ویکی‌پدیا azbwiki https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter مدیا اؤزل دانیشیق ایشلدن ایشلدن دانیشیغی ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا دانیشیغی فایل فایل دانیشیغی مدیاویکی مدیاویکی دانیشیغی شابلون شابلون دانیشیغی کؤمک کؤمک دانیشیغی بؤلمه بؤلمه دانیشیغی پوْرتال پوْرتال دانیشیغی TimedText TimedText talk ماژول ماژول دانیشیغی Event Event talk شهریار 0 3910 1588819 1571858 2026-06-16T03:16:42Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588819 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = شهریار | image = Shahriar.jpg | imagesize = 230px | caption = | birth_name = سید محمدحسین بهجت تبریزی | birth_date = ۱۲۸۵ | birth_place = [[File:Tricolour Flag of Iran (1886).svg|20px|border]] [[تبریز]]، [[قاجار ایمپیراتورلوغو]] | death_date = ۱۳۶۷ | death_place = {{بایراقچه|ایران}} [[تهران]]، [[ایران]] | burial_place = [[مقبرةالشعرا]]، [[تبریز]]، [[ایران]] | spouse = عزیزه عبدخالقی (۱۳۳۲–۱۳۲۶) | children = شهرزاد<br>هادی<br>مریم | occupation = [[شاعیر]] }} '''سید محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)''' (۱۲۸۵ - ۱۳۶۷), [[ایران]]ین آدلیم شاعیری، [[تورکجه|آذربایجان تورکجه‌سینده]] و [[فارس دیلی]]نده بویوک اثرلر یارادیب. شهریار ۱۲۸۵ اینجی ایل‌ده بوستان آوانین [[خشگناب]] (خوشگه نوو) کندینده آنادان اولدو و ۱۳۶۷ گونش ایلینده اؤلدو و اؤز وصیتینه گؤره [[تبریز]]ین [[مقبرةالشعرا]] مزارلیقیندا قویلاندی. اونون اؤلوم گونو (شهریور آیی‌نین ۲۷-سی) ایران‌دا '''میللی شعر و ادب گونو''' آدلانیب.<ref>{{Cite web |title=زندگینامه استاد شهریار |url=http://www.beytoote.com/scientific/scientist/shahriyar.html |accessdate=2012-08-28 |archivedate=2021-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210806211548/https://www.beytoote.com/scientific/scientist/shahriyar.html }}</ref> == یاشاییش == شهریار ۱۲۸۵ گونش ایلینده [[تبریز]]ده آنادان اولارکن آتاسی حاج میر آقا خشگنابی تبریز ده وکالت ایشینه باخیردی. بۇ ایل‌لرده، تبریز و باشقا [[آذربایجان]] یئرلری چتین بیر دورومدا یاشاییردیلار. آغیر دونیا موحاربه‌لری بیر طرفدن و [[آذربایجان]]ین باشینا یاغان بلالار هر بیر طرفدن، او ایل‌لرده مین‌لر [[آذربايجان تورکلری]] یوردونو ترک ائتمه‌یه مجبور ائدیردی. محمد حسین بهجت بئله بیر دورومدا عاییله‌سی‌له تبریزدن [[خشگناب]] کندینه کؤچوب و اورادا اوشاقلیق گونلرین سووماغا مجبور قالیر. آنجاق بۇ گونلر اونون یارادیجیلیغینا لاپ بؤیوک تمل و اساس اولور و ایل‌لر سونرا اونون ایزی شهریار آدلی بیر شاعیر اثرلرینده آیدینجا گؤرونور. [[تهران]]دا یاشادیغی گونلرده [[ابوالحسن خان شیدا]]، [[شمس العلما]]، [[ملک الشعرا بهار]]، [[محمد علی ترقی]]، [[فرخی یزدی]]، [[عشقی]]، [[صادق هدایت]]، [[رضاخان هندی]]، [[درویش]]، [[نیما]]، [[سالار معتمد]]، [[کمال‌الملک]]، [[حبیب سماعی]] و اونلار باشقا بئله آدلیم صنعت‌کار صنعت کارلار جمعینده، بهجت شاعیر، شهریار شاعیره آد دئیشیر آنجاق دوغروسو هله‌ده بیر اؤزللیک و یئنیلیک یییه‌سی و مالیکی دئییل و آیری یازیچی و شاعیرلر کیمی نه تک گئییم‌ده، داورانیش‌دا، سوژه‌لرده بئله، بیر گلیشه دولوسو فورمادا یاشاییر و گونو گوندن آتا بابادان قالدیغی آغیر وارلیق لاری ایتیرمک یولوندا داهادا ایتی گئدیر. آنجاق بۇ یول آزقین‌لیغی گئرچک حایاتیندا اولسادا، شاعیر یوخو و غیب عالم‌لرده یئنه‌ده ایتیردیی یولو دوشونور و دیله گلیر {{شعر|نستعلیق}} {{ب|سر دو راه رسیدیم و سرنوشت این بود|برو پدر تو از آن سوی و من از این سویم}} {{ب|برس به دادم و این بند زانوان بگشای|به روز وعده که جان میرسد به زانویم}} {{ب|به شهر خویش اگر شهریار شیرین کار|به شهر غریب همان سائل سر کویم}} {{پایان شعر}} بو آزقین‌لیق و یا دیگرگین‌لیک ۱۳۳۱ ایلینه کیمی داوام ائدیر. شهریارین آناسی بۇ ایلده وفات ائدیر. اونون وفاتی شهریارا آغیر بیر حوزون و غم یارادیر. آنجاق بۇ حوزون هامولار کیمی آنا اولوموندن دئییلمیش. شهریار اؤز کؤکونو دونیادان و یئر اوزوندن قیریلمیش و قورتولموش گورور. اونو بیر دهشت چولقاییر: (من کیمم؟) سوزونو دونه – دونه دیله گلیر. آنادان آیریلماغی، عئینی وطن‌دن – دیل‌دن – مدنیت و کولتوروندن – بیرجه سوزده (کوتوک دن) قیریلماق گورور. الی و آیاغی هر یئردن اوزولوب، اوزونو یئر ایله گوی آراسیندا آغیر بیر بوشلوق‌دا گورور. بئله بیر دوشونجه‌لر اونو اوزونه گئتیریر. نئچه ایل غفلت یوخوسوندان آیریلان‌لار کیمی بیر ایل‌دن آرتیق هئچ نه یازیب و دئمه‌ییر. بیر ایل‌دن سونرا تهرانین پاییزلی بیر گئجه‌سینده آناسینی یوخودا گورور و اون‌دان حلال‌لیق ایسته‌ییر. همین گئجه شهریار [[حیدربابایه سلام]] پوئماسی‌نین ایلک بولومون اصیل بیر [[عاشیق]]لارین قوشما وزنینده و اصیل بیر تورک دیلینده یارادیر. آذربایجان خالقینین بۇ پوئمایا گوستردیی ماراق و ایستک بیر او قدر یوخاری و غریبه دیرکی شهریار اوزوده اونا حیرت قالیر. ائل قوجاغینا دونموش بیر سورگون کیمی، شهریار بۇ ایل‌لرده تبریزه دونور و اوزو دئمیشکن: یئنی بیر حیاتی ساعاتین ضربه‌لری‌له باشلاییر. (تبریزین بلدیه ساعاتی ضربه‌لری). آنجاق اوز وطنینده یازیب و یارادان شاعیر و یازیچی دا هئچ آز دئیلمیش! اونلار [[سهند]] کیمی باشینی بولوت‌لاردان آییرماییب و هر آن اوجا باش ایله و آچیق آنل ایله وطن قایغیسینا قالیب و اوز آنا دیل‌لری کئشینده دایانمیش‌لار. شهریار بۇ سئرایا قوشولماق‌دا ایتیردیی کوکونو تاپیر و حیدر بابانین ایکینجی حیصه سینی تبریزده یازیر. بو شاه اثر شهریاری دوغروسو ائلینه بیر شهریار ائدیر و آنا دیلینین معجزه‌سی بوردا گورونور. حیدربابااثری مین‌لر کس واسطه‌سی‌له ازبرلنیر، اوخونور، اون‌لار دیگر دیله چئوریلیر، نومایشه یازیلیر و آذربایجان تورکجهسینده بیر دونوم نوقطهسی کیمی یئر آلیر. بۇ تاریخ دن سونرا شهریارین یازدیغی تورکجه شعرلر بیری بیریندن گوزل و معنالی‌دیر. بو، شهریارین روحونون آلدیغی صیقلی گوستریر تا نهایت اونو دوغولدوغو گون کیمی اصیل بیر آذربایجانلی گوروروک. گؤرکملی عالیم [[ایواز طاها]] "شعر وارلیغین ائوی‌دیر" کیتابیندا شهریار باره‌سینده یازیر:<ref>[http://www.baybak.com/Baybak/?p=2206 آنا دیلینده اولان معجزه - زهره وفایی]</ref><ref>[http://eyvaz.org/page/33.aspx شعر وارلیغین ائوی‌دیر]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <blockquote>شهریاردان باشلایاراق عرصه‌یه گلمیش [[گونئی آذربایجان]] چاغداش شعری، ایکی یول آیریجیندا دایاندی: یا نوستالژیک یولا گئتمه‌لی، یا دا سیاسی مؤوضوع‌لارا توخونمالی ایدی. باشقا سئچیم، عروض گله‌نه‌ییندن گلمه شعری سوردورمک، یادا چاغداش دونیانین به‌یه‌ندییی «اینجه‌صنعت، اینجه‌صنعت اۆچون» آدلانان ائستئتیک یولا گئتمک ایدی. آنجاق واختیله آذربایجان توپلوموندا بونون نه آنلامی وار ایدی، نه ده بونا گره‌ک. گؤزونون قاباغیندا قالاق قالاق درس‌لیک کیتاب‌لاری یاندیریلمیش بیر خالق، تارلادا یون آیاق‌قابی‌لارلا اویناقلایان دووشان¬لارلا ماراقلانا بیلمزدی. شهریار ازلی خاطیره‌لردن اویانان نوستالگییایا قاپیلدی، بیرینجی یولا گئتدی. شهریارین آنلاتیم [بیان] طرزی تاریخیلیک باخیمیندان هئچ ده باشقالاری‌نین سئچدییی سیاسی آنلاتیم طرزیندن اؤنم‌سیز دئییلدی. ائله بیر آنلاتیم، سیاسی گئدیش‌لرین یاراتدیغی دورومدان گئریده قالمیردی هئچ، بلکه آذربایجان دیلی‌نین رونئسانس‌ی باخیمیندان ایکی قات اؤنم داشیییردی. چونکی کوتله‌نین تاریخی یادداشی ایله اویغون گله‌رک شیفاهی تحکیه ادبییاتی‌نین اؤرنک‌لری کیمی قولایلیق‌لا منیمسه‌نیله بیلیردی. تصادوفی دئییل کی، تکجه ''کوراوغلو'' داستانی کوتلوی‌لیک باخیمیندان ''حئیدربابایا سالام''لا یاریشا بیلردی. شهریارین شعری ائستئتیکادان قیراقدا اولان ائلئمئنت‌لردن گوج آلدیغینا گؤره ایندی آرتیق بایاغی گؤرونور. منجه شاعیر بونو بیله‌رکدن ائتدی. شاعیر، اؤز زامانیندا گؤزه‌للیک دونیاسیندان ادراک و اخلاق دونیاسینا دؤنمک‌له، دیلیمیزی عومومی حوزه‌لره داشیماق ایسته‌دی. بو باخیمدان او، اؤز صنعتی‌نین گؤزه‌ل‌لییینی قوربان وئره‌رک، قوربان وئریلمیش دیلی اؤلومدن قورتاردی. بوتون بون‌لارا باخمایاراق، شهریار کوتله‌نین سایغی بسله‌دییی مؤوضوع‌لاردان سوء ایستیفاده ائده‌رک ائستئتیکانی قورماق ایسته‌مه‌دی. بونون‌لا دا اونون شعری، بو گون‌لر تریبونالاردان سؤیله‌نیلن و ''هئچ'' جیزگیسی ایچه‌ریسینده فیرلانان چفنگیات سوییه‌سینه ائنمه‌دی. منجه شهریار اولماسایدی، دیلیمیزین آلین‌یازیسی ایندیکیندن داها فرق‌لی، داها آجیناجاق‌لی اولاجاقدی.</blockquote> == اثرلر == * [[حیدربابایه سلام]] * تورکجه دیوانی کلیاتی * فارسجا اشعار کلیاتی ===الا تهرانیا شعری=== شهریار خاطیره لرینده دئیر: «۱۳۲۰ ایلدن ۱۳۲۲ ایله، ایران شمال و جنوب دان اشغال اولدی. آذربایجانین دموکرات حکومتینین سقوطوندان سونرا، اجنبی لر تورک و فارسین آراسیندا اختلاف یاراتماقا باشلادیلار. من اوندا تهراندائیدیم و بیر دوستموم واریدی. بیر دفعه دوستوم و بیر آدامین آراسیندا دعوا توشدی. من چوخ ناراحت اولدوم، ۶۰۰۰ ایل لیک تاریخی اولان بیر میلّتین دعواسی اولا.» شهریار جماعتی باشتاپدیرماخ اوچون، «الا تهرانیا» شعرینی بیر سربازین دیلیندن یازیر. نچه گون سونرا بو شعر ایرانین اکثر شهرلرنیده مشهورلاشدی. {{شعر|نستعلیق}} {{ب|الا ای داورِِ ِدانا تو میدانی که ایرانی|چه محنتها کشید از دستِ این تهران و تهرانی}} {{ب|چه طرفی بست از این جمعت ایران جز پریشانی|چه داند رهبری سر گشتهً صحرای نادانی }} {{ب|الاتهرانیا انصاف میکن خر توئ یا من|-}} {{پایان شعر}} == شهریارا گؤره باخیشلار == === باغچه‌بانین یازدیغی شعر === [[جبار باغچه‌بان]] شهریارین حیدربابایا سالام شعری اساسیندا اونا بیر نئچه سؤز دئییر: ...<br /> "فارس قيزلار آزديرميشدی عملين؟<br /> کي فارسجايدی بوتون شعرين غزلين؟<br /> حيدربابا يوردوندا بير گؤزلين<br /> عشقينه بير قلم قويمازدين بئله<br /> فارسيجا يازماقدان دويمازدين بئله<br /> تهران گؤزللري يولونو کج ائتدی<br /> کؤنلونو آپاريب سنی گيج ائتدی<br /> دي گؤروم يا فلک سنله لج ائتدی<br /> دؤنگه وارميش دؤنوم وارميش بيلمه دين<br /> آيريليق اؤلوم وارميش بيلمه دين<br /> ايندی بيزی تازه گليب تاپيرسان<br /> کؤنلوموزه کؤزلر قويوب ياخيرسان<br /> حسرت ايله کئچنلره باخيرسان<br /> گؤرورسن کی سولار آخيب گئديرميش<br /> دوغولان قوجاليب اؤلوب ايتيرميش<br /> چوخدا وئرمه، سيخينتی اؤز گؤنلونا<br /> مهربان دير هر آتا اؤز اوغلونا<br /> قاييتميسان ايندی کی سن يولونا<br /> بويور گلين گؤز اوستونده يئرين وار<br /> ائلين سنی سئوينج ايله قارشيلار<br /> سلام ائيلر بوتون ائليميز سنه<br /> باغچاميز، باغيميز، گولوموز سنه<br /> اوزون مدت سوسان ديليميز سنه<br /> دی گؤرک دئمه‌لی داها نه يين وار؟<br /> ...<br /> ايندی کی ديل آچدين سوسما، آغلا، گول<br /> يامان سؤيله ياخشی سؤيله داغلا گول.<ref>[http://www.tabrizinfo.com/tabriz/mashahir/bagchehban.htm جبار باغچه بان (عسكرزاده)]، مشاهيرشهر تبريز، دائرةالمعارف شهر تبريز، گردآوری و تنظيم: مهدی موتلو</ref> == خاریجی کئچیدلر == * [http://tabriz.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4447 غربت شهریار در دانشگاه تبریز] * [http://www.shahreiar.org/ اوستاد شهریار اۆچون سایت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120919215359/http://www.shahreiar.org/ |date=2012-09-19 }} * حیدربابانین دراماتیک یؤن‌لری / همت شهبازی [http://ishiq.net/m%c9%99qal%c9%99/13173/%d8%ad%db%8c%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%86-[%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9-%db%8c%d8%a4%d9%86%e2%80%8c%d9%84%d8%b1%db%8c-%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%b4%d9%87.html * منيم ده بير آديم گلسين ديليزه/ همت شهبازي ] http://ishiq.net/m%c9%99qal%c9%99/2508/%d9%85%d9%86%d9%8a%d9%85-%d8%af%d9%87-%d8%a8%d9%8a%d8%b1-%d8%a2%d8%af%d9%8a%d9%85-%da%af%d9%84%d8%b3%d9%8a%d9%86-%d8%af%d9%8a%d9%84%d9%8a%d8%b2%d9%87-%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%b4%d9%87%d8%a8%d8%a7%d8%b2.html] == قایناقلار == <references/> * [http://durna.se/zohre_shehriyar.htm زهره وفایی - تبریز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021073511/http://durna.se/zohre_shehriyar.htm |date=2020-10-21 }} {{آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} [[بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:آذربایجانلیلار]] [[بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:تبریزلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:تبریزلی یازیچی]] [[بؤلمه:تبریزلیلر]] [[بؤلمه:Azerbaijani-language poets]] [[بؤلمه:Exophonic writers]] [[بؤلمه:Iranian Azerbaijani poets]] [[بؤلمه:People from Tabriz]] [[بؤلمه:۱۹۰۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]] [[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده شاعیرلر]] [[بؤلمه:University of Tabriz alumni]] [[بؤلمه:جنوبی آذربایجانلی‌لار]] [[بؤلمه:ایران تورکلری]] 24ciip6jrtsgzms2v9nuoxvv04lnj1x شاهنامه 0 20809 1588818 1584348 2026-06-16T01:28:18Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588818 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox poem |name = ''Shahnameh'' |image = Brooklyn Museum - Bahram Gur and Courtiers Entertained by Barbad the Musician Page from a manuscript of the Shahnama of Firdawsi (d. 1020).jpg |image_size = <!--Custom size for image (defaults to 220px)--> |caption = [[بهرام گور]] and Courtiers Entertained by [[Barbad]] the Musician (from a manuscript in the [[Brooklyn Museum]]) |subtitle = The Book of Kings |author = [[فردوسی]] |original_title = {{Script/Arabic|شاهنامه}} |original_title_lang = fa |translator = [[James Atkinson (Persian scholar)|James Atkinson]]<br>Arthur and Edmond Warner<br>[[Reuben Levy]]<br>[[Dick Davis (translator)|Dick Davis]]<br>Bahman Sohrabji Surti and Marzban Giara |written = 977–1010 CE |first = <!--First published in...--> |illustrator = <!-- Illustrator used consistently throughout (where illustrations are a major feature) --> |cover_artist <!-- Cover artist --> |country = [[ایران]] |language = [[فارس دیلی]] |series = <!-- Series (if any) --> |subject = [[Persian mythology]], [[history of Iran]] |genre = [[epic poem]] |form = <!-- Form (i.e. Sonnet, Quatrain, Ode...etc.) --> |meter = Lines of 22 syllables with two rhyming couplets in the same metre (''bahr-i mutaqarib-i mahzuf'')<ref>{{cite web |url=https://eprints.soas.ac.uk/23024/1/An%20Annotated%20Micro-history%20and%20Bibliography%20of%20the%20Houghton%20Shahnama.pdf |title=History |publisher=eprints.soas.ac.uk |date= |accessdate=2020-01-25 |archivedate=2021-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225204318/https://eprints.soas.ac.uk/23024/1/An%20Annotated%20Micro-history%20and%20Bibliography%20of%20the%20Houghton%20Shahnama.pdf }}</ref> |rhyme = <!-- Rhyme scheme: (i.e. abba cddc effe gg) --> |publisher = <!-- Publisher of main publication (prefer 1st edition) --> |publication_date = 1010 |publication_date_en = 1832 |media_type = [[ال یازما]] |lines = c. 50,000 depending on manuscript |pages = <!-- Pages (prefer 1st edition) --> |size_weight = <!-- Size and Weight --> |isbn = <!-- [[میلتلرآراسی ایستاندارد کیتاب نومره‌سی]] --> |oclc = <!-- [[OCLC]] --> |preceded_by = ''[[Khwaday-Namag]]'' |followed_by = <!-- Followed by title of subsequent poem in series --> |wikisource = Shah Nameh }} [[فایل:Shahnama (Book of Kings) Abu'l Qasim Firdausi (935–1020).jpg|بندانگشتی|شاهنامه، ابولقاسم فردوسی(۹۳۵-۱۰۲۰)]] '''شاهنامه''' (شاهلار کیتابی) — میلادی ۹۷۷ و ۱۰۱۰ ایللری آراسیندا [[فردوسی]] آدلی [[فارس]] [[شاعیر|شاعیرین]] طرفیندن نظمه چَکیلن حماسی منظومه. ۶۰.۰۰۰ بئیت ایله، شاهنامه تک بیر نفرین الی ایله یازیلان دونیانین ان اۇزون حماسی منظومه‌سی‌دیر. فردوسی بوکتابی تورک سلطانی سلطان محمود غزنویه تقدیم ائدیب و گوموش آلیبدی. فردوسی نئچه بیتده سلطان محمودا مدح دئییب. ==قایناقلار== {{اتک‌یازی}} * {{cite journal |last1=Farmanfarmaian |first1=Fatema Soudavar |editor-last1=Arjomand|editor-first1=Saïd Amir|editor-link1=Saïd Amir Arjomand|title=Georgia and Iran: Three Millennia of Cultural Relations An Overview |journal=Journal of Persianate Studies |publisher=BRILL|date=2009 |volume=2 |issue=1 |doi=10.1163/187471609X445464|ref=harv}} == آرتیق اوخو == * Poet Moniruddin Yusuf (1919–1987) translated the full version of ''Shahnameh'' into the [[بنقال دیلی]] (1963–1981). It was published by the National Organisation of [[بنقلادش]] Bangla Academy, in six volumes, in February 1991. * Borjian, Habib and Maryam Borjian. 2005–2006. The Story of Rostam and the White Demon in Māzandarāni. ''Nāme-ye Irān-e Bāstān'' 5/1-2 (ser. nos. 9 & 10), pp.&nbsp;107–116. * Shirzad Aghaee, ''Imazh-ha-ye mehr va mah dar Shahnama-ye Ferdousi'' (Sun and Moon in the Shahnama of [[فردوسی]], Spånga, Sweden, 1997. ({{ISBN|91-630-5369-1}}) * Shirzad Aghaee, ''Nam-e kasan va ja'i-ha dar Shahnama-ye Ferdousi'' (Personalities and Places in the Shahnama of [[فردوسی]], Nyköping, Sweden, 1993. ({{ISBN|91-630-1959-0}}) * Eleanor Sims. 1992. ''The Illustrated Manuscripts of Firdausī's "shāhnāma" Commissioned by Princes of the House of Tīmūr''. Ars Orientalis 22. The Smithsonian Institution: 43–68. https://www.jstor.org/stable/4629424. === فارسجا قایناقلار === * A. E. Bertels (editor), ''Shax-nāme: Kriticheskij Tekst'', nine volumes (Moscow: Izdatel'stvo Nauka, 1960–71) (scholarly Persian text) * Jalal Khāleghi Motlagh (editor), ''The Shahnameh'', in 12 volumes consisting of eight volumes of text and four volumes of explanatory notes. (Bibliotheca Persica, 1988–2009) (scholarly Persian text). See: [http://cfis.columbia.edu/shahnameh Center for Iranian Studies, Columbia University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119035335/http://cfis.columbia.edu/shahnameh |date=2017-11-19 }}. === یئنیلنمه‌لر === Modern English graphic novels: * {{Citation |url=http://theshahnameh.com/product/rostam-and-sohrab/ |title=Rostam: Tales from the Shahnameh |publisher=[[Hyperwerks]] |date=2005 |isbn=0-9770213-1-9 |access-date=2020-04-03 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223221939/http://theshahnameh.com/product/rostam-and-sohrab/ |url-status=dead }}, about the story of Rostam & Sohrab. * {{Citation |url=http://theshahnameh.com/product/return-of-the-king/ |title=Rostam: Return of the King'' |publisher=[[Hyperwerks]] |date=2007 |isbn=0-9770213-2-7 |access-date=2020-04-03 |archive-date=2020-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122061345/http://theshahnameh.com/product/return-of-the-king/ |url-status=dead }}, about the story of Kai-Kavous and Soodabeh. * {{Citation |url=http://theshahnameh.com/product/battle-with-the-deevs/ |title=Rostam: Battle with The Deevs'' |publisher=[[Hyperwerks]] |date=2008 |isbn=978-0-9770213-3-8 |access-date=2020-04-03 |archive-date=2020-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812231357/https://theshahnameh.com/product/battle-with-the-deevs/ |url-status=dead }}, the story of the evil White Deev. * {{Citation |url=http://theshahnameh.com/product/search-for-the-king/ |title=Rostam: Search for the King'' |publisher=[[Hyperwerks]] |date=2010 |isbn=978-0-9770213-4-5 |access-date=2020-04-03 |archive-date=2020-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812231633/https://theshahnameh.com/product/search-for-the-king/ |url-status=dead }}, the story of Rostam's childhood. == ائشیک باغلانتیلار == {{آمبار بؤلمه|Shahnameh}} {{Wikisourcelang|fa|شاهنامه}} {{Wikisource|Shah Nameh}} * [http://www.iranchamber.com/literature/shahnameh/characters_ferdowsi_shahname.php Iraj Bashiri, ''Characters of Ferdowsi's Shahnameh'', Iran Chamber Society, 2003]. * [[Encyclopædia Iranica]] entry on [http://www.iranicaonline.org/articles/baysongori-sah-nama ''Baysonghori Shahnameh''] * [http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/search/?q=Shahnama+of+Firdawsi&prev_q=book+of+kings&x=0&y=0 Pages from the ''Illustrated Manuscript of the Shahnama''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028173720/http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/search/?q=Shahnama+of+Firdawsi&prev_q=book+of+kings&x=0&y=0 |date=2014-10-28 }} at the [[Brooklyn Museum]] * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/khan6/hd_khan6.htm Folios from the Great Mongol ''Shahnama''] at the [[Metropolitan Museum of Art]] * [http://shahnama.caret.cam.ac.uk/new/jnama/page/ The ''Shahnameh'' Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028142344/http://shahnama.caret.cam.ac.uk/new/jnama/page/ |date=2017-10-28 }}, Cambridge University (includes large database of miniatures) * [http://www.iranchamber.com/geography/articles/ancient_iran_geographical_position_shahnameh.php Ancient Iran’s Geographical Position in Shah-Nameh] * [http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-ADD-00269/1 A richly illuminated and almost complete copy of the ''Shahnamah''] in [[Cambridge Digital Library]] ; English translations by: * [[Helen Zimmern]], 1883, [http://www.iranchamber.com/literature/shahnameh/shahnameh.php ''Iran Chamber Society''], [http://classics.mit.edu/Ferdowsi/kings.html ''MIT''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106124347/http://classics.mit.edu/Ferdowsi/kings.html |date=2011-01-06 }} * Arthur and Edmond Warner, 1905–1925, (in nine volumes) at the [[Internet Archive]]: [https://archive.org/details/shahnama01firduoft 1], [https://archive.org/details/shahnama02firduoft 2], [https://archive.org/details/shahnama03firduoft 3], [https://archive.org/details/shahnama04firduoft 4], [https://archive.org/details/shahnama05firduoft 5], [https://archive.org/details/shahnama06firduoft 6], [https://archive.org/details/shahnama07firduoft 7], [https://archive.org/details/shahnama08firduoft 8], [https://archive.org/details/shahnama09firduoft 9] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/36222/rec/1 ''A king's book of kings: the Shah-nameh of Shah Tahmasp''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF) * [http://kavehfarrokh.com/iranica/firdowsi-2/ Firdowsi & the Shahname | Kaveh Farrokh] * [http://ganjoor.net/ferdousi/shahname/aghaz/sh1/ Text of the ''Shahnameh'' in Persian, section by section] {{Shahnameh}} {{Ferdowsi}} {{Rostam and Sohrab}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شاهنامه]] [[بؤلمه:فردوسی]] [[بؤلمه:غزنوی‌لر]] [[بؤلمه:سامانیلر]] [[بؤلمه:فارس ادبیاتی]] 5y4dc83pw81d5davvjrcghb0pk3rq6x ولفرامز-اشنباخ 0 30257 1588821 1445055 2026-06-16T04:58:24Z CommonsDelinker 261 Replacing Wappen_Wolframs-Eschenbach.svg with [[File:DEU_Wolframs-Eschenbach_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 1588821 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ولفرامز-اشنباخ |settlement_type = [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی|شهر]] |nickname = |motto = <!-- Images --> |image_skyline = Hauptstrasse Wolframs-Eschenbach.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal =DEU Wolframs-Eschenbach COA.svg <!-- Maps --> |<!--|pushpin_map = |pushpin_label_position =left |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |image_map = |mapsize = 300px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = <!-- Location --> |subdivision_type = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌|اؤلکه‌]] |subdivision_name = {{flagu|آلمان|size=23px}} |subdivision_type1 = [[آلمان ایالتلری|ایالت]] |subdivision_name1 =Bayern |subdivision_type2 = ناحیه |subdivision_name2 = Mittelfranken <!-- Government --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[بلدیه باشچی‌سی]] |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title = |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = |area_footnotes = |area_magnitude = |area_total_km2 = 25.47 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = 2015 |population_footnotes = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = <!-- General information --> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m =442 |elevation_ft = |coordinates ={{coord|49|14|N|10|44|E|format=dms|display=inline,title}} |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = پوستال کود |blank1_info = 91639 |website = [http://www.wolframs-eschenbach.de/ www.wolframs-eschenbach.de] |footnotes = }} {{Location map|Germany |float = left|width=350 | caption =ولفرامز-اشنباخ شهرین نقشه اۆستونده یئری| label = ولفرامز-اشنباخ|position=right|background=white|lat=49.14|long=10.44}} '''ولفرامز-اشنباخ''' ({{Lang-de|Wolframs-Eschenbach}}) [[آلمان|آلمانین]] [[بایرن]] [[ایالت|ایالتینده]] یئر آلان بیر شهردیر و ۴۴۲ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین ۲۵٫۴۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.<br /> == جوغرافی == <br />[[file:DEU Wolframs-Eschenbach COA.svg|400px|thumb|left| ولفرامز-اشنباخ شهرین [[آرم|آرمی]]]][[file:Hauptstrasse Wolframs-Eschenbach.jpg|400px|thumb|left| ولفرامز-اشنباخ شهریندن بیر گؤرونتو]]<br /> == گؤرونتولر == <gallery "mode=traditional" "class=cente""> Image:DEU Wolframs-Eschenbach COA.svg Image:Liebfrauenmünster Wolframs-Eschenbach.jpg Image:Altes Rathaus Wolframs-Eschenbach.jpg Image:Wolfram von Eschenbach monument (1).jpg Image:Wolfram von Eschenbach monument (2).jpg Image:Wolfram von Eschenbach monument (3).jpg Image:Wolfram von Eschenbach monument (4).jpg Image:Wolfram von Eschenbach monument (5).jpg Image:Wolfram von Eschenbach monument (6).jpg Image:Unteres Tor Wolframs-Eschenbach.jpg Image:Oberes Tor Wolframs-Eschenbach (1).jpg Image:Oberes Tor Wolframs-Eschenbach (2).jpg Image:Hauptstrasse Wolframs-Eschenbach.jpg </gallery> == بیرده باخ == * [[آلمان]] * [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی]] == ائشیک باغلانتی‌لار == <br /> [http://www.wolframs-eschenbach.de/ www.wolframs-eschenbach.de] ولفرامز-اشنباخ شهرین رسمی وب سایتی<br /> == قایناق‌لار == http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=2012-03-08 }} - آلمانین آمار ایداره سی {{آلمان شهرلری}} [[بؤلمه:آلمان شهرلری]] epzju6ojadz5o26gsujqai1029srcvq سیوداد رئال 0 121158 1588817 1541566 2026-06-16T00:17:47Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588817 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement| | name = Ciudad Real | official_name = | native_name = <!-- if different from name --> | native_name = <!-- if different from name --> | settlement_type = [[Municipalities of Spain|Municipality]] | image_skyline = Plaza Mayor de Ciudad Real.jpg | image_alt = | image_caption = Plaza Mayor de Ciudad Real | image_flag = Flag of Ciudad Real.jpg | image_shield = Escudo de Ciudad Real.svg | motto = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Spain | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Location in Spain | coordinates = {{coord|38|59|N|3|55|W|region:ES_type:city|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = [[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]] | subdivision_name1 = {{flag|Castile-La Mancha}} | subdivision_type2 = [[ایسپانیا اوستانلاری]] | subdivision_name2 = [[سیوداد رئال اوستانی]] | subdivision_type3 = [[Comarcas of Spain|Comarca]] | subdivision_name3 = [[Campo de Calatrava]] | established_title = <!-- Founded --> | established_date = | seat_type = <!-- [[باشکند]] --> | seat = | leader_party = | leader_title = Mayor | leader_name = Pilar Zamora ([[PSOE]]) | area_footnotes = | area_total_km2 = 289.98 | elevation_m = 628 | elevation_max_m = | elevation_min_m = | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 74921 | population_as_of = 2012 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = Ciudadrealeños | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[List of postal codes in Spain|Postal code]] | postal_code = 13001-13005 }} '''سیوداد رئال''' ([[ایسپانیا دیلی|ایسپانجا]]: Ciudad Real) [[ایسپانیا]]دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و [[سیوداد رئال اوستانی]]نده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۸۹٫۹۸ کیلومتر موربّع دیر. ۶۲۸ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۷۴۹۲۱ نفر دیر. == گؤرونتولر == <gallery widths="200px" heights="155px"> File:Sepulcro de Fernando Alonso de Coca. Ciudad Real.jpg File:RectoradoUniversidadCR.jpg File:QuijoteArena.jpg File:Quijote y Sancho en Ciudad Real.jpg File:Ciudad Real Capital - 002 (30593087982).jpg File:Puerta del Convento de las Dominicas de Altagracia de Ciudad Real.jpg File:Puerta de Toledo en Ciudad Real. Monumento Nacional.jpg File:Museo López-Villaseñor.jpg File:Museo de Ciudad Real.jpg File:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Ciudad Real.png File:JardinesPradoCR.jpg File:Jardines del Prado de Ciudad Real.jpg File:Iglesia de Santiago de Ciudad Real.jpg File:Iglesia de Santiago (Ciudad Real) durante la Semana Santa.jpg File:IES Alarcos CIU.jpg File:Homenaje PozodeDonGil 28-10-2010 CiudadReal.jpg File:Fachada Palacio Episcopal de Ciudad Real.jpg File:Fachada del Ayuntamiento de Ciudad Real.jpg File:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Palacio de Medrano, portada.png File:Ciudad Real Capital - 008 (30593084922) edited.jpg File:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Convento o Museo de la Merced, fachada.png File:Ciudad Real - Iglesia de San Pedro 3.jpg File:Ciudad Real - Catedral de Nuestra Señora del Prado 1.jpg File:Autobus CR 002.jpg File:Antiguo Banco de España, actual Residencia.jpg File:Airport Ciudad Real LERL 1.JPG </gallery> == بیرده باخ == [[ایسپانیا شهرلرین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:es:Ciudad Real|Ciudad Real]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Ciudad Real | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{شهر-قارالاما}} {{Authority control}} == Climate == The city has a [[mediterranean climate]] ([[Köppen climate classification|Köppen]]:''Csa''),<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://images.slideplayer.es/1/101786/slides/slide_3.jpg |accessdate=2018-07-28 |archivedate=2019-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190117093656/http://images.slideplayer.es/1/101786/slides/slide_3.jpg }}</ref> with cool winters and very hot summers. The autumn is the season when most of precipitation falls. {{Weather box |location = Ciudad Real 628m (1981-2010) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 20.5 |Feb record high C = 25.0 |Mar record high C = 30.0 |Apr record high C = 34.0 |May record high C = 38.6 |Jun record high C = 41.2 |Jul record high C = 44.2 |Aug record high C = 42.5 |Sep record high C = 40.0 |Oct record high C = 32.5 |Nov record high C = 28.0 |Dec record high C = 20.2 |year record high C= 44.2 |Jan high C = 10.9 |Feb high C = 13.7 |Mar high C = 17.9 |Apr high C = 19.7 |May high C = 24.1 |Jun high C = 30.5 |Jul high C = 34.5 |Aug high C = 33.7 |Sep high C = 28.4 |Oct high C = 21.5 |Nov high C = 15.1 |Dec high C = 11.4 |year high C = 21.8 |Jan mean C = 6.0 |Feb mean C = 8.0 |Mar mean C = 11.4 |Apr mean C = 13.4 |May mean C = 17.5 |Jun mean C = 23.2 |Jul mean C = 26.7 |Aug mean C = 26.1 |Sep mean C = 21.6 |Oct mean C = 15.8 |Nov mean C = 10.1 |Dec mean C = 6.9 |year mean C = 15.6 |Jan low C = 1.1 |Feb low C = 2.4 |Mar low C = 4.9 |Apr low C = 7.1 |May low C = 10.9 |Jun low C = 15.9 |Jul low C = 18.9 |Aug low C = 18.6 |Sep low C = 14.8 |Oct low C = 10.0 |Nov low C = 5.1 |Dec low C = 2.5 |year low C = 9.3 |Jan record low C = -8.2 |Feb record low C = -9.4 |Mar record low C = -5.2 |Apr record low C = -1.0 |May record low C = 1.0 |Jun record low C = 5.0 |Jul record low C = 6.2 |Aug record low C = 8.0 |Sep record low C = 4.0 |Oct record low C = -2.0 |Nov record low C = -4.8 |Dec record low C = -8.4 |year record low C= -9.4 |Jan rain mm = 35 |Feb rain mm = 30 |Mar rain mm = 28 |Apr rain mm = 48 |May rain mm = 41 |Jun rain mm = 25 |Jul rain mm = 6 |Aug rain mm = 5 |Sep rain mm = 26 |Oct rain mm = 53 |Nov rain mm = 45 |Dec rain mm = 59 |Jan humidity = 78 |Feb humidity = 71 |Mar humidity = 61 |Apr humidity = 59 |May humidity = 55 |Jun humidity = 46 |Jul humidity = 40 |Aug humidity = 43 |Sep humidity = 54 |Oct humidity = 67 |Nov humidity = 76 |Dec humidity = 81 |year humidity = 61 |Jan rain days = 6 |Feb rain days = 6 |Mar rain days = 5 |Apr rain days = 8 |May rain days = 6 |Jun rain days = 3 |Jul rain days = 1 |Aug rain days = 1 |Sep rain days = 4 |Oct rain days = 6 |Nov rain days = 6 |Dec rain days = 7 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 133 |Feb sun = 157 |Mar sun = 213 |Apr sun = 226 |May sun = 260 |Jun sun = 313 |Jul sun = 352 |Aug sun = 323 |Sep sun = 247 |Oct sun = 190 |Nov sun = 135 |Dec sun = 114 |year sun = 2664 |source 1 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet.es">{{cite web|url= http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=4121&k=clm|title=Valores climatológicos normales. Ciudad Real |accessdate=}}</ref>|date = October 2015}} [[بؤلمه:ایسپانیا شهرلری]] oi07b3qujlx49pldrghi5hka75mmesv فرانسه‌لی‌‌لر 0 151094 1588830 1569681 2026-06-16T10:28:32Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588830 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = French people<br />''Français'' | flag = | flag_caption = | population = '''{{circa}} 93 million'''{{efn|The total figure is merely an estimation; sum of all the referenced populations below.}}<br />{{small|(Full or partial French ancestry<br />and citizenship worldwide)}} | region1 = {{flag|France}} | pop1 = 66,991,000<br />{{Small|(Including all the [[overseas department]]s)}}<ref name="Démographie">{{cite web|title=Démographie - Population au début du mois - France|url=http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607|website=Insee.fr|publisher=Institut national de la statistique et des études économiques|accessdate=28 February 2016}}</ref> | pop2 = 10,329,465<ref name="Census 2013, ACS Ancestry estimates">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&prodType=table |title=2013 ACS Ancestry estimates |publisher=Factfinder2.census.gov |date=2013 |accessdate=2015-10-15 |archivedate=2020-02-12 |archiveurl=https://archive.today/20200212222747/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&prodType=table }}</ref><br />{{Small|(Includes [[French Canadian Americans]])}} | ref2 = | region3 = {{flag|Canada}} | pop3 = 8,790,250 | ref3 = <ref name="French Canadians">{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |author=[[Statistics Canada]] |title=2011 National Household Survey: Data tables |accessdate=8 March 2014}}</ref><br />''' | region4 = {{flag|Argentina}} | pop4 = 6,800,000<ref>{{cite web|url=http://www.canalacademie.com/ida1009-Les-merveilleux-francophiles-argentins-1.html |title=Les merveilleux francophiles argentins |publisher=Canalacademie.com |accessdate=2009-01-18}}</ref> | ref4 = | region5 = {{flag|Brazil}} | pop5 = 1,000,000–2,000,000 | ref5 = <ref>{{cite web |url=http://www.uai.cl/p3_humanidades/site/edic/20030530094405/asocfile/ASOCFILE220030428191759.pdf |title=La influencia francesa en la vida social de Chile de la segunda mitad del siglo XIX |quote=Los datos que poseía el Ministerio de Relaciones Exteriores de Francia en Chile al año 2008, tal como lo consignaba el Ministerio Plenipotenciario Francés en Chile, a un número cercano a los 700.000 descendientes de franceses en Chile.. |accessdate=2018-04-18 |archivedate=2004-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040206100052/http://www.uai.cl/p3_humanidades/site/edic/20030530094405/asocfile/ASOCFILE220030428191759.pdf }}</ref> | region6 = {{flag|Chile}} | pop6 = 700,000<ref name="studyrama1965">{{cite web |url=http://vivrealetranger.studyrama.com/article.php3?id_article=216 |title=Vivre à l'étranger |quote=Ils ont été 100 000 à émigrer dans ce pays entre 1850 et 1965 et auraient entre 500 000 et 1 million de descendants.}}</ref> | ref6 = | region7 = {{flag|Uruguay}} | pop7 = 300,000<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/Uruguay-MIGRATION.html|title=Migration - Uruguay|website=Nationsencyclopedia.com|accessdate=12 December 2017}}</ref> | ref7 = | region8 = {{flag|Peru|state}} | pop8 = 255,000<ref name="espejodelperu1">{{cite web|author=Erwin Dopf |url=http://www.espejodelperu.com.pe/Poblacion-del-Peru/Inmigracion-Francesa-al-Peru.htm |title=Inmigración francesa al Perú |website=Espejodelperu.com.pe |date= |accessdate=2012-06-06}}</ref> | ref8 = | region9 = {{flag|Italy}} | pop9 = 250,000<ref>{{cite web|author=|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=103059 |title=French Ethnic People in all Countries |publisher=Joshua Project |date= |accessdate=2011-11-12}}</ref> | ref9 = | region10 = {{flag|Switzerland}} | pop10 = 158,862<ref name="Diplomatie.gouv.fr">{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/les-francais-a-l-etranger/la-presence-francaise-a-l-etranger/les-francais-etablis-hors-de/|title=Les Français établis hors de France|quote=Au 31 décembre 2012, 1 611 054 de nos compatriotes étaient inscrits au registre mondial des Français établis hors de France.|accessdate=2018-04-18|archivedate=2014-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140711153032/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/les-francais-a-l-etranger/la-presence-francaise-a-l-etranger/les-francais-etablis-hors-de/}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/data/01.html |title=Etat et structure de la population – Données détaillées, Population résidante selon le sexe et la nationalité par pays, (su-f-01.01.01.03), Office fédéral de la statistique OFS |publisher=Bfs.admin.ch |date=2010-01-29 |accessdate=2011-11-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112114946/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/data/01.html |archivedate=12 November 2011 |df=dmy-all }}</ref> | ref10 = | region11 = {{flag|Germany}} | pop11 = 126,739<br /><small>(French citizens)</small> | ref11 = <ref>{{cite web|url=http://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |title=Anzahl der Ausländer in Deutschland nach Herkunftsland (Stand: 31. Dezember 2014) }}</ref><ref name="Stat 10">{{cite web |url=https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/logon?language=en |title=Federal Statistical Office Germany |publisher=Genesis.destatis.de |date= |accessdate=2011-11-12 |archivedate=2020-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200509212608/https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/logon?language=en }}</ref> | region12 = {{flag|United Kingdom}} | pop12 = 126,049 | ref12 = <ref name="Diplomatie.gouv.fr"/> | region13 = {{flag|Madagascar}} | pop13 = 124,000 | ref13 = <ref>Kevin Shillington, Encyclopedia of African History, CRC Press, 2005, pp. 878-883</ref> | region14 = {{flag|Belgium}} | pop14 = 123,076 | ref14 = <ref name="Stat 7">[http://eacea.ec.europa.eu/ressources/eurydice/eurybase/pdf/section/BF_EN_C1_7_3.pdf SPF Intérieur - Office des Étrangers] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090207093333/http://eacea.ec.europa.eu/ressources/eurydice/eurybase/pdf/section/BF_EN_C1_7_3.pdf |date=7 February 2009 }}</ref> | region15 = {{flag|Spain}} | pop15 = 122,385 | ref15 = <ref>{{cite web|url=http://www.ine.es/prensa/np648.pdf |title=Avance del Padrón municipal a 1 de enero de 2011. Datos provisionales. 2011. INE |publisher=Ine.es |date= |accessdate=2011-11-12}}</ref> }} '''فرانسه‌لی‌‌لر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: French people، [[عرب دیلی|عرب‌جه]]: فرنسيون، [[آنادولو تورکجه‌سی]]: Fransızlar، [[فارس دیلی|فارسجا]]: مردم فرانسوی) - بیر قومی گروه بۇ اتنیک قومی [[فرانسه دیلی]] ایله دانیشیرلار.بۇ خالق‌دا ان گئنیش یاییلمیش دین [[مسیحیت]] دیر. == گؤرونتولر == <gallery> File:Map Gallia Tribes Towns.png|<!--Map of Gaul before complete Roman conquest (circa 58 [[Common EraBCE]]) and its five main regions : [[Gallia CelticaCeltica]], [[Gallia BelgicaBelgica]], [[Gallia Cisalpina -----------> File:Louis XIV of France.jpg|<!--[[Louis XIV of France]] "The Sun-King"]] -----------> File:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|<!--''[[Liberty Leading the People]]'' by Eugène Delacroix]] -----------> File:Ethnic-groups-France.png|<!--alt=world map of French speaking countriesA map showing the [[Ethnic groupethno-linguistic groups]] in [[Metropolitan France]]:359–336 BC}})]] -----------> File:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|<!--The [[Royal coat of arms of the United Kingdom]] has two French mottos: [[Dieu et mon droit]] and [[Honi soit qui mal y pense]].]] -----------> File:WWII, Europe, France, Civilians, "Hour of Triumph, Parisians join the parade down Champs Elysees from the Arch de... - NARA - 196298.jpg|<!--French people in Paris, August 1944]] -----------> File:Haplogroup_R1b_(Y-DNA).PNG|<!--[[Haplogroup R1b]] (Y-DNA), typical in all [[Western EuropeWest European]] populations.]] -----------> File:AlfredAmedeeDodds.jpg|<!--[[Alfred-Amédée Dodds]], a mixed-race French general and colonial administrator born in Senegal]] -----------> File:Tintamarre during National Acadian Day 2009, Caraquet New Brunswick.jpg|<!--[[Acadians]] celebrating the [[Tintamarre]] and [[National Acadian Day]] in Caraquet, New Brunswick.]] -----------> </gallery> == قایناقلار == {{قایناق}} [[بؤلمه:خالقلار]] bka0lhp8gpr71g8dhplof0zro6umay6 شابلون:Country data Kingdom of Italy 10 356066 1588820 892428 2026-06-16T04:40:09Z CommonsDelinker 261 Replacing Flag_of_Italy_(1860).svg with [[File:Flag_of_the_Royal_Italian_Army.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · As also indicated in the description, 1588820 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ایتالیا شاهلیغی | shortname alias = Italy | flag alias = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-civil = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-naval= Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | link alias-naval = Regia Marina | link alias-air force = Regia Aeronautica | flag alias-army = Flag of the Royal Italian Army.svg | link alias-army = Royal Italian Army | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = civil | related1 = Italy | related2 = Napoleonic Italy | related3 = Italian Social Republic | related4 = House of Savoy | cat = Italy kingdom </noinclude> }} 07bsppmoq7bckuz1l1w0i2erfz34w3c فاکسز 0 383306 1588829 1036901 2026-06-16T10:01:12Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588829 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Foxes | image = Louisa Rose Allen (Foxes) (5) By Daniel Åhs Karlsson.jpg | image_size = | caption = Foxes at [[Sommarkrysset]] in 2014 | background = solo_singer | birth_name = Louisa Rose Allen | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1989|04|29}} | birth_place = [[Southampton]], [[Hampshire]], [[England]] | origin = | alias = Loui Rose<ref>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=IDf2Bq3dPPk |title=The Station Sessions - Loui Rose : Session 7 - Season 4 |publisher=The Station Sessions |accessdate=25 October 2015 |quote=1:52: "Hello, I'm Loui Rose" }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cityshowcase.co.uk/biographies/show/loui-rose|title=cityshowcase.co.uk|publisher=|accessdate=2019-06-19|archivedate=2022-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220814122556/https://www.cityshowcase.co.uk/biographies/show/loui-rose}}</ref> | occupation = {{flatlist| * Singer * songwriter * model }} | instrument = Vocals | genre = {{flatlist| * [[Pop music|Pop]] * [[indie pop]] * [[electropop]]<ref name="AllMusic genres">{{cite web|first=James|last=Wilkinson|url=https://www.allmusic.com/artist/foxes-mn0003018423|title=Foxes Biography|publisher=[[AllMusic]]|accessdate=14 May 2019}}</ref> * [[dance-pop]]<ref name="AllMusic genres"/> * [[synth-pop]]<ref>{{cite web|first=Jason|last=Williamson|url=https://www.thelineofbestfit.com/features/articles/polaroids-with-foxes|title=Polaroids with Foxes|accessdate=14 May 2019}}</ref> }} | years_active = 2011–present | label = {{flatlist| * [[BMG Rights Management|BMG]]<ref>{{cite web |url=http://www.bmg.com/category/music/artists/?snap=F |title=Artists &#124; BMG Music Rights Management |publisher=Bmg.com |date=16 June 2013 |accessdate=12 August 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130721203126/http://www.bmg.com/category/music/artists/?snap=F |archivedate=21 July 2013 }}</ref> * [[Epic Records|Epic]]<ref>{{cite web|url=http://www.epicrecords.co.uk/artist/foxes/|title=Epic Records UK - Foxes|publisher=epicrecords.co.uk|accessdate=7 April 2015}}</ref> * [[Neon Gold Records|Neon Gold]] * [[RCA Records|RCA]]<ref>{{cite web|url=http://www.rcarecords.com/artists/foxes |title=Foxes &#124; The Official RCA Records Site |publisher=Rcarecords.com |accessdate=23 October 2013}}</ref> * Sign of the Times * [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] }} | associated_acts = | website = }} '''فاکسز''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Foxes) [[بریتانیا|بریتانیالی]] [[موسیقیچی]] - چئشیتلی [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. فاکسز ۲۹ آوریل ۱۹۸۹ ‏ تاریخینده [[ساوت‌همپتون]] شهرینده حیاتا گؤز آچیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Foxes (singer) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] 38z9lbshhl8ogp7mys93mt3ffe0yjy4 عرب-اسراییل ساواش‌لاری 0 605965 1588823 1568017 2026-06-16T06:54:59Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588823 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Arab–Israeli conflict<!-- Arab-Israeli conflict is the wider conflict in regard to the more local [[Israeli–Palestinian conflict]] -->|image=[[File:Arab-Israeli Conflict Key Players.svg|300px]]|caption=The main parties in the Arab–Israeli conflict|date={{Tooltip|c.|circa}} 15 مئی 1948 – ongoing<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=15|year1=1948}})<br />'''Main phase: 1948–1982'''<ref>{{cite encyclopedia| url=https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars| title=Arab-Israeli wars| encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref>|place=[[اورتا شرق]]|result=[[عرب-اسراییل نورمال‌لاشماسی]]: *[[میصیر-اسراییل باریش موقاویله‌سی ]] (1979) *[[ ایسراییل-لوبنان باریش موقاویله‌سی جهدی]] (1983) *[[اوسلو سازیش‌لری]] (1993) *[[ایسراییل-اوردون باریش موقاویله‌سی]] (1994) *[[United Nations Security Council Resolution 1701|UNSC 1701 (ایسراییل-لوبنان آتش‌کس موقاویله‌سی)]] (2006) *[[ ايسرايل و کؤرفز اؤلکه‌لر‌ی‌نين ايرانا قارشی قارشيی‌ليقلی مؤوقعيی فونوندا ياناشماسی]] (2010s)|territory=*Establishment of Israel and [[All-Palestine Protectorate]] (1948); [[Jordanian annexation of the West Bank]]; *Dissolution of All-Palestine Government (1953) and [[Egyptian occupation of the Gaza Strip]] *Israeli [[Israeli Military Governorate|occupation (1967–1982)]] of the [[Sinai Peninsula]], [[West Bank]], [[Gaza Strip]], [[Golan Heights]] *[[Egypt–Israel peace treaty|Egyptian–Israeli peace]] and formation of the [[Israeli Civil Administration]] (1982) *[[Oslo Accords]] and formation of the [[Palestinian National Authority]] in areas A, B of the West Bank and Gaza in 1994. *[[Israel–Jordan peace treaty]] – transfer of [[Al Ghamr]] enclave (2019)|combatant1={{ubl|{{flag|Israel}}{{ubl |[[Mahal (Israel)|Mahal volunteers]] (1947–1949)}} |{{flag|United Kingdom}} <br> (1956 [[Suez Crisis]]) |{{flagicon|France|1830}}&nbsp;[[French Fourth Republic|France]] <br>(1956 [[Suez Crisis]]) |[[Free Lebanon State]] (1978–1984) |[[South Lebanon Army]] (1984–2000)}} '''Supported by:'''{{ubl| {{flag|United States}} (1967–present)}}|combatant2={{flag|Arab League}}{{bulleted list |{{flag|Egypt|1972}} (1948–1978) |{{flag|Jordan}} (1948–1994) |{{flag|Lebanon}} (1948–present) |{{flag|Iraq|1991}} (1948–present) |{{flag|Syria}} (1948–present) |{{flag|Sudan}} (1948–2020) |{{flag|All-Palestine}} (1948–1959){{bulleted list |[[Army of the Holy War|AHW]] (1947–1949) |[[Palestinian fedayeen|Fedayeen]] (1949–1964)}} |{{flag|PLO}} (1964–1993) |{{flag|Palestinian Authority}} (2000–2005)}} '''Supported by:'''{{ubl| {{flag|Soviet Union}} (1967–1991)<ref name=Pollack>Pollack, Kenneth, M. (2002), ''Arabs at War: Military Effectiveness'', University of Nebraska Press, pp. 93–94, 96.</ref>}} ---- {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[Governance of the Gaza Strip|Gaza Strip]] (2006–present) '''Supported by:'''{{ubl |{{flag|Iran}} (2006–2012)}}|commander1={{unbulleted list |{{flagicon|Israel}} [[داوید بن قوریون]] (1948–1963) |{{flagicon|Israel}} [[Yigael Yadin]] (1948–1952) |{{flagicon|Israel}} [[Yaakov Dori]] (1948–1949) |{{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin]] (1948–1995) |{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon]] (1948–2005) |{{flagicon|Israel}} [[Ehud Barak]] (1948–2013) | [[Moshe Dayan]] (1948–1979) |[[Saad Haddad]] (1978–1984) | [[Antoine Lahad]] (1984–2000) |[[File:Logo of Kataeb Party.svg|20px]] [[Bachir Gemayel]] (1978–1982) <!--end vlist:-->}}|commander2={{unbulleted list |{{flagicon|Jordan}} [[John Bagot Glubb]] (1948–1986) |{{flagicon|Jordan}} [[Habis al-Majali]] (1948–2001) |{{nowrap|{{flagicon|All-Palestine|size=23px}} [[Abd al-Qadir al-Husayni]]{{KIA}}}} |{{flagicon|All-Palestine|size=23px}} [[Hasan Salama]]{{KIA}} |[[File:Arab Liberation Army (bw).svg|22px|border]] [[Fawzi Al-Qawuqji]] (1948–1977) |{{flagicon|Egypt|1972}} [[Ahmed Ali al-Mwawi]] (1948–1979) |{{flagicon|All-Palestine|size=23px}} [[Haj Amin Al-Husseini]] (1948–1974) |{{flagicon|Egypt|1922}} [[King Farouk I]] (1948–1965) |{{flagicon|Egypt|1972}} [[Ahmad Ali al-Mwawi]] (1948–1979) |{{flagicon|Egypt|1972}} [[Muhammad Naguib]] (1948–1984) |{{Flagicon|Egypt|1972}} [[Saad El Shazly]] (1948–2011) <!--end vlist:-->}}|strength1=|strength2=|casualties1=≈22,570 military deaths<ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/news/memorial-day-24-293-fallen-soldiers-terror-victims-since-israel-was-born-1.274877 Memorial Day / 24,293 fallen soldiers, terror victims since Israel was born] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924224725/http://www.haaretz.com/print-edition/news/memorial-day-24-293-fallen-soldiers-terror-victims-since-israel-was-born-1.274877 |date=2015-09-24 }}. ''[[Haaretz]]''. Retrieved on 28 July 2014.</ref> ≈1,723 civilian deaths<ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/news/memorial-day-24-293-fallen-soldiers-terror-victims-since-israel-was-born-1.274877 Memorial Day / 24,293 fallen soldiers, terror victims since Israel was born] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924224725/http://www.haaretz.com/print-edition/news/memorial-day-24-293-fallen-soldiers-terror-victims-since-israel-was-born-1.274877 |date=2015-09-24 }}. [[Haaretz]] Retrieved on 28 July 2014.</ref> ≈1,050 SLA militiamen deaths<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HNyv0N8cVE0C&q=in%20the%20path%20of%20hezbollah|title=In The Path Of Hizbullah|first=Ahmad Nizar|last=Hamzeh|date=1 January 2004|publisher=Syracuse University Press|via=Google Books|isbn=9780815630531}}</ref>|casualties2=91,105 total Arab deaths<ref name="jewishvirtuallibrary.org">[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/casualtiestotal.html Total Casualties, Arab-Israeli Conflict]. Jewish Virtual Library.</ref>|casualties3=}}'''عرب-ایسراییل ساواش‌لاری''' — [[عرب بیرلیگی|عرب دؤولت‌لری بیرلیگی]] (اساساً [[میصر|میصیر]]، [[سوریه]]، [[اوردون]] و [[فیلیسطین]]) ایله ایسراییل دؤولتی آراسیندا بیر سیرا سیاسی گرگینلیک و حربی ساواش‌لاردیر. چاغداش [[عربلر|عرب]]-[[ايسراییل|ایسراییل]] ساواش‌لاری‌نین کؤکلری 19-جو عصرین سونلاریندا یارانان صهیونیزم و عرب میلتچی‌لیگینه اساسلانیر. پان‌عرب حرکاتی یهودی‌لر طرفیندن تاریخی وطن آدلاندیریلان اراضینی فیلیسطین عرب‌لرینه مخصوص حساب ائدیر و پان‌ایسلامیست کونتکستده بو توپراق‌لارین موسلمان‌لارا مخصوص اولدوغو گومان ائدیلیر. فیلیسطینلی یهودی‌لر و عرب‌لر آراسیندا ساواش‌ ؛ 20-جی عصرین اوّل‌لرینده نبی موسی قیامی (1920) یافا قیامی، 1929-جو ایلده فیلیسطین قیامی و 1947-جی ایلده بؤیوک بیرینجی وطنداش ساواشینا چئوریلن و 1948-جی ایلده ایسراییل دؤولتی‌نین قورولماسی ایله عرب عوصیانی‌نین بوتون عرب بیرلیگی اؤلکه‌لرینه سیچراماسی ایله مئیدانا چیخدی.  == ۱۹۴۸-جی ایل ساواشی ==   1947-جی ایل نووامبرین 29-دا [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]] فیلیسطین توپراق‌لاری‌نین 56 فایزی‌نین 650 مین نفرلیک یهودی خالقینا، 44 فایزی‌نین ایسه 1 میلیون 300 مین نفرلیک فیلیسطین اهالی‌سینه وئریلمه‌سی و [[بیت‌المقدس|قودس]]<nowiki/>ون ([[بیت‌المقدس|اورشلیم]]) بین‌الخالق ایستاتوسا صاحیب حایل منطقه اولماسی باره‌ده پلانی تصدیقله‌دی. 1948-جی ایل مئی‌ین 14-ده ایسه ایسراییل دؤولتی‌نین یارادیلماسی رسماً اعلان ائدیلدی. هئچ 24 ساعات کئچمه‌میش میصیر، اوردون، سوریه، لوبنان و عراقین اوردولاری اؤلکه‌یه هوجوم ائدیر. 15 آی داوام ائدن دؤیوش‌لرده یئنیجه تشکیل اولونموش، پیس سیلاحلانمیش ایسراییل مودافیعه  اوردوسو (TSAHAL) هوجوم‌لاری دفع ائده بیلیر. بوندان سونرا فیلیسطینلی‌لر وطن‌لرینی ترک ائتمگه مجبور اولورلار. 15 مئی 1948-جی ایلده (فیلیسطینلی‌لر بو گونو " [[نکبت فلسطین|نیکبت]] /''<bdi>النکبة</bdi>''"  آدلاندیریر) وطن‌لرینی ترک ائدن فیلیسطینلی‌لرین 2 میلیونو اوردون‌دا، 430 مینی لوبنان‌دا، 790 مینی غربی شرعیّه ده، 1،1 میلیونو غزه‌ده یاشاییر. [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]] تهلوکه‌سیزلیک شوراسی‌نین قرارلاری بو فیلیسطینلی‌لرین توپراق‌لارینا قئید-شرط‌‌سیز اولاراق قاییتماق حاقینی تانیییر. 1949-جو ایلده آپاریلان موذاکیره‌لرده یالنیز 100 مین فیلیسطینلی‌نین اؤز توپراق‌لارینا قاییتماق حاقینی تانییان ایسراییل رژیمی سون اولاراق اورتایا  "یهودی دؤولتی"  آنلاییشینی آتیر. فیلیسطین رهبرلیگی ایسه  "‌یهودی دؤولتی‌"  آنلاییشی‌نین موهاجیرلرین گئری، اؤز توپراق‌لارینا قاییتماق حاقینی پوزدوغونو بیلدیریر. 1949-جو ایلین ایلک آیلاریندا [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-‌نین حیمایه‌سی آلتیندا ایسراییل و اونا قارشی دؤیوشن بوتون اؤلکه‌لر (عراق‌دان باشقا) آراسیندا بیرباشا دانیشیق‌لار اولدو، دانیشیق‌لارین گئدیشینده حربی عملیات‌لارین دایاندیریلدیغی آندا قئیده آلینان آتش‌کس خطلری‌نین ساخلانیلماسی حاقیندا راضی‌لیق الده ائدیلدی. نتیجه‌ده ساحیل‌اطرافی دوزنلیک، قالیلیا و بوتون هگِو — ایسراییلین؛ [[یهودا و سامره بؤلگه‌سی]](غرب ساحیل) — اوردونون؛ [[غزه زولاغی|غزه بؤلگه‌سی]] — میصیرین ایختیارینا کئچدی، [[بیت‌المقدس|قودس]] <ref name=":0">[http://www.1948.org.uk/un-resolution-181/ Resolution 181: The Partition Resolution of 29 November 1947 (ing.)]</ref>(اورشلیم) ایسه ائله بؤلوندو کی، کؤهنه شهرده داخیل اولماقلا اونون بوتون شرق حیصه‌سی اوردون، غرب حیصه‌سی ایسه ایسراییله وئریلدی. بئله‌لیکله، ایسراییل 1947-جی ایل [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-‌نین 181 نؤمره‌لی قطعنامه‌سینه گؤره اونا قالان ۵۶% فیلیسطین تورپاغینی ۷۸%-ه قدر آرتیردی.    25 ژانویه 1949-جی ایلده 120 نوماینده‌دن عیبارت کنست (ایسراییل مجلیسی) اؤز ایشینه باشلاییر. 1949-جو ایل مئی‌ین 11-ده ایسراییل [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-‌نین 59-جو عوضوو اولور. دؤولتین اساساً تشکیل ائدن پرینسیپ — هر بیر یهودی‌نین اؤلکه‌یه گلمک و وطنداشلیق آلماق حوقوقونو تصدیق ائدن  "سپه‌لنمیش‌لرین توپلانماسی‌"  پرینسیپی اولور. بو پرینسیپدن چیخیش ائده‌رک ایلک 4 آیدا اساساً اوروپا اؤلکه‌لریندن 50000  کؤچکون گلدی. 1951-جی ایلین سونوندا ایسراییل 687 000 کؤچکون قبول ائدیر (بونلاردان 300000 -ای عرب اؤلکه‌لریندن گلن قاچقین‌لار ایدی)، بونونلا دا اؤلکه‌ده یهودی اهالی‌نین سایی ایکی‌قات آرتیر.<ref>"[https://web.archive.org/web/20170215073438/http://elibrary.bsu.az/kitablar/1008.pdf Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin İqtisadi və Sosial coğrafiyası]" (PDF). </ref> == ۱۹۵۶-جی ایل سینا کمپئینی ==   [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-‌نین تهلوکه سیزلیک شوراسی‌نین 10 آقوست 1951-جی ایل قطعنامه‌سی‌نین عکسینه اولاراق میصیر سوئز کانالینی ایسراییل گمی‌لری و ایسراییله گلن گمی‌لر اوچون باغلاییر؛ تیران بوغازی‌نین موحافیظه‌سی گوجلندیریلدی. سینا یاریم‌آداسی تدریجاً میصیرین گوجلو حربی بازاسینا چئوریلیردی.    1956-جی ایلین اوکتوبروندا میصیر، سوریه و اوردون آراسیندا اوچ‌طرفلی حربی پاکت ایمضالاندیقدان سونرا ایسراییل بونو مؤوجودلوغو اوچون تهلوکه حساب ائدیر. سککیزگونلوک کمپئین گئدیشینده ایسراییل اوردوسو غزه بؤلگه‌سینی و بوتون سینا یاریم‌آداسینی اله کئچیره‌رک سوئز کانالیندان 16 کم شرقه طرف مسافه ده دایاندی. [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-نین اؤز فؤوق‌العاده قووّه‌لرینی میصیر-ایسراییل سرحدلرینده یئرلشدیره‌جگی قرارینی، هابئله میصیرین ائیلات کؤرفزینده گمیچی‌لیگین آزادلیغینی تأمین ائده‌جگی باره‌ده‌کی  تأمیناتینی نظره آلاراق ایسراییل اؤز اوردوسونو مرحله -مرحله  (1956-جی ایلین نووامبریندان 1957-جی ایلین مارسینادک) چیخارماغا راضی‌لیق وئردی. تیران بوغازی ایسراییل دونانماسی اوچون آچیلدی، بو دا ایسراییله ایمکان وئردی کی، آسیا و شرقی آفریقا ایله تیجارت علاقه‌لرینی قایدایا سالسین، هابئله [[فارس کؤرفزی|ایران کؤرفزی]]<nowiki/>ندن نفت ایدخال ائده بیلسین.<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Sinai+Campaign+-+1956.htm/ ایسراییل خارجی ایشلر وزیرلیگی رسمی سایتی]</ref> == ۱۹۶۷-جی ایل (آلتی گونلوک ساواش‌ ) == [[فایل:Six Day War Territories-ar.svg|بندانگشتی]]   [[میصر|میصیر]] و [[اوردون]] اراضی‌لریندن کئچن عرب تررورچولاری‌نین باسقین‌لاری، شیمالی قالیلئیا دا کند تصروفاتی ایله مشغول اولان یاشاییش منطقه‌لری‌نین سوریه توپخاناسی طرفیندن دورمادان آتشه توتولماسی و قونشو عرب دؤولت‌لرینده ایری حربی بازالارین یارادیلماسی تهلوکه‌لی وضعیت یارادیردی. 1967-جی ایلین مئی‌ینده میصیر [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-‌نین 1957-جی ایلن توتدوقلاری مؤوقع‌لری ترک ائتمگه مجبور ائده‌رک یئنیدن سینا یاریم‌آداسینا بؤیوک حربی بیرلشمه‌لر یئریتدی، تیران بوغازینی بلوکادایا آلدی و اوردون ایله حربی ایتتیفاق باغلادی. عرب اوردولاری بوتون جبهه‌لردن ایسراییل سرحدلرینه جمعلشدیریلدی.   5 ژوئن سحر، 200 ایسراییل قیریجی، بومباردیمانچی طیاره‌سی میصیر ، اوردون و سوریه قوشون‌لاری‌نین اونون سرحدلری بویو آرتیریلماسیندان سونرا میصیر  هاوا بازالارینا هوجوما کئچیر. ایسراییلین گؤندردیگی ساختا رادیو سیقنال‌لارا گؤره میصیرلی‌لر وضعیتدن خبرلری اولمور. بیر نئچه ساعات عرضینده ان بؤیوک و چاغداش هاوا قووّه‌لری محو ائدیلیر.نتیجه‌ده، ایسراییل اوردوسو سینا یاریم‌آداسیندا و غزه بؤلگه‌سینده میصیر اوردوسو ایله اوزلشیر. ایسراییل [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-دن اوردون شاهی حسینه ساواشدان کناردا قالماقلاری مساژینی وئریر.میصیرین یالانچی مووفّقیتی‌نین خبرینی آلدیقدان سونرا اوردون قوشون‌لاری قودس‌ده‌کی (اورشلیم) [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]] موشاهیده‌چی‌لری طرفیندن قرارگاه کیمی ایستیفاده ائدیلن حؤکومت پالاتاسینی اله کئچیرمک اوچون هوجوما کئچیر. اونلار همچنین ایسراییلین قودس‌ده‌کی و تل‌آویو ده‌کی مؤوقع‌لرینی بومبالاماغا باشلاییرلار. عئینی زاماندا، کیچیک سوریه قووّه‌لری شیمالی ایسراییلده بیتکی پلانتاسیاسینا هوجوم ائدیر. ایلک ساعات‌لاردا بیر نئچه سوریه تانکی محو ائدیلیر و سوریه اوردو قرارگاهی خولا وادی‌سینده‌کی  شهرلری آتشه توتماغی پلانلاشدیریر. ایسراییل ایسه دیقتینی اوردونا و سوریه هاوا قووّه لری نه یؤنلدیر. آخشاما قدر، اوردونون کیچیک هاوا قووّه لری‌نین چوخو، سوریه طیاره‌لری‌نین 2/3-سی محو ائدیلیر. <ref name=":0" /> == ۱۹۷۳-جو ایل ساواشی ==   1973-جو ایلده یهودی‌لرین موقدس گونو  " یوم کیپور "‌آ تصادوف ائدن 6 اوکتوبردا میصیر [[سوئز کانالی]]<nowiki/>ندان، [[سوریه]] ایسه جولان یوکسکلیک‌لریندن ایسراییله هوجوم ائتدی. ایسراییل و میصیر اول آتش‌کس، سونرا ایسه 1974-جو ایلده صولح موقاویله‌سی ایمضالادی. عئینی ایلده ایسراییل ایله سوریه آراسیندا دا آتش‌کس تأمین اولوندو. بؤلگه‌یه [[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بمت]]-نین صولح‌مراملی‌لاری یئرلشدیریلدی. بو ساواش‌  نتیجه‌سینده ایسراییل 1979-جو ایلده سینا یاریم‌آداسیندان گئری چکیلمگی قبول ائده‌رک میصیر ایله کمپ دیوید موقاویله‌سینی ایمضالادی. بونونلا دا ایسراییل ایلک دفعه  اولاراق بیر عرب دؤولتی ایله صولح موقاویله‌سی باغلامیش اولدو.  == اتک یازی‌لار == [[بؤلمه:تاریخ]] gie9fw2rqa6oqm4akob8gx0qzsga9br سور آندلاشماسی 0 611218 1588810 1569522 2026-06-15T19:59:14Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1588810 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty |name = سور آندلاشماسی |long_name = سور صۆلح مۆعاهیده‌سی |image = The_Treaty_of_Sèvres_1920.png |caption = سور آندلاشماسینا گؤره [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون پایلاشماسی |type = [[باریش آندلاشماسی]] |date_drafted = |date_signed =۱۰ آقوْست ۱۹۲۰ |location_signed = [[سور (فرانسه)|سور]]، [[اۆچونجو فرانسه جومهوریتی|فرانسه]] |date_sealed = |date_effective = |condition_effective = عثمانلی ایمپیراتورلوغو و [[ائتیلاف دؤولتلری]] آراسیندا اوْنایلاندی. |date_expiration = ۲۴ جولای ۱۹۲۳ |signatories = [[ائتیلاف دؤولتلری]]{{refn|The order and the categorization below are as they appear in the preamble of the treaty.}}<br />{{Unbulleted list| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[اۆچونجو فرانسه جومهوریتی]]|{{flag|British Empire}}|[[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] [[ایتالیا کراللیغی]]|[[File:Flag of Japan (1870–1999).svg|20px]] [[ژاپون ایمپیراتورلوغو]]}} {{collapsible list | title = {{nobold|باشقا ائتیلاف دؤولتلری}} |[[File:Flag of Armenia (1918–1922).svg|20px]] [[ارمنیستان جومهوریتی (۱۹۱۸-۱۹۲۰)|بیرینجی ارمنیستان جومهوریتی]] |[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] [[بلژیک|بلژیک کراللیغی]] |[[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|20px]] [[یونان شاهلیغی]] |[[File:Flag of Hejaz (1920).svg|20px]] [[حیجاز کراللیغی]] |[[File:Flag of Poland (1928–1980).svg|20px]] [[لهیستان جومهوریتی (۱۹۱۸-۱۹۳۹)|ایکینجی لهیستان جومهوریتی]] |[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] [[بیرینجی پورتغال جومهوریتی]] |[[File:Flag of Romania.svg|20px]] [[رومانی شاهلیغی]] |[[File:Flag of Yugoslavia (1918–1941).svg|20px]] [[یوقوسلاوی شاهلیغی]] |[[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[بیرینجی چکسلواکی جومهوریتی]] |}} <hr/> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|20px]] [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] |parties = |depositor = فرانسه دؤولتی |languages = [[فرانسه دیلی|فرانسجا]] (ایلکین)، [[اینگیلیسجه]]، [[ایتالیا دیلی|ایتالیانجا]]<ref>[[Wikisource:Treaty of Sèvres/Protocol]]</ref> |website = |wikisource = Treaty of Sèvres}} '''سور آندلاشماسی''' ([[فرانسه دیلی|فرانسجا]]: ''Le Traité de Sèvres'')، [[بیرینجی دونیا ساواشی]] سوْنراسیندا [[ائتیلاف دؤولتلری]] ایله [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] حؤکومتی آراسیندا ۱۰ آقوْست ۱۹۲۰ده [[اۆچونجو فرانسه جومهوریتی|فرانسه]]‌نین باشکندی [[پاریس]]‌ین غربینده‌کی [[سور (فرانسه)|سور]] (Sèvres) منطقه‌سینده اوْلان [[سور سرامیک موزه‌سی]]نده ایمضالانمیش آندلاشمادیر. سور آندلاشماسی ۴۳۳ ماده‌دن تشکیل تاپیردی کی آندلاشما ایمضالاندیغی دؤنمده دوام ائدن [[تورکیه قورتولوش ساواشی]]‌نین سوْنونجوندا تۆرک‌لرین قالیبیتی ایله، بۇ آندلاشما یئرینه ۲۴ جولای ۱۹۲۳ تاریخینده [[لوزان آندلاشماسی]] ایمضالانیب اۇیغولاماغا کئچدیگیندن سور آندلاشماسی کئچرسیز قالدی.<ref name=TEXT>{{Cite web |url=http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/versa/sevres1.html |title=The Treaty of Sèvres, 1920 |publisher=Harold B. Library, [[Brigham Young University]]}}</ref> == حاضیرلیق موددتی == === موندروس آتش‌کس آندلاشماسی سوْنراسی یاشانانلار === [[بیرینجی دونیا ساواشی]] سوْنراسیندا [[ائتیلاف دؤولتلری]] ایله [[آلمان-اوتریش جومهوریتی]] آراسیندا [[سنت-ژرمن آندلاشماسی]]، [[مجارستان شاهلیغی(۱۹۲۰–۱۹۴۶)|مجاریستان شاهلیغی]] آراسیندا [[تریانون آندلاشماسی]] و [[بولغاریستان کراللیغی]] آراسیندا [[نویی آندلاشماسی]] ایمضالانماسینا رغماً [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] ایله ۱۹۱۹ مئیینده هله بیر باریش آندلاشماسی ایمضالانمامیش و گؤرۆشمه‌لر ۱۹۱۹ ایلینین سوْنونا قدر ائرته‌لنمیشدی. بۇنون نه‌دنی بؤلگه‌ده آمریکا مانداسی‌نی تکلیف ائدن اینگیلیس‌لر ایدی. بۇنا گؤره [[توماس وودرو ویلسون]]ون جاوابی گؤزله‌نیردی.<ref>{{Cite news|title=Congress Opposes Armenian Republic; General Sentiment Is Against Assuming Responsibility for New Republic|newspaper=The New York Times| date=April 27, 1920|pages=2, 353|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9804E3D91E3CEE3ABC4F51DFB266838B639EDE}}</ref> اؤته یاندان، ایتالیا و آمریکانین موخالیفتینه رغماً، اینگیلیس‌لرین و فرانسه‌لی‌لرین تصدیقی ایله، [[ائتیلاف دؤولتلری]] یۆکسک مجلیسی‌نین ۶ مئیده آلدیغی قرار اۇیارینجا ۱۵ مئیده [[ایزمیرین ایشغالی|ایزمیر یونانلار طرفیندن ایشغال ائدیلدی]]. بۇ اوْلای بۆتۆن عثمانلی‌دا گۆجلۆ بیر میللی واکونیشه یوْل آچدی. ۴ سپتامبر دا توْپلانان [[سیواس کونقره‌سی]]ندن سوْنرا [[ایستانبول]]دا کی عثمانلی حؤکومتی، اؤلکه اۆزه‌رینده ایداری و عسگری مؤوقعی‌نی الدن وئردی. سیواس و داها سوْنرا آنکارادا [[مصطفی کمال آتاتورک|مصطفی کمال پاشا]] ایداره‌سینده بیر [[آنکارا حوکومتی|میللی دیرنیش حؤکومتی]] قۇرولدو. آنکارا حؤکومتی، اوْلومسوز شرطلرده بیر باریش آندلاشماسی‌نی قبول ائتمه‌یه‌جگینی بیلدیردی و دیرنیش حاضیرلیقلارینا باشلادی.<ref>{{Cite journal| first=Herbert Adams|last=Gibbons|title=Venizelos| url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_1921-09_36_3/page/519|journal=Political Science Quarterly|year=1921|volume=36| issue=3|pages=519|doi=10.2307/2142304|jstor=2142304}}</ref> === حاضیرلیق کوْنفرانسلاری === [[فایل:SevresSignatories.jpg|thumb|250px|سور آندلاشماسی‌نی ایمضالاماق اۆچۆن [[پاریس باریش کونفرانسی]]نا گئدن عثمانلی هیئتینین ائتیلاف دؤولتلرینه عایید بیر ساواش گمی‌سی‌نین گؤیرته‌سینده چکیلمیش شکیل. شکیلده فس گئین [[داماد فرید پاشا]]نین ساغیندا شورای دؤولت رئیسی [[رضا توفیق بؤلوک‌باشی]]، سوْلوندا معاریف ناظیری [[بغدادلی محمد هادی پاشا]] و برن سفیری [[رشاد خالیص بی]] یئر آلیر.]] آمریکانین، اؤزۆنه یاپیلان بؤلگه‌نین مانداسی‌نین اۆستله‌نیلمه‌سی تکلیفی‌نی رد ائتمه‌سی ایله، ۱۹۲۰ فوریه آییندا لندن کوْنفرانسیندا گؤرۆشمه‌لر یئنی‌دن باشلادی. داها سوْنرا ائتیلاف دؤولتلری، ۱۸ آوریل ۱۹۲۰ده [[سانرمو کونفرانسی]]ندا عثمانلی ایمپیراتوللوغونا اویغولاناجاق باریش آندلاشماسی‌نین شرطلری‌نی حاضیرلادیلار. ۲۲ آوریل‌ده عثمانلی حؤکومتی‌نی [[پاریس]]ده توْپلاناجاق باریش کوْنفرانسینا دعوت ائتدیلر. پادیشاه، اسکی صدراعظم [[احمد توفیق پاشا]]نین باشقانلؽغیندا بیر هیئتی پاریسه گؤندردی. ائرته‌سی گۆنۆ آنکارادا توْپلانان [[تورکیه بؤیوک میللت مجلیسی]]، ۳۰ آوریل گۆنۆ طرف دؤولتلرین خاریجی ایشلر باخانلیقلارینا گؤندردیگی بیر یازیلا ایستانبولدان آیری بیر حؤکومتین قۇرولدوغونو بیلدیردی.<ref>{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/source/london1915.htm|title=First World War.com - Primary Documents - Treaty of London, 26 April 1915|work=FirstWorldWar.com|access-date=25 January 2017}}</ref> پاریس‌ده باریش شرطلری‌نی اؤیرنن احمد توفیق پاشا، ایستانبولا گؤندردیگی تلقرافدا باریش شرطلری‌نین "دؤولت مفهومو ایله قابل تألیف اوْلمادیغی‌نی" بیلدیره‌رک گؤرۆشمه‌لردن چکیلدی. بۇنون اۆزه‌رینه ۲۱ ژوئن‌ده ائتیلاف دؤولتلری تورک میللتی‌نین دیرنیشی‌نی قؽرماق اۆچۆن، ایزمیرده اوْلان یونان گوجلری‌نی آنادولو ایچلرینه سۆرمه‌گه قرار وئردی. [[بالیق‌اسیر]]، [[بورسا]]، [[عوشاق]] و [[تراکیا]] قیسا سۆره‌ده یونان اوْردوسو طرفیندن ایشغال ائدیلدی.<ref>Naimark. ''[[iarchive:firesofhatredeth00naim/page/46|<!-- quote=atrocities against turks occupation. --> Fires of Hatred]]'', pp. 47–52.</ref><ref>{{cite book|last=Biondich|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=vC-Fk7Mxu2MC&q=Smyrna+1922+10000+Greeks+dead&pg=PA92|title=The Balkans: Revolution, War, and Political Violence Since 1878|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=9780199299058|page=92}}</ref> === سلطنت شوراسی === اژه‌ده‌کی ایشغاللار اۆزه‌رینه ۲۲ جولای دا ایستانبولدا توْپلانان ''سلطنت شوراسی''<ref>{{cite web | title= Kültür Bakanlığı 1920 Kronolojisi | url= http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html | access-date= 10 August 2015 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160626135556/http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html | archive-date= 26 June 2016 | accessdate= 2023-01-26 | archivedate= 2016-06-26 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20160626135556/http://catab.kulturturizm.gov.tr/TR,121187/1920.html }}</ref>، پاریسه صدراعظم [[داماد فرید پاشا]] باشقانلیغیندا ایکینجی بیر هیئت گؤندرمه‌گه قرار وئردی. شورادا یاشانانلار گۆنۆمۆزده هله‌ده تارتیشؽلماقدادیر. [[نوطق (اثر)|نوطق]]‌دا بۇ توْپلانتیدا سولطان وحید الدینله ایلگی‌لی”''سور موعاهیده‌سی‌نی بیر ذات آیاغا قالخماق سورعتی ایله قبول ائتمیشدیر.''” دئییلمیشدیر. سارای باشمابیینجی‌سی لوطفی سماویه گؤره ایسه وحید الدین آچیلیش نوطقونو اوْخودوقدان سوْنرا باشقانایغی داماد فرید پاشایا بیراخاراق سالوْندا دۇرمامؽش، چیخیب گئتمیشدیر. سوْن صدراعظم توفیق پاشانین اوْغلو ایسماعیل حاککی اوْکدایین آنلاتیمی ایسه بئله دیر: ”''نهایت سوری قبول ائدنلر آیاغا قالخسین دئییلدی. داماد فرید پاشا بۇ سؽرادا پادیشاهین سالوْنو ترک ائتمه‌سی اۆچۆن ایشاره وئردی. وحید الدین ائشیگه چیخدی و یانداکی اوْتاغا کئچدی. پادیشاه آیاغا قالخینجا دا سالوْنداکیلار پادیشاها بیر سایقی اثری اوْلاراق آیاغا قالخدیلار و اوْنو سورعتله سلاملادیلار. اؤیله کی، بۇ آیاغا قالخؽشؽن سورین قبولو آنلامینا مؽ گلدیگی، یوْخسا پادیشاها حۆرمتاً قیام مؽ ائدیلمیش اوْلدوغو آچیق اوْلاراق بیلینمه‌دی. حتی اعیان‌دان توْپچو فریقی رضا پاشا، بیز پادیشاها حۆرمتاً آیاغا قالخدیق، سوری قبول ائتدیگیمیزدن دگیل دیه قؽشقؽراراق داماد فریدین اوْیونونو آچیقجا اعتیراض داهی ائتدی.''” کیمی تاریخچی‌لر بۇ اوْلایی، شورادا اوْی حاققی اوْلمایان پادیشاهین اوْیلاما یاپؽلماسی چاغرؽ‌سی یاپیلینجا ائشیگه چیخماسی، آنجاق داماد فرید اوْلایی اوْلدوبیتدیه گتیرمه‌سی اوْلاراق تحلیل ائدیلیر. کیمی‌لری توْپلانتی‌نین سوری تصدیق ائتمه‌سی اۆزره طرفلی بیر طرزده تصدیقینه اعتیراضاً ماهیتینده، بلکی ده بیراز اؤفکه‌لی بیر شکیلده آیاغا قالخدؽغؽنی و چیخیب یان اوْتاغا کئچمیش اوْلدوغونو ایدعا ائتمکده دیر. کیمی تاریخچی‌لر ایسه بۇنون، پادیشاه ایله داماد فرید پاشانین آندلاشمایی قبول ائتدیره بیلمک اۆچۆن بیرلیکده حاضیرلاندیقلاری‌نی بیر پلان اۆلدوغونو ایدعا ائتمکته دیرلر.<ref>{{Cite web|url=http://www.hri.org/docs/sevres/|title=The Peace Treaty of Sèvres|accessdate=2023-01-26|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101110718/http://www.hri.org/docs/sevres/}}</ref> == آندلاشمانی ایمضالیانلار == آندلاشما ۱۰ آقوْست ۱۹۲۰ آراگۆن گۆنۆ ائتیلاف دؤولتلری؛ [[بریتانیا ایمپیراتورلوغو]],،[[اۆچونجو فرانسه جومهوریتی]]، [[ایتالیا کراللیغی]]، [[ژاپون ایمپیراتورلوغو]]، [[ارمنیستان جومهوریتی (۱۹۱۸-۱۹۲۰)|بیرینجی ارمنیستان جومهوریتی]]، [[بلژیک|بلژیک شاهلیغی]]، [[یونان شاهلیغی]]، [[حیجاز کراللیغی]]، [[لهیستان جومهوریتی (۱۹۱۸-۱۹۳۹)|ایکینجی لهیستان جومهوریتی]], [[بیرینجی پورتغال جومهوریتی]]، [[رومانی شاهلیغی]]، [[یوقوسلاوی شاهلیغی]]، [[بیرینجی چکسلواکی جومهوریتی]] ایله مغلوب [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] آراسیندا ایمضالاندی. [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] عثمانلی ایمپیراتورلوغو ایله ساواشمادیغی،<ref>{{cite book|last=Şimşir|first=Bilal N.|title=Atatürk ve Cumhuriyet|date=2006|publisher=İleri Yayınları|isbn=9789944109161|page=55}}</ref><ref>{{cite book|last=Hür|first=Ayşe|title=Öteki Tarih (2) Mondoros'tan İzmir Suikastı Davasına.|date=2012|publisher=Propil|isbn=9789759963866|page=88}}</ref> [[شوروی]] ایسه هله میللتلر جمعیتی‌نه اۆیه اوْلمادیغی اۆچۆن ایمضا ائتمدیلر.<ref>{{cite book|last=Erim|first=Prof. Dr. Nihat|title=Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri|date=1953|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|location=Ankara|page=525-527}}</ref> عثمانلی هیئتینده بۇ آدلار یئر آلیردی: صدراعظم [[داماد فرید پاشا]]، اسکی معاریف ناظیری [[بغدادلی محمد هادی پاشا]]، اسکی شورا دؤولت رئیسی [[رضا توفیق بؤلوک‌باشی]] و [[برن (شهر)|برن]] سفیری [[رشاد خالیص بی]]. <gallery widths="300px" heights="220px" class="center"> Ottoman delegation.jpg|ساغدان؛ بغدادلی محمد هادی پاشا، رشاد خالیص بی و رضا توفیق بؤلوک‌باشی بی </gallery> <gallery widths="300px" heights="220px" class="center"> Sevres signing.jpg|عثمانلی تمثیلچی‌سی، [[بغدادلی محمد هادی پاشا]]، آندلاشمانی ایمضالاییر. Venizelos signing the Treaty of Sevres.jpeg|یونان تمثیلچی‌سی، [[الفتریوس ونیزلوس]]، آندلاشمانی ایمضالاییر. 1920- Γιορτή στο Παναθηναϊκο Στάδιο με τον Ελ. Βενιζέλο και βασιλιά Αλέξανδρο και τον Θεμιστοκλή Σοφούλη.jpg|سور آندلاشما‌سی‌نین ایمضالانماسی‌نا گؤره [[آتن]]‌ده کی پاناتینایکوْ ایستادیوموندا باشباخان ونیزلوس و کرال [[الکساندر (یونان)|الکساندروْس]]ون قاتیلدیغی قۇتلاما. </gallery> == نتیجه == آندلاشمانین عمله گیرمه‌سی اۆچۆن اؤنجه [[مجلس مبعوثان]]‌ین آندلاشمایی گؤرۆشۆب قبول ائتمه‌سی، سوْنرا دا ایمضالاماق اۆزره سولطان [[آلتینجی محمد]]ه گؤندرمه‌سی گرکیردی. آنجاق آندلاشما ایمضالاندیغی تاریخده [[مجلس مبعوثان]] قاپالی اوْلدوغوندان آندلاشما مجلیس‌ده گؤرۆشۆلمه‌دی و پادیشاهین اؤنۆنه قوْیولمادی.<ref>{{cite web |url=http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121030/http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html |publisher=ataturk.net |title=Atatürk Kronolojisi |language=Türkçe |archive-date=18 February 2015 |access-date=28 Novamber 2011 |accessdate=2023-01-26 |archivedate=2015-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218121030/http://www.ataturk.net/kronoloji/1920.html }}</ref> [[آنکارا حوکومتی]]، آندلاشمانی سرت بیر بیلدیری ایله قؽنادی و آندلاشمانی ایمضالایانلار ایله سلطنت شوراسیندا اوْلۇملۇ اوْی ایستیفاده ائدنلری ۱۹ آقوْست ۱۹۲۰ تاریخینده وطن خائینی اعلان ائتدی.<ref >[[Samantha Power|Power, Samantha]]. ''[[A Problem from Hell]]'', p. 16–17. Basic Books, 2002.</ref> آندلاشمادا ایمضاسی کئچن هیئت اۆیه‌لری ۲۳ آوریل ۱۹۲۴ تاریخینده [[تورکیه بؤیوک میللت مجلیسی]] طرفیندن [[یوزاللی‌لیک لر]] لیستینه علاوه ائدیلدی. ۲۸ مئی ۱۹۲۷ تاریخلی یاسایلا ایسه یوردداشلیق‌دان چیخاریلدیلار.<ref>{{cite web | title = 150’liklerin tam listesi | url = http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | access-date = 10 August 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304192958/http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp | archive-date = 4 Mars 2016 | accessdate = 2023-01-26 | archivedate = 2016-03-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304192958/http://arsiv.ntv.com.tr/news/390334.asp }}</ref> طرفلردن [[یونان شاهلیغی]]، آندلاشمانی تصدیق ائدیب عمله قوْیماق ایسته دی. بعضی چئوره‌لر آندلاشمانین هئچ بیر زامان عمله گیره‌مه‌دیگینی مۆدافیعه ائدیر. آنجاق باشقا گؤرۆشلره گؤره آندلاشماسی‌نین بیر چوْخ حؤکوملری اوْ تاریخلرده اۇیقولانمؽش و [[۲۰. یوز ایل]]ین بین الخالق [[سیاسی]] دؤیۆشلرینه یؤن وئرمیشدیر.<ref name="cahit">Cahit Kayra, ''Sevr Dosyası Nasıl yapıldı, Nasıl Yırtıldı''. Büke Yayıncılık, 2004, ISBN 9789758454525, sayfa 21</ref> سور آندلاشماسی‌نین بعضی مادده‌لرینه دایاناراق [[اورتا دوغو]] جوْغرافیاسی یئنی‌دن شکیللندیریلیسه، بۇ آندلاشمانین بیر سۆره اۆچۆن ده اوْلسا فعلاً عمله گیردیگی‌نین قبول ائدیلمه‌سی گرکلیگی‌نی مۆدافیعه ائدیرلر.<ref name="cahit"/> <gallery widths="300px" heights="220px" class="center"> Map Greece expansion 1832-1947-fr.svg|lang=tr|یونانین ۱۸۳۲—۱۹۴۷ ایللر آراسینداکی گئنیشله‌مه‌سی. (سور آندلاشماسی ایله وعد ائدیلیب ۱۹۲۳ده [[لوزان آندلاشماسی]] ایله گئری آلینان بؤلگه‌لر داخیل ائدیلمیشدیر.) Greece in the Treaty of Sèvres.jpg|سور آندلاشماسینا گؤره "بؤیوک یونان". (اۆست سوْلدا [[الفتریوس ونیزلوس]]) </gallery> == اؤنملی مادده‌لر == # '''سرحدلر''' (مادده ۲۷-۳۶): [[ادیرنه]] و [[قیرخلارائلی]] داخیل اوْلماق اۆزره تراکیانین بؤیوک بؤلومو [[یونان]]ا؛ [[جیهان]]، [[غازی عینتاب|عینتاپ]]، [[شانلی‌اورفا|اورفا]]، [[ماردین]] و [[جیزره]] شهرلری [[فرانسه‌نین سوریه ایله لوبنان قیمومتی]]نه، [[موصل]] و موصل ویلایتی‌نین قوزئی بؤلگه‌لری اوْ جۆمله‌دن [[عمادیه]] [[بیرلشیک عراق شاهلیغی]]نا وئریلیب [[ایستانبول]] ایسه عثمانلی دؤولتی‌نین باشکندی اوْلاراق قالاجاق؛<ref>{{cite book|last=Erim|first=Prof. Dr. Nihat|title=Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri|date=1953|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|location=Ankara|page=539-543}}</ref> # '''بوْغازلار''' (مادده ۳۷-۶۱): ایستانبول و چاناق‌قالا بوْغازلاری ایله [[مرمره دنیزی]] سیلاحدان آریندیریلاجاق، ساواش و باریش زامانیندا بۆتۆن دؤولت‌لرین گمی‌لرینه آچیق اوْلاجاق؛ بوْغازلاردا دنیز ترافیکی‌نی کوْنترول ائتمه‌ده، ایچینده [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون اوْلمادیغی اوْن اؤلکه‌دن تشکیل تاپان بین الخالق بیر کوْمیسیوْن طرفیندن ایداره اولوناجاق دیر؛ کوْمیسیوْن گرکلی گؤردوگو زامان ائتیلاف دؤولتلری‌نین دوْنانمالاری‌نی یاردیما چاغیرابیلجک؛ # '''کۆرد بؤلگه‌سی''' (مادده ۶۲-۶۴): اینگیلیس، فرانسه و ایتالیا تمثیلچی‌لریندن تشکیل تاپان بیر کوْمیسیوْن [[فرات]]‌ین شرقینده‌کی کۆرد ویلایت‌لرینده بیر محلی یؤنتیم دۆزنی قۇراجاق؛ بیر ایل سوْنرا کۆردلر ایسترسه میللتلر جمعیتی‌نه باغیمسیزلیق اۆچۆن مۆراجیعت ائده بیله‌جک؛ # '''ایزمیر''' (مادده ۶۵-۸۳): تقریبی اوْلاراق بۇگۆنکۆ ایزمیر ایلی سرحددینده عثمانلی ایمپیراتورلوغو حاکیمیت حاقلارینین ایستیفاده‌سینی بئش ایل سۆره ایچینده یونانا بؽراخاجاق؛ بۇ سۆره‌نین سوْنوندا بؤلگه‌نین عثمانلی و یا یونانا قاتیلماسی اۆچۆن رفراندوْم یاپیلاجاق؛ # '''ارمنیستان''' (مادده ۸۸-۹۳): عثمانلی، [[ارمنیستان جومهوریتی (۱۹۱۸-۱۹۲۰)|ارمنیستان جومهوریتی]]‌نی تانیاجاق؛ تۆرک-ارمنی سرحددی‌نی، حاکیم صیفاتیلا آمریکا باشقانی اعلان ائده‌جک (آمریکا باشقانی [[توماس وودرو ویلسون]] ۲۲ نوْوانبر ۱۹۲۰ده وئردیگی قرارلا [[ترابزون]]، [[ارزروم]]، [[وان]] و [[بتلیس]] ارمنیستانا وئردی.)؛ # '''عرب اؤلکه‌لری و آدالار''' (مادده ۹۴-۱۲۲): عثمانلی ساواشدا و یا داها اؤنجه الدن وئردیگی عرب اؤلکه‌لری، [[قیبریس (آدا)|قیبریس]] و [[اژه دنیزی|اژه]] آدالاری اۆزرینده هئچ بیر حاق ایدعا ائتمه‌یه‌جک؛ # '''آزینلیق حاقلاری''' (مادده ۱۴۰-۱۵۱): عثمانلی دین و دیل آیریمی دئمه‌دن تام وطن‌داشلارینا برابر حاقلار وئره‌جک، آلینان غیر موسلمان‌لارین ماللاری اؤزلرینه قایتاریلاجاق، آزینلیقلار هر سویه‌ده اوْخول و دینی قۇروملار قۇرماقدا سربست اوْلاجاق، عثمانلی‌نین بۇ قوْنولارداکی اۇیقولامالار گرکیرسه ائتیلاف دؤولتلری طرفیندن یوْخلاناجاق؛ # '''عسگری قوْنولار''' (مادده ۱۵۲-۲۰۷): عثمانلی ایمپیراتورلوغون عسگری گۆجلری، ۳۵٫۰۰۰ی [[ژاندارما]]، ۱۵٫۰۰۰ی اؤزل بیرلیک، ۷۰۰ۆ پادیشاهین یانینداکی گۆونلیک بیرلیک اوْلماق اۆزره، ۵۰٫۷۰۰ نفره سرحدلی اوْلاجاق و آغیر سیلاحلاری اوْلمایاجاق.<ref>{{cite web |url=http://uyg.tsk.tr/ataturk/milli_mucadele/SEVR_BARIS.asp |publisher=uyg.tsk.tr |title=Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) |language=Türkçe |archive-date=2015-02-18 |access-date=18 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218120425/http://uyg.tsk.tr/ataturk/milli_mucadele/SEVR_BARIS.asp |url-status=dead |accessdate=2023-01-25 |archivedate=2015-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218120425/http://uyg.tsk.tr/ataturk/milli_mucadele/SEVR_BARIS.asp }}</ref><ref>[http://en.wikisource.org/wiki/Treaty_of_S%C3%A8vres/Part_V ''Treaty of Sèvres/Part V - Military, naval and air clauses (Article 155)''] {{archive web|url=https://web.archive.org/web/20120119053739/http://en.wikisource.org/wiki/Treaty_of_S%C3%A8vres/Part_V |tarih=19 Ocak 2012 }} Wikisource, (İngilizce)</ref> تۆرک دوْنانماسی تسویه ائدیله‌جک، مرمره بؤلگه‌سینده عسگری تأسیس اوْلونمایاجاق، عسگرلیک گؤنۆلۆ و پارالی اوْلاجاق، آزینلیقلار اوْردویا قاتیلا بیله‌جک، اوْردو و ژاندارما اتفاق کوْنتروْل کوْمیسیوْنو طرفیندن یوْخلاناجاق؛ # '''ساواش سۇچلاری''' (مادده ۲۲۶-۲۳۰): ساواش دؤنمینده قتل-عام و تهجیر سۇچلاری ایشله‌مکله سۇچلانانلار یارقیلاناجاق؛ # '''بوْرجلار و ساواش تضمیناتی''' (مادده ۲۳۱-۲۶۰): عثمانلی ایمپیراتورلوغوندان مالی دۇروموندان اؤترۆ ساواش تضمیناتی ایسته‌نمیه‌جک، عثمانلی‌نین آلمان و مۆتتفیق‌لرینه اوْلان بوْرجلاری سیلینه‌جک، آنجاق تۆرک مالیه‌سی مۆتتفیق‌لر آراسی مالی کوْمیسیوْنون یوْخلانماسینا آلیناجاق؛ # '''کاپیتولاسیونلار''' (مادده ۲۶۰-۲۶۸): عثمانلی‌نین ۱۹۱۴ده تک طرفلی اوْلاراق فسخ ائتدیگی کاپیتولاسیونلار اتفاق دؤولتلری وطن‌داشلاری نفعینه یئنی‌دن قۇرولاجاق؛ # '''تیجارت و اؤزل حوقوق''' (مادده ۲۶۹-۴۱۴): تۆرک حوقوقو و ایداری دۆزه‌نی همن هر آلاندا مۆتتفیق‌لر طرفیندن یوْخلانان قۇراللارا اۇیغون حالا گتیریله‌جک، مۆلکی دنیز و دمیر یوْلو ترافیکی ائتیلاف دؤولتلر آراسیندا یاپیلان ایش بؤلۆمۆ چرچیوه‌سینده ایداره اوْلوناجاق، ایش و ایشچی حاقلاری دۆزن‌له‌نه‌جک حؤکۆملری‌نی ایچرن بیر آندلاشمادیر. == خریطه‌لر == <gallery widths="300" heights="220" class="center"> فایل:Sfera italiana Turchia 1917.jpg|سور آندلاشماسیندان نئچه ایل اؤنجه، ۱۹۱۷ده [[سنت ژان د مورین آندلاشماسی]]نا گؤره عثمانلی‌دا ایتالیایا وئریلمه‌سی گرکن آنجاق سور آندلاشماسیندا وئریلمه‌ین بؤلگه‌لر. فایل:WholeRegionSevres.gif|۱۹۲۰ده یاپیلمیش بیر خریطه‌ده [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]]نون سرحدلری. شرقده‌کی هاشور ویریلمیش منطقه محلی موختاریته صاحیب کوردوستان اوْلدوغو گؤرولمکته‌دیر. فایل:SevresOttoman1927.JPG|سور آندلاشماسی‌نین ایمضالاندیغی زامانلاندا [[عثمانلی تورکجه‌سی]] ایله حاضیرلانان بیر خریطه‌نین ۱۹۲۷ده رسم ائدیلمیش اوْلانی. اۆچلۆ آندلاشما ایله تانیملانان فرانسه و ایتالیا شیرکت‌لری‌نین فعالیت ائتدیگی بؤلگه‌لریده گؤسترن خریطه. فایل:StraitsSevres.gif|سور آندلاشماسیندا بوْغازلار بؤلگه‌سینی گؤسترن، ۱۹۲۰ده یاپیلمیش بیر خریطه. فایل:ArmeniaSevres.gif|سور آندلاشماسی ایله قۇرولماسی اؤن گؤرولموش بؤیوک ارمنی دؤولتی اۆچۆن آمریکا باشقانی [[توماس وودرو ویلسون]]ون مۆعین ائتدیگی غرب سرحدی، ۱۹۲۰. فایل:Boundary between Turkey and Armenia as determined by Woodrow Wilson.jpg|بیر باشقا خریطه‌ده ویلسونون مۆعین ائتدیگی عینی سرحد. </gallery> == آیریجا باخ == * [[بیرینجی دونیا ساواشی]] * [[لوزان آندلاشماسی]] == قایناقلار == * [https://web.archive.org/web/20140531175547/http://treaties.fco.gov.uk/docs/pdf/1920/TS0011.pdf Treaty of Peace between the British Empire and Allied Powers and Turkey] UK Treaty Series No. 11 of 1920; [[Command paper]] Cmd.964 * {{Cite book |last=Fromkin |first=David | author-link = David Fromkin |year=1989 |title=[[A Peace to End All Peace: Creating the Modern Middle East, 1914–1922]] |location=New York |publisher=H. Holt |isbn=0-8050-0857-8}} * Helmreich, Paul C. ''From Paris to Sèvres: the partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919-1920'' (Ohio State UP, 1974). * Howard, Harry N. ''The Partition of Turkey'' (U of Oklahoma Press, I93i) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.183515 online] {{قایناق}} 9wrb58gg7f13sjwogje26fp7i7l4qx9 چای‌حؤوزه‌سی 0 617838 1588811 1588791 2026-06-15T20:49:58Z H.Ganjeli 58356 1588811 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} 7ua4c8l2ptkkol6zjez78fundfbnthk 1588812 1588811 2026-06-15T21:23:00Z H.Ganjeli 58356 /* دونیانین اساس سو حؤوزه لری */ 1588812 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری=== ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر. ===باغلی چای حؤزه‌لری=== [[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]] باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. <ref>{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} dq1xm94351qpfhajdwk8sv8qa5ym2ar 1588822 1588812 2026-06-16T06:04:55Z H.Ganjeli 58356 /* دونیانین اساس سو حؤوزه لری */ 1588822 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری=== ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر. ===باغلی چای حؤزه‌لری=== [[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]] باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. <ref>{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری== گونئی آذربایجان دا ۲ چای حوزه سی وار: ۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] [[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]] اورمو گؤلو حوضه‌سی غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی کیلومترشامیلدیر۵۱۸۰۰. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر. ۲-[[خزر دنیزی چای‌حؤوزه‌سی]]: [[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]] حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور ==قایناقلار== {{قایناق}} rpqc0ot2vzkww1kjp441h0kmz97jthb 1588824 1588822 2026-06-16T09:02:58Z H.Ganjeli 58356 /* گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری */ 1588824 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری=== ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر. ===باغلی چای حؤزه‌لری=== [[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]] باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. <ref>{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری== [[آذربایجان| گونئی آذربایجان]]دا ۲ چای حوزه سی وار: ۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] [[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]] اورمو گؤلو حوضه‌سی غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی کیلومترشامیلدیر۵۱۸۰۰. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر. ۲-[[خزر دنیزی چای‌حؤوزه‌سی]]: [[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]] حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور ==قایناقلار== {{قایناق}} ts720j2vhneojlxt9ktwvia1ytoigi1 1588825 1588824 2026-06-16T09:04:11Z H.Ganjeli 58356 /* گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری */ 1588825 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری=== ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر. ===باغلی چای حؤزه‌لری=== [[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]] باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. <ref>{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری== [[آذربایجان| گونئی آذربایجان]]دا ۲ چای حوزه سی وار: ۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] [[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]] اورمو گؤلو حوضه‌سی غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی کیلومترشامیلدیر۵۱۸۰۰. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر. ۲-[[خزر دنیزی چای‌حؤوزه‌سی]]: [[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]] حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور ==قایناقلار== {{قایناق}} c9o30f2pazs9gpm08m519o4lf6d93zu 1588826 1588825 2026-06-16T09:07:03Z H.Ganjeli 58356 /* گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری */ 1588826 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری=== ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر. ===باغلی چای حؤزه‌لری=== [[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]] باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. <ref>{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری== [[آذربایجان| گونئی آذربایجان]]دا ۲ چای حوزه سی وار: ۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] [[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]] اورمو گؤلو حوضه‌سی غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر. ۲-[[خزر دنیزی چای‌حؤوزه‌سی]]: [[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]] حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور ==قایناقلار== {{قایناق}} t3qbpy38vxhy0okfs61xjxo7k28an7h 1588827 1588826 2026-06-16T09:09:22Z H.Ganjeli 58356 /* گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری */ 1588827 wikitext text/x-wiki '''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو <ref>{{cite web |url= http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 }}</ref> ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.<ref name=whatis>{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی <ref>{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}</ref> و ایمپلوویومدور. <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}</ref> [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده "سو حوضه سی" یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر. قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. [[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]] چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل. ==دونیانین اساس سو حؤوزه لری== [[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]] ===اوقیانوس حؤزه‌لری=== دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]] آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر. دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]] و [[ مکزیک خلیجی]] حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر. [[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.<ref name="Vörösmarty-2000">{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}</ref> دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]] آخؽشیر. اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]] درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. <ref>{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}</ref> ===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری=== ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر. ===باغلی چای حؤزه‌لری=== [[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]] باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. <ref>{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری== [[آذربایجان| گونئی آذربایجان]]دا ۲ چای حوزه سی وار: ۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] [[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]] [[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر. ۲-[[خزر دنیزی چای‌حؤوزه‌سی]]: [[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]] حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور ==قایناقلار== {{قایناق}} 4wpgrsltx7gy0vr43zdsol06b5o2hq1 آوستا 0 617839 1588806 1588798 2026-06-15T12:05:58Z IIII56 58427 1588806 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | image = Videvdad Sadah (Zoroastrian religious code), opened to first chapter, unknown copyist, Yazd, Iran, 1647 AD - British Library, London - DSC00550.jpg | caption = [[Illuminated manuscript|Illuminated]] Iranian [[Vendidad]] Sade manuscript (MS 4060/RSPA 230) from [[Yazd]], dated to [[Zoroastrian calendar|15 Ēsfand 1016 AY]] (1647) | religion = [[Zoroastrianism]] | language = [[Avestan language|Avestan]] | verses = | period = [[Avestan period]] :{{circa|1500}}–900 BCE ([[Gathas]], [[Yasna Haptanghaiti]]),{{Sfn|Daniel|2012|loc=p. 47: "All in all, it seems likely that Zoroaster and the Avestan people flourished in eastern Iran at a much earlier date (anywhere from 1500 to 900 B.C.)"}} :{{circa|900}}–400 BCE ([[Vendidad]], [[Visperad]], [[Yashts]]){{Sfn|Skjaervø |2009|loc=p. 43: "Young Avestan must have been quite close to Old Persian, which suggests it was spoken in the first half of the first millennium BC"}} | background = #990955 | wikisource = Avesta }} {{Zoroastrianism sidebar}} '''آوستا''' یادا عربجه ده ابستاق زردشت دونوشونده بیر نئچه یازیلار و کیتابلاردیر. نئچه جوره دیلده هابئله آوستائی دیلده و [[اشکانیلر|پارتی]] دیلینده و بعضا [[هلنیسم|هلنیست]]ی خط ایله یازیلاردیر.اسکی چاغدا 21 بؤلمده و نئچه کیتابدا یازیلمیشدیر. [[قاتلار]] یا [[یسنا]] ، [[یئشت]] ، [[وندیداد]] ، [[ویسپرد]] و خیردا آوستا تانری آدی بو کیتابدا [[آرامی دیلی]]نده [[اهورامزدا]] یازیلیب ==[[زروانی دؤنوشو]] و [[مزدیسنا]]== مزدیسنا دؤنوشونده بو کیتاب [[زند]] آدیندا ایدی. هابئله [[هلنیسم]] زردشتی دؤنوشون چؤندریب و زروانی دؤنوشون یاراتدی و هلنیستلر زند و [[پازند]] کیتابلارین یاندیریب و اونون یئرینه هلنیستی سایاقدا آوستا آدیندا بیر کیتاب یازدیلار. [[میترائیسم]] یا میثرائیسم آذربایجان و ایرانین اسکی عمومی دؤنوشو بو کیتابی چؤندریب و اونون یئشتلری بوتون میثرائیسم [[تانریچا]]لارینا گؤره دیر. بعضا زردشتیلر [[فریسی]] [[یهودیلیک|جویوت]]لر ایله ال بیر اولوب و زند کیتابی و آیریجا کیتابلاری باش ائدیب و یشتلری قبول ائدمیردیلر. == نئچه جوره یازیلار== [[بؤیوک ایسکندر]] ایرانی جویوتلر الیندن قوتاردی و زردشت دینی آرامیلر دینی ایدی و ایسکندر آرامیلر و جویوتلری مغلوب ائدماقادا اولارین بوتون کیتابلارین و یازیلارین یاندیریب و آرادان آپاردی و زند کیتابی و بوتون زردشتی یازیلار آرادان گئتدی چون [[ارسطو]] بو یازیلاری فاشیستی و میلتلره قارشی بولدو و هلنیسم رویه‌سینده فاشیستلره قارشی چوخلو ایشلر اولدو. زند کیتابی و پازند یازیلاری آرادان گئتدی هابئله سون ایللر مزدائیلر اؤز کیتابلارین یازماغا چالیشدیلار و بعضا هلنیسم شاهلاری زروانی دؤنوشون تبلیغ ائدیب و بعضی میثرائیسم سؤزلرین بو کیتابلارا داخیل ائتدیلر و پارتی شاهلاری زروانی دینین رسمیتلی ائدیب و اولارین یازیلارین هلنیستی رویه ده پایلاشدیلار. زروانیلر مزدائیلر ایله قارشی اولوب و پارتی شاهلار زروانیلردن حمایت ائدیب و یازیلارین چوخون چؤندریب و اونون آدین آوستا یا عربجه دیله ابستاق چاغیردیلار. ابستاق زند کیتابی ایله قارشی اینانیشلار ایدی سونرادا حاکیملر ایکی کیتابی قاتیب و بیر ائتدی. ==آد== آوستا یا آبستاق آد کؤکو بللی دئیل هابئله هلنیستی بیر آد اولا بیلر چون بو کیتابی هلنیست زردشتیلر یازیبلار و زند و پازند کیتابلاری‌ندان آیری‌ایدی. هابئله [[تورات]] کیتابی‌نین هلنیستی سایاق یازیلاری [[نوموس]] آدلانیردیو بو سایاق هلنیسم بوتون دینلرده ال آپارمیشدیر. آوستا باشدا هلنیست زردشتیلرین کیتابی ایدی سونرادا زند و پازند کیتابلاری ایله قاتیشدی و هامیسی آوستا آدلاندی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیا [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7] یؤخلانمیش 1405/3/25 [[بؤلمه: دین]][[بؤلمه : کیتاب]][[بؤلمه : ایران تاریخی]] 5mex8yvigxut864ssaionbh5pvno2pj 1588807 1588806 2026-06-15T12:14:27Z IIII56 58427 1588807 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | image = Videvdad Sadah (Zoroastrian religious code), opened to first chapter, unknown copyist, Yazd, Iran, 1647 AD - British Library, London - DSC00550.jpg | caption = [[Illuminated manuscript|Illuminated]] Iranian [[Vendidad]] Sade manuscript (MS 4060/RSPA 230) from [[Yazd]], dated to [[Zoroastrian calendar|15 Ēsfand 1016 AY]] (1647) | religion = [[زرتشت]] | language = [[Avestan language|Avestan]] | verses = | period = [[Avestan period]] :{{circa|1500}}–900 BCE ([[Gathas]], [[Yasna Haptanghaiti]]),{{Sfn|Daniel|2012|loc=p. 47: "All in all, it seems likely that Zoroaster and the Avestan people flourished in eastern Iran at a much earlier date (anywhere from 1500 to 900 B.C.)"}} :{{circa|900}}–400 BCE ([[Vendidad]], [[Visperad]], [[Yashts]]){{Sfn|Skjaervø |2009|loc=p. 43: "Young Avestan must have been quite close to Old Persian, which suggests it was spoken in the first half of the first millennium BC"}} | background = #990955 | wikisource = Avesta }} {{Zoroastrianism sidebar}} '''آوستا''' یادا عربجه ده ابستاق زردشت دونوشونده بیر نئچه یازیلار و کیتابلاردیر. نئچه جوره دیلده هابئله آوستائی دیلده و [[اشکانیلر|پارتی]] دیلینده و بعضا [[هلنیسم|هلنیست]]ی خط ایله یازیلاردیر.اسکی چاغدا 21 بؤلمده و نئچه کیتابدا یازیلمیشدیر. [[قاتلار]] یا [[یسنا]] ، [[یئشت]] ، [[وندیداد]] ، [[ویسپرد]] و خیردا آوستا تانری آدی بو کیتابدا [[آرامی دیلی]]نده [[اهورامزدا]] یازیلیب ==[[زروانی دؤنوشو]] و [[مزدیسنا]]== مزدیسنا دؤنوشونده بو کیتاب [[زند]] آدیندا ایدی. هابئله [[هلنیسم]] زردشتی دؤنوشون چؤندریب و زروانی دؤنوشون یاراتدی و هلنیستلر زند و [[پازند]] کیتابلارین یاندیریب و اونون یئرینه هلنیستی سایاقدا آوستا آدیندا بیر کیتاب یازدیلار. [[میترائیسم]] یا میثرائیسم آذربایجان و ایرانین اسکی عمومی دؤنوشو بو کیتابی چؤندریب و اونون یئشتلری بوتون میثرائیسم [[تانریچا]]لارینا گؤره دیر. بعضا زردشتیلر [[فریسی]] [[یهودیلیک|جویوت]]لر ایله ال بیر اولوب و زند کیتابی و آیریجا کیتابلاری باش ائدیب و یشتلری قبول ائدمیردیلر. == نئچه جوره یازیلار== [[بؤیوک ایسکندر]] ایرانی جویوتلر الیندن قوتاردی و زردشت دینی آرامیلر دینی ایدی و ایسکندر آرامیلر و جویوتلری مغلوب ائدماقادا اولارین بوتون کیتابلارین و یازیلارین یاندیریب و آرادان آپاردی و زند کیتابی و بوتون زردشتی یازیلار آرادان گئتدی چون [[ارسطو]] بو یازیلاری فاشیستی و میلتلره قارشی بولدو و هلنیسم رویه‌سینده فاشیستلره قارشی چوخلو ایشلر اولدو. زند کیتابی و پازند یازیلاری آرادان گئتدی هابئله سون ایللر مزدائیلر اؤز کیتابلارین یازماغا چالیشدیلار و بعضا هلنیسم شاهلاری زروانی دؤنوشون تبلیغ ائدیب و بعضی میثرائیسم سؤزلرین بو کیتابلارا داخیل ائتدیلر و پارتی شاهلاری زروانی دینین رسمیتلی ائدیب و اولارین یازیلارین هلنیستی رویه ده پایلاشدیلار. زروانیلر مزدائیلر ایله قارشی اولوب و پارتی شاهلار زروانیلردن حمایت ائدیب و یازیلارین چوخون چؤندریب و اونون آدین آوستا یا عربجه دیله ابستاق چاغیردیلار. ابستاق زند کیتابی ایله قارشی اینانیشلار ایدی سونرادا حاکیملر ایکی کیتابی قاتیب و بیر ائتدی. ==آد== آوستا یا آبستاق آد کؤکو بللی دئیل هابئله هلنیستی بیر آد اولا بیلر چون بو کیتابی هلنیست زردشتیلر یازیبلار و زند و پازند کیتابلاری‌ندان آیری‌ایدی. هابئله [[تورات]] کیتابی‌نین هلنیستی سایاق یازیلاری [[نوموس]] آدلانیردیو بو سایاق هلنیسم بوتون دینلرده ال آپارمیشدیر. آوستا باشدا هلنیست زردشتیلرین کیتابی ایدی سونرادا زند و پازند کیتابلاری ایله قاتیشدی و هامیسی آوستا آدلاندی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیا [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7] یؤخلانمیش 1405/3/25 [[بؤلمه: دین]][[بؤلمه : کیتاب]][[بؤلمه : ایران تاریخی]] 9zuvc7vqwz24ps5xn9wx20tfq9v2nhb 1588815 1588807 2026-06-15T21:40:56Z H.Ganjeli 58356 /* زروانی دؤنوشو و مزدیسنا */ 1588815 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | image = Videvdad Sadah (Zoroastrian religious code), opened to first chapter, unknown copyist, Yazd, Iran, 1647 AD - British Library, London - DSC00550.jpg | caption = [[Illuminated manuscript|Illuminated]] Iranian [[Vendidad]] Sade manuscript (MS 4060/RSPA 230) from [[Yazd]], dated to [[Zoroastrian calendar|15 Ēsfand 1016 AY]] (1647) | religion = [[زرتشت]] | language = [[Avestan language|Avestan]] | verses = | period = [[Avestan period]] :{{circa|1500}}–900 BCE ([[Gathas]], [[Yasna Haptanghaiti]]),{{Sfn|Daniel|2012|loc=p. 47: "All in all, it seems likely that Zoroaster and the Avestan people flourished in eastern Iran at a much earlier date (anywhere from 1500 to 900 B.C.)"}} :{{circa|900}}–400 BCE ([[Vendidad]], [[Visperad]], [[Yashts]]){{Sfn|Skjaervø |2009|loc=p. 43: "Young Avestan must have been quite close to Old Persian, which suggests it was spoken in the first half of the first millennium BC"}} | background = #990955 | wikisource = Avesta }} {{Zoroastrianism sidebar}} '''آوستا''' یادا عربجه ده ابستاق زردشت دونوشونده بیر نئچه یازیلار و کیتابلاردیر. نئچه جوره دیلده هابئله آوستائی دیلده و [[اشکانیلر|پارتی]] دیلینده و بعضا [[هلنیسم|هلنیست]]ی خط ایله یازیلاردیر.اسکی چاغدا 21 بؤلمده و نئچه کیتابدا یازیلمیشدیر. [[قاتلار]] یا [[یسنا]] ، [[یئشت]] ، [[وندیداد]] ، [[ویسپرد]] و خیردا آوستا تانری آدی بو کیتابدا [[آرامی دیلی]]نده [[اهورامزدا]] یازیلیب ==زروانی دؤنوشو و مزدیسنا== مزدیسنا دؤنوشونده بو کیتاب [[زند]] آدیندا ایدی. هابئله [[هلنیسم]] زردشتی دؤنوشون چؤندریب و زروانی دؤنوشون یاراتدی و هلنیستلر زند و [[پازند]] کیتابلارین یاندیریب و اونون یئرینه هلنیستی سایاقدا آوستا آدیندا بیر کیتاب یازدیلار. [[میترائیسم]] یا میثرائیسم آذربایجان و ایرانین اسکی عمومی دؤنوشو بو کیتابی چؤندریب و اونون یئشتلری بوتون میثرائیسم [[تانریچا]]لارینا گؤره دیر. بعضا زردشتیلر [[فریسی]] [[یهودیلیک|جویوت]]لر ایله ال بیر اولوب و زند کیتابی و آیریجا کیتابلاری باش ائدیب و یشتلری قبول ائدمیردیلر. == نئچه جوره یازیلار== [[بؤیوک ایسکندر]] ایرانی جویوتلر الیندن قوتاردی و زردشت دینی آرامیلر دینی ایدی و ایسکندر آرامیلر و جویوتلری مغلوب ائدماقادا اولارین بوتون کیتابلارین و یازیلارین یاندیریب و آرادان آپاردی و زند کیتابی و بوتون زردشتی یازیلار آرادان گئتدی چون [[ارسطو]] بو یازیلاری فاشیستی و میلتلره قارشی بولدو و هلنیسم رویه‌سینده فاشیستلره قارشی چوخلو ایشلر اولدو. زند کیتابی و پازند یازیلاری آرادان گئتدی هابئله سون ایللر مزدائیلر اؤز کیتابلارین یازماغا چالیشدیلار و بعضا هلنیسم شاهلاری زروانی دؤنوشون تبلیغ ائدیب و بعضی میثرائیسم سؤزلرین بو کیتابلارا داخیل ائتدیلر و پارتی شاهلاری زروانی دینین رسمیتلی ائدیب و اولارین یازیلارین هلنیستی رویه ده پایلاشدیلار. زروانیلر مزدائیلر ایله قارشی اولوب و پارتی شاهلار زروانیلردن حمایت ائدیب و یازیلارین چوخون چؤندریب و اونون آدین آوستا یا عربجه دیله ابستاق چاغیردیلار. ابستاق زند کیتابی ایله قارشی اینانیشلار ایدی سونرادا حاکیملر ایکی کیتابی قاتیب و بیر ائتدی. ==آد== آوستا یا آبستاق آد کؤکو بللی دئیل هابئله هلنیستی بیر آد اولا بیلر چون بو کیتابی هلنیست زردشتیلر یازیبلار و زند و پازند کیتابلاری‌ندان آیری‌ایدی. هابئله [[تورات]] کیتابی‌نین هلنیستی سایاق یازیلاری [[نوموس]] آدلانیردیو بو سایاق هلنیسم بوتون دینلرده ال آپارمیشدیر. آوستا باشدا هلنیست زردشتیلرین کیتابی ایدی سونرادا زند و پازند کیتابلاری ایله قاتیشدی و هامیسی آوستا آدلاندی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیا [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7] یؤخلانمیش 1405/3/25 [[بؤلمه: دین]][[بؤلمه : کیتاب]][[بؤلمه : ایران تاریخی]] lvwlvturf2zljnsxa5ol9ejkpwfhvdq 1588816 1588815 2026-06-15T21:42:08Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1588816 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | image = Videvdad Sadah (Zoroastrian religious code), opened to first chapter, unknown copyist, Yazd, Iran, 1647 AD - British Library, London - DSC00550.jpg | caption = [[Illuminated manuscript|Illuminated]] Iranian [[Vendidad]] Sade manuscript (MS 4060/RSPA 230) from [[Yazd]], dated to [[Zoroastrian calendar|15 Ēsfand 1016 AY]] (1647) | religion = [[زرتشت]] | language = [[آوستایی]] | verses = | period = [[Avestan period]] :{{circa|1500}}–900 BCE ([[Gathas]], [[Yasna Haptanghaiti]]),{{Sfn|Daniel|2012|loc=p. 47: "All in all, it seems likely that Zoroaster and the Avestan people flourished in eastern Iran at a much earlier date (anywhere from 1500 to 900 B.C.)"}} :{{circa|900}}–400 BCE ([[Vendidad]], [[Visperad]], [[Yashts]]){{Sfn|Skjaervø |2009|loc=p. 43: "Young Avestan must have been quite close to Old Persian, which suggests it was spoken in the first half of the first millennium BC"}} | background = #990955 | wikisource = Avesta }} {{Zoroastrianism sidebar}} '''آوستا''' یادا عربجه ده ابستاق زردشت دونوشونده بیر نئچه یازیلار و کیتابلاردیر. نئچه جوره دیلده هابئله آوستائی دیلده و [[اشکانیلر|پارتی]] دیلینده و بعضا [[هلنیسم|هلنیست]]ی خط ایله یازیلاردیر.اسکی چاغدا 21 بؤلمده و نئچه کیتابدا یازیلمیشدیر. [[قاتلار]] یا [[یسنا]] ، [[یئشت]] ، [[وندیداد]] ، [[ویسپرد]] و خیردا آوستا تانری آدی بو کیتابدا [[آرامی دیلی]]نده [[اهورامزدا]] یازیلیب ==زروانی دؤنوشو و مزدیسنا== مزدیسنا دؤنوشونده بو کیتاب [[زند]] آدیندا ایدی. هابئله [[هلنیسم]] زردشتی دؤنوشون چؤندریب و زروانی دؤنوشون یاراتدی و هلنیستلر زند و [[پازند]] کیتابلارین یاندیریب و اونون یئرینه هلنیستی سایاقدا آوستا آدیندا بیر کیتاب یازدیلار. [[میترائیسم]] یا میثرائیسم آذربایجان و ایرانین اسکی عمومی دؤنوشو بو کیتابی چؤندریب و اونون یئشتلری بوتون میثرائیسم [[تانریچا]]لارینا گؤره دیر. بعضا زردشتیلر [[فریسی]] [[یهودیلیک|جویوت]]لر ایله ال بیر اولوب و زند کیتابی و آیریجا کیتابلاری باش ائدیب و یشتلری قبول ائدمیردیلر. == نئچه جوره یازیلار== [[بؤیوک ایسکندر]] ایرانی جویوتلر الیندن قوتاردی و زردشت دینی آرامیلر دینی ایدی و ایسکندر آرامیلر و جویوتلری مغلوب ائدماقادا اولارین بوتون کیتابلارین و یازیلارین یاندیریب و آرادان آپاردی و زند کیتابی و بوتون زردشتی یازیلار آرادان گئتدی چون [[ارسطو]] بو یازیلاری فاشیستی و میلتلره قارشی بولدو و هلنیسم رویه‌سینده فاشیستلره قارشی چوخلو ایشلر اولدو. زند کیتابی و پازند یازیلاری آرادان گئتدی هابئله سون ایللر مزدائیلر اؤز کیتابلارین یازماغا چالیشدیلار و بعضا هلنیسم شاهلاری زروانی دؤنوشون تبلیغ ائدیب و بعضی میثرائیسم سؤزلرین بو کیتابلارا داخیل ائتدیلر و پارتی شاهلاری زروانی دینین رسمیتلی ائدیب و اولارین یازیلارین هلنیستی رویه ده پایلاشدیلار. زروانیلر مزدائیلر ایله قارشی اولوب و پارتی شاهلار زروانیلردن حمایت ائدیب و یازیلارین چوخون چؤندریب و اونون آدین آوستا یا عربجه دیله ابستاق چاغیردیلار. ابستاق زند کیتابی ایله قارشی اینانیشلار ایدی سونرادا حاکیملر ایکی کیتابی قاتیب و بیر ائتدی. ==آد== آوستا یا آبستاق آد کؤکو بللی دئیل هابئله هلنیستی بیر آد اولا بیلر چون بو کیتابی هلنیست زردشتیلر یازیبلار و زند و پازند کیتابلاری‌ندان آیری‌ایدی. هابئله [[تورات]] کیتابی‌نین هلنیستی سایاق یازیلاری [[نوموس]] آدلانیردیو بو سایاق هلنیسم بوتون دینلرده ال آپارمیشدیر. آوستا باشدا هلنیست زردشتیلرین کیتابی ایدی سونرادا زند و پازند کیتابلاری ایله قاتیشدی و هامیسی آوستا آدلاندی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیا [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7] یؤخلانمیش 1405/3/25 [[بؤلمه: دین]][[بؤلمه : کیتاب]][[بؤلمه : ایران تاریخی]] o19st9evv3viuimg3j7tarawojv7fxa خاتم النیباء باش مرکزی 0 617842 1588808 2026-06-15T15:28:09Z IIII56 58427 صفحه‌‌نی ' '''خاتم الانبیاء قرارگاهی نین باش مرکزی''' ایران سیلاحلی اوردولاری‌نین عملیات مرکزی دیر.بو مرکز بوتون سیلاحلی قوتلرین امریه یئریدیر. 1362 ینجی هیجری شمسی ایلده [[ایران عیراق ساواشی]]‌نین اورتاسیندا بو مرکز قورلدو.باشدا ایکی مرکز بو آددا وارایدی و هز...' ایله ياراتدی 1588808 wikitext text/x-wiki '''خاتم الانبیاء قرارگاهی نین باش مرکزی''' ایران سیلاحلی اوردولاری‌نین عملیات مرکزی دیر.بو مرکز بوتون سیلاحلی قوتلرین امریه یئریدیر. 1362 ینجی هیجری شمسی ایلده [[ایران عیراق ساواشی]]‌نین اورتاسیندا بو مرکز قورلدو.باشدا ایکی مرکز بو آددا وارایدی و هز ایکی مرکز بو قرارگاهین قوللاری ایدی. ایکی قووتلر [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو]] و ایران اودوسونا باش اولدو و اولارین ایشلرین و گوجلیرین بیر ائتدی و [[خیبر عملیاتی]]ندان نئچه گون قاباق قورلدو و [[سید علی خامنه‌ای]] جومهور باشکانی و مودافیعه شوراسینین باشچی سی بو مرکزه باشچی اولدو هابئله 1365 ینجی ایلین دوندوران آییندا [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] ایران سیلاحلی قووتلرین باشچیسی بو مرکزی هدایت ائتدی. ایران و عراق ساواشینین بوتون عملیات ایشلری بو مرکزده قوللانیردی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیاد [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7] [[بؤلمه: اوردو]] [[بؤلمه: ایران ]] dcjf3tmwofu3363ey5xsnsts57cqlsv 1588809 1588808 2026-06-15T15:35:35Z IIII56 58427 1588809 wikitext text/x-wiki '''خاتم الانبیاء قرارگاهی نین باش مرکزی''' ایران سیلاحلی اوردولاری‌نین عملیات مرکزی دیر.بو مرکز بوتون سیلاحلی قووتلرین امریه یئریدیر. 1362 ینجی هیجری شمسی ایلده [[ایران عیراق ساواشی]]‌نین اورتاسیندا بو مرکز قورولدو.باشدا ایکی مرکز بو آددا وارایدی و هر ایکی مرکز بو قرارگاهین قوللاری ایدی. ایکی قووتلر [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو]] و ایران اوردوسونا باش اولدو و اولارین ایشلرین و گوجلیرین بیر ائتدی و [[خیبر عملیاتی]]ندان نئچه گون قاباق قورولدو و [[سید علی خامنه‌ای]] جومهور باشکانی و مودافیعه شوراسینین باشچی سی بو مرکزه باشچی اولدو هابئله 1365 ینجی ایلین دوندوران آییندا [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] ایران سیلاحلی قووتلرین باشچیسی بو مرکزی هدایت ائتدی. ایران و عراق ساواشینین بوتون عملیات ایشلری بو مرکزده قوللانیردی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیاد [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7] [[بؤلمه: اوردو]] [[بؤلمه: ایران ]] fo0e5zfman0igtpvc6rz9i9ksp6alwf 1588813 1588809 2026-06-15T21:32:32Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1588813 wikitext text/x-wiki '''خاتم الانبیاء قرارگاهی نین باش مرکزی''' ایران سیلاحلی اوردولاری‌نین عملیات مرکزی دیر.بو مرکز بوتون سیلاحلی قووتلرین امریه یئریدیر. ۱۳۶۲ ینجی هیجری شمسی ایلده [[ایران عیراق ساواشی]]‌نین اورتاسیندا بو مرکز قورولدو.باشدا ایکی مرکز بو آددا وارایدی و هر ایکی مرکز بو قرارگاهین قوللاری ایدی. ایکی قووتلر [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو]] و ایران اوردوسونا باش اولدو و اولارین ایشلرین و گوجلیرین بیر ائتدی و [[خیبر عملیاتی]]ندان نئچه گون قاباق قورولدو و [[سید علی خامنه‌ای]] [[رئیس‌جومهور|جومهور باشقانی]] و مودافیعه شوراسینین باشچی سی بو مرکزه باشچی اولدو هابئله ۱۳۶۵ ینجی ایلین دوندوران آییندا [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] ایران سیلاحلی قووتلرین باشچیسی بو مرکزی هدایت ائتدی. ایران و عراق ساواشینین بوتون عملیات ایشلری بو مرکزده قوللانیردی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیاد [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7] [[بؤلمه: اوردو]] [[بؤلمه: ایران ]] qy08dng8j63br78kh7gqskiq0pot5y6 1588814 1588813 2026-06-15T21:37:39Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1588814 wikitext text/x-wiki '''خاتم الانبیاء قرارگاهی نین باش مرکزی''' ایران سیلاحلی اوردولاری‌نین عملیات مرکزی دیر.بو مرکز بوتون سیلاحلی قووتلرین امریه یئریدیر. {{Infobox military unit | unit_name = Khatam al-Anbiya Central Headquarters | native_name = {{lang|fa|قرارگاه مرکزی خاتم‌ الانبیا}} | image = | image_size = 150px | caption = | dates = | country = {{flag|Iran}} | branch = {{armed forces|Iran}}<br />{{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | type = باش قرارگاه | size = | command_structure = [[General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran|General Staff]] | garrison = [[تهران]] | garrison_label = Location | notable_commanders = | specialization = | current_commander = [[علی عبدوالهی]]<ref name=":0">{{Cite web |title=New Commander of Khatam al-Anbiya Headquarters was Officially Introduced |url=https://iranpress.com/content/309660/new-commander-khatam-al-anbiya-headquarters-was-officially-introduced |access-date=2025-09-04 |website=iranpress.com |language=en}}</ref> }} ۱۳۶۲ ینجی هیجری شمسی ایلده [[ایران عیراق ساواشی]]‌نین اورتاسیندا بو مرکز قورولدو.باشدا ایکی مرکز بو آددا وارایدی و هر ایکی مرکز بو قرارگاهین قوللاری ایدی. ایکی قووتلر [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو]] و ایران اوردوسونا باش اولدو و اولارین ایشلرین و گوجلیرین بیر ائتدی و [[خیبر عملیاتی]]ندان نئچه گون قاباق قورولدو و [[سید علی خامنه‌ای]] [[رئیس‌جومهور|جومهور باشقانی]] و مودافیعه شوراسینین باشچی سی بو مرکزه باشچی اولدو هابئله ۱۳۶۵ ینجی ایلین دوندوران آییندا [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] ایران سیلاحلی قووتلرین باشچیسی بو مرکزی هدایت ائتدی. ایران و عراق ساواشینین بوتون عملیات ایشلری بو مرکزده قوللانیردی. ==قایناق== فارسیجا ویکی پدیاد [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7] [[بؤلمه: اوردو]] [[بؤلمه: ایران ]] b0bhvbj8sj88vh7u64z1i6v5hjcegmk اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی 0 617844 1588828 2026-06-16T09:10:59Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابال...' ایله ياراتدی 1588828 wikitext text/x-wiki اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، جیغاتی چایی، تاتائو چایی ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر. gbwkbb463p7e9lq3ldiakgu3ct1dk4b