/> |Conference Premier |31||6||2||0||colspan=2|—||5{{efn|name=FAT|Appearance(s) in FA Trophy}}||0||38||6 |- |[[2011–12 Mansfield Town F.C. season|2011–12]]<ref name=Soccerway/> |Conference Premier |12||2||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||12||2 |- !colspan=2|توْپلام !43||8||2||0||colspan=2|—||5||0||50||8 |- |[[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (بوْرچ) |[[2011–12 Aldershot Town F.C. season|2011–12]]<ref name=sb1112>{{soccerbase season|50675|2011|accessdate=16 May 2016}}</ref> |League Two |12||0||1||0||1||0||colspan=2|—||14||0 |- |Lincoln City |[[2012–13 Football Conference#Conference Premier|2012–13]]<ref name=Soccerway/> |Conference Premier |30||1||6||1||colspan=2|—||1{{efn|name=FAT}}||0||37||2 |- |rowspan=3|[[F.C. Halifax Town]] |[[2013–14 F.C. Halifax Town season|2013–14]]<ref name=Soccerway/> |Conference Premier |40||3||1||0||colspan=2|—||3{{efn|One appearance in FA Trophy, two in Conference Premier play-offs}}||0||44||3 |- |[[2014–15 F.C. Halifax Town season|2014–15]]<ref name=Soccerway/> |Conference Premier |40||1||3||2||colspan=2|—||3{{efn|name=FAT}}||0||46||3 |- !colspan=2|توْپلام !80||4||4||2||colspan=2|—||6||0||90||6 |- |[[رکسهام فوتبال کولوبو|رکسهام]] |[[2015–16 National League#National League|2015–16]]<ref name=Soccerway/> |[[National League (division)|National League]] |12||1||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||12||1 |- |rowspan=3|[[Guiseley A.F.C.|Guiseley]] |2015–16<ref name=Soccerway/> |National League |11||0||colspan=2|—||colspan=2|—||1{{efn|name=FAT}}||0||12||0 |- |[[2016–17 National League#National League|2016–17]]<ref name=Soccerway/> |National League |7||1||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||7||1 |- !colspan=2|توْپلام !18||1||colspan=2|—||colspan=2|—||1||0||19||1 |- |rowspan=3|[[Alfreton Town F.C.|Alfreton Town]] |[[2016–17 National League#National League North|2016–17]]<ref name=Soccerway/><ref>{{cite news |title=Alfreton Town and Gainsborough play out bore draw in FA Trophy |url=https://www.chad.co.uk/sport/football/non-league/alfreton-town-and-gainsborough-play-out-bore-draw-in-fa-trophy-1-8261226 |newspaper=Mansfield and Ashfield Chad |date=27 November 2016 |accessdate=30 May 2018 |archive-date=2018-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816144845/https://www.chad.co.uk/sport/football/non-league/alfreton-town-and-gainsborough-play-out-bore-draw-in-fa-trophy-1-8261226 |url-status=dead }}<br>{{cite news |title=Westcarr thwarts Trinity as Alfreton win Trophy replay |url=https://www.chad.co.uk/sport/football/non-league/westcarr-thwarts-trinity-as-alfreton-win-trophy-replay-1-8268759 |newspaper=Mansfield and Ashfield Chad |date=1 December 2016 |accessdate=30 May 2018 }}</ref> |[[National League North]] |7||3||3||0||colspan=2|—||3{{efn|name=FAT}}||0||13||3 |- |[[2017–18 National League#National League North|2017–18]]<ref name=Soccerway/><ref>{{cite web |title=FA Cup 2nd Q Round: Alfreton Town 2 AFC Rushden & Diamonds 2 |url=http://www.afcdiamonds.com/fa-cup-2nd-q-round-alfreton-town-2-afc-rushden-diamonds-2 |publisher=AFC Rushden & Diamonds |date=17 September 2017 |accessdate=26 September 2017 }}<br />{{cite web |title=FA Cup: AFC Rushden & Diamonds 1 Alfreton Town 3 |url=http://www.afcdiamonds.com/fa-cup-afc-rushden-diamonds-1-alfreton-town-3 |publisher=AFC Rushden & Diamonds |date=20 September 2017 |accessdate=26 September 2017 }}<br />{{cite web |title=Stourbridge 3–1 Alfreton Town |url=http://www.alfretontownfc.com/news/Stourbridge-3-1-Alfreton-Town-3415.htm |publisher=Alfreton Town F.C. |date=1 October 2017 |accessdate=3 October 2017 |archivedate=2018-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624010519/http://www.alfretontownfc.com/news/Stourbridge-3-1-Alfreton-Town-3415.htm }}<br />{{cite web |title=Trophy: Alfreton Town 0–2 Altrincham |url=http://www.alfretontownfc.com/news/FA-Trophy:-Alfreton-Town-0-2-Altrincham-3468.htm |publisher=Alfreton Town F.C. |date=28 November 2017 |accessdate=13 December 2017 |archivedate=2018-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624010634/http://www.alfretontownfc.com/news/FA-Trophy:-Alfreton-Town-0-2-Altrincham-3468.htm }}</ref> |National League North |8||1||2||0||colspan=2|—||0||0||10||1 |- !colspan=2|توْپلام !15||4||5||0||colspan=2|—||3||0||23||4 |- |Gainsborough Trinity |2017–18<ref name=Soccerway/> |National League North |1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||0||0||1||0 |- |[[Bradford Park Avenue A.F.C.|Bradford Park Avenue]] |2017–18<ref name=Soccerway>{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/smith-smith/66664/ |title=A. Smith: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=11 May 2018 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004230057/https://uk.soccerway.com/players/smith-smith/66664/ }}</ref> |National League North |7||0||colspan=2|—||colspan=2|—||0||0||7||0 |- !colspan=3|Career total !345||27||25||3||5||0||28||2||403||32 |} {{notelist}} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Adam Smith (footballer, born February 1985) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] k81lzoeth2vvqodyhtdmwp3jebvjtec 0 338266 1587886 845822 2026-05-11T21:12:24Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587886 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = David Kelly | image = | caption = | fullname = David Thomas Kelly<ref>{{Hugman|10796|accessdate=9 March 2017}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1965|11|25|df=y}}<ref name="complete record">{{cite book| last1= Upton| first1 = Gilbert| last2 = Wilson| first2 = Steve| last3= Bishop| first3= Peter| title = Tranmere Rovers: The Complete Record| date= 24 July 2009| publisher = Breedon| isbn = 978-1859837115| pages= 520–538| chapter = Player Records}}</ref> | birth_place = [[بیرمینگام]], England | height = {{height|ft=5|in=11}}<ref name="book">{{cite book|last1=Dykes|first1=Garth|last2=Lamming|first2=Doug|title=All the Lads: A Complete Who's Who of Sunderland AFC|url=https://archive.org/details/isbn_9781899538157|date=2000|location=Great Britain|isbn=9781899538157|page=}}</ref> | position = [[Forward (association football)|Forward]] | currentclub = | youthyears1 = | youthclubs1 = Bartley Green Boys | youthyears2 = | youthclubs2 = [[وست برومویچ آلبیون فوتبال کولوبو|وست برومویچ آلبیون]] | youthyears3 = | youthclubs3 = [[Alvechurch F.C.|Alvechurch]] | youthyears4 = 1981–1983| youthclubs4 = [[Walsall F.C.|Walsall]] | years1 = 1983–1988 | years2 = 1988–1990 | years3 = 1990–1991 | years4 = 1991–1993 | years5 = 1993–1995 | years6 = 1995–1997 | years7 = 1997–2000 | years8 = 2000–2001 | years9 = 2001–2002 | years10 = 2002 | years11 = 2002 | clubs1 = [[Walsall F.C.|Walsall]] | clubs2 = [[وستهام یونایتد فوتبال کولوبو|وستهام یونایتد]] | clubs3 = [[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] | clubs4 = [[نیوکاسل یونایتد فوتبال کولوبو|نیوکاسل یونایتد]] | clubs5 = [[ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو|ولورهمپتون واندررز]] | clubs6 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو|ساندرلند]] | clubs7 = [[ترانمره راورز فوتبال کولوبو|ترانمره راورز]] | clubs8 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] | clubs9 = [[مادرول فوتبال کولوبو|مادرول]] | clubs10 = [[Mansfield Town F.C.|Mansfield Town]] | clubs11 = [[Derry City F.C.|Derry City]] | caps1 = 147 | caps2 = 41 | caps3 = 66 | caps4 = 70 | caps5 = 83 | caps6 = 34 | caps7 = 88 | caps8 = 35 | caps9 = 19 | caps10 = 17 | caps11 = | totalcaps = 600 | goals1 = 63 | goals2 = 7 | goals3 = 22 | goals4 = 35 | goals5 = 26 | goals6 = 2 | goals7 = 21 | goals8 = 6 | goals9 = 6 | goals10 = 4 | goals11 = | totalgoals = 192 | nationalyears1 = 1988–1998 | nationalyears2 = 1988–1989 | nationalyears3 = 1990 | nationalyears4 = 1990–1994 | nationalteam1 = [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]] | nationalteam2 = [[Republic of Ireland national under-21 football team|Republic of Ireland U21]] | nationalteam3 = [[Republic of Ireland national under-23 football team|Republic of Ireland U23]] | nationalteam4 = [[Republic of Ireland national football B team|Republic of Ireland B]] | nationalcaps1 = 26 | nationalcaps2 = 3 | nationalcaps3 = 1 | nationalcaps4 = 3 | nationalgoals1 = 9 | nationalgoals2 = 1 | nationalgoals3 = 1 | nationalgoals4 = 2 | manageryears1 = 2017 | managerclubs1 = [[Port Vale F.C.|Port Vale]] (caretaker) }} '''دیوید کلی''' (فوتبالیست) ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: David Kelly (association footballer)) (دوْغوم:{{Birth date and age|1965|11|25|df=y}} [[بیرمینگام]]) بیر فوتبالیست. [[ایرلند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =David Kelly (association footballer) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] too5kz9cks7pggu8nfk2vpvund299rd 0 338460 1587947 852103 2026-05-11T23:13:45Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587947 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lee Carsley | image = Lee Carsley.png | image_size = 175 | alt = | caption = Carsley playing for [[اورتون فوتبول کولوبو]] in 2007 | fullname = Lee Kevin Carsley<ref>{{cite book|editor1-last=Hugman|editor1-first=Barry|title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006|url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626|publisher=Queen Anne Press|year=2005|page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/74 75]|isbn=978-1-85291-662-6}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1974|2|28|df=y}} | birth_place = [[بیرمینگام]], England | height = 1.77m<ref name="11v11" /> | position = [[هافبک]] | currentclub = [[England national under-21 football team|England U21]]<br>(specialist national coach) | youthyears1 = 1992–1994 | youthclubs1 = [[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]] | years1 = 1994–1999 | clubs1 = [[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]] | caps1 = 138 | goals1 = 5 | years2 = 1999–2000 | clubs2 = [[بلکبرن روورز فوتبال کولوبو|بلکبرن روورز]] | caps2 = 46 | goals2 = 10 | years3 = 2000–2002 | clubs3 = [[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]] | caps3 = 49 | goals3 = 4 | years4 = 2002–2008 | clubs4 = [[اورتون فوتبول کولوبو]] | caps4 = 166 | goals4 = 12 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] | caps5 = 48 | goals5 = 2 | years6 = 2010–2011 | clubs6 = [[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]] | caps6 = 25 | goals6 = 2 | totalcaps = 472 | totalgoals = 35 | nationalyears1 = 1995 | nationalteam1 = [[Republic of Ireland national under-21 football team|Republic of Ireland U21]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1997 | nationalteam2 = [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland B]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1997–2008 | nationalteam3 = [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]] | nationalcaps3 = 40 | nationalgoals3 = 0 | manageryears1 = 2012–2013 | managerclubs1 = [[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]] (assistant) | manageryears2 = 2012 | managerclubs2 = [[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]] (caretaker) | manageryears3 = 2013 | managerclubs3 = [[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]] (caretaker) | manageryears4 = 2013 | managerclubs4 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] (assistant) | manageryears5 = 2014–2015 | managerclubs5 = [[Brentford F.C. Reserves and Academy|Brentford Development Squad]] | manageryears6 = 2015 | managerclubs6 = [[برنتفورد فوتبال کولوبو|برنتفورد]] | manageryears7 = 2016–2017 | managerclubs7 = [[Manchester City F.C. EDS and Academy|Manchester City U18]] | manageryears8 = 2017 | managerclubs8 = [[Birmingham City F.C. Reserves and Academy|Birmingham City U23]] | manageryears9 = 2017 | managerclubs9 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] (caretaker) | manageryears10 = 2017–2018 | managerclubs10 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] (assistant) }} '''لی کارسلی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Lee Carsley) (دوْغوم:{{birth date and age|1974|2|28|df=y}} [[بیرمینگام]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[ایرلند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Lee Carsley | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] bker0i9ph4rw70qs12l3ezmgs509kyi 0 339772 1587906 831468 2026-05-11T21:45:00Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587906 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Tim Sherwood | image = Sherwood 1.jpg | image_size = | caption = Sherwood managing Aston Villa away to Chelsea in October 2015 | fullname = Timothy Alan Sherwood<ref name="Hugman2005-06">{{Cite book | editor-first = Barry J. | editor-last = Hugman | title = The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 | url = https://archive.org/details/isbn_9781852916626 | year = 2005 | publisher = Queen Anne Press | isbn = 978-1-85291-662-6 | page = [https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/370 371] }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|2|6|df=y}}<ref name="Hugman2005-06"/> | birth_place = [[Borehamwood]], England<ref name="Hugman2005-06"/> | height = {{height|ft=6|in=1}}<ref name="Hugman2005-06"/> | position = [[Midfielder]] | currentclub = | years1 = 1987–1989 | clubs1 = [[Watford F.C.|Watford]] | caps1 = 32 | goals1 = 2 | years2 = 1989–1992 | clubs2 = [[Norwich City F.C.|Norwich City]] | caps2 = 71 | goals2 = 10 | years3 = 1992–1999 | clubs3 = [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] | caps3 = 246 | goals3 = 25 | years4 = 1999–2003 | clubs4 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | caps4 = 93 | goals4 = 12 | years5 = 2003–2004 | clubs5 = [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] | caps5 = 30 | goals5 = 1 | years6 = 2004–2005 | clubs6 = [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | caps6 = 11 | goals6 = 0 | totalcaps = 483 | totalgoals = 50 | nationalyears1 = 1990 | nationalteam1 = [[England national under-21 football team|England U21]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1994 | nationalteam2 = [[England B national football team|England B]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1999 | nationalteam3 = [[England national football team|England]] | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | manageryears1 = 2013–2014 | managerclubs1 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | manageryears2 = 2015 | managerclubs2 = [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] }} '''تیم شروود''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Tim Sherwood) (دوْغوم:{{birth date and age|1969|2|6|df=y}} [[Borehamwood]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Tim Sherwood | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] qcvykh1vn9oicomwlq5li4i086gglj1 0 339933 1587968 864289 2026-05-11T23:52:59Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587968 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Dean Hammond | image = Hammondvschelsea.png |image_size = 200 | caption = Hammond playing for [[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] in 2014 | fullname = Dean John Hammond<ref>{{cite book |editor1-last=Hugman |editor1-first=Barry |title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |publisher=Queen Anne Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/176 176] |isbn=978-1-85291-662-6}}</ref> | height = {{height|ft=6|in=0}} | birth_date = {{birth date and age|df=y|1983|3|7}} | birth_place = [[هیستینقز]], England | currentclub = | clubnumber = | position = [[هافبک]] | youthyears1 = 1998–2000| youthclubs1 = [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] | years1 = 2000–2008 | clubs1 = [[Brighton & Hove Albion]]| caps1 = 136| goals1 = 21 | years2 = 2003 | clubs2 = → [[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (loan)| caps2 = 7| goals2 = 0 | years3 = 2003 | clubs3 = → [[Leyton Orient F.C.|Leyton Orient]] (loan)| caps3 = 8| goals3 = 0 | years4 = 2008–2009 | clubs4 = [[کولچستر یونایتد فوتبال کولوبو|کولچستر یونایتد]]| caps4 = 56 | goals4 = 5 | years5 = 2009–2013 | clubs5 = [[ساوت‌همپتون فوتبال کولوبو|ساوت‌همپتون]] | caps5 = 124 | goals5 = 10 | years6 = 2012–2013 | clubs6 = → [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] (loan)| caps6 = 37| goals6 = 2 | years7 = 2013–2016 | clubs7 = [[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] | caps7 = 42 | goals7 = 1 | years8 = 2015–2016 | clubs8 = → [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] (loan)| caps8 = 30 | goals8 = 2 | years9 = 2016 | clubs9 = [[شفیلد یونایتد فوتبال کولوبو|شفیلد یونایتد]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | totalcaps = 440 | totalgoals = 41 | club-update = }} '''دین هموند''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Dean Hammond) (دوْغوم:{{birth date and age|df=y|1983|3|7}} [[هیستینقز]]) بیر فوتبالیست. [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|کولوب !rowspan="2"|سیزون !colspan="2"|لیق !colspan="2"|FA Cup !colspan="2"|League Cup !colspan="2"|League Trophy !colspan="2"|توْپلام |- !اوْیون !قوْل !اوْیون !قوْل !اوْیون !قوْل !اوْیون !قوْل !اوْیون !قوْل |- |rowspan="9"|[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] |[[2000–01 in English football|2000–01]] |0||0 |0||0 |0||0 |1||0 |1||0 |- |[[2001–02 in English football|2001–02]] |0||0 |0||0 |0||0 |0||0 |0||0 |- |[[2002–03 in English football|2002–03]] |4||0 |0||0 |1||1 |colspan="2"|— |5||1 |- |[[2003–04 in English football|2003–04]] |0||0 |0||0 |0||0 |0||0 |0||0 |- |[[2004–05 in English football|2004–05]] |30||4 |0||0 |0||0 |colspan="2" rowspan="2"|— |30||4 |- |[[2005–06 in English football|2005–06]] |41||4 |1||0 |1||0 |43||4 |- |[[2006–07 in English football|2006–07]] |37||8 |3||1 |2||0 |4||2 |46||11 |- |[[2007–08 in English football|2007–08]] |24||5 |3||1 |1||0 |2||0 |30||6 |- !Total !136!!21 !7!!2 !5!!1 !7!!2 !155!!26 |- |rowspan="2"|[[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] (بوْرچ) |[[2003–04 in English football|2003–04]] |7||0 |0||0 |0||0 |colspan="2"|— |7||0 |- !Total !7!!0 !0!!0 !0!!0 !colspan="2"|— !7!!0 |- |rowspan="2"|[[Leyton Orient F.C.|Leyton Orient]] (بوْرچ) |[[2003–04 in English football|2003–04]] |8||0 |1||0 |0||0 |0||0 |9||0 |- !Total !8!!0 !1!!0 !0!!0 !0!!0 !9!!0 |- |rowspan="4"|[[کولچستر یونایتد فوتبال کولوبو|کولچستر یونایتد]] |[[2007–08 in English football|2007–08]] |13||0 |0||0 |0||0 |colspan="2"|— |13||0 |- |[[2008–09 in English football|2008–09]] |41||5 |0||0 |2||0 |4||0 |47||5 |- |[[2009–10 in English football|2009–10]] |2||0 |0||0 |1||0 |0||0 |5||0 |- !Total !56!!5 !0!!0 !3!!0 !4!!0 !63!!5 |- |rowspan="4"|[[ساوت‌همپتون فوتبال کولوبو|ساوت‌همپتون]] |[[2009–10 in English football|2009–10]] |40||5 |4||1 |1||0 |5||0 |49||6 |- |[[2010–11 in English football|2010–11]] |41||4 |3||0 |2||0 |1||0 |47||4 |- |[[2011–12 in English football|2011–12]] |43||1 |3||0 |2||0 |0||0 |48||1 |- !Total !124!!10 !10!!1 !5!!0 !6!!0 !145!!11 |- |rowspan="2"|[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] (بوْرچ) |[[2012–13 in English football|2012–13]] |37||2 |2||0 |0||0 |colspan="2"|— |39||2 |- !Total !37!!2 !2!!0 !0!!0 !colspan="2"|— !39!!2 |- |rowspan="4"|[[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] |[[2013-14 Leicester City F.C. season|2013–14]] |29||1 |1||0 |2||0 |colspan="2"|— |32||1 |- |[[2014–15 Leicester City F.C. season|2014–15]] |12||0 |0||0 |0||0 |colspan="2"|— |12||0 |- |[[2015–16 Leicester City F.C. season|2015–16]] |0||0 |0||0 |1||0 |colspan="2"|— |1||0 |- !Total !41||1 !1||0 !3||0 !colspan="2"|— !45||1 |- !colspan="2"|Career total !405!!39 !21!!3 !15!!1 !17!!2 !465!!45 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Dean Hammond | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] m4ku41rtck2q2knzn7h7wrxkfmlr769 0 340636 1587913 1435154 2026-05-11T21:57:49Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587913 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = جک تاملین | image = | caption = | fullname = جک تاملین | birth_date = ۱۸۸۲ | birth_place = [[Kildare]], Ireland | death_date = {{Death year and age|1941|1882}} | death_place = | height = | position = [[مودافع]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1904–1905| clubs1 = [[Seaham White Star F.C.|Seaham White Star]]| caps1 = | goals1 = | years2 = 1905–1906| clubs2 = [[ساندرلند فوتبال کولوبو]]| caps2 = 13| goals2 = 1 | years3 = 1906–1907| clubs3 = [[میدلزبورو فوتبال کولوبو]]| caps3 = 4| goals3 = 0 | years4 = 1907–19??| clubs4 = [[Murton Red Star F.C.|Murton Red Star]]| caps4 = | goals4 = }} '''جک تاملین''' ({{اینگیلیسجه|Jack Tomlin}})، (دوغوم: ۱۸۸۲ - اؤلوم: ۱۹۴۱) بیر [[ایرلند]]لی [[فوتبال]] اویونچوسو ایدی. اوْ [[ساندرلند فوتبال کولوبو]]ندا [[مودافع]] پوستوندا اوْیناییردی.<ref name="book">{{cite book|last1=Dykes|first1=Garth|last2=Lamming|first2=Doug|title=All the Lads: A Complete Who's Who of Sunderland AFC|url=https://archive.org/details/isbn_9781899538157|date=2000|location=Great Britain|isbn=9781899538157|page=}}</ref> ==قایناقلار== {{اتک‌یازی}} [[بؤلمه:۱۸۸۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:ایرلندلی ایدمانچیلار]] g3af2hubo6ijhhn601jurgtsn7qq9jv 0 381024 1587915 1462979 2026-05-11T22:01:13Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587915 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = D12 | image = D12 at the Anger Management Tour in 2005.jpg | caption = D12 at the Anger Management tour in 2005 | background = group_or_band | alias = {{hlist|The Dirty Dozen|D-Twizzy|D-Twizzle|Detroit-Twelve}} | origin = [[دیترویت]], Michigan, U.S. | genre = {{hlist|[[Hip hop music|Hip hop]]|[[horrorcore]]<ref>{{cite web |first=Mosi |last=Reeves |title=World Famous |url=http://www.browardpalmbeach.com/2004-07-08/music/world-famous/ |work=[[New Times Broward-Palm Beach]] |date=July 8, 2004 |accessdate=October 17, 2017 |archivedate=2020-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201223205610/https://www.browardpalmbeach.com/music/world-famous-6317883 }}</ref><ref>{{cite book |last=Cohen |first=Sara |title=Decline, Renewal and the City in Popular Music Culture: Beyond The Beatles |url=https://archive.org/details/declinerenewalci0000cohe |year=2007 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |isbn=0-7546-3243-1 |page=[https://archive.org/details/declinerenewalci0000cohe/page/52 52] |quote=The music journalist and author Dan Sicko describes certain strains of Detroit hip-hop as 'an extreme, almost parodied' version of inner city life, which he links to the extremities of urban decline in the city: 'both the horrorcore of hip-hop outfits such as Insane Clown Posse, Esham and (to a lesser extent) the multi-platinum-selling Eminem, utilize shocking (and blatantly over the top) narratives to give an over-exaggerated, almost cartoon-like version of urban deprivation in Detroit' (cited in Cohen and Strachan, 2005).}}</ref>}} | years_active = {{hlist|1996–2006|2008–2018}} | label = {{hlist|[[Shady Records|Shady]]|[[اینتراسکوپ رکوردز]]}} | associated_acts = {{flatlist| * [[اوبی ترایس]] * [[King Gordy]] * [[بی-ریل]] * [[Royce da 5'9"]] * [[دوکتور دره]] * [[جی-یونیت]] * [[Trick Trick]] * Dina Rae<!--Stop! Please DO NOT remove Dina Rae as she was featured on both of the groups' albums track 13 songs.--> }} | website = | past_members = * [[امینم]] * [[Proof (rapper)|Proof]] (deceased) * [[Bizarre (rapper)|Bizarre]] * [[Mr. Porter]] * Bugz (deceased) * Kuniva * Swifty McVay * Fuzz Scoota }} '''دی۱۲''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: D12) [[موسیقیچی]] - [[هیپ هاپ موسیقی|هیپ هاپ]] [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =D12 | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] qddl67ybp5o43u2d5u6isw8mkwh3exj 0 381484 1587920 1576239 2026-05-11T22:11:32Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587920 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Jim Root | image = File:W0920-Hellfest2013 StoneSour JamesRoot 71653-Crop.JPG | caption = Root performing with [[استون ساور]] in 2013. | background = non_vocal_instrumentalist | birth_name = James Donald Root<ref name=name>{{cite web |url=http://www.metalstorm.net/bands/bandmember.php?member_id=3965 |title=James Donald "Jim" Root |publisher=Metal Storm |accessdate=2019-01-09 |archivedate=2019-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109205140/http://www.metalstorm.net/bands/bandmember.php?member_id=3965 }}</ref> | alias = {{hlist|<nowiki>#4</nowiki>|The Peach|Mr. Bigs|The Jester|Stuperbee|The Paint Face}} | birth_date = {{Birth date and age|1971|10|2}} | birth_place = [[لاس‌وقاس]], U.S.<ref name=BeboProf>{{cite web|url=http://upload.bebo.com/Profile.jsp?MemberId=4344509282&ShowSims=Y |title=James Root Bebo Profile |publisher=Upload.bebo.com |date= |accessdate=2011-11-13 |language= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707221404/http://upload.bebo.com/Profile.jsp?MemberId=4344509282&ShowSims=Y |archivedate=2011-07-07 |df= }}</ref><ref name=Slipknotmet>{{cite web |url=http://www.slipknot-metal.com/main.php?sk=profilesjim |title=James Root Slipknot Metal Profile |publisher=Slipknot-metal.com |date=1971-10-02 |accessdate=2011-11-13 |archivedate=2013-05-11 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6GX795xUW?url=http://www.slipknot-metal.com/main.php?sk=profilesjim }}</ref> | instrument = {{hlist|[[Guitar]]}} | genre = {{hlist|[[Heavy metal music|Heavy metal]]|[[nu metal]]|[[thrash metal]]|[[death metal]]|[[grindcore]]|[[alternative metal]]|[[groove metal]]|[[speed metal]]|[[metalcore]]|[[alternative rock]]|[[post-grunge]]|[[hard rock]]}} | occupation = {{hlist|Musician|songwriter}} | years_active = 1991–present | label = [[Roadrunner Records|Roadrunner]] | associated_acts = {{hlist|[[Slipknot (band)|Slipknot]]|[[استون ساور]]|Deadfront<ref name="The first time Jim Root was invited to join Slipknot, the guitarist said no. He was already in a group, the Des Moines metal band Deadfront.">{{cite web|title=The first time Jim Root was invited to join Slipknot, the guitarist said no. He was already in a group, the Des Moines metal band Deadfront.|url=http://www.desmoinesregister.com/story/entertainment/music/2015/04/30/slipknot-iowa-jim-root-interview/26641273/|website=desmoinesregister.com|accessdate=7 October 2015}}</ref>|[[John 5 (guitarist)|John 5]]|Atomic Opera<ref name="...Root began his musical career in thrash metal band Atomic Opera.">{{cite web|title=...Root began his musical career in thrash metal band Atomic Opera.|url=http://equipboard.com/pros/jim-root|website=Equipboard.com|accessdate=7 October 2015}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|Anal Blast}} | website = ([[#External links|External links]]) }} '''جیم روت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Jim Root) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[شارکی یازیچی]] و [[موسیقیچی]] - [[هوی متال موسیقی|هوی متال]]، [[هارد راک]] [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. جیم روت ۲ اوْکتوبر ۱۹۷۱ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Jim Root | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] ozmwhry0tta4simt4j87lof11t3cbo2 0 385365 1587892 1512999 2026-05-11T21:25:02Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587892 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Andrea Bocelli | honorific_suffix = | image = AndreaBocelliMar10.jpg | caption = ۲۰۱۰-جو ایل، بوچلی هالیوود شؤهرت بولواریندااولدوزونو آلارکن. | background = solo_singer | birth_date = {{Birth date and age |df=y|1958|9|22}} | birth_place = [[Lajatico]], [[ایتالیا]] | genre = {{hlist|[[Crossover music#Classical crossover|Classical crossover]]|[[اوپرا]]|[[operatic pop]]|[[easy listening]]|[[Latin pop]]|[[traditional pop]]}} | occupation = {{hlist|Tenor |songwriter|record producer}} | instrument = {{hlist|[[Singing|Vocals]]|[[piano]]|[[flute]]}} | years_active = ۱۹۸۲–ایندی | label = {{hlist|[[Universal Music Group|Universal]]|[[Philips Records|Philips]]|[[PolyGram]]|[[Decca Records|Decca]]|[[Verve Records|Verve]]|[[Sugar Music|Sugar]]}} | associated_acts = {{hlist|[[سلین دیون]]|[[سارا برایتمن]]|[[هیلی وستنرا]]|[[Dulce Pontes]]|[[اد شیرن]]}} | website = {{URL|andreabocelli.com}} }} '''آندریا بوچلی''' ({{اینگیلیسجه|'''Andrea Bocelli'''}}؛ دوغوم: ۲۲ سپتامبر ۱۹۵۸) [[ایتالیا]]لی [[اوپرا]] [[موغنی]]سی، [[آلبوم یاپیمجیسی]] و [[سؤز یازیچیسی]] دیر.<ref name="Decca">{{cite web|title=Andrea Bocelli|url=http://www.decca.com/artists/andrea-bocelli-192|work=[[Decca Records]]|publisher=Universal Music|accessdate=10 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430171029/http://www.decca.com/artists/andrea-bocelli-192|archivedate=30 April 2011}}</ref><ref>http://www.classicalbrits.co.uk/artist/andrea-bocelli{{dead link|date=July 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> گؤز ضعیفلیگی ایله دوغولان بوچلی، ۱۲ یاشیندا بیر فوتبال حادیثه‌سینده ایکی گؤزونون ده گؤرمه قابیلیتینی الدن وئردی. ۱۹۸۲-جی ایلدن اعتیباراً، بوچلی ۱۵ سولو ایستودیو آلبومو (هم پاپ و هم کلاسیک ژانریندا) و ۹ اوپرا آلبومو یاییملامیش و دۆنیادا ۹۰ میلیوندان چوخ نوسخه آلبوملاریندان ساتیلمیشدیر.<ref name="BillboardMastersofAlbums">{{cite news|title=Andrea Bocelli to Receive Master's Degree|url=http://www.billboard.com/articles/news/5763005/andrea-bocelli-to-receive-masters-degree|accessdate=10 December 2013|newspaper=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=18 October 2013|agency=AP}}</ref><ref>{{cite news|title=Andrea Bocelli to receive Classic Brit honour|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19508008|accessdate=10 December 2013|newspaper=[[BBC News]]|date=6 September 2012}}</ref> ==یاشاییشی== بوچلی کیچیک یاشلاریندان موسیقی‌یه چوخلو ماراق گؤستریردی. ۶ یاشیندا ایکن [[پیانو]] چالماغا باشلادی و سونرالار [[فلوت]]، [[ساکسوفون]]، [[ترومپت]]، [[ترومبون]]، [[گیتار]] و [[درام (ساز)|درام]] چالماغی دا اؤیرندی.<ref name="BlindAmbition">{{cite news|last1=Day|first1=Carol|title=Blind Ambition|url=http://people.com/archive/blind-ambition-vol-48-no-19/|work=People|accessdate=22 July 2017|date=10 November 1997}}</ref> ۱۲ یاشیندا اولاندا، فوتبال اوینایاندا [[قاپیچی]] دورارکن بیر حادیثه‌ده ایکی گؤزونون ده گؤرمه قابیلیتینی الدن وئردی.<ref name="People1998">{{cite journal|title=Andrea Bocelli: Singer|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20125222,00.html|journal=[[People (magazine)|People]]|date=11 May 1998|volume=49|issue=18|accessdate=10 December 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Hooper|first=John|title=Tenor's story acclaimed by anti-abortion campaigners|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/10/andrea-bocelli-abortion-italy|accessdate=28 July 2013|newspaper=[[The Guardian]]|date=10 June 2010}}</ref> بوچلی اوشاقلیغیندا چوخ واختینی اوخوماق ایله کئچیریردی.<ref name="chronicle">{{cite web|title=Chronicle 1958–1991|publisher=bocelli.de|url=http://www.bocelli.de/en/chronicle.htm|accessdate=20 January 2008}}</ref> بیرینجی کونسرتینی دوغولدوغو یئرین یاخینلیغیندا بیر کیچیک کندده ایفا ائتدی.<ref name="Ability">{{cite news|title=Andrea Bocelli – Singing to the Top|url=http://abilitymagazine.com/andrea-bocelli.html|accessdate=25 October 2013|newspaper=[[Ability (magazine)|Ability]]|date=October–November 2013}}</ref> او بیرینجی اؤدولونو ۱۴ یاشیندا "O sole mio" ماهنیسینی ایفا ائتمکله قازانمیشدی.<ref name="chronicle"/> اوْخولو ۱۹۸۰-جی ایلده قورتارمیش و [[پیزا بیلیم‌یوردو]]ندا [[حوقوق]] ریشته‌سینده تحصیل ائدیب، درسینی قورتاردیقدان سونرا دا بیر ایل [[محکمه]] [[وکیل]]ی اولاراق ایشله‌میشدیر.<ref name="BillboardMastersofAlbums" /><ref name="BlindAmbition"/><ref>{{cite news|last=Rogers|first=Paul|title=Andrea Bocelli at the MGM Grand|url=http://www.latimes.com/custompublishing/vegas/la-ss-andrea-bocelli-at-the-mgm-grand-20130904-dto,0,3390210.story|accessdate=21 December 2013|newspaper=Los Angeles Times|date=5 September 2013}}</ref> ==موسیقی ایللری (کاریئری)== ==سَسی== ==قازانجلاری== ==یارادیجیلیغی== ===دیسکوقرافی=== <!-- Do not add any album chart positions or sales records here, keep this list as short as possible. --> {{col-begin}} {{col-2}} ====ایستودیو آلبوملاری==== * 1994: ''Il Mare Calmo della Sera'' * 1995: ''Bocelli'' * 1996–97: ''Viaggio Italiano'' * 1998: ''Aria: The Opera Album'' * 1999: ''Sogno'' * 1999: ''Sacred Arias'' * 2000: ''Verdi'' * 2001: ''Cieli di Toscana'' * 2002: ''Sentimento'' * 2004: ''Andrea'' * 2006: ''Amore'' * 2008: ''Incanto'' * 2009: ''My Christmas'' * 2013: ''Passione'' * 2015: ''Cinema'' * 2018: ''Sì'' ====سئچیلمیش مجموعه‌لر==== * 1997: ''Romanza'' * 2007: ''The Best of Andrea Bocelli: Vivere'' * 2012: ''Opera'' * 2016: ''Romanza (20th Anniversary Edition)'' ====جانلی آلبوملار==== * 2006: ''Under the Desert Sky'' * 2008: ''Vivere Live in Tuscany'' * 2011: ''Concerto, One Night in Central Park'' * 2013: ''Love in Portofino'' ====فستیوال آلبوملاری==== * 2012: ''iTunes Festival: London 2012'' ====دیجیتال آلبوملار==== * 2011: ''Notte Illuminata'' {{col-2}} ====امکداشچی آلبوملاری==== * 1997: ''A Hymn for the World'' * 1998: ''A Hymn for the World 2'' (''Voices From Heaven'') * 2000: ''Verdi's Requiem'' * 2010: ''Carmen: Duets & Arias'' ====تام اوْپرا سس یازیلاری==== * 2000: ''La bohème'' * 2001: ''Requiem'' * 2002: ''Madama Butterfly'' * 2003: ''Tosca'' * 2004: ''Il trovatore'' * 2005: ''Werther'' * 2006: ''Pagliacci'' * 2007: ''Cavalleria rusticana'' * 2008/2010: ''Carmen'' * 2010: ''Andrea Chénier'' * 2012: ''Roméo et Juliette'' * 2014: ''Manon Lescaut'' * 2015: ''Turandot'' * 2016: ''Aida'' ====ویدئو آلبوملاری==== * 1998: ''A Night in Tuscany'' * 2000: ''Sacred Arias: The Home Video'' * 2002: ''Tuscan Skies'' * 2006: ''Credo: John Paul II'' * 2006: ''Under the Desert Sky'' * 2008: ''Vivere Live in Tuscany'' * 2008: ''Incanto The Documentary'' * 2009: ''My Christmas Special'' * 2011: ''Concerto: One Night in Central Park'' * 2013: ''Love in Portofino''<ref>{{cite web|title=Andrea Bocelli Love In Portofino|url=https://bia4music.ir/%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88%d8%af-%d8%a2%d9%87%d9%86%da%af-love-in-portofino/|publisher=bia4music|accessdate=17 August 2018|archivedate=2019-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190212012208/https://bia4music.ir/%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88%d8%af-%d8%a2%d9%87%d9%86%da%af-love-in-portofino/}}</ref> * 2016: ''Cinema'' {{col-end}} ===کیتابلاری=== بوچلینین اینگیلیسجه، ایتالیاجا و باشقا دیللرده یازدیغی کیتابلاری دا وار. اونلاردان بعضی‌سی برئیل خطینده و قالانی پرینت اولموش کیتابلاردیرلار.<ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/search?q=au%3Aandrea+bocelli&qt=advanced&dblist=638|title=Search results for 'au:andrea bocelli'|author=WorldCat|accessdate=11 October 2012}}</ref> اینگیلیسجه یازیلان کیتابلاریندان بیر نئچه‌سی آشاغیدا گلمیش: * {{cite book|title=The music of silence: a memoir by Andrea Bocelli|url=https://archive.org/details/musicofsilence00andr|last=Bocelli|first=A.|origyear=1999|year=2002|publisher=HarperCollins|location=New York|oclc=54699002}} Braille edition, ISBN not available. * {{cite book|title=The music of silence: a memoir|last=Bocelli|first=A.|year=2002|publisher=Thorndike Press|location=Waterville, ME|isbn=9780786239009|url=https://archive.org/details/isbn_9780786239009}} Large print edition. * {{cite book|title=Andrea Bocelli – Amore.|url=https://archive.org/details/andreabocelliamo0000andr|last=Bocelli|first=A.|year=2007|publisher=Hal Leonard Corp|location=Milwaukee, WI|isbn=9788850709922}} * {{cite book|title=The music of silence: a memoir|last=Bocelli|first=A.|year=2001|publisher=HarperEntertainment|location=New York|isbn=9780066212869|url=https://archive.org/details/musicofsilence00andr}} * {{cite book|title=The Music of Silence; New Edition.|last=Bocelli|first=A.|year=2011|publisher=Hal Leonard Corp|location=Milwaukee, WI|isbn=9781574671971}} ==بیر ده باخین== * [[ان چوخ ساتان موسیقیچیلر لیستی]] == قایناقلار == {{Reflist|colwidth=30em}} ==ائشیک باغلانتیلار== * [http://www.andreabocelli.com/en/ رسمی وب سایتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019065145/http://www.andreabocelli.com/en/ |date=2015-10-19 }} * [http://www.daisymedia.co.uk بوچلی‌نین موصاحیبه‌سی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060410045938/http://www.daisymedia.co.uk/ |date=2006-04-10 }} - اینگیلیسجه * [https://www.discogs.com/artist/318300/ آندریا بوچلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012140107/https://www.discogs.com/artist/318300 |date=2019-10-12 }} دیسکوقرافیسی (Discogs) {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Andrea Bocelli | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Bocelli, Andrea}} [[Category:Andrea Bocelli| ]] [[بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[Category:Blind musicians]] [[Category:Blind classical musicians]] [[Category:Blind people from Italy]] [[Category:Brit Award winners]] [[Category:Converts to Roman Catholicism from atheism or agnosticism]] [[Category:Crooners]] [[Category:Decca Records artists]] [[Category:English-language singers from Italy]] [[Category:French-language singers of Italy]] [[Category:German-language singers]] [[Category:Italian drummers]] [[Category:Male drummers]] [[Category:Italian flautists]] [[Category:Italian guitarists]] [[Category:Male guitarists]] [[Category:Italian keyboardists]] [[Category:Italian lawyers]] [[بؤلمه:ایتالیالی کیشی موغنیلر]] [[Category:Italian philanthropists]] [[Category:Italian pianists]] [[Category:Italian pop singers]] [[Category:Italian Roman Catholics]] [[Category:Italian saxophonists]] [[Category:Male saxophonists]] [[Category:Italian singer-songwriters]] [[Category:Italian operatic tenors]] [[Category:Italian trombonists]] [[Category:Italian trumpeters]] [[Category:Male trumpeters]] [[Category:Italian-language singers]] [[Category:Latin-language singers]] [[Category:Living people]] [[Category:Multi-instrumentalists]] [[Category:Opera crossover singers]] [[Category:Order of Merit of Duarte, Sánchez and Mella]] [[Category:People from the Province of Pisa]] [[Category:Portuguese-language singers]] [[Category:Sanremo Music Festival winners of the newcomers section]] [[Category:Spanish-language singers of Italy]] [[Category:Torch singers]] [[Category:Traditional pop music singers]] [[Category:Universal Music Group artists]] [[Category:University of Pisa alumni]] [[Category:World Music Awards winners]] [[Category:Italian male pianists]] dfjchy4wtjbjddlkdiujrip5n62j8sm 0 385792 1587934 1034453 2026-05-11T22:36:37Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587934 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Dokken | background = group_or_band | image = Dokken - Wacken Open Air 2018 02.jpg | caption = Dokken performing at Wacken Open Air 2018 | alias = | origin = [[لوس‌آنجلس]], U.S. | genre = [[Glam metal]],<ref>{{cite book |author=Bob Batchelor |title=Cult Pop Culture: How the Fringe Became Mainstream |url=https://books.google.com/books?id=lAIMzLLh9nUC&pg=PA161 |date=December 2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35780-0 |page=161}}</ref><ref>{{cite news |first= Adam |last= Steininger |title= The 15 Best Hair Metal Bands of All Time |newspaper= [[LA Weekly]] |date= September 3, 2013 |accessdate= October 10, 2016 |url= http://www.laweekly.com/music/the-15-best-hair-metal-bands-of-all-time-4170807}}</ref><ref>Phillipov, Michelle (2012). ''Death Metal and Music Criticism: Analysis at the Limits'' Lexington Books, [https://books.google.com/books?id=rSZOph-zlEgC&pg=PR14 page ''xiv'']. {{ISBN|978-0-7391-6459-4}}</ref> [[heavy metal music|heavy metal]],<ref>{{cite web|first= Craig |last= Harris |title= Don Dokken – Artist Biography |publisher= [[آل‌میوزیک]]. [[All Media Network]] |accessdate= October 10, 2016 |url= http://www.allmusic.com/artist/don-dokken-mn0000178284/biography}}</ref> [[hard rock]]<ref>{{cite book|first= Thomas |last= Harrison |title= Music of the 1980s |url= https://archive.org/details/musicof1980s0000harr |year= 2011 |pages= [https://archive.org/details/musicof1980s0000harr/page/42 42]–43 |publisher= ABC-CLIO |isbn= 978-0-3133-6600-0}}</ref> | years_active = 1979–1989, 1993–present | label = [[Elektra Entertainment|Elektra]], [[CMC International|CMC]], [[Frontiers Records|Frontiers]], Deadline Music, a division of [[Cleopatra Records]] | associated_acts = [[Lynch Mob (band)|Lynch Mob]] | website = {{URL|http://www.dokken.net/}} | current_members = [[Don Dokken]] <br/>[[Mick Brown (drummer)|Mick Brown]] <br/>[[Jon Levin]] <br/>[[Chris McCarvill]] | past_members = [[رب بیچ]] <br/>[[Juan Croucier]] <br/>[[جف پیلسون]] <br/>[[George Lynch (musician)|George Lynch]] }} '''داکن''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Dokken) [[موسیقیچی]] - چئشیتلی [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Dokken | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] rns99fv49e8uh9cuajc4lxn6xmqdgv8 0 386311 1587956 1457629 2026-05-11T23:29:57Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587956 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Santana | image = Santana (1971).png | caption = Santana in 1971. Left to right: [[Neal Schon]], [[Gregg Rolie]], [[Michael Shrieve]], [[Michael Carabello]], [[David Brown (American musician)|David Brown]], [[کارلوس سانتانا]], [[José Areas|José "Chepito" Areas]] | alias = Santana Blues Band | background = group_or_band | origin = [[سان فرانسیسکو]], [[کالیفورنیا ایالتی]], U.S. | genre = {{hlist|[[Latin rock]]<ref>{{cite web|title= Pop/Rock » Rock & Roll/Roots » Latin Rock |publisher= [[آل‌میوزیک]]. [[All Media Network]] |url= http://www.allmusic.com/style/latin-rock-ma0000011908 |accessdate= October 28, 2016}}</ref>|[[blues rock]]<ref>{{cite book|author=[[Mojo (magazine)|Mojo]]|title=The Mojo Collection: The Ultimate Music Companion|url=https://archive.org/details/mojocollectionul0000jimi|year=2007|editor-first=Jim|editor-last=Irvin |edition=4th|publisher=[[Canongate Books]]|page=[https://archive.org/details/mojocollectionul0000jimi/page/212 213]|isbn=978-1-8419-5973-3}}</ref>|[[psychedelic rock]]<ref>{{cite book|first1=Martin Charles|last1=Strong|authorlink1=Martin C. Strong|first2=Brendon|last2=Griffin|title=Lights, camera, sound tracks|url=https://archive.org/details/lightscamerasoun0000stro|year=2008|publisher=[[Canongate Books|Canongate]]|page=[https://archive.org/details/lightscamerasoun0000stro/page/525 525]|isbn=978-1-84767-003-8}}</ref>|[[acid rock]]<ref>{{cite book|first=Amy L.|last=Fletcher|year=2012|title=The Guide to United States Popular Culture|chapter=Acid Rock|pages=7–8|editor-first1=Abbe A.|editor-last1=Debolt|editor-first2=James S.|editor-last2=Baugess|volume=1: A–M|publisher=Popular Press|isbn=978-0-313-32944-9}}</ref>|[[Chicano rock]]<ref>{{cite journal|first=Deborah|last=Pacini Hernández|date=Spring 2000|title=A Tale of Two Cities: A Comparative Analysis of Los Angeles Chicano and Nuyorican Engagement with Rock and Roll|page=79|journal=Centro Journal|volume=11|issue=2}}</ref>}} | years_active = 1966–present | label = {{flatlist| * [[Columbia Records|Columbia]] * [[Polydor Records|Polydor]] * [[Arista Records|Arista]] * [[RCA Records|RCA]] * [[Legacy Recordings|Legacy]] * [[Concord Records]] * [[Reprise Records|Reprise]]}} | associated_acts = {{flatlist| * [[Rob Thomas (musician)|Rob Thomas]] * [[میشل برنچ]] * [[Journey (band)|Journey]]}} | website = {{URL|santana.com}} | current_members = * [[کارلوس سانتانا]] * Tommy Anthony * Ray Greene * David K. Mathews * Paoli Mejías * Karl Perazzo * Benny Rietveld * [[Cindy Blackman Santana]] * Andy Vargas * Jim Jameson | past_members = * [[Gregg Rolie]] * [[David Brown (American musician)|David Brown]] * [[Michael Carabello]] * Bob Livingston * [[Marcus Malone]] * [[Michael Shrieve]] * [[José Areas]] * [[Neal Schon]] * [[Coke Escovedo]] * [[Tom Coster]] * [[Mingo Lewis]] * [[Armando Peraza]] * [[Doug Rauch]] * Rico Reyes * Richard Kermode * [[Leon Thomas]] * Jules Broussard * [[Leon Patillo]] * [[Leon "Ndugu" Chancler]] * Greg Walker * [[Gaylord Birch]] * Raul Rekow * Pablo Telez * [[Pete Escovedo]] * [[Graham Lear]] * David Margen * Chris Rhyne * Chris Solberg * [[Alex Ligertwood]] * Alan Pasqua * Richard Baker * Gali Sanchez * [[Orestes Vilató]] * [[الفونسو جونسون]] * [[David Sancious]] * Chester Thompson * [[بادی مایلز]] * [[وین شورتر]] * Walfredo Reyes * Vorriece Cooper * Myron Dove * [[Jorge Santana]] * [[Curtis Salgado]] * [[Greg Errico]] * [[Luther Rabb]] * [[Wendy Haas]] * [[Tony Lindsay]] *Bill Ortiz *<nowiki>Jeff Cressman</nowiki> }} '''سانتانا''' (موسیقی قروپو) ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Santana) چئشیتلی [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر وئرن بیر موزیک قروبودور. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Santana (band) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] m3k720zblwk8soxs9tuo9kt4nxz16t0 0 471035 1587950 1578259 2026-05-11T23:15:54Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587950 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = بیرینجی سلیم | title = [[خلیفه‌لر لیستی|ایسلام خلیفه‌سی]]<br/>[[امیرالمؤمنین]]<br/>[[ایکی موقدس مسجیدین خادیمی]]<br/>[[سزار (عونوان)|قیصر روم]]<br/>[[غازی]]<br/>[[خان (عونوان)|خان]]<br/>[[شاه (عونوان)|شاه]]<br/>یاووز | titletext = | more = | type = | image = Yavuz Sultan Gazi Selim Han - السلطان الغازي ياووز سليم خان.jpg | image_size = | alt = | caption = | moretext = | succession = [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|۹-جو عثمانلی سولطانی]] | reign = ۲۴ آوریل ۱۵۱۲– ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰ | coronation = | cor-type = | predecessor = [[ایکینجی بایزید]] | successor = [[بیرینجی سلیمان]] |succession2= [[خلیفه‌لر لیستی|۷۴-جو ایسلام خلیفه‌سی]] |reign-type2=حؤکۆم |reign2={{nowrap|۲۲ ژانویه ۱۵۱۷– ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰}} |predecessor2=[[اۆچونجو متوکل]] |successor2=[[بیرینجی سلیمان]] | birth_date = ۱۰ اوْکتوبر ۱۴۷۰ | birth_place = [[آماسیا]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | death_date = {{death date and age|1520|9|22|1470|10|10|df=y}} | death_place = [[چورلو]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | burial_date = | burial_place = [[یاووز سلیم مسجیدی]]، [[ایستانبول]] | spouse-type = حیات یولداشی | spouse = [[عایشه حفصه سولطان]]<br>[[ایکینجی عایشه خانون]] | issue = [[بیرینجی سلیمان]]<br>[[گوهرخان سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|گوهرخان سولطان]]<br>[[خدیجه سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|خدیجه سولطان]]<br>[[بی‌خان سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|بی‌خان سولطان]]<br>[[فاطمه سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|فاطمه سولطان]]<br>[[حافظه حفصه سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|حافظه حفصه سولطان]]<br>[[شاه سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|شاه سولطان]]<br>[[شاهزاده اورهان (بیرینجی سلیم اوغلو)|شاهزاده اورهان]]<br>[[شاهزاده موسی (بیرینجی سلیم اوغلو)|شاهزاده موسی]]<br>[[شاهزاده قورقود (بیرینجی سلیم اوغلو)|شاهزاده قورقود]]<br>[[شاهزاده صالح (بیرینجی سلیم اوغلو)|شاهزاده صالح]]<br>[[سولطان‌زاده سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|سولطان‌زاده سولطان]]<br>[[قمرشاه سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|قمرشاه سولطان]]<br>[[یئنی‌شاه سولطان (بیرینجی سلیم قیزی)|یئنی‌شاه سولطان]]<br>[[اویس پاشا]] | full name = بایزید اوْغلو سلیم | house = [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی]] | house-type = سولاله | father = [[ایکینجی بایزید]] | mother = [[ایکینجی گولباهار خاتون]] | religion = [[ایسلام]] | signature_type = [[طوغرا]] | signature = Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png }} '''بیرینجی سلیم''' ([[عثمانلی تورکجه‌سی|عثمانلیجا]]: سلیم اول‎؛ د. ۱۰ نوْوامبر ۱۴۷۰، [[آماسیا]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] - اؤ. ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰، [[چورلو]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]) و یا '''یاووز سولطان سلیم'''، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون ۹-جو [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|سولطانی]] و ۷۴-جو [[خلیفه‌لر لیستی|ایسلام خلیفه‌سی]] دیر.<ref>{{cite web|url = https://www.britannica.com/biography/Selim-I|title= Selim I - Ottoman sultan|access-date= 2 August 2023|language= en|work=britannica.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20150701035657/https://www.britannica.com/biography/Selim-I|archive-date= 1 July 2015}}</ref><ref>{{Cite book |last=Mansel |first=Philip |title=Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924 |year= 2011 |isbn=978-1848546479 |page=[https://books.google.com/books?id=LrnvC98bNSoC&dq=selim+the+resolute&pg=PT42 PT42] |publisher=John Murray Press}}</ref> ۱۵۱۲–۱۵۲۰ ایللری آراسیندا سۆرن ۸ ایللیک سلطنتینده ایمپیراتورلوغو اؤلچویه گلمز بیر سورعتله گئنیشلتدی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.tr/books?vid=ISBN9780816062591&newbks=0&redir_esc=y|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|access-date=2 August 2023|date=2009|language=English|publisher=Facts On File|first=Gábor|last=Ágoston|isbn=978-0-8160-6259-1|first2=Bruce Alan|last2=Masters|url-status=live}}</ref> اؤزللیکله ۱۵۱۶ ایله ۱۵۱۷ ایللری آراسیندا دۆزنله‌دیگی [[عثمانلی-مملوک ساواشی (۱۵۱۶–۱۵۱۷)|بؤیوک میصر سفری]] ایله بۆتون [[آرالیق دنیزی]] و [[میصر]] داخیل بیر چوْخ [[اورتا دوغو]] بؤلگه‌سی‌نی و [[مکه]] و [[مدینه]] کیمی [[ایسلام]] عالمینده اؤنملی شهرلر اوْلاراق ساییلان شهرلرین ایداره‌سی‌نی اله کئچیردی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=of4dMQAACAAJ&newbks=0&hl=tr|title=Yavuz Sultan Selim|access-date=2 August 2023|date=2016|language=Türkçe|publisher=Kapı Yayınları|first=Feridun M.|last=Emecen|isbn=978-605-5147-62-4|url-status=live}}</ref> سولطانلیغی دؤنمینده [[آنادولو]]دا بیرلیک برپا ائدیلدی، [[میصر]]ده حؤکوم سۆرن [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلیغی]] و اوْنلارا باغلی [[عباسی خیلافتی]]‌نه سوْن وئریلیب، خیلافت [[عثمانلی خاندانی]]‌نا وئریلدی.<ref>{{Cite book |last=Finkel |first=Caroline |title=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923 |date=2005 |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-02396-7 |location=New York |pages=110–111}}</ref> بۇندان باشقا ان اؤنملی ایکی [[تیجارت]] یوْلو اوْلان [[ایپک یولو]] و [[ادویات یولو]]نو دا اله کئچیردی و بۇ سایه‌ده دوغو تیجارت یوْللاری‌نی دا تاماماً کوْنترولو آلتینا آلدی.<ref>{{Cite book |last=Mikhail |first=Alan |title=God's Shadow: Sultan Selim, His Ottoman Empire, and the Making of the Modern World |url=https://archive.org/details/godsshadowsultan0000mikh |date=2020 |publisher=Liveright |isbn=978-1-631-49239-6}}</ref> [[آماسیا]]دا دوْغولان و شاهزاده‌لیگی [[ترابزون]]‌دا [[سانجاق‌بیگی]] اوْلاراق کئچن ''بیرینجی سلیم''، ایلک ایللریندن سرت مزاجلی و جسارت‌لی اوْلدوغونو هله شاهزاده ایکن [[صفوی ایمپیراتورلوغو]] و [[سامتسخه پرنسلیگی]] ایله اوْلان دؤیوشلری ایله گؤستردی.<ref>{{cite web|url= http://www.karalahana.com/makaleler/tarih/yavuz_sultan_selim.htm|title= Trabzon Valisi Şehzade Selim ve Faaliyetleri|access-date= 2 August 2023|date= 18 September 2015|work= karalahana.com|first= Remzi|last= Kılıç|archive-url= https://web.archive.org/web/20150918205615/http://www.karalahana.com/makaleler/tarih/yavuz_sultan_selim.htm|archive-date= 18 September 2015|accessdate= 2025-07-28|archivedate= 2013-04-26|archiveurl= https://archive.today/20130426210012/http://www.karalahana.com/makaleler/tarih/yavuz_sultan_selim.htm}}</ref> اوْ، [[یئنی‌چئری]] دستگی ایله ۱۵۱۲ تاریخینده آتاسی [[ایکینجی بایزید]]ه کودیتا یاپاراق تخته چیخدی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0fuCPgAACAAJ&newbks=0&hl=tr|title=Resimli Osmanli Tarihi|access-date=4 August 2023|date=2021|language=Türkçe|pages=131-157|publisher=Nesil Yayınları|first=Yavuz|last=Bahadıroğlu|isbn=978-975-269-299-2|url-status=live}}</ref> قارداشلاری طرفیندن اوْلان تهدیدلری برطرف ائتدیکن سوْنرا [[صفوی ایمپیراتورلوغو|صفوی]]‌لره قارشی [[چالدیران ساواشی]] ایله [[بیرینجی شاه اسماعیل]]ی مغلوب ائتدی و باشکند [[تبریز]]ی آلدی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sFmRtgAACAAJ&newbks=0&hl=tr|title=Osmanlı İmparatorluğu Tarihi|access-date=4 August 2023|date=2007|language=Türkçe|pages=176-179|publisher=Nokta Kitap|first=Halil İbrahim|last=İnal|isbn=978-9944-174-37-4|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url = https://islamansiklopedisi.org.tr/caldiran-savasi|title= ÇALDIRAN SAVAŞI|access-date= 5 August 2023|language= Türkçe|work= TDV İslâm Ansiklopedisi|first= Mustafa Çetin|last= Varlık|archive-url= https://web.archive.org/web/20190927052044/https://islamansiklopedisi.org.tr/caldiran-savasi|archive-date= 27 September 2019}}</ref> آردیندان [[آنادولو]]دا بیرلیگی برپا ائتمک مقصدی ایله [[تورنا داغ دؤیوشو]] نتیجه‌سینده [[ذوالقدر بی‌لیگی]]‌نی یؽخدی و [[فرات-دجله سفری]] ایله [[گونئی دوغو آنادولو بؤلگه‌سی|گونئی دوغو آنادولو]]، [[عراق کوردوستان ایقلیمی|قوزئی عراق]] و قوزئی [[سوریه]]‌نی اله کئچیردی.<ref>{{cite book|title=Muhteşem Zaferler, Timaş Yayınları, 2009|page=22}}</ref><ref>Prof.Dr. Mehmet Bayraktar ''Kutlu Müderris İdris-i Bitlisi'' Biyografi Net Yayınları ISBN 975-00394-7-5</ref> آنادلودا بیرلیگی برپا ائتدیکدن سوْنرا ۱۵۱۶ تاریخینده [[عثمانلی-مملوک ساواشی (۱۵۱۶–۱۵۱۷)|بؤیوک میصر سفری]]‌نی باشلاتدی و [[مرج دابق دؤیوشو|مرج دابق]]، [[غزه دؤیوشو (۱۵۱۶)|غزه]]، [[ریدانیه دؤیوشو|ریدانیه]] و سوْن اوْلاراق [[قاهره دؤیوشو (۱۵۱۷)|قاهره]] دؤیوشلری ایله [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک]]‌لری یؽخاراق، بۆتون [[سوریه]]، [[فیلیسطین]]، [[لوانت]]، [[میصر]] و [[حجاز]] کیمی استراتژیک بؤلگه‌لری ایمپیراتورلوق سرحدلرینه قاتدی.<ref>{{cite book| last= Şahiner | first= Atilla | title= Osmanlı Tarihi | date= 2008 | publisher= Lacivert Yayıncılık | language= Türkçe |id= ISBN 978944759021 | pages=107| chapter= Sultan (I.) Selim (Yavuz)}}</ref> ''یاووز سولطان سلیم''، سفردن سوْنرا [[ایسلام]] پئیغمبری ''[[حضرت محمد]]''ین [[موقدس امانت‌لر]] اوْلاراق بیلینن اشیالاری‌نی [[ایستانبول]]ا گتیردی و [[آیاصوفیا]]دا دۆزنله‌نن بیر مراسیمله رسماً خیلافتی سوْن [[عباسی خاندانی|عباسی خلیفه‌سی]] اوْلان [[اۆچونجو متوکل]]‌دن تسلیم آلدی و ایلک [[تورک خالقلاری|تورک]] سوْیلو ایسلام خلیفه‌سی اوْلدو.<ref>İslam Ansiklopedisi, cilt:&nbsp;17, sayfa:&nbsp;546</ref><ref>Dr. Aybars Pamir. ''Osmanlı Egemenlik Anlayışında Senedi İttifak'ın Yeri''. Yıl 2004 C.53 Sa.2 sayfa.61-82. [http://auhf.ankara.edu.tr/dergiler/auhfd-arsiv/AUHF-2004-53-02/AUHF-2004-53-02-Pamir.pdf Tam metin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117132212/http://auhf.ankara.edu.tr/dergiler/auhfd-arsiv/AUHF-2004-53-02/AUHF-2004-53-02-Pamir.pdf |date=17 November 2015 }}</ref> ۱۵۲۰ده باتی‌یا دوْغرو یوْلا چیخان ''یاووز سولطان سلیم''، ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰ تاریخینده [[چورلو]]دا یئرلشن اوْردوگاهیندا کۆره‌گینده چیخان بؤیوک بیر [[فرونکول|چیبان]] اۆزوندن ۴۹ یاشیندا وفات ائتمیش یئرینه اوْغلو [[بیرینجی سلیمان|قانونی سولطان سلیمان]] کئچمیشدیر.<ref>{{cite web|url = https://www.islamveihsan.com/yavuz-sultan-selim-kimdir.html|title= Yavuz Sultan Selim Kimdir?|access-date= 2 August 2023|date = 15 February 2022|language= Türkçe|work= İslam ve İhsan|archive-url= https://web.archive.org/web/20170513105027/https://www.islamveihsan.com/yavuz-sultan-selim-kimdir.html|archive-date= 13 May 2017}}</ref> ''یاووز''، باباسی [[ایکینجی بایزید]] یئرینه اوْتوردوغو زامان ۲٬۳۵۷٬۰۰۰ km²-لیک ایمپیراتورلوق سرحدلری‌نی ۷۰٪-ه قدر بؤیوده‌رک ۶٬۵۵۷٬۰۰۰ km² اوْلاراق اوْغلو [[بیرینجی سلیمان|قانونی سولطان سلیمان]]ا میراث بۇراخمیشدی.<ref>{{cite journal|url=https://escholarship.org/uc/item/3cn68807|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|access-date=2 August 2023|date=1 September 1997|format=3|language=English|pages=475-504|work=International Studies Quarterly|volume=41|first=Rein|last=Taagepera|issn=0020-8833|doi=10.1111/0020-8833.00053|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://www.google.com.tr/books/edition/Osmanl%C4%B1/BIh5tAEACAAJ?hl=tr|title=Çadırdan Saraya, Saraydan Sürgüne Osmanlı|access-date=2 August 2023|id=ISBN 975-7645-70-2|chapter=Yavuz Sultan Selim|language=Türkçe|page=164|publisher=Yeni Şafak Gazetesi|date=2007|last=Tektaş|first=Nazım}}</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} [[بؤلمه:شاهلار]] goe5rtsmjwns9tbhz9bq74ulx7y5ast 0 478844 1587973 1136187 2026-05-12T05:36:29Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587973 wikitext text/x-wiki '''دئسپینا خاتون''' یا دا '''دئسپینا کاترینا''' ({{Lang-gr|Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή}} - ''Teodora Meqale Kominin'') — [[اوزون‌حسن]]'ین خانیمی. [[ترابزون ایمپیراتورلوغو|ترابزون ایمپیراتورو]] اولان [[کومنئنوس سولاله‌سی|کومنئنوس]]'لاردان [[دؤردونجو ژان ترابوزان]]'ین قیزی.<ref>{{Cite web |title=Profile of Alexios IV and his children in "Medieval Lands" by Charles Cawley |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/TREBIZOND.htm#AlexiosIVTrebizondB |accessdate=2019-10-19 |archivedate=2015-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520170636/http://fmg.ac/Projects/MedLands/TREBIZOND.htm#AlexiosIVTrebizondB }}</ref> == قایناقلار == oye44z53hi5dovp53rhh9pvyvkcyv2q 0 494145 1587901 1210277 2026-05-11T21:39:15Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587901 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Liam Ridgewell | image = Portl-RSL (7).jpg | image_size = 175 | caption = Ridgewell lining up for the [[پورتلند تیمبرز]] in 2015 | fullname = Liam Matthew Ridgewell<ref name=Hugman0506>{{cite book |editor1-last=Hugman |editor1-first=Barry |title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |publisher=Queen Anne Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/344 344] |isbn=978-1-85291-662-6}}</ref> | birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=y|1984|7|21}}<ref name=Hugman0506/> | birth_place = [[بکسلیهیت]], England | height = {{height|ft=6|in=2}}<ref>{{cite web|url=http://www.bcfc.com/page/ProfilesDetail/0,,10412~22583,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229072120/http://www.bcfc.com/page/ProfilesDetail/0%2C%2C10412~22583%2C00.html |title=Player Profiles: Liam Ridgewell |publisher=Birmingham City F.C |archivedate=29 December 2010 |url-status=dead }}</ref> | position = [[مودافع]] | currentclub = [[Southend United F.C.|Southend United]] | clubnumber = 6 | youthyears1 = 1999–2001 | youthclubs1 = [[وستهام یونایتد فوتبال کولوبو|وستهام یونایتد]] | youthyears2 = 2001–2002 | youthclubs2 = [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] | years1 = 2002–2007 | clubs1 = [[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] | caps1 = 79 | goals1 = 7 | years2 = 2002 | clubs2 = → [[ای.اف.سی بورنموث فوتبال کولوبو|ای.اف.سی بورنموث]] (loan) | caps2 = 5 | goals2 = 0 | years3 = 2007–2012 | clubs3 = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] | caps3 = 152 | goals3 = 9 | years4 = 2012–2014 | clubs4 = [[وست برومویچ آلبیون فوتبال کولوبو|وست برومویچ آلبیون]] | caps4 = 76 | goals4 = 2 | years5 = 2014–2019 | clubs5 = [[پورتلند تیمبرز]] | caps5 = 97 | goals5 = 6 | years6 = 2015 | clubs6 = → [[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] (loan) | caps6 = 6 | goals6 = 0 | years7 = 2016 | clubs7 = → [[برایتون اند هوو آلبیون فوتبال کولوبو|برایتون اند هوو آلبیون]] (loan) | caps7 = 5 | goals7 = 0 | years8 = 2019 | clubs8 = [[هال سیتی فوتبال کولوبو|هال سیتی]] | caps8 = 7 | goals8 = 0 |years9 = 2019– |clubs9 = [[Southend United F.C.|Southend United]] |caps9 = 1 |goals9 = 0 | nationalyears1 = 2002 | nationalteam1 = [[England national under-19 football team|England U19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2004–2005 | nationalteam2 = [[England national under-21 football team|England U21]] | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 | club-update = 08:06, 12 August 2019 (UTC) }} '''لیام ریجول''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Liam Ridgewell) اینگیلیسلی فوتبال اوْیونچوسو. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ اوْیونلاری و قوْلاری |- !rowspan="2"|تیم !rowspan="2"|فصل !colspan="3"|لیگ !colspan="2"|National Cup !colspan="2"|[[Football League Cup|League Cup]] !colspan="2"|Other !colspan="2"|توْپلام |- !Division!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan="6"|[[ایستون ویلا فوتبال کولوبو|ایستون ویلا]] |[[2002–03 Aston Villa F.C. season|2002–03]]<ref name=sb0203>{{Soccerbase season|32349|2002|accessdate=28 December 2012}}</ref> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]]||0||0||1||0||0||0||0||0||1||0 |- |[[2003–04 Aston Villa F.C. season|2003–04]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2003|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||11||0||0||0||2||0||colspan="2"|–||13||0 |- |[[2004–05 Aston Villa F.C. season|2004–05]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2004|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||15||1||1||0||1||0||colspan="2"|–||17||1 |- |[[2005–06 Aston Villa F.C. season|2005–06]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2005|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||32||5||2||0||3||0||colspan="2"|–||37||5 |- |[[2006–07 Aston Villa F.C. season|2006–07]]<ref name=sb0607>{{Soccerbase season|32349|2006|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||21||1||1||0||3||0||colspan="2"|–||25||1 |- !colspan="2"|توْپلام !79||7||5||0||9||0||0||0||93||7 |- |[[ای.اف.سی بورنموث فوتبال کولوبو|ای.اف.سی بورنموث]] (loan) |[[2002–03 A.F.C. Bournemouth season|2002–03]]<ref name=sb0203/> |[[Football League Third Division|Third Division]]||5||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||5||0 |- |rowspan="6"|[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] |[[2007–08 Birmingham City F.C. season|2007–08]]<ref name=sb0708>{{Soccerbase season|32349|2007|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||35||1||1||0||1||0||colspan="2"|–||37||1 |- |[[2008–09 Birmingham City F.C. season|2008–09]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2008|accessdate=28 December 2012}}</ref> |[[چمپیونشیپ]]||36||1||1||0||2||0||colspan="2"|–||39||1 |- |[[2009–10 Birmingham City F.C. season|2009–10]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2009|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||31||3||5||1||1||0||colspan="2"|–||37||4 |- |[[2010–11 Birmingham City F.C. season|2010–11]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2010|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Premier League||36||4||2||0||5||1||colspan="2"|–||43||5 |- |[[2011–12 Birmingham City F.C. season|2011–12]]<ref name=sb1112>{{Soccerbase season|32349|2011|accessdate=28 December 2012}}</ref> |Championship||14||0||1||0||0||0||4{{Efn|Appearances in [[یوفا آوروپا لیقا‌سی]]}}||0||19||0 |- !colspan="2"|توْپلام !152||9||10||1||9||1||4||0||175||11 |- |rowspan="4"|[[وست برومویچ آلبیون فوتبال کولوبو|وست برومویچ آلبیون]] |[[2011–12 West Bromwich Albion F.C. season|2011–12]]<ref name=sb1112/> |Premier League||13||1||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||13||1 |- |[[2012–13 West Bromwich Albion F.C. season|2012–13]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2012|accessdate=19 January 2014}}</ref> |Premier League||30||0||1||0||1||0||colspan="2"|–||32||0 |- |[[2013–14 West Bromwich Albion F.C. season|2013–14]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2013|accessdate=16 May 2014}}</ref> |Premier League||33||1||0||0||0||0||colspan="2"|–||33||1 |- !colspan="2"|توْپلام !76||2||1||0||1||0||colspan="2"|–||78||2 |- |rowspan="3"|[[پورتلند تیمبرز]] |[[2014 Portland Timbers season|2014]]<ref name=statsMLS/><ref name=Soccerway/> |[[Major League Soccer]]||15||2||0||0||colspan="2"|–||1{{Efn|Appearance in [[CONCACAF Champions League]]}}||0||16||2 |- |[[2015 Portland Timbers season|2015]]<ref name=statsMLS>{{cite web |url=http://www.mlssoccer.com/players/liam-ridgewell |title=Liam Ridgewell |website=MLSsoccer.com |accessdate=14 February 2016}}</ref><ref name=Soccerway>{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/liam-ridgewell/2796/ |title=L. Ridgewell |website=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=3 February 2015}}</ref> |Major League Soccer||32||0||1||0||colspan="2"|–||5{{Efn|Appearances in [[2015 MLS کاپ Playoffs]]}}||1||38||1 |- !colspan="2"|توْپلام !47||2||1||0||colspan="2"|–||6||1||54||3 |- |[[ویقان اتلتیک فوتبال کولوبو|ویقان اتلتیک]] (loan) |[[2014–15 Wigan Athletic F.C. season|2014–15]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2014|accessdate=3 February 2014}}</ref> |Championship||6||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||6||0 |- |[[برایتون اند هوو آلبیون فوتبال کولوبو|برایتون اند هوو آلبیون]] (loan) |[[2015–16 Brighton & Hove Albion F.C. season|2015–16]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2015|accessdate=14 February 2014}}</ref> |Championship||5||0||1||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||6||0 |- |[[هال سیتی فوتبال کولوبو|هال سیتی]] |[[2018–19 Hull City A.F.C. season|2018–19]]<ref>{{Soccerbase season|32349|2018|accessdate=9 February 2019}}</ref> |Championship||7||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||7||0 |- !colspan="3"|Career توْپلام !377||20||18||1||19||1||10||1||424||23 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Liam Ridgewell | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] ip3xqo0id1e48v036fmu8hs61lwen5x 0 494292 1587959 1210274 2026-05-11T23:37:12Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587959 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lee Tomlin | image = Lee Tomlin 27-08-2016 1.jpg | image_size = 200 | caption = Tomlin playing for [[بریستول سیتی فوتبال کولوبو|بریستول سیتی]] in 2016 | fullname = Lee Marc Tomlin<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/siteassets/efl-documents/efl-professional-retain-list--free-transfers---2017-18.pdf |title=Club list of registered players: As at 19th May 2018: Cardiff City |publisher=English Football League |format=PDF |page=12 |accessdate=17 June 2018}}</ref> | birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1989|1|12|df=y}}<ref name="Hugman2006/07">{{cite book |editor-first=Barry J. |editor-last=Hugman |title=The PFA Footballers' Who's Who 2006–07 |year=2006 |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |isbn=978-1-84596-111-4 |page=406}}</ref> | birth_place = [[لستر]], England | height = {{height|ft=5|in=11}}<ref name="Hugman2006/07"/> | position = [[فوروارد]] / [[هافبک]] | currentclub = [[کاردیف سیتی فوتبال کولوبو|کاردیف سیتی]] | clubnumber = 17 | youthyears1 = 1996–2005 | youthclubs1 = [[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] | youthyears2 = 2005 | youthclubs2 = [[Rushden & Diamonds F.C.|Rushden & Diamonds]] | years1 = 2005–2010 | clubs1 = [[Rushden & Diamonds F.C.|Rushden & Diamonds]] | caps1 = 156 | goals1 = 27 | years2 = 2007 | clubs2 = → [[Brackley Town F.C.|Brackley Town]] (loan) | caps2 = 2 | goals2 = 0 | years3 = 2010–2014 | clubs3 = [[Peterborough United F.C.|Peterborough United]] | caps3 = 135 | goals3 = 32 | years4 = 2014–2015 | clubs4 = [[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] | caps4 = 56 | goals4 = 11 | years5 = 2015–2016 | clubs5 = [[ای.اف.سی بورنموث فوتبال کولوبو|ای.اف.سی بورنموث]] | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2016 | clubs6 = → [[بریستول سیتی فوتبال کولوبو|بریستول سیتی]] (loan) | caps6 = 18 | goals6 = 6 | years7 = 2016–2017 | clubs7 = [[بریستول سیتی فوتبال کولوبو|بریستول سیتی]] | caps7 = 38 | goals7 = 6 | years8 = 2017– | clubs8 = [[کاردیف سیتی فوتبال کولوبو|کاردیف سیتی]] | caps8 = 26 | goals8 = 5 | years9 = 2018 | clubs9 = → [[ناتینقهام فارست فوتبال کولوبو|ناتینقهام فارست]] (loan) | caps9 = 15 | goals9 = 4 | years10 = 2019 | clubs10 = → [[Peterborough United F.C.|Peterborough United]] (loan) | caps10 = 18 | goals10 = 2 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = [[England national football C team|England C]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 17:10, 14 December 2019 (UTC) | nationalteam-update = }} '''لی تاملین''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Lee Tomlin) اینگیلیسلی فوتبال اوْیونچوسو. [[اینگیلیس]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[فوروارد]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style="text-align: center;" |+ اوْیونلاری و قوْلاری |- !rowspan=2|تیم !rowspan=2|فصل !colspan=3|لیگ !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan=2|Other !colspan=2|توْپلام |- !Division!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan=6|[[Rushden & Diamonds F.C.|Rushden & Diamonds]] |[[2005–06 Football League Two|2005–06]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2005/2006">{{Soccerbase season|41944|2005|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |[[EFL League Two|League Two]] |21||0||3||0||0||0||2{{Efn|name=FLT|Appearance(s) in [[EFL Trophy|Football League Trophy]]}}||0||26||0 |- |[[2006–07 Football Conference#Conference National|2006–07]]<ref name="Non-League Club Directory 2008">{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2008 |year=2007 |publisher=Tony Williams Publications |location=Kingsbridge |isbn=978-1-869833-57-2 |pages=136–137}}</ref> |[[Conference National]] |25||4||3||1||colspan=2|—||2{{Efn|name=FAT|Appearances in [[FA Trophy]]}}||1||30||6 |- |[[2007–08 Football Conference#Conference Premier|2007–08]]<ref name="Non-League Club Directory 2009">{{cite book |editor1-first=Mike |editor1-last=Williams |editor2-first=Tony |editor2-last=Williams |title=Non-League Club Directory 2009 |year=2008 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-59-6 |pages=124–125}}</ref> |[[Conference Premier]] |34||1||1||0||colspan=2|—||7{{Efn|Three appearances and three goals in [[2007–08 FA Trophy|FA Trophy]], four appearances in [[2007–08 Conference League Cup|Conference League Cup]]}}||3||42||4 |- |[[2008–09 Football Conference#Conference Premier|2008–09]]<ref name="Non-League Club Directory 2010">{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2010 |year=2009 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-66-4 |pages=132–133}}</ref> |Conference Premier |41||8||1||0||colspan=2|—||3{{Efn|name=FAT}}||0||45||8 |- |[[2009–10 Football Conference#Conference Premier|2009–10]]<ref name="Non-League Club Directory 2011">{{cite book |editor1-first=Tony |editor1-last=Williams |editor2-first=James |editor2-last=Wright |title=Non-League Club Directory 2011 |url=https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8 |year=2010 |publisher=Tony Williams Publications |location= |isbn=978-1-869833-68-8 |pages=[https://archive.org/details/nonleagueclubdir0000tony_f3x8/page/136 136]–137}}</ref> |Conference Premier |35||14||3||1||colspan=2|—||4{{Efn|Two appearances in [[2009–10 FA Trophy|FA Trophy]], two in [[2009–10 Football Conference#Play-offs|Conference Premier play-offs]]}}||0||42||15 |- !colspan=2|توْپلام !156!!27!!11!!2!!0!!0!!18!!4!!185!!33 |- |[[Brackley Town F.C.|Brackley Town]] (loan) |[[2007–08 Southern Football League#Premier Division|2007–08]]<ref name="Aylesbury">{{cite web |title=Player profiles: Lee Tomlin |url=http://www.aylesburyunitedfc.co.uk/players/lee-tomlin |publisher=Aylesbury United F.C. |accessdate=20 January 2017}}</ref> |[[Southern Football League|Southern League]] Premier Division |2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0 |- |rowspan=5|[[Peterborough United F.C.|Peterborough United]] |[[2010–11 Peterborough United F.C. season|2010–11]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2010/2011">{{Soccerbase season|41944|2010|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |[[EFL League One|League One]] |37||8||4||3||2||0||4{{Efn|One appearance in [[2010–11 Football League Trophy|Football League Trophy]], three in [[2011 Football League play-offs#League One|League One play-offs]]}}||0||47||11 |- |[[2011–12 Peterborough United F.C. season|2011–12]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2011/2012">{{Soccerbase season|41944|2011|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |[[چمپیونشیپ]] |37||8||1||0||2||1||colspan=2|—||40||9 |- |[[2012–13 Peterborough United F.C. season|2012–13]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2012/2013">{{Soccerbase season|41944|2012|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |Championship |42||11||0||0||2||2||colspan=2|—||44||13 |- |[[2013–14 Peterborough United F.C. season|2013–14]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2013/2014">{{Soccerbase season|41944|2013|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |League One |19||5||2||0||3||5||1{{Efn|name=FLT}}||0||25||10 |- !colspan=2|توْپلام !135!!32!!7!!3!!9!!8!!5!!0!!156!!43 |- |rowspan=3|[[میدلزبورو فوتبال کولوبو|میدلزبورو]] |[[2013–14 Middlesbrough F.C. season|2013–14]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2013/2014"/> |Championship |14||4||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||14||4 |- |[[2014–15 Middlesbrough F.C. season|2014–15]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2014/2015">{{Soccerbase season|41944|2014|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |Championship |42||7||3||0||2||2||3{{Efn|Appearances in [[2015 Football League play-offs#Championship|Championship play-offs]]}}||1||50||10 |- !colspan=2|توْپلام !56!!11!!3!!0!!2!!2!!3!!1!!64!!14 |- |[[ای.اف.سی بورنموث فوتبال کولوبو|ای.اف.سی بورنموث]] |[[2015–16 A.F.C. Bournemouth season|2015–16]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2015/2016">{{Soccerbase season|41944|2015|name=Lee Tomlin|access-date=20 January 2017}}</ref> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |6||0||1||1||3||0||colspan=2|—||10||1 |- |[[بریستول سیتی فوتبال کولوبو|بریستول سیتی]] (loan) |[[2015–16 Bristol City F.C. season|2015–16]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2015/2016"/> |Championship |18||6||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||18||6 |- |rowspan=2|Bristol City |[[2016–17 Bristol City F.C. season|2016–17]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2016/2017">{{Soccerbase season|41944|2016|name=Lee Tomlin|accessdate=1 February 2017}}</ref> |Championship |38||6||1||0||3||1||colspan=2|—||42||7 |- !colspan=2|توْپلام !56!!12!!1!!0!!3!!1!!colspan=2|—!!60!!13 |- |[[کاردیف سیتی فوتبال کولوبو|کاردیف سیتی]] |[[2017–18 Cardiff City F.C. season|2017–18]]<ref name="Games played by Lee Tomlin in 2017/2018">{{Soccerbase season|41944|2017|name=Lee Tomlin|accessdate=13 July 2017}}</ref> |Championship |13||1||1||0||2||0||colspan=2|—||16||1 |- !colspan=3|Career توْپلام !424!!83!!24!!6!!19!!11!!26!!5!!493!!105 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Lee Tomlin | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] 1g9b19atbbhq3sktk02vbu59iwofgy0 0 494515 1587953 1558985 2026-05-11T23:19:44Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587953 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Adriano Rigoglioso | image = | caption = | fullname = Adriano Rigoglioso<ref name="Hugman2005-06 345">{{Cite book | editor-first = Barry J. | editor-last = Hugman | title = The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 | url = https://archive.org/details/isbn_9781852916626 | year = 2005 | publisher = Queen Anne Press | isbn = 9781852916626 | page = [https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/344 345] }}</ref> | birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1979|5|28|df=y}} | birth_place = [[لیورپول]], England | height = {{height|ft=6|in=1}} | position = [[هافبک]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Liverpool F.C. Reserves|Liverpool]] | years1 = 1997–1998 | years2 = 1998–2000 | years3 = 2000–2003 | years4 = 2003–2006 | years5 = 2005 | years6 = 2006–2007 | years7 = 2006 | years8 = 2007–2009 | years9 = 2009 | years10 = 2009 | years11 = 2009–2010 | years12 = 2010 | years13 = 2010 | years14 = 2010–2011 | years15 = 2011 | years16 = 2012 | years17 = 2012 | years18 = 2012 | clubs1 = [[لیورپول فوتبال کولوبو|لیورپول]] | clubs2 = [[Marine F.C.|Marine]] | clubs3 = [[Morecambe F.C.|Morecambe]] | clubs4 = [[دونکستر راورز فوتبال کولوبو|دونکستر راورز]] | clubs5 = → [[Southport F.C.|Southport]] (loan) | clubs6 = [[Morecambe F.C.|Morecambe]] | clubs7 = → [[Forest Green Rovers F.C.|Forest Green Rovers]] (loan) | clubs8 = [[Forest Green Rovers F.C.|Forest Green Rovers]] | clubs9 = [[Grays Athletic F.C.|Grays Athletic]] | clubs10 = [[Colwyn Bay F.C.|Colwyn Bay]] | clubs11 = [[F.C. United of Manchester|FC United of Manchester]]<ref>{{cite web|url=http://fcunited.ru/en/player_stats.php|title=1st Team Statistics|date=|work=FCUM in Russia|accessdate=12 September 2011|archive-date=2019-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190122145030/http://fcunited.ru/en/player_stats/|url-status=dead|archivedate=2019-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190122145030/http://fcunited.ru/en/player_stats/}}</ref> | clubs12 = [[Colwyn Bay F.C.|Colwyn Bay]] | clubs13 = [[Chester F.C.|Chester]] | clubs14 = [[Ashton United F.C.|Ashton United]]<ref>{{cite web|url=http://www.pitchero.com/clubs/ashtonunited/s/statistics-320.html |title=1st Team Statistics |date= |work=Ashton United FC |accessdate=11 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110103053243/http://www.pitchero.com/clubs/ashtonunited/s/statistics-320.html |archivedate=3 January 2011 }}</ref> | clubs15 = [[Marine F.C.|Marine]] | clubs16 = [[Rhyl F.C.|Rhyl]] | clubs17 = [[Conwy Borough F.C.|Conwy Borough]] | clubs18 = [[Northwich Victoria F.C.|Northwich Victoria]] | caps1 = 0 | caps2 = ? | caps3 = 116 | caps4 = 29 | caps5 = 1 | caps6 = 17 | caps7 = 11 | caps8 = 51 | caps9 = 2 | caps10 = ? | caps11 = 6 | caps12 = ? | caps13 = 0 | caps14 = 15 | caps15 = ? | caps16 = ? | caps17 = 0 | caps18 = 3 | goals1 = 0 | goals2 = ? | goals3 = 19 | goals4 = 0 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = 6 | goals8 = 11 | goals9 = 0 | goals10 = ? | goals11 = 0 | goals12 = ? | goals13 = 0 | goals14 = 3 | goals15 = ? | goals16 = ? | goals17 = 0 | goals18 = 0 | totalcaps = 251 | totalgoals = 39 }}'''آدریانو ریقوقلیوسو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Adriano Rigoglioso) اینگیلیسلی فوتبال اوْیونچوسو و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Adriano Rigoglioso | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] 01nw2ewsvbirvnpj6liawt48m9yfpuu 0 494541 1587887 1533894 2026-05-11T21:15:31Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587887 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Quincy Owusu-Abeyie | image = Квинси.JPG | caption = Owusu-Abeyie pictured in 2007 | fullname = Quincy James Owusu-Abeyie<ref>{{cite book |editor1-last=Hugman |editor1-first=Barry |title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |publisher=Queen Anne Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/310 311] |isbn=978-1-85291-662-6}}</ref> | height = {{Convert|1.80|m|abbr=on}}<ref name=2010WCsquads/> | birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1986|4|15|df=y}}<ref name=2010WCsquads/> | birth_place = [[آمستردام]], Netherlands | currentclub = | clubnumber = | position = [[فوروارد]] / [[هافبک]] | youthyears1 = 1993–2002 | youthclubs1 = [[آژاکس امستردام فوتبال کولوبو|آژاکس امستردام]] | youthyears2 = 2002–2003 | youthclubs2 = [[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] | years1 = 2003–2006 | clubs1 = [[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] | caps1 = 5 | goals1 = 0 | years2 = 2006–2010 | clubs2 = [[ایسپارتاک مسکو فوتبال کولوبو|ایسپارتاک مسکو]] | caps2 = 29 | goals2 = 3 | years3 = 2007–2008 | clubs3 = → [[سلتاویقو فوتبال کولوبو|سلتاویقو]] (loan) | caps3 = 21 | goals3 = 4 | years4 = 2008–2009 | clubs4 = → [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] (loan) | caps4 = 19 | goals4 = 2 | years5 = 2009 | clubs5 = → [[کاردیف سیتی فوتبال کولوبو|کاردیف سیتی]] (loan) | caps5 = 5 | goals5 = 0 | years6 = 2010 | clubs6 = → [[پورتسموث فوتبال کولوبو|پورتسموث]] (loan) | caps6 = 10 | goals6 = 0 | years7 = 2010–2011 | clubs7 = [[السد قطر ایدمان کولوبو|السد قطر]] | caps7 = | goals7 = <!-- please don't change to zeroes unless you ALSO add a link to a reliable source to verify that he never played for Al Sadd --> | years8 = 2010–2011 | clubs8 = → [[مالاقا فوتبال کولوبو|مالاقا]] (loan) | caps8 = 25 | goals8 = 2 | years9 = 2011–2014 | clubs9 = [[پاناتینایکوس فوتبال کولوبو]] | caps9 = 38 | goals9 = 5 | years10= 2014–2015 | clubs10= [[بواویستا فوتبال کولوبو|بواویستا]] | caps10= 7 | goals10= 0 | years11= 2016–2017 | clubs11= [[ان. ئی. سی فوتبال کولوبو|ان. ئی. سی]] | caps11= 12 | goals11= 0 | nationalyears1 = 2005–2006 | nationalteam1 = [[Netherlands national under-21 football team|Netherlands U21]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2008–2011 | nationalteam2 = [[Ghana national football team|Ghana]] | nationalcaps2 = 18 | nationalgoals2 = 2 | club-update = 4 January 2017 | nationalteam-update = 21:53, 11 October 2012 (UTC) }} '''کوئینسی اوسو آبی‌ای''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Quincy Owusu-Abeyie) هولندلی فوتبال اوْیونچوسو. [[هولند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[فوروارد]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class=wikitable style="text-align: center;" |+ اوْیونلاری و قوْلاری |- !rowspan=2|تیم !rowspan=2|فصل !colspan=3|لیگ !colspan=2|[[FA Cup]] !colspan=2|[[EFL Cup|League Cup]] !colspan=2|Other !colspan=2|توْپلام |- !Division!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل |- |rowspan=4|[[آرسنال فوتبال کولوبو|آرسنال]] |[[2003–04 Arsenal F.C. season|2003–04]]<ref>{{Soccerbase season|36695|2003|accessdate=28 October 2017}}</ref> |[[اینگیلیس پرمیر لیگ]] |0||0||0||0||3||0||0||0||3||0 |- |[[2004–05 Arsenal F.C. season|2004–05]]<ref name=sb0405>{{Soccerbase season|36695|2004|accessdate=28 October 2017}}</ref> |Premier لیگ |1||0||2||0||3||1||1{{Efn|name=statsUCL|Appearance(s) in [[اوروپا قهرمانلار لیگی]]}}||0||7||1 |- |[[2005–06 Arsenal F.C. season|2005–06]]<ref name=sb0506>{{Soccerbase season|36695|2005|accessdate=28 October 2017}}</ref> |Premier لیگ |4||0||1||0||4||1||4{{Efn|name=statsUCL}}||0||13||1 |- !colspan=2|توْپلام |5||0||3||0||10||2||5||0||23||2 |- |rowspan=5|[[ایسپارتاک مسکو فوتبال کولوبو|ایسپارتاک مسکو]] |[[2005 FC Spartak Moscow season|2005]]<ref name=RPFLstats>{{cite web |url=http://eng.rfpl.org/players/Ovusu-Abeye-Kvinsi-Kvinsi-Zhame |title=Ovusu Abeye (Kvinsi) Kvinsi Zhame |publisher=Russian Football Premier League |accessdate=28 October 2017 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[Russian Premier League]] |colspan=2|—||5||0||colspan=2|—||colspan=2|—||5||0 |- |[[2006 FC Spartak Moscow season|2006]]<ref name=RPFLstats/><ref name=Soccerway>{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/quincy-owusu-abeyie/6383/ |title=Q. Owusu-Abeyie |website=Soccerway |publisher=Perform Group |accessdate=28 October 2017}}</ref> |Russian Premier لیگ |15||1||4||0||colspan=2|—||6{{Efn|Five appearances in Champions League, one in [[Russian Super Cup]]}}||0||25||1 |- |[[2007 FC Spartak Moscow season|2007]]<ref name=RPFLstats/> |Russian Premier لیگ |6||0||0||0||colspan=2|—||0||0||6||0 |- |[[2009 FC Spartak Moscow season|2009]]<ref name=RPFLstats/> |Russian Premier لیگ |8||2||0||0||colspan=2|—|| || ||8||2 |- !colspan=2|توْپلام !29||3||9||0||colspan=2|—||6||0||44||3 |- |[[سلتاویقو فوتبال کولوبو|سلتاویقو]] (loan) |[[2007–08 Celta de Vigo season|2007–08]]<ref name=BDFutbol>{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/j/j6329.html |title=Quincy: Quincy James Owusu-Abeyie |publisher=BDFutbol |accessdate=28 October 2017}}</ref> |[[Segunda División]] |20||4||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||20||4 |- |[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]] (loan) |[[2008–09 Birmingham City F.C. season|2008–09]]<ref name=sb0809>{{Soccerbase season|36695|2008|accessdate=28 October 2017}}</ref> |[[چمپیونشیپ]] |19||2||colspan=2|—||2||1||colspan=2|—||21||3 |- |[[کاردیف سیتی فوتبال کولوبو|کاردیف سیتی]] (loan) |[[2008–09 Cardiff City F.C. season|2008–09]]<ref name=sb0809/> |Championship |4||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||4||0 |- |[[پورتسموث فوتبال کولوبو|پورتسموث]] (loan) |[[2009–10 Portsmouth F.C. season|2009–10]]<ref>{{Soccerbase season|36695|2009|accessdate=28 October 2017}}</ref> |Premier لیگ |10||0||1||1||colspan=2|—||colspan=2|—||11||1 |- |[[السد قطر ایدمان کولوبو|السد قطر]] |[[2009–10 Sadd Sports Club season|2009–10]] |[[قطر اۇلدوزلار لیقی]] | || || || || || || || || || |- |[[مالاقا فوتبال کولوبو|مالاقا]] (loan) |[[2010–11 Málaga CF season|2010–11]]<ref name=BDFutbol/> |[[لا لیگا]] |25||2||3||1||colspan=2|—||colspan=2|—||28||3 |- |[[پاناتینایکوس فوتبال کولوبو]] (loan) |[[2011–12 Panathinaikos F.C. season|2011–12]]<ref name=Soccerway/> |[[Superleague Greece]] |25||4||2||0||colspan=2|—||8{{Efn|One appearance in Champions League, two in [[یوفا آوروپا لیقا‌سی]], five in Superleague Greece European play-offs}}||0||35||4 |- |rowspan=2|Panathinaikos |[[2012–13 Panathinaikos F.C. season|2012–13]]<ref name=Soccerway/> |Superleague Greece |13||0||1||0||colspan=2|—||5{{Efn|Appearances in Europa League}}||0||19||0 |- !colspan=2|توْپلام !38||4||3||0||colspan=2|—||13||0||54||4 |- |[[بواویستا فوتبال کولوبو|بواویستا]] |[[2014–15 Boavista F.C. season|2014–15]]<ref name=FDJ>{{cite web |url=https://www.foradejogo.net/player.php?player=198604150004 |title=Quincy |website=ForaDeJogo.net |accessdate=28 October 2017 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019073430/https://www.foradejogo.net/player.php?player=198604150004 |url-status=dead }}</ref> |[[Primeira Liga]] |7||0||1||0||3||1||colspan=2|—||11||1 |- |[[ان. ئی. سی فوتبال کولوبو|ان. ئی. سی]] |[[2016–17 N.E.C. season|2016–17]]<ref name=Soccerway/> |[[Eredivisie]] |12||0||1||0||colspan=2|—||colspan=2|—||13||0 |- !colspan=3|Career توْپلام !169||15||21||2||15||4||24||0||229||21 |} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Quincy Owusu-Abeyie | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] b9e02ruep4mw5edxlr94rw8jd70r8zk 0 499005 1587898 1420536 2026-05-11T21:36:57Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587898 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name=Kevin Muscat |image=Melbourne Victory Chairman Anthony Di Pietro with Melbourne Victory coach Kevin Muscat (cropped).jpg |image_size=232 |caption=Muscat in 2013 |fullname=Kevin Vincent Muscat<ref name="Hugman2005-06 291">{{Cite book |title=The PFA Footballers' Who's Who 2005/2006 |url=https://archive.org/details/isbn_9781852916626 |publisher=Queen Anne Press |year=2005 |isbn=1852916621 |editor-last=Hugman |editor-first=Barry J. |page=[https://archive.org/details/isbn_9781852916626/page/290 291]}}</ref> |birth_date={{دوغوم تاریخی ایله یاش|1973|8|7|df=y}}<ref name="Hugman2005-06 291" /> |birth_place=[[کراولی]], England |height={{height|m=1.80}}<ref name="Hugman2005-06 291" /> |position=[[مودافع]] |currentclub= |clubnumber= |youthyears1=1989–1990 |youthclubs1=[[Sunshine George Cross FC|Sunshine George Cross]] |youthyears2=1990–1991 |youthclubs2=[[Australian Institute of Sport Football Program|AIS]] |years1=1989–1990 |clubs1=[[Sunshine George Cross FC|Sunshine George Cross]] |caps1=9 |goals1=0 |years2=1991–1992 |clubs2=[[Heidelberg United]] |caps2=18 |goals2=0 |years3=1992–1996 |clubs3=[[South Melbourne FC|South Melbourne]] |caps3=73 |goals3=6 |years4=1996–1997 |clubs4=[[کریستال پالاس فوتبال کولوبو|کریستال پالاس]] |caps4=53 |goals4=2 |years5=1997–2002 |clubs5=[[ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو|ولورهمپتون واندررز]] |caps5=180 |goals5=14 |years6=2002–2003 |clubs6=[[رنجرز فوتبال کولوبو|رنجرز]] |caps6=22 |goals6=0 |years7=2003–2005 |clubs7=[[میلوال فوتبال کولوبو|میلوال]] |caps7=53 |goals7=0 |years8=2005–2011 |clubs8=[[ملبورن ویکتوری فوتبال کولوبو|ملبورن ویکتوری]] |caps8=138 |goals8=34 |years9=2011–2012 |clubs9=[[Sunshine George Cross FC|Sunshine George Cross]] |caps9=3 |goals9=1 |totalcaps=549 |totalgoals=57 |nationalyears1=1991–1993 |nationalteam1=[[Australia national under-20 football team|Australia U-20]] |nationalcaps1=9 |nationalgoals1=0 |nationalyears2=1992–1996 |nationalteam2=[[Australia national under-23 football team|Australia U-23]] |nationalcaps2=15 |nationalgoals2=1 |nationalyears3=1994–2006 |nationalteam3=[[اوسترالیا میلّی فوتبال تیمی]] |nationalcaps3=46 |nationalgoals3=10 |manageryears1 =2009–2013 |managerclubs1 =[[ملبورن ویکتوری فوتبال کولوبو|ملبورن ویکتوری]] (assistant coach) |manageryears2 =2013–2019 |managerclubs2 =[[ملبورن ویکتوری فوتبال کولوبو|ملبورن ویکتوری]] }} '''کوین ماسکات''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Kevin Muscat) کئچمیشده بیر اینگیلیسلی فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر. [[اوسترالیا]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب. ==اوْیونلاری== {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|تیم !rowspan="2"|Nat !rowspan="2"|From !rowspan="2"|To !colspan="5"|Record |- !G!!W!!D!!L!!Win % |- |align=left|[[ملبورن ویکتوری فوتبال کولوبو|ملبورن ویکتوری]] (caretaker) |{{بایراقچه|Australia}} == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Kevin Muscat | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{فوتبالیست-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]] cvkr2v9ofs5dadeqff50zk1zguxq04c 0 516086 1587897 1478558 2026-05-11T21:34:52Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587897 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Blood and Sand | image = Blood_and_sand_poster.jpg | caption = Original film poster | director = [[Rouben Mamoulian]] | producer = '''Associate producer:'''<br>[[Robert Kane (producer)|Robert Kane]]<br>'''Producer:'''<br>[[Darryl F. Zanuck]] | based on = {{Based on|''Sangre y arena''<br>1908 novel|[[ویسنته بلاسکو ایبانز]]}} | screenplay = [[Jo Swerling]] | starring = [[تایرون پاور]]<br>[[لیندا دارنل]]<br>[[ریتا هیورث]]<br>[[آلا نازیمووا]]<br>[[آنتونی کوئین]]<br>[[لین باری]]<br>[[جی. کارول نایش]]<br>[[جان کارادین]] | music = [[الفرد نیومن]]<br>'''Uncredited:'''<br>[[Vicente Gómez (composer)|Vicente Gómez]] | cinematography = [[Ernest Palmer (American cinematographer)|Ernest Palmer]]<br>[[Ray Rennahan]] | editing = Robert Bischoff | distributor = [[20th Century Fox]] | released = May 22, 1941 | runtime = 125 minutes | country = United States | language = English | budget = $1,115,200<ref name="laird">{{cite book|last=Mank|first=Gregory William|publisher=McFarland|date=2018|title=Laird Cregar: A Hollywood Tragedy|url=https://archive.org/details/lairdcregarholly0000mank}}</ref> |gross= }} قان و قوم ({{Lang-en|Blood and Sand}}, {{Lang-fa|خون و شن}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده]] [[اینگیلیس دیلی]]نده دۇزلمیش سَسسیز دراماتیک رومانتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی [[جان کارادین]]، [[جی. کارول نایش]]، [[لین باری]]، [[آنتونی کوئین]]، [[آلا نازیمووا]]، [[ریتا هیورث]]، [[لیندا دارنل]]، [[تایرون پاور]] جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین [[الفرد نیومن]] یارادیب. ==گؤرونتولر== <gallery> file:Rita Hayworth and Tyrone Power in Blood and Sand trailer.jpg file:Tyrone Power in Blood and Sand trailer.jpg file:Rita Hayworth in Blood and Sand trailer.jpg file:Anthony Quinn in Blood and Sand trailer.jpg file:Lynn Bari in Blood and Sand trailer.jpg file:Laird Cregar in Blood and Sand trailer.jpg file:Rita Hayworth and Tyrone Power in Blood and Sand trailer 2.jpg </gallery> == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Blood and Sand (1941 film) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:۱۹۴۱-جی ایل فیلملری]] [[بؤلمه:آمریکانین ملودرام فیلملری]] [[بؤلمه:آمریکا فیلملری]] [[بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر]] [[بؤلمه:ملودراملار]] 4tfn24enh02khx5e8qukym1ec4dxf3p 0 589635 1587930 1496209 2026-05-11T22:32:02Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587930 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = تیموتی دالتون | image = Timothy Dalton 1987.jpg | imagesize = | caption = دالتون آمستردام‌دا، ۱۹۸۷ | birth_name = تیموتی لئونارد دالتون لگت | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1946|3|21}} | birth_place = [[کولوین بی]]، [[ولز]]، [[بیرلشمیش شاهلیق]] | nationality = [[بریتانیا]]لی | occupation = اوْیونچو | years_active = ۱۹۶۵{{ndash}}گۆنوموز | partner = {{plainlist| *[[ونسا ردقریو]] (۱۹۷۱{{ndash}}۱۹۸۶) *[[اوکسانا قریقوریئوا]] (۱۹۹۵{{ndash}}۲۰۰۳)}} | children = ۱ | signature = Timothy-dalton-signature.png }} '''تیموتی لئونارد دالتون لگت''' ({{اینگیلیسجه|Timothy Leonard Dalton Leggett}}؛ د. ۲۱ مارس ۱۹۴۶، [[کولوین بی]]، [[ولز]]) — [[ولز]]لی بیر اویونچو. دالتون [[جیمز باند]] فیلم سری‌لرینین [[یاشایان گۆن ایشیقلاری (فیلم)|یاشایان گۆن ایشیقلاری]] (۱۹۸۷) و [[اؤلدورمک اوچون ایجازه (فیلم)|اؤلدورمک اوچون ایجازه]] (۱۹۸۹) فیلم‌لرینده اوغورلو چیخیش ائدیب.<ref name="unknown date">Sources disagree about his birth date, with some giving his year of birth as 1944: * {{Cite book|title=Film Actors Guide|url=https://archive.org/details/filmactorsguide0000luka|last=LuKanic|first=Steven A.|publisher=Lone Eagle|year=1991|isbn=978-0-943728-38-4|location=Los Angeles|page=[https://archive.org/details/filmactorsguide0000luka/page/123 123]}} * {{Cite book|title=Halliwell's Filmgoer's Companion|url=https://archive.org/details/halliwellsfilmgo0000hall_n4y3|last=Halliwell|first=Leslie|publisher=[[Grafton (publisher)|Grafton]]|year=1988|edition=9th|location=London|page=[https://archive.org/details/halliwellsfilmgo0000hall_n4y3/page/185 185]|authorlink=Leslie Halliwell}}whilst others state 1946: * {{Cite book|title=Newsmakers|url=https://archive.org/details/contemporarynews0000anne|last1=Gareffa|first1=Peter M.|last2=Evory|first2=Ann|publisher=[[Gale (publisher)|Gale Research]]|year=1988|isbn=978-0-8103-2203-5|location=Detroit|pages=v, 93}} * {{Cite book|title=The Complete James Bond Movie Encyclopedia|url=https://archive.org/details/completejamesbon0000rubi_w2j9|last=Rubin|first=Steven Jay|publisher=Contemporary Books|year=2003|isbn=978-0-07-141246-9|edition=3rd|page=[https://archive.org/details/completejamesbon0000rubi_w2j9/page/97 97]}} * {{Cite book|title=Kiss Kiss Bang! Bang!: the Unofficial James Bond Film Companion|last1=Barnes|first1=Alan|last2=Hearn|first2=Marcus|publisher=[[Batsford Books]]|year=2001|isbn=978-0-7134-8182-2}} * {{cite book|url=https://www.amazon.com/Timothy-Dalton-Complete-Guide-Television/dp/1539171388/ref=pd_rhf_gw_p_img_1?_encoding=UTF8&psc=1&refRID=C7D7J38QHTX78SCJMSAB|title=Timothy Dalton: A Complete Guide To his Cinema, Television, Stage and Voice Work|last=Araya|first=Margarida|publisher=[[Amazon.com|Amazon]]|year=2016|isbn=978-1-5391-7138-6|page=5}}</ref> == اوینادیغی فیلم‌لر == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" ! scope="col" style="width: 65px;" |ایل ! scope="col" style="width: 225px;" |آد ! scope="col" style="width: 225px;" |روْل ! scope="col" class="unsortable" |قئید |- ! scope="row" |۱۹۶۸ |[[قیش‌دا سود]] |[[ایکینجی فیلیپ (فرانسه)|ایکینجی فیلیپ]] | |- ! scope="row" |۱۹۷۰ |[[یئل توتان اوجالیقلار (فیلم، ۱۹۷۰)|یئل توتان اوجالیقلار]] |هیتکلیف | |- ! scope="row" |۱۹۷۰ |[[کرامول (فیلم)|کرامول]] |[[پرنس روپرت]] | |- ! scope="row" |۱۹۷۰ |[[اوْیون آیرینتیلاری (فیلم، ۱۹۷۰)|اوْیون آیرینتیلاری]] |مارک | |- ! scope="row" |۱۹۷۱ |''[[ماری، ایسکاتلند ملکه‌سی (فیلم، ۱۹۷۱)|ماری، ایسکاتلند ملکه‌سی]]'' |[[هنری استوارت، دارنلی اردو]] | |- ! scope="row" |۱۹۷۵ |[[اؤلدورمک اوچون ایجازه (فیلم، ۱۹۷۵)|اؤلدورمک اوچون ایجازه]] |چارلز لوْرد | |- ! scope="row" |۱۹۷۸ |[[سکستت]] |سیر مایکل بارینگتون | |- ! scope="row" |۱۹۷۸ |[[سئوگی‌نی بیلن آدام (فیلم)|سئوگی‌نی بیلن آدام]] |خوآن دی دئوس | |- ! scope="row" |۱۹۷۹ |''[[آگاتا (فیلم)|آگاتا]]'' |[[آرچی کریستی]] | |- ! scope="row" |۱۹۸۰ |''[[فلش گوردون (فیلم)|فلش گوردون]]'' |پرنس برین | |- ! scope="row" |۱۹۸۱ |[[چانل سولایتر]] |بوی کاپل | |- ! scope="row" |۱۹۸۵ |''[[دوکتور و شیطان‌لار]]'' |توماس راک | |- ! scope="row" |۱۹۸۷ |''[[یاشایان گۆن ایشیقلاری (فیلم)|یاشایان گۆن ایشیقلاری]]'' |[[جیمز باند (کاراکتر)|جیمز باند]] | |- ! scope="row" |۱۹۸۸ |[[شاهین‌لر (فیلم، ۱۹۸۸)|شاهین‌لر]] |بانکرافت | |- ! scope="row" |۱۹۸۹ |[[برندا ستار]] |باسیل سنت جان |''[[یاشایان گۆن ایشیقلاری (فیلم)|یاشایان گۆن ایشیقلاری]]ندان قاباق چئکیلمیش دیر.''<ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/1991-09-01/news/mn-2552_1_brenda-starr/3|title=Movie Deal Portrays BCCI as a 'Personal Piggy Bank': Scandal: Involvement in 'Brenda Starr' film sheds light on firm's relationships with the rich and royal. - Page 3|work=Los Angeles Times|date=1 September 1991|accessdate=29 October 2012|first1=William C.|last1=Rempel|first2=Jeffrey L.|last2=Rabin}}</ref> |- ! scope="row" |۱۹۸۹ |[[اؤلدورمک اوچون ایجازه (فیلم)|اؤلدورمک اوچون ایجازه]] |[[جیمز باند (کاراکتر)|جیمز باند]] | |- ! scope="row" |۱۹۹۰ |[[شاه‌ین فاحیشه‌سی (فیلم)|شاه‌ین فاحیشه‌سی]] |[[ایکینجی ویکتور آمادیو ساردینی]] | |- ! scope="row" |۱۹۹۱ |[[راکتچی (فیلم)|''راکتچی'']] |نویل سنکلیر | |- ! scope="row" |۱۹۹۳ |[[نیویورک دا چیلپاق]] |لیوت پیرس | |- ! scope="row" |۱۹۹۶ |[[دوزلو سو سیغانی]] |لستر فارنل | |- ! scope="row" |۱۹۹۷ |[[گؤزللیک مۆتخصیصی و جاناوار]] |بوریس پوشنکو | |- ! scope="row" |۱۹۹۷ |[[معلومات وئرن (فیلم، ۱۹۹۷)|معلومات وئرن]] |رنی | |- ! scope="row" |۱۹۹۹ |[[دۆزلمیش کیشی‌لر]] |دکس دریر | |- ! scope="row" |۱۹۹۹ |[[ریف (فیلم، ۱۹۹۹)|ریف]] |چارلز درو | |- ! scope="row" |۱۹۹۹ |[[کلئوپاترا (قیسا سریال)|کلئوپاترا]] |[[ژولیوس سزار]] | |- ! scope="row" |۲۰۰۰ |[[پایلاشما واختی (فیلم، ۲۰۰۰)|پایلاشما واختی]] |متیو "مت" فراگر | |- ! scope="row" |۲۰۰۰ |[[اله کئچیریلمیش (فیلم، ۲۰۰۰)|اله کئچیریلمیش]] |پاپا ویلیام بودرن | |- ! scope="row" |۲۰۰۱ |[[آمریکا قولدورلاری (فیلم)|آمریکا قولدورلاری]] |[[آلان پینکرتون]] | |- ! scope="row" |۲۰۰۳ |[[لونی تونز: دؤیوشه قاییتماق]] |دامیان دریک |جیمز باند روْلونون بیر پارودیاسی |- ! scope="row" |۲۰۰۶ |[[یئردنیز حیکایه‌سی (فیلم، ۲۰۰۶)|یئردنیز حیکایه‌سی]] |گد/سئرچه (سس) |اینگیلیسجه دوبلاژ |- ! scope="row" |۲۰۰۷ |[[دهشتلی پوْلیس‌لر (فیلم، ۲۰۰۷)|دهشتلی پوْلیس‌لر]] |سیمون اسکینر | |- ! scope="row" |۲۰۱۰ |[[اویون‌جاق حکایه‌سی ۳]] |کیرپی بی (سس) | |- ! scope="row" |۲۰۱۰ |[[توریست (فیلم، ۲۰۱۰)|توریست]] |باش مۆفتتیش جونز | |- ! scope="row" |۲۰۱۱ |[[هاوایی تعطیلاتی]] |کیرپی بی (سس) |قیسا فیلم |- ! scope="row" |۲۰۱۱ |[[کیچیک باز (فیلم)|کیچیک باز]] |کیرپی بی (سس) |قیسا فیلم |- ! scope="row" |۲۰۱۲ |[[پارتی سیرالایان رکس]] |کیرپی بی (سس) |قیسا فیلم |- ! scope="row" |۲۰۱۲ |[[قانادلارین سیرری]] |لوْرد میلوری (صدا) | |- ! scope="row" |۲۰۱۹ |[[اویون‌جاق حکایه‌سی ۴]] |کیرپی بی (سس) | |} == قایناقلار == {{قایناق}} 1301lu7kp8sgle9fn42g3l14sl0du6p 0 591856 1587954 1568587 2026-05-11T23:20:40Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587954 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = Constantinople | native_name = {{Lang-grc-gre|Κωνσταντινούπολις}}<br/>{{Lang-la|Constantinopolis}}<br/>{{lang-ota|قسطنطينيه}} | alternate_name = | image = Byzantine Constantinople-en.png | alt = | caption = Map of Constantinople, corresponding to the modern-day [[Fatih]] district of [[ایستانبول]] | map_type = | map_alt = | map_size = 270 | coordinates = {{Coord|41|00|50|N|28|57|20|E|type:city_region:TR|display=inline,title}} | location = [[Fatih, Istanbul]] Turkey | region = [[مرمره بؤلگه‌سی]] | type = Imperial city | part_of = {{Unbulleted list|[[روم ایمپیراتورلوغو]]|[[بیزانس ایمپیراتورلوغو]]|[[لاتین ایمپراتورلوغو]]|[[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]}} | length = | width = | area = {{Convert|6|km2|abbr=on}} {{Convert|14|km2|abbr=on}} <!-- find good source for this claim and discuss in article's text --> | height = | builder = [[بیرینجی کونستانتین]] | material = | built = 11 May 330 | abandoned = | epochs = [[Late antiquity]] to [[Late Middle Ages]] | cultures = {{Unbulleted list| [[Greek culture|Greek]] [[لاتین دیلی]] [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]}} | depende = | occupants = |}} '''قوسطنطنیه('''[[لاتین دیلی|لاتین]] دیلی:'''''Constantinopolis)'''''، [[ایستانبول]] شهرینین اسکی آدیدیر. بو آد بیزانس و روما ایمراطورلوغوندا بو آدنان تانیلمیش قسطنطنیه اصل ده روما ایمراطوری کنستانتینین آدینان دیر. ==قایناقلار== {{اتک‌یازی}} == کیتاب تانیتیمی== {{Refbegin|40em}} * [[Warwick Ball|Ball, Warwick]] (2016). ''Rome in the East: Transformation of an Empire'', 2nd edition. London & New York: Routledge, {{ISBN|978-0-415-72078-6}}. * {{cite book|last=Bury|first=J. B.|title= History of the Later Roman Empire: From the Death of Theodosius I to the Death of Justinian |url=https://archive.org/details/historyoflaterro0000unse|url-access=registration|year= 1958 |publisher= [[Dover Publications]]}} * {{cite book|last= Crowley |first= Roger |title= Constantinople: Their Last Great Siege, 1453 |url= https://archive.org/details/constantinoplela0000roge |year= 2005 |publisher= Faber and Faber |isbn= 978-0-571-22185-1}} * Emerson, Charles. ''1913: In Search of the World Before the Great War'' (2013) compares Constantinople to 20 major world cities; pp 358–80. * {{cite journal | last = Frazee | first = Charles A. | title = The Catholic Church in Constantinople, 1204–1453 | url = https://ojs.lib.uom.gr/index.php/BalkanStudies/article/view/1671 | journal = Balkan Studies | volume = 19 | year = 1978 | pages = 33–49 | issn = 2241-1674 }} * {{cite book|last=Freely|first=John|title=Istanbul: The Imperial City|year=1998|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-024461-8|url=https://archive.org/details/isbn_9780140244618}} * {{cite book |last= Freely |first= John|author2=Ahmet S. Cakmak |title= The Byzantine Monuments of Istanbul|url= https://archive.org/details/byzantinemonumen0000free |year=2004 |publisher= [[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-77257-0}} * {{cite book |last= Gibbon |first= Edward |author-link= Edward Gibbon |title= The Decline and Fall of the Roman Empire |url= https://archive.org/details/declinefallofrom0000gibb_s1s6 |year= 2005 |publisher= Phoenix Press |isbn= 978-0-7538-1881-7}} * {{cite book |first=Toivanen|last=Hanna-Riitta|title=The Influence of Constantinople on Middle Byzantine Architecture (843–1204). A typological and morphological approach at the provincial level|year=2007|publisher=Suomen kirkkohistoriallisen seuran toimituksia 202 (Publications of the Finnish Society of Church History No. 202)|isbn=978-952-5031-41-6}} * {{cite book |last= Harris |first= Jonathan |title= Constantinople: Capital of Byzantium |date= 9 February 2017 |publisher= Bloomsbury, 2nd edition, 2017 |isbn= 978-1-4742-5465-6}} [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=53285 online review] * {{cite book |last= Harris |first= Jonathan |title= Byzantium and the Crusades |date= 20 November 2014 |publisher= Bloomsbury, 2nd edition, 2014 |isbn= 978-1-78093-767-0}} * {{cite book |last= Herrin |first= Judith |title= Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire |year= 2008 |publisher= [[Princeton University Press]] |isbn= 978-0-691-13151-1 |url= https://archive.org/details/byzantiumsurpris0000herr }} * {{cite web|orig-year=1885|date=2000|author=[[Friedrich Hirth|Hirth, Friedrich]]|editor=Jerome S. Arkenberg|url=http://www.fordham.edu/halsall/eastasia/romchin1.html|title=East Asian History Sourcebook: Chinese Accounts of Rome, Byzantium and the Middle East, c. 91 B.C.E.{{snd}}1643 C.E.|publisher=[[فوردهام بیلیم‌یوردو]]|website=Fordham.edu|access-date=2016-09-10|accessdate=2021-06-11|archivedate=2014-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140910050947/http://www.fordham.edu/halsall/eastasia/romchin1.html}} * [[Raymond Ibrahim|Ibrahim, Raymond]] (2018). ''Sword and Scimitar'', 1st edition. New York, {{ISBN|978-0-306-82555-2}}. * {{cite book |last=Janin |first=Raymond |author-link= Raymond Janin |title=Constantinople Byzantine |publisher=Institut Français d'Etudes Byzantines |location=Paris |language=fr |edition=2 |year=1964}} * Korolija Fontana-Giusti, Gordana 'The Urban Language of Early Constantinople: The Changing Roles of the Arts and Architecture in the Formation of the New Capital and the New Consciousness' in ''Intercultural Transmission in the Medieval Mediterranean'', (2012), Stephanie L. Hathaway and David W. Kim (eds), London: Continuum, pp 164–202. {{ISBN|978-1-4411-3908-5}}. * {{cite book | last=Mamboury | first= Ernest | author-link= Ernest Mamboury | title=The Tourists' Istanbul | publisher=Çituri Biraderler Basımevi | location=Istanbul | year=1953}} * {{cite book |last= Mansel |first= Philip |title= [[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]] |year= 1998 |publisher= St. Martin's Griffin|isbn= 978-0-312-18708-8}} * {{Cite book|last=Meyendorff|first=John|author-link=John Meyendorff|year=1996|title=Rome, Constantinople, Moscow: Historical and Theological Studies|location=Crestwood, NY|publisher=St. Vladimir's Seminary Press|url=https://archive.org/details/romeconstantinop00meye|url-access=registration|isbn=9780881411348}} * {{cite book |last= Müller-Wiener |first= Wolfgang |author-link=Wolfgang Müller-Wiener |title=Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh |publisher= Wasmuth |location= Tübingen |year=1977 |isbn= 978-3-8030-1022-3 |language=de}} * {{cite book |last= Phillips |first= Jonathan |title= The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople |url= https://archive.org/details/fourthcrusadesac0000phil_l9p4 |year= 2005 |publisher= Pimlico|isbn= 978-1-84413-080-1 }} * {{cite book |last= Runciman |first= Steven |title= The Fall of Constantinople, 1453 |url= https://archive.org/details/fallofconstantin0000runc |year= 1990 |publisher= [[Cambridge University Press]]|isbn= 978-1-84413-080-1}} * {{cite book |last= Treadgold |first= Warren |title= A History of the Byzantine State and Society|url= https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea |year=1997|publisher= [[Stanford University Press]]|isbn=978-0-8047-2630-6}} * [[Henry Yule|Yule, Henry]] (1915). Henri Cordier (ed.), [https://archive.org/stream/cathaywaythither01yule#page/n3/mode/2up ''Cathay and the Way Thither: Being a Collection of Medieval Notices of China, Vol I: Preliminary Essay on the Intercourse Between China and the Western Nations Previous to the Discovery of the Cape Route'']. London: Hakluyt Society. Accessed 21 September 2016. * {{cite book | author1=Evans, Helen C. | author2=Wixom, William D | url=https://archive.org/details/gloryofbyzantium00evan | title=The glory of Byzantium: art and culture of the Middle Byzantine era, A.D. 843–1261 | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1997 | isbn=978-0-8109-6507-2 | access-date=2016-02-19 | url-access=registration }} * {{cite book|last=Bogdanović|first=Jelena|title=The Relational Spiritual Geopolitics of Constantinople, the Capital of the Byzantine Empire|url=https://www.academia.edu/33732768|publisher=Boulder : University Press of Colorado|year=2016}} {{Refend}} == ائشیک باغلانتیلار == {{آمبار بؤلمه|Constantinople}} {{Wikisource1911Enc|Constantinople}} * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/3*.html#1 Constantinople], from ''History of the Later Roman Empire'', by [[J.B. Bury]] * [http://www.newadvent.org/cathen/04301a.htm History of Constantinople] from the "New Advent Catholic Encyclopedia." * [https://web.archive.org/web/20060218051306/http://www.pallasweb.com/pantokrator/ Monuments of Byzantium] – Pantokrator Monastery of Constantinople * [http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/greek-resources-constantinople.asp Constantinoupolis on the web] Select internet resources on the history and culture * [http://www.sephardicstudies.org/istanbul.html Info on the name change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091023042659/http://www.sephardicstudies.org/istanbul.html |date=2009-10-23 }} from the Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915170436/http://www2.arch.uiuc.edu/research/rgouster/ |date=September 15, 2006 |title=Welcome to Constantinople }}, documenting the monuments of Byzantine Constantinople * [http://www.byzantium1200.com/ Byzantium 1200], a project aimed at creating computer reconstructions of the Byzantine monuments located in Istanbul in 1200 AD. * [http://www.civilization.org.uk/decline-and-fall/constantine/constantinople Constantine and Constantinople] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180505130920/http://www.civilization.org.uk/decline-and-fall/constantine/constantinople |date=2018-05-05 }} How and why Constantinople was founded * [http://www.pallasweb.com/deesis/ Hagia Sophia Mosaics] The Deesis and other Mosaics of Hagia Sophia in Constantinople {{Istanbul}} {{Byzantine Empire topics|state=collapsed}} {{Authority control}} [[بؤلمه:بیرینجی کونستانتین]] [[بؤلمه:ایستانبول تاریخی]] [[بؤلمه:موقدس شهرلر]] [[بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری]] [[بؤلمه:تراکیه]] 826krboix9ya6r5lvt8pkgaexh22yr8 0 591865 1587917 1562011 2026-05-11T22:05:26Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587917 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = جومهوریت | alt_name = | map = [[File:Republics of Russia1.png|330px]]<div style="font-size: 85%;">{{سوتون باشلا}}{{Col-break}} 1. [[آدیغیه]]<br /> 2. [[آلتای جومهوریتی]]<br /> 3. [[باشقیردیستان]]<br /> 4. [[بوریاتیا]]<br /> 5. [[داغیستان]]<br /> 6. [[اینقوشتیا]]<br /> 7. [[کاباردینو-بالکاریا]]<br /> 8. [[قالموقستان]]<br /> 9. [[قاراچای-چرکز]]<br /> 10. [[کارلیا جومهوریتی]]<br /> 11. [[کومی جمهوریتی]]<br /> 12. [[ماری ال]]<br /> 13. [[موردوویا]]<br /> 14. [[ساخا جومهوریتی]]<br /> 15. [[شومالی اوستیا-آلانیا]]<br /> 16. [[تاتاریستان]]<br /> 17. [[تووا]]<br /> 18. [[اودمورتیا]]<br /> 19. [[خاکاسیا]]<br /> 20. [[چچنیستان]]<br /> 21. [[چوواشیستان]]<br /> 22. [[قیریم جمهوریتی]] (موناقیشه‌لی)<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1z1MDwAAQBAJ |title=The Territories of the Russian Federation 2018 |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351103916 |series=Europa Territories of the World series |location=London |pages=180 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1z1MDwAAQBAJ&pg=PT180#v=onepage&q&f=false|chapter=Republic of Crimea |oclc=1027753558 |quote=Note: The territories of the Crimean peninsula, comprising Sevastopol City and the Republic of Crimea, remained internationally recognized as constituting part of Ukraine, following their annexation by Russia in March 2014.}}</ref> {{سوتون قورتار}}</div> | category = [[فدرال حوکومت]] | territory = [[روسیه فدراسیونو]] | start_date = | current_number = ۲۲ | number_date = | population_range = ۲۰۳٬۱۹۵ ([[آلتای جومهوریتی|آلتای]]) – ۴٬۰۷۲٬۱۰۲ ([[باشقیردیستان]]) | area_range = {{Convert|3123|sqkm|abbr=on}} ([[اینقوشتیا]]) {{جب}} {{Convert|3083523|sqkm|abbr=on}} ([[ساخا جومهوریتی|ساخا]]) | government = [[جومهوریت]] }} روسیه‌نین آنایاساسی اساسینا اویغون اوْلاراق، اؤلکه ۸۵ [[روسیه‌نین فدرال بؤلگه‌لری|فدرال بؤلگه‌]]یه بؤلونور کی اوْنلارین ۲۲-سی جومهوریت فوْرموندا ایداره اوْلونور. == جومهوریت‌لر == {| class="wikitable sortable" style="width:100%" ! class="unsortable" | بایراق ! class="unsortable" | خریطه ! آدی<br> ! بؤلگه‌سل آدی<br> ! مرکزی<br> ! چوْخونلوغو اوْلان میللیتلر<br> ! اهالی (۲۰۱۰)<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol1/pub-01-11.pdf|title=2010 All-Russian Population Census|date=2011-12-22|website=All-Russian Population Census|language=ru|access-date=2019-05-12|accessdate=2021-05-29|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728145129/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol1/pub-01-11.pdf}}</ref><br> ! ساحه<br> ! قۇرولوش |- <!-- 01 ---> | [[File:Flag of Adygea.svg|border|centre|150px|link=Flag of Adygea|alt=Flag of Adygea]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Adygea (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Adygea in Russia]] | [[آدیغیه|آدیغیه جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Адыгея}} <br />[[آدیغیه دیلی|آدیغیه‌جه]]: Адыгэ Республик | [[مایکوپ]] | [[چرکس‌لر]] | ۴۳۹٫۹۹۶ | {{Sort|00028748|{{Convert|7792|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۹۱-۰۷-۰۳<ref name="state-building">{{Cite book|title=State-Building in Russia: The Yeltsin Legacy and the Challenge of the Future|last=Smith|first=Gordon|publisher=M.E. Sharpe|year=1999|isbn=0-7656-0276-8|location=Armonk, United States|pages=62}}</ref> |- <!-- 02 ---> | [[File:Flag of Altai Republic.svg|border|centre|150px|link=Flag of the Altai Republic|alt=Flag of the Altai Republic]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Altai Republic.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Altai in Russia]] | [[آلتای جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Алтай}} <br />[[آلتای تورکجه‌سی|آلتایجا]]: Алтай Республика | [[قورنو-آلتایسک]] | [[آلتای‌لی‌لار]] | ۲۰۶٫۱۶۸ | {{Sort|00030528|{{Convert|92903|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۹۱-۰۷-۰۳<ref name="state-building"/> |- <!-- 03 ---> | [[File:Flag of Bashkortostan.svg|border|centre|150px|link=Flag of Bashkortostan|alt=Flag of Bashkortostan]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Bashkortostan.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Bashkortostan in Russia]] | [[باشقیردیستان|باشقیردیستان جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Башкортостан}}<br /> [[باشقیرد تورکجه‌سی|باشقیردجا]]: Башҡортостан Республикаһы | [[اوفا]] | [[باشقورت]]‌لار | ۴٫۰۷۲٫۲۹۲ | {{Sort|00110879|{{Convert|142947|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۱۹-۰۳-۲۳<ref name="tatar-bashkir">{{Cite book|title=Language Policy in the Soviet Union|last=Grenoble|first=Lenore|publisher=Springer Science & Business Media|year=2003|isbn=0-306-48083-2|location=Hanover, United States|pages=69}}</ref> |- <!-- 04 ---> | [[File:Flag of Buryatia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Buryatia|alt=Flag of Buryatia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Buryatia in Russia]] | [[بوریاتیا|بوریاتیا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Бурятия}} <br />[[بوریات دیلی|بوریاتجا]]: Буряад Улас | [[اولان‌اوده]] | [[بوریات‌لار]] | ۹۷۲٫۰۲۱ | {{Sort|3855100|{{Convert|351334|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۲۳-۰۵-۳۰<ref>{{Cite book|title=Uralic and Altaic Series|last=Rupen|first=Robert|publisher=Indiana University|year=1964|volume=37|location=Indianapolis, United States|pages=468}}</ref> |- <!-- 05 ---> | [[File:Flag of the Chechen Republic.svg|border|centre|150px|link=Flag of Chechnya|alt=Flag of Chechnya]] | [[File:Map of Russia - Chechnya (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Chechnya in Russia]] | [[چچنیستان|چچنیستان جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Чеченская Республика}}<br /> [[چچن دیلی|چچنجه]]: Нохчийн Республика | [[قروزنی]] | [[چچن‌‌لر]] | ۱٫۲۶۸٫۹۸۹ | {{Sort|00056594|{{Convert|16165|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۹۳-۰۱-۱۰^۱ |- <!-- 06 ---> | [[File:Flag of Chuvashia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Chuvashia|alt=Flag of Chuvashia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Chuvashia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Chuvashia in Russia]] | [[چوواشیستان|چوواشیستان جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Чувашская Республика}} <br /> [[چوواش تورکجه‌سی|چوواشجا]]: Чӑваш Республики | [[چبوکساری]] | [[چوواش‌لار]] | ۱٫۲۵۱٫۶۱۹ | {{Sort|00078867|{{Convert|18343|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۲۵-۰۴-۲۱<ref>{{Cite web|url=http://lawru.info/dok/1925/04/21/n1203739.htm|title=Decree of the All-Russian Central Executive Committee on 04/21/1925 "On the transformation of the Chuvash Autonomous Region into the Chuvash Autonomous Socialist Soviet Republic"|website=Legal Russia|language=ru-RU|access-date=2019-05-26|accessdate=2021-05-29|archivedate=2019-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216153501/http://lawru.info/dok/1925/04/21/n1203739.htm}}</ref> |- <!-- 07 ---> | [[File:Flag of Crimea.svg|border|centre|150px|link=Flag of Crimea|alt=Flag of Crimea]] | [[File:Map of Russia - Crimea.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Crimea in Russia]] | [[قیریم جومهوریتی]]^۲ | {{Lang-ru| Республика Крым}} <br /> {{Lang-uk| Республіка Крим}} <br /> [[قیریم تاتار تورکجه‌سی|قیریم تاتارجا]]: Къырым Джумхуриети | [[سیمفروپول]] | [[روسلار]] <br /> [[اوکراینالی‌لار]] <br /> [[قیریم تورکلری]]<ref>{{Cite web|url=http://www.interpretermag.com/why-are-only-some-non-russian-republics-led-by-members-of-their-titular-nationalities/|title=Why are Only Some Non-Russian Republics Led by Members of Their Titular Nationalities?|last=Goble|first=Paul|date=2015-11-03|website=The Interpreter|access-date=2019-05-13|accessdate=2021-05-29|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031114036/https://www.interpretermag.com/why-are-only-some-non-russian-republics-led-by-members-of-their-titular-nationalities/}}</ref> | ۱٫۹۱۳٫۷۳۱ | {{Sort|00043094|{{Convert|26081|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۲۰۱۴-۰۳-۱۸<ref name="crimea"/> |- <!-- 08 ---> | [[File:Flag of Dagestan.svg|border|centre|150px|link=Flag of Dagestan|alt=Flag of Dagestan]] | [[File:Map of Russia - Dagestan (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Dagestan in Russia]] | [[داغیستان|داغیستان جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Дагестан}} <br /> [[آوار دیلی (قافقاز دیللری)|آوارجا]]: Дагъистаналъул Жумгьурият <br /> [[دارگوا دیل‌لری|دارگواجا]]: Дагъистан Республика <br /> [[قوموق دیلی|قوموقجا]]: Дагъыстан Жумгьурият <br /> [[لزگی دیلی|لزگی‌جه]]: Республика Дагъустан | [[مخاچ‌قلعه]] | [[آوار‌لار (قافقازدیل‌لی خالق)|آوارلار]] <br /> [[دارگی‌لر]] <br />[[قوموق‌لار]] <br /> [[لزگی‌لر]] | ۲٫۹۱۰٫۲۴۹ | {{Sort|00045228|{{Convert|50270|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۲۱-۰۱-۲۰<ref name="companion">{{Cite book|title=The Statesman's Year-Book Historical Companion|url=https://archive.org/details/statesmansyearbo0000paxt_m3d5|last=Paxton|first=John|publisher=Palgrave Macmillan|year=1988|isbn=978-1-349-19448-3|location=London, United Kingdom|pages=[https://archive.org/details/statesmansyearbo0000paxt_m3d5/page/270 271]}}</ref> |- <!-- 09 ---> | [[File:Flag of Ingushetia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Ingushetia|alt=Flag of Ingushetia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Ingushetia (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Ingushetia in Russia]] | [[اینقوشتیا|اینقوشتیا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Ингушетия}} <br /> [[اینقوش دیلی|اینقوشجا]]: ГӀалгӀай Мохк | [[ماقاس]] | [[اینقوش‌لار]] | ۴۱۲٫۵۲۹ | {{Sort|00643427|{{Convert|3123|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۹۲-۰۴-۰۴<ref name="Ingush"/> |- <!-- 10 ---> | [[File:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|border|centre|150px|link=Flag of Kabardino-Balkaria|alt=Flag of Kabardino-Balkaria]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Kabardino-Balkaria.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Kabardino-Balkaria in Russia]] | [[کاباردینو-بالکاریا|کاباردینو-بالکاریا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Кабардино-Балкарская Республика}} <br /> [[کاباردا-چرکز دیلی|کابارداجا]]: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ <br /> [[قاراچای-بالکار تورکجه‌سی|قاراچای-بالکارجا]]: Къабарты-Малкъар Республика | [[نالچیک]] | [[کاباردالی‌لار]] <br /> [[بالکارلار]] | ۸۵۹٫۹۳۹ | {{Sort|00357022|{{Convert|12470|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۶-۱۲-۰۵<ref name="Caucasus">{{Cite book|title=The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus|last=Zurcher|first=Christoph|publisher=New York University Press|year=2007|isbn=978-0-8147-9724-2|location=New York, United States|pages=28–29}}</ref> |- <!-- 11 ---> | [[File:Flag of Kalmykia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Kalmykia|alt=Flag of Kalmykia]] | [[File:Map of Russia - Kalmykia (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Kalmykia in Russia]] | [[قالموقستان|قالموقستان جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Калмыкия}} <br /> [[کالمیک دیلی|کالمیکجا]]: Хальмг Таңһч | [[الیستا]] | [[کالمیک‌لار]] | ۲۸۹٫۴۸۱ | {{Sort|00131957|{{Convert|74731|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۵-۱۰-۲۲<ref name="companion"/> |- <!-- 12 ---> | [[File:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Karachay-Cherkessia|alt=Flag of Karachay-Cherkessia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Karachay-Cherkessia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Karachay-Cherkessia in Russia]] | [[قاراچای-چرکز|قاراچای-چرکز جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Карачаево-Черкесская Республика}} <br /> [[قاراچای-بالکار تورکجه‌سی|قاراچای-بالکارجا]]: Къабарты-Малкъар Республика <br /> [[کاباردا-چرکز دیلی|کابارداجا]]: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ | [[چرکسک]] | [[قاراچایلی‌لار]] <br /> [[کاباردالی‌لار]] | ۴۷۷٫۸۵۹ | {{Sort|00093028|{{Convert|14277|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۹۲-۰۷-۰۳<ref name="state-building"/> |- <!-- 13 ---> | [[File:Flag of Karelia.svg|border|centre|150px|link=Flag of the Republic of Karelia|alt=Flag of the Republic of Karelia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Karelia (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Karelia in Russia]] | [[کارلیا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Карелия}} <br /> [[کارل دیلی|کارلجه]]: Karjalan tazavaldu<ref>{{Cite journal|last=Jung|first=Hakyung|date=2012|title=Language in a Borderland: On the Official Status of Karelian Language|url=https://www.academia.edu/4892711|journal=Slavic Studies|pages=1 and 13|via=Academia}}</ref> | [[پتروزاودسک]] | [[کارل‌لر]] | ۶۴۳٫۵۴۸ | {{Sort|00103000|{{Convert|180520|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۲۳-۰۶-۲۷ |- <!-- 14 ---> | [[File:Flag of Khakassia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Khakassia|alt=Flag of Khakassia]] | [[File:Map of Russia - Khakassia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Khakassia in Russia]] | [[خاکاسیا|خاکاسیا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Хакасия}} <br />[[خاکاس تورکجه‌سی|خاکاسجا]]: Хакас Республиказы | [[آباکان]] | [[خاکاس‌لار]] | ۵۳۲٫۴۰۳ | {{Sort|00301340|{{Convert|61569|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۹۱-۰۷-۰۳<ref name="state-building"/> |- <!-- 15 ---> | [[File:Flag of Komi.svg|border|centre|150px|link=Flag of the Komi Republic|alt=Flag of the Komi Republic]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Komi (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing Komi in Russia]] | [[کومی جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Коми}} <br /> [[کومی دیلی|کومی‌جه]]: Коми Республика | [[سیکتیوکار]] | [[کومی-زیریان‌لار]] | ۹۰۱٫۱۸۹ | {{Sort|00064589|{{Convert|416774|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۶-۱۲-۰۵<ref name="companion"/> |- <!-- 16 ---> | [[File:Flag of Mari El.svg|border|centre|150px|link=Flag of Mari El|alt=Flag of Mari El]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Mari El.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Mari El in Russia]] | [[ماری ال|ماری ال جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Марий Эл}} <br /> [[هیل ماری دیلی|هیل ماریجه]]: Мары Эл Республик <br /> [[دوغو ماری دیلی|دوغو ماریجه]]: Марий Эл Республик | [[یوشکار اولا]] | [[ماری‌‌لر]] | ۶۹۶٫۴۵۹ | {{Sort|00065300|{{Convert|23375|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۶-۱۲-۰۵<ref name="companion"/> |- <!-- 17 ---> | [[File:Flag of Mordovia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Mordovia|alt=Flag of Mordovia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Mordovia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Mordovia in Russia]] | [[موردوویا|موردوویا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Мордовия}} <br /> [[موکشان دیلی|موکشانجا]]: Мордовия Pеспубликась <br /> [[ارزیان دیلی|ارزیانجا]]: Мордовия Республикась | [[سارانسک]] | [[موردوین‌لر]] | ۸۳۴٫۷۵۵ | {{Sort|00002586|{{Convert|26128|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۴-۱۲-۲۰<ref>{{Cite book|title=Stalin's Terror Revisited|last=Ilič|first=Melanie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2006|isbn=978-0-230-59733-4|location=New York, United States|pages=164}}</ref> |- <!-- 18 ---> | [[File:Flag of North Ossetia.svg|border|centre|150px|link=Flag of North Ossetia–Alania|alt=Flag of North Ossetia–Alania]] | [[File:Map of Russia - North Ossetia (Alania).svg|border|centre|150px|alt=Map showing North Ossetia–Alania in Russia]] | [[شومالی اوستیا-آلانیا|شومالی اوستیا-آلانیا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Северная Осетия–Алания}} <br /> [[اوستین دیلی|اوستینجه]]: Республикӕ Цӕгат Ирыстон–Алани | [[ولادی‌قفقاز]] | [[اوستین‌لر]] | ۷۱۲٫۹۸۰ | {{Sort|00013812|{{Convert|7987|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۶-۱۲-۰۵<ref name="Caucasus"/> |- <!-- 19 ---> | [[File:Flag of Sakha.svg|border|centre|150px|link=Flag of the Sakha Republic|alt=Flag of the Sakha Republic]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Sakha (Yakutia) (Crimea disputed).svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Sakha Republic in Russia]] | [[ساخا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Саха}} <br /> [[ساخا تورکجه‌سی|ساخاجا]]: Саха Өрөспүүбүлүкэтэ | [[یاکوتسک]] | [[یاقوتلار]] | ۹۵۸٫۵۲۸ | {{Sort|00041543|{{Convert|3083523|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۲۲-۰۴-۲۷ |- <!-- 20 ---> | [[File:Flag of Tatarstan.svg|border|centre|150px|link=Flag of Tatarstan|alt=Flag of Tatarstan]] | [[File:Map of Russia - Tatarstan.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Tatarstan in Russia]] | [[تاتاریستان|تاتاریستان جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Татарстан}} <br /> [[تاتار تورکجه‌سی|تاتارجا]]: Татарстан Республикасы | [[قازان]] | [[تاتارلار]] | ۳٫۷۸۶٫۴۸۸ | {{Sort|00323802|{{Convert|67847|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۲۰-۰۶-۲۵<ref name="tatar-bashkir"/> |- <!-- 21 ---> | [[File:Flag of Tuva.svg|border|centre|150px|link=Flag of Tuva|alt=Flag of Tuva]] | [[File:Map of Russia - Tuva.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Tuva in Russia]] | [[تووا|تووا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Республика Тыва}} <br /> [[تووا تورکجه‌سی|توواجا]]: Тыва Республика | [[کیزیل]] | [[تووا‌لار]] | ۳۰۷٫۹۳۰ | {{Sort|00312685|{{Convert|168604|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۶۱-۱۰-۱۰<ref name="Tuva"/> |- <!-- 22 ---> | [[File:Flag of Udmurtia.svg|border|centre|150px|link=Flag of Udmurtia|alt=Flag of Udmurtia]] | [[File:Map of Russia (2014–2022) - Udmurtia.svg|border|centre|150px|alt=Map showing Udmurtia in Russia]] | [[اودمورتیا|اودمورتیا جومهوریتی]] | {{Lang-ru| Удмуртская Республика}} <br /> [[اودمورت دیلی|اودمورتجا]]: Удмурт Элькун | [[ایژوسک]] | [[اودمورت‌لار]] | ۱٫۵۲۱٫۴۲۰ | {{Sort|00092090|{{Convert|42061|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | ۱۹۳۴-۱۲-۲۸ |- | colspan="9"|'''آچیقلاما''': ۱. ۱۹۹۱–۲۰۰۰-جی ایللر آراسیندا [[چچن ایچکریا جومهوریتی]] اوْلاراق روسیه‌دن باغیمسیز شکیلده ایداره اوْلوندو. <br /> ۲. ۲۰۱۴-جی ایلده [[روسیه‌نین قیریمی ایلحاق ائتمه‌سی|قیریم روسیه فدراسیونونا ایلحاق ائدیلدی]]؛ بین الخالق ایجماعلارین اکثریتی طرفیندن [[اوکراین]]‌ین بیر حیصه‌سی کیمی تانینیر. |} ==قایناقلار== {{قایناق}} {{روسیه‌نین ان اۆست دۆزئی ایداری بیریملری}} [[بؤلمه:روسیه جومهوریتلری]] ik2o0elrjr10wlmlt8z2mcbzhlq5lsg 0 592274 1587936 1554963 2026-05-11T22:44:08Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587936 wikitext text/x-wiki {{Infobox province or territory of Canada | name = پرنس ادوارد آداسی{{جب}}شاهزاده ادوارد آداسی | settlement_type = [[کانادانین اوستانلاری و اراضیلاری|اوستان]] | other_name = {{Native name|fr|Île-du-Prince-Édouard}}<br>{{Native name|gd|Eilean a ’Phrionnsa}} | government_type = [[مشروطیت]] | governing_body = [[Government of Prince Edward Island]] | image_flag = Flag of Prince Edward Island.svg | image_shield = Coat of arms of Prince Edward Island, Canada.svg | motto = {{Lang-la|Parva sub ingenti}}<small><br/>(''The small protected by the great'')</small><br />{{Small|({{Native name|fr|Les petits sous la protection des grands}})}} | image_map = Prince Edward Island in Canada (special marker) 2.svg | Label_map = yes | coordinates = {{Coord|46|30|00|N|63|00|00|W|type:adm1st_scale:30000000_region:CA-PE_source:http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/BACBM|display=inline,title}} | official_lang = [[اینگیلیس دیلی]] (''[[de facto]]'')<ref>{{cite web | title = The Legal Context of Canada's Official Languages | publisher = University of Ottawa | url = https://slmc.uottawa.ca/?q=english_french_legal | access-date = March 7, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171010214715/https://slmc.uottawa.ca/?q=english_french_legal | archive-date = October 10, 2017 | url-status = dead | accessdate = 2021-06-13 | archivedate = 2017-10-10 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171010214715/https://slmc.uottawa.ca/?q=english_french_legal }}</ref> | capital = [[Charlottetown]] | largest_city = Charlottetown | largest_metro = Charlottetown | Premier = [[Dennis King (Canadian politician)|Dennis King]] | PremierParty = [[Progressive Conservative Party of Prince Edward Island|PC]] | Viceroy = [[Antoinette Perry (vicereine)|Antoinette Perry]] | ViceroyType = Lieutenant Governor | Legislature = Legislative Assembly of Prince Edward Island | area_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/phys01-eng.htm|title=Land and freshwater area, by province and territory.|publisher=Statistics Canada |date=February 1, 2005 |access-date=August 5, 2012}}</ref> | area_rank = 13th | area_total_km2 = 5660 | area_land_km2 = 5660 | area_water_km2 = 0 | PercentWater = 0 | population_demonym = Prince Edward Islander, Islander PEIer | population_rank = 10th | population_total = 142907<!-- 2016 StatCan federal census population only per [[WP:CANPOP]]. Do not update until 2021 census population. Use "Population_est" below for latest StatCan quarterly estimate. --> | population_ref = | population_as_of = ۲۰۱۶ | population_est = 159819<!-- Latest StatCan quarterly estimate only. --> | pop_est_as_of = 2021 Q1 | pop_est_ref =<ref name=StatCan2016Q1Est>{{cite web | url=http://www5.statcan.gc.ca/cansim/a26?lang=eng&retrLang=eng&id=0510005&paSer=&pattern=&stByVal=1&p1=1&p2=31&tabMode=dataTable&csid= | title=Population by year of Canada of Canada and territories | publisher=[[Statistics Canada]] | date=September 26, 2014 | access-date=September 29, 2018 | accessdate=2021-06-13 | archivedate=2016-06-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160619182727/http://www5.statcan.gc.ca/cansim/a26?lang=eng&retrLang=eng&id=0510005&paSer=&pattern=&stByVal=1&p1=1&p2=31&tabMode=dataTable&csid= }}</ref> | DensityRank = 1st | Density_km2 = 25.1<ref name="poppei"/> | GDP_year = 2017 | GDP_total = 6.652 billion | GDP_rank = 10th | GDP_per_capita = C$36,740 | GDP_per_capita_rank = 13th | AdmittanceOrder = 8th | AdmittanceDate = July 1, 1873 | HouseSeats = 4 | SenateSeats = 4 | timezone1 = [[Atlantic Time Zone|Atlantic]] | utc_offset1 = -04:00 | PostalAbbreviation = PE | PostalCodePrefix = [[List of C Postal Codes of Canada|C]] | area_code = [[Area code 902|902]] | iso_code = CA-PE | website = www.princeedwardisland.ca | flower = [[Pink lady's slipper]] | tree = [[قیرمیزی پالید]] | bird = [[Blue jay]] |HDI=0.908<ref name=":0">{{Cite web|title=Sub-national HDI - Subnational HDI - Global Data Lab|url=https://globaldatalab.org/shdi|access-date=2020-06-18|website=globaldatalab.org}}</ref> — <span style="color:#090">Very high</span>|HDI_rank=5th|HDI_year=2018}} '''پرنس ادوارد آداسی''' یادا '''شاهزاده ادوارد آداسی''' ({{اینگیلیسجه|'''Prince Edward Island'''}}) ('''PEI''') [[کانادا]] [[کانادانین اوستانلاری و اراضیلاری|اوستانلاریندان]] بیری دیر. ==نوتلار== {{Notelist}} ==قایناقلار== {{قایناق}} {{Refbegin|30em}} *{{cite book|title= The Island Acadians, 1720–1980|url= https://archive.org/details/islandacadians170000arse|last= Arsenault|first= Georges|year= 1989|publisher= Ragweed Press|location= [[Charlottetown]]|isbn= 978-0-920304-81-5|oclc= 42887917}} *{{cite book|title= Exploring Island History: A Guide to the Historical Resources of Prince Edward Island|last= Baglole|first= Harry|year= 1977|publisher= Ragweed Press|location= [[Belfast, Prince Edward Island|Belfast, P.E.I.]]|isbn= 978-0-920304-01-3|oclc= 4114534|url-access= registration|url= https://archive.org/details/exploringislandh0000unse}} *{{cite book |title= Canada's Smallest Province: A History of Prince Edward Island|last= Bolger|first= Francis|year= 1973|publisher= Prince Edward Island 1973 Centennial Commission|location= [[Charlottetown]]|oclc= 1031515}} Also under {{OCLC|223434609}} *{{cite book|title= Prince Edward Island : an (un)authorized history|last= Beck|first= E. Boyde|author2= Burden, P. John|year= 1996|publisher= Acorn Press|location= [[Charlottetown]]|isbn= 978-0-9698606-1-7|oclc= 36817364|url= https://archive.org/details/princeedwardisla00beck}} *{{cite book|title= Land, settlement, and politics on eighteenth-century Prince Edward Island|last= Bumsted|first= J. M.|year= 1987|publisher= [[McGill-Queen's University Press]]|location= [[کینقزتون، اونتاریو]]|isbn= 978-0-7735-0566-7|oclc= 17199722|url= https://archive.org/details/landsettlementpo0000bums|url-access= registration|access-date= September 16, 2009}} *{{cite book |title= Three Centuries and the Island. A Historical Geography of Settlement and Agriculture in Prince Edward Island, Canada|last= Clark|first= Andrew Hill|year= 1959|publisher= [[University of Toronto Press]]|location= [[تورونتو]]|oclc= 203962}} A very broad look at the historical geography of P.E.I. *{{cite EB1922 |wstitle=Prince Edward Island |last1= Griffith |first1= William L. |last2= |first2= }} *{{cite book|title= Drive Dull Care Away: Folksongs from Prince Edward Island|last= Ives|first= Edward D.|year= 1999|publisher= Institute of Island Studies|location= [[Charlottetown]]|isbn= 978-0-919013-34-6|oclc= 123276052|url= https://archive.org/details/drivedullcareawa0000ives|url-access= registration|access-date= September 16, 2009}} *{{cite book|last1=Johnston|first1=A. J. B.|last2=Francis|first2=Jesse|title=Ni'n na L'nu: The Mi'kmaq of Prince Edward Island|year=2013|location= Charlottetown|publisher=Acorn Press|isbn=978-1-894838-93-1}} *{{cite book|title= Church politics and education in Canada : the P.E.I. experience|last= MacKinnon|first= Frank|year= 1995|publisher= Detselig Enterprises|location= [[کلگری]]|isbn= 978-1-55059-104-0|oclc= 35292426|url-access= registration|url= https://archive.org/details/churchpoliticsed0000mack}} *{{cite book |title= The Life of the Party: A History of the Liberal Party in Prince Edward Island|url= https://archive.org/details/lifeofpartyhisto0000mack|last= MacKinnon|first= Wayne|year= 1973|publisher= [[Prince Edward Island Liberal Party]]|location= [[Summerside, Prince Edward Island|Summerside, P.E.I.]]}} *{{cite book|title= A people's history of Prince Edward Island|url= https://archive.org/details/peopleshistoryof0000shar|last= Sharpe|first= Errol|year= 1976|publisher= Steel Rail|location= [[تورونتو]]|isbn= 978-0-88791-003-6|oclc= 2893908}} *{{cite book|title= The Garden transformed: Prince Edward Island, 1945-1980|author1= Verner Smitheram|author2= David Milne|author3= Satadal Dasgupta|year= 1982|publisher= Ragweed Press|location= [[Charlottetown]]|isbn= 978-0-920304-10-5|oclc= 9469420|url= https://archive.org/details/gardentransforme0000unse}} *{{cite book|title= Responsible Government in Prince Edward Island: A Triumph of Self-Government under the Crown|last= Livingston|first= Walter Ross|year= 1931|publisher= [[University of Iowa Press]]|location= [[آیووا سیتی، آیووا]]|oclc= 1678512|url= https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=29232556|access-date= September 16, 2009|archive-date= 2009-10-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20091018175134/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=29232556|url-status= dead}} *{{cite book |title= The Island and Confederation: the end of an era|last= Weale|first= David|author2=Baglole, Harry|year= 1973|publisher= Williams and Crue|location= [[Summerside, Prince Edward Island|Summerside, P.E.I.]]|oclc= 1340051}} {{Refend}} ==لینکلر== {{آمبار بؤلمه|پرنس ادوارد آداسی}} {{Wikivoyage}} *[https://www.princeedwardisland.ca/ The Government of Prince Edward Island Government official website] *[http://islandarchives.ca/ University of Prince Edward Island Digital Historical Archives] *{{Curlie|Regional/North_America/Canada/Prince_Edward_Island}} *[https://www.tourismpei.com/ The Government Prince Edward Island Visitor's Guide] *[http://archives.cbc.ca/IDD-1-73-906/politics_economy/elections_pei/ CBC Digital Archives – PEI Elections: Liberal landslides and Tory tides] *[http://www.confederationbridge.com/ Confederation Bridge] *[http://www.city.charlottetown.pe.ca/ City of Charlottetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102084949/http://city.charlottetown.pe.ca/ |date=2013-11-02 }} *[http://www.peiinfo.com/ PEI info] *[http://www.mcpei.ca/ Mi'kmaq Confederacy home page] {{Authority control}} [[بؤلمه:پرنس ادوارد آداسی| ]]<!--please leave the empty space as standard--> [[بؤلمه:۱۸۷۳ - جو ایلینده کانادا اؤلکه‌سینده یارانانلار]] [[بؤلمه:آتلانتیک کانادا]] [[بؤلمه:بریتانیا قوزئی آمریکاسی]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:The Maritimes]] [[بؤلمه:۱۸۷۳ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:کانادا اوستانلاری]] [[Category:North Atlantic islands of Canada|Prince]] 6eei3nky6hq49u71ssic7nkq7v02g3p 0 604392 1587918 1554327 2026-05-11T22:09:41Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587918 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walt Disney | image = Walt Disney 1946.JPG | caption = Disney in 1946 | birth_name = Walter Elias Disney | birth_date = {{Birth date|1901|12|5}} | birth_place = [[Chicago, Illinois]], U.S. | death_date = {{Death date and age|1966|12|15|1901|12|5}} | death_place = [[Burbank, California]], U.S. | title = [[President (corporate title)|President]] of [[The Walt Disney Company]]<ref>{{cite news|date=September 11, 1945|title= Disney to Quit Post at Studio|url=https://www.newspapers.com/image/380710879/|work=Los Angeles Times}}</ref> | occupation = {{Flatlist| * Entrepreneur * animator * voice actor * film producer }} | relations = See [[Disney family]] | awards = {{Plainlist| * 26 [[Academy Awards]]<br />(22 competitive, 4 honorary) * 3 [[Golden Globe Award]]s * 1 [[Emmy Award]] }} | signature = Walt Disney 1942 signature.svg }} '''والتر الیاس «والت» دیزنی''' ({{اینگیلیسجه|Walter Elias "Walt" Disney}}) (دوغوم ۵ دسامبر ۱۹۰۱ [[شیکاقو]] – اؤلوم ۱۵ دسامبر ۱۹۶۶ [[کالیفورنیا]]) بیر [[آمریکا]]<nowiki>لی</nowiki> تاجیر، [[کاریکاتورچی]]، [[فیلم یؤنتمنی]]، [[سناریو‌یازان]] و [[دوبلور]] ایدی. والتین بؤیوک ایشلرینن [[میکی موس]] اثری دیر 1923ـ1933 [[آخچا قار قیز و 7 کوتول|آقچا قارلیق قیز و 7 کوتول]] و [[پینوکیو]] و چوخلی اثرلر. ==قالری== <gallery> فایل:Walt Disney NYWTS.jpg|بندانگشتی|والت دیزنی فایل:Walt Disney Concert Hall, LA, CA, jjron 22.03.2012.jpg|بندانگشتی|والت دیزنی کنسرت سالونو فایل:Mickey Mouse star in Walk of Fame.jpg|بندانگشتی|میکی موس فایل:Snow White and the Seven Dwarfs trailer (1937).webm|بندانگشتی|آقچا قارلیق و 7 کوتول فایل:Pinocchio paradox.png|بندانگشتی|پینوکیو </gallery> ==اتک یازیلار== {{اتک‌یازی}} ==قایناقلار== * {{cite book|last1=Barrier|first1=J. Michael|author-link=Michael Barrier|title=Hollywood Cartoons: American Animation in Its Golden Age|url=https://books.google.com/books?id=zDJXnzMh7bkC&pg=PP1|year=1999|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-503759-3}} * {{cite book|last1=Barrier|first1=J. Michael|author-link=Michael Barrier|title=The Animated Man: A Life of Walt Disney|year=2007|publisher=University of California Press|location=Oakland, CA|isbn=978-0-520-24117-6|url=https://archive.org/details/animatedmanlifeo00barr|url-access=registration|quote=Buckaroo Bugs'.}} * {{cite book|last=Beard|first=Richard R.|title=Walt Disney's EPCOT Center: Creating the New World of Tomorrow|url=https://books.google.com/books?id=VpzpAAAAMAAJ|year=1982|publisher=Harry N. Abrams|location=New York, NY|isbn=978-0-8109-0821-5}} * {{cite book|last=Broggie|first=Michael|author-link=Michael Broggie|title=Walt Disney's Railroad Story: The Small-Scale Fascination That Led to a Full-Scale Kingdom|url=https://books.google.com/books?id=BupsDEZOLYUC&pg=PP1|year=2006|publisher=Carolwood Pacific|location=Marceline, MO|isbn=978-0-9758584-2-4}} * {{cite book|last=Canemaker|first=John|title=Walt Disney's Nine Old Men and the Art of Animation|url=https://books.google.com/books?id=YxYRAQAAMAAJ|year=2001|publisher=Disney Editions|location=Burbank, CA|isbn=978-0-7868-6496-6}} * {{cite book|last1=Ceplair|first1=Larry|last2=Englund|first2=Steven|title=The Inquisition in Hollywood: Politics in the Film Community, 1930–1960|url=https://archive.org/details/bub_gb_HvC3WaGZF3UC|year=1983|publisher=University of California Press|location=Oakland, CA|isbn=978-0-520-04886-7}} * {{cite book|last1=Cohen|first1=Karl F.|title=Forbidden Animation: Censored Cartoons and Blacklisted Animators in America|url=https://books.google.com/books?id=GXhzAQAAQBAJ&pg=PP1|year=2004|publisher=McFarland|location= Jefferson, NC|isbn=978-1-4766-0725-2}} * {{cite book|last=Dobson|first=Nichola|title=Historical Dictionary of Animation and Cartoons|url=https://books.google.com/books?id=ONfIedLRIZMC&pg=PP1|year=2009|publisher=Scarecrow Press|location=Plymouth, Devon|isbn=978-0-8108-6323-1}} * {{cite book|last=Eliot|first=Marc|title=Walt Disney: Hollywood's Dark Prince|url=https://books.google.com/books?id=fn_WAAAAMAAJ|year=1995|publisher=André Deutsch|location=London|isbn=978-0-233-98961-7}} * {{cite book|last1=Finch|first1=Christopher|title=The Art of Walt Disney from Mickey Mouse to the Magic Kingdom|url=https://archive.org/details/artofwaltdisney0000chri|year=1999|publisher=Virgin Books|location=London|isbn=978-0-7535-0344-7}} * {{cite book|last=Gabler|first=Neal|author-link=Neal Gabler|title=Walt Disney: The Biography|year=2006|publisher=Aurum|location=London|isbn=978-1-84513-277-4}} * {{cite book|last1=Hollis|first1=Tim|last2=Ehrbar|first2=Greg|title=Mouse Tracks: The Story of Walt Disney Records|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=jGdpWCTdb-IC&pg=PP1|publisher=University Press of Mississippi|location=Jackson, MS|isbn=978-1-61703-433-6}} * {{cite book|last1=Korkis|first1=Jim|title=Who's Afraid of the Song of the South?|year=2012|publisher=Theme Park Press|location=Dallas, TX|isbn=978-0-9843415-5-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/whosafraidofsong0000kork}} * {{cite book|last=Krasniewicz|first=Louise|title=Walt Disney: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=lZ3vTgpHgFoC&pg=PP1|year=2010|publisher=Greenwood Publishing|location=Santa Barbara, CA|isbn=978-0-313-35830-2}} * {{cite journal|last=Langer|first=Mark|title=Disney, Walt|url=http://www.anb.org/articles/18/18-00309.html|journal=American National Biography|access-date=April 11, 2016|year=2000}} {{subscription}} * {{cite book|last1=Lee|first1=Newton|author-link1=Newton Lee|last2=Madej|first2=Krystina|title=Disney Stories: Getting to Digital|url=https://books.google.com/books?id=E9GVJJqNjGAC&pg=PR4|year=2012|publisher=Springer Science & Business Media|location=Tujunga, CA|isbn=978-1-4614-2101-6}} * {{cite book|last=Mannheim|first=Steve|title=Walt Disney and the Quest for Community|url=https://books.google.com/books?id=ZfufCwAAQBAJ&pg=PP1|year=2016|publisher=Routledge|location=Abingdon, Oxon|isbn=978-1-317-00058-7}} * {{cite book|last=Mosley|first=Leonard|author-link=Leonard Mosley|title=Disney's World|url=https://books.google.com/books?id=eaKoZtJqPc0C&pg=PP1|year=1990|publisher=Scarborough House|location=Lanham, MD|isbn=978-1-58979-656-0}} * {{cite book|last=Nichols|first=Catherine|title=Alice's Wonderland: A Visual Journey Through Lewis Carroll's Mad, Mad World|url=https://books.google.com/books?id=vPPUBAAAQBAJ&pg=PP1|year=2014|publisher=Race Point Publishing|location=New York|isbn=978-1-937994-97-6}} * {{cite book|last1=Norman|first1=Floyd|author-link=Floyd Norman|title=Animated Life: A Lifetime of Tips, Tricks, Techniques and Stories from a Disney Legend|url=https://books.google.com/books?id=mRz1f96psuwC&pg=PP1|year=2013|publisher=Focal Press|location=Burlington, MA|isbn=978-0-240-81805-4}} * {{cite journal|last1=Painter|first1=Nell Irvin|title=Was Marie White? The Trajectory of a Question in the United States|journal=The Journal of Southern History|date=February 2008|volume=74|issue=1|pages=3–30}} * {{cite book|last=Pierce|first=John J.|title=Foundations of Science Fiction: A Study in Imagination and Evolution|url=https://archive.org/details/foundationsofsci00pier|url-access=registration|year=1987|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-25455-0}} * {{cite book|last1=Schickel|first1=Richard|author-link=Richard Schickel|title=The Disney Version: The Life, Times, Art and Commerce of Walt Disney|url=https://books.google.com/books?id=3yY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=Pavilion Books|location=London|isbn=978-1-85145-007-7}} * {{cite book|last=Schmadel|first=Lutz D.|title=Dictionary of Minor Planet Names|year=2003|publisher=Springer Science & Business Media|location=Heidelberg|url=https://books.google.com/books?id=VoJ5nUyIzCsC&pg=PP1|isbn=978-3-540-00238-3}} * {{cite book|last=Telotte|first=Jay P.|title=The Mouse Machine: Disney and Technology|url=https://books.google.com/books?id=6pA45zYWgYQC&pg=PP1|date=June 2, 2008|publisher=University of Illinois Press|location=Urbana, IL|isbn=978-0-252-09263-3}} * {{cite book|last=Thomas|first=Bob|author-link=Bob Thomas (reporter)|title=Walt Disney: An American Original|url=https://books.google.com/books?id=oIElNyj_cJkC|publisher=Disney Editions|year=1994|orig-year=1976|location=New York|isbn=978-0-7868-6027-2}} * {{cite book|last1=Thomas|first1=Frank|author1-link=Frank Thomas (animator)|last2=Johnston|first2=Ollie|author2-link=Ollie Johnston|title=The Illusion of Life: Disney Animation|url=https://archive.org/details/illusionoflifedi0000thom|year=1995|orig-year=1981|location=New York|publisher=Hyperion|isbn=978-0-7868-6070-8}} * {{cite book|last=Tomlinson|first=John|title=Cultural Imperialism: A Critical Introduction|url=https://books.google.com/books?id=0CFMS0z5-gcC&pg=PP1|year=2001|publisher=A&C Black|location=London|isbn=978-0-8264-5013-5}} * {{cite journal|last1=Watts|first1=Steven|title=Walt Disney: Art and Politics in the American Century|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-history_1995-06_82_1/page/84|journal=The Journal of American History|date=June 1995|volume=82|issue=1|pages=84–110|jstor=2081916|doi=10.2307/2081916}} * {{cite book|last1=Watts|first1=Steven|title=The Magic Kingdom: Walt Disney and the American Way of Life|url=https://books.google.com/books?id=I6q6PinOBcQC&pg=PP1|year=2013|publisher=University of Missouri Press|location=Columbia, MO|isbn=978-0-8262-7300-0}} * {{cite book|last1=Williams|first1=Pat|last2=Denney|first2=James|last3=Denney|first3=Jim|title=How to Be Like Walt: Capturing the Disney Magic Every Day of Your Life|url=https://archive.org/details/howtobelikewalt0000will|url-access=registration|year=2004|publisher=Health Communications|location=Deerfield Beach, FL|isbn=978-0-7573-0231-2}} * {{cite book|last=Withrow|first=Steven|title=Secrets of Digital Animation|url=https://books.google.com/books?id=XojpGlFvAq0C&pg=PP1|year=2009|publisher=RotoVision|location=Mies, Switzerland|isbn=978-2-88893-014-3}} {{Refend}} ==ائشیک باغلانتیلار== * {{IMDb name|370|Walt Disney}} * {{Tcmdb name}} * [http://www.waltdisney.org/ The Walt Disney Family Museum] * [http://www.thewaltdisneybirthplace.org/ The Walt Disney Birthplace] * {{The Interviews people|walt-disney}} * [https://vault.fbi.gov/walter-elias-disney FBI Records: The Vault – Walter Elias Disney] from the [[Federal Bureau of Investigation]] {{S-start}} {{s-bef|before=none}} {{s-ttl|title=[[Mickey Mouse|Voice of Mickey Mouse]]|years=1928–1947; 1955–1959}} {{s-aft|after=[[Jimmy MacDonald (sound effects artist)|James MacDonald]]}} {{S-end}} {{Navboxes | title = Awards for Walt Disney | list = {{Academy Honorary Award}} {{Cecil B. DeMille Award 1952–1975}} {{Honorary César}} {{Thalberg Award}} {{1986 Television Hall of Fame}} {{Winsor McCay Award 1970s}} }} {{Subject bar | portal1 = Animation | portal2 = Biography | portal3 = Disney | portal4 = Film | portal5 = Greater Los Angeles | portal6 = Television | portal7 = United States | commons = y | d = Q8704 | q = y}} {{authority control}} {{مین مقاله}} glz670o98xxaxxl3zealmv91fkxgq90 0 604613 1587951 1576211 2026-05-11T23:16:48Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587951 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = بیرینجی سلیمان | title = [[خلیفه‌لر لیستی|ایسلام خلیفه‌سی]]<br/>[[امیرالمؤمنین]]<br/>[[ایکی موقدس مسجیدین خادیمی]]<br/>[[سزار (عونوان)|قیصر روم]]<br/>[[غازی]]<br/>[[خان (عونوان)|خان]] | titletext = | more = | type = | image = EmperorSuleiman.jpg | image_size = 220px | alt = | caption = | moretext = | succession = [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|۱۰-جو عثمانلی سولطانی]] | reign = ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰– ۷ سپتامبر ۱۵۶۶ | coronation = | cor-type = | predecessor = [[بیرینجی سلیم]] | successor = [[ایکینجی سلیم]] |succession2= [[خلیفه‌لر لیستی|۷۵-جی ایسلام خلیفه‌سی]] |reign-type2=حؤکۆم |reign2={{nowrap|۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰– ۷ سپتامبر ۱۵۶۶}} |predecessor2=[[بیرینجی سلیم]] |successor2=[[ایکینجی سلیم]] | birth_date = ۶ نوْوامبر ۱۴۹۴ | birth_place = [[ترابزون]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | death_date = {{death date and age|1566|9|7|1494|11|6|df=y}} | death_place = [[زیگتوار]]، [[ماجاریستان شاهلیغی]] | burial_date = | burial_place = [[سلیمانیه مسجیدی]]، [[ایستانبول]] | spouse-type = حیات یولداشی | spouse = [[فولانه خاتون]]<br>[[گولفم خاتون]]<br>[[ماه‌دوران سولطان]]<br>[[خرم سولطان]] | issue = [[شاهزاده محمود (بیرینجی سلیمان اوغلو)|شاهزاده محمود]]<br>[[فاطمه‌نور سولطان (بیرینجی سلیمان قیزی)|فاطمه‌نور سولطان]]<br>[[شاهزاده مصطفی]]<br>[[شاهزاده مراد (بیرینجی سلیمان اوغلو)|شاهزاده مراد]]<br>[[شاهزاده محمد (بیرینجی سلیمان اوغلو)|شاهزاده محمد]]<br>[[مهرماه سولطان]]<br>[[شاهزاده عبدالله (بیرینجی سلیمان اوغلو)|شاهزاده عبدالله]]<br>[[ایکینجی سلیم]]<br>[[شاهزاده بایزید (بیرینجی سلیمان اوغلو)|شاهزاده بایزید]]<br>[[راضیه سولطان (بیرینجی سلیمان قیزی)|راضیه سولطان]]<br>[[شاهزاده جهانگیر (بیرینجی سلیمان اوغلو)|شاهزاده جهانگیر]] | full name = سلیم اوْغلو سلیمان | house = [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی]] | house-type = سولاله | father = [[بیرینجی سلیم]] | mother = [[عایشه حفصه سولطان]] | religion = [[ایسلام]] | signature_type = [[طوغرا]] | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} '''بیرینجی سلیمان''' ([[عثمانلی تورکجه‌سی|عثمانلیجا]]: سلیمان اول‎؛ د. ۶ نوْوامبر ۱۴۹۴، [[ترابزون]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] - اؤ. ۷ سپتامبر ۱۵۶۶، [[زیگتوار]]، [[ماجاریستان شاهلیغی]]) یا دا '''قانونی سولطان سلیمان''' و یا باتی دونیاسیندا تانینان آدی ایله '''مؤحتشم سلیمان'''، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون ۱۰-جو [[عثمانلی سولطان‌لاری‌نین لیستی|سولطانی]] و ۷۵-جی [[خلیفه‌لر لیستی|ایسلام خلیفه‌سی]] دیر.<ref>{{cite book |last=Tüzün |first=Güler |title=Tarihte Olağanüstü Kişiler {{!}} Muhteşem Süleyman|date=2004 |publisher=Ana Yayıncılık |isbn= 975-7760-83-8 |pages=sf. 19}}</ref><ref>{{cite book |last=Tüzün |first=Güler |title=Britannica Bilgi Hazinesi {{!}} Kanuni |date= 2008 |publisher= Sabah |isbn= 975-7930-32-6 |pages=sf. 477}}</ref> ۱۵۲۰-دن ۱۵۶۶-داکی اؤلومونه قدر، تقریباً ۴۶ ایل بوْیونجا عثمانلی ایمپیراتورلوغونا حؤکم ائتدی. توْپلامدا ۱۳ دفعه سفره چیخدی و سلطنتی‌نین ۱۰ ایل، ۱ آیی‌نی سفرلرده کئچیردی.<ref>{{cite journal|last=Sakaoğlu|first=Necdet|title=Kanunî 10 yılını seferlerde 36 yılını sarayda geçirdi|work= NTV Tarih |date=December 2012| volume=47|pages=20}}</ref> [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]ندا ان اۇزون مۆدت حؤکوم سۆرن، ان چوْخ سفره چیخان و ان اۇزون مۆدت سفر یاپان سولطان دیر.<ref>{{cite web|url=https://tarihdergi.com/kulturde-ve-askeriyede-magnifique-bir-donem/|title=Kültürde ve askeriyede ‘Magnifique’ bir dönem|date=September 2020|work=İlber Ortaylı|publisher=Tarih Dergisi}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''قانونی سولطان سلیمان''، ۱۵۲۰ تاریخینده آتاسی [[بیرینجی سلیم|یاووز سولطان سلیم]]ین وفاتیندان سوْنرا تخته چیخدی. باتی‌دا [[اورتا اوروپا]] و [[آرالیق دنیزی]]نده کی خریستیان گوجلره قارشی بیر چوْخ سفرلر ائدیب، ۱۵۲۱ده [[بلقراد]]ی، ۱۵۲۲ده [[رودوس|رودوس آداسی]]‌نی، ۱۵۲۶دا [[ماجاریستان شاهلیغی|ماجاریستان]]ین بؤیوک بیر بؤلومونو، ۱۵۳۸ده [[بوغدان]] (ایندیکی [[مولداوی]])‌نی، ۱۵۴۱ [[بودین موحاصیره‌سی (۱۵۴۱)|بودین]] و ۱۵۴۳ [[استرقون موحاصیره‌سی|استرقون]] موحاصیره‌لری ایله قالان ماجار توْپراقلاری‌نی [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو|عثمانلی]] سرحدلرینه قاتمیشدیر. ۱۵۲۹ دا [[اوتریش آرشیدوکلوغو]]نون باشکندی [[ویئن]] شهری‌نی موحاصیره ائتسه‌ده، موختلیف نه‌دنلردن اۇغورسوزلوقلا نتیجه‌لنمیشدیر. دوْغودا ایسه [[صفوی ایمپیراتورلوغو]] ایله گئدن ساواش و دؤیوشلردن سوْنرا [[اورتا دوغو]]نون بؤیوک بیر بؤلومونو ایداره‌سی آلتینا آلمیشدیر. [[آفریقا]]دا ایمپیراتورلوق سرحدلری‌نی [[الجزاییر]]ه قدر اۇزاتمیش، [[عثمانلی دونانماسی]] ایله [[آرالیق دنیزی]] و [[قیرمیزی دنیز]]ین ساحیل‌لری‌نی فتح ائتمیشدیر.<ref>Mansel, Phillip; s. 61</ref> باباسی [[بیرینجی سلیم|یاووز سولطان سلیم]]‌دن آلدیغی ۶٬۵۵۷٬۰۰۰ km²-لیک دؤولتی، اوْغلو [[ایکینجی سلیم]]ه ۱۴٬۸۹۳٬۰۰۰ km² اوْلاراق میراث بۇراخمیش، قیساجاسی آلتین چاغی‌نی یاشاتمیشدیر.<ref>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |url=https://archive.org/details/agoston-and-masters-enc-of-ott-empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref> نهایت [[زیگتوار موحاصیره‌سی]]‌نین سوْنلانماسیندان بیر گۆن اؤنجه ۷ سپتامبر ۱۵۶۶ تاریخینده، ۷۱ یاشیندا طبیعی نه‌دنلردن اوْردوگاه‌دا وفات ائتمیش دیر و یئرینه اوْغلو [[ایکینجی سلیم]] کئچمیشدیر.<ref>Yılmaz Öztuna, Ötüken Yayınlar, Mayıs 2016, İstanbul, Yayın No:572. Sayfa 141</ref> == صنعت‌له علاقه‌سی == ''قانونی سولطان سلیمان'' عئینی زاماندا سئچکین بیر [[شاعیر]] و [[زرگر (صنعت)|زرگر]] ایدی. اوْ ''عثمانلی ایمپیراتورلوغو''نون [[اینجه‌صنعت]]، [[ادبیات]] و [[معمارلیق]] اینکیشافیندا آلتین چاغی‌نی ایداره ائدن بؤیوک بیر مدنیت حامی‌سی اوْلدو.<ref>{{cite journal|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198704/the.golden.age.of.ottoman.art.htm|title=The Golden Age of Ottoman Art|access-date=18 April 2007|archive-date=6 July 2011|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110706142210/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198704/the.golden.age.of.ottoman.art.htm|date=July-August 1987|issue=4|pages=24-33|work=Saudi Aramco World|location=Houston, Texas|publisher=Aramco Services Co|volume=38|first=Esin|last=Atıl|issn=1530-5821}}</ref> همچینین ''بیرینجی سلیمان''ین [[دیوان ادبیاتی]]نداکی تخلوصو "''محبی''" ایدی.<ref>{{cite web|url = http://blog.milliyet.com.tr/divan-sahibi-osmanli-sultanlari-ve-mahlaslari/Blog/?BlogNo=373099|title= Divan Sahibi Osmanlı Sultanları ve Mahlasları/Tarih/milliyet blog|access-date= 18 January 2022|work=blog.milliyet.com.tr|archive-url= https://web.archive.org/web/20220118200514/http://blog.milliyet.com.tr/divan-sahibi-osmanli-sultanlari-ve-mahlaslari/Blog/?BlogNo=373099|archive-date= 18 January 2022|url-status= live}}</ref> اوْ ان گؤزده و خاصگی خاتونو اوْلان [[خرم سولطان]]ا بۇ شعری دئمیشدیر:<ref>{{cite web |url= http://www.womeninworldhistory.com/sample-10.html |title=A 400 Year Old Love Poem|work= Women in World History}}</ref> {{شعر}} {{ب|جلیس-خلوتیم، واریم، حبیبیم ماه-تابانیم|انیسیم، محرمیم، واریم، گۆزللر شاهی سولطانیم}} {{ب|حیاتیم حاصیل-عؤمروم، شراب-کوثریم، عدنیم|بهاریم، بهجتیم، روزوم، نیگاریم ورد-خندانیم}} {{ب|نشاطیم، عشرتیم، بزمیم، چیراغیم، نیّیریم، شمعیم|تورنجو نار و نارینجیم، بنیم شمع-شبیستانیم}} {{ب|نباتیم، شکّریم، گنجیم، جهان ایچینده بی‌رنجیم|عزیزیم، یوسفیم واریم، گؤنول میصرینده‌کی خانیم}} {{ب|ایستانبولوم، قارامانیم، دیار-مۆلکت-روموم|بدخشانیم و قپچاغیم و بغدادیم، خوراسانیم}} {{ب|ساچی ماریم، قاشی یاییم، گؤزو پورفیتنه، بیماریم|اؤلورسم بوینونا قانیم، مدد هی ناموسلمانیم}} {{ب|قاپیندا چونکی مداحّیم، سنی مدح ائیله‌رم داییم|یۆرک پورغم، گؤزوم پورنم، «''محبّی''»یم خوش حالیم}} {{پایان شعر}} == قایناقلار == {{قایناق}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شاهلار]] fpd0e1f583l7bg9tq9see3wu5uvc0y4 0 604767 1587941 1576097 2026-05-11T22:52:36Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587941 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher |honorific_prefix = [[The Right Honourable]] |name = Bertrand Russell |honorific_suffix = {{Post-nominals|country=GBR|OM|FRS|size=100%}} |image =Bertrand Russell photo.jpg |caption = |module = {{infobox officeholder |embed = yes |office = [[Member of the House of Lords]] |status = [[Lords Temporal|Lord Temporal]] |term_start = 4 March 1931 |term_end = 2 February 1970<br />[[Hereditary peer]]age |predecessor = [[Frank Russell, 2nd Earl Russell|The 2nd Earl Russell]] |successor = [[John Russell, 4th Earl Russell|The 4th Earl Russell]] }} |birth_name = Bertrand Arthur William Russell |birth_date = {{دوْغوم تاریخی|df=yes|1872|5|18}} |birth_place = [[Trellech]], [[Monmouthshire (historic)|Monmouthshire]], United Kingdom{{Efn|name=fn1}} |death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|df=yes|1970|2|2|1872|5|18}} |death_place = [[Penrhyndeudraeth]], [[Caernarfonshire]], Wales |nationality = British |spouse = {{Unbulleted list|{{marriage|[[Alys Pearsall Smith]]|1894|1921|end=div}} |{{Marriage|[[Dora Russell|Dora Black]]|1921|1935|end=div}} |{{Marriage|[[Patricia Russell, Countess Russell |Patricia Spence]] |1936 |1952 |end=div}}<ref>{{Cite book |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2015/entries/russell/ |title=Bertrand Russell – The Stanford Encyclopedia of Philosophy |first=Andrew David |last=Irvine |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |date=1 January 2015 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> |{{Marriage|[[Edith Finch Russell|Edith Finch]]|1952}}}} |education = [[Trinity College, Cambridge]] (BA, 1893) |awards = {{Unbulleted list|class=nowrap |[[De Morgan Medal]] (1932) |[[Sylvester Medal]] (1934) |[[ادبیات‌دا نوبل جایزه‌سی]] (1950) |[[Kalinga Prize]] (1957) |[[Jerusalem Prize]] (1963)}} |era = [[20th-century philosophy]] |region = [[Western philosophy]] |school_tradition = [[آنالیتیک فلسفه]] |institutions = [[Trinity College, Cambridge]], [[London School of Economics]], [[شیکاقو بیلیم‌یوردو]], [[کالیفورنیا، لوس‌آنجلس بیلیم‌یوردو]] |main_interests = {{Flatlist| *[[معریفت بیلیمی]] *[[اخلاق فلسفه‌سی]] *[[منطیق]] *[[ریاضیات]] *[[metaphysics]] *[[فلسفه]] *[[philosophy of culture]] *[[philosophy of language]] *[[philosophy of logic]] *[[philosophy of mathematics]] *[[philosophy of mind]] *[[philosophy of perception]] *[[philosophy of religion]] *[[philosophy of science]] *[[philosophy of social science]] }} |notable_ideas = {{Collapsible list |[[آنالیتیک فلسفه]] |[[Automated reasoning]] |[[Automated theorem proving]] |[[Axiom of reducibility]] |[[Barber paradox]] |[[Berry paradox]] |[[Chicken (game)|Chicken]] |[[Connective (logic)|Connective]] |Criticism of the [[coherence theory of truth]] |Criticism of the [[doctrine of internal relations]]/[[logical holism]] |[[Definite description]] |[[Descriptivist theory of names]] |[[Direct reference theory]]<ref>Howard Wettstein, "[[Frege–Russell view|Frege-Russell Semantics?]]", ''Dialectica'' '''44'''(1–2), 1990, pp.&nbsp;113–135, esp. 115: "Russell maintains that when one is acquainted with something, say, a present sense datum or oneself, one can refer to it without the mediation of anything like a Fregean sense. One can refer to it, as we might say, ''directly''."</ref> |[[Double negation]] |[[Epistemic structural realism]]<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/structural-realism/#Rel "Structural Realism"]: entry by James Ladyman in the ''[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]''</ref> |[[Existential fallacy]] |[[Failure of reference]] |[[Knowledge by acquaintance]] and [[knowledge by description]] |[[Logical atomism]] ([[atomic proposition]]) |[[Logical form]] |[[Mathematical beauty]] |[[Mathematical logic]] |[[Meaning (philosophy of language)|Meaning]] |[[Metamathematics]] |[[Philosophical logic]] |[[Predicativism]] |[[Propositional analysis]] |[[Propositional calculus]] |[[Naive set theory]] |[[Neutral monism]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/russellian-monism/ Russellian Monism] ([[Stanford Encyclopedia of Philosophy]])</ref> |[[Paradoxes of set theory]] |[[Peano–Russell notation]] |[[Propositional formula]] |[[Self-refuting idea]] |[[Quantification (logic)|Quantification]] |[[جان مای‌هیل]] |[[Russell's conjugation]] |[[Russell-style universes]] |[[Russell's paradox]] |[[Russell's teapot]] |Russell's theory of causal lines<ref>{{Cite book |url=https://plato.stanford.edu/entries/causation-process/ |title=Causal Processes – The Stanford Encyclopedia of Philosophy |first=Phil |last=Dowe |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |date=10 September 2007 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> |[[Russellian change]] |[[Russellian propositions]] |[[Round square copula|Russellian view]] (Russell's critique of [[Alexius Meinong|Meinong's]] [[Abstract object theory|theory of objects]]) |[[Set-theoretic definition of natural numbers]] |[[Singleton (mathematics)|Singleton]] |[[Theory of descriptions]] |[[Relation (philosophy)|Theory of relations]] |[[Type theory]]/[[ramified type theory]] |[[Tensor product of graphs]] |[[Unity of the proposition]] |title={{فاصله}} }} |influences = {{Flatlist| *[[اقلیدس]] *[[John Stuart Mill|Mill]] *[[جوزپه پئانو]] *[[George Boole|Boole]]<ref>{{Cite book |title=The Development of Bertrand Russell's Philosophy, Volume 11 |year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-29545-1|pages=113–114|author=Ronald Jager}}</ref> *[[آقوستوس دمورقان]]<ref>{{Cite book |title=The Cambridge Companion to Bertrand Russell |url=https://archive.org/details/cambridgecompani00grif_001 |year=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-63634-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00grif_001/page/n103 85] |editor=Nicholas Griffin |editor-link=Nicholas Griffin (philosopher)}}</ref> *[[قوتلوب فرقه]] *[[قئورق کانتور]] *[[ایمانوئل کانت]]<ref>Nikolay Milkov, ''A Hundred Years of English Philosophy'', Springer, 2003, p. 47.</ref> *[[George Santayana|Santayana]] *[[Alexius Meinong|Meinong]] *[[باروخ اسپینوزا]] *[[William James|James]] *[[ارنست ماخ]]<ref>{{Cite book |title=Bertrand Russell Memorial Volume |year=2013|publisher=Routledge |isbn=978-1-317-83302-4 |author=Roberts, George W. |page=311}}</ref> *[[David Hume|Hume]]<ref>{{Cite book |title=Historical Dictionary of Bertrand Russell's Philosophy |url=https://archive.org/details/historicaldictio00care |year=2009 |publisher=Scarecrow Press| isbn=978-0-8108-6292-0 |page=[https://archive.org/details/historicaldictio00care/page/n142 94] |author1=Rosalind Carey |author2=John Ongley}}</ref> *[[قوتفرید لایبنیتس]] *[[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]] *[[Alfred North Whitehead|Whitehead]] *[[G.&nbsp;E. Moore|Moore]] *[[George Stout|Stout]] *[[James Ward (psychologist)|Ward]]<ref>{{Cite book |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2017/entries/james-ward/ |title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |first=Pierfrancesco |last=Basile |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |date=14 May 2019 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=14 May 2019 |via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> *[[Henry Sidgwick|Sidgwick]]<ref>Schultz, Bart. [http://plato.stanford.edu/entries/sidgwick/ "Henry Sidgwick"]. ''[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]''. 2015.</ref> *[[پرسی بیش شلی]] }} |influenced = {{Flatlist| *[[Ludwig Wittgenstein]] *[[A.&nbsp;J. Ayer]] *[[رودلف کارناپ]]<ref>{{Cite book |title=Language, Truth and Knowledge: Contributions to the Philosophy of Rudolf Carnap |year=2003 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-1206-8 |page=[https://archive.org/details/languagetruthkno0000unse/page/22] |author=Ilkka Niiniluoto |editor=Thomas Bonk}}</ref> *[[جان فون نویمان]]<ref>{{Cite book |title=CONPAR 1986 |year=1986 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-16811-9 |page=15 |author1=Wolfgang Händler |author-link1=Wolfgang Händler |author2=Dieter Haupt |author3=Rolf Jelitsch |author4=Wilfried Juling |author5=Otto Lange}}</ref> *[[کورت قودل]]<ref>{{Cite book |title=Reflections on Kurt Gödel |year=1990 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-73087-7 |page=305 |author=Hao Wang}}</ref> *[[کارل پوپر]]<ref>{{Cite book |title=Karl Popper |year=2013 |publisher=C. Black |isbn=978-1-62356-733-0 |author=Phil Parvin}}</ref> *[[ویلارد کواین]]<ref>{{Cite book |title=The Cambridge Companion to Quine |url=https://archive.org/details/cambridgecompani00jrro_862 |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-63949-1 |page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00jrro_862/page/n1 2] |editor=Roger F. Gibson}}</ref> *[[نوآم چامسکی]]<ref>{{Cite book |title=Noam Chomsky: A Life of Dissent |year=1998 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-52255-7 |page=32 |author=Robert F. Barsky}}</ref> *[[Hilary Putnam]]<ref>{{Cite book |title=French Theory: How Foucault, Derrida, Deleuze, & Co. Transformed the Intellectual Life of the United States |url=https://archive.org/details/frenchtheoryhow00cuss |year=2008 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-4732-3 |page=97 |author=François Cusset}}</ref> *[[Saul Kripke]]<ref>{{Cite book |title=Saul Kripke |year=2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50066-1 |editor=Alan Berger}}</ref> *[[موریتس شلیک]]<ref>{{Cite book |title=General Philosophy of Science: Focal Issues: Focal Issues|year=2007 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-054854-8 |page=432 |author1=Dov M. Gabbay |author2=Paul Thagard |author3=John Woods |author4=Theo A.&nbsp;F. Kuipers |chapter=The Logical Approach of the Vienna Circle and their Followers from the 1920s to the 1950s}}</ref> *[[Vienna Circle]]<ref>{{Cite book |title=Husserl's Crisis of the European Sciences and Transcendental Phenomenology: An Introduction |year=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89536-1 |page=[https://archive.org/details/husserlscris_mora_2012_000_10898947/page/204 204] |author=Dermot Moran |url=https://archive.org/details/husserlscris_mora_2012_000_10898947/page/204}}</ref> *[[J. L. Austin]] *[[Kurt Grelling]]<ref>Nikolay Milkov (2013), "The Berlin Group and the Vienna Circle: Affinities and Divergences", in: N. Milkov & V. Peckhaus (eds.), ''The Berlin Group and the Philosophy of Logical Empiricism. Springer'', pp. 3–32. esp. p. 19.</ref> *[[قادفری هارولد هاردی]]<ref>{{Cite web |title=Russell and G.H. Hardy: A study of their Relationship |url=http://digitalcommons.mcmaster.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=1352&context=russelljournal |publisher=McMaster University Library Press |access-date=3 January 2014 |author=Grattan-Guinness |accessdate=2022-01-25 |archivedate=2014-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104013234/http://digitalcommons.mcmaster.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=1352&context=russelljournal }}</ref> *[[آلفرد تارسکی]]<ref>{{Cite book |title=Alfred Tarski: Philosophy of Language and Logic |year=2012 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-36722-7 |author=Douglas Patterson}}</ref> *[[نوربرت وینر]]<ref>{{Cite book |title=Historical Dictionary of Bertrand Russell's Philosophy |url=https://archive.org/details/historicaldictio00care |year=2009 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6292-0 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio00care/page/n63 15]–16 |author1=Rosalind Carey |author2=John Ongley}}</ref> *[[رابرت اوپنهایمر]]<ref>{{Cite book |title=Robert Oppenheimer: A Life Inside the Center |url=https://archive.org/details/robertoppenheime0000raym |year=2013 |publisher=Random House |isbn=978-0-385-50413-3|author=Ray Monk}}</ref> *[[Leon Chwistek]]<ref>{{Cite book |title=Alfred Tarski: Life and Logic |url=https://archive.org/details/alfredtarskilife0000fefe |url-access=registration |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80240-6 |page=[https://archive.org/details/alfredtarskilife0000fefe/page/67 67] |author1=Anita Burdman Feferman |author1-link=Anita Burdman Feferman |author2=Solomon Feferman |author2-link=Solomon Feferman}}</ref> *[[آلن تورینق]]<ref>{{Cite book |title=Alan Turing: The Enigma |year=2012 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15564-7 |page=[https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg/page/81 81] |author=Andrew Hodges |author-link=Andrew Hodges |title-link=Alan Turing: The Enigma}}</ref> *[[Jacob Bronowski]]<ref>{{Cite book |title=The Origins of Knowledge and Imagination |year=2008 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-15718-5 |author=Jacob Bronowski}}</ref> *[[Frank P. Ramsey]]<ref>{{Cite book |title=Russell vs. Meinong: The Legacy of "On Denoting" |year=2008 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-203-88802-5 |page=4 |editor1=Nicholas Griffin |editor-link=Nicholas Griffin (philosopher) |editor2=Dale Jacquette}}</ref> *[[Jawaharlal Nehru]]<ref>{{Cite book |title=Jawaharlal Nehru, a Biography |year=1993 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-81-7023-369-5 |page=46 |author=Sankar Ghose |chapter=V: Europe Revisited}}</ref> *[[طارق علی]]<ref>{{Cite web |title=Street-Fighting Years: An Autobiography of the Sixties |url=http://tariqali.org/archives/250 |publisher=Verso |page=2005 |access-date=5 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209103648/http://tariqali.org/archives/250 |archive-date=9 December 2013 |url-status=dead |accessdate=2022-01-25 |archivedate=2013-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131209103648/http://tariqali.org/archives/250 }}</ref> *[[Michael Albert]]<ref>{{Cite book |title=Remembering Tomorrow: From SDS to Life After Capitalism: A Memoir |year=2011 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-001-7 |author=Michael Albert}}</ref> *[[ارنستو چه قوارا]]<ref>{{Cite book |title=Che Guevara: A Revolutionary Life |url=https://archive.org/details/cheguevara00jonl |url-access=registration |year=1997 |publisher=Grove Press |isbn=978-0-8021-9725-2 |page=[https://archive.org/details/cheguevara00jonl/page/38 38] |author=Jon Lee Anderson}}</ref> *[[Bernard Williams]] *[[Donald Davidson (philosopher)|Donald Davidson]]<ref>{{Cite book |title=Donald Davidson |year=2004 |publisher=McGill-Queen's Press&nbsp;– MQUP |isbn=978-0-7735-2781-2 |page=1 |author=Marc Joseph |chapter=1: Introduction: Davidson's Philosophical Project}}</ref> *[[Thomas Kuhn]]<ref>{{Cite book |title=Thomas Kuhn's Revolution: An Historical Philosophy of Science |url=https://archive.org/details/thomaskuhnsrevol0000marc |year=2005 |publisher=Continuum |isbn=978-1-84714-194-1 |page=[https://archive.org/details/thomaskuhnsrevol0000marc/page/5 5] |author=James A. Marcum |chapter=1: Who is Thomas Kuhn?}}</ref> *[[Nathan Salmon]]<ref>{{Cite book |title=Content, Cognition, and Communication : Philosophical Papers II: Philosophical Papers II |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-153610-6 |page=xi |author=Nathan Salmon |chapter=Introduction to Volume II}}</ref> *[[کریستوفر هیچنز]]<ref>{{Cite book |title=The Portable Atheist: Essential Readings for the Nonbeliever |title-link=The Portable Atheist |year=2007 |publisher=Da Capo Press |isbn=978-0-306-81608-6 |editor=Christopher Hitchens |editor-link=Christopher Hitchens}}</ref> *[[ریچارد داوکینز]]<ref>{{Cite book |title=Russell |url=https://archive.org/details/russell00land |year=2010 |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-84649-0 |page=[https://archive.org/details/russell00land/page/n460 444] |author=Gregory Landini}}</ref> *[[کارل سئیقن]]<ref>{{Cite book |title=The Varieties of Scientific Experience: A Personal View of the Search for God |url=https://archive.org/details/varietiesofscien00saga |year=2006 |publisher=Penguin |isbn=978-1-59420-107-3 |author=Carl Sagan |editor=Ann Druyan}}</ref> *[[Isaiah Berlin]]<ref>{{Cite book |title=Isaiah Berlin: Liberty, Pluralism and Liberalism |url=https://archive.org/details/isaiahberlinlibe0000crow |year=2004 |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-2477-8 |page=[https://archive.org/details/isaiahberlinlibe0000crow/page/n30 15] |author=George Crowder}}</ref> *[[آلبرت الیس]]<ref>{{Cite book |title=Theories of Counseling and Psychotherapy: An Integrative Approach |year=2011 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-1004-0 |page=142 |author=Elsie Jones-Smith}}</ref> *[[مارتین قاردنر]]<ref>{{Cite web |title=Interview with Martin Gardner |url=https://www.ams.org/notices/200506/fea-gardner.pdf |publisher=American Mathematical Society |access-date=5 January 2014 |page=603 |date=June–July 2005}}</ref> *[[Daniel Dennett]]<ref>{{Cite book |title=C S Lewis Vs The New Atheists |url=https://archive.org/details/cslewisvsnewathe0000will |year=2013 |publisher=Authentic Media |isbn=978-1-78078-093-1 |author=Peter S. Williams}}</ref> *[[باکمینستر فولر]]<ref>{{Cite book |title=Becoming Bucky Fuller |url=https://archive.org/details/becomingbuckyful0000lora |year=2009 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-12302-0 |page=[https://archive.org/details/becomingbuckyful0000lora/page/72 72] |author1=Loretta Lorance |author2=Richard Buckminster Fuller}}</ref> *[[پرویز هودبهائی]]<ref>{{Cite web |title=How Difficult it is to Help People Change their Thinking – Interview with Dr. Pervez Hoodbhoy |url=http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm |author=K. Sohail |date=February 2000 |archive-url=https://archive.today/20120716211940/http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm |archive-date=16 July 2012 |access-date=31 December 2013 |accessdate=2022-01-25 |archivedate=2012-07-16 |archiveurl=https://archive.today/20120716211940/http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm }}</ref> *[[جان ماینارد کینز]]<ref>{{Cite book |title=The Return to Keynes |year=2010 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05354-0 |page=146 |editor1=Bradley W. Bateman |editor2=Toshiaki Hirai |editor3=Maria Cristina Marcuzzo}}</ref> *[[آیزاک آسیموف]]<ref>{{Cite book |title=I. Asimov: A Memoir |year=2009 |publisher=Random House |isbn=978-0-307-57353-7 |author=Isaac Asimov}}</ref> *[[Paul Kurtz]]<ref>{{Cite book |title=Toward a New Enlightenment: The Philosophy of Paul Kurtz |year=1994 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1-4128-4017-0 |page=233 |author=Paul Kurtz |editor1=Vern L. Bullough |editor2=Tim Madigan}}</ref> *[[آلکساندر سولژنیتسین]] *[[جئیمز جویس]]<ref>{{Cite book |title=Finding Joy in Joyce: A Readers Guide to Ulysses |year=2000 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-58112-762-1 |page=580 |author=John P. Anderson}}</ref> *[[کرت وانهقت]]<ref>{{Cite book |title=Reading, Learning, Teaching Kurt Vonnegut |url=https://archive.org/details/readinglearningt0000thom_o8l3 |year=2006 |publisher=Peter Lang |isbn=978-0-8204-6337-7 |page=[https://archive.org/details/readinglearningt0000thom_o8l3/page/46 46] |author=Paul Lee Thomas}}</ref> *[[Ray Kurzweil]]<ref>{{Cite book |title=Electronic Monuments |year=2005 |publisher=U of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-4583-1 |page=[https://archive.org/details/electronicmonume0000ulme/page/180 180] |author=Gregory L. Ulmer |url=https://archive.org/details/electronicmonume0000ulme/page/180}}</ref> *[[ماروین مینسکی]]<ref>{{Cite book |title=Number-Crunching: Taming Unruly Computational Problems from Mathematical Physics to Science Fiction |url=https://archive.org/details/numbercrunchingt0000nahi |year=2011 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3958-2 |page=[https://archive.org/details/numbercrunchingt0000nahi/page/n363 332] |author=Paul J. Nahin |author-link=Paul J. Nahin |chapter=9}}</ref> *[[هربرت الکساندر سیمون]]<ref>{{Cite book |title=Models of a Man: Essays in Memory of Herbert A. Simon |url=https://archive.org/details/modelsmanessaysm00marc |year=2004 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-01208-9 |page=[https://archive.org/details/modelsmanessaysm00marc/page/n39 21] |editor1=Mie Augier |editor2=Herbert Alex |editor3=er Simon |editor4=James G. March}}</ref> *[[بی‌اف اسکینر]]<ref>{{Cite book |title=The Psychology of B F Skinner |year=2001 |publisher=SAGE |isbn=978-0-7619-1759-5 |page=19 |author1=William O'Donohue |author2=Kyle E. Ferguson}}</ref> *[[John Searle]]<ref>{{Cite book |title=Conversations with John Searle |year=2001 |publisher=LibrosEnRed.com |isbn=978-987-1022-11-3 |page=28 |author=Gustavo Faigenbaum}}</ref> *[[آندره ساخاروف]]<ref>{{Cite book |title=Without Force Or Lies: Voices from the Revolution of Central Europe in 1989–90 |url=https://archive.org/details/withoutforceorli00will |url-access=registration |year=1990 |publisher=Mercury House |isbn=978-0-916515-92-8|page=[https://archive.org/details/withoutforceorli00will/page/37 37] |editor1=William M. Brinton |editor2=Alan Rinzler}}</ref> *[[ایستیون هاوکینق]]<ref>{{Cite book|title=God, Time and Stephen Hawking |year=2001|publisher=Kregel Publications |isbn=978-0-8254-6029-6 |page=18 |author=David Wilkinson}}</ref> *[[ژوزف روتبلات]]<ref>{{Cite book |title=Joseph Rotblat: Visionary for Peace |year=2007 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-3-527-61127-0 |editor1=Reiner Braun |editor2=Robert Hinde |editor3=David Krieger |editor4=Harold Kroto |editor5=Sally Milne}}</ref> *[[ادوارد سعید]]<ref>{{Cite book |title=Edward Said: The Legacy of a Public Intellectual |year=2007 |publisher=Academic Monographs |isbn=978-0-522-85357-5 |page=27 |editor1=Ned Curthoys |editor2=Debjani Ganguly}}</ref> *[[Sidney Hook]] *[[فرانک ویلچک]]<ref>{{Cite web |title=Frank Wilczek – Biographical |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/wilczek-bio.html |publisher=Nobel Media AB 2017 |quote=Another thing that shaped my thinking was religious training. I was brought up as a Roman Catholic. I loved the idea that there was a great drama and a grand plan behind existence. Later, under the influence of Bertrand Russell's writings and my increasing awareness of scientific knowledge, I lost faith in conventional religion.}}</ref> *[[A. C. Grayling]] *[[Colin McGinn]] *[[Txillardegi]]<ref>[[Joxe Azurmendi|Azurmendi, Joxe]] (1999): Txillardegiren saioa: hastapenen bila, ''[[Jakin (magazine)|Jakin]]'', 114: pp.&nbsp;17–45. {{ISSN|0211-495X}}</ref> }} |academic_advisors=[[James Ward (psychologist)|James Ward]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/james-ward/ James Ward] ([[Stanford Encyclopedia of Philosophy]])</ref><br />[[A. N. Whitehead]] |doctoral_students=[[Ludwig Wittgenstein]] |notable_students=[[Raphael Demos]] |signature=Bertrand Russell signature.svg }} '''برتراند آرتور ویلیام راسل''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیس]]. Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell؛ 18 مئی 1872<ref name=":0">''[[:az:Fransa_Milli_Kitabxanası|Bibliothèque nationale de France]]'' [http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11923140h BnF identifikatoru] (fr.): açıq məlumat platforması.2011.</ref><ref name=":1">[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Russell MacTutor History of Mathematics archive.]</ref><ref name=":2">''[[wikidata:Q67129259|Lundy D. R.]]'' Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell // [https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4638&url_prefix=https://www.thepeerage.com/&id=p7495.htm#i74945 The Peerage] (ing.).</ref> – 2 فوریه 1970<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":2"/><ref>Рассел Бертран // [[:ru:Большая_советская_энциклопедия_(третье_издание)|Большая советская энциклопедия]] (rus.): [в 30 т.]. / под ред.[[:az:Aleksandr_Proxorov|А. М. Прохорова]] 3-е изд. [[موسکو|Москва]]: [[:az:Böyük_Rusiya_Ensiklopediyası_(nəşriyyat)|Советская энциклопедия]], 1969.</ref>) — اینگیلیسلی ریاضییاتچی[5]، فیلوسوف و ایجتیماعی خادیم،  " منطیقی اتومیزم "  آنلاییشی‌نین،  " توصیف نظریه‌سی "‌نین یارادیجی‌سی، عالیم‌لرین پاقواش حرکاتی‌نین یارادیلماسی نین تشبوثکارلاریندان بیری،  " راسل-[[آلبرت آینشتاین|انیشتاین]] مانیفستی "‌نین هم‌مولیفی،  "صولح فوندو " نون قوروجوسو (1963)، ادبیات اوزره [[نوبل جایزه‌سی|نوبل اؤدولو]]<nowiki/>نون صاحیبی (1950).  == یاشاییشی ==   [[اینگیلیس]] فیلوسوفو، منطیق‌شوناس، ریاضیاتچی و ایجتیماعی-سیاسی خادیم برتراند آرتور ویلیام راسلی تام اساسلا انسیکلوپدیست آدلاندیرماق مومکوندور. او، [[بریتانیا ایمپیراتورلوغو|بریتانیا]]<nowiki/>نین سیاسی حیاتیندا 16. عصردن فعال ایشتیراک ائدن راسل نسلیندن ایدی. نسلین گؤرکملی نوماینده لریندن بیری، برتراندین باباسی لورد جان راسل 1832-جی ایلده کرالیچا 1. ویکتوریانین حاکیمیتی دؤورونده باش وزیر وظیفه‌سینی توتموشدو. ایکی یاشیندا آناسینی، دؤرد یاشیندا ایسه آتاسینی و کؤرپه باجیسینی ایتیرن برتراند ننه‌سی، قرافینیا راسلین حیمایه‌سینده بؤیوموشدو. اونون و بؤیوک قارداشی‌نین تعلیم-تربیه‌سی ایله آلمان، [[سوئیس]] حاکیم‌لری، ائلجه ده اینگیلیس موعلیم‌لر مشغول اولوردولار.    برتراند 1890-جی ایلده [[کمبریج بیلیم‌یوردو]]<nowiki/>نون یانینداکی ترینیتی کالجده تحصیله باشلامیش، 1894-جو ایلده اینجه صنعت لیسانس درجه‌سی آلمیشدی. علمین موختلیف ساحه‌لرینی اؤیرنسه ده، ماراق دایره‌سینه اساسن ریاضیات و فلسفه داخیل ایدی. 1897-جی ایلده او،  " هندسه‌نین اساس‌لاری "  مؤوضوسوندا یوکسک لیسانس تِزینی مودافیعه  ائتمیشدی. یئنی‌یئتمه‌لیک و ایلک گنجلیک ایللرینده برتراند راسل تنهالیقدان اذیت چکمیش، حتّی بو سببدن بیر نئچه دفعه  اینتیحار فیکرینه دوشموشدو. اعتیرافینا گؤره یالنیز ریاضیاتا ماراغی و اوزرینده ایشله‌دیگی ریاضی مسله‌لرین حلّینی سونا چاتدیرماق ایستگی اونو بو قارامسار نیتیندن چکیندیرمیشدی.       بریتانیا ائلچی‌لیگی‌نین فخری آتاشه‌سی کیمی 1895-جی ایلدن پاریسده یاشایان راسل ایقتیصادیاتلا باغلی تدقیقات‌لار آپارماق مقصدی ایله بیر مودت [[آلمان]] و [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]<nowiki/>دا دا اولموشدو.  " آلمان سوسیال دموکراسی‌سی "  (1896) و " لایبنیتس فلسفه‌سی‌نین تنقیدی شرحی‌"   (1900) کیتاب‌لاری نین یازیلماسیندا بو سفرلر موهوم رول اوینامیشدی. 1910-1913-جو ایللرده برتراند راسل ترینیتی-کالجین پروفسورو ن.اوایتهدله بیرلیکده  " ریاضیاتین اساس‌لاری "  آدلی 3 جیلدلیک فوندامنتال تدقیقات چاپ ائتدیرمیشدی. بو دؤورده عالیم هم ده ایجتیماعی-سیاسی فعالیتله مشغول اولوردو. او، اینگیلیس‌ده سوسیالیزم ایدئیالارینی یایان فابیان جمعیتی‌نین عوضوو ایدی. قادین‌لارا سئچکی حوقوقو وئریلمه‌سی ایله باغلی کئچیریلن تدبیرلرده فعال ایشتیراک ائدیردی. پارلمان سئچکی‌لرینه قاتیلسا دا، دینی باخیش‌لارینا گؤره لازیمی میقداردا سس توپلایا بیلمه‌میشدی.    اینگیلیس‌ین [[بیرینجی دونیا ساواشی]]<nowiki/>ندا ایشتیراکی راسل‌ین سرت تنقیدی ایله قارشی‌لانمیشدی. او،  " سوسیال یئنیدن‌قورمانین پرینسیپ‌لری "  (1916)،  " ساواش و عدالت (1916) " ،  " سیاسی ایدئال‌لار "  (1917)،  " آزادلیغا آپاران یوللار: [[سوسیالیسم|سوسیالیزم]]. [[آنارشیسم]]. سیندیکالیزم "  (1918) کیتاب‌لاریندا دَییشمکده اولان دونیانین منظره‌سینی یاراتماغا چالیشمیشدی. ساواش  علئیه‌داری برتراند راسل اوردودا خیدمتدن بویون قاچیردیغینا گؤره بؤیوک مبلغده جریمه اؤدمه‌لی، حتّی بیر مودت حبسخانادا یاتمالی اولموشدو. آمریکانین  ساواشدا ایشتیراکینا کسکین تنقیدی تپکیسی نتیجه‌سینده 1918-جی ایلده او ایکینجی دفعه  حبسخانایا سالینمیشدی.    1920-جی ایلده برتراند راسل بئش هفته [[شوروی|شوروی‌]]<nowiki/>ده اولموش، [[ولادیمیر لنین|لنین]]، تروتسکی و [[ماکسیم قورکی]] ایله گؤروشموشدو. [[سوسیالیسم|سوسیالیست]] ایدئیالارینا موعین رغبتله یاناشسا دا، " بولشویزمین نظریه‌سی و تجروبه‌سی "  (1920) کیتابیندا شوروی رژیمینی جیدی تنقید ائتمیشدی. 1920-1921-جی ایللرده راسل آسیا اؤلکه‌لرینه اوزون مودّتلی سیاحته چیخمیش، بیر مودت پکن بیلیم‌یوردوندا موحاضیره‌لر اوخوموشدو.   برتراند راسل تحصیل پروبلم‌لرینه موهوم دیقت یئتیرمیشدی. حتّی بیر آرا پداقوژی ایله سیخ ماراقلانمیش و اؤزونون تجروبه مکتبینی تشکیل ائتمیشدی. " تحصیل حاقیندا " (1926)،  " تحصیل و تمیز حیات "  (1926)،  " تحصیل و ایجتیماعی قورولوش "  (1932) اثرلرینده فیلوسوف-عالیمین موعاصیر تحصیلله باغلی فیکیرلری عکس اولونموشدور. ایکینجی دونیا ساواشی باشلایاندا برتراند راسل پاسیفیست باخیش‌لاریندان ایمتیناع ائتمیشدی. خوصوصاً فاشیست آلمان‌ین [[لهیستان]]<nowiki/>ا هوجوموندان سونرا ‌اینگیلیس‌ین حربی عملیات‌لارا مومکون قدر تئز قوشولماسی‌نین قیزغین طرفدارلاریندان بیری کیمی تانینمیشدی. ساواش  ایللرینده اساساً آمریکادا یاشامیشدی. [[شیکاقو بیلیم‌یوردو|شیکاقو]] و [[کالیفورنیا بیلیم‌یوردو]]<nowiki/>لاریندا موحاضیره‌لر اوخوموش، سیتی-کالجین و [[هاروارد بیلیم‌یوردو|هاروارد]]<nowiki/>ین فلسفه پروفسورو اولموشدو. آمریکا-داکی اوخودوغو موحاضیره‌لری اساسیندا 1945-جی ایلده  " غرب فلسفه‌سی‌نین تاریخی "  مونوقرافی‌سینی چاپ ائتدیرمیشدی.    ساواشدان سونرا یئنیدن لندنه، ترینیتی-کالجه قاییدان راسل " فلسفه و سیاست " (1947)،  " اینسان بیلیگی: حودودلار و سرحدلر "  (1948)،  " حاکیمیت و شخصیت "  (1949)، " دونیانین دَییشمه‌سینه یئنی اومیدلر "  (1950) کیتاب‌لارینی چاپ ائتدیرمیشدی. بؤیوک بریتانیا کرالیچاسی‌نین امری ایله 1932-جی ایلده قارداشی فرانکین اؤلوموندن سونرا او، راسل عاییله‌سی‌نین سایجا اوچونجو قرافی تیتولونو آلمیش، 1949-جو ایلده ایسه اؤلکه‌نین عالی اؤدولو اولان  " خیدمت‌لره گؤره "  اوردِنی ایله تلطیف ائدیلمیشدی. 1950-جی ایلده سوئد آکادمی‌سی‌نین داها اول‌لر ادبیات اوزره نوبل اؤدولو آلمیش فیلوسوف‌لار رودولف ائیکن (1908) و آنری برقسونون (1927) آردینجا فیلوسوف و ریاضیاتچی برتراند راسلی ده بو یوکسک اؤدوله لاییق گؤرموشدو. سوئد آکادمی‌سی‌نین عوضوو آندرس استرلینق یئنی لاورئاتی  " راسیونالیزم و هومانیزمین ان پارلاق نوماینده‌لریندن بیری، غربده فیکیر و سؤز آزادلیغی نین قورخماز موباریزی "  کیمی سجیه‌لندیرمیشدی. برتراند راسل نوبل موحاضیره‌سی اوخومامیشدی. نوبل صاحیبی راسل‌ین یازدیغی موهوم اثرلر سیراسینا  " علمین جمعیته تاثیری "  (1952)، " یادداش پورتره‌لری " (1956)،  " بشریتین گله‌جگی وارمی؟ "  (1961)،  " فاکت و اویدورما "  (1962) و دیگر چوخ‌سایلی کیتاب‌لاری، هابئله اوچ جیلدلیک  " اوتوبیوقرافی " سی (1967-1969) داخیلدیر.       بیر چوخ تدقیقاتچی‌لار راسلی چاغداش دؤورون ان بؤیوک فیلوسوفو، عئینی زاماندا ان ضیدیتلی شخصیتی کیمی کاراکتریزه ائدیرلر. اینگیلیس تدقیقاتچی‌سی مایکل هولرویدون فیکرینجه، راسل  "عصریمیزین ان غئیری-عادی حادیثه‌لریندن بیری‌دیر و حیات یولو باشدان-باشا حئیرت‌آمیز پارادوکس‌لاردان توخونموشدور " . اونو [[ولتر|وولتر]]<nowiki/>ه بنزه‌دن‌لر ده یوخ دئییلدیر.    نهایت، راسلین ان اوزون عؤمور سورن (97 ایل) و ان چوخ ائولنن (5 دفعه ) نوبل صاحیبی اولماسی دا اونون اؤزونه‌مخصوص رکوردلاری کیمی قئید ائدیله بیلر.  ==  اثرلری == *   ریاضیاتین پرینسیپ‌لری (The Mathematica Prinsipa)  *   غرب فلسفه‌سی تاریخی (1945)  *   نییه من مسیحی دئییلم؟  *   آزادلیق یولو  *   علمین جمعیت اوستونده تاثیری  *   پولیتیکا ایدئال‌لاری  *   ائولی‌لیک و اخلاق  *   اویناق‌لیغا تعریف  *   ایقتیدار  *   بیلیک اوستونه  *   اینسان‌لیغین صاباحی  *   دین و علم  [[بؤلمه:فیلسوفلار]] 77vk8exor6iffi1aduio589ghq3rpp7 0 605032 1587940 1565013 2026-05-11T22:51:34Z InternetArchiveBot 27960 Add 2 books for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587940 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = عثمان فؤاد | image = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | caption = | birth_date = ۲۴ فوریه ۱۸۹۵ | birth_place = [[ایستانبول]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] | death_date = {{Death date and age|1973|5|19|1895|2|24|df=y}} | death_place = [[نیس]]، [[فرانسه]] | place of burial = [[بوبیقنی مزارلیغی]]، [[پاریس]] | house = [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی]] | father = [[محمد صلاح‌الدین افندی]] | mother = ژاله‌فر خانیم | spouse = {{marriage|کریمه خانیم|1920|1932|end=divorced}} | succession = [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی سولاله‌سی‌نین ۴-جو باشچی‌سی]] | reign = ۴ ژوئن ۱۹۵۴ – ۱۹ مئی ۱۹۷۳ | reign-type = حؤکۆم | predecessor = [[احمد نهاد]] | successor = [[محمد عبدالعزیز افندی]] | succession2 = [[فنرباغچه فوتبال کولوبو|۶-جی فنرباغچه کولوبو باشقانی]] | reign2 = ۱۹۱۱ – ۱۹۱۳ | reign-type2 = دؤنم | predecessor2 = [[قالیپ کولاکسیزاوغلو]] | successor2 = [[حمید حوسنو کایاجان]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|Ottoman Empire}} | branch = عثمانلی قورو قوشونلاری | rank = [[فایل: Ottoman-Army-OF-9.svg|30px]] [[فریق اول]] | serviceyears = ۱۹۰۹–۱۹۲۲ | servicenumber = | unit = آفریقا قروپلاری عومومی کوماندانلیغی | commands = قوزئی آفریقا اوْردولار قروپو | battles = [[ایتالیا-عوثمانلی ساواشی]]{{جب}}[[بالکان ساواشلاری]]{{جب}}[[بیرینجی دونیا ساواشی]] | awards = }} }} '''عثمان فؤاد افندی''' (د. ۲۴ فوریه ۱۸۹۵؛ [[ایستانبول]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] - اؤ. ۱۹ مئی ۱۹۷۳؛ [[نیس]]، [[فرانسه]])، [[تورک]] ژنرال، [[فنرباغچه فوتبال کولوبو|فنرباغچه کولوبو]]نون ۶-جی باشقانی، سولطان [[بئشینجی مراد]]ین نوه‌سی و [[محمد صلاح‌الدین افندی]]‌‌نین اوْغلودور.<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=[https://archive.org/details/almanachdegothaa0001unse/page/364 365], 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> == حیاتی == شاهزاده [[محمد صلاح‌الدین افندی]] و ژاله‌فر خانیم‌افندی‌نین اوْغلو اوْلاراق [[چیراغان حادیثه‌سی|۱۸۷۶]] ایلینده تخت‌دن ائندیریلن دده‌سی [[بئشینجی مراد]]ین عائیله‌سی‌نین تامام فردلری ایله بیرلیکده گؤزآلتیندا توتولدوغو [[چیراغان سارایی]]ندا دوْغولدو. دده‌سیندن موسیقی و بسته‌کارلیق درسلری آلاراق بؤیودو. ۱۹۰۴-جو ایلده [[بئشینجی مراد]]ین اؤلوموندن سوْنرا عائیله‌جه توتوقلوق دورومونون لغو ائدیلدیگیندن سوْنرا عسگرلیک مسلگینه گیردی.<ref>{{cite book | last=Vâsıb | first=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | url=https://archive.org/details/birehzadeninhtrt0000aliv | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pp=[https://archive.org/details/birehzadeninhtrt0000aliv/page/32 33], 63}}</ref> همچینین عثمان فؤاد افندی ۱۹۱۱–۱۹۱۳ ایللری آراسیندا [[فنرباغچه فوتبال کولوبو|فنرباغچه کولوبو]]نون باشقانلیغی‌نی یاپمیشدیر.<ref >{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref> [[فایل:1908 11 01 Resimli Kitab Sehzade Osman Fuad Efendi.jpg|thumb|شاهزاده عثمان فؤاد افندی، اوْکتوبر ۱۹۰۸|220px]] ۱۶ یاشیندا گؤنوللو اوْلاراق گئتدیگی [[ایتالیا-عوثمانلی ساواشی]] جبهه‌سینده [[لیبی]]‌‌ده [[ایتالیان‌لار]]ا قارشی ساواش دی. بۇ جبهه‌ده یۆزباشی [[مصطفی کمال آتاتورک|مصطفی کمال پاشا]] ایله تانیشدی و سیرنک عملیاتیندا ایشتیراک ائتدی. ایتالیا-عوثمانلی ساواشی جبهه‌سی دؤنۆشۆ ۱۹۱۴ده [[ملازم ثانی]] روتبه‌سی‌نی حربیه‌دن آلدی. ۱۹۱۵ده [[ملازم اول]]، ۱۹۱۶دا ایسه یۆزباشی روتبه‌سینه ترفیع ائتدی. شاهزاده عبدالرحیم و [[عبدالحلیم افندی]]‌‌‌‌لر ایله برابر آلمانا تحصیله گؤندریلدی و برلین حربی آکادمی‌سینده اوْخودو. [[فایل:Osman_Fuad_Efendi_-_Berlin.jpg|thumb|220px|حربی تعلیم آلدیغی برلین‌دکی ایللره عایید شکیل ۱۲ آقوْست ۱۹۱۸]] [[پوتسدام]]دا سوواری آلاییندا تحصیل آلدی. اۆچ شاهزاده ۱۲ نوْوامبر ۱۹۱۴ده [[ایکینجی ویلهلم]]‌‌ین برلین‌دکی قرارگاهی‌نی زیارت ائتدیلر. [[ایکینجی ویلهلم|ایمپیراتور]]، شاهزاده‌لره اؤزل نیشان وئردی. اؤلکه‌یه دؤندوگونده ۱۱ نوْوامبر ۱۹۱۹دا بین‌باشی روتبه‌سی ایله ایستانبول مرکز کوماندانلیغینا تعیین اوْلوندو. ۱۹۲۰-جی ایلده کاوالالی محمد علی پاشانین نوه‌سی و عثمانلی دؤولتینده والیلیک و ناظیرلیک یاپان آیریجا صدراعظم [[سعید حلیم پاشا]]نین قارداشی [[عباس حلیم پاشا]]نین قیزی کریمه خانیم‌افندی ایله چیراغان سارایی‌ندا ائولندی، بۇ ائولیلیکدن اوشاقی اوْلمادی.<ref>{{cite web | url = http://www.ekrembugraekinci.com/makale.asp?id=356 | title = Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzadesi | access-date= 21 September 2011 | date = 21 September 2011 | work = Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci | publisher = ekrembugraekinci.com | url-archive = https://web.archive.org/web/20130813024319/http://www.ekrembugraekinci.com/makale.asp?id=356 | archive-date = 13 August 2013}}</ref> ۱۹۲۴-جی ایلده [[عثمانلی سولاله‌سی]] سۆرگۆن ائدیلینجه فرانسه‌یه یئرلشدی. آغابیگی شاهزاده [[احمد نهاد|احمد نهاد افندی]]‌‌نین اؤلوموندن سوْنرا ۱۹۵۴ده عثمانلی سولاسی‌نین باشچی‌سی اوْلدو. حرب سیراسیندا شخصی دوْستلوق قوردوغو ژنرال [[شارل دو قول]]، واسیطه‌سی ایله دیپلوماتیک پاسپوْرت آلدی و رسمی و یا غیر رسمی صیفات ایله سیاحت‌لره چیخدی. سلطنت دوام ائتسیدی، ۳۹-جو سولطان اوْلاجاقدی. وطن حسرتی، ۲۹ یاشیندا بیر سوبای کن یۇردو ترک ائتمک ایله بیرلیکده ۴۹ ایل سۆرموشدور. عثمان فؤاد افندی نهایت‌ده ۱۹۷۳-جو ایلده [[نیس]]‌ده ۷۸ یاشیندا وفات ائتدی و [[پاریس]]‌ده [[بوبیقنی مزارلیغی|بوبیقنی موسلمانلار قبریستانی]]ندا دفن ائدیلدی.<ref>Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar" Cilt:2, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara (1996),</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} agvpe772t1ejr08vxd5v0fxqz97pgiq 0 608268 1587876 1587517 2026-05-11T13:07:29Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587876 wikitext text/x-wiki   {{شخص بیلگی قوتوسو|name=جئیهون حاجی‌بیگلی|شکیل آدی=Jeyhun Hajibeyli.jpg|native_name_lang=جئیهون عبدالحسین‌ بیگ اوغلو حاجی‌بیگلی|دوْغوم تاریخ=3 فوریه 1891|دوْغوم یئر=[[شوشا]]|اؤلوم تاریخ=22 اوکتوبر 1962|اؤلوم یئر=[[پاریس]]|مزارلیغی=[[سن کلو]] قبیریستانلیغی|میللیت=آذربایجانلی|تحصیل یئری=پترزبورق بیلیم‌یوردو <br /> سوربون بیلیم‌یوردو|ایش=یازیچی، قزئته‌چی، اتنوقراف}} '''جئیهون عبدالحسین‌ بیگ اوغلو حاجی‌بیگلی''' (۳ فوریه ۱۸۹۱، [[شوشا]] – ۲۲ اوکتوبر ۱۹۶۲، [[پاریس]]) — یازیچی، سالنامه‌چی، ژورنالیست، ترجومه‌چی، رداکتور، اتنوقراف.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20180829154450/http://urmu.eu/Uzeyir_Hacibeyov_Ensiklopediyasi.pdf Üzeyir Hacıbəyov ensiklopediyası] (PDF). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2007. səh. 78-79</ref> [[آذربایجان خالق جومهوریتی]] قورولانا قدر  " [[کاسپی (قزئت)|کاسپی]] " ،  " باکو " ،  " [[ایرشاد (قزئت)|ایرشاد]] " ،  " [[ترقی (قزئت)|ترقی]] "  و دیگر قزئت‌لرله امکداشلیق ائتمیش، ۱۹۱۸-جی ایلده  " ایتیحاد "  قزئتی‌نین رداکتورو اولموشدور. [[آذربایجان خالق جومهوریتی]] قورولدوقدان سونرا ایسه دؤولتین رسمی اورقانی اولان  " [[آذربایجان (آخ‌ج-نین رسمی قزئتی)|آذربایجان]] "  قزئتی‌نین باش رداکتورو تعیین ائدیلیر.<ref>[https://web.archive.org/web/20200902140421/http://anl.az/el/emb/Cumhuriyyet/kitablar_az/1990-173.pdf Azərbaycan Demokratik Respublikası: Azərbaycan höküməti(1918-1920)] (PDF). Bakı:Gənclik nəşriyyatı. 1990. səh. 44.</ref> ۱۹۱۹-جو ایلده آذربایجان نوماینده هئیتی‌نین ترکیبینده پاریس صولح کونفرانسیندا ایشتیراک ائدیر.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402144153/http://www.ebooks.az/view/iDeYnxc8.pdf Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası] (PDF). I. Bakı: Lider nəşriyyat. 2004. səh. 433. <nowiki>ISBN 9952-417-14-2</nowiki>.</ref> آخ‌ج ایشغال ائدیلدیکدن سونرا موهاجیرتده فعالیت گؤستریر. پاریسده فرانسه مطبوعاتی ایله امکداشلیق ائدیر. بو نشرلرده اساساً شوروی حؤکومتی‌نین ایشغالچی سیاستی ایله باغلی مقاله‌لر درج ائتدیریر.  "ایلک موسلمان جومهوریتی آذربایجان " ، " [[قاراباغ]] دیالکتی و فولکلورو (قافقاز آذربایجانی) " ،  " آذربایجان مطبوعات تاریخی " ،  " ایسلام علئیهینه تبلیغات و اونون آذربایجانداکی متودلاری "  آدلی علمی اثرلرین مؤلیفی‌دیر. پاریسده فرانسه دیلینده نشر اولونان " قافقاز "  و مونیخ‌ده آذربایجان و روس دیللرینده چیخان  "آذربایجان "  درگی‌لری‌نین رداکتورو اولوب.<ref>''Abid Tahirli.'' [http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf Ceyhun Hacıbəylinin həyat və yaradıcılıq yolu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308162648/http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf |date=2022-03-08 }} (PDF). [[Bakı]]: Elm və təhsil. 209. səh. 43. ISBN <bdi>978-9952-8175-0-7</bdi>.</ref> آذربایجانلی موسیقیچی، بسته‌کار [[اوزئییر حاجی‌بَی‌اوو|اوزئییر حاجی‌بیگوف]]<nowiki/>ون قارداشی‌دیر.<ref>[https://web.archive.org/web/20181126093456/http://clb.az/files/mv/C-Has.pdf İstiqlal aşiqi Ceyhun Hacıbəyli] (PDF). Bakı: F. Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası. 2016. səh. 5.</ref> == یاشاییشی و تحصیلی ==   جئیهون عبدالحسین اوغلو حاجی‌بیگلی ۱۸۹۱-جی ایل فوریه آیی‌نین ۳-ده شوشادا آنادان اولموشدور. ایبتیدایی تحصیلینی شوشادا معاریفچی هاشم بیگ وزیروفون مودیر اولدوغو ایکی‌صینیفلی روس-تاتار مکتبینده آلمیش داها سونرا ایسه تحصیلینی باکی‌دا رئال مکتبینده آلمیشدیر. ایلک مطبوع حکایه‌لرینی  "پروقرِس "  قزئتی‌نین ۱۹۰۸-جی ایل تاریخلی ۵-جی نؤمره‌سینده درج ائتدیریب. ۱۹۰۸-جی ایلده [[علی بیگ حسین زاده|علی بیگ حسین‌زاده‌]]<nowiki/>نین مودیر اولدوغو  " سعادت "  مکتبینده درس دئییر. ۱۹۰۸-جی ایل ژانویه‌نین ۱۲-ده [[اوزئییر حاجی‌بَی‌اوو|اوزئییر حاجی‌بیگلی‌]]<nowiki/>نین [[حاجی زین العابدین تاغی‌یئو|حاجی زین‌العابدین تقی‌یئف]] تئاتریندا صحنه‌یه قویولان  " [[لیلی و مجنون اوپئراسی|لئیلی و مجنون]] "  اوپراسیندا ابن سلام و نوفل روللارینی اویناییب. خئیریه‌چی مرتضی موختاروفون مادّی دستگی ایله ۱۹۰۸-جی ایلده پترزبورق بیلیم‌یوردو حوقوق فاکولته‌سینه قبول اولونور، ۱۹۰۹-جو ایلین یاییندا تحصیلینی داوام ائتدیرمک اوچون پاریسه گئدیر. اول سوربون بیلیم‌یوردوند<ref>''Nəsiman Yaqublu.'' [https://web.archive.org/web/20200902194924/http://anl.az/el/Kitab/2017/Azf-280810.pdf Azərbaycan mühacirət mətbuatı] (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 2014. səh. 110.</ref>، سونرا ایسه عالی پولی‌تکنیک علملر مکتبینده تحصیلینی داوام ائتدیریر.<ref>''Abid Tahirli.'' [http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf Ceyhun Hacıbəylinin həyat və yaradıcılıq yolu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308162648/http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf |date=2022-03-08 }} (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 209. səh. 50-51. [[International Standard Book Number|ISBN]] <bdi>978-9952-8175-0-7</bdi>.</ref>  == یارادیجی‌لیغی ==   جئیهون حاجی‌بیگلی یارادیجی‌لیغی تدقیق اولونمادیغیندان، توپلانمادیغیندان موهاجیرته قدرکی اثرلری قزئت صحیفه‌لرینده پرم-پرم دوشموشدور. او، یارادیجی‌لیغی‌نین ایلک دؤورونده قلمینی فلیئتون ژانریندا سینامیش، آما سونرالار فلیئتون یازمامیشدیر. فلیئتون‌لاری آراسیندا  " پریستاو آغا "  داها چوخ دیقتی جلب ائدیر. اثر  " پروقرِس "  قزئتی‌نین ۱۹۰۸-جی ایل ۶ و ۸-جی سایلاریندا  " داقستانسکی "  ایمضاسی ایله چاپ اولونموشدور.    جئیهون بیگ سونراکی ایللردن باشلایاراق محصولدار شکیلده معاریف، مدنیت، دین، دیل، خئیریّه‌چی‌لیک، قاچقین‌لار مؤوضولاریندا مقاله‌لر یازیر، چاپ ائتدیریر. موهاجیرتدن اوّل (۱۹۱۹-جو ایلدن)  " [[کاسپی (قزئت)|کاسپی]] " ،  " پروقرِس " ،  " باکی " ،  "[[آذربایجان (آخ‌ج-نین رسمی قزئتی)|آذربایجان]] "  و باشقا قزئت‌لرده یوزلرله پوبلیسیستیک مقاله، حکایه درج ائتدیرن ج. حاجی‌بیگلی همین دؤورده " Известия "  (کاسپیده)،  " ایتیحاد "  و " آذربایجان "  (روس دیلینده) قزئت‌لری‌نین رداکتورو اولموشدور.    ۱۹۱۰-جو ایلده او،  " حاجی کریم "  پووِستینی یازیر و ۱۹۱۱-جی ایلده کیتاب شکلینده چاپ ائتدیریر. لاکین همین پووِستدن سونرا یارادیجی‌لیقدان اوزون مودّت اوزاقلاشمیشدیر. جئیهون بیگ فرانسه‌ده یاشایارکن  "La Revul du Mond Müsulman" ، لا فیقارو کیمی مطبوع اورقان‌لارلا امکداشلیق ائتمیش،  "La Revul des Deux Mende"  آدلی درگی‌لرده چالیشمیش، پاریسده فرانسه دیلینده نشر اولونان  " قافقاز "  و مونیخ‌ده آذربایجان دیلینده چیخان  " آذربایجان "  درگی‌سی‌نین رداکتورو اولموشدور.<ref>''Nəsiman Yaqublu.'' [https://web.archive.org/web/20200902194924/http://anl.az/el/Kitab/2017/Azf-280810.pdf Azərbaycan mühacirət mətbuatı] (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 2014. səh. 110.</ref><ref>''Abid Tahirli.'' [https://web.archive.org/web/20200902193139/http://www.anl.az/el/Kitab/239766.pdf Azərbaycan mühacirət mətbuatında publisistika] (1921-1991) (PDF). Bakı: Polygraphic-Production. 2005. səh. 48.</ref> " آزادلیق "  رادیوایستاسیونونون ‌ یارادیجی‌لاریندان ساییلان جئیهون حاجی‌بیگلی مونیخ‌ده کی   "س‌س‌ری-نی اؤیرنن اونیورسیتتین "  موخبیر عوضوو سئچیلمیشدیر.    جئیهون بیگین  " ایسلام علئیهینه کمپئین و اونون آذربایجاندا متودلاری "  آدلی ایری حجملی تدقیقات اثری ایسه خوصوصی اهمیت کسب ائدیر. آدی آذربایجانین آزادلیق تاریخینه قیزیل حرفلرله یازیلان ج.حاجی‌بیگلی موهاجیرتده یاشادیغی بوتون دؤورده (۱۹۱۹–۱۹۶۲) عقیده و آمالیندان دؤنمه‌میش، سون نفسینه‌دک شوروی ایمپیراتولوغو ایله ایدئولوژی موباریزه آپارمیش، آذربایجانین موستقیل‌لیگی اوغروندا باجاردیغینی اسیرگمه‌میشدیر. جئیهون حاجی‌بیگلی‌نین قبری پاریسده دیر.    وفاتیندان اوچ گون اوّل ۱۹۶۲-جی ایلین ۱۹ اوکتوبروندا آذربایجان خالق جومهوریتی‌نین سونونجو داخیلی ایشلر وزیری مصطفی‌وکیل‌اوغلونا مکتوب عونوانلاییر. همین مکتوبدا او، آذربایجانین ایستیقلالی اوچون موهاجیرلرین تک بایراق آلتیندا بیرلشمه‌لرینی و موباریزه آپارمالارینی آرزولاییر، هر جور قروپلاشمایا قارشی اولدوغونو بیلدیریر و دوستونا موهاجیرلری بیر یئره توپلاماسینی وصیت ائدیر. بو باره ده سونرادان  " موجاهید "  درگی‌سی‌‌نین ۱۹۶۳-جو ایل نؤمره‌سینده  " جئیهون بیگین وصیتی "  آدلی ایری‌حجملی مقاله درج اولونور.<ref>''Abid Tahirli.'' "[http://kaspi.az/az/ceyhun-hacibeyli-hesen-bey-zerdabi-haqinda/pages/q/pdf/pages/q.pdf Ceyhun Hacıbəyli Həsən bəy Zərdabi haqında]" (PDF). kaspi.az. 11 iyul 2015. <small>3 sentyabr 2020 tarixində [https://web.archive.org/web/20200903083224/http://kaspi.az/az/ceyhun-hacibeyli-hesen-bey-zerdabi-haqinda/pages/q/pdf/pages/q.pdf arxivləşdirilib] (PDF)</small>. <small>İstifadə tarixi: 3 sentyabr2020</small>.</ref>       جئیهون حاجی‌بیگلی ۲۲ اوکتوبر ۱۹۶۲-جی ایلده پاریسده دونیاسینی دییشیب. بورادا سئن-کلو قبیریستانلیغیندا دفن ائدیلیب.<ref>''Nəsiman Yaqublu.'' [http://anl.az/el/Kitab/2017/Azf-272420.pdf Bakının qurtuluşu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220202154548/http://anl.az/el/Kitab/2017/Azf-272420.pdf |date=2022-02-02 }} (PDF).Bakı: Adiloğlu nəşriyyat. 2008. səh. 244.ISBN <bdi>9789952250961</bdi>.</ref><ref>''Abid Tahirli.'' [http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf Ceyhun Hacıbəylinin həyat və yaradıcılıq yolu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308162648/http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf |date=2022-03-08 }} (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 209. səh. 49. ISBN <bdi>978-9952-8175-0-7</bdi>.</ref> == ایستیقلال موجاهیدی‌نین ادبی ایرثی‌ == [[فایل:Uzeir(right) and Jeyhoun Hajibeyli.jpg|بندانگشتی|سولدان جئیهون و [[اوزئییر حاجی‌بَی‌اوو|اوزئییر]]]]   جئیهون حاجی‌بیگلی یارادیجی‌لیغینی ایکی مرحله‌یه – موهاجیرته قدرکی و موهاجیرتدن سونراکی دؤوره بؤله‌رک تدقیقی مقصده مووافیقدیر. ادیبین یارادیجی‌لیغی‌نین بیرینجی مرحله‌سی – ۱۹۰۵-جی ایلدن باشلانان ایلک قلم سیناق‌لاریندان ۱۹۱۹-جو ایله‌دک اولان موهاجیرته قدرکی دؤورو احاطه ائدیر.    ۱۹۱۹-جو ایلده پاریسده کئچیریلن صولح کونفرانسیندا آذربایجان خالق جومهوریتینی تمثیل ائتمک اوچون پاریسه گلمیشدیر. <ref>"Ceyhun Hacıbəyli – 28 may münasibətilə xatirə". Milliyyət Araşdırmalar Mərkəzi</ref>    قوروجولاریندان بیری اولدوغو آذربایجان خالق جومهوریتینی، آذربایجان قزئتینی، وطنینی، عزیزلرینی، هموطن‌لرینی… جئیهون بی قوربتده – پاریسده موهاجیر حیاتی یاشاییردی، شوروی حؤکومتی‌نین اوندان آلاسی هئچ نه‌یی قالمامیشدی، جانیندان باشقا (هرچند کی، شوروی کشفیات اورقان‌لاری سسینی چیخاران موهاجیرلرین جانینی دا آلیر، اونلاری قتله یئتیریردی). او، آزاد ایدی، ان آزیندان آزاد اؤلکه‌ده یاشاییردی.    ایستیقلال موجاهیدی موهاجیرتده بوتون قلبی و قلمی ایله شوروی-شر ایمپیراتورلوغونا قارشی دؤیوشوردو: قزئت، درگی نشر ائدیر، فرانسه مطبوعاتی ایله سیخ علاقه  ساخلاییر، آزادلیق رادیوایستانسیونون یارادیلماسیندا و فعالیتینده یاردیمچی اولور، مونیخ‌ده س‌س‌ری-نی اؤیرنن اینستیتوتلا، ائلجه ده شوروی ایتیفاقینا قارشی سویوق ساواشین‌ موهاجیرلر آراسیندا تشکیلاتچیسی اولان آمریکا کومیته‌سی ایله امکداشلیق ائدیردی. جئیهون حاجی‌بیگلی عئینی زاماندا بدیعی اثرلری ایله ده ایمپیراتورلوغا، اونون ایدئولوژی‌سینه، ایستالین رژیمینه قارشی آمان‌سیز موجادیله آپاریردی. یازیچی‌نین فرانسه دیلینده قلمه آلدیغی نژدانوفون ایشی آدلی حکایه سی بو قبیلدندیر. اثر هم ایدئیا-مؤوضو، هم ده کومپوزیسیون باخیمیندان روس موخالیف ادبیاتی نومونه‌لریندن هئچ ده آز تاثیر باغیشلامیر. دیگر طرفدن ایسه، بو حکایه‌نین تخمیناً اؤتن عصرین ۵۰-جی ایللری‌نین اورتالاریندا یازیلدیغینی نظره آلساق، او زامان و.آکسیونوف، آ.بلینکوف، ل.بورودین، ای.برودسکی، و.ووینوویچ، آ.قالیچ، آ.سینیاوسکی… کیمی مشهور روس موخالیف یازیچی‌لاری‌نین یاراتدیغی ادبی نومونه‌لرین پیونری، قارانقوشو دا حساب ائتمک اولار… ناثیرین فرانسه دیلینده یازدیغی  " مؤذین‌ین لعنتی "  آدلی ایری‌هجملی حکایه‌سی شوروی رژیمی‌نین دین سیاستی و اونون کسکین تنقیدی باخیمدان دیقتی چکیر. حکایه‌نین مؤوضوسو آذربایجاندا شوروی حاکیمیتی‌نین قورولماسی‌نین ایلک دؤورلرینه تصادوف ائتسه ده، اثرین ۲۰. عصرین ۵۰-جی ایللرینده قلمه آلیندیغی بللی‌دیر. ۲۰–۳۰-جو ایللر جئیهون بیگین خاریجده یئنیجه مسکونلاشاراق بیر طرفدن آذربایجان خالق جومهوریتی‌نین تانیدیلماسی، آذربایجان مدنیتی‌نین خاریجده قیزغین تبلیغ ائدیلمه‌سی ایستیقامتینده فعال‌لیق گؤستردیگی، دیگر طرفدن ده عاییله-معیشت پروبلم‌لری، مادّی سیخینتی‌لارلا اوز-اوزه قالدیغی دؤوردور. همین دؤور یارادیجی‌لیغیندا جئیهون بیگین بو سبکیلی نه بدیعی، نه ده پوبلیسیستیک یازی‌لارینا تصادوف ائدیلیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی|ایکینجی دونیا ساواشی‌]] دؤورو شوروی، او جومله‌دن آذربایجان موهاجیرلری‌نین دورغونلوق، فعالیت‌سیزلیک دؤورو کیمی کاراکتریزه ائدیلیر. بو ایسه مؤذین‌ین لعنتی اثری‌نین ۵۰-جی ایللرین اورتالاریندا – سویوق ساواشین آلوولاندیغی ایللرده قلمه آلیندیغینی دئمگه جیدی اساس وئریر. مؤوضو، ایدئیا و صنعتکارلیق باخیمیندان بو حکایه‌ نه‌اینکی جئیهون حاجی‌بیگلی یارادیجی‌لیغیندا، ائلجه‌ده عوموماً آذربایجان، او جومله‌دن موهاجیرت نثرینده بنزرسیز بیر اثردیر. آذربایجاندا شوروی حاکیمیتی‌نین قورولماسی‌نین ایلک ایللریندن بحث ائدن چوخ سایدا موختلیف ژانرلاردا قلمه آلینمیش بدیعی نومونه‌لر مؤوجوددور. کؤهنه‌لیکله یئنی‌لیگین،  " المله نئشه "‌‌نین موباریزه‌سی، دیندارلارلا آللاه‌سیزلارین قارشی‌دورماسی، مسجیدلرین باغلانماسی، موللالارین، دین خادیم‌لری‌نین عذابلی گونلری، گنجلرین، کومسومولچولارین یئنی شوعار و چاغیریش‌لاردان ائیفوریه‌‌یه قاپیلماسی، قادین‌لارین حوقوق برابرلیگی اوغروندا موجادیله‌سی شوروی یازیچی‌لاری‌نین قلمه آلدیغی اثرلرده دؤورون روحونا و طلبینه اویغون بدیعی عکسینی تاپمیشدیر. همین اثرلرده بیر قایدا اولاراق یئنی حیات قوروجولاری، دؤورون قهرمان‌لاری ترنّوم اولونور، کؤهنه‌لرین سوقوطو تصویر ائدیلیردی. مؤذین‌ین لعنتی حکایه‌سی قیرمیزی کافیرلرین مؤذین‌له موباریزه‌سیندن بحث ائدیر. اصلینده، پروبلم داها درین، مورکّب و غلیظدیر. مسله بوراسیندادیر کی، بولشویک حاکیمیتی، سووئت ایدئولوژی‌سی آتا مؤذین‌له آتئیست اؤولادی اوز-اوزه قویموشدور. مضمونو رئال حیاتدان – آذربایجاندا شوروی حاکیمیتی قوروجولوغونون ایلک ایللرینده بیر کندده باش وئرن حادیثه‌دن – ایلدیریمین وورماسیندانمی، یوخسا آللاه‌سیزلارین فیتنه‌کار عملیندن‌می، هؤرگوسو پارتلایان مسجید میناره‌سینه سون دفعه جان آتان مؤذین‌ین اوغلو ایله بیرلیکده اوچقونون آلتیندا قالیب فاجیعه‌لی شکیلده هلاک اولماسیندان گؤتورولموشدور. یازیچی‌نین اپیزودیک اوبرازلار دا داخیل اولماقلا، حکایه‌ده تقدیم ائتدیگی بوتون تیپلر اوریژینالدیر، ماراق دوغورور، تاثیرلی‌دیر، دوشوندورور.ایستعدادلی قلم صاحیبی‌نین دیقت‌چکن پوبلیسیستیک نومونه‌لریندن بیری ایری‌حجملی مِمواری بیر ایل خیاللاردا و… بوتؤو بیر عؤمور آدلانیر. بو اثر بیر ایستیقلال عاشیقی‌نین گونده‌لیگی‌دیر، حیات داستانی‌دیر، مِموارین روحو، خمیری، بئله دئمک مومکونسه، ایستیقلال دعاواسیندان یوغرولموشدور.    جئیهون بیین موهاجیرتده قلمه آلدیغی دیگر پوبلیسیستیک نومونه‌لرینه، همین اثرلرده ده مؤلیفین بدیعی اثرلرینده اولدوغو کیمی، شوروی ایدئولوژی‌سی، رژیمی، کولخوز-سووخوز حیاتی، آتئیست تربیه‌سی، دین سیاستی و س. کونکرت، توتارلی فاکتلارلا کسکین، عئینی زاماندا یوکسک صنعتکارلیقلا تنقید ائدیلیر.<ref>Abid Tahirli "İstiqlal mücahidinin ədəbi irsi"Azərbaycan.-2016.-3 fevral.-№ 24.-S.7.</ref> == خاطیره‌سی ==   جئیهون حاجی‌بیگلی‌نین اوزون ایللر عاییله‌سی ایله بیرگه یاشادیقلاری [[شوشا]]<nowiki/>داکی ائولری ۱۹۵۹-جو ایلده اوزئییر حاجی‌بیگوفون ائو-موزه‌سی کیمی فعالیته باشلامیشدیر. بورادا حاجی‌بیگوف‌لار عاییله‌سینه شخصی اشیالار قورونوب ساخلانیردی. ۱۹۹۲-جی ایلده شوشا شهری [[ارمنیلر|ارمنی]] ایشغالچی‌لاری طرفیندن ایشغال ائدیلدیکدن سونرا موزه فعالیتینی دایاندیریر و اکسپونات‌لارین بیر قیسمی ده محو ائدیلیر.<ref name=":0" /><ref>"[http://uzeyir.musigi-dunya.az/az/dom_muzey_shusha.html Şuşada Ü.Hacıbəyovun ev-muzeyi]". uzeyir.musigi-dunya.az</ref>   [[باکی|باکی‌]]<nowiki/>دا جئیهون حاجی‌بیگلی‌نین آدینی داشییان کوچه وار.<ref>"[https://wikimapia.org/street/17016257/az/Ceyhunb%C9%99y-Hac%C4%B1b%C9%99yli-k%C3%BC%C3%A7 Ceyhun Hacıbəyli küçəsi]". wikimapia.org.</ref>   جئیهون حاجی‌بیگلی‌نین قلمه آلدیغی بدیعی و پوبلیسیستیک اثرلرین، خاطیره‌لرین، تدقیقاتلارین، قئیدلرین، ترجومه‌لرین بیر قیسمی‌نین — آذربایجان تورکجه‌سینده " میندیگیمیز سفینه " ،  " ظولمه قارشی چیخیشین سون نتیجه‌لری " ، فرانسه دیلینده  " توی " ،  " باش توتمایان زیارت " ،  " سحر " ،  " محمدقولونون سیاحتی " ،  " مؤذین‌ین لعنتی " ،  " ایستالین‌ین اؤپوشو و یا ایستاخانوفچو فاطمه " ،  " نژدانوفون ایشی " ،  " بیر ایل خیال‌لاردا و بوتؤو بیر عؤمور " ،  " فردوسی‌نین حیاتی " ،  " حافظ شیرازی " ،  " آذربایجان شاعیرلری " ،  " باتوم تأثوراتی " ،  " آرشین مال آلان " ، قاسم بیگ ذاکرین، [[ابوالقاسم نباتی|ابوالقاسم نباتی‌]]<nowiki/>نین، یوسف نبی‌نین شعرلری‌نین ترجومه‌سی، روس دیلینده  " ایلک آذربایجان اوپراسی نئجه یاراندی " ،  " قانلی ایل‌دؤنومو " ،  " روس دموکرات‌لار بولشویک‌لرله هارادا بیرلشیرلر " ،  " ۲۸ مئی " ، اینگیلیس دیلینده  " حاجی کریمین سفری "  و دیگر الیازمالاری، ماکینا یازیلاری، ائلجه ده درگی و قزئت‌لرده درج اولونموش چوخ سایدا مقاله‌لری آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت ادبیات و اینجه صنعت آرشیوینده ۶۴۹ نؤمره‌لی فونددا ساخلانیلیر.<ref>''Abid Tahirli.'' [http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf Ceyhun Hacıbəylinin həyat və yaradıcılıq yolu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308162648/http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf |date=2022-03-08 }} (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 209. səh. 167-168. ISBN <bdi>978-9952-8175-0-7</bdi>.</ref>   ۱۹ نوامبر ۲۰۱۵-جی ایلده آذربایجان جومهوریتی‌نین پرزیدنتی [[ایلهام علیئو|ایلهام علی‌یئف]] جئیهون حاجی‌بیگلی‌نین ۱۲۵ ایللیک آغیرلاما تؤره‌نی‌نین کئچیریلمه‌سی حاقیندا فرمان ایمضالاییب<ref>''president.az.'' ""[http://www.e-qanun.az/framework/31455 Ceyhun Hacıbəylinin 125 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326094558/http://www.e-qanun.az/framework/31455 |date=2022-03-26 }}". e-qanun.az.</ref>.   ۲۰۱۵-جی ایلده آذربایجان مطبوعات شوراسی طرفیندن جئیهون حاجی‌بیگلی حاقیندا  " دورون گئدک ائویمیز… "  آدلی سندلی فیلم چکیلیب. <ref>"[http://medeniyyet.az/page/news/5020/Milli-metbuatimiz--istiqlal-yolumuz-.html Milli mətbuatımız - istiqlal yolumuz]". medeniyyet.az.</ref>   ۲۰۱۸-جی ایلده جئیهون حاجی‌بیگلی و اونون موهاجیرتده‌کی چتین حیاتی حاقیندا یازیچی-دراماتورق علی امیرلی‌نین  " نور-دیده جئیهون "  پیئسی، امکدار اینجه صنعت خادیمی مهربان علی اکبر زاده‌نین قورولوشو ایله آذربایجان دؤولت موسیقیلی تئاتریندا صحنه‌یه قویولوب.<ref>"[https://news.milli.az/culture/631469.html Musiqili Teatrda "Nuri-didə Ceyhun"un premyerası olacaq]". milli.az.</ref> == عاییله‌سی  ==   جئیهون حاجی‌بیگلی‌نین آتاسی میرزه عبدالحسین بیگ حاجی‌بیگوف ۱۸۴۰-جی ایلده شوشادا آنادان اولوب. تحصیللی اولدوغو اوچون آدی‌نین اولینه میرزه عونوانی الده ائدیب. [[خورشیدبانو ناتوان]]<nowiki/>ین ساراییندا دارغا کیمی فعالیت گؤستریب. داها سونرا خورشیدبانو ناتوانین سود باجیسی اولان علی‌وئردی‌بیگوف‌لار نسلی‌نین نوماینده‌سی شیرین بگیم خانیملا عاییله قوروب. بو ائولی‌لیکدن اونلارین ۵ اؤولادی دونیایا گلیب. ذولفقار بیگ، [[اوزئییر حاجی‌بَی‌اوو|اوزئییر بیگ]]، جئیهون بیگ، سایاد و آب‌‌حیات خانیم.<ref name=":0" />    جئیهون حاجی‌بیگلی زؤهره حاجی‌قاسمووا-حاجی‌بیگلی ایله عاییله حیاتی قوروب. بو ائولی‌لیکدن اونلارین جئیهون و تیموچین آدلی اوغول‌لاری دونیایا گلیب. اوغلو جئیهون ۱۹۳۸-جی ایلده پاریس حربی آکادمی‌سینی مووفقیتله بیتیرندن سونرا [[ایکینجی دونیا ساواشی]]<nowiki/>ندا [[فرانسه]] اوغروندا پوُآتیه یاخینلیغینداکی دؤیوش‌لرده ۲۳ یاشیندا هلاک اولور.<ref>''Abid Tahirli.'' [http://anl.az/el/Kitab/2019/09/cd/Ar2019-512.pdf Ceyhun Hacıbəylinin həyat və yaradıcılıq yolu]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 209. səh. 54. ISBN <bdi>978-9952-8175-0-7</bdi>.</ref> <ref>''Vüsalə İsmətqızı.'' "[https://report.az/diaspora/paskal-hacibeyli-buse-ceyhun-bey-muhacir-heyatini-cetin-yasayirdi/ Paskal Hacıbəyli Büşe: "Ceyhun bəy mühacir həyatını çətin yaşayırdı]"". report.az. </ref>تیموچین حاجی‌بیگلی ایسه پاریسده تحصیل آلیب، فرانسه آلومینیوم کونسرنی‌نین باش موهندیسی وظیفه‌سینده چالیشیب. ۱۹۹۳-جو ایلده دونیاسینی دییشیب.<ref name=":0" />  == اتک‌یاز‌ی‌لار == [[بؤلمه:یازیچیلار]] d6n5l1ulchl85pbno4k93riflk5snbh 0 609249 1587970 1583002 2026-05-12T02:31:55Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587970 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | country = Palestine | name = Hamas | native_name = {{Lang|ar|<big>حركة المقاومة الإسلامية</big>}} | colorcode = {{party color|Hamas}} | logo = | leader1_title = Chief of the Political Bureau | leader1_name = [[Ismail Haniyeh]] | leader2_title = Deputy Chief of the Political Bureau | leader2_name = [[Mousa Mohammed Abu Marzook|Mousa Abu Marzouq]] and [[Khaled Mashal]]{{Sfn|Levitt|2006|p=44}} | spokesperson = Fawzi Barhoum | wing1_title = Military wing | wing1 = [[Izz ad-Din al-Qassam Brigades]] | foundation = {{Start date and age|1987|12|10|df=y}} | founder = Sheikh [[Ahmed Yassin]], [[Abdel Aziz al-Rantissi]], [[Mahmoud Zahar]], [[Mohammad Taha (Hamas)|Mohammad Taha]], Abdel Fattah Dukhan,{{Sfn|Abdelal|2016|p=122}} Ibrahim Fares Al-Yazouri,;{{Sfn|Dalloul|2017}} 'Isa al-Nashshar,{{Sfn|Abu Amr|1993|p=10}} Ibrahim Quqa,{{Sfn|Litvak|1998|p=151}} and Mohammed Hassan Shama'a,{{Sfn|Barzak|2011}} [[Hassan Yousef (Hamas leader)|Hassan Yousef]]{{Sfn|AFP|2019}} | ideology = {{Plainlist| * [[Palestinian nationalism]]{{Sfn|Dalacoura|2012|pp=66-67}} * [[ایسلامچی‌لیق]]{{Sfn|Dalacoura|2012|pp=66-67}}{{Sfn|Dunning|2016|p=270}} * [[دینی میلتچی‌لیک]]{{Sfn|Dalacoura|2012|pp=66-67}}{{Sfn|Stepanova|2008|p=113}}{{Efn|"Hamas considers [[فیلیسطین دؤولتی]] the main front of ''jihad'' and viewed the uprising as an Islamic way of fighting the Occupation. The leaders of the organization argued that Islam gave the Palestinian people the power to confront Israel and described the Intifada as the return of the masses to Islam. Since its inception, Hamas has tried to reconcile nationalism and Islam. [...] Hamas claims to speak as a nationalist movement but with an Islamic-nationalist rather than a secular nationalist agenda."{{Sfn|Cheema|2008|p=465}}}}{{Efn|"Hamas is primarily a religious movement whose nationalist world view is shaped by its religious ideology."{{Sfn|Litvak|2004|pp=156–57}}}} * [[Anti-communism]]{{Sfn|Filiu|2012|pp=55,64–67}} * [[Anti-Zionism]] * [[Antisemitism]]{{Sfn|Litvak|1998|pp=151–52}}}} | position = | religion = [[سونیلر]] | predecessor = Palestinian [[موسلمان قارداش‌لار]] | headquarters = [[Gaza City|Gaza]], [[غزه زولاغی]] | national = [[Alliance of Palestinian Forces]] | international = [[موسلمان قارداش‌لار]] (until 2017)<ref>{{cite news|first1=Nidal|last1=al-Mughrabi|first2=Tom|last2=Finn|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-hamas-document-idUSKBN17X1N8|title=Hamas softens stance on Israel, drops Muslim Brotherhood link|date=May 1, 2017|access-date=June 12, 2021}}</ref> | colours = Green | seats1_title = [[Palestinian Legislative Council|Legislative Council]] (2006) | seats1 = {{Composition bar|74|132|hex={{party color|Hamas}}}} | website = {{URL|1=hamas.ps/en|2=hamas.ps/en}} | flag = [[File:Flag of al-Qassam Brigades.svg|border|200px]] }} '''حماس''' یوخسا '''ایسلامی دایانیش حرکتی''' [[فیلیسطین]] لی سۆنی ایسلامچی تشکیلاتیدیر . ۱۹۸۷ ده [[احمد یاسین]] و عبدول عزیز رنتیسی طرفیندن قورولموشدور. بو تشکیلات غزه‌ده دیر. == قایناقلار == {{اتک‌یازی}} ==ائشیک باغلانتیلار== * {{Official website}} {{In lang|ar}} *[https://hamas.ps/en/ Official website] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20090327103910/http://www.cfr.org/publication/9811/hamas_leaders.html Hamas leaders] [[Council on Foreign Relations|CFR]] * [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/hamas.asp Hamas Charter] * [http://www.mideastweb.org/hamas.htm The Covenant of the Islamic Resistance Movement (Hamas) (includes interpretation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901180015/http://www.mideastweb.org/hamas.htm |date=2017-09-01 }} * [https://www.nytimes.com/2009/07/24/world/middleeast/24gaza.html Hamas Shifts From Rockets to Public Relations] ''The New York Times'', July 23, 2009 * [https://web.archive.org/web/20100728103620/http://www.qassam.ps/statement-1319-Twenty_two_years_on_the_start_of_Hamas_movement.html 22 years on the start of Hamas] [[Al-Qassam Brigades]]' Information Office * [https://web.archive.org/web/20110720065737/http://www.phrmg.org/Fatah%20and%20hamas%20abuses%20since%20June%202007%20report%20_2_.pdf Fatah and Hamas Human Rights Violations in the Palestinian Occupied Territories in 2007] by Elizabeth Freed of [[Palestinian Human Rights Monitoring Group]] * [[Larbi Sadiki|Sadiki, Larbi]], [http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/03/201236102854527714.html Tests and contests: Hamas without Syria] * Sherifa Zuhur, [https://fas.org/man/eprint/zuhur.pdf Hamas and Israel: Conflicting Strategies of Group-Based Politics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621222004/https://fas.org/man/eprint/zuhur.pdf |date=2023-06-21 }} (PDF file) December 2008 * [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3343944,00.html "Hamas threatens attacks on US: Terrorist warns 'Middle East is full of American targets{{'"}}] ''Ynet News''. December 24, 2006. Accessed July 20, 2014. {{Palestinian political parties}} {{Islamism}} {{Israeli-Palestinian Conflict}} {{Military of the Arab world}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۹۸۷ - جی ایلینده فیلیسطین اؤلکه‌سینده یارانانلار]] [[بؤلمه:فلسطین-اسرائیل منازعه سی]] c8mfs5qtey9h4faiuseo4eq6qelwqni 0 613642 1587939 1548840 2026-05-11T22:50:43Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587939 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Epilepsy|synonyms=Seizure disorder|image=Spike-waves.png|alt=The electroencephalogram recording of a person with childhood absence epilepsy showing a seizure. The waves are black on a white background.|caption=Generalized 3&nbsp;Hz [[spike-and-wave]] discharges on an [[electroencephalogram]]|field=[[Neurology]]|Symptoms=Periods of vigorous shaking, nearly undetectable spells<ref name=WHO2022 />|complications=|onset=|Duration=Long term<ref name=WHO2016 />|causes=Unknown, [[brain injury]], [[stroke]], [[brain tumor]]s, infections of the brain, [[birth defects]]<ref name=WHO2016 /><ref name=Ham2010 /><ref name=Gol2013>{{cite journal | vauthors = Goldberg EM, Coulter DA | title = Mechanisms of epileptogenesis: a convergence on neural circuit dysfunction | journal = Nature Reviews. Neuroscience | volume = 14 | issue = 5 | pages = 337–49 | date = May 2013 | pmid = 23595016 | pmc = 3982383 | doi = 10.1038/nrn3482 }}</ref>|risks=|Diagnosis=Electroencephalogram, ruling out other possible causes<ref name=Longo2012 />|differential=[[Syncope|Fainting]], [[alcohol withdrawal]], [[electrolyte problems]]<ref name=Longo2012 />|Prevention=|treatment=Medication, [[surgery]], [[neurostimulation]], dietary changes<ref name=Bergey2013>{{cite journal | vauthors = Bergey GK | title = Neurostimulation in the treatment of epilepsy | journal = Experimental Neurology | volume = 244 | pages = 87–95 | date = June 2013 | pmid = 23583414 | doi = 10.1016/j.expneurol.2013.04.004 }}</ref><ref name=Mar2018>{{Cite journal|last=Martin-McGill|first=Kirsty J.|last2=Jackson|first2=Cerian F.|last3=Bresnahan|first3=Rebecca|last4=Levy|first4=Robert G.|last5=Cooper|first5=Paul N.|date=7 November 2018|title=Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=11|pages=CD001903|doi=10.1002/14651858.CD001903.pub4|issn=1469-493X|pmc=6517043|pmid=30403286}}</ref>|Medication=|Prognosis=Controllable in 70%<ref name=Ead2012>{{cite journal | vauthors = Eadie MJ | title = Shortcomings in the current treatment of epilepsy | journal = Expert Review of Neurotherapeutics | volume = 12 | issue = 12 | pages = 1419–27 | date = December 2012 | pmid = 23237349 | doi = 10.1586/ern.12.129 }}</ref>|frequency=50 million (2022)<ref name=WHO2022 />|Deaths=125,000 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | last1 = Wang | first1 = Haidong | last2 = Naghavi | first2 = Mohsen | last3 = Allen | first3 = Christine | last4 = Barber | first4 = Ryan M. | last5 = Bhutta | first5 = Zulfiqar A. | last6 = Carter | first6 = Austin | last7 = Casey | first7 = Daniel C. | last8 = Charlson | first8 = Fiona J. | last9 = Chen | first9 = Alan Zian | last10 = Coates | first10 = Matthew M. | last11 = Coggeshall | first11 = Megan | last12 = Dandona | first12 = Lalit | last13 = Dicker | first13 = Daniel J. | last14 = Erskine | first14 = Holly E. | last15 = Ferrari | first15 = Alize J. | last16 = Fitzmaurice | first16 = Christina | last17 = Foreman | first17 = Kyle | last18 = Forouzanfar | first18 = Mohammad H. | last19 = Fraser | first19 = Maya S. | last20 = Fullman | first20 = Nancy | last21 = Gething | first21 = Peter W. | last22 = Goldberg | first22 = Ellen M. | last23 = Graetz | first23 = Nicholas | last24 = Haagsma | first24 = Juanita A. | last25 = Hay | first25 = Simon I. | last26 = Huynh | first26 = Chantal | last27 = Johnson | first27 = Catherine O. | last28 = Kassebaum | first28 = Nicholas J. | last29 = Kinfu | first29 = Yohannes | last30 = Kulikoff | first30 = Xie Rachel | displayauthors = 29 }}</ref>}} اِپیلئپسی، تکرار اِپيلئپتیک دوروملارلا تخصیص اولونان نورولوژيک ایختلاللارین یوخسا بوزوکلوگون بیر قروپودور.<ref name="Goldman2020.375">{{کیتاب قایناقلاماسی|url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA2358&dq=epilepsies&hl=en|title=Goldman-Cecil Medicine|last=Wiebe|first=Samuel|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-323-53266-2|editor-last=Goldman|editor-first=Lee|edition=26th|volume=2|location=Philadelphia|pages=2358-2370|language=en|chapter=375. The epilepsies|access-date=3 June 2022|editor-last2=Schafer|editor-first2=Andrew I.|archive-url=https://web.archive.org/web/20220611042213/https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA2358&dq=epilepsies&hl=en|archive-date=11 June 2022}}</ref> ایپلپتیک دوروملار، قیسمن و یا یا چوخ گیزلی اولان مودتلردن یا چوخ گوجلو لرزه لری نین اوزون مودّته قدر فرقلی بیر حادیثه لردیر. بو حادثه لر بدنی یارالانیب، بعضاً سوموکلر ده پارچالانیر. ایپلپسیدا، توْپلاملار تکرار اولماغا یانیر و، قایدا اولاراق، ایلک ندن اولماز. ایزولیته گؤره، ایپلیپسییا ایسه ایسه ایشله مه دن ایسه ایپلیپس اولماز. ایپلپسییا ایله علاقه سی اولانلار دونیانین دئییشیک ساحه لرینده فرقلی داورانیش لار گؤرولر و اونلارین دورومونا گؤره فرقلی توپلومسال سیتگما باشلاییرلار.<ref name=WHO2016>{{cite web|title=Epilepsy Fact sheet|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs999/en/|website=WHO|access-date=4 March 2016|date=February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311001129/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs999/en/|archive-date=11 March 2016}}</ref> ایپلپتیک حمله لری نین اساسی میکانزمی، بئیینین کورکسینده بیشعوره و دوغال اولمایان[[نورون|نورونال]] فعالیت دیر. ایپلپسی نین چوخلو قضیالارین دا بو حادثه نین ندنی بیلیریک. بعضي مواریدده آغزي يارالاماسي، سلوك، آغزي تومورلاري، آغزي اينفکسياسياسياسي، يا دا دوغومدا دوغوملو نقصلار ايله بير پروسیسه گؤره باش وئرير. تانینمیش ژنئتيک جهدلر، آز بیر میقداردا داخیل اولور. تشخيص، اله بو ايشلري باشقالارين دا ايشاره ائتمه سيني سؤيله يئر. بو، بعضي يئرده بئیینین تصويرلاشماسي و قان معائناتي ائله باشلانار. ایپیلیپسی چوخ واخت الکترو اینسفالوگرا (EEG) ایله تأکید اولونور، آمما بیر دوغال تست بو دورومون ایستیفاده ائتمه یه جک.<ref name=WHO2016 /><ref name=Ham2010>{{cite book |editor1-last=Hammer |editor1-first=Gary D. |editor2-last=McPhee |editor2-first=Stephen J. |title=Pathophysiology of disease : an introduction to clinical medicine|url=https://archive.org/details/isbn_9780071821186 |year=2010|publisher=McGraw-Hill Medical|location=New York|isbn=978-0-07-162167-0|edition=6th|chapter=7}}</ref><ref name=Longo2012>{{cite book |last1=Longo |first1=Dan L |title=Harrison's principles of internal medicine |year=2012 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-174887-2 |page=3258 |edition=18th|chapter=369 Seizures and Epilepsy}}</ref><ref name=Longo2012 /><ref name=Longo2012 /><ref name=Longo2012 /> اپیلئسی کی اولور باشقا سورونلار دا ندن اولور باشلانان ایپلیپسییا ایسه قاباغین آلماغا مومکوندور. توْپلاملار تقریباً ۷۰% دا داوا ایله کنترل اولونور؛ آز-آز توْپالمایا قارشی دیری دارالاری دا وار. او آداملاردا کیمی دوروملارینا جاواب وئرمه یه ن، [[جراحلیق|جراحی،]] نوروسtimولاسیون یا دا رژیمین دَییشدیرمه سینی دوشونرلر. بوتون اِپئلئپسیا کیسلری بوتون عؤمورلوک اولماز و چوخ آدام او قدر یاخشیلاشیر کی، داها دا درمانین لازیم اولمامیش.<ref name=WHO2016 /><ref name=WHO2016 /> {{As of|2022}}, about 50 million people have epilepsy. occur in the [[گئنیشلندیریلن دونیا|developing world]].<ref name=WHO2022>{{cite web |title=Epilepsy |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/epilepsy |website=www.who.int |publisher=World Health Organization |access-date=3 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603072206/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/epilepsy |archive-date=3 June 2022 |language=en}}</ref>from 112,000 in 1990.y is more common in older people.<ref name="Holmes2008">{{کیتاب قایناقلاماسی|url=https://books.google.com/books?id=gLOv8XZ5u48C&pg=PA7|title=Handbook of epilepsy|last=Holmes|first=Thomas R.|last2=Browne|first2=Gregory L.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2008|isbn=978-0-7817-7397-3|edition=4th|location=Philadelphia|page=7|access-date=15 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331184918/https://books.google.com/books?id=gLOv8XZ5u48C&pg=PA7|archive-date=31 March 2021}}</ref>developed world, onset of new cases occurs most frequently in babies and the elderly.<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|url=https://books.google.com/books?id=mxE2FYWoY0wC&pg=PA291|title=Wyllie's treatment of epilepsy : principles and practice.|publisher=Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins|year=2010|isbn=978-1-58255-937-7|edition=5th|location=Philadelphia|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624113503/https://books.google.com/books?id=mxE2FYWoY0wC&pg=PA291|archive-date=24 June 2016}}</ref>underlying causes.80,قدیم یونان دا 50%.e.[[قدیم یونان دیلی|Ancient Greek]]ἐπιλαμβάνειν, <nowiki>''</nowiki>. == قایناقلار: == e06u4ehe71s3jvrht1lqlb19gfscmpd 0 615123 1587928 1564307 2026-05-11T22:29:41Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587928 wikitext text/x-wiki {{Infobox Turkey place | type = metro district | name = ایوب سولطان | other_name = Eyüpsultan | image_skyline = DSC04812 Istanbul - Vista del Corno d'Oro dal caf‚ Loti di Eyüp - Foto G. Dall'Orto 30-5-2006.jpg | image_caption = | image_map = Istanbul location Eyüp.svg | map_caption = ایستانبول دا یئری | coordinates = {{coord|41|2|20|N|28|56|05|E}} | province = [[ایستانبول اوستانی|ایستانبول]] | leader_party = [[جومهوریت خالق حیزبی|CHP]] | leader_name = [[میدحت بولنت اؤزمن]] | leader_name1 = | area_total_km2 = 228 | elevation_m = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.nufusu.com/ilceleri/istanbul-ilceleri-nufusu |title=İstanbul İlçeleri Nüfusu |access-date=4 February 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204202817/https://www.nufusu.com/ilceleri/istanbul-ilceleri-nufusu |archive-date=4 February 2022 }}</ref> | population_total = 422913 | population_as_of = ۲۰۲۲ | postal_code = | area_code = ۰۲۱۲ | website = {{url|http://www.eyupsultan.bel.tr/}} }} '''ایوب سولطان''' ({{lang-tr|Eyüpsultan}}) یا دا اسکی آدی ایله '''ایوب''' ({{lang-tr|Eyüp}})، [[ایستانبول]]ون [[آوروپا یاخاسی]]ندا یئرلشن بیر [[ایلچه]]‌سی دیر. [[چاتالجا یاریم‌آداسی]]‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان ایوب سولطان، قوزئی‌دن [[قارا دنیز]]، دوْغودان [[ساری‌یئر]] و [[شیشلی]]، گۆنئی دوْغودان [[کاغیذخانه]] و [[بی‌اوغلو]]، گۆنئی‌دن [[فاتیح]] و [[زئیتون‌بورنو]]، گۆنئی باتی‌دان [[بایرام‌پاشا]]، [[غازی عثمان‌پاشا]]، [[سولطان غازی]] و [[باشاک‌شهر]] و باتی‌دان [[آرناووت‌کؤی]] ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.<ref>{{Cite book |last1=Sumner-Boyd |first1=Hilary |title=Strolling Through Istanbul: The Classic Guide to the City |url=https://archive.org/details/strollingthrough0000hila |last2=Freely |first2=John |publisher=Tauris Parke Paperbacks |year=2010 |isbn= |edition=Revised |location= |pages=[https://archive.org/details/strollingthrough0000hila/page/362 363]–371}}</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} == باغلانتیلار == {{Commons category|Eyüpsultan}} [[بؤلمه:ایستانبول]] b9ogt523jz51f865c0e5otwiu8hjhgg 0 616509 1587902 1586960 2026-05-11T21:40:39Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587902 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group |group = Sikhs |founder = [[Guru Nanak]] |image = Painting of Maharaja Ranjit Singh at the Darbar Sahib, by August Schoefft, ca.1840's–1855 after a sketch made by Schoefft in Amritsar in 1841 (post-varnish removal).jpg |caption = Painting of [[رانجیت سینق]] at the [[Golden Temple]], by [[August Schoefft]], ca.1840's–1855 |population = {{Circa| 25–30}} million{{Refn|<ref>{{cite web|title=April 2022: Sikh Awareness and Appreciation Month |url=https://www.michigan.gov/whitmer/news/proclamations/2022/04/01/april-2022-sikh-awareness-and-appreciation-month|publisher=State of Michigan Office of the Governor|access-date=28 March 2023|quote="there are more than 30 million Sikhs worldwide"}}</ref><ref>{{cite web|title=US Sikhs tirelessly travel their communities to feed hungry Americans |date=9 July 2020 |url=https://www.cnn.com/travel/article/sikh-pandemic-food-support/index.html|publisher=[[سی ان ان]]|access-date=28 March 2023|quote="Founded some 500 years ago in the Punjab region of India, the faith has some 30 million adherents, making it the fifth largest [[دین]] worldwide."}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief Introduction to Sikhism|date=5 May 2021 |url=https://interactive.wttw.com/playlist/2021/05/05/sikhism-chicago|publisher=[[WTTW]]|access-date=28 March 2023|quote="Sikhism is the world's fifth-largest religion, with 25–30 million adherents around the globe}}</ref><ref>{{cite web|title=Sikhs in America|url=https://www.sikhcoalition.org/about-sikhs/sikhs-in-america/|access-date=28 March 2023|quote="There are nearly 30 million Sikhs around the world today, and a vast majority of them live in the Indian state of Punjab."}}</ref><ref>{{cite web|title=Guru Nanak Religious Society |url=http://www.gnrsohio.org/sikhism.html|access-date=28 March 2023|quote="There are over 30 million Sikhs worldwide."}}</ref><ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/topic/Sikhism |title=Sikhism |encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]] |access-date=6 October 2022|quote= In the early 21st century there were nearly 25 million Sikhs worldwide, the great majority of them living in the Indian state of Punjab.}}</ref><ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/times-fact-check/news/fake-alert-sidhu-wrongly-quotes-sikh-population-as-14-crores/articleshow/72003044.cms | title= Sidhu wrongly quotes Sikh population as 14 crores | newspaper=The Times of India | date=11 November 2019 }}</ref>}} |region1 = [[هیندیستان]] |pop1 = 23,786,000–28,000,000 |ref1 ={{Refn|<ref name="WorldFactbookIndia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/#people-and-society|title=India People and Society|publisher=The World Factbook|access-date=15 February 2023|accessdate=2025-07-04|archivedate=2021-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india#people-and-society}}</ref>{{Efn|name=SikhIndia|Sikhs comprise 1.7% (23,786,052) of India's total population of 1,399,179,585 per 2023 estimate by the World Factbook.<ref name="WorldFactbookIndia"/>}}<ref name="SikhIndia2011" >{{cite web | url=https://www.findeasy.in/sikh-population-in-india/ | title=Sikh Population in World &#124; Sikh Population in India 2023 | date=22 December 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.census2011.co.in/data/religion/4-sikhism.html |title= Sikh Religion Census 2011 |access-date = 21 March 2023}}</ref>}} |region2 = [[کانادا]] |pop2 = 771,790 |ref2 = <ref name="canadareligion2021">{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-10-26 |title= Religion by visible minority and generation status: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810034201 |access-date=2022-12-01 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref><ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-10-26 |title=The Daily – The Canadian census: A rich portrait of the country's religious and ethnocultural diversity |url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/221026/dq221026b-eng.htm |access-date=2022-10-26 |website=www150.statcan.gc.ca}}</ref> |region3 = [[بیرلشمیش شاهلیق]] |pop3 = 724,140 |ref3 =<ref>{{Cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales – Office for National Statistics|website=www.ons.gov.uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Religion_detailed_Scotland.pdf|title=Religion (detailed): All people|publisher=National Records of Scotland |access-date=8 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods|title=Religion – Full Detail: QS218NI|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|access-date=8 April 2017|archive-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916182540/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods|url-status=dead|accessdate=2025-07-04|archivedate=2017-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916182540/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods}}</ref> |region4 = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] |pop4 = 300,000 |ref4 = {{Refn|While the [[U.S. Census]] does not ask about religion,<ref>{{cite web|title= Does the Census Bureau have data for religion? |url=https://ask.census.gov/prweb/PRServletCustom/app/ECORRAsk2_/YACFBFye-rFIz_FoGtyvDRUGg1Uzu5Mn*/!STANDARD?pzuiactionzzz=CXtpbn0rTEpMcGRYOG1vS0tqTFAwaENUZWpvM1NNWEMzZ3p5aFpnWUxzVmw0TjJndno5ZkJPc24xNWYvcCtNbVVjWk5Z*|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=18 March 2023}}</ref> 70,697 Americans (or {{Pct|70,697|331,449,281|2}} of the total population) declared Sikh as their ethnicity in the [[2020 U.S. census|2020 census]].<ref>{{cite web|title= Asian Indian Was The Largest Asian Alone Population Group in 2020|url=https://www.census.gov/library/stories/2023/09/2020-census-dhc-a-asian-population.html|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=23 September 2023}}</ref> In the [[2021 Canadian census]], 194,640 Canadians declared Sikh as their ethnicity while 771,790 Canadians declared Sikh as their religion, indicating that the Sikh American population may be around 280,329, or {{Pct|280,329|331,449,281|2}} of the total population.<ref>{{cite web|title= Census Profile, 2021 Census of Population| date=9 February 2022 |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&DGUIDList=2021A000011124&GENDERList=1,2,3&STATISTICList=1,4&HEADERList=0&SearchText=Canada|publisher=[[Statistics Canada]]|access-date=23 September 2023}}</ref> The [[U.S. Census Bureau]] estimated the adult Sikh American population at 78,000 in 2008.<ref name="abstract01">{{cite web|title=Statistical Abstract of the United States: 2012 – Section 1: Population – Table 75: Self-Described Religious Identification of Adult Population: 1990, 2001, and 2008 (page 61)|url=https://www2.census.gov/library/publications/2011/compendia/statab/131ed/2012-statab.pdf|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=14 April 2023}}</ref> The [[Pew Research Center]] estimated the Sikh American adult population to be 140,000 and the total population at 200,000 in 2012 while the World Religion Database at Boston University estimated the American Sikh population to be at 280,000 in 2012.<ref name="abstract01"/><ref name="How Many">{{cite web|title=How Many U.S. Sikhs?|date=6 August 2012 |url=https://www.pewresearch.org/2012/08/06/ask-the-expert-how-many-us-sikhs/|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=18 March 2023}}</ref> Sikh organizations like the [[Sikh Coalition]] and [[American Sikh Congressional Caucus]] estimate the Sikh American population to be as high as 1,000,000, but do not provide any sources for these figures;<ref>{{cite web|title=About Sikhs|url=https://www.sikhcoalition.org/about-sikhs/|publisher=[[Sikh Coalition]]|access-date=14 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=H. RES. 275–118th Congress (2023–2024)| date=10 April 2023 |url=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/house-resolution/275/text?s=1&r=1/|publisher=[[آمریکا کنگره‌سی]]|access-date=14 April 2023}}</ref><ref name="How Many"/> 500,000 nevertheless remains the most cited Sikh American population size in news media.<ref>{{cite web|title=Sikhism Reporter's Guide|url=https://www.sikhcoalition.org/resources/sikhism-reporters-guide/|publisher=[[Sikh Coalition]]|access-date=23 July 2023|archive-date=23 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723043536/https://www.sikhcoalition.org/resources/sikhism-reporters-guide/|url-status=dead|accessdate=2025-07-04|archivedate=2023-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723043536/https://www.sikhcoalition.org/resources/sikhism-reporters-guide/}}</ref>{{Refn|<ref>{{cite web|title=The Sikh Community Today |url=https://pluralism.org/the-sikh-community-today|publisher=[[هاروارد بیلیم‌یوردو]]|access-date=28 March 2023|quote="Today there are well over 500,000 Sikhs in the United States."}}</ref><ref>{{cite web|title=American Sikhs are targets of bigotry, often due to cultural ignorance |date=10 August 2022 |url=https://religionnews.com/2022/08/10/american-sikhs-are-targets-of-bigotry-often-due-to-cultural-ignorance/|publisher=[[Religion News Service]]|access-date=28 March 2023|quote="Scholars and government officials estimate the Sikh American population to number around 500,000."}}</ref><ref>{{cite web|title=Sikhs in America:A History of Hate |url=https://www.propublica.org/article/sikhs-in-america-hate-crime-victims-and-bias|publisher=[[ProPublica]]|access-date=28 March 2023|quote="There are an estimated 500,000 Sikhs living in the U.S., many in New York and California." }}</ref><ref>{{cite web|title=April 2022: Sikh Awareness and Appreciation Month |url=https://www.michigan.gov/whitmer/news/proclamations/2022/04/01/april-2022-sikh-awareness-and-appreciation-month|publisher=State of Michigan Office of the Governor|access-date=28 March 2023|quote="Sikhism is the fifth largest religion in the world, and, today, there are more than 30 million Sikhs worldwide and an estimated 500,000 Sikh Americans;"}}</ref><ref>{{cite web|title=Want to know about Sikhism?|date=23 May 2022 |url=https://www.wuwm.com/2022-05-23/want-to-know-about-sikhism-head-to-new-book-collection-in-oak-creek|publisher=[[WUWM]]|access-date=28 March 2023|quote="There are more than 500,000 Sikhs in the United States."}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief Introduction to Sikhism|date=5 May 2021 |url=https://interactive.wttw.com/playlist/2021/05/05/sikhism-chicago|publisher=[[WTTW]]|access-date=28 March 2023|quote="Despite its relatively recent arrival in Chicago, Sikhism is the world's fifth-largest religion, with 25 to 30 million adherents around the globe and an estimated 500,000 in America today."}}</ref>}} With 1% of [[آمریکا آسیالی‌لاری]] being Sikh, and 90.7% of Sikh Americans being Asian American, the American Sikh population can be estimated around 280,000–500,000 in 2021.<ref>{{cite web|title=Asian Americans: A Mosaic of Faiths|date=19 July 2012 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/07/19/asian-americans-a-mosaic-of-faiths-overview/|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=14 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=2020 National Sikh American Survey: Key Findings|date=23 October 2020|url=https://issuu.com/saldefmedia/docs/2020_national_sikh_american_survey|publisher=[[Sikh American Legal Defense and Education Fund]]|access-date=14 April 2023|archive-date=14 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414220224/https://issuu.com/saldefmedia/docs/2020_national_sikh_american_survey|url-status=dead|accessdate=2025-07-04|archivedate=2023-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230414220224/https://issuu.com/saldefmedia/docs/2020_national_sikh_american_survey}}</ref><ref>{{cite web|title=DP05ACS Demographic and Housing Estimates |url=https://data.census.gov/table?tid=ACSDP1Y2021.DP05|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=14 April 2023}}</ref>}} |region5 = [[Sikhism in Italy|Italy]] |pop5 =220,000 |ref5 = {{Refn|<ref name="Geo News"/><ref name="Daily Pakistan"/><ref name="Pakistan Today"/><ref name="Bol News"/><ref name="The Wire-2"/><ref name="The Economic Times-2018-2"/><ref name="Global Indian"/><ref name="Bertolani 2013 75"/><ref name="Hindustan Times"/><ref name="Homegrown"/><ref name="Tebano"/>}} |region6 = [[اوسترالیا]] |pop6 = 210,400 |ref6 = {{Refn|<ref name="Geo News">{{Cite news |title=Over 40,000 Sikhs vote in secessionist Referendum in Italy |work=Geo News |url=https://www.geo.tv/latest/415781-over-40000-sikhs-vote-in-secessionist-khalistan-referendum-in-italy |quote=it had chosen the city of Brixia because Italy had over 200,000 Sikhs living in the county with a majority in Brescia.}}</ref><ref name="Daily Pakistan">{{Cite news |title=Around 45,000 Sikhs vote in Referendum in Italy |work=Daily Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/09-May-2022/around-45-000-sikhs-vote-in-khalistan-referendum-in-italy |quote=That it had chosen the city of Brixia because Italy had over 200,000 Sikhs living in it with a majority in Brescia}}</ref><ref name="Bol News">{{Cite news |title=Thousands of Sikhs attend parade in Italy |work=Bol News |url=https://www.bolnews.com/2022/05/08/italy/thousands-of-sikhs-attend-parade-in-italy-ahead-of-khalistan-referendum/index.html |quote=Italy has over 200,000 Sikhs who are active members of the Italian population, which is why this city was chosen}}</ref><ref name="The Wire-2">{{cite web |title=The Continuing Struggle for Religious Freedom by Italy's Sikh Community |url=https://thewire.in/external-affairs/sikhs-in-italy |website=The Wire |quote=It is estimated that there are around 220,000 Sikh migrants in Italy. The community, however, has been largely invisible to native Italians. The majority of Sikhs are dairy workers, living far from the cities, and settled mainly in the farms of north and central Italy.}}</ref><ref name="The Economic Times-2018-2">{{cite news |date=29 July 2018 |title=How the recent Punjabi migration to Spain & Italy is a departure for the diaspora |newspaper=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-the-recent-punjabi-migration-to-spain-and-italy-is-a-departure-for-the-diaspora/articleshow/65180012.cms?from=mdr |quote=The total number of Indians in Italy has now crossed 200,000, making it the largest Indian diaspora in continental Europe and far greater than the 30,000 estimated in Spain. This Indian contingent is mainly made up of Punjabi Jat Sikhs.}}</ref><ref name="Global Indian">{{cite web |title=How Sikhs saved the Italian cheese industry |url=https://www.globalindian.com/story/global-indian/parmesans-indian-connect-how-sikhs-saved-the-italian-cheese-industry/ |website=Global Indian |quote=Today, Italy has the largest Sikh population in Europe, only second to the United Kingdom, with an estimated number of 220,000}}</ref><ref name="Bertolani 2013 75">{{Cite book |last=Bertolani |first=Barbara |title=Globalizing Belief, Localizing Gods |publisher=Brill Publishers |year=2013 |isbn=9789004254756 |pages=75 |chapter=The Sikhs in Italy: A Growing Heterogeneous and Plural Presence |quote="According to Gallo (2013), by contrast, the Sikhs would number at least 100,000. Barbara Bertolani estimates in 2013 "My own data gathered within the Sikh community in Italy show Sikh people constituting about 70% of all the Indians present, i.e., at least 84,000 residents"}}</ref><ref name="Hindustan Times">{{Cite news |title=Why the Indian government must help Italian Sikhs |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/columns/why-the-indian-government-must-help-italian-sikhs/story-y3yJS6zWOqnYkkVsDuvvAJ.html |quote=Up to 150,000 Sikhs now live there, making it the largest Sikh Community in Europe after the one in Britain}}</ref><ref name="Homegrown">{{Cite news |title=The Sikhs Spearheading The Italian Parmesan Cheese Industry |work=Homegrown |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/the-sikhs-who-saved-parmesan-in-italy-are-now-fighting-to-save-themselves |quote=Despite the estimated 220,000 Sikh immigrants who inhabit the Po Valley, there seems to a whiff of change in the air}}</ref><ref name="Pakistan Today">{{Cite news |title=Sikhs vote in referendum in Rome |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2022/07/03/sikhs-vote-in-referendum-in-rome-for-freedom-of-khalistan/ |quote=About 200,000 Sikhs live in different cities of Italy.}}</ref><ref name="Tebano">{{Cite news |last=Tebano |first=Elena |title=Prayer at dawn, zero crime: this is how Sikhs live in Italy, after the sentence of the Cassation |work=Corriere Della Sera |url=https://www.corriere.it/cronache/17_maggio_17/nulla-sikh-culto-preghiera-adcfa0ae-3a74-11e7-acbd-5fa0e1e5ad68.shtml |quote=The vegan diet, the cult, the traditions. Customs and symbols of the 150,000 faithful of the religion born in India who now live in the Bel Paese}}</ref>}} |region7 = [[مالزی]] |pop7 = 100,000 |ref7 =<ref>{{Cite news |title=Gobind Singh Deo is Malaysia's first Sikh minister |newspaper=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/sikh-man-gobind-singh-deo-becomes-malaysias-first-minister/articleshow/64268155.cms?from=mdr |quote=Malaysia has nearly 100,000 Sikh population.}}</ref><ref>{{Cite news |title=Malaysia gets first Sikh minister |work=WION |url=https://www.wionews.com/world/gobind-singh-deo-appointed-as-the-first-sikh-minister-in-the-malaysian-cabinet-138820 |quote=Miri Indian Association president, Councillor Karambir Singh was quoted as saying by the Borneo Post. Malaysia has nearly 100,000 Sikh population}}</ref><ref>{{Cite web |title=On the Gurdwara Trail in Malaysia: A Spiritual Experience |url=https://www.sikhnet.com/news/gurdwara-trail-malaysia-spiritual-experience |website=SikhNet |date=20 January 2023 |quote=The Malaysian Sikh community is the fourth largest ethnic group of Malaysian Indians. It is estimated that over 100,000 Sikhs reside in Malaysia. The Sikh population is the largest here among Southeast and East Asia.}}</ref> |region10 = [[تایلند]] |pop10 = 70,000 |ref10 =<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71359.htm|title=Thailand|website=U.S. Department of State}}</ref> |region11 = [[سعودی عربیستان]] |pop11 = 67,000 |ref11 =<ref>{{Cite web |date=June 2, 2022 |title=2021 Report on International Religious Freedom: Saudi Arabia |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saudi-arabia/ |website=U.S. Department of State}}</ref> |region12 = [[نیوزیلند]] |pop12 = 53,406 |ref12 =<ref name="New Zealand Sikh population">{{cite web | url=https://explore.data.stats.govt.nz/vis?tm=occupation%2C%202023%20census&pg=0&hc[Society]=2023%20Census&hc[Census%20year]=2023&snb=4&vw=tb&df[ds]=ds-nsiws-disseminate&df[id]=CEN23_TBT_004&df[ag]=STATSNZ&df[vs]=1.0&dq=ra80601.2023&to[TIME]=false |title = Stats NZ Aotearoa Data Explorer}}</ref> |region13 = [[بیرلشمیش عرب امیرلیکلری]] |pop13 = 52,000 |ref13 =<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/sikhs-in-uae-hail-countrys-year-of-respect-inclusion|title=Sikhs in UAE hail country's year of 'respect, inclusion'|first=Dhanusha|last=Gokulan|website=Khaleej Times}}</ref> |region14 = [[فیلیپین]] |pop14 = 50,000 |ref14 =<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjabi-community-money-lending-philippines-president-rodrigo-duterte-2806212/|title=Punjabi Community Involved in Money Lending in Philippines Braces for 'Crackdown' by New President|date=18 May 2016}}</ref><ref>{{cite web |title = 2011 Gurdwara Philippines: Sikh Population of the Philippines |url=http://www.angelfire.com/ca6/gurdwaraworld/philippines.html |access-date=11 June 2011 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20111201014811/http://www.angelfire.com/ca6/gurdwaraworld/philippines.html |archive-date=1 December 2011 }}</ref> |region15 = [[عومان]] |pop15 = 35,540 |ref15 =<ref>{{cite web | url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=171c | title=National Profiles }}</ref> |region16 = [[پورتوقال]] |pop16 = 35,000 |ref16 = <ref>{{Cite web |title=Portugal Fact Sheet |url=https://www.eoilisbon.gov.in/page/portugal-fact-sheet/ |website=Embassy of India (Lisbon, Portugal) |quote="Sikhs (35,000), In recent years, the number of Indians (especially from Punjab/Haryana) has increased significantly owing to the easing of immigration norms by Portugal. However, since many of them do not have valid residency documents, official figures are not available."}}</ref> |region17 = [[فرانسه]] |pop17 = 30,000 |ref17 = <ref>{{Cite web| date=May 6, 2017 |title=France's Sikh Minority Looks Set to Vote Against Marine Le Pen |url=https://thewire.in/external-affairs/frances-sikh-minority-set-vote-marine-le-pen|website=The Wire}}</ref> |region18 = [[ایسپانیا]] |pop18 = 26,000 |ref18 =<ref>{{Cite journal|title=Masculinity in the Sikh Community in Italy and Spain: Expectations and Challenges|first=Nachatter Singh|last=Garha|date=6 February 2020|journal=Religions|volume=11|issue=2|pages=76|doi=10.3390/rel11020076|doi-access=free |issn=2077-1444|hdl=2183/38589|hdl-access=free}}</ref> |region19 = [[آلمان]] |pop19 = 25,000 |ref19 =<ref>{{Cite web |title=Mitgliederzahlen: Sonstige – REMID – Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst e.V. |url=http://remid.de/info_zahlen/verschiedene/ |access-date=2017-08-16 |website=remid.de |language=de-DE |quote=Sikhs, 25,000 (2020)....The "German Information Center for Sikh Religion, Sikh History, Culture and Science (DISR)" estimates the number of Sikhs in Germany at 18,000 for 2017}}</ref> |region20 = [[یونان]] |pop20 = 20,000 |ref20 =<ref>{{Cite news |last=Lavin |first=Talia |date=26 April 2015 |title=Vibrant Vaisakhi Celebrates Sikh Life In Greece |work=Huffington Post |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/vaisakhi-sikh-celebration_n_7138512 |quote=The Sikh community in Greece, numbered at around 20,000 according to a 2012 report, joined together to mark the holy day}}</ref> |region21 = [[هونق کونق]] |pop21 = 15,000 |ref21 =<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/yp/discover/lifestyle/features/article/3065561/hong-kong-stories-getting-know-citys-sikh-community|title=Hong Kong stories: Getting to know the city's Sikh community|website=Young Post|date=31 July 2019 }}</ref> |region22 = [[کووئیت]] |pop22 = 15,000 |ref22 =<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/kuwait-to-seek-closure-of-illegal-sikh-temple/212050|title=Kuwait To Seek Closure Of "Illegal" Sikh Temple|date=3 February 2022|website=Outlook India |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527070441/https://www.outlookindia.com/website/story/kuwait-to-seek-closure-of-illegal-sikh-temple/212050 |archive-date= May 27, 2023 }}</ref><ref>{{cite web|title=Sikh Gurdwara discovered by 'intrepid' local reporter |url=https://timeskuwait.com/news/sikh-gurdwara-discovered-by-intrepid-local-reporter/ |website=timeskuwait.com/ |date=August 14, 2019 |access-date=December 7, 2022}}</ref> |region23 = [[هولند]] |pop23 = 15,000 |ref23 =<ref>{{cite web |url=https://www.trouw.nl/religie-filosofie/het-licht-van-god-zien-in-de-ander-daar-gaat-het-om-bij-de-sikhs~ba3a81d5/ |title=Het licht van God zien in de ander, daar gaat het om bij de sikhs |trans-title=Seeing the light of God in the other, that's what the Sikhs are all about |last=Lawrence |first=Mary |date=22 May 2022 |publisher=[[Trouw]] |access-date=2 June 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524223916/https://www.trouw.nl/religie-filosofie/het-licht-van-god-zien-in-de-ander-daar-gaat-het-om-bij-de-sikhs~ba3a81d5/ |archive-date=24 May 2022 |quote=In Nederland wonen zo’n 15.000 sikhs, die hier sinds de jaren zestig vanuit Afghanistan, Pakistan en India kwamen, op zoek naar werk of op de vlucht voor de Sovjets, de Taliban of de geradicaliseerde aanhangers van Indira Gandhi, nadat zij in 1984 door haar sikhlijfwacht was vermoord. Ons land telt inmiddels negen gurdwara's. [Some 15,000 Sikhs live in the Netherlands, who have come here from Afghanistan, Pakistan and India since the 1960s, looking for work or fleeing the Soviets, the Taliban or the radicalized followers of Indira Gandhi, after they were killed in 1984. her Sikh bodyguard had been killed. Our country now has nine gurdwaras.]}}</ref> |region24 = [[قیبریس جومهوریتی]] |pop24 = 13,280 |ref24 =<ref>{{cite web|url=https://acninternational.org/religiousfreedomreport/wp-content/uploads/2021/04/Cyprus.pdf|title=Cyprus|website=acninternational.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222201819/https://acninternational.org/religiousfreedomreport/wp-content/uploads/2021/04/Cyprus.pdf|archive-date=22 February 2023|accessdate=2025-07-04|archivedate=2023-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230222201819/https://acninternational.org/religiousfreedomreport/wp-content/uploads/2021/04/Cyprus.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles|title=National Profiles|website=www.thearda.com}}</ref> |region25 = [[سنقاپور]] |pop25 = 12,051 |ref25 =<ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/religious-diversity-in-singapore/evolution-of-the-sikh-identity-in-singapore/64B38827CD87A88C1EF3BDA3E9C2EBA5|title=Religious Diversity in Singapore|first=Arunajeet|last=Kaur|chapter=The Evolution of the Sikh Identity in Singapore |date=6 December 2008|publisher=ISEAS–Yusof Ishak Institute|pages=275–297|isbn=9789812307552 |via=Cambridge University Press}}</ref> |region26 = [[اندونزی]] |pop26 = 10,000–15,000 |ref26 =<ref>{{cite web |title=Orang-orang Sikh di Indonesia |url=https://kumparan.com/kumparannews/orang-orang-sikh-di-indonesia |website=kumparan |language=id-ID}}</ref> |region27 = [[بلژیک]] |pop27 = 10,000 |ref27 = <ref>{{Cite book|chapter-url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004432284/BP000040.xml|chapter=Hinduism in Belgium|first1=Enrico Castro|last1=Montes|first2=Idesbald|last2=Goddeeris|title=Handbook of Hinduism in Europe (2 vols) |date=2020|pages=849–863 |publisher=Brill|doi=10.1163/9789004432284_031 |isbn=9789004432284 |s2cid=236835206 |via=brill.com}}</ref> |region28 = [[اوتریش]] |pop28 = 9,000 |ref28 = <ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/europe/why-sikhism-as-registered-religion-in-austria-matters/articleshow/80021881.cms#:~:text=According%20to%20Hardeep%20Singh%20Maan,around%209%2C000%20Sikhs%20in%20Austria | title=Why Sikhism as registered religion in Austria matters | newspaper=The Times of India }}</ref> |region29 = [[پاکیستان]] |pop29 = 50,000 ([[National Database and Registration Authority|NADRA]]) |ref29 =<ref>{{cite web|title=Sikh population in Pakistan|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/sikhs-in-pakistan-face-continuous-persecution-uncertain-of-their-future20211015111314/|access-date=19 Jan 2023|accessdate=2025-07-04|archivedate=2023-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230119111036/https://www.aninews.in/news/world/asia/sikhs-in-pakistan-face-continuous-persecution-uncertain-of-their-future20211015111314/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_pakistans-religious-minorities-say-they-were-undercounted-census/6207724.html|title=Pakistan's Religious Minorities Say They Were Undercounted in Census|website=VOA|date=July 2021 }}</ref> |region30 = [[کنیا]] |pop30 = 6,000 |ref30 =<ref>{{cite journal |last1=Adam |first1=Michel |title=A diversity with several levels: Kenyan politics of integration and the Kenyan minorities of Indian origin |journal=Les Cahiers d'Afrique de l'Est / The East African Review |date=1 September 2013 |issue=47 |pages=23–32 |doi=10.4000/eastafrica.402 |s2cid=199837942 |url=https://journals.openedition.org/eastafrica/402#quotation |access-date=4 September 2020 |language=en |issn=2071-7245|doi-access=free }}</ref> |region31 = [[نوروژ]] |pop31 = 4,080 |ref31 =<ref>{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/statistikker/trosamf/aar/2020-12-08|title=2020-12-08|website=ssb.no|date=8 December 2020 }}</ref> |religions = [[File:Khanda.svg|15px]] [[سیخیسم]] |scriptures = [[Guru Granth Sahib]] |languages = '''Contemporarily'''<br/>[[Punjabi language|Modern Punjabi]] • [[هیندوستانی دیلی]] • [[اینگیلیس دیلی]] • [[فرانسه دیلی]] • [[ایتالیا دیلی]] • [[ایسپانیا دیلی]] • [[هولند دیلی]]<br/><br/>'''Historically'''<br/>[[Punjabi language|Punjabi]] • [[Punjabi dialects]] ([[Gurmukhi]] script){{Efn|Majority of Sikhs speak Punjabi or its various dialects as their mother tongue. [[Guru Gobind Singh]] wrote letters to [[اورنگ زیب]]—[[Zafarnama (letter)|Zafarnama]] and the [[Hikaaitaan]]—written in the [[فارس الیفباسی]]; Sikh coins were minted in [[Gurmukhi]] and [[فارس دیلی]] during [[مثل (سیک)]]s and [[سیک ایمپراتورلوغو]].}}<ref>{{Cite web|url=https://www.britishmuseum.org/research/publications/research_publications_series/2011/catalogue_of_sikh_coins.aspx|title=UK Government Web Archive|website=webarchive.nationalarchives.gov.uk|accessdate=2025-07-04|archivedate=2019-08-01|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20190801112113/https://www.britishmuseum.org/research/publications/research_publications_series/2011/catalogue_of_sikh_coins.aspx}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html|title=Sikh Reht Maryada, The Definition of Sikh, Sikh Conduct & Conventions, Sikh Religion Living, India|website=old.sgpc.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html|title=Sikh Reht Maryada, The Definition of Sikh, Sikh Conduct & Conventions, Sikh Religion Living, India|website=old.sgpc.net}}</ref> • [[Khalsa bole]]<ref>{{Cite book |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=OUP Oxford |author1=Pashaura Singh |author2=Louis E. Fenech |year=2014 |isbn=9780191004117 |series=Oxford Handbooks |pages=380}}</ref> • [[Sant Bhasha]] ([[Sacred language|liturgical]])<ref>{{cite book |last1=Mann |first1=Gurinder Singh |title=The Making of Sikh scripture |url=https://archive.org/details/bwb_KS-004-512 |date=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=9780195130249 |page=[https://archive.org/details/bwb_KS-004-512/page/4 5]}}</ref> |flag=Khanda (Sikh Symbol).svg|flag_size=100px|flag_caption=The [[Khanda (Sikh symbol)|Khanda]], a common symbol of the Sikh people}} {{Contains special characters|Indic}} {{Sikhism sidebar|expanded=The Khanda, a common symbol of the Sikh people}} '''سیخلر''' ({{Lang-en|Sikhs}})، (singular '''Sikh''': {{IPAc-en|s|ɪ|k}} {{Respell|SIK}} or {{IPAc-en|s|iː|k}} {{Respell|SEEK}}; {{Lang-pa|ਸਿੱਖ|sikkh}}, {{IPA|pa|sɪkkʰ|IPA}}) [[هیندیستان]]دا یاشایان بیر قومی-مذهبی قوروپ. سیخلر [[هیند آریا خالقلاری]]نا باغلی دیرلر. سیخلر [[سیخیسم]] مذهب-مکتبینه اینانجلاری واردیر. == قایناقلار == {{قایناق}} 52ifinclxo67fbz1uv8hybb2ajbbqn6 0 616656 1587882 1586146 2026-05-11T16:36:54Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587882 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = جعفر مجیری | image = Cəfər Müciri.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = 1917 | birth_place = | death_date = 2001 | death_place = | nationality = | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''جعفر مجیری''' و يا '''جعفر مجیر الممالک''' (1917، تبریز – 2001، بوداپئشت) — ظابط، سیاستچی، خالچاچی رسّام، صنعت‌شوناس عالیم. «21 آذر» حرکاتی‌نین ایشتیراکچیسی، ایران اوردوسونون و قیزیلباش خالق قوشونلاری اوردوسونون ظابطی اولوب. آذربایجان يازیچی‌لار جمعیتی و آذربایجان رسّاملار اتفاقی‌نین عضوو اولوب. سیياسی، تاریخی و خالچاچیلیق‌لا باغلی کیتابلارین مؤلفیدیر. موختلیف مؤوضوعلاردا توخودوغو خالچالار آذربایجان خالچا موزئيینده، بئرلین دؤولت اینجه‌صنعت موزئيینده و بوداپئشت میللی صنایع موزئيینده قورونور. == حیاتی == === ایلک ایل‌لری === جعفر مممدحسين اوغلو مجیر الممالیک 1917-جی ایل فئورالین 4-ده تبریزده آنادان اولوب.<ref name=":0">{{Cite web |last=Aranelli |first=Dəmir |date=2024-08-02 |title=Budapeştdə açılan Təbriz səhəri |url=https://www.anl.az/down/meqale/525/2024/avqust/908892.htm |access-date=2025-02-28 |website=525-ci qəzet |page=14-15}}</ref> کیچیک ياشلاریندان خالچا توخوماغی اؤيره‌نیب.<ref name=":1">{{Cite web |last=İsmayılov |first=Güləddin |date=2024-02-28 |title=Cəfər Müciri |url=https://adfmr.megavisionsites.com/entries/m%25C9%2599qal%25C9%2599l%25C9%2599r/c%25C9%2599f%25C9%2599r-m%25C3%25BCci-ri- |access-date=2025-02-27 |website=Azərbaycan Demokrat Firqəsi }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اورتا تحصیلینی بیتیردیکدن سونرا اولجه تبریز حربی مکتبینه داها سونرا ایسه تهراندا يئرلشن عالی ظابطلیک مکتبینه داخیل اولوب.<ref name=":1" /> 1935-جی ایلده ایرانداکی سوي‌آد قانونوندان سونرا عائله‌‌سی «مجیری» سو‌ي‌آدینی گؤتوروب. 1941-جی ایلده حربی تحصیلینی باشا ووردوقدان سونرا توپچو ظابط کیمی ایران اوردوسوندا خیدمته باشلايیب.<ref name=":0" /> 1944-جو ایله قدر اؤلکه اراضی‌سینده موختلیف حربی حیصه‌‌لرده توپچو ظابط کیمی خیدمت ائدیب و کاپیتان روتبه‌سینه يوکسه‌لیب.<ref name=":1" /> خیدمتی دؤورونده گیزلی فعالیت گؤسترن «آزادیخواه افسرلر» («آزادلیق ایسته‌ين ظابط‌لر») تشکیلاتینا قوشولوب.<ref name=":1" /> 1944-جو ایلده ظابط يولداشلاری ایله بیرگه حبس اولوناراق کیرمانا آپاریلیب.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web |last=Hüseynov |first=Rafael |author-link=Rafael Hüseynov |date=2024-08-21 |title=Mücirinin mücrülərindəki son öyüd |url=https://525.az/news/270839-mucirinin-mucrulerindeki-son-oyud?fbclid=IwY2xjawFLb9xleHRuA2FlbQIxMQABHUjnRCMgAcb9sOg3o7lZg3-98sW0PvjaYZtJJ3S5tEJ2d3emss3Htodp1Q_aem_XJEQzd5Z5gGDV0ienQWeTg |access-date=2025-03-04 |website=525-ci qəzet}}</ref>[[File:Qızılbaş Xalq Qoşunlarının zabitləri.jpg|250px|thumb|right|Cəfər Müciri (sağdan üçüncü) digər zabit yoldaşları ilə birlikdə, Marağa, 1945-ci il.]] در 12 دسامبر 1945، حکومت ملی آذربایجان تأسیس شد.{{sfn|İbrahimov|1948|p=32}} پس از آن، جعفر مجیری به همراه 19 افسر دیگر زندانی در کرمان، از زندان فرار کرده و به تبریز رسیدند.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Miyanalı |first=Əlirza |url=https://www.achiq.info/m.hukumet/fedailer%20duz%20L.pdf |title=Fədailər Azərbaycan xalqının 21 Azər hərəkatında |last2=Fələki |first2=Lütfəli |language=az |access-date=2024-12-11}}</ref> او به عضویت فرقه دموکرات آذربایجان درآمد و با درجه سروانی در ارتش خلق قزلباش شروع به خدمت کرد.{{sfn|Bayramzadə|2015|p=85}} پس از مدتی، به عنوان دادستان نظامی شهر مراغه منصوب شد.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> 1946-جی ایل دئکابرین 5-ده میيانا ایستیقامتینده هوجوم ائدن شاه قوشونلاری عولام يحیی‌نین رهبرلیک ائتدییی فدائی‌لر طرفیندن داياندیریلدی.<ref>{{Cite web |last=Rəhmanifər |first=Məhəmməd |date=2015-01-04 |title=Güney Azərbaycanda Milli Hökumətin süqutundan sonra nələr yaşandı? |url=https://apa.az/guney-azerbaycan/guney-azerbaycanda-milli-hokumetin-suqutundan-sonra-neler-yasandi-arasdirma-883307 |access-date=2025-02-06 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104092154/https://apa.az/guney-azerbaycan/guney-azerbaycanda-milli-hokumetin-suqutundan-sonra-neler-yasandi-arasdirma-883307 |url-status=live }}</ref>{{sfn|Həsənli|2006|p=437}} آذربایجانین موختلیف اراضی‌لریندن اینسانلار سلاحلانماق و شاه قوشونونا قارشی موباریزه آپارماق اوچون میللی حؤکومته مراجعتلر ائدیردیلر.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}} بوندان سونرا میر جعفر پیشه‌وری‌نین رهبرلیگی ایله مدافعه‌‌ کومیته‌سی يارادیلدی.<ref>{{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_191.pdf |title=Güney Azərbaycan: tarixi, siyasi və kulturoloji müstəvidə. / S.C.Pişəvəri gənclik illərində |publisher=Azərnəşr |year=2010 |location=Bakı |pages=83 |language=az |access-date=2025-02-06 |url-status=dead |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708055159/http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_191.pdf }}</ref>{{sfn|Hasanli|2006|p=366}} کومیته‌نین ایلک ایشی تبریزده حربی وضعیت اعلان ائدیب، «بابک» آدلی کؤنوللو دسته‌لر ياراتماق اولدو.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}}{{sfn|Atabaki|2000|p=172}}{{sfn|Sultanlı|2010|p=83}} کؤنوللو دسته‌لره ایلک ائتاپدا 600 نفر عضو اولدو.{{sfn|Hasanli|2006|p=366}}{{sfn|Rəhimli|2003|p=143}} بوندان سونرا پیشه‌وری يئنی‌دن حربی دستک اوچون سووئت اتفاقینا مراجعت ائتدی.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}}<ref>{{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=514144&pno=213 |title=Pişəvəri S.C. Məqalə və çıxışlarından seçmələr (Təbriz 1945-1946-cı illər) |publisher=Nurlar nəşriyyatı |year=2016 |location=Bakı|pages=415 |language=az}}</ref> لاکین بو ایسته‌يی ده جاوابسیز قالدی.{{sfn|Həsənli|2006|p=441}} 1946-جی ایل دئکابرین 11-ده آذربایجان ايالت انجمنی قان تؤکولمه‌سی‌نین قارشیسینی آلماق مقصدیله قیزیلباش خالق قوشونلارینا و فدائی دسته‌لرینه شاه قوشونلارینا قارشی مقاومت گؤسترمه‌مک و دؤيوش مئيدانلارینی ترک ائتمک حاققیندا امر وئردی.{{sfn|Rossow|1956|p=30}}{{sfn|Rəhimli|2003|p=149}}{{sfn|Hasanli|2006|p=370}} ائله همین گوندن اعتباراً، ایران اوردوسو ایری شهرلره گیرمزدن اول بو شهرلرده اربابلارین قولدور دسته‌لری ائله‌جه ده مولکی گئيیملی ژاندارمالار قیرغینلار تؤرتمه‌يه باشلادیلار.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}{{sfn|Balayev|2018|p=36}} بو دسته‌لر تهران رادیوسو طرفیندن «ایران وطن‌پرست‌لری» آدلاندیریلیردیلار.{{sfn|Balayev|2018|p=36}} دسته‌لرین اساس مقصدی دئموکراتلارین محو ائدیلمه‌سی و شاه قوشونونون شهرلره گیریشینی تأمین ائتمک ایدی.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}{{sfn|Balayev|2018|p=36}} تبریز و آذربایجانین دیگر شهرلری تالانا و قیرغینلارا معروض قالدیلار.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}<ref name=":22222">{{Cite book |last=Duqlas |first=Vilyam |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=223661&pno=33 |title=Strange lands and friendly people |publisher=Harper & Brothers Publishers |year=1951 |location=Nyu-York|pages=45 |language=en}}</ref> آذربایجان میللی حؤکومتی سقوط ائتدی.{{sfn|Həsənli|2006|p=448}}<ref>{{Cite book |last=McEvoy |first=Joanne |url=https://archive.org/details/powersharinginde0000unse |title=Power Sharing in Deeply Divided Places |last2=O'Leary |first2=Brendan |date=2013 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=9780812245011 |location=Filadelfiya |pages=[https://archive.org/details/powersharinginde0000unse/page/n200 191]}}</ref> 1946-جی ایل دئکابرین 14-ده آمئریکا و بؤيوک بریتانیيا طرفیندن دستکله‌نن ایران اوردوسو تبریزه داخیل اولدو.<ref>{{Cite book |last=Lenczowski |first=George |url=https://ideas.repec.org/a/sae/anname/v401y1972i1p45-55.html |title=United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959 |publisher=Annals of the American Academy of Political and Social Science |year=1972 |volume=401 |pages=49 |language=en |doi=10.1177/000271627240100106 |issn=0002-7162}}</ref>{{sfn|Həsənli|2006|p=445}} بوندان سونرا دا قیرغینلار و تالان داوام ائتدی.<ref name=":22222" />{{sfn|Həsənli|2006|p=448}} مین‌لرله اینسان حبس اولوندو، سورگون ائدیلدی.{{sfn|Hasanli|2006|p=375}} باش وئرن قیرغینلاردا ADF عضولری، فدائی‌لر ائله‌جه ده تانینان شاعرلردن علی فطرت، سعدی يوزبندی، جعفر کاشیف و محمّدباغیر نیکنام قتله يئتیریلدیلر.{{sfn|Balayev|2018|p=137}}{{sfn|Əmirov|2000|p=51}}{{sfn|Əliqızı|2001|p=24}} === میللی حؤکومت داغیلدیقدان سونرا === آذربایجان میللی حؤکومتی سقوط ائتدیکدن سونرا جعفر مجیری قوزئی آذربایجانا موهاجیرت ائدیب. بیر نئچه آي فدائی دوشرگه‌لرینده تعلیم کئچیب. میرجفر پیشه‌وری دونياسینی ديَیشدیکدن سونرا تعلیم دوشرگه‌لری لغو ائدیلیب. میللی حؤکومتی داغیلدیقدان سونرا تبریزده فعالیت گؤسترن «شاعرلر و يازیچیلار جمعیتی» 1947-جی ایلدن اعتباراً باکی‌دا، «آذربایجان يازیچی‌لار جمعیتی» آدی ایله فعالیت گؤسترمه‌يه باشلايیب.{{sfn|Balayev|2018|p=139}} جعفر مجیری ده بو جمعیتین عضوو اولوب.{{sfn|Balayev|2018|p=139}} 1947–1951-جی ایل‌لرده باکی عالی پارتیيا مکتبینده تحصیل آلیب و آذربایجان دؤولت اونیوئرسیتئتی‌نین تاریخ فاکولته‌سینی بیتیریب.<ref name=":1" />{{sfn|Асадова|2024|p=50}} آذربایجان دئموکرات فیرقه‌سی‌نین مطبوعات اورقانی اولان «آذربایجان» قزئتینده ژورنالیست کیمی فعالیت گؤستریب.<ref name=":3">{{Cite web |last=Aranelli |first=Dəmir |date=2024-08-14 |title=Cəfər Mücirinin güzəştsiz sevgilisi |url=https://525.az/news/270196-cefer-mucirinin-guzestsiz-sevgilisi |access-date=2025-03-04 |website=525-ci qəzet}}</ref> آذربایجان دئموکرات فیرقه‌سی‌نین فعالیتینده ایشتیراک ائدیب. موختلیف دؤورلرده ADF مرکزی کومیته‌سی‌نین تبلیغات شؤعبه‌سی‌نین مودیری، تفتیش کومیسسیياسی‌نین صدری، ایجرایه هئيتی‌نین عضوو اولوب.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> فارس، عرب و فرانسیز دیل‌لرینی بیلیب. آذربایجان تاریخینه و اینجه‌صنعتینه عاید بیر نئچه کیتابین مؤلفی‌دیر. آذربایجان فدائیلرینه حصر ائدیلمیش «آزادلیق يولونون مبارزلری» آدلی 3 جیلدلیک کیتابلارین<ref name=":2">{{Cite web |last=Quliyev |first=Əsəd |date=1970-01-01 |title=Xalçaçı rəssam |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/xalcaci-ressam-1710025326 |access-date=2025-02-28 |website=Azərbaycan qəzeti |language=az}}</ref> و 1920–1922-جی ایللرده باش وئرمیش خراسان حرکاتی حاقدا اولان «خراسان حرکاتی و محمّد تقی خان پسيان — سلطان‌زاده» آدلی مونوقرافیک اثرین مؤلفی‌دیر.<ref name=":3" /> جعفر مجیری آذربایجان خالچاچیلیق ایداره‌سی‌نین «اینجه‌صنعت» فابریکینده اوّلجه توخوجو، باش اوستا سونرا ایسه ائکسپئریمئنتال لابوراتوریيانین رهبری وظیفه‌‌سینده ایشله‌يیب.<ref name=":2" /> خالچاچیلیق ساحه‌‌سینده «حافیظ و اینجه‌صنعت» (1971)، «آذربایجان خالچاچیلیغی‌نین تئخنولوژی اصول‌لاری» (1977)، «آذربایجان خالچالاری» (1981) کیتابلارینی يازیب.<ref name=":2" />{{sfn|Асадова|2024|p=57}}<ref>{{Cite book |last=Tahirov |first=Kərim |url=http://anl.az/down/az.xalcasi.pdf |title=Azərbaycan xalçası |year=2012 |location=Bakı |pages=203 |language=az |access-date=2025-03-04 |archive-date=2022-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125064805/http://anl.az/down/az.xalcasi.pdf |url-status=dead }}</ref> 1965-جی ایلده «اون دوققوز -ایییرمی عصرلرده ایران آذربایجانی‌نین خالچاچیلیغیندا بدیی خصوصیتلر» آدلی نامیزدلیک ایشینی مدافعه‌‌ ائدیب و صنعت‌شوناسلیق علم‌لری نامیز‌دی درجه‌‌سینی آلیب.<ref name=":1" /><ref name=":4" />{{sfn|Асадова|2024|p=51}} يارادیجیلیغیندا اساس يئری اورنامئنتال و قیسمن سوژئتلی خالچالار توتوب. «صایب تبریزی»، «فضولی»، «ایکی طالع»،{{sfn|Асадова|2024|p=56}} «گولدانلی»، «سوتونلو»، «حئیدر عمی‌اوغلو»، «بوتا»، «ليلی و مجنون»، « اولدوزلارا دوغرو»، «لچک تورونج»، «کوسموناوتیکا»{{sfn|Асадова|2024|p=56}} کیمی خالچالارین مؤلفی‌دیر.<ref>{{Cite web |last=Hüseynov |first=Rafael |author-link=Rafael Hüseynov |date=2024-08-19 |title=Sığınacaq yeri |url=https://525.az/news/270568-siginacaqyeri?fbclid=IwY2xjawFLbjpleHRuA2FlbQIxMQABHXkfnkBQLOMc3ynC4TYZvioeN_a4MDfCsSKuICXuj1lfcISvbNwUqb057g_aem_qc1DVyuKsPMhG4VHekSetA |access-date=2025-03-04 |website=525-ci qəzet}}</ref> جعفر مجیری «صایب تبریزی» خالچاسینی 10 ایل عرضینده توخويوب.<ref name=":5">{{Cite web |last=Баннаева |first=Наиля |date=2020-11-28 |title=В Баку прошла презентация проекта по изготовлению ковров из некрашеной шерсти |url=https://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2020/noyabr/730342.htm |access-date=2025-03-04 |website=Kaspi qəzeti|page=12}}</ref> 1980-جی ایلده اجتماعیته تقدیم اولونان بو خالچادا او، بويانمامیش يون ایپلردن ایستیفاده ائدیب.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |last=Əliyev |first=Ziyadxan |date=2019-04-26 |title=Nadir xalça |url=https://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2019/aprel/648627.htm |access-date=2025-03-04 |website=Mədəniyyət qəzeti |page=7}}</ref> بو خالچا آذربایجان خالچا موزئيی‌نین کوللئکسیياسیندا قورونور.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |title=Azərbaycanın ənənəvi xalçaçılıq sənətinin YUNESKO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilməsinin 10 illiyi münasibətilə tədbir keçirildi. |url=http://www.azcarpetmuseum.az/az/single/1095 |access-date=2025-03-04 |website=azcarpetmuseum.az }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> توخودوغو خالچالار دفعه‌‌لرله اینگیلتره‌ده، ایتالیيادا، آلمانیيادا، فرانسادا موختلیف سرگی‌لرده نومايیش ائدیلیب.<ref name=":2" /> جعفر مجیری‌نین مؤلفی اولدوغو خالچالار آذربایجانلا ياناشی بئرلین دؤولت اینجه‌صنعت موزئيینده، بوداپئشت میللی صنایع موزئيینده و دیگر اؤلکه‌لرده قورونور. جعفر مجیری هم ده آذربایجان رسّاملار اتفاقی‌نین عضوو اولوب.<ref name=":1" />1996-جی ایلده ماجاریستانا کؤچوب.<ref>{{Cite web |last=Баннаева |first=Наиля |date=2018-04-07 |title=Среди даров Азербайджанскому музею ковра есть ценные экспонаты |url=https://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2018/aprel/586714.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917120357/http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2018/aprel/586714.htm |archive-date=2018-09-17 |access-date=2025-03-04 |website=Kaspi qəzeti |page=12-13 |language=ru}}</ref> عومرونون سون ایل‌لرینده ایفلیج اولوب. 2001-جی ایلده بوداپئشتده وفات ائدیب و کئرئپئشی قبیریستانلیغیندا دفن ائدیلیب.<ref name=":0" /> == قایناقلار == {{قایناق}} == ادبیات == {{refbegin|40em}} * {{Cite book |last=Atabaki |first=Touraj |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/jottturstuass.1.1-2.257 |title=Azerbaijan: Ethnicity and the Struggle for Power in Iran |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=9781860645549 |location=London |page=288 |language=en |ref={{SfnRef|Atabaki|2000}} }} * {{Cite book |last=Асадова |first=Хадиджа |url=https://irs-az.com/sites/default/files/2024-04/IRS%20RUS%20125-2024%20%28small%20sayt%20uchun%29%20pages%2050%20-%2057.pdf |title=Мигрант |publisher=İRS jurnalı |year=2024 |volume=125 |location=Bakı |pages=63 |language=ru |ref={{SfnRef|Асадова|2024}} }} * {{Cite book |last=Balayev |first=Xaqan |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=605320&pno=70 |title=Azərbaycanın sosial-siyasi həyatında cənublu mühacirlərin iştirakı (1947-1991) |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=9789952370911 |location=Bakı |page=198 |language=az |ref={{SfnRef|Balayev|2018}} }} * {{Cite book |last=Bayramzadə |first=Səməd |url=http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/321245743.pdf |title="21 Azər – 70" fotoalbom (şərhlərlə) |publisher=“Araz” nəşriyyatı |year=2015 |isbn=9789952828535 |location=Bakı |page=185 |language=az |ref={{SfnRef|Bayramzadə|2015}} |access-date=2025-03-12 |archive-date=2022-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309080413/http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/321245743.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Əliqızı |first=Almaz |url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_aysel/N_233.pdf |title=Azadlıq və istiqlal poeziyası |publisher=Bakı Dövlət Universiteti nəşriyyatı |year=2001 |isbn=9789952817607 |location=Bakı |page=160 |language=az |ref={{SfnRef|Əliqızı|2001}} |access-date=2025-03-12 |archive-date=2025-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128110634/http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_aysel/N_233.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Əmirov |first=Sabir |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=13402&pno=1 |title=Cənubi Azərbaycan milli-demokratik ədəbiyyatı (1941-1990) |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2000 |isbn=5806612600 |location=Bakı |page=257 |language=az |ref={{SfnRef|Əmirov|2000}} }} * {{Cite book |last=Hasanli |first=Jamil |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=60833&pno=2 |title=At the Dawn of the Cold War: The Soviet-American Crisis over Iranian Azerbaijan, 1941–1946 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |year=2006 |isbn=978-0742540552 |location=Lanham |page=416 |language=az |ref={{SfnRef|Hasanli|2006}} |author-link=جمیل حسنلی }} * {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=http://www.anl.az/el_ru/q/qc_sssr-iran.pdf |title=СССР-Иран: Азербайджанский кризис и начало холодной войны: 1941-1946 гг. |publisher=Герои Отечества |year=2006 |isbn=5910170120 |location=Moskva |page=560 |language=ru |ref={{SfnRef|Həsənli|2006}} |author-link=جمیل حسنلی |access-date=2024-11-28 |archive-date=2024-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221044555/http://www.anl.az/el_ru/q/qc_sssr-iran.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last=İbrahimov |first=Mirzə |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=571678&pno=1 |title=O демократическом движении в Южном Азербайджане |publisher=Elm nəşriyyatı |year=1948 |location=Bakı |page=48 |language=ru |ref={{SfnRef|İbrahimov|1948}} |author-link=میرزا ابراهیموف }} * {{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=2100&pno=1 |title=Güney Azərbaycan milli-demokratik hərəkat (1941-1946) |publisher=Meqa nəşriyyatı |year=2003 |location=Bakı |page=207 |language=az |ref={{SfnRef|Rəhimli|2003}} |access-date=2024-12-26 }} * {{cite journal|url = https://www.jstor.org/stable/4322770|jstor = 4322770|trans-title = |language = en|title = The Battle of Azerbaijan, 1946|last1 = Rossow|first1 = Robert|journal = Middle East Journal|year = 1956|volume = X|issue = 1|pages = 17–32|ref = {{SfnRef|Rossow|1956}}}} * {{Cite book |last=Sultanlı |first=Vaqif |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000221950 |title=Güney Azərbaycan tarixi siyasi və kulturoloji müstəvidə (məqalələr toplusu) |publisher=Azərnəşr |year=2010 |location=Bakı |page=172 |language=az |ref={{SfnRef|Sultanlı|2010}} }} {{refend}} [[بؤلمه:۱۹۱۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:تبریزلیلر]] [[بؤلمه:۲۰۰۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:آذربایجانلی تاریخچیلر]] b2jo30jov8a3khadd1tnwzfvpcvlat9 0 617088 1587914 1579624 2026-05-11T21:58:33Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587914 wikitext text/x-wiki '''دؤولت‌چیلیک'''، [[دؤولت]]ین [[ایقتیصاد]]ی و یا [[سوسیولوژی|سوسیال]] حیاتی، یاخود هر ایکی‌سینی موعین بیر درجه‌ده ایداره ائتمک ضرورتی اوْلدوغو اینانجی دیر.<ref>{{cite book|title=The State After Statism: New State Activities in the Age of Liberalization |url=https://archive.org/details/stateafterstatis0000unse | publisher=Harvard University Press | author-link=Levy, Jonah D | date=2006 |location=Cambridge, MA | pages=[https://archive.org/details/stateafterstatis0000unse/page/468 469]| isbn=978-0-674-02276-8}}</ref><ref>{{cite book| publisher = Codesria | isbn = 978-2-86978-303-4 | last = Obadare | first = Ebenezer | title = Statism, Youth, and Civic Imagination: A Critical Study of the National Youth Service Corps Programme in Nigeria |location= Dakar Senegal | date = 2010 }}</ref><ref>{{cite book| publisher = Berghahn Books | isbn = 978-1-57181-161-5 | last = Kvistad | first = Gregg | title = The Rise and Demise of German Statism: Loyalty and Political Membership | url = https://archive.org/details/risedemiseofgerm0000kvis |location= Providence [u.a.] | date = 1999 }}</ref><ref>{{cite book| publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-36182-8 | author-link = Bakunin, Mikhail | title = Statism and Anarchy | url = https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |location= Cambridge| date = 1990 }}</ref> بۇ آنلاملا ''دؤولت‌چیلیک''، [[آنارشیسم]] قارشی‌سیندا دیر.<ref name="barrow">{{cite book |last=Barrow |first=Clyde W. |title=Critical Theories of State: Marxist, Neo-Marxist, Post-Marxist |publisher=[[University of Wisconsin Press]] |year=1993 |isbn=0-299-13714-7 |url=https://books.google.com/books?id=t3zo8mCl580C |via=[[Google Books]]}}</ref> آیریجا ''دؤولت‌چیلیک''، [[توتالیتاریزیم]]، [[رفاه دؤولتی]] و [[مینارشیزم]] کیمی موختلیف شکیل‌لرده اوْلا بیلیر.<ref>{{cite book |last=Arendt |first=Hannah |author-link=Hannah Arendt |title=The Origins of Totalitarianism |publisher=Harcourt Brace & World |url=https://archive.org/details/originsoftotalit0000unse_j3v9 |url-access=registration |location=New York City, New York |year=1966}}</ref><ref>{{cite book |publisher=[[Prentice-Hall]] |isbn=978-0-13-537167-1 |last=Friedrich |first=Carl |title=Limited Government: A Comparison |url=https://archive.org/details/limitedgovernmen0000frie |url-access=registration |location=Englewood Cliffs, New Jersey |year=1974 |oclc=803732}}</ref><ref name="Welfare State by Marx">{{cite book |publisher=Wilson |last=Marx |first=Herbert |title=The Welfare State |location=New York City, New York |year=1950}}</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} [[بؤلمه:سیاست قارالاما‌لاری]] [[بؤلمه:سیاسی نظریه‌‌لر]] [[بؤلمه:سوورن‌لیک]] tf9lef8nvqvo3aki3lz3esxqwz4dijm 0 617597 1587893 1584008 2026-05-11T21:27:18Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587893 wikitext text/x-wiki '''سۆموکجوقلی‌بالیقلار''' یادا ''' سۆموکلیلار''' ایکینجی ان بؤیوک اۆست دسته‌سیدیر. بۇ اۆستدسته‌نین عۆضولری سۆموکجوقلیلار آدلانیر. بۇ مۆختلیف قروپ ۱۰.۷۵۸ نوْوعدان عیبارتدیر کی، بۇ دا دۆنیادا معلۇم بالؽق نوْولرینین تخمینا ۲۸٪-نی و شیرین سۇ نوْولرینین ۶۸٪-نی تشکیل ائدیر و [[جنوب قوطبو]] ایستتیثنا اوْلماقلا، بۆتون [[قاره|قاره لرده]] مؤوجوددور. اوْنلارین بیر سؽرا اوْرتاق خۆصوصیتلری وار، مثلاً، آلارم ماده‌سی و وئبر آپاراتؽ. بۇ قروهۇن عۆضولرینه اینسانلار اۆچون قیدا، ایدمان، آکواریۇم صنایعسی و تحقیقات اۆچون واجیب اوْلان بالؽقلار داخیلدیر. {{Taxobox | name = سوموکجوقلیلار | fossil_range = {{fossil range|Early Cretaceous|Recent|ref=<ref name=nelson>{{cite book | title = Fishes of the World | url = https://archive.org/details/fishesofworld0000nels_q3j5 | last = Nelson | first = Joseph, S. | publisher = John Wiley & Sons, Inc. | year = 2006 | isbn = 0-471-25031-7}}</ref>}} | image = Black Ruby Barb 700.jpg | image_caption = قره رابی بارب بالیقی | image 2 = milkfish.jpg | image2_caption = میلک فیش | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = | subfamilia = | classis = [[شواوزگج‌لیلر]] | ordo = | subordo = | subclassis = | superordo = Ostariophysi (Sagemehl, 1885) | subspecies = | subgenera = | genus = | synonyms = | subtribus = | species = | includes = | subdivision_ranks = دسته لری ، نوْوعلارینین سایؽسینان | subdivision = [[Gonorynchiformes]] 37<br/> [[Cypriniformes]] 4,501<br/> [[Characiformes]] 2,168<br/> [[Gymnotiformes]] 239<br/> [[Siluriformes]] 3,813 | range_map = | range_map_caption = }} ==قایناقلار== {{قایناق}} 1888jeoghjahxq0w7rgpgprzt2q6l1u 0 617636 1587884 1584540 2026-05-11T21:10:41Z InternetArchiveBot 27960 Add 1 book for verifiability (20260511)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1587884 wikitext text/x-wiki '''فیلیپین‌ده ایسلام''' اؤلکه‌ده ایکینجی بؤیوک دیندیر و بو اینام فیلیپین‌ده ایلک دفعه‌ ثبت ائدیلن تهوید دینیدیر. تاریخی اولاراق، [[ایسلام]] ۱۴-جی یوز ایلده فیلیپین آدالارؽندا چاتدی، جنوب-شرق آسیا تیجارت شبکه‌لری بویونجا موسلمان مالای و عرب تیجارت منصوب‌لاری ایله اولاراق، علاوه اولاراق یمن‌دن، [[فارس کؤرفزی]] ، [[هیندوستان|گۆنئی هیند]] و مالای آدالارؽنداکی بیر نئچه سولطانلیق‌دان اولان با علوی سیدلری قبیله‌سیندن اولان یمنی میسیونرلرله. سونرا ۱۴-جی یوز ایلین <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0102.xml/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020164505/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0102.xml/|archivedate=October 20, 2013|title=Islam in the Philippines|last=Angeles|first=Vivienne S. M.|publisher=Oxford Biographies}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=xv67ozZJ1mcC&q=%22bearer%20of%20the%20sword%22|journal=Military Review|volume=82|issue=2|year=2002|title=Bearer of the Sword|page=[https://books.google.com/books?id=xv67ozZJ1mcC&q=%22islam%20arrived%22 38]|quote=Islam arrived in the southern Philippines in the 14th century}}</ref>سوْنلاریندا و ۱۵-جی یوز ایلین اوللرینده ایلک [[سونیلر|سوننی]] صوفی میسیونرلری گلدی. اونلار مین‌داناو و سولودا <ref>{{cite book|author=Nicholas Tarling|title=Nations and States in Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=MWgq59FooM0C |year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62564-7|pages=21–22}}</ref>سولطانلیق‌لارین فورماسی و فتحلرینی تسهیل ائتدیلر. ایسلاما چئوریلنلر موروس اولاراق تانیندیلار، موسلمان فتحی تون‌دویا قدر چاتدی کی سونرادان برونئی ایمپراتورلوغو [[واسال|واسال-دؤولتی]] اولان ماینیلا شاهلیقی طرفیندن تعویض اولوندو.<ref>*{{cite book | last = Scott | first = William Henry | author-link = William Henry Scott (historian) | title = Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society | url = https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot | publisher = Ateneo de Manila University Press | year = 1994 | location = Quezon City | isbn = 978-971-550-135-4 }}</ref> [[File:Allan Jay Quesada Grand Mosque 01 DSC 2332.jpg|thumb|The Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mosque|سولطان حاجی حسن البولکیاه بؤیۆک مسجیدی کوتاباتو شهرینده]] ==قایناقلار== {{قایناق}} 9sz6ml8dp6f0559hd2bxp56mlznhs47