Əbülfəz Elçibəy

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="az">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipediya</sitename>
    <dbname>azwiki</dbname>
    <base>https://az.wikipedia.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Xüsusi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Müzakirə</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">İstifadəçi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">İstifadəçi müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipediya müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaViki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaViki müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Şablon müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Kömək</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kömək müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kateqoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kateqoriya müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Qaralama</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Qaralama müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Tədbir</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Tədbir müzakirəsi</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Əbülfəz Elçibəy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1861</id>
    <revision>
      <id>8965576</id>
      <parentid>8965023</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bozqurd77</username>
        <id>316685</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>8965576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34946" sha1="38m2cr060kr0jkktwzv4gywnvat91rn" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{mənbə azlığı|tarix=mart 2026}}{{ist-ss|Əbülfəz Əliyev|Əbülfət Əliyev}}
{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Abulfaz Elchibey in 2000.jpg
 |şəklin izahı = Elçibəy 2000-ci ildə
 |vəzifə      = [[Azərbaycan prezidentlərinin siyahısı|Azərbaycan Respublikasının&lt;br&gt;2-ci Prezidenti]]
 |bayraq      = Flag of the President of Azerbaijan.svg
 |bayraq2     = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc   = 17 iyun 1992
 |son         = 24 iyun 1993
 |əvvəlki     = [[İsa Qəmbər]] ({{i. e.|müvəqqəti prezident}})
 |sonrakı     = [[Heydər Əliyev]]
 |vəzifə_3    = [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası]]nın sədri
 |bayraq_3    = Emblem of Azerbaijani Popular Front Party.svg
 |bayraq2_3   = Emblem of Azerbaijani Popular Front Party.svg
 |başlanğıc_3 = 1 sentyabr 1995
 |son_3       = 22 avqust 2000
 |əvvəlki_3   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_3   = [[Əli Kərimli]]
 |vəzifə_4    = [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi]]nin sədri
 |bayraq_4    = Emblem of Azerbaijani Popular Front Party.svg
 |bayraq2_4   = Emblem of Azerbaijani Popular Front Party.svg
 |başlanğıc_4 = 16 iyul 1989
 |son_4       = 1 sentyabr 1995
 |əvvəlki_4   = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı_4   = ''Vəzifə ləğv edildi.''
}}

'''Əbülfəz Elçibəy''' (Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev;{{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] dövlət, siyasi və ictimai xadimi, dissident, tərcüməçi, [[Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988–1991)|Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı]]nın lideri, həmçinin daha sonra [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası]]na çevirilən [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi|Azərbaycan Xalq Cəbhəsi təşkilatının]] qurucusu, lideri və ilk sədri (1989–2000) və [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının ikinci Prezidenti]] (1992-1993).&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4934689|title=ЭЛЬЧИБЕ́Й АБУЛЬФАЗ ГАДИРГУЛУ ОГЛЫ|encyclopedia=Большая российская энциклопедия|date=|accessdate=13 iyun 2026|language=ru}}&lt;/ref&gt;

1970-ci illərdən etibarən Azərbaycanda müxalif, [[Türkçülük|türkçü]] və [[Antikommunizm|antikommunist]] kimi tanınmışdı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |date=22 avqust 2000 |title=В Анкаре на 63-м году жизни скончался бывший президент Азербайджана Абульфаз Эльчибей |language=ru |work=1tv.ru |publisher=Первый канал |url=https://www.1tv.ru/news/2000-08-22/299094-v_ankare_na_63_godu_zhizni_skonchalsya_byvshiy_prezident_azerbaydzhana_abulfaz_elchibey |accessdate=13 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[SSRİ]] dağıldıqdan sonra 17 iyun 1992-ci ildə [[Azərbaycanda prezident seçkiləri (1992)|müstəqil Azərbaycanın ilk azad seçkilərində]] etibarlı səslərin 59.4 %-ni toplayan Əbülfəz Əliyev ölkənin demokratik yolla seçilmiş ilk prezidenti oldu.&lt;ref&gt;{{cite web |date= |title=Azərbaycan Respublikasında Seçkilər və Referendumlar: 1992-ci il |url=http://www.cec.gov.az/az/umumi/seckiler-referendumlar/1992.htm |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041221080047/http://www.cec.gov.az/az/umumi/seckiler-referendumlar/1992.htm |archivedate=21 dekabr 2004 |accessdate=13 iyun 2026 |website=cec.gov.az |publisher=Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyası |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite news |author=Douglas Jehl |date=23 avqust 2000 |title=Abulfaz Elchibey, Who Led Free Azerbaijan, Dies at 62 |language=en |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/23/world/abulfaz-elchibey-who-led-free-azerbaijan-dies-at-62.html |accessdate=13 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və karyerası ==
Əbülfəz Elçibəy 24 iyun 1938-ci ildə [[Naxçıvan MSSR]]-in [[Ordubad rayonu]]nun [[Kələki]] kəndində anadan olub. 7 illik Unuskənd məktəbini bitirdikdən sonra Ordubad şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsilini davam etdirib. O, 1957-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət Universiteti]]nin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası şöbəsinə daxil olmuş və burada ərəb dilini öyrənmişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 1962-ci ildə universitetdən məzun olduqdan sonra təyinatla [[SSRİ Hidrolayihə İnstitutu]]nun Bakı şöbəsində tərcüməçi işləmişdir. 

1963-cü ilin yanvarında [[Misir Ərəb Respublikası|Misir Ərəb Respublikasına]] göndərilən Əbülfəz Elçibəy 1964-cü ilin oktyabrına kimi [[Asuan]] bəndinin tikintisində tərcüməçi kimi çalışmış, xarici ezamiyyətdən dönərək 1965-ci ildə ADU-nun aspiranturasına daxil olub və aspirantura təhsilini 1968-ci ildə tamamlamışdır. 1968–1975-ci illərdə ADU-nun &quot;Asiya və Afrika ölkələri tarixi&quot; kafedrasında müəllim və baş müəllim vəzifəsində çalışıb, həmçinin bu dövrdə (1969) &quot;[[Tulunilər dövləti|Tulunilər dövləti (868–905)]]&quot; mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək tarix [[Elmlər namizədi|elmləri namizədi]] alimlik dərəcəsini almışdır.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

1975-ci ilin yanvarında [[Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi|Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi]] onu tələbələr arasında [[millətçi]] və [[Antisovetizm|antisovet]] təbliğatı aparmaq adı ilə həbs edir və 17 iyul 1976-cı ilədək siyasi dustaq olaraq azadlıqdan məhrum edir. Qaradağ daş karxanasında fiziki işlərə cəlb olunlaraq cəza çəkdiyi müddətdə məhbuslar arasında [[türkçülük]] və milli ideyaları təbliğ etməyə davam etmişdir. 17 iyul 1976-cı ildə azadlığa buraxıldıqdan sonra bir müddət işsiz qalmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Məqalə|müəllif=Aydın Mədətoğlu|başlıq=Gerçəkçi bir Türk və Turan sevdalısı: Əbülfəz Elçibəy-80|url=http://www.anl.az/down/meqale/turkustan/2018/iyun/597052.htm|qəzet=Türküstan qəzeti|tarix=2018-06-21|nəşriyyat=ANL|səhifə=8-9|giriş tarixi=2024-05-22|dil=az}}&lt;/ref&gt;

1976-cı ilin dekabrında [[Əlyazmalar İnstitutu|Azərbaycan EA Əlyazmalar İnstitutunda]] kiçik elmi işçi kimi elmi fəaliyyətə başlamışdır. Sonralar böyük elmi işçi, şöbə müdiri, aparıcı elmi işçi, elmi rütbə və vəzifələrə qədər təyin olunmuşdur. (16.07.1992-ci ilədək).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160818132519/http://adam.az/index.php?option=com_sobi2&amp;sobi2Task=sobi2Details&amp;sobi2Id=28&amp;Itemid=53 Əbülfəz Elçibəyin bioqrafiyası/adam.az]&lt;/ref&gt;

== Soykökü ==
[[Fayl:Əbülfəz Elçibəyin soy ağacı.jpg| 300px|thumb|right|Əbülfəz Elçibəyin soy ağacı]]
Seyidlərdən ibarət olan (bu səbəbdən də onların adına &quot;Seyid&quot; və &quot;Mir&quot; dini titulları artırılıb) ata tərəfi [[Cənubi Azərbaycan]]dandır. İlkin ulu babaları kökcə [[Şah İsmayıl Xətai|Şah İsmayıl Səfəvinin]] sələflərindən olan [[Şeyx Sədrəddin Musa|Şeyx Sədrəddin Musanın]] (1305–1392) uruqlarındandır. Bəzi mənbələrdə{{hansı}} Şeyx Sədrəddinə [[Şeyx Xoca Əli]] də deyildiyi bildirilir, bəzi mənbələrdə{{hansı}} isə Şeyx Xoca Əlinin onun oğlu olduğu göstərilir.

Əbülfəz Elçibəyin ulu babası Məşədi Qulu Cənubi Azərbaycandan [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvana]] köç etmişdir. Atası Əliyev Qədirqulu Mərdan oğlu 1896-cı ildə doğulub, 1942-1943-cü illərdə [[İkinci Dünya müharibəsi]] zamanı ön cəbhəyə yola düşmüş və bir daha ondan xəbər alınmayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Информация из документов, уточняющих потери |url=https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61412614 |access-date=2026-06-15 |publisher=ОБД Мемориал |language=ru |quote=}}&lt;/ref&gt; Anası Mehrinisə xanım əslən [[Anadolu türkləri|Anadolu türklərindən]] olub, nəsli qədim bir türk tayfasına mənsub idi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Əbülfəz Elçibəyin özündə olan soyağacında nəslin davamçıları olan 30-dan artıq şəxsin adı sadalanır.

== Elmi fəaliyyəti ==
Əbülfəz Elçibəy klassik və müasir [[ərəb dili]], [[İslam|İslamın]] əsasları, Şərq ölkələrinin tarixi, fəlsəfəsi və mədəniyyəti istiqamətində tədqiqatlar aparıb. Onun 40-dan artıq elmi əsəri nəşr edilib.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bu tədqiqatlar arasında [[BDU]]-nun &quot;Elmi əsərlər&quot;ində, [[Elmlər akademiyası|EA]]-nın &quot;Xəbərlər&quot;ində, &quot;Əlyazmalar xəzinəsində&quot; toplusunda və digər nəşrlərdə işıq üzü görən &quot;[[Əhməd ibn Tulun]] və [[Tulunilər dövləti|Tulunilər dövlətinin]] yaranması&quot; (1967), &quot;[[Abbasilər xilafəti|Abbasilər xilafətinin]] tənəzzülü və parçalanmasına dair&quot; (1968), &quot;9–10-cu əsrlər [[Ərəb ədəbiyyatı|Ərəb]]-[[Misir]] ədəbiyyatı haqqında&quot; (1971), &quot;Tulunilər dövləti və [[Qərmətilər]]&quot; (1971), &quot;9-cu yüzilliyin 2-ci yarısında Misirdə sənətkarlıq və ticarət&quot; (1972), &quot;[[Hənəfilik]] və onun əsas qaydaları&quot; (1986), &quot;[[Əhməd Tantarani Marağayi]] və onun 'Tantaraniyyə' qəsidəsi&quot; (1987) kimi işləri yer alır.

Onun müəllifi olduğu &quot;Tolunoğulları dövləti (868–905)&quot; ([[İstanbul]], 1997) və &quot;[[Bütöv Azərbaycan]] yolunda&quot; (İstanbul, 1998) kitabları da nəşr edilmişdir.

== Siyasi fəaliyyəti ==
Əbülfəz Elçibəy tələbəlik illərindən sovet idarəçiliyinə qarşı fəaliyyət göstərmiş, gizli tələbə dərnəklərinin qurulmasında və müstəqillik ideyalarının yayılmasında iştirak etmişdir. O, həmçinin [[Bütöv Azərbaycan]] ideyasını təbliğ etmişdir. 1975-ci ildə siyasi fəaliyyətinə görə həbs edilən Elçibəy, 1988-ci ildə başlayan [[Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988–1991)|Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatının]] rəhbərlərindən biri olmuşdur. 1989-cu ilin iyulunda [[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi|Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin]] (AXC) təsisçiləri arasında yer almış və ömrünün sonuna qədər təşkilatın sədri vəzifəsini icra etmişdir. 18 oktyabr 1991-ci ildə [[Konstitusiya aktı|Azərbaycanın müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı]] qəbul edilmişdir.

== Prezidentliyi dövrü ==
7 iyun 1992-ci ildə keçirilən [[Azərbaycanda prezident seçkiləri (1992)|seçkilər]] nəticəsində [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] seçilən Əbülfəz Elçibəy ölkənin dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və demokratik təsisatların qurulması istiqamətində fəaliyyət göstərmişdir.  

Onun prezidentliyi dövründə dövlətin əsas prioritetlərindən biri müstəqilliyin tam təmin edilməsi və [[Milli Ordu|milli ordunun]] qurulması olmuşdur. Bu məqsədlə könüllü batalyonlardan nizami orduya keçid prosesi başladılmış, qismən hərbi səfərbərlik və orduya çağırış işləri təşkil edilmişdir. Hərbi əməliyyatlar nəticəsində [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]], [[Goranboy rayonu|Goranboy]] və [[Laçın rayonu]]nun bir sıra kəndləri işğaldan azad edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Rusiya siyasəti ===
&quot;Rusiya əleyhinə&quot; qiymətləndirilən düşüncələrini xarici siyasətdə də əks etdirən Elçibəy ölkəni [[Rusiya|Rusiyanın]] təsir dairəsindən çıxararaq xarici siyasətdə Qərb yönümlü siyasət aparmağa başlamışdı.&lt;ref name=&quot;Svante&quot;&gt;{{Cite book |last=Cornell |first=Svante |url=https://books.google.com/books?id=ff2zOZYaZx0C&amp;q=elchibey+iran&amp;pg=PA324 |title=Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2000 |isbn=9780203988879 |language=en |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt; Bu məqsədlə [[SSRİ]] dövründən qalma [[4-cü ordu (Sovet İttifaqı)|4-cü ordunun]] və [[Zaqafqaziya hərbi dairəsi|Zaqafqaziya hərbi dairəsinin]] digər ünsürlərinin Azərbaycandan çıxarılması ilə ölkəni rus ordusundan tamamilə təmizlədi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 noyabr 2020|title=Rus ordusunu Azərbaycandan çıxaran Elçibəyin dedikləri: “Yeltsinə dedim ki…”|url=https://abzas.info/az/2020/11/rus-ordusunu-az%C9%99rbaycandan-cixaran-elcib%C9%99yin-dedikl%C9%99ri-yeltsin%C9%99-dedim-ki/|accessdate=15 iyun 2026|publisher=Abzas.info|language=azərbaycan dili}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan hakimiyyəti Rusiyanı [[Qarabağ münaqişəsi|Qarabağ münaqişəsində]] [[Ermənistan|Ermənistanı]] dəstəkləməkdə günahlandırdı və keçmiş SSRİ ölkələrini birləşdirən [[Müstəqil Dövlətlər Birliyi|Müstəqil Dövlətlər Birliyinə]] qoşulmaqdan imtina etdi. Azərbaycanın [[Türkiyə]] və Qərblə yaxınlaşma siyasəti Moskvanın mənfi reaksiyasına səbəb oldu. Bu, o vaxtkı [[Rusiya Prezidenti|Rusiya prezidenti]] [[Boris Yeltsin]] ilə yeni seçilmiş Əbülfəz Elçibəy arasında münasibətləri daha da gərginləşdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Arif Yunus2&quot;&gt;{{Cite book |author=Yunusov |first=Arif |url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_418.pdf |title=Азербайджан в начале ХХI века: конфликты и потенциальные угрозы |publisher=Adiloğlu |year=2007 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=39 |pages=245 |language=ru |author-link=Arif Yunus |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124101809/http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_418.pdf |archive-date=2021-11-24}}&lt;/ref&gt; Rusiya rəhbərliyini lağa qoymaqdan çəkinməyən Elçibəy bütün Rusiya dövlət xadimləri arasında demokratiyaya ən böyük xidmətin [[Mixail Qorbaçov|Mixail Qorbaçova]] deyil, [[Tatarıstan Prezidenti|Tatarıstan prezidenti]] [[Mintimer Şaymiyev|Mintimer Şaymiyevə]] məxsus olduğunu bildirmiş, [[Tatarıstan|Tatarıstanın]] yeni konstitusiyanı qəbul etməsi ilə əlaqədar olaraq təbrik teleqrafı göndərmiş və öz fikrincə orada müstəmləkə zülmündən, &quot;qəhrəman [[Tatarlar|tatar xalqından]]&quot; və həmçinin 20-ci əsrin sonunun türk dünyasının oyanışı və dirçəlişi ilə əlamətdar olduğu fikrindən bəhs etmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=D. Furman |year=1993 |title=Возвращение в третий мир. Грустная история про азербайджанскую демократию |journal=Свободная мысль |language=ru |issue=11 |pages=25}}&lt;/ref&gt; 12 sentyabr 1992-ci ildə prezident [[Moskva|Moskvaya]] səfər etdi və səfər zamanı &quot;''Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya arasında Dostluq, Əməkdaşlıq və Qarşılıqlı Təhlükəsizlik Müqaviləsi''&quot; imzalandı. [[SSRİ]]-də təhsil aldığı üçün [[Rus dili|rus dilində]] səlis danışmasına baxmayaraq, rus xadimləri ilə danışarkən nümayişkaranə şəkildə tərcüməçidən istifadə etməsi ilə tanınırdı.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Furman |first=Dmitri |url=https://dmitriyfurman.ru/wp-content/uploads/2012/03/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F.pdf |title=Азербайджанская революция |last2=Abbasov |first2=Əli |publisher=Açıq Cəmiyyət İnstitutu |year=2001 |location=[[Moskva]] |language=ru |access-date=2026-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217000000*/https://dmitriyfurman.ru/wp-content/uploads/2012/03/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F.pdf |archive-date=2021-12-17}}&lt;/ref&gt; Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyəti dövründə [[Hikmət Hacızadə]] Azərbaycanın Rusiyadakı ilk səfiri təyin edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-03-15 |title=Generation Facebook in Baku - Adnan, Emin and the Future of Dissent in Azerbaijan |url=https://www.esiweb.org/publications/generation-facebook-baku-adnan-emin-and-future-dissent-azerbaijan |access-date=2026-06-14 |publisher=[[Avropa Sabitlik Təşəbbüsü|European Stability Initiative (ESI)]] |language=en}}&lt;/ref&gt; 

=== Türkiyə ===
Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyin tərəfdarı olan Elçibəy 1992-ci ilin noyabrında paytaxt[[Ankara|Ankaraya]] səfər zamanı [[Anıtqəbir|Anıtqəbirdə]] [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Atatürkün]] məzarını ziyarət etmiş və xatirə dəftərinə bu sözləri yazmışdır: &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ebulfez Elçibey Anıtkabir'de |url=https://www.dailymotion.com/video/x3nai71 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210903125635/https://www.dailymotion.com/video/x3nai71 |archive-date=2021-09-03 |access-date=2026-06-15 |website=Dailymotion |publisher= |language=tr |type=Video}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rəhimov |first=Ruslan |last2=Əsgərli |first2=Aynur |date=2020-06-24 |title=Абульфаз Эльчибей: 82 года борцу за свободу Азербайджана |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0%D0%B7-%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D1%87%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%B9-82-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%86%D1%83-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%83-%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0/1888102 |access-date=2026-06-15 |publisher=[[Anadolu Agentliyi]] |language=ru}}&lt;/ref&gt;  
{{sitat|Ey böyük türkün böyük komandiri! Səni ziyarət etməkdən özüm və millətim adından şərəf duyuram, sənin əsgərin Elçibəy. }}

O, həmçinin [[turançılıq]] baxışlarına sahib olmasına görə Türkiyə [[Milliyətçi Hərəkat Partiyası|Milliyətçi Hərəkat Partiyasının]] lideri polkovnik [[Alparslan Türkeş]] tərəfindən dəstəklənirdi. 
===İqtisadi islahatlar===

Əbülfəz Elçibəyin prezidentliyi dövründə, bir il ərzində [[Dövlət Ləl-Cəvahirat Fondu|Dövlət Ləl-Cəvahirat Fonduna]] 1,5 ton qızıl və digər qiymətli metallar toplanmışdır. 1993-cü il iyunun 1-nə qədər [[Milli Bank (Azərbaycan)|Milli Bankda]] valyuta ehtiyatı 1992-ci ilin uyğun dövrünə nisbətən 100 dəfədən çox artaraq 156 milyon dollara çatmışdır. Dövlət büdcəsinin kəsiri 5 faizdən artıq olmamışdır. [[Azərbaycan manatı|Azərbaycanın milli valyutası — manat]] dövriyyəyə buraxılmış və rubldan manata keçidin əsası qoyulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 iyul 1992 |title=Azərbaycan Respublikası milli valyutasının dövriyyəyə buraxılması haqqında
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/7500 |accessdate=25 may 2026 |publisher=E-qanun.az |language=azərbaycan dili}}&lt;/ref&gt;

İqtisadi siyasət iki əsas məqsədə: köhnə təsərrüfatı dağılmaqdan qorumağa və liberal bazar iqtisadiyyatını formalaşdırmağa yönəlmişdi. Bu məqsədlə Dövlət Əmlak Komitəsi, Dövlət Antiinhisar Siyasəti və Sahibkarlığa Yardım Komitəsi, [[İqtisadiyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|İqtisadiyyat Nazirliyi]] və Torpaq Komitəsi yaradılmışdır. 

İslahatları tənzimləmək üçün ''dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi, banklar və bank fəaliyyəti, mülkiyyət, xarici investisiyaların qorunması, icarə, torpaq vergisi və aksizlər haqqında qanunlar'' qəbul edilmişdir. 

Həmçinin iqtisadiyyatın liberallaşdırılması və xarici kapitalın cəlb edilməsi üçün [[Amoco|AMOKO]], [[BP]], Yunokal, [[Statoyl]] və [[Pennzoyl]] kimi dünya şirkətləri ilə neft sənayesinə 10 milyard dollara yaxın sərmayə qoyulmasını nəzərdə tutan müqavilələr və neftin [[Aralıq dənizi|Aralıq dənizinə]] daşınması haqqında ilkin sənəd hazırlanmışdır. Ticarətin liberallaşdırılması, dövlət ticarət müəssisələrinin kommersiyalaşdırılması və xırda sahibkarlığın inkişafı haqqında prezident fərmanları verilmişdir. Bu dövrdə minlərlə xüsusi müəssisə, onlarca müstəqil bank fəaliyyətə başlamış, kəndlərdə 17 mindən artıq sərbəst icarə kollektivi yaradılmış, taksilərin və yaşayış evlərinin özəlləşdirilməsinə başlanılmışdır.

===Hüquqi islahatlar və münasibətlər===

Siyasi partiyalar, ictimai təşkilatlar və kütləvi informasiya vasitələri haqqında qanunlar qəbul edilmiş, bu əsasda 30-a qədər siyasi partiya və 500-dən çox mətbuat orqanı qeydiyyata alınmışdır. Məhkəmələrin statusu haqqında qanun qəbul edilmiş, İslah-Əmək sistemi [[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Daxili İşlər Nazirliyinin]] tabeliyindən çıxarılaraq [[Ədliyyə Nazirliyi (Azərbaycan)|Ədliyyə Nazirliyinin]] tabeliyinə verilmişdir. Seçkilər haqqında hazırlanmış və parlament seçkilərinin çoxpartiyalılıq əsasında keçirilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsi isə qəbul olunmamışdır. Milli münasibətlər sahəsində milli azlıqlar, azsaylı xalqlar və etnik qruplar haqqında fərman verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |date=16 sentyabr 1992 |title=Azərbaycan Respublikasında yaşayan milli azlıq, azsaylı xalq və etnik qrupların hüquq və azadlıqlarının qorunması, dil və mədəniyyətinin inkişafı üçün dövlət yardımı haqqında
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/7762 |archive-url= |archive-date= |access-date=25 may 2026 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; Bu sənəd əsasında Bakıda 30-a qədər milli mədəniyyət mərkəzi normal iş şəraiti ilə təmin edilmiş, azsaylı xalqların çıxardığı 4 qəzetə maliyyə yardımı ayrılmış və onlara media resurslarından istifadə imkanı yaradılmışdır.

===Elm, təhsil və mədəniyyət islahatları===

Təhsil haqqında qanuna əsasən özəl müəssisələrin açılmasına icazə verilmişdir. Ali və orta ixtisas təhsili məktəblərinə qəbulun ''test üsulu'' ilə keçirilməsinə başlanılmışdır. Bir il ərzində humanitar fənlər üzrə 7 yeni proqram və 90-a yaxın adda yeni dərslik hazırlanmışdır. Dərsliklərin nəşri üçün 110 milyon manatlıq yardımla &quot;Öyrətmən&quot; nəşriyyatı yaradılmışdır. Eyni zamanda [[Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası|latın qrafikalı əlifbaya]] keçid gerçəkləşdirilmiş və dövlət idarələrində ondan intensiv istifadəyə başlanılmışdır.

===Beynəlxalq əlaqələr və müqavilələr===

Azərbaycan [[BMT]], [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|ATƏT (ATƏM)]], [[İslam Konfransı Təşkilatı]] və [[İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı|İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatında]] bərabərhüquqlu dövlət kimi təmsil olunmağa başlamış, BMT-nin Bakı nümayəndəliyi açılmışdır. [[Rusiya]], [[Türkiyə]], [[İran]], [[Ukrayna]], [[Gürcüstan]], [[Moldova]], [[Qazaxıstan]] və [[Türkmənistan|Türkmənistanla]] əməkdaşlıq sazişləri imzalanmış, [[Belçika]], [[ABŞ]], [[Almaniya]], [[İsrail]], [[Misir]], [[Pakistan]] və [[İngiltərə]] və digərləri ilə əlaqələrə zəmin yaradılmışdır.

Prezident Əbülfəz Elçibəy bir sıra xarici səfərlər zamanı 1992-ci ilin iyununda [[Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı|Qara Dəniz İqtisasi Əməkdaşlıq Sazişi]] və &quot;Bosfor bəyanatı&quot;nı, iyulunda isə [[Helsinki aktı|Helsinki Müşavirəsinin Yekun aktını]] və &quot;Avropada adi silahların məhdudlaşdırılması haqqında müqavilə&quot;ni imzalamışdır.  

7 və 8 sentyabr 1992-ci ildə [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniyanın]] keçmiş [[Birləşmiş Krallığın baş naziri|baş naziri]] [[Marqaret Tetçer]] Elçibəyin qonağı olaraq qeyri-rəsmi səfərlə [[Bakı|Bakıya]] gəldi. Səfəri zamanı o, Azərbaycan, BP və Statoil arasında Çıraq neft yatağında kəşfiyyat işləri ilə bağlı müqavilənin imzalanma mərasiminə nəzarət etdi. Bu baxımdan, Elçibəyin Tetçeri dəvət etməkdə məqsədlərindən biri də Azərbaycanda biznes qurmaq istəyən xarici sahibkarları cəlb etmək idi. [[Gülüstan sarayı (Bakı)|Gülüstan Sarayında]] keçirilən qəbul zamanı o, Tetçeri Azərbaycanın müstəqillik qazanmasında rol oynayan biri kimi təsvir edərək, &quot;əkdiyi ağacın bəhrəsini görə bilir&quot; demişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |last2= |first2= |date=1998 |title=The Great Oil Game: High Stakes in the Caspian |language=en |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/europe/caspian100498c.htm |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2012-09-13 |title=Thatcher in Baku: How BP broke into Azerbaijan |url=https://platformlondon.org/2012/09/13/thatcher-in-baku-how-bp-broke-into-azerbaijan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013120051/https://platformlondon.org/2012/09/13/thatcher-in-baku-how-bp-broke-into-azerbaijan/ |archive-date=2020-10-13 |access-date=2026-06-15 |publisher=Platform London |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-11-01 |title=Baroness Thatcher in Baku |url=http://www.visions.az/en/news/449/1eb65f4b/ |access-date=2026-06-15 |publisher=[[Visions of Azerbaijan]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ölkədə Filza Həmidullin, [[Yeqor Qaydar]], Andrey Sangeli, [[Yuri Lujkov]] və Həmid əl-Cabidi və kimi rəsmi şəxslər qəbul edilmişdir.

Elçibəyin bir illik hakimiyyəti dövründə [[Milli Məclis (Azərbaycan)|Milli Məclisdə]] 118 qanun və 160 qərar qəbul edilmişdir.

== Prezidentlikdən sonrakı fəaliyyəti ==
Azərbaycanda baş vermiş hərbi qiyam və vətəndaş müharibəsi təhlükəsi ilə əlaqədar prezident Əbülfəz Elçibəy 1993-cü ilin iyununda doğma [[Kələki|Kələki kəndinə]] getmiş və hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra burada 4 il 4 ay yaşayaraq siyasi mübarizəsini davam etdirmişdir.

Prezidentlik səlahiyyəti bitdikdən bir qədər sonra — 1997-ci ilin 30 oktyabrında Bakıya dönən Əbülfəz Elçibəy, yenidən Azərbaycan müxalifətinin liderinə çevrilmişdir. 1997-ci ildə [[Demokratik Konqres|Demokratik Konqresə]] sədr seçilən [[AXCP]] sədri Əbülfəz Elçibəy, həmin ilin noyabrında Bütöv Azərbaycan Birliyini yaratmış və ona başçılığı öz üzərinə götürmüşdür. [[Marqaret Tetçer|Marqaret Tetçerin]] &quot;Qafqazda ən böyük demokrat&quot; adlandırdığı Ə. Elçibəy, həm də Türk Xalqları Assambleyasının fəxri sədri seçilmişdir (1997).

Əbülfəz Elçibəyin siyasi-nəzəri görüşləri &quot;Bu mənim taleyimdir&quot; (Bakı, 1992), &quot;Deyirdim ki, bu quruluş dağılacaq&quot; (Bakı, 1992), &quot;Demokratiya və azadlıq&quot; (İstanbul, 1992), &quot;Bütöv Azərbaycan yolunda&quot; (İstanbul, 1998), &quot;Əbülfəz Elçibəy: Mən qurtuluşçuyam!&quot; (Bakı, 2002), &quot;Elçi düşüncələri&quot; (Bakı, 2002) kitablarında əksini tapıb.

Əbülfəz Elçibəy [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə|Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin]] ideoloji irsinə əsaslanaraq, onun türkçülük, müsavatçılıq ideyalarını [[Bütöv Azərbaycan]] düşüncəsiylə genişləndirmiş, milli ideologiyanın &quot;Bütövləşmə, Millətləşmə, Dövlətləşmə!&quot; ülküsünü irəli sürmüşdür.

2000-ci ildə Əbülfəz Elçibəyə prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş və həmin ilin 22 avqustunda [[Türkiyə|Türkiyənin]] [[Ankara|Ankara şəhərində]], [[Gülhanə Təhsil və Araşdırma Xəstəxanası|Gülhanə hospitalında]] 62 yaşında vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Vəfatından sonra cənazəsi Bakıya gətirilmiş və [[I Fəxri Xiyaban|I Fəxri Xiyabanda]] dövlət səviyyəli dəfn mərasimində yüz minlərlə insan iştirak etmişdir.

== Müəllifi olduğu kitablar ==
* &quot;Tolunoğulları Devleti&quot;, İstanbul, 1997. Ebülfez Elçibey, ISBN 9754372152
* &quot;Bütöv Azərbaycan yolunda&quot;, İstanbul, 1998; Bakı, 2004 [http://vivo-book.com/blog/Kitab/Elçibəy%20-%20bütöv%20azərbaycan%20yolunda.pdf]
* &quot;Müstəqillik: ikinci cəhd&quot;, Bakı, 2001
* &quot;Siz xalqın sevgisilə haqqa çatacaqsınız&quot;, Bakı, 2001

== Azərbaycanda Elçibəy İnstitutu ==
Azərbaycanda Elçibəy İnstitutu 17 noyabr 2020-ci ildə [[Arif Hacılı]], [[Arzu Səmədbəyli]], [[Əli Kərimli]], [[İsa Qəmbər]], İsmayıl Musa, [[Qiyas Sadıqov]], Oqtay Qasımov və [[Pənah Hüseyn]] tərəfindən təsis edilib. İnstitutun məqsədi [[Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988–1991)|Azərbaycan Milli Azadlıq və Demokratik hərəkatının]] lideri, 1992-ci ildə prezident seçilmiş Əbülfəz Elçibəyin elmi-nəzəri və ideoloji irsini toplamaq, mühafizə etmək, tədqiq və təbliğ etməkdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-11-17 |title=Elçibəy İnstitutu YARADILDI |language=az |newspaper=Modern.az |url=https://modern.az/az/aktual/265493/elcibey-institutu-yaradildi/ |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt;

Elçibəy İnstitutu fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq kitabların və xüsusi buraxılışların nəşri, elm və digər yaradıcılıq sahələri üzrə müsabiqələrin elan edilməsi, mühazirə, seminar, kurs və dinləmələrin təşkili vasitəsilə həyata keçirir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-11-25 |title=Azərbaycanda Elçibəy İnstitutu yaradıldı |language=az |newspaper=Qaynarinfo.az |url=https://qaynarinfo.az/az/azerbaycanda-elcibey-institutu-yaradildi |access-date=2026-06-15}}&lt;/ref&gt; Qurumun fəaliyyətinə ümumi rəhbərlik Məsləhət Şurası tərəfindən icra olunur. İnstitutun direktoru Əbülfəz Elçibəyin yaxın silahdaşlarından olmuş Oqtay Qasımovdur.

== Haqqında yazılan kitablar ==

=== Azərbaycan dilində kitablar ===
* &quot;Əbülfəz Elçibəy: &quot;Bu, mənim taleyimdir&quot;&quot;, Bakı, 1992. Tərtibçilər: [[Becan İbrahimoğlu]], [[Ədalət Tahirzadə]]
* &quot;Deyirdim ki, bu quruluş dağılacaq&quot;, Bakı, 1992. Tərtibçi: Ədalət Tahirzadə
* &quot;Demokratiya və azadlıq&quot;, İstanbul, 1992.
* &quot;Azərbaycan türklərinin azadlıq elçisi Əbülfəz Əli Elçibəy&quot;, İstanbul, 1992. [[Kamil Vəli Nərimanoğlu]]
* &quot;Elçibəy və Azərbaycan&quot;, İstanbul, 1994, [[Akın Səmədoğlu]].
* &quot;Əbülfəz Elçibəy. Tarixdən gələcəyə&quot;, İstanbul, 1995, [[Fazil Qəzənfəroğlu]].
* &quot;Elçi Bəy&quot;, Bakı, 1999, Ədalət Tahirzadə.
* &quot;Elçibəy ilə birlikdə otuz il&quot;, İstanbul, 1999, Oqtay Məmmədov.
* &quot;Savalanda görüşənədək, Bəy!&quot; Bakı, 2000. Tərtibçi: Ədalət Tahirzadə
* &quot;Elçibəylə 13 saat üz-üzə&quot;, Bakı, 1999; İstanbul, 2001. Ədalət Tahirzadə
* &quot;Prezident Elçibəy&quot;, Bakı, 2001. Ədalət Tahirzadə
* &quot;Əbülfəz Elçibəy: Mən qurtuluşçuyam!&quot;, Bakı, 2002. Tərtibçi: Ədalət Tahirzadə
* &quot;Elçi düşüncələri&quot;, Bakı, 2002. Tərtibçilər: Ədalət Tahirzadə, [[Mircəlal Yusifli]]
* &quot;Qurtuluş və bütövlük yolu&quot; (Elçibəylə 6 söhbət). Bakı, 2003. Ədalət Tahirzadə
* &quot;Elçi Bəy&quot; Bakı, &quot;Nurlar&quot;NPM, 2005, səh.64, 500 nüs. [[Bayram Təbrizli-Marağalı]]
* &quot;Elçi Bəy haqqında&quot; Bakı, &quot;Şirvannəşr&quot;, 2008. [[Mehriban Vəzir]]
* &quot;Qardaşım Elçibəy haqqında xatirələrim&quot;, Bakı 2012, Murad Əliyev
* &quot;Elçibəy belə deyirdi&quot;, 2018
* &quot;Elçibəyin sirri&quot;. Bakı, 2023, 260 səh, [[Kəramət Böyükçöl]]&lt;ref name=&quot;ES&quot;&gt;{{Cite web |url=https://kulis.az/xeber/senet/keramet-boyukcolun-sirri-nededir-musahibe-47780 |title=Kəramət Böyükçölün sirri nədədir? - Müsahibə |access-date=8 sentyabr 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908141815/https://kulis.az/xeber/senet/keramet-boyukcolun-sirri-nededir-musahibe-47780 |archive-date=8 sentyabr 2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Türk dilində kitablar ===
* &quot;Elçibey'le 13 Saat&quot;, Turan Yayıncılık, Adalet Tahirzade, 2001, ISBN 9757893307.
* &quot;Elçibey Dönemi Azerbaycan Dış Politikası (Haziran 1992-Haziran 1993) Bir Bağımsızlık Mücadelesinin Diplomatik Öyküsü&quot;, Asam, Nazim Cafersoy, 2001, ISBN 9756769254.
* &quot;Elçibey&quot;, Ötüken Neşriyat, Uğur Güler, 2006, ISBN 975437547X.
* &quot;Elçibey'in Düşünceleri ve Kanun Devleti&quot;, Berikan Yayınevi, Şeyda Kemaloğlu-Muhammet Kemaloğlu, 2007, ISBN 9752671911.
* &quot;Elçibey Azerbaycan'ın Unutulmaz Lideri&quot;, Türk Edebiyatı Vakfı, Yavuz Bülent Bakiler, 2009, ISBN 9756186428.

== Həmçinin bax ==
{{Vikilər
| commons     = Category:Abulfaz Elchibey
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = 
| s           = 
| q           = Əbülfəz Elçibəy
| n           = 
| m           = 
}}
* [[Elçibəyçilik]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.adam.az/az.php?subaction=showfull&amp;id=1210344767&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=2,29,43&amp;category=2 Əbülfəz Elçibəyin bioqrafiyası] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305064512/http://www.adam.az/az.php?subaction=showfull&amp;id=1210344767&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=2,29,43&amp;category=2 |date=2016-03-05 }}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/182183/Abulfaz-Elchibey Abulfaz Elchibey — britannica.com]
* {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=K0GrICZ2YBY|title=Elçibəyin ORT-yə ŞOK MÜSAHİBƏSİ (1992)|author=Zahir Ezemet|date=1992/2013-08-17|work=|publisher=youtube.com/ORT|accessdate=2014-09-28|language=az}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=hpCgSg6Kxvw Ölümündən 24 saat əvvəl — Əbülfəz Elçibəy]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ddwYt-G5ZaM&amp;t=64s Təmiz söhbət — Əbülfəz Elçibəy]
* [https://www.youtube.com/watch?v=vX_5aJMhOSQ Əbülfəz Elçibəyin and içmə mərasimi]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ipDGVwPzZr4 Əbülfəz Elçibəyin Kələkidən Bakıya qayıdışı]
* [http://news.lent.az/news/129218 Əbülfəz Elçibəy: Böyük ömrün anları…] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190421032554/http://news.lent.az/news/129218 |date=2019-04-21 }}
* [http://hafta.az/index2.php?m=yazi&amp;id=125051#prettyPhoto Əbülfəz Elçibəy haqqında indiyə kimi bilmədiyimiz faktlar MÜSAHİBƏ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140702052306/http://hafta.az/index2.php?m=yazi&amp;id=125051#prettyPhoto |date=2014-07-02 }}
* [http://modern.az/az/news/6935/#gsc.tab=0 Mərhum Prezident Elçibəy FOTOLARDA]
{{Azərbaycan prezidentləri}}
{{Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkilərində prezidentliyə namizədlər}}
{{AXCP sədrləri}}
{{Qarabağ münaqişəsi}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan prezidentləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasətçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dissidentləri]]
[[Kateqoriya:Türkçülər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan prezidentliyinə namizədlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı məhbuslar və məhkumlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasi partiyalarının sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cəbhəsi İdarə Heyətinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ dissidentləri]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:Erməni soyqırımının inkarçıları]]</text>
      <sha1>38m2cr060kr0jkktwzv4gywnvat91rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15 aprel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1964</id>
    <revision>
      <id>8966257</id>
      <parentid>8068645</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1901–cari */</comment>
      <origin>8966257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5580" sha1="b4loopx7246y7za1n461q00n6qxdrsz" xml:space="preserve">{{Təqvim günü}}

== Əhəmiyyətli hadisələr ==
=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
{{Boş bölmə}}

=== 1901–cari ===
* [[1989]] — [[Hu Yaobanq]]ın ölümündən sonra, [[Çin]]də [[Tyananmen meydanı etirazları (1989)|Tyananmen meydanı etirazları]] başlayıb.&lt;ref name=&quot;yaobang&quot;&gt;{{cite web
 | title        = On this day in history - April 15
 | url          = https://www.timeanddate.com/on-this-day/april/15
 | website      = www.timeanddate.com
 | publisher    = www.timeanddate.com
 | accessdate   = 26 aprel 2022
 | archive-date = 2022-05-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220529212939/https://www.timeanddate.com/on-this-day/april/15
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
* [[2019]] — [[Fransa]]dakı [[Paris Notr-Dam kilsəsi]] [[Paris Notr-Dam kilsəsində yanğın (2019)|güclü yanğın]] nəticəsində ciddi ziyan görüb.&lt;ref&gt;{{cite news
 | url          = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-47941794
 | title        = Notre-Dame: Massive fire ravages Paris cathedral
 | work         = BBC News
 | date         = 16 April 2019
 | access-date  = 16 April 2019
 | archive-date = 15 April 2019
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190415180005/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-47941794
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
* [[2026]] — [[Kahramanmaraş məktəb hücumu]]

=== Azərbaycana aid hadisələr ===
* [[1989]] — [[Mingəçevir trolleybusu]] təsis edilib.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = Bozdağın qoynundakı Mingəçevir trolleybusu
 | url          = https://big.az/36129-bozdagin-qoynundaki-mingecevir-trolleybusu-fotolent.html
 | website      = big.az
 | accessdate   = 2 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-01-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220102081946/https://big.az/36129-bozdagin-qoynundaki-mingecevir-trolleybusu-fotolent.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
* [[1992]] — [[Azərbaycan]] və [[Fələstin]] arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = Azərbaycan Respublikası ilə Fələstin Dövləti arasında ikitərəfli münasibətlər
 | url          = https://mfa.gov.az/az/category/asiya-ve-okeaniya/felestin
 | website      = mfa.gov.az
 | accessdate   = 7 dekabr 2021
 | archive-date = 2022-07-27
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220727021657/https://mfa.gov.az/az/category/asiya-ve-okeaniya/felestin
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
* [[2016]] — [[Bakı]]da [[Gənclik Mall]] ticarət mərkəzinin açılışı olub.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = Gənclik Mall qonaqları qarşılayır! (FOTO)
 | url          = https://az.trend.az/azerbaijan/society/2520228.html
 | website      = trend.az
 | publisher    = trend.az
 | accessdate   = 24 iyun 2022
 | archive-date = 2022-03-25
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220325093201/https://az.trend.az/azerbaijan/society/2520228.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Doğumlar ==
=== 1600-cü ildən əvvəl ===
[[Fayl:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|thumb|[[Leonardo da Vinçi]]]]

* [[1367]] — [[IV Henri (İngiltərə kralı)|IV Henri]], İngiltərə kralı
* [[1452]] — [[Leonardo da Vinçi]], İtaliya boyakarı və ixtiraçısı
* [[1469]] — [[Nanak Dev]], Sikx qurusu
* [[1548]] — [[Antonio Kataldi]], İtaliya riyaziyyatçısı
* [[1563]] — [[Arcan Dev]], Sikx qurusu

=== 1601–1900 ===
* [[1642]] — [[II Süleyman]], Osmanlı sultanı
* [[1684]] — [[I Yekaterina]], Rusiya imperatriçası
* [[1707]] — [[Leonard Eyler]], İsveçrə riyaziyyatçısı
* [[1797]] — [[Adolf Tyer]], Fransa prezidenti
* [[1800]] — [[Ceyms Klark Ross]], Böyük Britaniya zabiti
* [[1896]] — [[Nikolay Semyonov]], Rusiya fiziki və kimyaçısı

=== 1901–cari ===
* [[1904]] — [[Arşil Qorki]], ABŞ və Ermənistan boyakarı
* [[1905]] — [[Sadıq Dadaşov]], Azərbaycan memarı
* [[1908]] — [[Lita Qrey]], ABŞ aktrisası
* [[1912]] — [[Kim İr Sen]], Şimali Koreya Ali Lideri
* [[1930]] — [[Şayxi Arsanukayev]], Çeçenistan yazıçısı
* [[1949]] — [[Alla Puqaçova]], Rusiya müğənnisi
* [[1990]] — [[Emma Uotson]], İngiltərə aktrisası
* [[1997]] — [[Meysi Vilyams]], Böyük Britaniya aktrisası
* [[2002]] — [[Toğrul Feyzizadə]], Azərbaycan əsgəri

== Ölümlər ==
=== 1600-cü ildən əvvəl ===
* [[1558]] — [[Xürrəm Sultan]], Hasəki sultan

=== 1601–1900 ===
* [[1622]] — [[Leandro Bassano]], İtaliya boyakarı
* [[1764]] — [[Madam de Pompadur]], Fransa freylinası
* [[1865]] — [[Avraam Linkoln]], ABŞ prezidenti

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Telman Adıgözəlov.jpg|thumb|[[Telman Adıgözəlov]]]]

* [[1912]] 
** [[Edvard Smit]], Böyük Britaniya kapitanı
** [[Henri Vayld]], Böyük Britaniya dəniz zabiti
** [[Yakob Astor]], ABŞ biznes maqnatı
* [[1980]] — [[Jan Pol Sartr]], Fransa filosofu
* [[1985]] — [[Zərifə Əliyeva]], Azərbaycan oftalmoloqu
* [[1990]] — [[Qreta Qarbo]], ABŞ və İsveç aktrisası
* [[1995]] — [[Yıldız Moran]], Türkiyə fotoqrafı
* [[1998]] — [[Pol Pot]], Kamboca siyasi xadimi
* [[2009]] — [[Vəli Qədimov]], Azərbaycan klarnet ifaçısı
* [[2010]] — [[Telman Adıgözəlov]], Azərbaycan aktyoru
* [[2022]] — [[Yunis Munyos]], Portuqaliya aktrisası

== Bayramlar və xüsusi günlər ==

* Ekoloji Bilik Günü
* Ümumdünya Mədəniyyət Günü
* {{bayraq|Şimali Koreya}} [[Şimali Koreya]] — Günəş Günü

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

{{Aylar}}

[[Kateqoriya:İlin günləri|*0415]]
[[Kateqoriya:Aprel]]</text>
      <sha1>b4loopx7246y7za1n461q00n6qxdrsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>18 yanvar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1995</id>
    <revision>
      <id>8966034</id>
      <parentid>8364923</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35144-61</username>
        <id>347931</id>
      </contributor>
      <comment>/* Azərbaycana aid hadisələr */</comment>
      <origin>8966034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="17zpz62i6j97vh2kcv74537uyt1wv6g" xml:space="preserve">{{Təqvim günü}}

== Əhəmiyyətli hadisələr ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
{{Boş bölmə}}

=== 1901–cari ===
* 1919 — [[Birinci Dünya müharibəsi]]: Fransanın [[Versal (şəhər)|Versal]] şəhərində [[Paris Sülh Konfransı]] başlamışdır.&lt;ref name=&quot;warsaw&quot;/&gt;
* 1943 — [[Varşava gettosu üsyanı]]: [[Varşava gettosu]]nda yəhudilərin ilk üsyanı.&lt;ref name=&quot;warsaw&quot;&gt;{{cite web
 | title        = Time and date
 | url          = https://www.timeanddate.com/on-this-day/january/18
 | website      = www.timeanddate.com
 | accessdate   = 14 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-09-03
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220903225405/https://www.timeanddate.com/on-this-day/january/18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycana aid hadisələr ===
* 2022 — Bakıda [[Zeynalabdin Tağıyev]]in [[Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli (Bakı)|heykəli]]nin açılışı olmuşdur.
* &lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = İlham Əliyev: “Sovet hakimiyyəti Zeynalabdin Tağıyevi bütün imkanlardan məhrum etmişdi” - VİDEO
 | url          = https://oxu.az/politics/565141
 | website      = oxu.az
 | accessdate   = 18 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-05-12
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220512205533/https://oxu.az/politics/565141
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Doğumlar ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
* 1869 — [[Şarl Lui Monteskyö]], Fransa vəkili və filosofu
* 1872 — [[İvan Bubnov]], Rusiya mühəndisi
* 1876 — [[Məşədi Əzizbəyov]], Azərbaycan inqilabçısı və dövlət xadimi

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Eldar Quliyev 2018-ci ildə.jpg|thumb|[[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]]]]

* 1904 — [[Keri Qrant]], ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru
* 1925 — [[Jil Delöz]], Fransa filosofu
* 1933 — [[Rey Dolbi]], ABŞ mühəndisi
* 1937 
** [[Con Hyum]], Şimali İrlandiya siyasətçisi
** [[Yukio Endo]], Yaponiya gimnastı
* 1940 — [[Səadət Abdullayeva]], Azərbaycan musiqişünası
* 1947
** [[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]], Azərbaycan kinorejissoru
** [[Takeşi Kitano]], Yaponiya kinorejissoru və aktyoru
* 1955 — [[Kevin Kostner]], ABŞ aktyoru
* 1966 — [[Aleksandr Xalifman]], Rusiya şahmatçısı
* 1971 — [[Pep Qvardiola]], İspaniya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1984 — [[Makoto Hasebe]], Yaponiya futbolçusu
* 1987 — [[Janar Duqalova]], Qazaxıstan müğənnisi
* 1988 — [[Angelik Kerber]], Almaniya tennisçisi
* 2010 -- Cəfərova Ləman, Azərbaycanın ən görkəmli şəxsiyyətlərindən biri

== Ölümlər ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
* 1213 — [[Böyük Tamara]], Gürcüstan kraliçası
* 1367 — [[I Pedro]], Portuqaliya kralı

=== 1601–1900 ===
* 1862 — [[Con Tayler]], ABŞ prezidenti
* 1870 — [[Samuel Beyli]], İngiltərə filosofu

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Kipling nd.jpg|thumb|[[Redyard Kiplinq]]]]

* 1906 — [[İvan Babuşkin]], Rusiya inqilabçısı
* 1936 — [[Redyard Kiplinq]], İngiltərə yazıçısı
* 1956 — [[Məqbulə Atadan]], Türkiyə yazıçısı
* 1982 — [[Xuan Syanfan]], Çin tarixçisi
* 1983 — [[Seyfəddin Dağlı]], Azərbaycan yazıçısı
* 1992 — [[Malik Əsədov]], Azərbaycan əsgəri, [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]]
* 2002 — [[Cövdət Hacıyev]], Azərbaycan bəstəkarı
* 2010
* 2014 — [[Komla Dumor]], Qana jurnalisti
* 2016 — [[Emil İsrafilbəyov]], Azərbaycan boksçusu
* 2017
** [[İon Besoiu]], Rumıniya aktyoru
** [[Piter Abrahams]], Cənubi Afrika Respublikası yazıçısı
* 2020 — [[Kazım Ayvaz]], Türkiyə güləşçisi
*

== Bayramlar və xüsusi günlər ==
{{Boş bölmə}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Category:18 January}}

{{Aylar}}

[[Kateqoriya:İlin günləri|*0118]]
[[Kateqoriya:Yanvar]]
[[Kateqoriya:18 yanvar|*]]</text>
      <sha1>17zpz62i6j97vh2kcv74537uyt1wv6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966052</id>
      <parentid>8966034</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35144-61|~2026-35144-61]] ([[User talk:~2026-35144-61|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarıldı)</comment>
      <origin>8966052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3851" sha1="cdnfy6x21860covq6odvzliyduhzfjl" xml:space="preserve">{{Təqvim günü}}

== Əhəmiyyətli hadisələr ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
{{Boş bölmə}}

=== 1901–cari ===
* 1919 — [[Birinci Dünya müharibəsi]]: Fransanın [[Versal (şəhər)|Versal]] şəhərində [[Paris Sülh Konfransı]] başlamışdır.&lt;ref name=&quot;warsaw&quot;/&gt;
* 1943 — [[Varşava gettosu üsyanı]]: [[Varşava gettosu]]nda yəhudilərin ilk üsyanı.&lt;ref name=&quot;warsaw&quot;&gt;{{cite web
 | title        = Time and date
 | url          = https://www.timeanddate.com/on-this-day/january/18
 | website      = www.timeanddate.com
 | accessdate   = 14 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-09-03
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220903225405/https://www.timeanddate.com/on-this-day/january/18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycana aid hadisələr ===
* 2022 — Bakıda [[Zeynalabdin Tağıyev]]in [[Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli (Bakı)|heykəli]]nin açılışı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = İlham Əliyev: “Sovet hakimiyyəti Zeynalabdin Tağıyevi bütün imkanlardan məhrum etmişdi” - VİDEO
 | url          = https://oxu.az/politics/565141
 | website      = oxu.az
 | accessdate   = 18 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-05-12
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220512205533/https://oxu.az/politics/565141
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Doğumlar ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
* 1869 — [[Şarl Lui Monteskyö]], Fransa vəkili və filosofu
* 1872 — [[İvan Bubnov]], Rusiya mühəndisi
* 1876 — [[Məşədi Əzizbəyov]], Azərbaycan inqilabçısı və dövlət xadimi

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Eldar Quliyev 2018-ci ildə.jpg|thumb|[[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]]]]

* 1904 — [[Keri Qrant]], ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru
* 1925 — [[Jil Delöz]], Fransa filosofu
* 1933 — [[Rey Dolbi]], ABŞ mühəndisi
* 1937 
** [[Con Hyum]], Şimali İrlandiya siyasətçisi
** [[Yukio Endo]], Yaponiya gimnastı
* 1940 — [[Səadət Abdullayeva]], Azərbaycan musiqişünası
* 1947
** [[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]], Azərbaycan kinorejissoru
** [[Takeşi Kitano]], Yaponiya kinorejissoru və aktyoru
* 1955 — [[Kevin Kostner]], ABŞ aktyoru
* 1966 — [[Aleksandr Xalifman]], Rusiya şahmatçısı
* 1971 — [[Pep Qvardiola]], İspaniya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1984 — [[Makoto Hasebe]], Yaponiya futbolçusu
* 1987 — [[Janar Duqalova]], Qazaxıstan müğənnisi
* 1988 — [[Angelik Kerber]], Almaniya tennisçisi

== Ölümlər ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
* 1213 — [[Böyük Tamara]], Gürcüstan kraliçası
* 1367 — [[I Pedro]], Portuqaliya kralı

=== 1601–1900 ===
* 1862 — [[Con Tayler]], ABŞ prezidenti
* 1870 — [[Samuel Beyli]], İngiltərə filosofu

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Kipling nd.jpg|thumb|[[Redyard Kiplinq]]]]

* 1906 — [[İvan Babuşkin]], Rusiya inqilabçısı
* 1936 — [[Redyard Kiplinq]], İngiltərə yazıçısı
* 1956 — [[Məqbulə Atadan]], Türkiyə yazıçısı
* 1982 — [[Xuan Syanfan]], Çin tarixçisi
* 1983 — [[Seyfəddin Dağlı]], Azərbaycan yazıçısı
* 1992 — [[Malik Əsədov]], Azərbaycan əsgəri, [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]]
* 2002 — [[Cövdət Hacıyev]], Azərbaycan bəstəkarı
* 2014 — [[Komla Dumor]], Qana jurnalisti
* 2016 — [[Emil İsrafilbəyov]], Azərbaycan boksçusu
* 2017
** [[İon Besoiu]], Rumıniya aktyoru
** [[Piter Abrahams]], Cənubi Afrika Respublikası yazıçısı
* 2020 — [[Kazım Ayvaz]], Türkiyə güləşçisi

== Bayramlar və xüsusi günlər ==
{{Boş bölmə}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Category:18 January}}

{{Aylar}}

[[Kateqoriya:İlin günləri|*0118]]
[[Kateqoriya:Yanvar]]
[[Kateqoriya:18 yanvar|*]]</text>
      <sha1>cdnfy6x21860covq6odvzliyduhzfjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966340</id>
      <parentid>8966052</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35144-61</username>
        <id>347931</id>
      </contributor>
      <comment>1991 və cari olan hissədə olan anlaşılmazlıq</comment>
      <origin>8966340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="1myxwjwohys1sg6d9jeu7qkgjcxwtka" xml:space="preserve">{{Təqvim günü}}

== Əhəmiyyətli hadisələr ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
{{Boş bölmə}}

=== 1901–cari ===
* 1919 — [[Birinci Dünya müharibəsi]]: Fransanın [[Versal (şəhər)|Versal]] şəhərində [[Paris Sülh Konfransı]] başlamışdır.&lt;ref name=&quot;warsaw&quot;/&gt;
* 1943 — [[Varşava gettosu üsyanı]]: [[Varşava gettosu]]nda yəhudilərin ilk üsyanı.&lt;ref name=&quot;warsaw&quot;&gt;{{cite web
 | title        = Time and date
 | url          = https://www.timeanddate.com/on-this-day/january/18
 | website      = www.timeanddate.com
 | accessdate   = 14 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-09-03
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220903225405/https://www.timeanddate.com/on-this-day/january/18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycana aid hadisələr ===
* 2022 — Bakıda [[Zeynalabdin Tağıyev]]in [[Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli (Bakı)|heykəli]]nin açılışı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = İlham Əliyev: “Sovet hakimiyyəti Zeynalabdin Tağıyevi bütün imkanlardan məhrum etmişdi” - VİDEO
 | url          = https://oxu.az/politics/565141
 | website      = oxu.az
 | accessdate   = 18 yanvar 2022
 | archive-date = 2022-05-12
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220512205533/https://oxu.az/politics/565141
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Doğumlar ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
* 1869 — [[Şarl Lui Monteskyö]], Fransa vəkili və filosofu
* 1872 — [[İvan Bubnov]], Rusiya mühəndisi
* 1876 — [[Məşədi Əzizbəyov]], Azərbaycan inqilabçısı və dövlət xadimi

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Eldar Quliyev 2018-ci ildə.jpg|thumb|[[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]]]]

* 1904 — [[Keri Qrant]], ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru
* 1925 — [[Jil Delöz]], Fransa filosofu
* 1933 — [[Rey Dolbi]], ABŞ mühəndisi
* 1937 
** [[Con Hyum]], Şimali İrlandiya siyasətçisi
** [[Yukio Endo]], Yaponiya gimnastı
* 1940 — [[Səadət Abdullayeva]], Azərbaycan musiqişünası
* 1947
** [[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]], Azərbaycan kinorejissoru
** [[Takeşi Kitano]], Yaponiya kinorejissoru və aktyoru
* 1955 — [[Kevin Kostner]], ABŞ aktyoru
* 1966 — [[Aleksandr Xalifman]], Rusiya şahmatçısı
* 1971 — [[Pep Qvardiola]], İspaniya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1984 — [[Makoto Hasebe]], Yaponiya futbolçusu
* 1987 — [[Janar Duqalova]], Qazaxıstan müğənnisi
* 1988 — [[Angelik Kerber]], Almaniya tennisçisi
* 2010 --  Cəfərova Ləman, Azərbaycanın ən görkəmli şəxsiyyətlərindən biri

== Ölümlər ==

=== 1600-cü ildən əvvəl ===
* 1213 — [[Böyük Tamara]], Gürcüstan kraliçası
* 1367 — [[I Pedro]], Portuqaliya kralı

=== 1601–1900 ===
* 1862 — [[Con Tayler]], ABŞ prezidenti
* 1870 — [[Samuel Beyli]], İngiltərə filosofu

=== 1901–cari ===
[[Fayl:Kipling nd.jpg|thumb|[[Redyard Kiplinq]]]]

* 1906 — [[İvan Babuşkin]], Rusiya inqilabçısı
* 1936 — [[Redyard Kiplinq]], İngiltərə yazıçısı
* 1956 — [[Məqbulə Atadan]], Türkiyə yazıçısı
* 1982 — [[Xuan Syanfan]], Çin tarixçisi
* 1983 — [[Seyfəddin Dağlı]], Azərbaycan yazıçısı
* 1992 — [[Malik Əsədov]], Azərbaycan əsgəri, [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]]
* 2002 — [[Cövdət Hacıyev]], Azərbaycan bəstəkarı
* 2014 — [[Komla Dumor]], Qana jurnalisti
* 2016 — [[Emil İsrafilbəyov]], Azərbaycan boksçusu
* 2017
** [[İon Besoiu]], Rumıniya aktyoru
** [[Piter Abrahams]], Cənubi Afrika Respublikası yazıçısı
* 2020 — [[Kazım Ayvaz]], Türkiyə güləşçisi

== Bayramlar və xüsusi günlər ==
{{Boş bölmə}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Category:18 January}}

{{Aylar}}

[[Kateqoriya:İlin günləri|*0118]]
[[Kateqoriya:Yanvar]]
[[Kateqoriya:18 yanvar|*]]</text>
      <sha1>1myxwjwohys1sg6d9jeu7qkgjcxwtka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>30 dekabr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4894</id>
    <revision>
      <id>8965997</id>
      <parentid>8365284</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]] tərəfindən &quot;per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>8965997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4963" sha1="ajdz363p2ex0739etbmqzbjoih5nmhb" xml:space="preserve">{{Təqvim günü}}

== Əhəmiyyətli hadisələr ==
=== 1600-cü ildən əvvəl ===
{{Boş bölmə}}

=== 1601–1900 ===
{{Boş bölmə}}

=== 1901–cari ===
* [[1947]] — [[Soyuq müharibə]]: [[Rumıniya]] kralı [[I Mixay]] [[Sovet İttifaqı]]nın dəstəklədiyi Rumıniya kommunist hökuməti tərəfindən taxtdan imtina etməyə məcbur edilib.&lt;ref&gt;{{cite web |title=What Happened On This Day – December 30 |url=https://www.timeanddate.com/on-this-day/december/30 |website=www.timeanddate.com |publisher=www.timeanddate.com |accessdate=30 aprel 2022 |archive-date=2022-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618120228/https://www.timeanddate.com/on-this-day/december/30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[2006]] — [[İraq]]ın keçmiş prezidenti [[Səddam Hüseyn]] edam edilib.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Saddam Hussein executed |url=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/30/iraq.iraqtimeline |website=www.theguardian.com |publisher=www.theguardian.com |accessdate=30 aprel 2022 |archive-date=2022-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430091159/https://www.theguardian.com/world/2006/dec/30/iraq.iraqtimeline |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycana aid hadisələr ===
* [[1991]] — [[Banqladeş]], [[Finlandiya]], [[Livan]], [[Liviya]], [[Mərakeş]], [[Oman]] və [[Səudiyyə Ərəbistanı]] [[Azərbaycan]]ın müstəqilliyini tanımışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası və Finlandiya Respublikası arasında münasibətlər |url=https://mfa.gov.az/az/category/avropa/finlandiya |website=mfa.gov.az |accessdate=3 yanvar 2022 |archive-date=2022-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727022734/https://mfa.gov.az/az/category/avropa/finlandiya |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[1992]] — Azərbaycan və [[Oman]] arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası ilə Oman Sultanlığı arasında ikitərəfli münasibətlər |url=https://mfa.gov.az/az/category/asiya-ve-okeaniya/oman |website=mfa.gov.az |accessdate=2 yanvar 2022 |archive-date=2022-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727021812/https://mfa.gov.az/az/category/asiya-ve-okeaniya/oman |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[2009]] — Bakıda [[Azadlıq prospekti metrostansiyası]]nın açılışı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Станция «Азадлыг проспекти» |url=http://www.mirmetro.net/baki/cruise/02/11_azadliq_prospekti |accessdate=18 yanvar 2022 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118210946/http://www.mirmetro.net/baki/cruise/02/11_azadliq_prospekti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Doğumlar ==
=== 1600-cü ildən əvvəl ===
* [[39]] — [[Tit (imperator)|Tit]], Roma imperatoru
* [[1490]] — [[Əbussüud Əfəndi]], Osmanlı hüquqşünası

=== 1601–1900 ===
* [[1838]] — [[Emile Loubet]], Fransa prezidenti
* [[1842]] — [[Osman Hamdi Bəy]], Osmanlı arxeoloqu və boyakarı
* [[1865]] — [[Redyard Kiplinq]], İngiltərə yazıçısı
* [[1880]] — [[Semyon Aralov]], Rusiya inqilabçısı
* [[1884]] — [[Hideki Toco]], Yaponiya baş naziri

=== 1901–cari ===
[[Fayl:LeBron James 18112009 1.jpg|thumb|[[Lebron Ceyms]]]]

* [[1927]] 
** [[Rober Osseyn]], Fransa aktyoru
** [[Turqut Özatay]], Türkiyə aktyoru
* [[1929]] — [[Yuri Konovalov]], Sovet sprinteri
* [[1932]] — [[Paolo Villaco]], İtaliya aktyoru
* [[1937]] 
** [[Qordon Benks]], İngiltərə futbolçusu
** [[Rauf Babayev]], Azərbaycan müğənnisi
* [[1946]] — [[Berti Foqts]], Almaniya futbolçusu və baş məşqçisi
* [[1962]] — [[Seda Sayan]], Türkiyə müğənnisi
* [[1963]] — [[Mayk Pompeo]], ABŞ dövlət xadimi
* [[1975]] — [[Tayger Vuds]], ABŞ qolfçusu
* [[1984]] — [[Lebron Ceyms]], ABŞ basketbolçusu
* [[1986]] — [[Elli Qoldinq]], İngiltərə müğənnisi
* [[1989]] — [[Kərim Hüseynov]], Azərbaycan giziri

== Ölümlər ==
=== 1600-cü ildən əvvəl ===
* [[1460]] — [[Yorklu Riçard]], İngiltərə maqnatı

=== 1601–1900 ===
* [[1863]] — [[Aleksandr Muravyov]], Rusiya general-leytenantı
* [[1896]] — [[Xose Rizal]], Filippin yazıçısı

=== 1901–cari ===

* [[1916]] — [[Qriqori Rasputin]], Rusiya mistiki
* [[1920]] — [[Həbib bəy Səlimov]], Azərbaycan general-mayoru
* [[1936]] — [[Toma Çorba]], Rumıniya həkimi
* [[1944]] 
** [[Məmmədrza ağa Vəkilov]], Azərbaycan deputatı
** [[Romen Rollan]], Fransa dramaturqu və yazıçısı
* [[1968]] — [[Trüqve Li]], Norveç dövlət xadimi
* [[1993]] — [[Rəşid Nəsiboğlu]], Azərbaycan bəstəkarı
* [[1999]] — [[Sara Knauss]], ABŞ uzunömürlüsü
* [[2006]] — [[Səddam Hüseyn]], İraq prezidenti
* [[2017]] — [[Çingiz Sadıqov]], Azərbaycan pianoçusu

== Bayramlar və xüsusi günlər ==
* {{bayraq|Filippin}} [[Filippin]] — Rizal Günü

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

{{Aylar}}

[[Kateqoriya:İlin günləri|*1230]]</text>
      <sha1>ajdz363p2ex0739etbmqzbjoih5nmhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İran rialı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6266</id>
    <revision>
      <id>8965744</id>
      <parentid>8886811</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="rdmrvsly4m1uyqr9pykqrjtagmeqqq6" xml:space="preserve">{{Aydınlaşdırma
|mövzu                       = İran rialı
|digər mövzu                 = Digər mənalar
|digər mövzu səhifəsi        = Rial
}}
{{mənbə azlığı}}
{{Valyuta}}

'''İran rialı''' ({{dil-fa|ریال}}) — [[İran]]ın pul vahidi.

== Tarixi ==

==== 1932–1943 ====
Pəhləvilər sülaləsinin ilk şahı Rza Pəhləvinin şəkli İranın bütün növ əskinaslarının üzərində əks olunub (1928-ci ildən '''[[Tümən]]'''də, 1943-cü ildən rialda).

==== 1944–1979-un əvvəlləri ====
Pəhləvilər sülaləsinin ikinci şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin şəkli 1941–1979-cu illərdə İranın bütün növ əskinaslarının üzərində əks olunub. Onun əskinaslardakı şəkilləri özü ilə bərabər yaşa dolur və qocalırdı.

==== İslam inqilabından sonra (1979) ====
Ayətulla Xomeyninin islam inqilabı qələbə qazanandan sonra Məhəmməd Rza Pəhləvinin bütün əskinaslarda olan şəkillərinin üzərinə adətən qırmızı rəngli bir və ya iki xətt çəkib çap edirdilər.

==== Düzəliş 1979/1980 illər ====
1980-ci ildə iran şahı Pəhləvinin əskinaslardakı şəkli onun siluetini təkrarlayan &quot;bədii&quot; qara şəkillə örtülür

Bu, İranın mərkəzi bankında çap olunan amma hələ dövriyyəyə buraxılmayan, üzərində yeni hakimiyyətin qəddar düşməni sayılan şahın şəkli əks olunan çoxlu sayda əskinasın qaldığı üçün belə edilmişdir.

== Xarici keçidlər ==
* [http://wwc.coins.ru/volumes/states.phtml?volume=50 İranın tarixi qəpik pulları] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071008140021/http://wwc.coins.ru/volumes/states.phtml?volume=50 |date=2007-10-08 }}

{{Pul-qaralama}}
{{Asiya valyutaları}}

[[Kateqoriya:İran iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Rial]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>rdmrvsly4m1uyqr9pykqrjtagmeqqq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monteneqro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6658</id>
    <revision>
      <id>8965560</id>
      <parentid>8929795</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23294-97</username>
        <id>347896</id>
      </contributor>
      <origin>8965560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34703" sha1="4d5abaaack769zapajxlvdbw8ln1jdi" xml:space="preserve">{{Dövlət
| rəsmi_adı                     = Monteneqro
| orijinal_adı                  = {{dil-me|Црна Гора / Crna Gora}}
| adı                           = 
| milli_şüarı                   = 
| himni                         = [[Monteneqro himni|Ој, свијетла мајска зоро / Oj, svijetla majska zoro]] &lt;br&gt; «Ah, Mayın parlaq şəfəqi» &lt;br&gt; [[Fayl:National Anthem of Montenegro.ogg]]
| bayrağı                       = Flag of Montenegro.svg
| gerbi                         = Coat of arms of Montenegro.svg
| xəritəsi                      = Location Montenegro Europe.png
| rəsmi_dilləri                 = [[Monteneqro dili]]
| dini                          = 
| paytaxtı                      = [[Podqoritsa]]
| ən_böyük_şəhəri               = [[Podqoritsa]]-150 min sakin(2011-ci il),[[Nikşıç]]- 56 min (2011-ci il)
| etnik_qrupları                = Monteneqrolılar (Qaradağlılar) - 43%, serblər - 32%
| idarəetmə_forması             = [[Unitar dövlət|Unitar]] [[parlamentli respublika]]
| rəhbərin_titulu1              = [[Monteneqro Prezidenti|Prezident]]
| rəhbərin_titulu2              = Baş nazir
| rəhbərin_titulu3              = 
| rəhbərin_adı1                 = [[Yakov Milatoviç]]
| rəhbərin_adı2                 = [[Milojko Spajić]]
| rəhbərin_adı3                 = 
| quruluş_növü                  = 
| quruluş                       = 3 iyun 2006
| quruluş_hadisəsi1             = [[Berlin müqaviləsi (1878)|Berlin müqaviləsi]]
| quruluş_tarixi1               = 13 iyul 1878
| quruluş_hadisəsi2             = [[Monteneqro krallığı]]
| quruluş_tarixi2               = 28 avqust 1910
| ərazisi                       = 13,812
| ərazi_sırası                  = 162-ci yer
| su_ərazisi_faizi              = 1,5
| təxmini_əhalisi               = 645 min
| təxmini_əhali_sırası          = 166-cı yer
| təxmini_əhalisi_il            = 2015
| əhalisinin_siyahıya_alınması  = 625 266
| əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 2011
| əhalisinin_sıxlığı            = 47
| əhalisinin_sıxlığı_sırası     = 
| ÜDM_AQP                       = 7 460 million
| ÜDM_AQP_sırası                = 158-ci
| ÜDM_AQP_il                    = 2012
| adam_başına_ÜDM_AQP           = 12 000
| adam_başına_ÜDM_AQP_sırası    = 107-ci
| ÜDM_nominal                   = 
| ÜDM_nominal_sırası            = 
| ÜDM_nominal_il                = 
| adam_başına_ÜDM_nominal       = 
| adam_başına_ÜDM_nominal_sırası = 
| İİİ                           = 
| İİİ_il                        = 
| İİİ_sırası                    = 
| İİİ_fərq                      = 
| valyutası                     = [[Avro]]
| valyutası_kodu                = EUR
| saat_qurşağı                  = +1
| üv_fərq                       = 
| yay_vaxtı_saat_qurşağı        = 
| nəqliyyatın_yönü              = sağ
| iso3166_kodu                  = ME
| internet_domeni               = [[.me]]
| telefon_kodu                  = +382
| qeydlər                       = 
| demonimi                      = 
| area_km2                      = 
| area_rank                     = 
| GDP_PPP                       = 
| GDP_PPP_year                  = 
| HDI                           = 
| HDI_year                      = 
| today                         = 
| quruluş_hadisəsi3             = [[Yuqoslaviya krallığı]]
| quruluş_hadisəsi4             = [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası|Yuqoslaviya SFR]]
| quruluş_hadisəsi5             = [[Serbiya və Monteneqro]]
| quruluş_hadisəsi6             = Müstəqillik referendumu
| quruluş_tarixi3               = 26 noyabr 1918
| quruluş_tarixi4               = 29 noyabr 1945
| quruluş_tarixi5               = 27 aprel 1992
| quruluş_tarixi6               = 21 may 2006
}}
{{maplink|frame=yes|frame-width=265|type=line|stroke-width=3|text=Qaradağ}}

'''Monteneqro''', həmçinin '''Çernoqoriya''' ({{dil-cnr|Црна Гора/Crna Gora}}) və ya bəzən '''Qaradağ'''&lt;ref&gt;http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=294941&amp;pno=9 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220328012102/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=294941&amp;pno=9 |date=2022-03-28 }} Kapitalist ölkələrin coğrafiyası, Qaradağ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://obastan.com/ru/dict/aze_rus/word/618229-QARADAĞ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191226173043/https://obastan.com/ru/dict/aze_rus/word/618229-QARADA%C4%9E |date=2019-12-26 }} Черногория&lt;/ref&gt; — cənub-şərqi [[Avropa]]da dövlət. Monteneqro [[Balkan yarımadası]]nda yerləşir. Qərbdə [[Xorvatiya]], şimal-qərbdə [[Bosniya və Herseqovina]], şimal-şərqdə [[Serbiya]], şərqdə [[Kosovo]] ([[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlər|qismən tanınan]]), cənub-şərqdə [[Albaniya]] ilə həmsərhəddir. Cənub-qərbdə isə [[Adriatik dənizi]]nə çıxışı vardır. Paytaxtı və ən böyük şəhəri [[Podqoritsa]], köhnə kral paytaxtı [[Çetinye]] şəhəridir. Ölkənin ümumi sahəsi 13,812 kvadrat kilometr, əhalisinin ümumi sayı 630,000 (2018) nəfərdir. Monteneqronun dövlət quruluşu [[parlamentli respublika]]dır. Ölkə inzibati cəhətdən 21 bələdiyyədən ibarətdir. Turizm ölkə iqtisadiyyatının 20%-ni təmin edir.

== Adı ==
Latınca &quot;Monte negro&quot;, yerli dildə &quot;Crna gora&quot;, osmanlıca &quot;قره‌طاغ&quot; və rusca &quot;Черногория&quot; kimi tanınan bu ölkə üçün işlənən bütün adlar &quot;Qara dağ&quot; mənasını verir və həmçinin orta Sovet dövrünə kimi Azərbaycanca bu ölkə '''Qaradağ''' adlanırdı, lakin orta Sovet dövründən bəri Azərbaycan mənbələrində '''Çernoqoriya''' sözü daha çox işlənirdi.

== Tarixi ==
Monteneqronun əhalisi keçmiş dövrdə albanlardan ibarət olub. VII əsrdə [[Bizans]] İmperatoru Herakliyus hakimiyyəti dövründə Serblər oraya köçürülmüşdür. Osmanlılar Rumelini keçib istilalara başladıqları vaxtlarda Qaradağ [[Venesiya Respublikası]]nın tabeliyində idi. [[Osmanlı Dövləti]]nin Qaradağı fəth etməsi [[Sultan I Murad]] dövrünə rast gəlir. Belə ki, ilk Osmanlı-Qaradağ döyüşləri də I Murad dövründə baş vermişdir. İkinci Osmanlı-Monteneqro toqquşması [[Sultan I Bəyazid]] dövründə olmuşdur. Bu yürüşdə Osmanlı qüvvələri [[Skopye]]dən çıxıb Zveçan və Yeleç üzərindən Lim və [[Tara çayı|Tara]] çaylarına qədər çatmışdır. Osmanlı Dövlətinin Monteneqronu tam istilası isə [[Sultan Fatih Mehmet]] dövründə olmuşdur. Əslində Osmanlı Monteneqronu tam olaraq hakimiyyətinə almadı. Fatih, Monteneqroya bir növ muxtariyyət statusu verdi və bu vəziyyət Qaradağlılar tərəfindən 1878-ci ildə Osmanlıdan ayrılana qədər istifadə olundu. Qaradağlılar Osmanlı Dövlətinin hakimiyyətinə girişindən başlayaraq çox sayda üsyan qaldırmışlar. Məsələn, 1711, 1712, 1714 üsyanlarını təşkil etdilər. [[Rus-türk müharibəsi (1877-1878)|1877–78 Osmanlı-Rus Müharibəsi]]ndə Rusiyanın tərəfində yer alan Monteneqro, Osmanlı ordusunun mühüm bir qismini Balkanlarda məşğul etmiş və müharibənin Rusiyanın xeyrinə nəticələnməsində böyük bir amil olmuşdular. Müharibə sonrası imzalanan Aya-stefanos və dərhal sonra Berlin Müqaviləsi ilə müstəqilliyini əldə edən Monteneqro, beləliklə müstəqil dövlətlər platformasında yerini almışdır. Dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra onu ilk tanıyan Osmanlı Dövləti olmuşdur. Müstəqilliklə yanaşı Osmanlı Dövləti ilə diplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Bu dövrdə iki dövlət münasibətlərinin yaxşı bir səviyyəyə gəlməsində heç şübhəsiz, [[II Əbdülhəmid]]in Balkan siyasətində tutduğu mövqeyin əhəmiyyətli bir rolu var idi. Buna baxmayaraq Monteneqro Birinci və İkinci Balkan müharibələrində iştirak edib. [[Birinci Dünya müharibəsi]] zamanı [[Avstriya-Macarıstan]] ordusu Monteneqronu işğal etdi. 1918-ci ildə [[Serbiya ordusu]] ölkəni işğaldan azad etdi və Monteneqro, Xorvatiya və Sloveniya ilə birlikdə Serbiyanın tərkibinə daxil oldu. 12 iyun 1941-ci ildə Alman-italyan ordusu [[Yuqoslaviya]]nı işğal etdikdən sonra Monteneqro 1943-cü ilə kimi İtaliyanın protektoratı oldu, daha sonra 1943–1944-cü illərdə alman işğalı altında qaldı. 1944–1945-ci illərdə yuqoslaviyalı partizanlar ölkəni işğaldan azad etdilər. Monteneqro 27 aprel 1992-ci ilə kimi Yuqoslaviyanın tərkibində oldu. 1 mart 1992-ci ildə keçirilən referendumun nəticələrinə görə, Monteneqroda yaşayan əhalinin 95,95%-i ölkənin Yuqoslaviyanın tərkibində qalmasının lehinə səs verdilər. Səsvermədə əhalinin 66%-i iştirak etdi. Monteneqroda yaşayan albanlar, xorvatlar və bosniyalılar referendumu boykot etdilər. 1992–2006-cı illərdə Monteneqro keçmiş Yuqoslaviyanın tərkibində olub (2003-cü ildən etibarən Serbiya və Monteneqro adlanırdı). 2006-cı ildə keçirilmiş müstəqillik haqqında referendumun nəticələrinə əsasən seçicilərin 55,4%-i Monteneqronun müstəqilliyinin lehinə səs veriblər. 3 iyun 2006-cı ildə Monteneqro müstəqilliyini elan edib, 15 iyunda Serbiya onun müstəqilliyini tanıyıb, iyunun sonlarında isə Monteneqro [[BMT]]-yə qəbul edilib. 16 dekabr 2008-ci ildə Monteneqro rəsmi olaraq [[Avropa Birliyi]]nə üzv olmaq üçün müraciət edib. Bundan başqa, ölkə [[NATO]] ilə yaxınlaşma kursunu götürüb.

== Coğrafiyası ==
Ölkə ərazisini şərti olaraq 3 yerə bölmək olar. [[Adriatik dənizi]] sahili, böyük şəhərlərinin yerləşdiyi nisbətən düzənlik olan mərkəzi hissə və dağlıq ərazilərdən ibarət şərqi hissə. Ölkənin quru sərhədləri 614km təşkil edir. Qərbdə [[Xorvatiya]] ilə 14km, şimal-qərbdə [[Bosniya və Herseqovina]] ilə 225km, şimal-şərqdə [[Serbiya]] və [[Kosovo]] ilə 203km, cənub-şərqdə [[Albaniya]] ilə 172km uzunluğunda sərhədi var. Monteneqronun kontinental sahil xəttinin uzunluğu 300km təşkil edir. Ölkənin tərkibinə daxil olan 14 adanın ümumi sahil xəttinin uzunluğu isə 15,6km təşkil edir. Monteneqronun çimərliklərinin uzunluğu 73km-dir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RuWeb.net |url=http://www.omontenegro.com/about_.html |access-date=2015-08-10 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082908/http://www.omontenegro.com/about_.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Yeddi ay ərzində sahildəki dəniz suyunun temperaturu +12 °C ilə +26 °C arasında dəyişir. Dəniz suyunun şəffaflığı bəzi yerlərdə 35 metrə çatır.

Monteneqronun ən uzun çayları: [[Tara çayı]] (144km), [[Lim çayı]] (123km), [[Çeotina çayı]] (100km), [[Moraça]] (99km), Zeta (65km) və Boyana çayıdır (30km). Çayların təxminən 52,2%-i [[Qara dəniz]] hövzəsinə, yerdə qalan 47,8%-i isə [[Adriatik dənizi]] hövzəsinə aiddir. Monteneqronun üç çayı (Moraça, Zeta və Piva) ancaq Monteneqro ərazisi boyunca axır. Ölkədəki çayların böyük hissəsi dağ çaylarıdır və dərin kanyonlar formalaşdırırlar. Tara çayının kanyonu 1200 metr dərinliyindədir və bu göstəricisinə görə dünyada ikinci, Avropada isə birinci yeri tutur. Monteneqronun çaylarının enerji potensialı hər 1km² ərazidə 115 kVt təşkil edir ki, bu da çox yüksək göstərici hesab olunur, lakin müxtəlif səbəblərə görə (həmçinin ekoloji səbəblərə görə) ölkədə [[hidroenergetika]] çox da inkişaf etməyib.

Monteneqro və Balkan yarımadasının ən böyük gölü [[Skadar]] gölüdür. Səthinin sahəsi 369,7km²-dir. Gölün ərazisinin üçdə ikisi Monteneqronun, üçdə biri isə Albaniyanın ərazisinə aiddir. Ölkə ərazisinin 41% meşələrdən, 40% isə otlaqlardan ibarətdir. Monteneqronun bitki növləri kifayət qədər rəngarəngdir. Ümumilikdə ölkə ərazisində 2833 bitki növü qeydə alınıb, onların 212 növü Balkan [[endemik]]i, 22 bitki növü isə Monteneqro endemikidir. Monteneqro konstitutsiyasına əsasən respublika &quot;ekoloji dövlət&quot;dir, ölkə ərazisinin 8,1%-i qoruqlardan və milli parklardan ibarətdir.

=== İqlim ===
Monteneqronun şimalında iqlim mülayim-kontinental, Adriatik dənizi sahilində isə [[Aralıq dənizi iqlimi]] hakimdir. Dənizsahili ərazilərdə yay mövsümü adətən uzunmüddətli, isti (+23 — +25 °C) və quru, qışda isə qısa və sərin (+3 — +7 °C) keçir. Dağlıq rayonlarda mülayim isti yay (+19 — +25 °C), nisbətən soyuq qış (+5dən −10 °C kimi), yağıntılar adətən qar formasında yağır, qar örtüyü 5 aya qədər qala bilər. Ölkədəki yağıntıların miqdarı illik 500mm ilə 1500mm arasında dəyişir. Sahilə yaxın dağlıq ərazilərdə bu göstərici 3000mm qədər artır.

== Şəhərləri ==
{{Əsas|Monteneqro şəhərləri}}
2003-cü ilin əhali statistikasına görə
* [[Podqoritsa]] (paytaxt; 169.132)	
* [[Nikşiç]] (58.212)	
* [[Plyevlya]] (21.377)	
* [[Bielo Pole]] (15.883)	
* [[Herseq Novi]] (12.739)	
* [[Berane]] (11.776)	
* [[Çetinye]] ([[Çetine]]) (15.137)
* [[Budva]] (10.918)
* [[Tivat]] (9.467)
* [[Rozaye]] (9.121)
* [[Dobrota]] (8.169)
* [[Danilovqrad]] (5.208)
* [[Biyela]] (3.748)
* [[İqalo]] (3.754)
* [[Kolasin]] (2.989)

== Ərazi ==
[[Fayl:Montenegro_municipalities.png|thumb|300px|right|Monteneqro vilayətləri]]

İnzibati bölgüsü 21 əyalətdən (opstina) ibarətdir. Bunlar Andriyeviça, Bar, Berane, Biyelo, Polye, Budva, Çetinye, Danilovqrad, Herseq Novi, Kolasin, Kotor, Moykovaç, Nikşiç, Plav, Plyevlya, Plujine, Podqoriça, Rozaje, Savnik, Tivat, Ulciny, Zablyak vilayətləridir.

== Əhali ==
1991-ci ildə əhalinin sayına görə Serblər, [[Serbiya və Monteneqro]]nun ümumi əhalinin 69%-ni təşkil edirdi. Monteneqrolular isə ümumi əhalinin 5%-ni, Monteneqro əhalisinin isə 62%-ni təşkil edirdi. Slavyan olmayan Alban azlıq ölkədəki 2-ci böyük etnik qrup və rəsmi proqnozlara görə ümumi əhalinin 17% idi. 1965-dən sonra Serbiya və Monteneqrodan inkişaf etmiş Avropa ölkələrinə və [[Şimali Amerika]]ya davamlı [[emiqrasiya]] baş vermişdir.

Etnik tərkibi:
* [[Monteneqrolular]] – 43,16%
* [[Serblər]] – 31,99%
* [[Bosniyalılar]] – 7,77%
* [[Albanlar]] – 5,03%
* Digər müsəlmanlar – 3,97%

== Din ==
* [[pravoslav]]lar-74,24%
* [[müsəlman]]lar-17,74%
* [[katolik]]lər 3,54%

== Dövlət quruluşu ==
Monteneqronun dövlət başçısı Prezidentdir. Prezident ümumxalq səsverməsi yolu və 2 dəfədən artıq olmamaq şərti ilə 5 il müddətinə seçilir. 6 aprel 2008-ci ildə keçirilmiş Prezident seçkilərində [[Filip Vuyanoviç]] qalib gəlmişdir. Növbəti seçkilər 2013-cü ildə keçiriləcəkdir. Baş Naziri [[Milo Dükanoviç]]dir. Parlament Monteneqronun ali qanunverici orqanı bir palatadan ibarətdir (2006-cı ildə yerlərin sayı 74-dən 81-ə artırılmışdır). Sonuncu Parlament seçkiləri 2009-cu ilin 29 mart tarixində keçirilmişdir. Növbəti seçkilər 2013-cü ildə keçiriləcəkdir. Parlament Sədri [[Ranko Krivokapiç]]dir. Monteneqro Parlamentində aşağıdakı partiyalar təmsil olunmuşdur:

* [[Monteneqro Sosialistlərinin Demokratik Partiyası]] (34 yer)
* Xorvat Vətəndaş təşəbbüsü (1 yer)
* Monteneqro Sosialist Xalq Partiyası (16 yer)
* Monteneqro Sosial Demokratik Partiya (9 yer)
* Yeni Serb Demokratiyası (8 yer)
* Boşnak Partiya (3 yer)
* Dəyişikliklər Partiyası (6 yer)
* Monteneqroda Demokratik Cəmiyyət koalisiyası (1 yer)
* Albanların Demokratik İttifaqı koalisiyası (1 yer)
* Alban Alternativi koalisiyası (1 yer)
* Yeni Demokratik güc – FORCA (1 yer)&lt;ref&gt;[http://mfa.gov.az/files/file/Montenegro.pdf Ümumi məlumat] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi&lt;/ref&gt;

== Xarici siyasət ==
3 iyun 2006-cı ildə Monteneqro Respublikasının Parlamentində Müstəqillik Haqqında Bəyannamə qəbul olunduqdan və 21 may tarixində keçirilmiş seçkilərin nəticəsi məlum olduqdan sonra Monteneqro Hökuməti, Monteneqro suveren dövləti olaraq beynəlxalq hüququn əsasını təşkil edən funksiyaları xarici siyasətdə öz istiqamətini müəyyənləşdirmə və ölkəni idarə etmə funksiyalarını həyata keçirməyə başladı. Hökumətin bu konstitusional zərurəti həyata keçirməsi məcburiyyəti Xarici İşlər Nazirinin xarici siyasətdə izləyəcəyi əsas ardıcıllığı müəyyən etməsi və bu məsələləri ölkə daxilində və xaricində tətbiq etməsi ilə əhatə olunur. Bu məsələlərin həllində Respublika Prezidenti, Parlamentin sədri və digər əlaqədar dövlət idarəçilərinin yaxından iştirakı nəzərdə tutulur. Monteneqro konstitusional statusunu dəyişməklə xarici siyasətdəki mövqeyini dəyişmədi. Əksinə, Monteneqronun bu sahədə göstərdiyi səylər onun bugünkü xarici siyasətindəki mövqeyində aparıcı qüvvə kimi müəyyən olunur. Monteneqro yaxın qonşuluq münasibətlərini özünün uğurlu inkişafının zəmanəti kimi dəyərləndirərək bu münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinə başladı. Eyni zamanda, Monteneqro müstəqil dövlət olaraq Beynəlxalq forumlarda öz mövqeyini möhkəmləndirmək və gücləndirmək imkanı əldə etdi və bu kimi çox mühüm amillərin köməyilə münasibətlərini daha da genişləndirdi. Coğrafi mövqeyinə və əhalisinin sayına görə Monteneqro kiçik Avropa ölkələri sırasına daxildir. Monteneqro stabil, demokratik və çoxmillətli bir ölkə kimi inkişaf etmişdir və öz ümumi maraqlarını təkcə onu əhatə edən ölkələrlə deyil, bütün Avropa qitəsi və dünya ölkələri ilə bölüşür. Monteneqro şərqlə qərbin kəsişdiyi nöqtədə yerləşməklə Balkan və Aralıq dənizi ölkələri ilə qonşuluq edir, Avropa və AvroAtlantikaya inteqrasiyanın bir hissəsi olaraq stabil dövlət kimi tanınır və parlaq perspektivi ilə regiondakı dinamik çərçivənin bir hissəsini təşkil edir. Məhz belə bir mövqeyinə və imkanlarına görə Monteneqro öz xarici siyasətinin fundamental dəyərləri ilə bütöv bir tamlıq təşkil edir. Monteneqro müstəqil bir dövlət kimi xarici siyasətdəki fəaliyyətini strateji dövlət maraqlarına və ölkə vətəndaşlarının maraqlarına dayanaraq, regionda və Avropada hökm sürən prosesləri və qlobal perspektivləri nəzərə alaraq nizamlayır. Monteneqro Hökuməti xarici siyasətindəki maraqlarını aşağıdakı kimi nizamlamışdır:
# Avropa Birliyinə və Şimali Atlantik İttifaqına – NATO-ya inteqrasiya
# Regional əməkdaşlıq və qonşuluq münasibətlərinin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi
# İkitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi Monteneqro xarici ölkələrlə münasibətlərində öz mənafeyini qoruyub saxlayır və Avropa və Avro-Atlantik təşkilata inteqrasiya üçün uyğun şərait axtarır, bütün regional təşəbbüsləri və qlobal fikirləri izləyir, öz maraqlarını əhatə etdiyi halda bu fikirlərə qoşulur; qonşu ölkələrlə münasibətləri inkişaf etdirir, bütün inkişaf etmiş və nüfuzlu dövlətlərlə yaxşı münasibətlər qurur və bununla da qarşısına qoyduğu bütün beynəlxalq prinsip və qanunlara riayət etmiş olur.

Monteneqronun strateji məqsədi Avropa Birliyinə inteqrasiyadır. Bu məsələ Monteneqronun xarici və daxili fəaliyyəti çərçivəsində mühüm bir tapşırıq olduğu üçün gələcək dövr ərzində ölkənin xarici siyasətində öndə dayanan məsələlərdən biri kimi qalır. Monteneqro Avropa Birliyini Avropa standartlarına uyğunlaşma və onların qəbul olunması, gələcək islahatların bu standartlara uyğun şəkildə aparılması və həmçinin Avropa Birliyinə üzv ölkələrlə ikitərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üçün optimal bir qurum kimi görür. Monteneqroda belə bir fikir hökm sürür ki, inteqrasiyada inkişafın sürəti iqtisadiyyatda, siyasətdə, məhkəmədə, təhlükəsizlikdə və ümumi islahatlardakı dinamikadan, bütöv cəmiyyətin cəlb olunduğu islahatların səviyyəsindən və dərəcəsindən asılıdır. Xarici siyasətdə isə Monteneqro AB (Birliyə üzv ölkələr, Avropa Birliyi Sədrliyi, Avropa Birliyinə daxil üçlük) ilə müntəzəm siyasi dialoquna və öz xarici siyasətinin AB-nin xarici və təhlükəsizlik siyasətinə uzunmüddətli inteqrasiyasına xüsusi əhəmiyyət verir.

Monteneqronun NATO-ya daxil olması üçün də müəyyən zaman tələb olunmasına baxmayaraq bu zamanın onun Avropa Birliyinə daxil olması üçün tələb olunan müddətdən daha qısa olacağı fikri reallığa uyğundur. Sülh və Əməkdaşlıq Proqramı vasitəsilə Monteneqronun NATO-ya daxil olması və gələcək dövr ərzində bu təşkilatla münasibətlərin inkişaf etdirməsi və onun qaydalarına uyğunlaşması məsələsi Monteneqronun xarici siyasətində yer tutan başlıca məsələ deyil. Bu həm sabitlik və təhlükəsizlik vəd edir, həm də onun Avropa Birliyinə inteqrasiya olması kimi strateji məqsədinin həyata keçməsi üçün zəmin yaradır. Monteneqronun NATO-ya inteqrasiyası ölkə və regionun stabilliyini poza biləcək potensial təhlükənin, etiraz və risklərin qarşısını almaq üçün ən yaxşı təhlükəsizlik çərçivəsidir. Monteneqro xarici sərmayəçiləri ölkəyə cəlb etməklə, özünün iqtisadi inkişafını sürətləndirir, dünyada sabit və demokratik bir ölkə kimi tanınır və eyni zamanda qərar qəbul etmə prosesində öz mövqeyini nümayiş etdirir. Hökumət digər səlahiyyətli orqanlarla birgə bu fikrin cəmiyyətdə daha yaxşı anlaşılması və qəbul olunması üçün geniş şəkildə məlumatlandırma aparır.

Monteneqronun NATO və Avropa birliyinə inteqrasiyası ilə bağlı strateji məqsədləri onun regional əməkdaşlıqda və qonşuluq siyasəti yürütməkdə fəal iştirakı olmadan qeyri-mümkün hesab olunur. Monteneqro Albaniya, Bosniya və Herseqovina, İtaliya, Serbiya və Xorvatiya ilə həmsərhəd olmasına baxmayaraq keçmiş Yuqoslaviya ölkələri olan Makedoniya, Sloveniya, tarixi və regional səbəblərə görə keçmiş Yuqoslaviya ölkəsi ilə qonşu olan Avstriya, Macarıstan, Rumıniya, Bolqarıstan və Yunanıstanı da özünə qonşu ölkələr hesab edir. Məqsəd bu ölkələrlə qarşılıqlı səmimi münasibətlər yaradıb inkişaf etdirmək, siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, elmi və mədəni sahələrdə davamlı əməkdaşlıq etmək və ən əsası da mühüm infrastruktur şəbəkə yaratmaqdan ibarətdir. Monteneqro tarixi, mədəni və iqtisadi baxımdan Serbiya ilə sıx bağlı olduğu və hər ikisi NATO və Avro-Atlantik ittifaqa daxil olmaq üçün ümumi maraqları bölüşdükləri üçün bu əlaqələri daha da möhkəmləndirməyə xüsusi əhəmiyyət verir. Bu Serbiya tərəfin də qarşılıqlı əməkdaşlıq etməsini, əks tərəfə hörmət və ehtiram göstərməsini qaçılmaz edir. Bu əməkdaşlıq Monteneqronun bu ölkələrlə tək eyni coğrafi mövqedə yerləşməsinə görə deyil, həm də eyni siyasi məqsədə daşıdıqları üçün zəruridir. Monteneqronun xarici siyasətdəki yolu regiondakı digər ölkələrlə qarşılıqlı dostluq və əməkdaşlıq münasibətləri üzərində qurulub. Bu halda regionda hər hansı bir ölkənin inkişafı Monteneqronun inkişafı üçün bir təkandır. Monteneqro Cənub-Şərqi Avropa ölkələri ilə də regional və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyi qarşısına məqsəd qoyub. Beləliklə, Monteneqro regiondakı hər bir ölkə ilə qarşılıqlı münasibətlər qurub yaratmaqla həm özünün, həm də digər qonşu ölkələrin Avropa Birliyi və Avro-Atlantik İttifaqa inteqrasiyasına yardımçı olur. Monteneqro bütün regional təşkilat və təşəbbüslərdə etibarlı müttəfiqdir və o, hal-hazırda müşahidəçi statusuna malik olduğu təşkilatlara tam üzv olmaq üçün çalışır.

Yeni konstitusiyasına əsasən Monteneqro, demokratik və müstəqil dövlət kimi dünyada bir sıra iri ölkələrlə siyasi, iqtisadi və digər əlaqələri qoruyub saxlamağa və möhkəmləndirilməsinə davam edir. Monteneqro bu günədək 105 ölkə tərəfindən tanınıb və 85 ölkə ilə diplomatik əlaqələr qurulduqdan sonra Podqoritsada bir sıra səfirliklər açıldı və Monteneqro dünyada diplomatik konsulluq şəbəkəsi qurmağa başladı. Monteneqronun məqsədi səmimi münasibətlər qurmaq, siyasi, təhlükəsizlik, elmi və mədəni əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Bütün aspektlərdə ikitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsi diaspor ilə daha real, məhsuldar və dinamik ünsiyyət üçün əlverişli şərait yaradır. İkitərəfli münasibətlərin gücləndirilməsində öndə gələn məsələlər bunlardır: Avropa və Avropa Birliyi ölkələri ilə əlaqələr – Avropa Birliyinin nüfuzlu ölkələri olan [[Almaniya]], [[Böyük Britaniya]], [[Fransa]] və [[İtaliya]] ilə, beynəlxalq təşkilatlarda və beynəlxalq siyasi arenada sözü keçən ölkələrlə münasibətlər və əməkdaşlıq Monteneqroya onun daxili inkişafı və xarici siyasətdə qarşısına qoyduğu başlıca məqsədlərə çatması üçün güclü faktor ola bilər. Bu ölkələrlə ikitərəfli ünsiyyət və Avropa və Avro-Atlantik inteqrasiyanın köməyi ilə qurulan əməkdaşlıq Monteneqronun iqtisadi və demokratik inkişafına yardımçı olacaq və inteqrasiyanı daha da sürətləndirəcək. Adı çəkilən ölkələrlə yanaşı Monteneqro, Avropanın digər ölkələri ilə də sıx münasibətlər qurmağı çalışır və mərkəzi Avropa ölkələri ([[Polşa]], [[Çexiya]], [[Slovakiya]]), Baltikyanı və Skandinaviya ölkələri ilə səmimi münasibətlərin qurulmasına xüsusi əhəmiyyət verir. Monteneqro xırda Avropa ölkələri ([[İslandiya]], [[Kipr]], [[Malta]], [[Andorra]], [[Lüksemburq]], [[Lixtenşteyn]], [[Monako]] və [[San-Marino]]) ilə kiçik və dəyişkən idarəçiliklərin uğuruna və təcrübə mübadiləsinə əsaslanan münasibətlər qurmağı nəzərdə tutur. ABŞ ilə münasibətlər Monteneqro üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Monteneqro ABŞ-nin NATO-da nüfuzlu üzv, regionun və Avropa Birliyinin ən yaxın müttəfiqi olmasını, bütün beynəlxalq təşkilatlarda mühüm rol oynamasını nəzərə alaraq xarici və siyasi fəaliyyətinin böyük hissəsini bu ölkə ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə sərf edir. Rusiya Federasiyası ilə də münasibətlər Monteneqro üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. ATƏT və BMT çərçivəsində Rusiya ilə bütün sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsi ölkənin ümumi inkişafına və məqsədlərinə xidmət edir. Tarixi və mədəni səbəblərə dayanaraq Rusiya ilə ənənəvi dostluq münasibətlərini qoruyub saxlamaq Monteneqro üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Monteneqro üçün dünyada ən çox əhalisi olan Çin Xalq Respublikası ilə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahəsindəki münasibətlər əvvəlkindən daha mühümdür. Monteneqro Çin iqtisadiyyatı və ticarətinin sürətli inkişafını nəzərə alaraq Pekin ilə ticarət və iqtisadi əlaqələr qurmağı özünün başlıca məqsədlərindən biri hesab edir. Cənub-şərqi Avropada yerləşməsinə baxmayaraq Monteneqronu da coğrafi, tarixi və mədəni faktlara əsaslanaraq Aralıq dənizi hövzəsi ölkələrinə aid etmək olar. Aralıq dənizi hövzəsi ölkəsi kimi Monteneqro bütün Aralıq dənizi hövzəsi ölkələri ilə hazırkı münasibətlərini iqtisadi, siyasi, hərbi və mədəni sahələrdə daha da gücləndirir və şərqi Aralıq dənizi hövzəsinin iki nüfuzlu ölkələri olan Türkiyə və Yunanıstanla münasibətlərə xüsusi yer ayırır. Monteneqro [[Hindistan]], [[Yaponiya]], [[Braziliya]] və [[Kanada]] kimi böyük ölkələr ilə də dostluq əlaqələrinin qurulmasını və qorunub saxlanılmasını, müntəzəm diplomatik əlaqələrin köməyi ilə bu ölkələrlə iqtisadi, siyasi və digər əməkdaşlıq münasibətləri yaradılmasını xüsusilə diqqət mərkəzində saxlayır. Monteneqro diasporunun cəmləşdiyi [[Argentina]], [[Avstraliya]] və digər ölkələrlə ikitərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verir.

Müvafiq beynəlxalq orqanların və maliyyə təşkilatlarının üzvü olmaqla, Monteneqro artıq inteqrasiya prosesində irəliləyiş etmiş olur. Xüsusilə razılıq əsasında qurulmuş beynəlxalq təşkilatlara üzv olması və bu təşkilatlarda fəaliyyəti bu kimi kiçik ölkələrə öz maraq və ehtiyaclarını ifadə etməyə imkan verir. Monteneqronun beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakını Avropa Birliyi və NATO-ya üzv olmaq üçün bir hazırlıq mərhələsi hesab etmək olar. Monteneqro beynəlxalq təşkilatlarda iştirak etməklə öz maraqlarını qoruyur və inkişaf etdirir, region ölkələri ilə birlikdə müəyyən siyasi qlobal məsələlərdə iştirak edir və eyni zamanda da geniş beynəlxalq forumlarda tanınma və əməkdaşlıq üçün uyğun fürsət əldə etmiş olur.

== İqtisadiyyat ==
{{Əsas|Monteneqro iqtisadiyyatı}}
Ənənəvi olaraq Monteneqro iqtisadiyyatının əsasını [[qara metallurgiya]] (mərkəzi [[Nikşiç]]), [[alüminium]] emalı ([[Potqoriça]], [[elektrotexnika]] sənayesi (Çetinye), toxuculuq (Bielo Pole), [[gəmiqayırma]] və gəmi təmiri (Biela, Bar), [[ağac emalı]] (Rojae, Berane, Plevliya, Nikşiç) sənayesi təşkil edir. Əsas faydalı qazıntıları [[boksit]], [[dəmir filizi]] və [[daş kömür]]dür. Əsas sənaye fəaliyyəti tütün yetişdirilməsindən, duz hasilatından və alüminium istehsalından ibarətdir. Əsas kənd təsərrüfatı məhsulları taxıl, kartof, tütün, üzüm, sitruslar və əncirdir.

Yuqoslaviya dövründə Monteneqro federasiyanın geridə qalmış, dotasiya alan respublikası idi. Ölkənin iqtisadiyyatı 90-cı illərdə daha da tənəzzülə uğradı. Buna səbəb Balkanlarda gedən müharibə və kiçilmiş Yuqoslaviyaya qarşı tətbiq edilmiş iqtisadi sanksiyalar idi. Buna baxmayaraq, 2000-ci illərin əvvəlində Monteneqro dünya arenasında özünə yer tapa bildi. Ölkə həm qış, həm də yay turizminin əsas məkanlarından birinə çevrildi, o zamandan bəri Monteneqroda hər il iqtisadi artım qeydə alınır. 2014-cü ildə ölkənin turizmdən əldə etdiyi gəlir ÜDM-nin 20%-ni təşkil edirdi. Ekspertlər yaxın 10 il ərzində gəlirlərin illik ortalama 7,7% artacağını proqnozlaşdırır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.homesoverseas.ru/news/V_2014_godu_Chernogorija_zarabotala_na_turizme_7332_mln|title = В 2014 году Черногория заработала на туризме €733,2 млн|author = |work = |date = 27.04.2015|publisher = |access-date = 2015-08-12|archive-date = 2022-05-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20220505043326/https://www.homesoverseas.ru/news/V_2014_godu_Chernogorija_zarabotala_na_turizme_7332_mln|url-status = live}}&lt;/ref&gt; Herseq-Novi, Budva, Beçiçi, Petrovaç şəhərlərində, həmçinin Kotor körfəzindəki Kotor şəhərində tarixi və təbiətin görməli yerləri, keçmiş paytaxt Çetinye, Skadar gölü, Lovçen dağı, yüksək zirvədə yerləşən Ostroq monastırı, Tara çayının kanyonu, Durmitor milli parkı və onun dağ-xizək kurortu olan Jablyak (dəniz səviyyəsindən 1465 metr hündürlükdə, Balkanlarda olan ən hündür şəhər) beynəlxalq turizm kurortları kimi çox məşhurdur. Ölkə siyasəti turizm sahəsinin hərtərəfli inkişafına yönəlib, turizmə sənaye və kənd təsərrüfatı üzərində prioritet verilib. Monteneqronun ekoloji dövlət elan olunması da bu siyasətin tərkib hissəsidir. Ölkənin milli valyutası [[avro]]dur, lakin ölkə avrozonanın üzvü olmadığına görə avronun emissiyası hüququna malik deyil və buna görə xaricdən gələn (əsasən xarici turistlərdən) pul vasitələri ilə dolanır.

== Nəqliyyat və Əlaqə ==
Ölkədə dəmiryolu iki əsas istiqamətə malikdir: Podqoriçadan şimala Nikşiçə və [[Belqrad]]a qədər, digəri Podqoriçadan Bar şəhərinə qədər. Monteneqroda şəhər nəqliyyatı zəif inkişaf edib. Şəhərlərarası avtobus nəqliyyatı nəqliyyatın köhnəliyinə və ölkənin dağlıq relyefə malik olmağı səbəbilə çox vaxt vaxt cədvəlinə uyğun işləmir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Черногория. Советы туристам |url=http://fanktravel.ru/blog/sovet/584.html |access-date=2015-08-12 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140633/http://fanktravel.ru/blog/sovet/584.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ölkədə iki beynəlxalq aeroport fəaliyyət göstərir. [[Podqoriça aeroportu]] əsasən daimi, [[Tivat aeroportu]] isə çarter reyslərini qəbul edir. Monteneqronun milli sərnişindaşıma şirkəti Montenegro Airlines Avropanın şəhərlərinə uçuşlar həyata keçirir. Ölkədə həmçinin cəmi üç mobil operator fəaliyyət göstərir.

== Şəkilləri ==
&lt;gallery&gt;
Miriste.jpg|[[Herceg Novi]]
Crno jezero (Durmitor).jpg|[[Bioqrad göıü]], [[Kolasin]]
Budva (1).jpg|[[Budva]] şəhəri
Svetistefan1756.JPG|[[Sveti Stefan]] adası
Biogradska suma.jpg|[[Bioqradska dağı]], [[Kolasin]] milli parkı.
Tara_River_Canyon.jpg|[[Tara çayının kanyonu]], Avropada ən uzun dünyada isə ikinci ən uzun kanyon.
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.gom.cg.yu/eng/ Government of the Republic of Montenegro] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080629053444/http://www.gom.cg.yu/eng/ |date=2008-06-29 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=1-w_1lNGCpM Азербайджан и Черногория развивают сотрудничество в области туризма]{{ref-ru}}

== Həmçinin bax ==
{{Monteneqro mövzularda}}
{{Avropa ölkələri}}

[[Kateqoriya:Monteneqro| ]]
[[Kateqoriya:Avropa Şurasına üzv olan dövlətlər]]
[[Kateqoriya:BMT üzvü olan ölkələr]]
[[Kateqoriya:Aralıq dənizi İttifaqına üzv dövlətlər]]
[[Kateqoriya:NATO üzvü olan ölkələr]]
[[Kateqoriya:Balkan yarımadası ölkələri]]</text>
      <sha1>4d5abaaack769zapajxlvdbw8ln1jdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ASALA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7170</id>
    <revision>
      <id>8965579</id>
      <parentid>8909483</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11361" sha1="qv5sqla6xzpc7gssx958fvd5fgtbd16" xml:space="preserve">{{Təşkilat
|tam adı                  = '''Ermənistanın Azadlığı üçün Gizli Erməni Ordusu (ASALA)'''
|originalın dilindəki adı = Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակ (ՀԱՀԳԲ)
|abreviatura              = 
|emblemi                  = 
|şəkil                    = 
|növü                     = [[Türkiyə]]dən [[Erməni soyqırımı|Erməni Soyqırımı İddiası]]na görə qisas almaq və [[ermənilər]]in tarixi vətənlərini azad etmək&lt;ref name=&quot;hunsicker&quot; /&gt;
|yaranma tarixi           = [[1975]]&lt;ref name=&quot;hunsicker&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=K4XefrTlSygC&amp;pg=PA431&amp;lpg=PA431&amp;dq=%22to+compel+the+Turkish+Government+to+acknowledge+publicly+its+alleged+responsibility+for+the+Armenian+Genocide+in+1915,+pay+reparations,+and+cede+territory+for+an+Armenian+homeland%22 |title=Understanding International Counter Terrorism|publisher=Universal-Publishers|last=Hunsicker|isbn=1-58112-905-X|pages=431|year=2006}}&lt;/ref&gt;
|qeydiyyat tarixi         = 
|dağılma tarixi           = 
|dili                     = [[erməni dili]]
|mərkəzi                  = 
|sədri                    = [[Akop Akopyan]]&lt;ref&gt;&quot;MIPT Terrorism Knowledge Base&quot;. 15 November 2007. Archived from the original on 2007-11-15.&lt;/ref&gt;
|üzvləri                  = &lt;!-- Təşkilatın üzvləri--&gt;
|rəsmi saytı              = &lt;!-- Rəsmi internet səhifəsinin ünvanı--&gt;
}}

'''ASALA''' ({{dil-hy|Hayastani Azatagrut'yan Hay Gaghtni Banak}}) — 1975–1991-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş [[erməni]] terror təşkilatı. Türkiyə Respublikası Təhlükəsizlik xidməti tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınmışdır.&lt;ref name=''&gt;{{Cite web |title=Emniyet Genel Müdürlüğü Dış İlişkiler Daire Başkanlığı |url=http://www.egm.gov.tr/daire.disiliskiler.asp |access-date=2007-12-01 |archive-date=2007-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213232333/http://www.egm.gov.tr/daire.disiliskiler.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&quot;Ermənistanın Azadlığı uğrunda Gizli Erməni Ordusu&quot; adlanan bu təşkilatın adının abreviaturası ingiliscə&quot;'''''A'''rmenian '''S'''ecret '''A'''rmy for the '''L'''iberation of '''A'''rmenia''&quot; kimidir. Təşkilat müstəqil Ermənistan dövlətinin qurulması və 1915-ci ildə baş verdiyi iddia edilən &quot;erməni soyqırımının&quot; dünya ölkələri tərəfindən tanınması üçün çalışmışdır.

ASALA-nın yaranma tarixi və fəaliyyəti ilə bağlı saysız-hesabsız məqalələr, yazılar, faktlar qəzetimizdə dərc edilib. 1970-ci illərin ortalarında daşnaklar bir sıra müstəqil terrorçu təşkilatlar yaradıblar və onların arasında &quot;Ermənistanın Azadlığı uğrunda Gizli Erməni Ordusu&quot; (&quot;Armenian Secret Armi for the Liberation of Armenia&quot;- ASALA&quot;) fəallığı ilə diqqəti cəlb edir.
Təşkilatın qurucuları [[Akop Akopyan]] və [[Akop Tarakçıyan]]dır&lt;ref&gt;&quot;MIPT Terrorism Knowledge Base&quot;. 15 November 2007. Archived from the original on 2007–11-15.&lt;/ref&gt;
Təşkilatın qərargahı Beyrutda, təlim-məşq bazaları isə Suriyada yerləşir{{mənbə göstər}}. ASALA-nın əsas məqsədi Şərqi Türkiyə, Şimali İran və Azərbaycanın Naxçıvan və Qarabağ bölgələrinin də daxil olduğu bir ərazidə &quot;Böyük Ermənistan&quot; dövləti qurmaqdır. ASALA əsasən Türkiyə və Azərbaycan vətəndaşlarına qarşı terror aktları həyata keçirir. Təşkilatın &quot;Əbu Nidal&quot;, &quot;Qara sentyabr&quot; kimi terror qrupları ilə əlaqələrinin yaradılmasında onun lideri [[Akop Akopyan]]ın böyük rolu olmuşdur&lt;ref&gt;[http://diktat.by.ru/asem.htm Армянская секретная армия освобождения Армении]{{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Участники событий о том как был убит преступник Монте Мелконян |url=http://www.1news.az/region/armenia/20100612124405421.html |access-date=2011-02-19 |archive-date=2012-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924040833/http://www.1news.az/region/armenia/20100612124405421.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Afinada 1980-ci ildə qətlə yetirilmiş türk səfirinin ölümünə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüş A.Akopyan 01.08.80-ci ildə &quot;Nyu-York Tayms&quot; qəzetinə verdiyi müsahibədə bildirmişdir: &quot;Bizim düşmənimiz türk rejimi, NATO və bizlə əməkdaşlıq etməyən ermənilərdir&quot;{{mənbə göstər}}.

== Tarixi ==
ASALA 1975-ci ildə qurulmuş, həmin il [[Paris]] erməni konfransında ASALA-ya yerli qüvvələr qoşulmuşdur. 1981-ci ildə təşkilat zirvə nöqtəsinə çıxmış, ancaq 1983-cü ildə ikiyə bölünmüşdür.

1979-cu ildə təşkilata qoşulanlar arasında ən tanınmış simalar [[Alex Yenikomşiyan]] və [[Monte Melkonyan]]dır.

1981-ci ildə bir çox terror hadisələri törədən ASALA, bir tərəfdən [[İsveçrə]]ni, digər tərəfdən isə [[Fransa]]nı hədələməyə başlamışdır. Fransadakı bir çox qruplar, [[Kanada]]dakı &quot;Azad Hay&quot;, [[İngiltərə]]dəki &quot;Kaytzer&quot; qrupları ASALA-ya qoşulduqlarını elan etdilər. Bu illərdə mərkəzdə artıq parçalanmalar başlamışdı.

[[İsrail]]in [[Beyrut]]u işğal etməsiylə ASALA bu səhəri tərk etdi. 1983-cü ildə ikiyə parçalandı:
#[[Akop Akopyan]]ın qrupu [[Yunanıstan]] və [[Fələstin]] ərazilərində yerləşmiş qoca, cavan, qadın, uşaq demədən öldürürlər. Ən dəhşətli terror hadisəsəini Fransanın [[Orli faciəsi|Orli hava limanında]] həyata keçirmişdirlər.
#Təşkilatın Qərbi Avropadaki qrupu isə &quot;Asala İnqilab Hərəkatıdır&quot;. Bu qrup isə terror hadisələrini Türkiyə və Azərbaycanda həyata keçirirlər. Bu hərəkatın lideri isə [[Monte Melkonyan]]dır. Onun ölümündən sonra liderləri [[Ara Torayan]] olmuşdur.

Akop Akopyan İsrail işğalından sonra ASALA-nın Livandakı 3 təlim düşərgəsini itirdiyini, Fələstinli idarəçilərin ASALA-nı arxadan vurmağa çalışdıqlarını Beyrut radiosunda yayımladı.

Akop Akopyan 1988-ci ildə [[Afina]]da öldürüldü. Bundan sonra parçalanmalar artdı.

ASALA-nın Yunanıstanın Eqina adasında gizli təlim düşərgələrinin olduğu bilinir. Burda [[PKK]] terrorçularına da təlim keçirildiyi və təlimlərə yunan generalı Matafiasln rəhbərlik etdiyi məlumdur {{mənbə göstər}}. Bundan əlavə ASALA-nın [[Cənubi Kipr]] ordusunun nəzarəti altındakı Eyanapa bölgəsində bir düşərgəsi olduğu və düşərgədən Harout Aqbaçyanın məsul olduğu bilinir {{mənbə göstər}}.

3 oktyabr 2023-cü ildə gecə saatlarında İrəvanda fəaliyyət göstərən yeganə sinaqoq &quot;Mordexay ha-Navi&quot;yə hücum edilmişdir. Naməlum şəxslər binaya molotov kokteyli atmış, pəncərələri sındırmış və binanın divarlarına boya tökmüşdülər. Hücuma görə məsuliyyəti &quot;Ermənistanın Azadlığı üçün Gizli Erməni Ordusu&quot; və “Ermənistanın Gənc Azadlıq Mübarizəçiləri” adlı erməni təşkilatları öz üzərinə götürərək İsraili Azərbaycana dəstək verməkdə ittiham etmişdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/393167 |title=Две армянские организации разделили ответственность за нападение на синагогу в Ереване |access-date=2023-10-09 |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223704/https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/393167 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyət yerləri ==
[[Fayl:ASALA attacks map.png|thumbnail|300px|Xəritə]]
Asala fəaliyyətini Fransada daha çox göstərməkdədir. Buna səbəb isə bu ölkədə Erməni terrorçulara sərbəst hərəkətinə icazə verilmişdir. Bundan başqa [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], [[Yunanıstan]], [[Cənubi Kipr]], [[İsveçrə]] və [[Kanada]]da fəaliyyətlərini davam etdirməkdədirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;ASALA İsveçrəni partladır. |url=http://gulustan.ws/2011/02/%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%B2%D0%B7%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82-%D1%88%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8E/ |access-date=2021-01-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113113/http://gulustan.ws/2011/02/%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%B2%D0%B7%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82-%D1%88%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8E/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Dəstək ==
Asala əsasən ən böyük dörd dəstək almışdır{{mənbə göstər}}:
*[[SSRİ]].
*[[Yunanıstan]], [[Suriya]], [[İran]],[[Fələstin]]
*Kommunist partiyaları, erməni kilsələri, [[Sosial Demokrat Hnçak partiyası|Qnçak partiyası]].

1983-cü ildən etibarən ASALA Monte Melkonyanın siyasətinə tabe olmuş, [[Türkiyə]] və 1988-ci ildən başlayaraq [[Azərbaycan]]da terror hadisələri törətmişdir.

== Mətbuatla əlaqələri ==
ASALA-nın rəsmi olaraq çap etdirdiyi qazet &quot;Hayastan&quot;dır. Bundan başqa &quot;Hay–Baykar&quot;, &quot;Armenial&quot;, Londonda çap edilən &quot;Kaytzer&quot; jurnalı da çap olunanlar arasındadır.

ASALA-nın ilk radio yayımı 1981-ci ildə Beyrutda fəaliyyətə başlamışdır. &quot;Livanlı ermənilərin səsi&quot; adı altında gündə bir saatlıq veriliş yayımlanırdı.

== Virtual məkanda fəaliyyəti ==
20 oktyabr 2009-cu ildə ermənilərin məşhur saytı '''hayastan.com''' saytına hücumu olub. Amerika və İsrail hakerləri tərəfindən dağıdılan saytı bərpa etmək mümkün olmayıb. '''&quot;Müsəlmanlar gəlir, hazır olun! Fələstin və Qarabağ torpaqları müsəlmanlarındır!&quot;''' şüarları altında dağıdılan sayt terror təşkilatı &quot;ASALA&quot;ya məxsusdur. hayastan.com saytının rəhbərləri bir neçə dəfə Azərbaycan saytlarına hücüm edib. 2006-cı ildə AXCP-nin internet səhifəsi (www.axcp.org) və Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının (AVCİYA) internet səhifəsi (www.avciya.org) dağıdılıb, mediaforum.az, kiv.az, apa.az gunazer.com times.az saytlarına isə bir neçə dəfə hücum ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://musavat.com/new/shownews.php?news_id=62872 |title=YƏHUDİLƏR &quot;ASALA&quot;nın SAYTINI DAĞITDI |access-date=2009-10-22 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009124351/https://musavat.com/new/shownews.php?news_id=62872 |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
*[[ASALA-nın əməliyyatlarının siyahısı]]
*[[Xocalı Soyqırımı]]
*[[Orli faciəsi]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.ermenisorunu.gen.tr/turkce/teror/asala.html]
* [http://www.atmg.org/ArmenianTerrorism.html Kronolojik Ermeni Terörü]
* [http://www.azerigenocide.org/facts/fact13.htm Terror Organisations In The Other Coutries] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080829004422/http://www.azerigenocide.org/facts/fact13.htm |date=2008-08-29 }}
{{Ermənistanın Azadlığı üçün Gizli Erməni Ordusu}}
{{Erməni terrorizmi}}

{{Azərbaycanda terrorizm}}

[[Kateqoriya:Erməni terror təşkilatları]]
[[Kateqoriya:ABŞ tərəfindən terror təşkilatı olaraq tanınmış təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:Partizan hərəkatları]]
[[Kateqoriya:Ermənistan tarixi]]
[[Kateqoriya:İfrat solçuluq]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə Livanda yarananlar]]</text>
      <sha1>qv5sqla6xzpc7gssx958fvd5fgtbd16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9251</id>
    <revision>
      <id>8966061</id>
      <parentid>8963534</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əhalisi */</comment>
      <origin>8966061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14469" sha1="gp8rkeo4bguo1tv1kafol7h0cgv8hqu" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{digər məna|Türkan (dəqiqləşdirmə)}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |şəkil                 = Bakı şəhərinin Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı.jpg
 |şəklin izahı          = Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı
 |lat_deg               = 
 |lat_min               = 
 |lat_sec               = 
 |lat_hem               = 
 |lon_deg               = 
 |lon_min               = 
 |lon_sec               = 
 |lon_hem               = 
 |ölkə                  = Azərbaycan
 |regionun növü         = iqtisadi rayon
 |region                = Bakı iqtisadi rayonu
 |şəhər                 = Bakı
 |rayon                 = Xəzər rayonu
 |sahəsi                = 40,22
 |əhalisi               = 12684&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
 |siyahıyaalma ili      = 2020
 |poçt_indeksi          = 1056}}
'''Türkan''' — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |access-date=2026-04-28 |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifə 9|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Bakı iqtisadi rayonu|Bakı iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Bakı]] şəhərinin [[Xəzər rayonu|Xəzər rayonunun]] Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə, Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
[[Monqolların Azərbaycana yürüşləri|Monqolların Azərbaycana hücumundan]] əvvəlki dövrdə Türkmən tayfaları [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] cənub və şimal sahilləri ilə irəliləyərək Xəzərin qərb sahillərinə və Azərbaycana yayılmışdılar. O vaxtlarda türkmənlər sadəcə olaraq Türkan adı ilə məşhur idilər. Bu tayfaların bəziləri Xəzərin qərb sahillərinə daimi məskən salmışlar və Türkan kəndinin adı da bu ərazilərdə yaşamış türkmənlərin adı ilə bağlıdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=13.04.2020 |title=Türkan kəndi haqqında virtual fotosərgi hazırlanıb |url=https://azertag.az/xeber/turkan_kendi_haqqinda_virtual_fotosergi_hazirlanib-1460949|website=[[AZƏRTAC]]|language=az}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Türkan qəsəbəsi Azərbaycanın paytaxtından — [[Bakı]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; təqribən 30 km aralıda, [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] sahilində yerləşir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[Zirə (Xəzər)|Zirə]], [[Hövsan]], [[Qala (Xəzər)|Qala]] qəsəbələri ilə qonşudur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ТЮРКЯН |url=https://nakarte.me/#m=12/40.36185/50.21765&amp;l=O/C&amp;q=40%C2%B021'43.0%22N%2050%C2%B013'02.0%22E&amp;r=40.361944/50.217222/N%2040%C2%B021%E2%80%B243%E2%80%B3%20E%2050%C2%B013%E2%80%B22%E2%80%B3 |access-date=2026-06-10 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/40%C2%B021'43.0%22N+50%C2%B013'02.0%22E/@40.3619438,50.1481038,18072m/data=!3m1!1e3!4m4!3m3!8m2!3d40.3619444!4d50.2172222?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYwMy4xIKXMDSoASAFQAw== |access-date=2026-06-10 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |access-date=2026-05-31 |website= |publisher=ƏМDX DƏDKR by ITMIM |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbənin sahəsi təqribən 40,22 kv.km təşkil edir&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
Türkan qəsəbəsi [[Bakının 32 kəndi]] içərisində ən qədim tarixə malik olanlarındandır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Türkanda iki qəbiristanlıq mövcuddur&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Onlardan biri yeni qəbiristanlıqdır ki, burada olan ən qədim məzarın yaşı bir əsr yarıma bərabərdir. Digər qəbiristan daha qədimdir, oradakı qəbirüstü daşların üzərində şəkilli yazılar abidələrin çox böyük yaşa malik olmağına dəlalət edir&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Книга|автор=Tərtibçi: Nazilə Tahirova (Əməkdar mədəniyyət işçisi)|заглавие=Bakı kəndləri|язык=az|ответственный=Redaktoru və buraxılışa məsul: Şəhla Qəmbərova (Əməkdar mədəniyyət işçisi). Kompüter yığımı və dizayn: Tünzalə Əzizova|место=[[Bakı]]|издательство=F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası|год=2018|страницы=17|всего страниц=51|ссылка=https://clb.az/dosyalar/1695.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Sentyabr 2023 |title=Türkmən tayfalarının adını daşıyan kənd |language=az |work=Yeni Azərbaycan |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e90037_az.html |access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1842-ci ilin iyun ayına olan məlumata əsasən, Bakı əyalətinin Maştağa sahəsinin Türkan (Türkənt) kəndində 302 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 4, 6, 7|всего страниц=128|часть=I ФӘСИЛ. ТУРКАНЫН ТАРИХИ ОХУДУГЛАРЫМЫХ ВӘ ЕШИТДИКЛӘРИМИЗ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=5}}&lt;/ref&gt;.

[[Qafqaz canişinliyi|Qafqaz Canişininin]] Baş İdarəsinin yanında Qafqaz Statistik Komitəsi tərəfindən 1970-ci ildə nəşr edilmiş 1859–1864-cü illərə olan məlumatlara görə Bakı Quberniyasının yaşayış yerlərinin siyahısına əsasən, [[Bakı quberniyası|Bakı quberniyasının]] [[Bakı qəzası|Bakı qəzasının]] Türkan yaşayış yerində 127 həyətdə 332 nəfəri kişi, 290 nəfəri qadın olmaqla&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 622 nəfər&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; şiə [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] (mənbədə &quot;tatar&quot; kimi göstərilir) yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=СПИСКИ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ РОССІЙСКОЙ ИМПЕРІИ. ПО КАВКАЗСКОМУ КРАЮ СОСТАВЛЕННЫЕ И ИЗДАВАЕМЫЕ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. СПИСОКЪ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ ПО СВѢДѢНІЯМЪ 1859 ПО 1864 ГОДЪ. |publisher=ИЗДАНЪ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. ВЪ ТИПОГРАФІИ ГЛАВНАГО УПРАВЛЕНІЯ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. |year=1870. |volume=LXV. БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. |location=ТИФЛИСЪ. |pages=Səhifələr: VII СОКРАЩЕНІЯ, УПОТРЕБЛЯЕМЫЯ ВЪ СПИСКѢ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ БАКИНСКОЙ ГУБЕРНІИ., 3 |language=ru-dor |chapter=БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. УѢЗДЫ. I. БАКИНСКИЙ УѢЗД. |chapter-url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=116937&amp;pno=91 |authors=Составленъ главнымъ редакторомъ Комитета Н. Зейдлицемъ.}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1959-cu ilin siyahıyaalınmasına görə, Türkanda 3200 nəfər, 1970-i ildə 4600 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

[[Böyük Sovet Ensiklopediyası|Böyük Sovet Ensiklopediyasına]] əsasən, 1974-cü il üçün Türkanda 5,4 min nəfər sakin yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Тюркян |url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/113/277.htm |access-date=2026-06-10 |website=www.booksite.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1979-cu ildə Türkanda 6500, 1989-cu ildə 8200 nəfər, 1999-cu ildə 9200 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 2012-ci ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən Türkan qəsəbəsinin 11,3 min nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə  əhalinin cins bölgüsündə sayı&quot;&gt;Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: [http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls 2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120626150634/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls |date=2012-06-26 }} (min nəfər)&lt;/ref&gt;

[[Xəzər rayonu|Xəzər rayon]] İcra Hakimiyyətinin saytındakı məlumata əsasən, 1 yanvar 2020-ci il tarixinə olan vəziyyətə görə, Türkan qəsəbəsinin 12684 nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=01.01.2020 |title=Əhalisi |url=https://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |access-date=2024-09-15 |archive-date=2023-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609120422/http://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |url-status=live |website=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI BAKI ŞƏHƏRİ XƏZƏR RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİ}}&lt;/ref&gt;

== İnfrastrukturu ==
Türkan qəsəbəsində 262&lt;ref&gt;{{Cite web |title=262 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/262/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 256&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30.12.2006 |title=TÜRKAN QƏSƏBƏSİNDƏ YENİ MƏKTƏB BİNASI İSTİFADƏYƏ VERİLMİŞDİR |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_mekteb_binasi_istifadeye_verilmisdir-365217 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=256 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/256/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 119 saylı üç tam orta ümumtəhsil məktəbləri var&lt;ref&gt;{{Cite web |title=119 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/119/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə E.Mirzəyev adına sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 6 nömrəli Respublika xüsusi internat məktəbi fəaliyyət göstərir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı şəhəri üzrə fəaliyyət göstərən internat məktəbləri |url=https://edu.gov.az/az/xususi-tehsil_323/internat-mektebleri_17547 |access-date=2026-06-11 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə poliklinika vardır&lt;ref&gt;{{Cite web |date=02.11.2005 |title=TÜRKANDA İSTİFADƏYƏ VERİLƏN POLİKLİNİKA SAKİNLƏRİN SAĞLAMLIĞINA XİDMƏT EDƏCƏK |url=https://azertag.az/xeber/turkanda_istifadeye_verilen_poliklinika_sakinlerin_saglamligina_xidmet_edecek-328051 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25.09.2013 |title=Türkan qəsəbəsində yeni poliklinika istifadəyə verilmişdir VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_poliklinika_istifadeye_verilmisdir_video-34141 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalinin dolanışığı ==
Əhali əsasən əkinçilik və Türkanda olan daş karxanalarında işləməklə dolanır. Əkinçiliyin monopoliyalaşdığı və daş karxanalarının fəaliyyətinin zəiflədiyi bu dövrlərdə, kənd əhalisinin dolanışıq vəziyyəti çətinləşib. Kənddə uzun illərdən bəri avtobus/marşurut problemi vardır, kəndə gediş-gəliş çətindir. Kəndin dəniz kənarı torpaq hissələri məmurlar və digər varlılar tərəfindən hasara alınaraq özəlləşdirdiliyi üçün kənd əhalisinin qədim məşğuliyyətlərindən biri olan dəniz kənarı bostançılıq zəifləyib.{{Mənbə göstər}}

== Görkəmli şəxslər ==

# [[Ağaxan Abdullayev]]
# [[Zamiq Əliyev]]
# [[Dilarə Dostuzadə]]


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xəzər rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Bakı-qaralama}}
{{qəsəbə-qaralama}}

[[Kateqoriya:Xəzər rayonunun qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Bakının kəndləri]]
[[Kateqoriya:Bakının qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın sahilyanı yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>gp8rkeo4bguo1tv1kafol7h0cgv8hqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966065</id>
      <parentid>8966061</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əhalisi */</comment>
      <origin>8966065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15379" sha1="rlm6lfbaiy13l7qajasptq6sgg7i7ln" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{digər məna|Türkan (dəqiqləşdirmə)}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |şəkil                 = Bakı şəhərinin Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı.jpg
 |şəklin izahı          = Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı
 |lat_deg               = 
 |lat_min               = 
 |lat_sec               = 
 |lat_hem               = 
 |lon_deg               = 
 |lon_min               = 
 |lon_sec               = 
 |lon_hem               = 
 |ölkə                  = Azərbaycan
 |regionun növü         = iqtisadi rayon
 |region                = Bakı iqtisadi rayonu
 |şəhər                 = Bakı
 |rayon                 = Xəzər rayonu
 |sahəsi                = 40,22
 |əhalisi               = 12684&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
 |siyahıyaalma ili      = 2020
 |poçt_indeksi          = 1056}}
'''Türkan''' — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |access-date=2026-04-28 |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifə 9|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Bakı iqtisadi rayonu|Bakı iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Bakı]] şəhərinin [[Xəzər rayonu|Xəzər rayonunun]] Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə, Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
[[Monqolların Azərbaycana yürüşləri|Monqolların Azərbaycana hücumundan]] əvvəlki dövrdə Türkmən tayfaları [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] cənub və şimal sahilləri ilə irəliləyərək Xəzərin qərb sahillərinə və Azərbaycana yayılmışdılar. O vaxtlarda türkmənlər sadəcə olaraq Türkan adı ilə məşhur idilər. Bu tayfaların bəziləri Xəzərin qərb sahillərinə daimi məskən salmışlar və Türkan kəndinin adı da bu ərazilərdə yaşamış türkmənlərin adı ilə bağlıdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=13.04.2020 |title=Türkan kəndi haqqında virtual fotosərgi hazırlanıb |url=https://azertag.az/xeber/turkan_kendi_haqqinda_virtual_fotosergi_hazirlanib-1460949|website=[[AZƏRTAC]]|language=az}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Türkan qəsəbəsi Azərbaycanın paytaxtından — [[Bakı]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; təqribən 30 km aralıda, [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] sahilində yerləşir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[Zirə (Xəzər)|Zirə]], [[Hövsan]], [[Qala (Xəzər)|Qala]] qəsəbələri ilə qonşudur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ТЮРКЯН |url=https://nakarte.me/#m=12/40.36185/50.21765&amp;l=O/C&amp;q=40%C2%B021'43.0%22N%2050%C2%B013'02.0%22E&amp;r=40.361944/50.217222/N%2040%C2%B021%E2%80%B243%E2%80%B3%20E%2050%C2%B013%E2%80%B22%E2%80%B3 |access-date=2026-06-10 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/40%C2%B021'43.0%22N+50%C2%B013'02.0%22E/@40.3619438,50.1481038,18072m/data=!3m1!1e3!4m4!3m3!8m2!3d40.3619444!4d50.2172222?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYwMy4xIKXMDSoASAFQAw== |access-date=2026-06-10 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |access-date=2026-05-31 |website= |publisher=ƏМDX DƏDKR by ITMIM |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbənin sahəsi təqribən 40,22 kv.km təşkil edir&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
Türkan qəsəbəsi [[Bakının 32 kəndi]] içərisində ən qədim tarixə malik olanlarındandır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Türkanda iki qəbiristanlıq mövcuddur&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Onlardan biri yeni qəbiristanlıqdır ki, burada olan ən qədim məzarın yaşı bir əsr yarıma bərabərdir. Digər qəbiristan daha qədimdir, oradakı qəbirüstü daşların üzərində şəkilli yazılar abidələrin çox böyük yaşa malik olmağına dəlalət edir&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Книга|автор=Tərtibçi: Nazilə Tahirova (Əməkdar mədəniyyət işçisi)|заглавие=Bakı kəndləri|язык=az|ответственный=Redaktoru və buraxılışa məsul: Şəhla Qəmbərova (Əməkdar mədəniyyət işçisi). Kompüter yığımı və dizayn: Tünzalə Əzizova|место=[[Bakı]]|издательство=F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası|год=2018|страницы=17|всего страниц=51|ссылка=https://clb.az/dosyalar/1695.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Sentyabr 2023 |title=Türkmən tayfalarının adını daşıyan kənd |language=az |work=Yeni Azərbaycan |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e90037_az.html |access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1842-ci ilin iyun ayına olan məlumata əsasən, Bakı əyalətinin Maştağa sahəsinin Türkan (Türkənt) kəndində 302 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 4, 6, 7|всего страниц=128|часть=I ФӘСИЛ. ТУРКАНЫН ТАРИХИ ОХУДУГЛАРЫМЫХ ВӘ ЕШИТДИКЛӘРИМИЗ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=5}}&lt;/ref&gt;.

[[Qafqaz canişinliyi|Qafqaz Canişininin]] Baş İdarəsinin yanında Qafqaz Statistik Komitəsi tərəfindən 1970-ci ildə nəşr edilmiş 1859–1864-cü illərə olan məlumatlara görə Bakı Quberniyasının yaşayış yerlərinin siyahısına əsasən, [[Bakı quberniyası|Bakı quberniyasının]] [[Bakı qəzası|Bakı qəzasının]] Türkan yaşayış yerində 127 həyətdə 332 nəfəri kişi, 290 nəfəri qadın olmaqla&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 622 nəfər&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; şiə [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] (mənbədə &quot;tatar&quot; kimi göstərilir) yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=СПИСКИ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ РОССІЙСКОЙ ИМПЕРІИ. ПО КАВКАЗСКОМУ КРАЮ СОСТАВЛЕННЫЕ И ИЗДАВАЕМЫЕ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. СПИСОКЪ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ ПО СВѢДѢНІЯМЪ 1859 ПО 1864 ГОДЪ. |publisher=ИЗДАНЪ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. ВЪ ТИПОГРАФІИ ГЛАВНАГО УПРАВЛЕНІЯ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. |year=1870. |volume=LXV. БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. |location=ТИФЛИСЪ. |pages=Səhifələr: VII СОКРАЩЕНІЯ, УПОТРЕБЛЯЕМЫЯ ВЪ СПИСКѢ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ БАКИНСКОЙ ГУБЕРНІИ., 3 |language=ru-dor |chapter=БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. УѢЗДЫ. I. БАКИНСКИЙ УѢЗД. |chapter-url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=116937&amp;pno=91 |authors=Составленъ главнымъ редакторомъ Комитета Н. Зейдлицемъ.}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1959-cu ilin siyahıyaalınmasına görə, Türkanda 3200 nəfər, 1970-i ildə 4600 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

[[Böyük Sovet Ensiklopediyası|Böyük Sovet Ensiklopediyasına]] əsasən, 1974-cü il üçün Türkanda 5,4 min nəfər sakin yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Тюркян |url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/113/277.htm |access-date=2026-06-10 |website=www.booksite.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1979-cu ildə Türkanda 6500, 1989-cu ildə 8200 nəfər, 1999-cu ildə 9200 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 2012-ci ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən Türkan qəsəbəsinin 11,3 min nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə  əhalinin cins bölgüsündə sayı&quot;&gt;Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: [http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls 2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120626150634/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls |date=2012-06-26 }} (min nəfər)&lt;/ref&gt;

[[Xəzər rayonu|Xəzər rayon]] İcra Hakimiyyətinin saytındakı məlumata əsasən, 1 yanvar 2020-ci il tarixinə olan vəziyyətə görə, Türkan qəsəbəsinin 12684 nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=01.01.2020 |title=Əhalisi |url=https://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |access-date=2024-09-15 |archive-date=2023-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609120422/http://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |url-status=live |website=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI BAKI ŞƏHƏRİ XƏZƏR RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİ}}&lt;/ref&gt;

== İnfrastrukturu ==
Türkan qəsəbəsində 262&lt;ref&gt;{{Cite web |title=262 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/262/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 256&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30.12.2006 |title=TÜRKAN QƏSƏBƏSİNDƏ YENİ MƏKTƏB BİNASI İSTİFADƏYƏ VERİLMİŞDİR |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_mekteb_binasi_istifadeye_verilmisdir-365217 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=256 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/256/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 119 saylı üç tam orta ümumtəhsil məktəbləri var&lt;ref&gt;{{Cite web |title=119 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/119/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə E.Mirzəyev adına sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 6 nömrəli Respublika xüsusi internat məktəbi fəaliyyət göstərir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı şəhəri üzrə fəaliyyət göstərən internat məktəbləri |url=https://edu.gov.az/az/xususi-tehsil_323/internat-mektebleri_17547 |access-date=2026-06-11 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə poliklinika vardır&lt;ref&gt;{{Cite web |date=02.11.2005 |title=TÜRKANDA İSTİFADƏYƏ VERİLƏN POLİKLİNİKA SAKİNLƏRİN SAĞLAMLIĞINA XİDMƏT EDƏCƏK |url=https://azertag.az/xeber/turkanda_istifadeye_verilen_poliklinika_sakinlerin_saglamligina_xidmet_edecek-328051 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25.09.2013 |title=Türkan qəsəbəsində yeni poliklinika istifadəyə verilmişdir VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_poliklinika_istifadeye_verilmisdir_video-34141 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalinin dolanışığı ==
Əhali əsasən əkinçilik və Türkanda olan daş karxanalarında işləməklə dolanır. Əkinçiliyin monopoliyalaşdığı və daş karxanalarının fəaliyyətinin zəiflədiyi bu dövrlərdə, kənd əhalisinin dolanışıq vəziyyəti çətinləşib. Kənddə uzun illərdən bəri avtobus/marşurut problemi vardır, kəndə gediş-gəliş çətindir. Kəndin dəniz kənarı torpaq hissələri məmurlar və digər varlılar tərəfindən hasara alınaraq özəlləşdirdiliyi üçün kənd əhalisinin qədim məşğuliyyətlərindən biri olan dəniz kənarı bostançılıq zəifləyib.{{Mənbə göstər}}

== Görkəmli şəxslər ==

# [[Ağaxan Abdullayev]]
# [[Zamiq Əliyev]] — tarzən, əslən türkanlı&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 73, 79, 80|всего страниц=128|часть=IV ФӘСИЛ. ОҸАҒЫ ТАНЫДАНЛЫР. ТАРЗӘН ЗАМИГ ӘЛИЈЕВ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=41}}&lt;/ref&gt;.
# [[Dilarə Dostuzadə]]


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xəzər rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Bakı-qaralama}}
{{qəsəbə-qaralama}}

[[Kateqoriya:Xəzər rayonunun qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Bakının kəndləri]]
[[Kateqoriya:Bakının qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın sahilyanı yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>rlm6lfbaiy13l7qajasptq6sgg7i7ln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966066</id>
      <parentid>8966065</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Görkəmli şəxslər */ İstinad əlavə et [[m:Web2Cit| #Web2Cit]]</comment>
      <origin>8966066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15884" sha1="9i2gvhrcmf62jhhntnzlp6foj6je7yt" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{digər məna|Türkan (dəqiqləşdirmə)}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |şəkil                 = Bakı şəhərinin Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı.jpg
 |şəklin izahı          = Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı
 |lat_deg               = 
 |lat_min               = 
 |lat_sec               = 
 |lat_hem               = 
 |lon_deg               = 
 |lon_min               = 
 |lon_sec               = 
 |lon_hem               = 
 |ölkə                  = Azərbaycan
 |regionun növü         = iqtisadi rayon
 |region                = Bakı iqtisadi rayonu
 |şəhər                 = Bakı
 |rayon                 = Xəzər rayonu
 |sahəsi                = 40,22
 |əhalisi               = 12684&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
 |siyahıyaalma ili      = 2020
 |poçt_indeksi          = 1056}}
'''Türkan''' — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |access-date=2026-04-28 |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifə 9|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Bakı iqtisadi rayonu|Bakı iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Bakı]] şəhərinin [[Xəzər rayonu|Xəzər rayonunun]] Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə, Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
[[Monqolların Azərbaycana yürüşləri|Monqolların Azərbaycana hücumundan]] əvvəlki dövrdə Türkmən tayfaları [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] cənub və şimal sahilləri ilə irəliləyərək Xəzərin qərb sahillərinə və Azərbaycana yayılmışdılar. O vaxtlarda türkmənlər sadəcə olaraq Türkan adı ilə məşhur idilər. Bu tayfaların bəziləri Xəzərin qərb sahillərinə daimi məskən salmışlar və Türkan kəndinin adı da bu ərazilərdə yaşamış türkmənlərin adı ilə bağlıdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=13.04.2020 |title=Türkan kəndi haqqında virtual fotosərgi hazırlanıb |url=https://azertag.az/xeber/turkan_kendi_haqqinda_virtual_fotosergi_hazirlanib-1460949|website=[[AZƏRTAC]]|language=az}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Türkan qəsəbəsi Azərbaycanın paytaxtından — [[Bakı]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; təqribən 30 km aralıda, [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] sahilində yerləşir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[Zirə (Xəzər)|Zirə]], [[Hövsan]], [[Qala (Xəzər)|Qala]] qəsəbələri ilə qonşudur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ТЮРКЯН |url=https://nakarte.me/#m=12/40.36185/50.21765&amp;l=O/C&amp;q=40%C2%B021'43.0%22N%2050%C2%B013'02.0%22E&amp;r=40.361944/50.217222/N%2040%C2%B021%E2%80%B243%E2%80%B3%20E%2050%C2%B013%E2%80%B22%E2%80%B3 |access-date=2026-06-10 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/40%C2%B021'43.0%22N+50%C2%B013'02.0%22E/@40.3619438,50.1481038,18072m/data=!3m1!1e3!4m4!3m3!8m2!3d40.3619444!4d50.2172222?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYwMy4xIKXMDSoASAFQAw== |access-date=2026-06-10 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |access-date=2026-05-31 |website= |publisher=ƏМDX DƏDKR by ITMIM |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbənin sahəsi təqribən 40,22 kv.km təşkil edir&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
Türkan qəsəbəsi [[Bakının 32 kəndi]] içərisində ən qədim tarixə malik olanlarındandır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Türkanda iki qəbiristanlıq mövcuddur&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Onlardan biri yeni qəbiristanlıqdır ki, burada olan ən qədim məzarın yaşı bir əsr yarıma bərabərdir. Digər qəbiristan daha qədimdir, oradakı qəbirüstü daşların üzərində şəkilli yazılar abidələrin çox böyük yaşa malik olmağına dəlalət edir&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Книга|автор=Tərtibçi: Nazilə Tahirova (Əməkdar mədəniyyət işçisi)|заглавие=Bakı kəndləri|язык=az|ответственный=Redaktoru və buraxılışa məsul: Şəhla Qəmbərova (Əməkdar mədəniyyət işçisi). Kompüter yığımı və dizayn: Tünzalə Əzizova|место=[[Bakı]]|издательство=F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası|год=2018|страницы=17|всего страниц=51|ссылка=https://clb.az/dosyalar/1695.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Sentyabr 2023 |title=Türkmən tayfalarının adını daşıyan kənd |language=az |work=Yeni Azərbaycan |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e90037_az.html |access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1842-ci ilin iyun ayına olan məlumata əsasən, Bakı əyalətinin Maştağa sahəsinin Türkan (Türkənt) kəndində 302 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 4, 6, 7|всего страниц=128|часть=I ФӘСИЛ. ТУРКАНЫН ТАРИХИ ОХУДУГЛАРЫМЫХ ВӘ ЕШИТДИКЛӘРИМИЗ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=5}}&lt;/ref&gt;.

[[Qafqaz canişinliyi|Qafqaz Canişininin]] Baş İdarəsinin yanında Qafqaz Statistik Komitəsi tərəfindən 1970-ci ildə nəşr edilmiş 1859–1864-cü illərə olan məlumatlara görə Bakı Quberniyasının yaşayış yerlərinin siyahısına əsasən, [[Bakı quberniyası|Bakı quberniyasının]] [[Bakı qəzası|Bakı qəzasının]] Türkan yaşayış yerində 127 həyətdə 332 nəfəri kişi, 290 nəfəri qadın olmaqla&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 622 nəfər&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; şiə [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] (mənbədə &quot;tatar&quot; kimi göstərilir) yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=СПИСКИ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ РОССІЙСКОЙ ИМПЕРІИ. ПО КАВКАЗСКОМУ КРАЮ СОСТАВЛЕННЫЕ И ИЗДАВАЕМЫЕ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. СПИСОКЪ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ ПО СВѢДѢНІЯМЪ 1859 ПО 1864 ГОДЪ. |publisher=ИЗДАНЪ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. ВЪ ТИПОГРАФІИ ГЛАВНАГО УПРАВЛЕНІЯ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. |year=1870. |volume=LXV. БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. |location=ТИФЛИСЪ. |pages=Səhifələr: VII СОКРАЩЕНІЯ, УПОТРЕБЛЯЕМЫЯ ВЪ СПИСКѢ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ БАКИНСКОЙ ГУБЕРНІИ., 3 |language=ru-dor |chapter=БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. УѢЗДЫ. I. БАКИНСКИЙ УѢЗД. |chapter-url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=116937&amp;pno=91 |authors=Составленъ главнымъ редакторомъ Комитета Н. Зейдлицемъ.}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1959-cu ilin siyahıyaalınmasına görə, Türkanda 3200 nəfər, 1970-i ildə 4600 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

[[Böyük Sovet Ensiklopediyası|Böyük Sovet Ensiklopediyasına]] əsasən, 1974-cü il üçün Türkanda 5,4 min nəfər sakin yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Тюркян |url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/113/277.htm |access-date=2026-06-10 |website=www.booksite.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1979-cu ildə Türkanda 6500, 1989-cu ildə 8200 nəfər, 1999-cu ildə 9200 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 2012-ci ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən Türkan qəsəbəsinin 11,3 min nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə  əhalinin cins bölgüsündə sayı&quot;&gt;Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: [http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls 2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120626150634/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls |date=2012-06-26 }} (min nəfər)&lt;/ref&gt;

[[Xəzər rayonu|Xəzər rayon]] İcra Hakimiyyətinin saytındakı məlumata əsasən, 1 yanvar 2020-ci il tarixinə olan vəziyyətə görə, Türkan qəsəbəsinin 12684 nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=01.01.2020 |title=Əhalisi |url=https://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |access-date=2024-09-15 |archive-date=2023-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609120422/http://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |url-status=live |website=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI BAKI ŞƏHƏRİ XƏZƏR RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİ}}&lt;/ref&gt;

== İnfrastrukturu ==
Türkan qəsəbəsində 262&lt;ref&gt;{{Cite web |title=262 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/262/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 256&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30.12.2006 |title=TÜRKAN QƏSƏBƏSİNDƏ YENİ MƏKTƏB BİNASI İSTİFADƏYƏ VERİLMİŞDİR |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_mekteb_binasi_istifadeye_verilmisdir-365217 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=256 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/256/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 119 saylı üç tam orta ümumtəhsil məktəbləri var&lt;ref&gt;{{Cite web |title=119 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/119/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə E.Mirzəyev adına sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 6 nömrəli Respublika xüsusi internat məktəbi fəaliyyət göstərir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı şəhəri üzrə fəaliyyət göstərən internat məktəbləri |url=https://edu.gov.az/az/xususi-tehsil_323/internat-mektebleri_17547 |access-date=2026-06-11 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə poliklinika vardır&lt;ref&gt;{{Cite web |date=02.11.2005 |title=TÜRKANDA İSTİFADƏYƏ VERİLƏN POLİKLİNİKA SAKİNLƏRİN SAĞLAMLIĞINA XİDMƏT EDƏCƏK |url=https://azertag.az/xeber/turkanda_istifadeye_verilen_poliklinika_sakinlerin_saglamligina_xidmet_edecek-328051 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25.09.2013 |title=Türkan qəsəbəsində yeni poliklinika istifadəyə verilmişdir VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_poliklinika_istifadeye_verilmisdir_video-34141 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalinin dolanışığı ==
Əhali əsasən əkinçilik və Türkanda olan daş karxanalarında işləməklə dolanır. Əkinçiliyin monopoliyalaşdığı və daş karxanalarının fəaliyyətinin zəiflədiyi bu dövrlərdə, kənd əhalisinin dolanışıq vəziyyəti çətinləşib. Kənddə uzun illərdən bəri avtobus/marşurut problemi vardır, kəndə gediş-gəliş çətindir. Kəndin dəniz kənarı torpaq hissələri məmurlar və digər varlılar tərəfindən hasara alınaraq özəlləşdirdiliyi üçün kənd əhalisinin qədim məşğuliyyətlərindən biri olan dəniz kənarı bostançılıq zəifləyib.{{Mənbə göstər}}

== Görkəmli şəxslər ==

# [[Ağaxan Abdullayev]] — xanəndə; vəsiyyətinə əsasən, Türkan qəsəbəsi kənd qəbiristanlığında valideynlərinin yanında dəfn olunubdur&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25/12/2020 |title=Bu gün Xalq artisti Ağaxan Abdullayevin anım günüdür |url=https://az.baku-art.com/az/bu-gun-xalq-artisti-agaxan-abdullayevin-anim-g-n-d-r |access-date=2026-06-15 |website=[[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]] Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi. |language=az}}&lt;/ref&gt;.
# [[Zamiq Əliyev]] — tarzən, əslən türkanlı&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 73, 79, 80|всего страниц=128|часть=IV ФӘСИЛ. ОҸАҒЫ ТАНЫДАНЛЫР. ТАРЗӘН ЗАМИГ ӘЛИЈЕВ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=41}}&lt;/ref&gt;.
# [[Dilarə Dostuzadə]]


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xəzər rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Bakı-qaralama}}
{{qəsəbə-qaralama}}

[[Kateqoriya:Xəzər rayonunun qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Bakının kəndləri]]
[[Kateqoriya:Bakının qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın sahilyanı yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>9i2gvhrcmf62jhhntnzlp6foj6je7yt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966067</id>
      <parentid>8966066</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <origin>8966067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16634" sha1="ku77qdqxcoteqvabiayokzqcg0eoxpd" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{digər məna|Türkan (dəqiqləşdirmə)}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |şəkil                 = Bakı şəhərinin Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı.jpg
 |şəklin izahı          = Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Türkan qəsəbəsi, 2026-cı ilin iyun ayı
 |lat_deg               = 
 |lat_min               = 
 |lat_sec               = 
 |lat_hem               = 
 |lon_deg               = 
 |lon_min               = 
 |lon_sec               = 
 |lon_hem               = 
 |ölkə                  = Azərbaycan
 |regionun növü         = iqtisadi rayon
 |region                = Bakı iqtisadi rayonu
 |şəhər                 = Bakı
 |rayon                 = Xəzər rayonu
 |sahəsi                = 40,22
 |əhalisi               = 12684&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
 |siyahıyaalma ili      = 2020
 |poçt_indeksi          = 1056}}
'''Türkan''' — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |access-date=2026-04-28 |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifə 9|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Bakı iqtisadi rayonu|Bakı iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Bakı]] şəhərinin [[Xəzər rayonu|Xəzər rayonunun]] Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə, Türkan qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
[[Monqolların Azərbaycana yürüşləri|Monqolların Azərbaycana hücumundan]] əvvəlki dövrdə Türkmən tayfaları [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] cənub və şimal sahilləri ilə irəliləyərək Xəzərin qərb sahillərinə və Azərbaycana yayılmışdılar. O vaxtlarda türkmənlər sadəcə olaraq Türkan adı ilə məşhur idilər. Bu tayfaların bəziləri Xəzərin qərb sahillərinə daimi məskən salmışlar və Türkan kəndinin adı da bu ərazilərdə yaşamış türkmənlərin adı ilə bağlıdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=13.04.2020 |title=Türkan kəndi haqqında virtual fotosərgi hazırlanıb |url=https://azertag.az/xeber/turkan_kendi_haqqinda_virtual_fotosergi_hazirlanib-1460949|website=[[AZƏRTAC]]|language=az}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Türkan qəsəbəsi Azərbaycanın paytaxtından — [[Bakı]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; təqribən 30 km aralıda, [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizinin]] sahilində yerləşir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[Zirə (Xəzər)|Zirə]], [[Hövsan]], [[Qala (Xəzər)|Qala]] qəsəbələri ilə qonşudur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ТЮРКЯН |url=https://nakarte.me/#m=12/40.36185/50.21765&amp;l=O/C&amp;q=40%C2%B021'43.0%22N%2050%C2%B013'02.0%22E&amp;r=40.361944/50.217222/N%2040%C2%B021%E2%80%B243%E2%80%B3%20E%2050%C2%B013%E2%80%B22%E2%80%B3 |access-date=2026-06-10 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/40%C2%B021'43.0%22N+50%C2%B013'02.0%22E/@40.3619438,50.1481038,18072m/data=!3m1!1e3!4m4!3m3!8m2!3d40.3619444!4d50.2172222?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYwMy4xIKXMDSoASAFQAw== |access-date=2026-06-10 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Ünvan Portalı |url=https://unvanportali.az/ |access-date=2026-05-31 |website= |publisher=ƏМDX DƏDKR by ITMIM |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbənin sahəsi təqribən 40,22 kv.km təşkil edir&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
Türkan qəsəbəsi [[Bakının 32 kəndi]] içərisində ən qədim tarixə malik olanlarındandır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Türkanda iki qəbiristanlıq mövcuddur&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Onlardan biri yeni qəbiristanlıqdır ki, burada olan ən qədim məzarın yaşı bir əsr yarıma bərabərdir. Digər qəbiristan daha qədimdir, oradakı qəbirüstü daşların üzərində şəkilli yazılar abidələrin çox böyük yaşa malik olmağına dəlalət edir&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Книга|автор=Tərtibçi: Nazilə Tahirova (Əməkdar mədəniyyət işçisi)|заглавие=Bakı kəndləri|язык=az|ответственный=Redaktoru və buraxılışa məsul: Şəhla Qəmbərova (Əməkdar mədəniyyət işçisi). Kompüter yığımı və dizayn: Tünzalə Əzizova|место=[[Bakı]]|издательство=F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası|год=2018|страницы=17|всего страниц=51|ссылка=https://clb.az/dosyalar/1695.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Sentyabr 2023 |title=Türkmən tayfalarının adını daşıyan kənd |language=az |work=Yeni Azərbaycan |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e90037_az.html |access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1842-ci ilin iyun ayına olan məlumata əsasən, Bakı əyalətinin Maştağa sahəsinin Türkan (Türkənt) kəndində 302 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 4, 6, 7|всего страниц=128|часть=I ФӘСИЛ. ТУРКАНЫН ТАРИХИ ОХУДУГЛАРЫМЫХ ВӘ ЕШИТДИКЛӘРИМИЗ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=5}}&lt;/ref&gt;.

[[Qafqaz canişinliyi|Qafqaz Canişininin]] Baş İdarəsinin yanında Qafqaz Statistik Komitəsi tərəfindən 1970-ci ildə nəşr edilmiş 1859–1864-cü illərə olan məlumatlara görə Bakı Quberniyasının yaşayış yerlərinin siyahısına əsasən, [[Bakı quberniyası|Bakı quberniyasının]] [[Bakı qəzası|Bakı qəzasının]] Türkan yaşayış yerində 127 həyətdə 332 nəfəri kişi, 290 nəfəri qadın olmaqla&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 622 nəfər&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; şiə [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] (mənbədə &quot;tatar&quot; kimi göstərilir) yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=СПИСКИ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ РОССІЙСКОЙ ИМПЕРІИ. ПО КАВКАЗСКОМУ КРАЮ СОСТАВЛЕННЫЕ И ИЗДАВАЕМЫЕ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. СПИСОКЪ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ ПО СВѢДѢНІЯМЪ 1859 ПО 1864 ГОДЪ. |publisher=ИЗДАНЪ КАВКАЗСКИМЪ СТАТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ ПРИ ГЛАВНОМЪ УПРАВЛЕНІИ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. ВЪ ТИПОГРАФІИ ГЛАВНАГО УПРАВЛЕНІЯ НАМѢСТНИКА КАВКАЗСКАГО. |year=1870. |volume=LXV. БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. |location=ТИФЛИСЪ. |pages=Səhifələr: VII СОКРАЩЕНІЯ, УПОТРЕБЛЯЕМЫЯ ВЪ СПИСКѢ НАСЕЛЕННЫХЪ МѢСТЪ БАКИНСКОЙ ГУБЕРНІИ., 3 |language=ru-dor |chapter=БАКИНСКАЯ ГУБЕРНІЯ. УѢЗДЫ. I. БАКИНСКИЙ УѢЗД. |chapter-url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=116937&amp;pno=91 |authors=Составленъ главнымъ редакторомъ Комитета Н. Зейдлицемъ.}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1959-cu ilin siyahıyaalınmasına görə, Türkanda 3200 nəfər, 1970-i ildə 4600 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

[[Böyük Sovet Ensiklopediyası|Böyük Sovet Ensiklopediyasına]] əsasən, 1974-cü il üçün Türkanda 5,4 min nəfər sakin yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Тюркян |url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/113/277.htm |access-date=2026-06-10 |website=www.booksite.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Təvəkkül Səlimov-Şağaninin &quot;Türkan&quot; əsərində məlumat verilir ki, 1979-cu ildə Türkanda 6500, 1989-cu ildə 8200 nəfər, 1999-cu ildə 9200 nəfər yaşayırdı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 2012-ci ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən Türkan qəsəbəsinin 11,3 min nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə  əhalinin cins bölgüsündə sayı&quot;&gt;Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: [http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls 2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120626150634/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls |date=2012-06-26 }} (min nəfər)&lt;/ref&gt;

[[Xəzər rayonu|Xəzər rayon]] İcra Hakimiyyətinin saytındakı məlumata əsasən, 1 yanvar 2020-ci il tarixinə olan vəziyyətə görə, Türkan qəsəbəsinin 12684 nəfər əhalisi vardır.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=01.01.2020 |title=Əhalisi |url=https://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |access-date=2024-09-15 |archive-date=2023-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609120422/http://xazar-ih.gov.az/az/page/12.html |url-status=live |website=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI BAKI ŞƏHƏRİ XƏZƏR RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİ}}&lt;/ref&gt;

== İnfrastrukturu ==
Türkan qəsəbəsində 262&lt;ref&gt;{{Cite web |title=262 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/262/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 256&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30.12.2006 |title=TÜRKAN QƏSƏBƏSİNDƏ YENİ MƏKTƏB BİNASI İSTİFADƏYƏ VERİLMİŞDİR |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_mekteb_binasi_istifadeye_verilmisdir-365217 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=256 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/256/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;, 119 saylı üç tam orta ümumtəhsil məktəbləri var&lt;ref&gt;{{Cite web |title=119 NÖMRƏLİ TAM ORTA ÜMUMTƏHSİL MƏKTƏBİ. HAQQIMIZDA |url=https://bakimektebleri.edu.az/119/az/about_us/ |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə E.Mirzəyev adına sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 6 nömrəli Respublika xüsusi internat məktəbi fəaliyyət göstərir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakı şəhəri üzrə fəaliyyət göstərən internat məktəbləri |url=https://edu.gov.az/az/xususi-tehsil_323/internat-mektebleri_17547 |access-date=2026-06-11 |website=[[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;. Qəsəbədə poliklinika vardır&lt;ref&gt;{{Cite web |date=02.11.2005 |title=TÜRKANDA İSTİFADƏYƏ VERİLƏN POLİKLİNİKA SAKİNLƏRİN SAĞLAMLIĞINA XİDMƏT EDƏCƏK |url=https://azertag.az/xeber/turkanda_istifadeye_verilen_poliklinika_sakinlerin_saglamligina_xidmet_edecek-328051 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25.09.2013 |title=Türkan qəsəbəsində yeni poliklinika istifadəyə verilmişdir VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/turkan_qesebesinde_yeni_poliklinika_istifadeye_verilmisdir_video-34141 |access-date=2026-06-11 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalinin dolanışığı ==
Əhali əsasən əkinçilik və Türkanda olan daş karxanalarında işləməklə dolanır. Əkinçiliyin monopoliyalaşdığı və daş karxanalarının fəaliyyətinin zəiflədiyi bu dövrlərdə, kənd əhalisinin dolanışıq vəziyyəti çətinləşib. Kənddə uzun illərdən bəri avtobus/marşurut problemi vardır, kəndə gediş-gəliş çətindir. Kəndin dəniz kənarı torpaq hissələri məmurlar və digər varlılar tərəfindən hasara alınaraq özəlləşdirdiliyi üçün kənd əhalisinin qədim məşğuliyyətlərindən biri olan dəniz kənarı bostançılıq zəifləyib.{{Mənbə göstər}}

== Görkəmli şəxslər ==

# [[Ağaxan Abdullayev]] — xanəndə; vəsiyyətinə əsasən, Türkan qəsəbəsi kənd qəbiristanlığında valideynlərinin yanında dəfn olunubdur&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25/12/2020 |title=Bu gün Xalq artisti Ağaxan Abdullayevin anım günüdür |url=https://az.baku-art.com/az/bu-gun-xalq-artisti-agaxan-abdullayevin-anim-g-n-d-r |access-date=2026-06-15 |website=[[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]] Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi. |language=az}}&lt;/ref&gt;.
# [[Zamiq Əliyev]] — tarzən, əslən türkanlı&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Книга|автор=ТӘВӘККҮЛ СӘЛИМОВ-ШАҒАНИ|заглавие=ТҮРКАН. Бакы кәндләри серијасы|язык=az-Cyrl|ответственный=Нәшријјат редактору: Вагиф Бәһмәнли. Үз габығындакы хәритәнин мүәллифи шаир Видади Гулијевдир. Корректор: Елназ Хәлилгызы. Компүтер тәртибатчычы: Әзиз Ҝүләлијев, Елнур Мәҹидов.|место=БАКЫ|издательство=XXI — Јени Нәшрләр Еви|год=2001|страницы=Səhifələr: 73, 79, 80|всего страниц=128|часть=IV ФӘСИЛ. ОҸАҒЫ ТАНЫДАНЛЫР. ТАРЗӘН ЗАМИГ ӘЛИЈЕВ|ссылка часть=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=11099&amp;pno=41}}&lt;/ref&gt;.
# [[Dilarə Dostuzadə]] — alim, Türkanda anadan olmuşdu&lt;ref name=&quot;:73&quot;&gt;{{Книга|автор=DİLARƏ DOSTUZADƏ|заглавие=EŞİTMƏ QÜSURLU UŞAQLARLA İŞİN TƏŞKİLİ|язык=az|ответственный=Elmi redaktor İ.Q. Quliyeva. Rəyçilər: L. H.İmanova (Rüstəmova), K. Ş. Məmmədov, N. V.Quliyev. Nəşriyyatın direktoru: Hüseyn Hacıyev. Texniki redaktor: Raya Əliyeva. Dizayn: Müşfiq Hacıyev. Cildçi: Azad Həmzəyev. Montajçı: Elmira İsmayılova|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL PROBLEMLƏRİ İNSTİTUTU-80. ADPU-nun mətbəəsi|год=2011|страницы=Səhifələr: 308-309|всего страниц=|ссылка=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=257334&amp;pno=157}}&lt;/ref&gt;.


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xəzər rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Bakı-qaralama}}
{{qəsəbə-qaralama}}

[[Kateqoriya:Xəzər rayonunun qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Bakının kəndləri]]
[[Kateqoriya:Bakının qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın sahilyanı yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>ku77qdqxcoteqvabiayokzqcg0eoxpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çin yuanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9571</id>
    <revision>
      <id>8965736</id>
      <parentid>8732305</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="r3rvbr30gkhof7yjbwo2f3pz39ygpwh" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Çin yuanı''' və ya '''Renminbi''' ({{lang-zh|人民币|Rénmínbì|l=xalq pulu}}; [[Valyuta işarələri|simvolu]]: '''¥'''; [[ISO 4217|ISO kodu]]: '''CNY'''; [[abbreviatura]]: '''RMB''') — [[Çin Xalq Respublikası]]nın pul vahidi. 

Yuan əsginaslarının arxa tərəfində Çin dili ilə yanaşı, Çinin əsas xalqlarının dilləri olan [[Uyğur dili|uyğur]], [[Monqol dili|monqol]], [[Tibet dili|Tibet]] və çjuan dillərində Çin Xalq Respublikası Mərkəzi Bankının adı və əsginasın nominalı yazılır.

== Mənbə ==
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/China-B.htm Yuan Renminbi (Əsginaslar)] {{ref-de}}{{ref-en}}{{ref-fr}}
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/China-X-B.htm Yuan FEC (Əsginaslar)] {{ref-de}}{{ref-en}}{{ref-fr}}

{{pul-qaralama}}
[[Kateqoriya:Çin pulları]]
[[Kateqoriya:Çin dağları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>r3rvbr30gkhof7yjbwo2f3pz39ygpwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.pt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10447</id>
    <revision>
      <id>8965676</id>
      <parentid>8777308</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="7kpbz7hrea2wyh3nuwpjjul823ljsh2" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen
| adı                 = 
| şəkil               = 
| təqdim olunub       = 
| ləğv olunub         = 
| növü                = 
| status              = 
| qeydiyyat           = 
| sponsor             = 
| məqsədli istifadə   = 
| aktual istifadə     = 
| məhdudiyyətlər      = 
| struktur            = 
| sənəd               = 
| DNS adı             = 
| mübahisəli siyasət  = 
| sayt                = 
| qeyd domenlər       = 
| tarix qeyd domenlər = 
| ist qeyd domenlər   = 
| dnssec              = &lt;!--yes və ya no--&gt;
| bda                 = &lt;!--yes və ya no--&gt;
}}
'''.pt''' — [[Portuqaliya]]nın internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/pt.htm IANA .pt whois information]
* [http://www.dns.pt DNS. PT — . PT domain registration website] {{pt icon}}
* [http://www.fccn.pt Fundação para a Computação Científica Nacional (.pt registry)] {{pt icon}}
* [https://www.dns.pt/en/registrars-list # list of accredited registrars] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20120404032636/https://www.dns.pt/en/registrars-list
 | date = 2012-04-04
}} {{pt icon}}
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:Portuqaliya]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə tanıdılanlar]]
[[Kateqoriya:DNSSEC]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>7kpbz7hrea2wyh3nuwpjjul823ljsh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.ie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10450</id>
    <revision>
      <id>8965674</id>
      <parentid>8826529</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="nwl4dhad4pssmogs09si63lk0m13ueh" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen
| adı                 = 
| şəkil               = 
| təqdim olunub       = 
| ləğv olunub         = 
| növü                = 
| status              = 
| qeydiyyat           = 
| sponsor             = 
| məqsədli istifadə   = 
| aktual istifadə     = 
| məhdudiyyətlər      = 
| struktur            = 
| sənəd               = 
| DNS adı             = 
| mübahisəli siyasət  = 
| sayt                = 
| qeyd domenlər       = 
| tarix qeyd domenlər = 
| ist qeyd domenlər   = 
| dnssec              = &lt;!--yes və ya no--&gt;
| bda                 = &lt;!--yes və ya no--&gt;
}}
'''.ie''' — [[İrlandiya]]nın internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.domainregistry.ie/ IE Domain Registry]
* [https://www.iedr.ie/list-of-registrars/ Accredited IE Registrars] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20130508062540/https://www.iedr.ie/list-of-registrars/
 | date = 2013-05-08
}}
* [http://www.pdn.ie/ IE Personal Domain Names] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20140421134313/http://www.pdn.ie/
 | date = 2014-04-21
}}
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:İrlandiya]]
[[Kateqoriya:DNSSEC]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə İrlandiya]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:İrlandiyada internet]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>nwl4dhad4pssmogs09si63lk0m13ueh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.es</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10451</id>
    <revision>
      <id>8965673</id>
      <parentid>7563069</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="fc19cqt0ryb08md7gutkgecwexortyf" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen
| adı                 = 
| şəkil               = 
| təqdim olunub       = 
| ləğv olunub         = 
| növü                = 
| status              = 
| qeydiyyat           = 
| sponsor             = 
| məqsədli istifadə   = 
| aktual istifadə     = 
| məhdudiyyətlər      = 
| struktur            = 
| sənəd               = 
| DNS adı             = 
| mübahisəli siyasət  = 
| sayt                = 
| qeyd domenlər       = 
| tarix qeyd domenlər = 
| ist qeyd domenlər   = 
| dnssec              = &lt;!--yes və ya no--&gt;
| bda                 = &lt;!--yes və ya no--&gt;
}}
'''.es''' — [[İspaniya]]nın internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/es.htm IANA .es whois information]
* [https://www.nic.es/ingles/index.html ESNIC website] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20030618195101/http://www.nic.es/ingles/index.html
 | date = 2003-06-18
}}
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:İspaniya]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>fc19cqt0ryb08md7gutkgecwexortyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.be</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10471</id>
    <revision>
      <id>8965672</id>
      <parentid>8777223</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="965" sha1="1pklzkucumpzaot3160tyafq0d1rcrl" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen
| adı                 = 
| şəkil               = 
| təqdim olunub       = 
| ləğv olunub         = 
| növü                = 
| status              = 
| qeydiyyat           = 
| sponsor             = 
| məqsədli istifadə   = 
| aktual istifadə     = 
| məhdudiyyətlər      =
| struktur            = 
| sənəd               = 
| DNS adı             = 
| mübahisəli siyasət  = 
| sayt                = 
| qeyd domenlər       =
| tarix qeyd domenlər = 
| ist qeyd domenlər   = 
| dnssec              = &lt;!--yes və ya no--&gt;
| bda                 = &lt;!--yes və ya no--&gt;
}}
'''.be''' — [[Belçika]]nın internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/be.htm .be üçün Iana domen məlumatı]
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:Belçika]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə tanıdılanlar]]
[[Kateqoriya:DNSSEC]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>1pklzkucumpzaot3160tyafq0d1rcrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.at</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10472</id>
    <revision>
      <id>8965671</id>
      <parentid>8777220</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="3xtzqdrw5put3j6ex8ko61clx2ih17k" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen
| adı                 = 
| şəkil               = 
| təqdim olunub       = 
| ləğv olunub         = 
| növü                = 
| status              = 
| qeydiyyat           = 
| sponsor             = 
| məqsədli istifadə   = 
| aktual istifadə     = 
| məhdudiyyətlər      = 
| struktur            = 
| sənəd               = 
| DNS adı             = 
| mübahisəli siyasət  = 
| sayt                = 
| qeyd domenlər       = 
| tarix qeyd domenlər = 
| ist qeyd domenlər   = 
| dnssec              = &lt;!--yes və ya no--&gt;
| bda                 = &lt;!--yes və ya no--&gt;
}}
'''.at''' — [[Avstriya]]nın internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/at.htm .at üçün Iana domen məlumatı]
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:Avstriya]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə tanıdılanlar]]
[[Kateqoriya:DNSSEC]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>3xtzqdrw5put3j6ex8ko61clx2ih17k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yapon yeni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11024</id>
    <revision>
      <id>8965766</id>
      <parentid>6480577</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="tgcmec9eatd5samc33cc9ky9t6prezz" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Yen''',(円) Yaponiyanın pul vahidi, dünyanın əsas valyuta ehtiyatlarından biri. Yenin simvolu ￥ hərfi qəbul olunmuşdur. Qızl və gümüş pul kimi 1869–1871-ci illərdə buraxılmışdır.

{{Yaponiya valyutası}}

{{pul-qaralama}}

[[Kateqoriya:Yaponiya pulları]]
[[Kateqoriya:Yapon yeni]]
[[Kateqoriya:Yapon dilində biznes terminləri]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>tgcmec9eatd5samc33cc9ky9t6prezz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dantenin yubileyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11190</id>
    <revision>
      <id>8965979</id>
      <parentid>8309240</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Aktyorlar haqqında filmlər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7278" sha1="kvdc0n5sy4r9br8v21kaalyx3gm812p" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Dantenin yubileyi
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 260px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Gülbəniz Əzimzadə]]&lt;br&gt;[[Anar]]
 |ssenarist          = [[Anar]]
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Emin Sabitoğlu]]
 |rollarda           = [[Həsənağa Turabov]]&lt;br&gt;[[Zərnigar Ağakişiyeva]]&lt;br&gt;[[Vaqif İbrahimoğlu]]&lt;br&gt;Alagöz Salahova&lt;br&gt;[[Oqtay Mirqasımov]]&lt;br&gt;[[Rəfael Dadaşov]]&lt;br&gt;[[Elçin Məmmədov (rəssam)|Elçin Məmmədov]]&lt;br&gt;[[Mübariz Əlixanoğlu]]
 |operator           = [[Rafiq Qəmbərov]] 
 |səs operatoru      = [[Nataliya Nuriyeva]]
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = [[Rafiz İsmayılov]]
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = [[Tahirə Babayeva]]
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Dram filmi|dram]]&lt;br&gt;[[Məhəbbət filmi|məhəbbət]]
 |ilk baxış          = [[21 dekabr]] [[1978]]
 |dil                = [[Rus dili]]
 |ölkə               = {{AzSSR}}
 |istehsalçı         = [[&quot;Azərbaycanfilm&quot; Kinostudiyası]]
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = tammetrajlı bədii film
 |rəng               = [[Rəngli film|Rəngli]]
 |vaxt               = 80 dəqiqə
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[1978]]
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 9 hissə&lt;br&gt;2250 metr&lt;br&gt;35 mm&lt;br&gt;&quot;Svema&quot; kinolenti&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Şostka kimya kombinatı)&lt;/small&gt;
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Dantenin yubileyi''' — yazıçı [[Anar]]ın öz ssenarisi əsasında rejissor [[Gülbəniz Əzimzadə]] ilə birgə rejissoru olduğu film.&lt;ref&gt;İsmayılova Z. Lirik-psixoloji mövzuda retropeksiya: “Keçən ilin son gecəsi” və “Dantenin yubileyi” — Anarın rejissorluq fəaliyyətinin debütü //Qobustan.- 2008.- № 1.- S.- 34-35.&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
Bu, sənətə təmənnasız xidmət və məhəbbət haqqında poetik etirafdır. Film qocaman teatr aktyoru barəsində söhbət açır. Kəbirlinski (''[[Həsənağa Turabov]]'') epizod aktyorudur. İstedadı olmasa da, teatra qəlbən bağlı adamdır. Həmkarları daim onunla zarafatlaşır, bəzən də sataşırlar. Nəhayət aydın olur ki, bu, sakit, sadəlövh və gülməli adam əsl ziyalıdır, şəxsiyyətdir və milli mədəniyyət tarixinin bir parçasıdır.

== Film haqqında ==
:*Film yazıçı [[Anar]]ın eyniadlı povesti əsasında ekranlaşdırılmışdır.
:*Film hər iki rejissorun Anarın və [[Gülbəniz Əzimzadə]]nin tammetrajlı kinoda ilk işidir.
:*Kinolent Mərkəzi Televiziyanın ([[Moskva]]) sifarişi ilə çəkilmişdir.
:*Filmdə yaratdığı Kəbirlinski obrazı aktyor [[Həsənağa Turabov]]un kinoda ən uğurlu rollarından biridir.

== Filmin heyəti ==

=== Film üzərində işləyənlər ===
:'''Ssenari müəllifi :''' [[Anar]]
:'''Quruluşçu rejissor :''' [[Gülbəniz Əzimzadə]], [[Anar]]
:'''Quruluşçu operator :''' [[Rafiq Qəmbərov]]
:'''Quruluşçu rəssam :''' [[Rafiz İsmayılov]]
:'''Bəstəkar :''' [[Emin Sabitoğlu]]
:'''Səs operatoru :''' Nataliya Nuriyeva
:'''Rejissor :''' [[Rafiq Dadaşov]]
:'''Montaj edən :''' Tahirə Babayeva
:'''Qrim rəssamı :''' [[Elbrus Vahidov]]
:'''İşıq ustası :''' V. Ağacanov
:'''Rejissor assistenti :''' Yusif Əlizadə, [[Yusif Şeyxov]]
:'''Operator assistenti :''' [[Nemət Rzayev]], Aydın Mustafayev
:'''Rəssam assistenti :''' E. Muradova, Afət Məmmədova
:'''Redaktor :''' [[Nadejda İsmayılova]]
:'''Mahnıların mətni :''' Aleksandr Blok
:Mahnıları ifa edirlər: [[Janna Rojdestvenskaya]],
:[[Vladimir Makarov]],[[Cavan Zeynallı]]
:'''Çalır :''' &quot;Melodiya&quot; İnstrumental Ansamblı və Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Simfonik Orkestri
:'''Filmin direktoru :''' [[Rimma Abdullayeva]]

=== Rollarda ===
:[[Həsənağa Turabov]]- Feyzulla Kəbirlinski 
:[[Zərnigar Ağakişiyeva]]- Həcər
:[[Vaqif İbrahimoğlu]](Vaqif Həsənov kimi)- Eldar
:Alagöz Salahova- Sevil
:[[Oqtay Mirqasımov]]- Yalçın
:[[Rəfael Dadaşov]]- Cavad Cabbarov
:Elçin Məmmədov- Səyavuş
:[[Mübariz Əlixanoğlu]]-Məcid
:[[Hacı İsmayılov]]-Əlikram
:[[Zemfira Sadıqova]]- Anaxanım 
:[[Məmmədrza Şeyxzamanov]]-Əli dayı
:[[Leyla Şıxlinskaya]]-Yaqut xanım
:[[Bəxtiyar Xanızadə]]- Aydın
:[[Cahangir Aslanoğlu]]-Tamaşaçı
:K. Aslanov
:[[Elxan Ağahüseynoğlu]]-Film səsləndirən aktyor
:Daşqın Turabov -Qaçan uşaq
:[[Rafiq Hüseynov (diktor)|Rafiq Hüseynov]] - Jurnalist
:M. Dadaşova
:[[Cavan Zeynallı]]-Müğənni
:S. Süleymanova-Aktrisa
:[[Anar]]-Tamaşaçı
:[[Elçin Əfəndiyev|Elçin]]-Tamaşaçı
:[[Həsən Əbluc]]-Tamaşaçı
:[[Emin Sabitoğlu]]-Tamaşaçı
:[[Eldar Quliyev (kinorejissor)|Eldar Quliyev]]-Tamaşaçı
:[[Toğrul Nərimanbəyov]]-Tamaşaçı
:[[Kazım Abdullayev]]-Rəqs edən
:[[Şəmsi Şəmsizadə]]-Səs Rejissoru
:[[Ofeliya Sənani]]-Film səsləndirən aktrisa

==Sponsor==
Mərkəzi Televiziya (Moskva)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. [[Sergey Yutkeviç|С. И. Юткевич]]; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. [[Sergey Yutkeviç|С. И. Юткевич]]; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 167.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına &quot;Azərbaycanfilm&quot; kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim &quot;Azərbaycanfilm&quot;. 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 180; 218; 220-226; 307.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 816.

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=GwYkldIrip8&amp;index=59&amp;list=PL_Mu7ypkgsMfw4tAMd-rblbl7788sEAl1 Filmi izlə]
* [http://www.moderator.az/news/127289.html Vaqif İbrahimoğlu ilə Fəxrəddin Manafov Anara necə kələk gəldi?]
* https://news.milli.az/culture/687353.html

[[Kateqoriya:1978-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Məhəbbət filmləri]]
[[Kateqoriya:Rusca filmlər]]
[[Kateqoriya:Ədəbi əsərlərin ekranlaşdırılması]]
[[Kateqoriya:Gülbəniz Əzimzadənin filmləri]]
[[Kateqoriya:Aktyorlar haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>kvdc0n5sy4r9br8v21kaalyx3gm812p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstintaq (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11319</id>
    <revision>
      <id>8966002</id>
      <parentid>8905495</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8966002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19976" sha1="3aqiux1kn054m7d6p361djfxhxgs2ev" xml:space="preserve">{{digər məna}}
{{Film
 |adı                = İstintaq
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 350
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Rasim Ocaqov]]
 |ssenarist          = [[Rüstəm İbrahimbəyov]]
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Emin Sabitoğlu]]
 |rollarda           = [[Aleksandr Kalyagin]]- Seyfi&lt;br&gt;[[Həsən Məmmədov (aktyor)|Həsən Məmmədov]]- Murad&lt;br&gt;[[Şəfiqə Məmmədova]]- Gülya&lt;br&gt;[[Yelena Smirnova]]- Ayan&lt;br&gt;[[Rasim Balayev]]- Elmar&lt;br&gt;[[Yevgeni Lebedev]]- Kamera qonşusu&lt;br&gt;[[Tofiq Mirzəyev (aktyor)| Tofiq Mirzəyev]]- Teymur&lt;br&gt;[[Həsənağa Turabov]]- General&lt;br&gt;[[M. Hüseynov]]- Almazov
 |operator           = [[Rafiq Qəmbərov]] 
 |səs operatoru      = [[Vladimir Savin]]
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = [[Fikrət Bağırov]]
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = [[Səməndər Rzayev]]-Seyfi ([[Aleksandr Kalyagin]]) (titrlərdə yoxdur)&lt;br&gt;[[Həsən Əbluc]]-Almazov ([[M. Hüseynov]]) (titrlərdə yoxdur)&lt;br&gt;[[Şahmar Ələkbərov]]-Teymur ([[Tofiq Mirzəyev]]) (titrlərdə yoxdur)&lt;br&gt;[[Əminə Yusifqızı]]-Ayan ([[Yelena Smirnova]]) (titrlərdə yoxdur)&lt;br&gt;[[Yusif Vəliyev]]-Kamera qonşusu ([[Yevgeni Lebedev]]) (titrlərdə yoxdur)
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = [[Gülşən Səlimova]]
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = [[Bakı]]&lt;br&gt;[[Bakı]], kinostudiyanın pavilyonu&lt;br&gt;[[Moskva]] (otaq səhnələri)
 |şüar               = 
 |janr               = [[Dram (film janrı)|Dram]]&lt;br&gt;[[Detektiv filmi|Detektiv]]
 |ilk baxış          = 18 fevral, 1979
 |dil                = [[Azərbaycan dili]]
 |ölkə               = {{AzSSR}}
 |istehsalçı         = [[&quot;Azərbaycanfilm&quot; Kinostudiyası]]
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = tammetrajlı bədii film
 |rəng               = ağ-qara
 |vaxt               = 86 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 1979
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 9 hissə&lt;br&gt;2502 metr&lt;br&gt;genişekranlı&lt;br&gt;35 mm
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0079067
 |vikianbar          = 
}}

'''''İstintaq''''' — Ssenari müəllifi [[Rüstəm İbrahimbəyov]], rejissoru [[Rasim Ocaqov]] olan Azərbaycan filmi.&lt;ref&gt;{{Cite news |year=2014.- 23 iyun |title=Rüstəm İbrahimbəyovun başıbəla &quot;İstintaq&quot;ı: Moskvanın qərarı: &quot;Aparın filmi öz ölkənizdə göstərin&quot;: [eyniadlı filmin yaradıcı heyəti haqqında] |page=14 |work=[[Azadlıq qəzeti]] |url=http://www.anl.az/down/meqale/azadliq/2014/iyun/378693.htm |access-date=2024-01-02 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712144438/http://anl.az/down/meqale/azadliq/2014/iyun/378693.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
Ölkədəki ictimai məsələləri cəsarətlə qaldıran [[film]] vətəndaşlıq borcu və şərəfi kimi ciddi sosial, mənəvi-etik problemlərə toxunmuşdur.

[[Film]]in mövzusu 60-cı illərdə Azərbaycanda baş vermiş hadisələr ətrafında cərəyan edir. Qeyd etmək lazımdır ki, o dövr üçün [[Sovetlər Birliyi]]nin tərkibində olan sovet ölkəsində mafiyanın varlığından bəhs etmək böyük risk idi. Bu baxımdan filmin müəllifləri ilk dəfə olaraq cəsarətli addım atmağa nail ola bildilər. Ancaq bu heç də asan başa gəlmədi, çünki söhbət bir ölkədə fəaliyyət göstərən mafiyadan gedirdi. Mafiyada fəaliyyət göstərən cinayətkarlar isə daim xüsusi orqanlar tərəfindən dəstəklənir. Əvvəllər güləş üzrə məşhur idmançı olan Murad Əbiyev (''[[Həsən Məmmədov (aktyor)|Həsən Məmmədov]]'') gözlənilmədən qalantereya sexinin rəisi təyin edilir. Günlərin birində o, qeyri-qanuni mal istehsal edib satdığına görə (milyon manat məbləğində) həbs olunur. Müstəntiq Seyfi Qəniyev(''[[Aleksandr Kalyagin]]'') isə vicdanlı, güzəştə getməyən, büllur kimi təmiz adamdır. Muradla bağlı işi apararkən o belə nəticəyə gəlir: &quot;Əbiyev əsas cinayətkar deyil, o, pərdə rolunu oynayır, bu pərdənin arxasında isə əsl cinayətkar işbazlar durur. Onları üzə çıxarıb ifşa etmək lazımdır…&quot;

== Film haqqında ==
* Film aktrisa [[Lətifə Əliyeva]]nın kinoda ilk işdir.
* Filmin titrləri: &quot;1969-cu ilin avqustunda Azərbaycan KP MK plenumu keçirildi. Bundan sonra respublikada mənfi hallara qarşı kəskin mübarizə başlandı, filmdə başlanğıc və mürəkkəb dövrdə bu mübarizənin bir epizodu haqqında danışılır.&quot;
* Baş rolun ifaçısı [[Aleksandr Kalyagin]] Bakıya gələ bilmədiyi üçün bütün otaq səhnələri [[Moskva]]da Qorki adına kinostudiyada çəkilmişdir. Yalnız Kalyaginin küçədəki səhnələri Bakıda çəkilmişdir.
* Filmin çəkilişləri zamanı rejissor Rasim Ocaqovun anası rəhmətə getdiyi üçün çəkilişlər 15 gün gecikmişdi.
* Filmdə rüşvətxorluq tənqid edildiyi üçün ilkin olaraq ekranlara buraxılması qadağan edilmişdi. Çox çətinliklə ekranlara buraxılandan sonra film bütün ölkədə böyük səs-küyə səbəb oldu. Rusiyanın bəzi vilayət komitələri rəhbərlik etdikləri ərazilərdə filmin baxışını qadağan etdilər. Moskva isə öz növbəsində filmi ona görə qəbul etmişdi ki, orada söhbət Azərbaycandan gedirdi, deməli, bütün ölkənin adına ləkə sala bilməzdi.
* [[Moskva]]dakı çəkilişlər iki ay çəkmişdir.
* [[Heydər Əliyev]]: &quot;Bu filmə bir neçə dəfə baxılmış və hər dəfə də narazıçılıqlara səbəb olmuşdur. Buna görə də mən filmə baxmaq üçün kollektiv baxış təşkil etdim. Kollektiv baxışdan sonra həmkarlarımın hamısı bu fikirdə oldu ki, guya film respublikamızı nüfuzdan salır, rüsvay edir. Halbuki bu film respublikamızda mənim gördüyüm işin — korrupsiyaya qarşı apardığım mübarizənin bədii təcəssümü idi. Sağ olsunlar ki, onlar ([[Rüstəm İbrahimbəyov]]la [[Rasim Ocaqov]] nəzərdə tutulur) bu mövzuya girişmişdilər. Yeri gəlmişkən, mən o vaxt onlara dedim ki, bu mövzudan əl çəkməyin. Belə də etdilər. Film istehsalata buraxıldıqdan sonra əngəllər, qadağalar başladı. Belə olan halda mən də tədbirlər gördüm və &quot;İstintaq&quot; filmi böyük şöhrət qazandı…&quot;&lt;ref name=&quot;ekspress&quot;&gt;&quot;İstintaq: Azərbaycan mafiyası ilk dəfə milli kinoda&quot;, Ekspress qəzeti, 28.08.2003, Ulduzə Qaraqızı&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=IjgfSyNUVBU |title=Heydər Əliyev &quot;İstintaq&quot; filmi haqqında |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120112827/https://www.youtube.com/watch?v=IjgfSyNUVBU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Azərbaycan]]da film nə qədər çox təzyiqlərə məruz qalsa da, son anda ölkə başçısının razılığı, filmi yüksək səviyyədə qəbul etməsi hər şeyi öz yoluna qoydu. Ancaq elə ki film [[Moskva]]da fəaliyyət göstərən Bədii Şuranın ixtiyarına təqdim edilir, bundan sonra yenidən problemlər ortaya çıxmağa başlayır. Qəribə burasındadır ki, Moskvada filmin ssenarist işinin, rejissor işinin, eləcə də aktyor oyununun professional şəkildə hazırlanmasını xüsusilə vurğulayan Bədii Şura üzvləri son məqamda &quot;Sovetlər ölkəsinə belə bir film yaraşmaz&quot; fikrini önə çəkirlər. Rasim müəllimin dediklərindən: &quot;… çox çək-çevirdən sonra filmin 28 kadrında düzəliş etdilər və bizə dedilər ki, əgər film dediyimiz formada çəkilməsə, onda onu qəbul etməyəcəyik. Doğrudur, biz onlara qarşı çıxaraq fikirləri ilə razı olmadığımızı da bildirə bilərdik. Ancaq bu cür addım atmaq filmin gələcək taleyini sual altında qoya bilərdi. Buna görə ciddi fikirləşmək və qəti qərar vermək lazım gəlirdi. Rüstəmlə birgə oturub fikir mübadiləsi apardıq və son məqamda da bu qərara gəldik ki, filmin 28 kadrı olmasa da, heç olmasa 4–5 kadrında dəyişiklik etmək lazımdır. Misal olaraq həmin kadrların bir neçəsini xatırlatmaq istərdim. Filmin qəhrəmanı Muradın son anda özünü necə asmasını tam açıq şəkildə göstərirdik. Həmin kadra qadağa qoyulduqdan sonra bəzi dəyişikliklər etdik. Dəyişiklik də əsasən ondan ibarət oldu ki, müstəntiq Seyfinin evinə zəng edərək &quot;Murad özünü asmağa cəhd göstərmişdir&quot; deyilir. Bundan başqa isə Seyfi Elmarın ([[Rasim Balayev]]) otağına daxil olur və onlar arasında narazı bir söhbət başlayır. Söhbətin qısa məzmunu isə ondan ibarət olur ki, Elmar &quot;nahaq yerə şəkli Murada göstərmisən, bu, düzgün deyil, əksinə sən tərəfdən törədilmiş bir təxribatdır&quot; deyə öz narazıçılığını bildirir. Belə ki, bu narazı söhbətdən sonra Seyfi otaqdan çıxır, o zaman qapının önünə yığışmış bir neçə həmkarı &quot;nə olub&quot; deyə narahat vəziyyətdə soruşurlar. Bu kadrın mənası o deməkdir ki, Seyfinin tərəfkeşləri var və hər dəqiqə onun fəaliyyətini dəstəkləyirlər, onun mübarizəsinə qoşulurlar. Bundan başqa, toy səhnəsində də dəyişiklik etdik. Yenidən çəkdiyimiz kadrda toyun qızğın vaxtında iki nəfər məclisi tərk edərkən onlardan soruşurlar ki, &quot;toyu bəyənmədiniz&quot;, cavabında &quot;bu necə toydur, elə bil hər kəs pulunun çoxluğunu nümayiş etdirir, bir-birləri ilə yarışa giriblər&quot; deyirlər. Xatırladım ki, toy kadrının bu şəkildə çəkilməsini Heydər Əliyev də məsləhət görmüşdü. Mən də həmin hadisənin içində yaşadığım üçün bütün halların şahidi olmuşam. Yaxşı yadımdadır ki, Heydər Əliyevin qadağasına görə heç kim dəbdəbəli toy keçirmirdi, qohum-qardaşdan artıq adamı məclisinə dəvət edə bilmirdi. Bu baxımdan biz də filmdə toy səhnəsini iki nəfərin sözü ilə tənqid etdik. Yəni əslində bu söhbət öz məqamında yerinə düşmüşdü&quot;. Filmin bir neçə kadrı yenidən çəkildikdən sonra onu Moskva Bədii Şurasının ixtiyarına verirlər. Bu dəfə Moskva yenə də mane olmaq istəyir, ancaq Heydər Əliyevin zəngi və &quot;film necədir, biz çox bəyəndik&quot; deyə soruşması onların susmasına səbəb oldu. &quot;Hətta Bədii Şuranın üzvləri öz aralarında danışarkən &quot;onsuz da bu filmlə özləri-özlərini biabır edirlər&quot; deyə qısa fikir mübadiləsi apardıqdan sonra filmin istehsalata buraxılmasına icazə verdilər&quot;. Film Moskva Bədii Şurasının baxışından keçdikdən sonra yüksək kateqoriyaya layiq görülür. Buna baxmayaraq, filmin tirajı çox olmur. Bəzi respublikalar, xüsusilə [[Özbəkistan]], [[Ukrayna]] filmi qəbul etmədikləri üçün onun öz ölkələrində nümayiş edilməsinə qarşı çıxdılar….&lt;ref name=&quot;ekspress&quot;/&gt;
* Filmin ssenarisi [[Rüstəm İbrahimbəyov]]un həbsdə olan dostu ilə söhbətlərinin əsasında yaranıb.
* Film çəkilməzdən əvvəl [[Rüstəm İbrahimbəyov]]un eyniadlı povesti əsasında Dövlət Dram Teatrında tamaşa da səhnəyə qoyulub. Filmdən qabaq səhnədə qısa müddət tamaşa oynanılıb. Baş rollarda tanınmış aktyorlar [[Məlik Dadaşov]] və [[Hamlet Xanızadə]] olub. Tamaşa çox maraqlı alınıb. Aktyorlar rollarını özünəməxsus manerada yaratmış və obrazlar çox inandırıcı alınmışdır. Film istehsala buraxılanda əksəriyyət elə bilirdi ki, elə bu pyesin filmini çəkəcəklər və baş rollarda da həmin aktyorlar oynayacaq. &quot;İstintaq&quot; tamaşasında təqsirləndirilən şəxs rolunda [[Hamlet Xanızadə]], müstəntiq rolunda isə [[Məlik Dadaşov]] oynamışdır.
* Əvvəlcə baş rollara [[Həsən Məmmədov (aktyor)|Həsən Məmmədov]] və [[Hamlet Xanızadə]] təsdiq edilsə də, sonradan [[Rasim Ocaqov]]un ani qərarı ilə filmdə müstəntiq rolunda [[SSRİ]]-də o zaman çox məşhur olan aktyor [[Aleksandr Kalyagin]] çəkilir.
* [[Aleksandr Kalyagin]] həddən çox çəkilişlərdə olduğuna və teatrda oynadığına görə xüsusi vaxt qrafikinin yaradılmasını istəmiş, ssenari ilə tanış olduqdan sonra sınaq çəkilişləri aparılmadan onu filmə çəkəcəkləri təqdirdə, razılıq verəcəyini söyləmişdir. &quot;İstintaq&quot; filminə qədər [[Aleksandr Kalyagin|Kalyagin]] [[Bakı]]da olmamışdı. [[Aleksandr Kalyagin|Kalyaginin]] daha bir şərti çəkilişlərin onun xüsusi qrafikinə əsasən həyata keçirilməsi oldu. Onunla bağlı səhnələri bir dəfəyə 2–3 günə çəkilməsi ilə bağlı şərt qoyur. [[Aleksandr Kalyagin|Kalyagin]] ona rahat olması üçün çəkiliş pavilyonlarının &quot;[[Azərbaycanfilm]]&quot; kinostudiyasında yox, [[Moskva]]da hansısa bir studiyanın ərazisində tikilməsini israr etmişdi. [[Rasim Ocaqov]], onun bütün şərtlərinə əməl etmiş, razılıq vermiş, rəhbərlikdən çətinliklə də olsa, icazə almışdır.
* [[Aleksandr Kalyagin|Kalyagin]] filmdəki məşhur &quot;O-o-dur&quot; nidasını elə həyəcanla qışqırmışdı ki, aktyorun ağzından qan gəlmişdir.

== Festivallar və mükafatlar ==
: 1) 1980-ci ildə [[Düşənbə]]də XIII Ümumittifaq kinofestivalı
:* Ən yaxşı bədii filmə görə yaradıcı kollektivə Baş Mükafat&lt;ref&gt;&quot;Kino&quot; qəzeti. R. Ocaqov. Xüsusi buraxılış, yanvar, 1997-ci il.&lt;/ref&gt; verilmişdir.
: 2) 1981-ci ildə
:* Ssenari müəllifi [[Rüstəm İbrahimbəyov]]a, quruluşçu rejissor [[Rasim Ocaqov]]a, quruluşçu operator [[Rafiq Qəmbərov]]a, quruluşçu rəssam [[Fikrət Bağırov]]a, aktyor [[Aleksandr Kalyagin]]ə, aktyor [[Həsən Məmmədov (aktyor)|Həsən Məmmədova]] və aktrisa [[Şəfiqə Məmmədova]]ya [[SSRİ]] Dövlət Mükafatı verilmişdir.

== Filmin heyəti ==

=== Film üzərində işləyənlər ===
: '''Ssenari müəllifi :''' [[Rüstəm İbrahimbəyov]]
: '''Quruluşçu rejissor :''' [[Rasim Ocaqov]]
: '''Quruluşçu operator :''' [[Rafiq Qəmbərov]]
: '''Quruluşçu rəssam :''' [[Fikrət Bağırov]]
: '''Bəstəkar :''' [[Emin Sabitoğlu]]
: '''Səs operatoru :''' [[Vladimir Savin]]
: '''Rejissor :''' [[Ramiz Əliyev (rejissor)|Ramiz Əliyev]]
: '''Operator :''' [[Vaqif Muradov]]
: '''Qrim rəssamı :''' [[Elbrus Vahidov]]
: '''Montaj edən :''' [[Gülşən Səlimova]]
: '''Rejissor assistenti :''' [[Zəfər Murtuzov]] (Z. Murtuzov kimi), [[Y. Əhmədov]], [[D. Şahverdiyev]]
: '''Operator assistenti :''' Aydın Mustafayev
: '''İşıq Ustası :''' [[V. Ağacanov]]
: '''Dekor rəssamı :''' [[L. Frankenberq]]
: '''Rəssam assistenti :''' [[Y. Kirşner]]
: '''Çalır :''' [[SSRİ Dövlət Kinematoqrafiya İdarəsinin Simfonik Orkestri]]
: '''Dirijor :''' [[V. Vasilyev]]
: '''Məsləhətçi :''' Sabir Hüseynov (S. Hüseynov kimi) (daxili işlər xidməti polkovniki)
: '''Redaktor :''' [[Nadejda İsmayılova]], [[Əhmədağa Qurbanov]]
: '''Filmin direktoru :''' [[Davud Zöhrabov]]

=== Rollarda ===
: [[Aleksandr Kalyagin]] — Seyfi Qəniyev
: [[Həsən Məmmədov (aktyor)|Həsən Məmmədov]] — Murad Əbiyev
: [[Şəfiqə Məmmədova]] — Gülya Qəniyeva
: [[Yelena Smirnova]] — Ayan Əbiyeva
: [[Rasim Balayev]] — Elmar
: [[Yevgeni Lebedev]] — Kamera qonşusu
: [[Tofiq Mirzəyev (aktyor)|Tofiq Mirzəyev]] — Teymur
: [[Həsənağa Turabov]] — General
: [[M. Hüseynov]] — Almazov
: [[Faiq Vəliyev]] — Rafiq
: [[Sona Aslanova]]
: Z. Fətullayeva
: Y. İsmayılova
: Q. Abdullayeva
: L. Hüseynov
: D. Məmmədova
: [[Elxan Ağahüseynoğlu]] — Dadaşov
: N. Qurbanova
: O. Seyidbəyli
: [[Eldəniz Rəsulov]] — Köməkçi
: [[Nina Osipova]]
: [[Lev Friçinski]]
: [[Nəcəf Həsənzadə]] — Qəzetçi
: [[Ağasadıq Gəraybəyli]] — Almazovun əmisi
: [[Gümrah Rəhimov]] — Milis işçisi
: [[Tariyel Qasımov]] — Milis işçisi
: [[Ramiz Məlikov]] — Milis işçisi
: [[Elxan Qasımov]]
: M. İbrahimov
: [[Dadaş Kazımov]] — Çəkməçi
: [[Şəmsi Şəmsizadə]]
: Aqşin Rəsulov — Paltarsaxlayan (titrlərdə yoxdur)
: [[Lətifə Əliyeva]] — Toydakı qonaq (titrlərdə yoxdur)
: [[Tələt Rəhmanov]] — Toydakı qonaq (titrlərdə yoxdur)
: [[Cavan Zeynallı]] — Müğənni (titrlərdə yoxdur)
: [[Mirzə Babayev]] — Qonaq (titrlərdə yoxdur)
: [[Elxan Quliyev]] — Milis nəfəri (titrlərdə yoxdur)
: [[Yusif Əlizadə]] — Milis nəfəri (titrlərdə yoxdur)

[[Məmmədrza Şeyxzamanov]] — Qonaq

=== Filmi səsləndirənlər ===
: [[Səməndər Rzayev]] — Seyfi ([[Aleksandr Kalyagin]]) (titrlərdə yoxdur)
: [[Həsən Əbluc]] — Almazov ([[M. Hüseynov]]) (titrlərdə yoxdur)
: [[Şahmar Ələkbərov]] — Teymur ([[Tofiq Mirzəyev (aktyor)|Tofiq Mirzəyev]]) (titrlərdə yoxdur)
: [[Əminə Yusifqızı]] — Ayan ([[Yelena Smirnova]]) (titrlərdə yoxdur)
: [[Yusif Vəliyev]] — Kamera qonşusu ([[Yevgeni Lebedev]]) (titrlərdə yoxdur)
: [[Məmmədrza Şeyxzamanov]] — Almazovun əmisi ([[Ağasadıq Gəraybəyli]]) (titrlərdə yoxdur) [[Pərviz Bağırov (aktyor)|Pərviz Bağırov]] — Milis nəfəri ([[Tariyel Qasımov]]) (titrlərdə yoxdur)

== Şəkil ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[Fayl:İstintaq (1979)(afişa).JPG|115px]]
|}

== Mənbə ==
* &quot;Bakı&quot; qəzeti. 30 mart 1978-ci il.
* Журнал &quot;Искусство кино&quot;, 1981, № 1.
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. [[Sergey Yutkeviç|С. И. Юткевич]]; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. [[Sergey Yutkeviç|С. И. Юткевич]]; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 167; 269; 304.
* [[Xamis Muradov]]. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına &quot;Azərbaycanfilm&quot; kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim &quot;Azərbaycanfilm&quot;. 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına &quot;Azərbaycanfilm&quot; kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim &quot;Azərbaycanfilm&quot;. 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 180; 190–193; 222; 268; 279.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.
* [http://modern.az/articles/59589/1/ Kadrarxası: &quot;Kalyagin o məşhur ifadəni qışqıranda ağzından qan açıldı&quot; — &quot;İstintaq&quot;ı Heydər Əliyev xilas edib]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=jZf-M0fGqHs Filmi izlə]

== Filmin musiqisi ==
[[Fayl:İstintaq (film, 1979)(musiqi-1).ogg|left|thumb|Musiqi-1]]

[[Kateqoriya:1979-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR filmləri]]
[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Mükafat alan Azərbaycan filmləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Azərbaycanfilm&quot; filmləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ-nin ağ-qara filmləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın ağ-qara filmləri]]
[[Kateqoriya:Ölüm cəzası haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanca filmlər]]
[[Kateqoriya:SSRİ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Rasim Ocaqovun filmləri]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</text>
      <sha1>3aqiux1kn054m7d6p361djfxhxgs2ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12248</id>
    <revision>
      <id>8965833</id>
      <parentid>8721606</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7562" sha1="ox7z3f343nf5mt1fz8h3r7palzfavpt" xml:space="preserve">{{Tərəfli}}{{adaş| Rza (ad)}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Əli ibn Musa
 |orijinal adı                  = علي بن موسى الرضا‎
 |şəkil                         = Imam Ali ar-Ridha (A.S.).png
 |vəzifə                         = [[İmamlar|Şiələrin 8-ci imamı]]
 |bayraq                        = Imamah Flag.png
 |bayraq2                       = Imamah Flag.png
 |başlanğıc                    = [[799]]
 |son                      = [[818]]
 |əvvəlki                        = [[İmam Kazım]]
 |sonrakı                        = [[İmam Cavad]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum tarixi                  = 1.1.765
 |doğum yeri                    = [[Mədinə]]
 |vəfat tarixi                  = 26.5.818
 |vəfat yeri                    = [[Tus]], ([[Məşhəd]]də dəfn olunub)
 |uşağı                         = oğulları: [[İmam Cavad|Məhəmməd]]
 |atası                         = [[İmam Kazım|Musa ibn Cəfər]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Əli ibn Musa ər-Rza''' ({{dil-ar|علي بن موسی الرضا}}; {{DVTY}}) — Məşhur [[tarixçi]] və hədisçilərin qeyd etdiklərinə əsasən İmam Rzanın doğum günü zil-qədə ayının 11-i, [[Hicri Qəməri təqvimi|hicri qəməri təqvimi]] ilə 148 ci il cümə axşamı və ya cümə gününə təsadüf edir.&lt;ref&gt;İlamul-Vəra,səh.302; Kəşful-Ğummə,c3,səh.70;&lt;/ref&gt;  Bu tarixə əsasən İmam Rzanın doğulduğu il babası İmam Sadiqin [[şəhid]] olduğu ilə təsadüf edir.

== İmamın Şəxsiyyəti ==

Adı: Əli

Ləqəbi: Rza, Siracullah, Nurul-huda, Vəli, Kafil-xəlq, Qurrətul-eynul-muminin&lt;ref&gt;Tövhid və İmamət carçısı İmam Rza(ə), səh 7&lt;/ref&gt;, Sabir, Rəziyyu, Vəfiyyu&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful ğummə, c.2, səh.439, Azərbaycan dilində, Bakı 2021, NURLAR nəşriyyatı&lt;/ref&gt;

Künyəsi: Əbülhəsən

Atası: İmam Museyi Kazim

İmamlıq müddəti: 20 il

Ömrü: 55 il

Vəfatı: Səfər ayının sonu, 203-cü Hicri-qəməri ilində &lt;ref&gt;Murucuz-zəhəb,c.3,səh 441; Uyunu Əxbarir-Rza,c.1,səh 19&lt;/ref&gt; Abbasi xəlifəsi Mə᾽mun tərəfindən zəhərlənib [[şəhid]] oldu.

Məzarı: İran Məşhəd şəhəri.

== Həyatı ==
Əli ər-Riza (Əli Riza) və ya Əli ibn Musa - səkkizinci şiə imamıdır. 765-ci və ya 770-ci ildə anadan olmuşdur. İmam Rzanın həyat yoldaşı Səbikə adlı ismətli bir xanım idi. Ona bəzən Ümmü Vələd olaraq müraciət edirdilər. Səbikə İmam üçün bir oğul dünyaya gətirir. Uşağın adını Cavad qoyurlar.İmamın Səbikədən başqa Ümmi Həbibə adlı həyat yoldaşı da var idi. İmam Rza bu xanımla vəliəhdlik cərəyanı əsnasında evlənmişdir.

816-cı ildə əl-Məmunun sarayına dəvət olunmuş və taxt-tac vəliəhdi elan edilmişdir.  Əl-Məmun Əli ər-Rizanın köməkliyi ilə şiələrlə münasibətlər qurmağa çalışmışdır.

İbn Şəhraşub, Şiə Təbəri, Şeyx Müfid və Təbərsi İmam Rzanın İmam Cavaddan başqa övladının olmadığını qeyd etmişlər&lt;ref&gt;Dəlail ül-imamə, səh.184; İrşade-Müfid, c.2,səh.263; İləmul-Vəra, səh.329&lt;/ref&gt;

Xəlifə şiələrlə əlaqələri kəsdikdən sonra Əli ər-Riza 818-ci ilin sentyabrında əl-Məmunun əmri ilə Xorasanda [[Tus]] şəhərinin yaxınlığındakı Nukən kəndində zəhərlənmişdir.

Əli ər-Rizanın sərdabəsi şiələrin Ziyarətgahına, onların başlıca müqəddəs yerlərindən birinə çevrilmişdir. Nəticədə sərdabənin yerləşdiyi kənd onun şərəfinə Məşhəd-Əli Riza (Məşhəde-Rezəvi) (Əli Rizanın [[şəhid]] olduğu yer) adlandırılan iri şəhərə çevrilmişdir.

== İmamlığının təyini ==
İmam Kazım tərəfindən özündən sonrakı imamın oğlu Əli ər-Rza olduğu müxtəlif yollarla nəql edilmiş və etibarlı tarix və hədis kitablarında qeyd edilmişdir. Əli ər-Rzanın imamlığını qeyd edən tarix kitablarını aşağıdakı kimi göstərmək olar:

* Süleym bin Qeys Hilalinin &quot;Kitabi Süleym&quot;(Ali-Məhəmmədin sirləri) kitab,
* Əbu Əli Məhəmməd ibn Həmmam İskafinin &quot;İmamların Tarixi&quot; kitabı,
* Şeyx Hüseyn ibn Həmdan Xəsibinin &quot;Əl-Hidayətul-Kubra&quot; kitabı,
* Şeyx İrbilinin &quot;Kəşful-ğummə fi mərifətil-əimmə&quot; kitabı,
* Şeyx Təbərsinin &quot;Tacul-məvalid&quot; kitabı,
* Şeyx Raşid ibn İbrahim Bəhraninin &quot;Bəşər Ağalarının Həyatı&quot; kitabı.


İmam Əli ər-Rzanın atası tərəfdən imamlığının təyin edilməsi və bunu işarə ilə bildirməsi barədə İmam Kazımdan birbaşa hədis nəql edənlərdən bəziləri bunlardır:&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful ğummə, c.2, səh.451-455, Azərbaycan dilində, Bakı 2021, NURLAR nəşriyyatı&lt;/ref&gt;

* Davud ibn Kəsir Rəqqi,
* Məhəmməd ibn İshaq ibn Əmmar,
* Əli ibn Yəqtin,
* Nüeym Qabusi,
* Hüseyn ibn Muxtar,
* Ziyad ibn Mərvan Qəndi,
* Məxzumi,
* Davud ibn Süleyman,
* Nəsr ibn Qabus,
* Davud ibn Zurbi,
* Yezid ibn Səlit,
* Məhəmməd ibn Sinan.

== İmamın siyasi həyatı==
İmam Rza öz imaməti dövründə bir neçə Abbasi xəlifəsi ilə bir əsrdə yaşamışdır. İmam Rzanın imamlığının 10 ili Harun ər-Rəşidin xəlifəliyi dövrünə təsadüf etmişdir. Həmin 10 il ərzində isə hökümətin üzləşdiyi böhranlarla əlaqədar olaraq imamla üzbəüz gəlməyə razı olmamışdır. Hədis alimləri və tarixçilər arasında qəbul olunmuş və hədislərdə də öz təsdiqini tapmış versiya İmam Rzanın zəhərli [[üzüm]] və ya [[nar]] yeyərək [[şəhid]] olması versiyasıdır. İmamın zəhərlənməsi faktına üstünlük verən sünni və şiə tarixçilərdən bəziləri bunlardır: İbn Həcər əl Əsqəlani&lt;ref&gt;ibn Həcər, Əs Səvaiqul məhərrəqə,səh.204&lt;/ref&gt;, İbn Səbağ Maliki&lt;ref&gt;İbn Səbağ Maliki Əl-Füsul əl-muhimmə, səh.262&lt;/ref&gt;, [[Məsudi]]&lt;ref&gt;Məsudi, İsbatul-Vəsiyyə,səh.228; Məsudi, Murucuz-zəhəb,c.3 səh.417&lt;/ref&gt;, Qunduzi Hənəfi&lt;ref&gt;Qunduzi Hənəfi, Yənabiul-məvəddəh,səh.363&lt;/ref&gt;, İbn Təbatəbai&lt;ref&gt;İbn Təbatəbai, Əl-Fəxri, səh.218&lt;/ref&gt; və.s

Xəlifə Məmun İmam Rzanın şiələr üstündəki nüfuzundan istifadə etməkdən ötrü onu özünün vəliəhdi, yəni özündən sonrakı xəlifə təyin etmiş, İmam Rzanın adına dirhəmlər vurdurmuşdur. Məmun öz oğlu Abbas ibn Məmuna İmam Rzaya ilk beyət etməsini əmr etmiş və İmamdan xütbə söyləməsini istəmişdir. İmam Rzanın vəliəhd təyin edilməsi Abbasi məmurlarını narahat etmiş xəlifəliyin Ələvilərə(Əli ibn Əbu Talibin övladlarına) verilməsini istəməmişlər.&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful ğummə, c.2, səh.461-462, Azərbaycan dilində, Bakı 2021, NURLAR nəşriyyatı&lt;/ref&gt; Lakin nəql edilən tarixi hadisələr Məmunun bunu sadəcə göstərməlik olaraq etdiyi faktını ortaya qoymuşdur.

== Mənbə ==
* İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.56.

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20180809103537/http://tr.wikishia.net/view/%C4%B0mam_R%C4%B1za İmam Rıza (a.s)]

== Həmçinin bax ==
* [[Rza əleyhissalamın itrət və ümmətin fərqi haqqında kəlamı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici istinadlar}}
{{On iki imam}}

[[Kateqoriya:İmamlar]]
[[Kateqoriya:Mədinədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Tusda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Məşhəddə dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]</text>
      <sha1>ox7z3f343nf5mt1fz8h3r7palzfavpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhəmməd Təqi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12249</id>
    <revision>
      <id>8965785</id>
      <parentid>8962771</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]] ([[User talk:Arçil xan Günəşsoylu|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 8721603 nömrəli redaktə bərpa edildi</comment>
      <origin>8965785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="cgtbnbv997pla49cd4pua8cxhacst9d" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi
 |orijinal adı                  = محمد بن علي الجواد
محمد بن علی تقی
 |şəkil                         = Imam Muhammad al-Jawad (A.S.).png
 |vəzifə                         = [[İmamlar|Şiələrin 9-cu imamı]]
 |bayraq                        = Imamah Flag.png
 |bayraq2                       = Imamah Flag.png
 |başlanğıc                    = 818
 |son                      = 835
 |əvvəlki                        = [[İmam Rza]]
 |sonrakı                        = [[İmam Nəqi]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum yeri                    = [[Mədinə]]
 |vəfat tarixi                  = 835
 |vəfat yeri                    = [[Kazimeyn]], [[İraq]]
 |uşağı                         = oğulları: [[İmam Nəqi|Əli]]
 |atası                         = [[İmam Rza|Əli ibn Musa]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi''' ({{dil-ar|محمد الجواد}}; ''İmam Cavad'', ''İmam Təqi''; {{DVTY}}) —

== Həyatı ==
Atası Şiələrin 8-ci İmamı olan [[Rza|Əli ibn Musa ər-Rzadır]]. İmam Cavadın künyəsi Əbu Cəfər, məşhur ləqəbləri Təqi və Cavaddır. Hicri 195-ci ilin ramazan ayında Mədinə şəhərində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, Əl-İrşad, c.2, səh.273 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Təbərsi, İlamul-Vəra, c.2, səh.91 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; Təbərsi isə onun həmin ilin rəcəb ayının 15-də dünyaya gəldiyini qeyd etmişdir. Məsudi&lt;ref&gt;Məsudi, İsbatul-vəsiyyə, səh. 216 &lt;/ref&gt;, İrbili&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.546, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Xəşşab&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.573, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Şəhraşub&lt;ref&gt;İbn Şəhr Aşub, Mənaqibu Ali-Əbitalib, c. 4, səh.379 &lt;/ref&gt;, İbn Fəttal&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; isə onun doğum tarixini Ramazan ayının 19-u olaraq qeyd etmişlər. Anasının adı Səbikədir. Səbikə İslam Peyğəmbərinin həyat yoldaşı olan Mariya Qibtiyyənin nəslindəndir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.315, 492&lt;/ref&gt;

Oğlan övladlarından biri 10-cu İmam olan Əli(Hadi) və digəri isə Musadır, qız övladları isə Fatimə və Ümamə olmuşdur. 

Hicri 220-ci ildə 25 yaşında dünyadan köçmüşdür.&lt;ref&gt;Şeyx Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt; Bağdadın Qüreyş məzarlığında babası [[Musa Kazım|İmam Kazımın]] yanında dəfn edilmişdir.

== Müasiri olmuş Xəlifələr ==
Onun imamlıq dövrü 2 Abbasi xəlifəsinin-[[Məmun|Məmunun]](h.193-218) və [[Mötəsim|Mötəsimin]](h.218-227) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Hər iki Abbasi xəlifəsi İmam Cavadı məcburi şəkildə nəzarət altında saxlamaq üçün Mədinədən Bağdada gətirmişdi.

== Vəfatı ==
Hicri 218-ci ildə [[Məmun]] vəfat edir və onun qardaşı mötəsim xəlifə olur. Bağdad qazısı İbn Əbu Duadın [[Mötəsim|Mötəsimi]] İmam Cavada qarşı tədbir görməyə sövq etməsi ilə İmamı öldürmək fikrində düşür. İmamı vəzirlərindən birinin katibi vasitəsilə zəhərləyir.&lt;ref&gt;Əyyaşi, Təfsir kitabı, c.1, səh.320&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20170807154254/http://tr.wikishia.net/view/%C4%B0mam_Muhammed_Cevad İmam Muhammed Cevad (a.s)]
{{On iki imam}}

[[Kateqoriya:İmamlar]]
[[Kateqoriya:Mədinədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İraqda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]</text>
      <sha1>cgtbnbv997pla49cd4pua8cxhacst9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965826</id>
      <parentid>8965785</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>8965826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="ocpcr4e96nth1oetlmir47jmg4c1ed2" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi
 |orijinal adı                  = محمد بن علي الجواد
محمد بن علی تقی
 |şəkil                         = Imam Muhammad al-Jawad (A.S.).png
 |vəzifə                         = [[İmamlar|Şiələrin 9-cu imamı]]
 |bayraq                        = Imamah Flag.png
 |bayraq2                       = Imamah Flag.png
 |başlanğıc                    = 818
 |son                      = 835
 |əvvəlki                        = [[İmam Rza]]
 |sonrakı                        = [[İmam Nəqi]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum yeri                    = [[Mədinə]]
 |vəfat tarixi                  = 835
 |vəfat yeri                    = [[Kazimeyn]], [[İraq]]
 |uşağı                         = oğulları: [[İmam Nəqi|Əli]]
 |atası                         = [[İmam Rza|Əli ibn Musa]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi''' ({{dil-ar|محمد الجواد}}; ''İmam Cavad'', ''İmam Təqi''; {{DVTY}}) — [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiəliyinin]] doqquzuncu imamı.

== Həyatı ==
Atası Şiələrin 8-ci İmamı olan [[Rza|Əli ibn Musa ər-Rzadır]]. İmam Cavadın künyəsi Əbu Cəfər, məşhur ləqəbləri Təqi və Cavaddır. Hicri 195-ci ilin ramazan ayında Mədinə şəhərində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, Əl-İrşad, c.2, səh.273 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Təbərsi, İlamul-Vəra, c.2, səh.91 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; Təbərsi isə onun həmin ilin rəcəb ayının 15-də dünyaya gəldiyini qeyd etmişdir. Məsudi&lt;ref&gt;Məsudi, İsbatul-vəsiyyə, səh. 216 &lt;/ref&gt;, İrbili&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.546, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Xəşşab&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.573, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Şəhraşub&lt;ref&gt;İbn Şəhr Aşub, Mənaqibu Ali-Əbitalib, c. 4, səh.379 &lt;/ref&gt;, İbn Fəttal&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; isə onun doğum tarixini Ramazan ayının 19-u olaraq qeyd etmişlər. Anasının adı Səbikədir. Səbikə İslam Peyğəmbərinin həyat yoldaşı olan Mariya Qibtiyyənin nəslindəndir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.315, 492&lt;/ref&gt;

Oğlan övladlarından biri 10-cu İmam olan Əli(Hadi) və digəri isə Musadır, qız övladları isə Fatimə və Ümamə olmuşdur. 

Hicri 220-ci ildə 25 yaşında dünyadan köçmüşdür.&lt;ref&gt;Şeyx Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt; Bağdadın Qüreyş məzarlığında babası [[Musa Kazım|İmam Kazımın]] yanında dəfn edilmişdir.

== Müasiri olmuş Xəlifələr ==
Onun imamlıq dövrü 2 Abbasi xəlifəsinin-[[Məmun|Məmunun]](h.193-218) və [[Mötəsim|Mötəsimin]](h.218-227) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Hər iki Abbasi xəlifəsi İmam Cavadı məcburi şəkildə nəzarət altında saxlamaq üçün Mədinədən Bağdada gətirmişdi.

== Vəfatı ==
Hicri 218-ci ildə [[Məmun]] vəfat edir və onun qardaşı mötəsim xəlifə olur. Bağdad qazısı İbn Əbu Duadın [[Mötəsim|Mötəsimi]] İmam Cavada qarşı tədbir görməyə sövq etməsi ilə İmamı öldürmək fikrində düşür. İmamı vəzirlərindən birinin katibi vasitəsilə zəhərləyir.&lt;ref&gt;Əyyaşi, Təfsir kitabı, c.1, səh.320&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20170807154254/http://tr.wikishia.net/view/%C4%B0mam_Muhammed_Cevad İmam Muhammed Cevad (a.s)]
{{On iki imam}}

[[Kateqoriya:İmamlar]]
[[Kateqoriya:Mədinədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İraqda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]</text>
      <sha1>ocpcr4e96nth1oetlmir47jmg4c1ed2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965829</id>
      <parentid>8965826</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8965829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3869" sha1="khwk2q0h9f19wjxyido4bqnzx4o3cr3" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi
 |orijinal adı                  = محمد بن علي الجواد
محمد بن علی تقی
 |şəkil                         = Imam Muhammad al-Jawad (A.S.).png
 |vəzifə                         = [[İmamlar|Şiələrin 9-cu imamı]]
 |bayraq                        = Imamah Flag.png
 |bayraq2                       = Imamah Flag.png
 |başlanğıc                    = 818
 |son                      = 835
 |əvvəlki                        = [[İmam Rza]]
 |sonrakı                        = [[İmam Nəqi]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum yeri                    = [[Mədinə]]
 |vəfat tarixi                  = 835
 |vəfat yeri                    = [[Kazimeyn]], [[İraq]]
 |uşağı                         = oğulları: [[İmam Nəqi|Əli]]
 |atası                         = [[İmam Rza|Əli ibn Musa]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi''' ({{dil-ar|محمد الجواد}}; ''İmam Cavad'', ''İmam Təqi''; {{DVTY}}) — [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiəliyinin]] doqquzuncu imamı.

== Həyatı ==
Atası [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiələrinin]] imamı olan [[Rza|Əli ibn Musa ər-Rzadır]]. Məhəmməd Cavadın künyəsi &quot;Əbu Cəfər&quot;, məşhur ləqəbləri &quot;Təqi&quot; və &quot;Cavad&quot;dır. Hicri 195-ci ilin ramazan ayında [[Mədinə]] şəhərində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, Əl-İrşad, c.2, səh.273 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Təbərsi, İlamul-Vəra, c.2, səh.91 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; Təbərsi isə onun həmin ilin rəcəb ayının 15-də dünyaya gəldiyini qeyd etmişdir. Məsudi&lt;ref&gt;Məsudi, İsbatul-vəsiyyə, səh. 216 &lt;/ref&gt;, İrbili&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.546, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Xəşşab&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.573, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Şəhraşub&lt;ref&gt;İbn Şəhr Aşub, Mənaqibu Ali-Əbitalib, c. 4, səh.379 &lt;/ref&gt;, İbn Fəttal&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; isə onun doğum tarixini Ramazan ayının 19-u olaraq qeyd etmişlər. Anasının adı Səbikədir. Səbikə Məhəmmədin həyat yoldaşı olan Mariya Qibtiyyənin nəslindəndir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.315, 492&lt;/ref&gt;

Oğlan övladlarından biri Əli (Hadi) və digəri isə Musadır, qız övladları isə Fatimə və Ümamə olmuşdur. 

Hicri 220-ci ildə 25 yaşında dünyadan köçmüşdür.&lt;ref&gt;Şeyx Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt; Bağdadın Qureyş məzarlığında babası [[Musa Kazım|Kazımın]] yanında dəfn edilmişdir.

== Müasiri olmuş Xəlifələr ==
Onun imamlıq dövrü 2 Abbasi xəlifəsinin-[[Məmun|Məmunun]](h.193-218) və [[Mötəsim|Mötəsimin]](h.218-227) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Hər iki Abbasi xəlifəsi İmam Cavadı məcburi şəkildə nəzarət altında saxlamaq üçün Mədinədən Bağdada gətirmişdi.

== Vəfatı ==
Hicri 218-ci ildə [[Məmun]] vəfat edir və onun qardaşı mötəsim xəlifə olur. Bağdad qazısı İbn Əbu Duadın [[Mötəsim|Mötəsimi]] İmam Cavada qarşı tədbir görməyə sövq etməsi ilə İmamı öldürmək fikrində düşür. İmamı vəzirlərindən birinin katibi vasitəsilə zəhərləyir.&lt;ref&gt;Əyyaşi, Təfsir kitabı, c.1, səh.320&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20170807154254/http://tr.wikishia.net/view/%C4%B0mam_Muhammed_Cevad İmam Muhammed Cevad (a.s)]
{{On iki imam}}

[[Kateqoriya:İmamlar]]
[[Kateqoriya:Mədinədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İraqda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]</text>
      <sha1>khwk2q0h9f19wjxyido4bqnzx4o3cr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965830</id>
      <parentid>8965829</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Müasiri olmuş Xəlifələr */</comment>
      <origin>8965830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="icx0fqcl8akplbc4rfyw3eq1ueaxvkr" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi
 |orijinal adı                  = محمد بن علي الجواد
محمد بن علی تقی
 |şəkil                         = Imam Muhammad al-Jawad (A.S.).png
 |vəzifə                         = [[İmamlar|Şiələrin 9-cu imamı]]
 |bayraq                        = Imamah Flag.png
 |bayraq2                       = Imamah Flag.png
 |başlanğıc                    = 818
 |son                      = 835
 |əvvəlki                        = [[İmam Rza]]
 |sonrakı                        = [[İmam Nəqi]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum yeri                    = [[Mədinə]]
 |vəfat tarixi                  = 835
 |vəfat yeri                    = [[Kazimeyn]], [[İraq]]
 |uşağı                         = oğulları: [[İmam Nəqi|Əli]]
 |atası                         = [[İmam Rza|Əli ibn Musa]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi''' ({{dil-ar|محمد الجواد}}; ''İmam Cavad'', ''İmam Təqi''; {{DVTY}}) — [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiəliyinin]] doqquzuncu imamı.

== Həyatı ==
Atası [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiələrinin]] imamı olan [[Rza|Əli ibn Musa ər-Rzadır]]. Məhəmməd Cavadın künyəsi &quot;Əbu Cəfər&quot;, məşhur ləqəbləri &quot;Təqi&quot; və &quot;Cavad&quot;dır. Hicri 195-ci ilin ramazan ayında [[Mədinə]] şəhərində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, Əl-İrşad, c.2, səh.273 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Təbərsi, İlamul-Vəra, c.2, səh.91 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; Təbərsi isə onun həmin ilin rəcəb ayının 15-də dünyaya gəldiyini qeyd etmişdir. Məsudi&lt;ref&gt;Məsudi, İsbatul-vəsiyyə, səh. 216 &lt;/ref&gt;, İrbili&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.546, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Xəşşab&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.573, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Şəhraşub&lt;ref&gt;İbn Şəhr Aşub, Mənaqibu Ali-Əbitalib, c. 4, səh.379 &lt;/ref&gt;, İbn Fəttal&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; isə onun doğum tarixini Ramazan ayının 19-u olaraq qeyd etmişlər. Anasının adı Səbikədir. Səbikə Məhəmmədin həyat yoldaşı olan Mariya Qibtiyyənin nəslindəndir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.315, 492&lt;/ref&gt;

Oğlan övladlarından biri Əli (Hadi) və digəri isə Musadır, qız övladları isə Fatimə və Ümamə olmuşdur. 

Hicri 220-ci ildə 25 yaşında dünyadan köçmüşdür.&lt;ref&gt;Şeyx Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt; Bağdadın Qureyş məzarlığında babası [[Musa Kazım|Kazımın]] yanında dəfn edilmişdir.

== Müasiri olmuş Xəlifələr ==
Onun dini liderlik dövrü 2 Abbasi xəlifəsinin-[[Məmun|Məmunun]] (h.193-218) və [[Mötəsim|Mötəsimin]] (h.218-227) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Hər iki Abbasi xəlifəsi Məhəmməd Cavadı məcburi şəkildə nəzarət altında saxlamaq üçün Mədinədən Bağdada gətirmişdi.

== Vəfatı ==
Hicri 218-ci ildə [[Məmun]] vəfat edir və onun qardaşı mötəsim xəlifə olur. Bağdad qazısı İbn Əbu Duadın [[Mötəsim|Mötəsimi]] İmam Cavada qarşı tədbir görməyə sövq etməsi ilə İmamı öldürmək fikrində düşür. İmamı vəzirlərindən birinin katibi vasitəsilə zəhərləyir.&lt;ref&gt;Əyyaşi, Təfsir kitabı, c.1, səh.320&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20170807154254/http://tr.wikishia.net/view/%C4%B0mam_Muhammed_Cevad İmam Muhammed Cevad (a.s)]
{{On iki imam}}

[[Kateqoriya:İmamlar]]
[[Kateqoriya:Mədinədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İraqda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]</text>
      <sha1>icx0fqcl8akplbc4rfyw3eq1ueaxvkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965831</id>
      <parentid>8965830</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Vəfatı */</comment>
      <origin>8965831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3903" sha1="mi9uu0dgx7fa1ue1y4wzd58d7vxebmm" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi
 |orijinal adı                  = محمد بن علي الجواد
محمد بن علی تقی
 |şəkil                         = Imam Muhammad al-Jawad (A.S.).png
 |vəzifə                         = [[İmamlar|Şiələrin 9-cu imamı]]
 |bayraq                        = Imamah Flag.png
 |bayraq2                       = Imamah Flag.png
 |başlanğıc                    = 818
 |son                      = 835
 |əvvəlki                        = [[İmam Rza]]
 |sonrakı                        = [[İmam Nəqi]]
 |dini                          = [[İslam]]
 |doğum yeri                    = [[Mədinə]]
 |vəfat tarixi                  = 835
 |vəfat yeri                    = [[Kazimeyn]], [[İraq]]
 |uşağı                         = oğulları: [[İmam Nəqi|Əli]]
 |atası                         = [[İmam Rza|Əli ibn Musa]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi''' ({{dil-ar|محمد الجواد}}; ''İmam Cavad'', ''İmam Təqi''; {{DVTY}}) — [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiəliyinin]] doqquzuncu imamı.

== Həyatı ==
Atası [[On iki imam şiəliyi|On iki imam şiələrinin]] imamı olan [[Rza|Əli ibn Musa ər-Rzadır]]. Məhəmməd Cavadın künyəsi &quot;Əbu Cəfər&quot;, məşhur ləqəbləri &quot;Təqi&quot; və &quot;Cavad&quot;dır. Hicri 195-ci ilin ramazan ayında [[Mədinə]] şəhərində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, Əl-İrşad, c.2, səh.273 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Təbərsi, İlamul-Vəra, c.2, səh.91 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; Təbərsi isə onun həmin ilin rəcəb ayının 15-də dünyaya gəldiyini qeyd etmişdir. Məsudi&lt;ref&gt;Məsudi, İsbatul-vəsiyyə, səh. 216 &lt;/ref&gt;, İrbili&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.546, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Xəşşab&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.2, səh.573, Nurlar nəşriyyatı, Bakı 2021&lt;/ref&gt;, İbn Şəhraşub&lt;ref&gt;İbn Şəhr Aşub, Mənaqibu Ali-Əbitalib, c. 4, səh.379 &lt;/ref&gt;, İbn Fəttal&lt;ref&gt;İbn Fəttal Nişapuri, Rövzətul-vaizin, c.1, səh.243&lt;/ref&gt; isə onun doğum tarixini Ramazan ayının 19-u olaraq qeyd etmişlər. Anasının adı Səbikədir. Səbikə Məhəmmədin həyat yoldaşı olan Mariya Qibtiyyənin nəslindəndir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.315, 492&lt;/ref&gt;

Oğlan övladlarından biri Əli (Hadi) və digəri isə Musadır, qız övladları isə Fatimə və Ümamə olmuşdur. 

Hicri 220-ci ildə 25 yaşında dünyadan köçmüşdür.&lt;ref&gt;Şeyx Kuleyni, Usuli-kafi, c.1, səh.492&lt;/ref&gt; Bağdadın Qureyş məzarlığında babası [[Musa Kazım|Kazımın]] yanında dəfn edilmişdir.

== Müasiri olmuş Xəlifələr ==
Onun dini liderlik dövrü 2 Abbasi xəlifəsinin-[[Məmun|Məmunun]] (h.193-218) və [[Mötəsim|Mötəsimin]] (h.218-227) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Hər iki Abbasi xəlifəsi Məhəmməd Cavadı məcburi şəkildə nəzarət altında saxlamaq üçün Mədinədən Bağdada gətirmişdi.

== Vəfatı ==
Hicri 218-ci ildə [[Məmun]] vəfat edir və onun qardaşı mötəsim xəlifə olur. Bağdad qazısı İbn Əbu Duadın [[Mötəsim|Mötəsimi]] Məhəmməd Cavada qarşı tədbir görməyə sövq etməsi ilə Məhəmməd Cavadı öldürmək fikrində düşür və Cavadı vəzirlərindən birinin katibi vasitəsilə zəhərləyir.&lt;ref&gt;Əyyaşi, Təfsir kitabı, c.1, səh.320&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20170807154254/http://tr.wikishia.net/view/%C4%B0mam_Muhammed_Cevad İmam Muhammed Cevad (a.s)]
{{On iki imam}}

[[Kateqoriya:İmamlar]]
[[Kateqoriya:Mədinədə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İraqda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]</text>
      <sha1>mi9uu0dgx7fa1ue1y4wzd58d7vxebmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lütfiyar İmanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17251</id>
    <revision>
      <id>8965701</id>
      <parentid>8771152</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35121-96</username>
        <id>347909</id>
      </contributor>
      <comment>/* İctimai-siyasi fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8965701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7569" sha1="f7ynhpykcekalsm2t0b2hao7qphylgh" xml:space="preserve">'''Lütfiyar Müslüm oğlu İmanov'''({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[opera]] müğənnisi (dramatik tenor), [[Bakı Musiqi Akademiyası]]nda müəllim-professoru. [[SSRİ xalq artisti]] (1977).

== Həyatı ==
Lütfiyar İmanov 1928-ci il aprelin 17-də (başqa mənbələrə görə 1929-cu ildə) Petropavlovka kəndində (indiki [[Sabirabad]], [[Azərbaycan]]) anadan olmuşdur. İlk dəfə məktəbli olarkən −1943-cü ildə Sabirabad Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi özünü sınamışdır. 18 yaşındaykən dram dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 1948-ci ildən Sabirabad şəhər mədəniyyət evində bədii rəhbər işləmişdir. 1957-ci ildə [[Asəf Zeynallı]] adına Bakı musiqi məktəbinin vokal şöbəsini bitirmişdir. 1968-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. 1954–1956-cı illərdə Azərbaycan televiziya və radiosunun xor solisti olmuş, 1956–1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrinin solisti, 1956–1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında işləmişdir. İlk dəfə 1957-ci ildə Moskvada Üzeyir Hacıbəyovun &quot;Koroğlu&quot; operasında baş rolda debüt etmişdir. 1958-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olmuşdur. 1965-ci ildə Moskvada Böyük Teatrda, 1975-ci ildə İtalyanın Milan şəhərində &quot;La Skala&quot; teatrında təcrübə keçmişdir. 1968-ci ildən başlayaraq 30-dan çox operada baş rolda çıxış etmişdir. Konsertlərdə Azərbaycan və dünya xalqlarının mahnılarını və s. ifa edirdi. [[İran]], İtaliya, Almaniya, Hindistan, Kanada, [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]], Türkiyə, bir sıra ərəb öləkələrində və s. qastrol səfərlərində olub. Pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olub. Sovet dönəmində Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (professor), 1991–1995-ci illərdə İstanbul və İzmirin opera teatrlarında dərs demişdir. 1996-cı ildə [[İtaliya]]da [[Vivaldi]]nin xatirəsinə həsr edilən konsertdə, [[Almaniya]]da &quot;Milleniumun mahnısı&quot; festivalında çıxış etmişdir. &quot;Karmen&quot;, &quot;Faust&quot;, &quot;Otello&quot;, &quot;Trubador&quot;, &quot;Aida&quot;, &quot;Riqoletto&quot; və s. klassik opera əsərlərində rollar oynayıb.

Lütfiyar İmanov 21 yanvar 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

== İctimai-siyasi fəaliyyəti ==
1987–1991-ci illərdə [[Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı]]nın sədri olmuşdur. 1980 və 1985-ci illərdə Azərbaycan SSR-nın Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

[[Azərbaycanda parlament seçkiləri (1995)|1995-ci il parlament seçkilərində]] Lütfiyar İmanov Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının poporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında ikinci sırada olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=modern.az |title=“Bir səsvermə, üç bülleten“: Azərbaycanın 29 il əvvəlki tarixi seçimi - FOTO |url=https://modern.az/dunya/449522/bir-sesverme-uch-bulleten-azerbaycan-xalqinin-1995-ci-ildeki-tarixi-sechimi-foto/ |access-date=2024-01-05 |website=modern.az |language=az-AZ |archive-date=2024-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105185428/https://modern.az/dunya/449522/bir-sesverme-uch-bulleten-azerbaycan-xalqinin-1995-ci-ildeki-tarixi-sechimi-foto/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ANAP proporsional seçkilərdə ümumi səslərin 0,90%-ni toplayaraq 8%-lik səs həddini keçə bilməmiş, Lütfiyar İmanov isə deputat seçilə bilməmişdir.&lt;ref&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p357 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
* &quot;[[Azərbaycan SSR əməkdar artisti]]&quot; fəxri adı — 10 iyun 1959
* &quot;[[Azərbaycan SSR xalq artisti]]&quot; fəxri adı — 7 iyul 1967
* &quot;[[SSRİ xalq artisti]]&quot; fəxri adı — 20 yanvar 1977
* [[&quot;Qırmızı əmək bayrağı&quot; ordeni]]
* [[&quot;İstiqlal&quot; ordeni]] — 16 aprel 1998&lt;ref&gt;{{cite web|title= L. M. İmanovun «İstiqlal» ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı|url= http://www.e-qanun.az/framework/4294|publisher= [[e-qanun.az]]|language= az|accessdate= 2 may 2019|archive-date= 2 May 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190502112936/http://www.e-qanun.az/framework/4294|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
* [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü]] — 11 iyun 2002&lt;ref&gt;{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|url= http://www.e-qanun.az/framework/985|publisher= [[e-qanun.az]]|language= az|accessdate= 2 may 2019|archive-date= 7 September 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220907151506/https://e-qanun.az/framework/985|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== Repertuarı ==
* Herman — &quot;Qaratoxmaq qadın&quot; P. İ. Çaykovski
* Manriko — &quot;Trubadur&quot; C. Verdi
* Radames — &quot;Aida&quot; C. Verdi
* Otello — &quot;Otello&quot; C. Verdi
* Hersoq &quot;Riqoletto&quot; D. Verdi
* Xoze — &quot;Karmen&quot; J. Bize
* Faust — &quot;Faust&quot; Ş. Quno
* Kavaradossi — &quot;Toska&quot; C. Puççini
* Koroğlu — &quot;Koroğlu&quot; Ü.hacıbəyov
* Balaş — &quot;Sevil&quot; F. Əmirov
* Vaqif _&quot;Vaqif&quot; R. Mustafayev
* Bahadur — &quot;Bahadur və Sona&quot; S. Ələsgərov
* Əsgər — &quot;Arşın mal alan&quot; Ü. Hacıbəyov
* Sayat-Nova — &quot;Sayat-Nova&quot; A. Q. Arutyunyan

== Filmoqrafiya ==
# [[Azərbaycan elləri (film, 1976)]]
# [[Əzablı yollar (film, 1982)]]
# [[Görüş (film, 1955)]]
# [[Xalq nəğməkarı (film, 1979)]]
# [[Koroğlu (film, 1960)]]
# [[Lütfiyar İmanov (film, 2002)]]
# [[Maestro (film, 2002)]]
# [[Nəğməkar torpaq (film, 1981)]]
# [[Sevil (film, 1970)]]
# [[Səhər (film, 1960)]]
# [[Səni tərənnüm edirəm, Vətən! (film, 1975)]]
# [[Ulduz (film, 1964)|Ulduz filmi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://tofiqquliyev.musigi-dunya.az/tel/Doyush_mahnisi.mp3 &quot;Əzablı yollar&quot; filmindən döyüş mahnısı]
* [http://www.youtube.com/watch?v=50tka4-guHA Lütfiyar İmanov — Dağlar Koroğludan oxuyur]
* [http://www.youtube.com/watch?v=oUKM3V2lFlY Lütfiyar İmanov — &quot;Koroğlu&quot; operasından Koroğlunun ariyası]. Musiqi: [[Üzeyir Hacıbəyov]], sözlər: H. İsmayılov və [[Məmməd Səid Ordubadi]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=tfNx3y37rK8 Lütfiyar İmanov — &quot;Sevil&quot; operasından Balaşın operası]. Musiqi: [[Fikrət Əmirov]], sözlər: [[Cəfər Cabbarlı]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=M3mz_aQOROE Lütfiyar İmanov — &quot;Vaqif&quot; operasından Vaqifin operası]. Musiqi: [[Ramiz Mustafayev]], sözlər: [[Cəfər Cabbarlı]]

[[Kateqoriya:SSRİ müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı müğənnilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın opera müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı opera müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı bəstəkarlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı şəxsləri]] 
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ-nin opera müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Bakı Musiqi Akademiyasının müəllimləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ-nin musiqi pedaqoqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan musiqi pedaqoqları]]
[[Kateqoriya:Tenorlar]]</text>
      <sha1>f7ynhpykcekalsm2t0b2hao7qphylgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çex kronu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17642</id>
    <revision>
      <id>8965732</id>
      <parentid>8750880</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="cqbho1j3nm3kbr9cv967p3wmznanwk6" xml:space="preserve">{{Valyuta|Adı=Çexiya kronu|Nisbət1=100|Mərkəzi bankın_saytı=http://www.cnb.cz/|Mərkəzi bank=Çexiya Milli Bankı|Xronika=|Əvəz etdi=|Dövriyyəyə buraxılma_son=|Dövriyyəyə buraxılma=|Əsginaslar=100, 200, 500, 1000, 2000 Kč|Sikkələr=1, 2, 5, 10, 20, 50 Kč|Abreviatura=|Simvol=Kč|İbarətdir1=haler|Orijinal adı=|Emitent={{flaqifikasiya|Çexiya}}|ISO rəqəmi=422|ISO=CZK|Şəklin eni2=|Şəklin eni=170|Eni=|Ümumi izahı=|Şəkil=CZK_Banknotes_2014.png|ISO-fr=Couronne tchèque|ISO-en=Czech koruna|Dil kodu=ar|Commons=Category:Money of Czech}}

'''Çex kronu''' ([[ISO 4217]]: '''CZK''') — [[Çex Respublikası]]nın rəsmi [[pul vahidi]]. [[Çexiya Milli Bankı]] tərəfindən dövriyyəyə buraxılır. Ölkədəki [[inflyasiya]] dərəcəsi 2014-cü ildə 0,4 % olmuşdur.

10 sentyabr 2016 tarixinə aid məzənnədə 1 Çexiya kronu = 0.0415581 [[ABŞ dolları]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=CZK&amp;To=USD |access-date=2019-12-11 |archive-date=2022-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728093059/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=CZK&amp;To=USD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bu söz [[çex dili]]ndə &quot;koruna&quot; kimi səslənir və tərcümədə &quot;tac&quot; mənasını verir. Çex kronası 8 fevral 1993-cü ildə dövriyyəyə buraxılmış və [[Çexoslovakiya]] kronasını əvəz etmişdir. 1 krona 100 halerə bərabərdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Pul-qaralama}}
{{Avropa valyutaları}}
{{Krona}}

[[Kateqoriya:Çexiya pulları]]
[[Kateqoriya:Krona]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>cqbho1j3nm3kbr9cv967p3wmznanwk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.sg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18419</id>
    <revision>
      <id>8965679</id>
      <parentid>8645383</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="9g8sj6zzaufqsyq22oj19e6qmt8bpow" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen}}
'''.sg''' — [[Sinqapur]]un internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/sg.htm IANA .sg whois information]
* [http://www.nic.net.sg Singapore Network Information Centre] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20160413062458/http://www.nic.net.sg/
 | date = 2016-04-13
}}
* [http://www.nic.net.sg/accredited-registrars Singapore Network Information Centre Registrar ] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20140822052806/http://www.nic.net.sg/accredited-registrars
 | date = 2014-08-22
}}
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:Sinqapur]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə tanıdılanlar]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>9g8sj6zzaufqsyq22oj19e6qmt8bpow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.th</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18571</id>
    <revision>
      <id>8965680</id>
      <parentid>8777358</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="2w5vv7l7lzdtpbjecsrj6gsoi8b63tu" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen}}
'''.th''' — [[Tailand]]ın internet kodu.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/th.htm IANA .th whois information]
* [http://www.thnic.co.th THNIC website]
* [http://www.thnic.or.th Thai Network Information Center Foundation website]
{{CcTLD}}

[[Kateqoriya:Yüksək səviyyəli ölkə domenləri]]
[[Kateqoriya:Tailand]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə tanıdılanlar]]
[[Kateqoriya:DNSSEC]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>2w5vv7l7lzdtpbjecsrj6gsoi8b63tu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şəfiqə Axundova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24149</id>
    <revision>
      <id>8965707</id>
      <parentid>8893612</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35121-96</username>
        <id>347909</id>
      </contributor>
      <origin>8965707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13565" sha1="lsx3vwyagbfr1epwgcu5zgwivff63bx" xml:space="preserve">{{eyni soyad|Axundova}}'''Şəfiqə xanım Axundova Qulam qızı'''(Şəki-1924,21 yanvar-2013) — Azərbaycan bəstəkarı, [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]] (1998), [[&quot;Şöhrət&quot; ordeni (Azərbaycan)|&quot;Şöhrət&quot; ordeni]] laureatı (2005). Şərqdə ilk opera yazan qadın bəstəkar hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-21 |title=Şərqdə ilk opera yazan bəstəkar qadın |url=https://oxu.az/culture/829022 |access-date=2024-01-21 |website=Oxu.Az |language=az |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123163209/https://oxu.az/culture/829022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Şəfiqə Axundova 1924-cü ildə qədim Şəkinin sayılıb-seçilən Axundovlar ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Qulam Axundov dövrünün tanınmış ziyalısı idi. Müəyyən illərdə partiya işində, rəhbər vəzifələrdə çalışmışdı. Anası Züleyxa xanım isə evdar qadın idi.

Bakıdakı 173 saylı məktəbdə təhsilini davam etdirərkən musiqi məktəbinə də daxil olur.
Sənət taleyinin uğurlu olmasını Şəfiqə xanım bacısı Zümrüdün adı ilə bağlayırdı. Zümrüd xanım böyük ədəbiyyatşünas alim, tənqidçi, akademik [[Məmməd Arif Dadaşzadə]]nin həyat yoldaşı idi. Dadaşzadənin evində dövrün görkəmli ziyalıları yoldaşları ilə tez-tez qonaq olurdular və bacısı Şəfiqəyə qonaqlar üçün royalda musiqi ifa etməyi tapşırardı. Şəfiqə Axundova incəsənət idarəsinin rəisi, yazıçı Mirzə İbrahimov və həyat yoldaşı Sara xanımın vasitəçiliyi ilə [[Üzeyir Hacıbəyov]]la görüşür. Üzeyir Hacıbəyov ona musiqi təhsili almağı tövsiyə edir və [[Hacı Xanməmmədov]]un tar sinfinə göndərir. Bir ildən sonra o, [[Ağabacı Rzayeva]]dan tarın sirrlərini öyrənir. Beləliklə, Şəfiqə Axundovanın uğurlu təhsil yolu Üzeyir bəyin xeyir-duası ilə 1941-ci ildən başlayır. O həmçinin Fatma Zeynalova və [[Məmməd Nəsirbəyov]]dan musiqi nəzəriyyəsini öyrənir.

1943-1944-cü illərdə Şəfiqə xanım Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində təhsil alır. Sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında həm musiqi nəzəriyyəsi, həm də bəstəkarlıq ixtisası üzrə B.Zeydmanın sinfini bitirir. Üzeyir bəy gənc yetirməsinin yaradıcılığı, uğurları ilə daim maraqlanır. Konservatoriyanın nəzdində hazırlıq kursları açan Üzeyir bəy gənc bəstəkarlara Azərbaycan xalq musiqisinin əsaslarını öyrədir, fərdi olaraq onların əsərləriylə məşğul olur, birlikdə muğamları nota köçürürlər. Gənc Azərbaycan musiqiçilərinə bəstəkarlıq sənətinin klassik qayda-qanunlarını daha dərindən öyrətmək üçün Üzeyir bəy Leninqrad Konservatoriyasının görkəmli professoru Zeydmanı Bakıya dəvət edir və gənclər böyük ustaddan bəstəkarlığın sirlərini öyrənirlər.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/aprel/361766.htm|title= Onun üçün nəğmə həyat idi. Şəfiqə Axundova-90|author= İradə ƏLİYEVA|date= 10.04.2014|website= |publisher= Azərbaycan|language= az.|access-date= 29 fev 2024|archive-url= https://archive.today/20240229074004/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/aprel/361766.htm|archive-date= }}&lt;/ref&gt;

1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adına layiq görülüb. 2004-cü ildə isə &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;[http://www.iqtisadiyyat.com/test/print.php?id=1236343366&amp;archive=1236849650 Onlarla qürur duyuruq] {{Dead link|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

O, 1972-ci ildə &quot;Gəlin qayası&quot; operasını yazmaqla Şərqin ilk opera yazan qadın bəstəkarı olmuşdur. Şəfiqə xanım həm də bir sıra gözəl mahnıların (&quot;Leyla&quot;, &quot;Bəxtiyar ellər&quot; və s.), &quot;Ev bizim, sirr bizim&quot; operettasının (1965), simli kvartet üçün pyeslərin, dramatik teatr üçün &quot;Aydın&quot;, &quot;Əlvida Hindistan!&quot;, &quot;Nə üçün yaşayırsan?&quot; və s. tamaşaların, &quot;Təlxəyin nağılı&quot;, &quot;Dovşanın ad günü&quot; və s. kimi uşaq tamaşalarının musiqisinin müəllifidir. Onun Azərbaycan şairlərinin şerlərinə bəstələdiyi gözəl lirik mahnıları və romansları xalq arasında çox məşhurdur.

Bəstəkar mahnı yazmaq ilə kifayətlənməyib mürəkkəb, eləcə də çətin bir janra müraciət edib və Şərqdə ilk opera yazan qadın kimi tarixə düşüb. 1972-ci ildə &quot;[[Gəlin qayası (opera)|Gəlin qayası]]&quot; operası ilə musiqisevərləri valeh edib.

Ş.Axundova 26 il -1956-cı ildən 1982-ci ilə qədər [[Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutu]]nda müəllim kimi çalışmışdır.

26 iyul 2013-cü ildə vəfat etmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Şəfiqə Axundova dünyasını dəyişdi |url=http://www.ann.az/az/159756/sefiqe-axundova-dnyasn-deyisdi/ |access-date=2013-07-26 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118062548/https://www.ann.az/az/159756/sefiqe-axundova-dnyasn-deyisdi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. II Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

== Ailəsi ==
Şəfiqə Axundovanın oğlu [[Taleh Hacıyev|Taleh bəy Hacıyev]]&lt;nowiki/&gt;istedadlı kompositor və pianoçu idi.Taleh Hacıyev 2008-ci ildə dünyasını dəyişib.

== Xatirəsi ==
2024-cü ildə haqqında &quot;Şərqin nəğməkar qızı&quot; sənədli filmi çəkilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=I89NyU42ofE |title=&quot;Şərqin nəğməkar qızı&quot; sənədli filminin təqdimatı baş tutub |author=Kanal S |date=06.08.2024 |work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2024-08-06 |language=az |archive-date=2024-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806195531/https://www.youtube.com/watch?v=I89NyU42ofE |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
* [[&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni]] — 9 iyun 1959
* &quot;[[Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi]]&quot; fəxri adı — 26 noyabr 1973
* &quot;[[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]]&quot; fəxri adı — 24 may 1998
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002&lt;ref&gt;{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|url= http://www.e-qanun.az/framework/985|publisher= [[e-qanun.az]]|language= az|accessdate= 2 may 2019|archive-date= 7 September 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220907151506/https://e-qanun.az/framework/985|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
* [[&quot;Şöhrət&quot; ordeni (Azərbaycan)|&quot;Şöhrət&quot; ordeni]] — 19 yanvar 2005

== Əsərləri ==
Şəfiqə xanım 600-ə qədər mahnının müəllifidir. İlk bəstəsi “Bala” mahnısıdır. 
* &quot;Bakı haqqında mahnı&quot;, &quot;Sahil çıraqları&quot;, &quot;Nəğməli Lənkəran&quot;, &quot;Mənim respublikam&quot;, &quot;Ana torpaq&quot;, &quot; Bu torpağa borcluyam&quot;, “Sənin nəğmən”, “Gecələr yuxusuz qoymusan məni”, ”Şəki”, “Gözlərimin işığı sənsən”, “Həsrətindəyəm”, “Mehriban olaq”, &quot;Beşik başında&quot;, &quot;Zəfər marşı&quot;, &quot;Zəfər bizimdir&quot;, &quot;Ana Vətən&quot; mahnıları.
* &quot;Vicdan&quot; pyesindən &quot;Nədən oldu&quot; mahnısı,  «Gəlin qayası» radiopyesindən «Könül təranələri» mahnısı, «Natəvan» pyesindən «Neyçün gəlməz» mahnısı.
* Şərəf Rəşidovun «Kəşmir mahnıları» poeması əsasında yazdığı musiqi «Kəşmir mahnıları» məcmuəsinin yaranmasına səbəb olub.
* Xalq yazıçısı [[Süleyman Rəhimov]]un eyniadlı povesti əsasında [[İsgəndər Coşqun]]un librettosu üzrə yazdığı [[Gəlin qayası (opera)|&quot;Gəlin qayası&quot; operası]]
* [[Novruz Gəncəli]]nin librettosu əsasında yazdığı &quot;Ev bizim, sirr bizim&quot; operettasında simfonik orkestr üçün yazdığı suitalar, simli kvartet üçün pyesləri, xor üçün silsilələri
* [[Əyyub Abbasov]]un &quot;Adil və Sərvinaz&quot; tamaşasına musiqi bəstələmişdir.
* &quot;Son məktub&quot;, &quot;İliç buxtası&quot;, &quot;Qaynana&quot;, &quot;Böyük ürək&quot;, &quot;Vicdan&quot;, &quot;Sən nə üçün yaşayırsan?&quot;, &quot;Qızıl Əjdaha&quot;, &quot;Natəvan&quot;, &quot;Yaşar&quot;, &quot;Aydın&quot;, «Dost Əli», «Rübailər aləmində», &quot;Əlvida, Hindistan&quot; kimi tamaşalarına mahnılar bəstələmişdir
* [[Nizami Gəncəvi]]nin sözlərinə “Nə gözəl” və “Cahanda”, [[Məhəmməd Füzuli]]nin sözlərinə “Fəqan etmək idim” romansları
* Simfonik orkestr üçün süita, solo kamança üçün “Ləpələrin pıçıltısı” əsəri, müxtəlif fortepiano pyesləri, xalq çalğı alətləri üçün “Bayram rəqsi”, “Xoş rəng” və s. kimi əsərlər.
* “Təlxəyin nağılı”, “Dovşanın ad günü” və digər uşaq tamaşalarına yazdığı musiqilər.
* “Çinar və mən”, “Həyat, sən nə şirinsən?!”, “Sular qızı”, “Ötür illər”, “Bu torpağa borcluyam”, “İlhamını alar aşiq”, “Doğma diyarım”, “Gəl, ey səhər”, “Yaşatdın elləri”, “Sevgi ölmür” lirik mahnıları

== Filmoqrafiya ==
# [[Azərbaycan elləri (film, 1976)]]
# Mənim atam Əliövsət Sadıqov (film, 2007)
# Bəstəkar Şəfiqə Axundova (film, 2012)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Cəfərov, N. Onun üçün nəğmə həyat idi: Şəfiqə Axundova – 90 //Azərbaycan.- 2014.- 10 aprel.- S.10.
* Musiqidə yaşanan ömür: Unudulmaz bəstəkar Şəfiqə Axundovanın 90 illiyi qeyd edilib: [Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında] //Mədəniyyət.- 2014.- 11 aprel.- S. 3.
* Şəfiqə Axundova – 90: [bəstəkar, Əməkdar incəsənət xadiminin yubileyi münasibətilə] //Mədəni həyat.- 2014.- № 2.- S.25.
* Tofiq, H. Şəfiqə Axundovanın 90 illik yubileyi qeyd edilib: [M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında] //Azad Azərbaycan.- 2014.- 11 aprel.- S.5.; Palitra.- 2014.-11 aprel.-S.13.; Şərq.- 2014.-11 aprel.-S.14.

== Xarici keçidlər ==
* [http://composers.musigi-dunya.az/az/composers_a.html#shafiqa Şəfiqə Axundova]
* [http://www.azadliq.org/content/article/25060185.html Azadlıq radiosu — Şəfiqə Axundova ilə vida mərasimi]
* [http://xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/? Azərbaycan tarixində iz qoyan qadınlar — SİYAHI] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160311152152/http://www.xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/ |date=2016-03-11 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=LfbycuqpCv8 &quot;Gəlin qaya&quot;nın gəlini]
* [https://musicacademy.edu.az/az/struktur/mediateka/notlar/muallifler/115-axundova-shafiga.html Notlar]
=== Video ===
* [https://www.youtube.com/watch?v=LYL0dneqQV8 Baba Mahmudoğlu — Bulaqdan gələndə] — sözləri: [[Gülhüseyn Kazımov|Gülhüseyn Kazım]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=fk98EXETfO4 Elmira Rəhimova — Sənin nəğmən] — sözləri: [[Mirzağa Atəş]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=nqx8O1a-tLo Flora Kərimova — Çinar və mən] — sözləri: [[Nəbi Xəzri]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=VFj1fZ0A-CU Flora Kərimova — Həyat, sən nə şirinsən?!] — sözləri: [[Bəxtiyar Vahabzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=WkyCuzaPpl8 Flora Kərimova — &quot;Sular qızı&quot; romansı] — sözləri: [[Mustafa Isgəndərzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Q26uf3XeFLY Flora Kərimova — Ötür illər] — sözləri: [[Zivər Ağayeva]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=dWeG2XD_2Sg Rübabə Muradova — Nədən oldu] — sözləri: [[Bəxtiyar Vahabzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=tbIbpasnuIA Gülağa Məmmədov — Bu torpağa borcluyam] — sözləri: [[Bəxtiyar Vahabzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=dIVKFiRi-bw Zaur Rzayev — İlhamını alar aşiq] — sözləri: [[Rüxsarə İbadova]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=HV2Y13wNIW0 Zaur Rzayev — Doğma diyarım] -sözləri: [[Məsum Əliyev]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=5e39TTKmGXk Səkinə İsmayılova — Neyçün gəlməz] — sözləri: [[Xurşidbanu Natəvan]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=S6LyF6r5fhU Şövkət Ələkbərova — Şəki] — sözləri: [[Şıxəli Qurbanov]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=JmCELkT5gvk Şövkət Ələkbərova — Yaşatdın elləri] — sözləri: [[Nəriman Həsənzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=u5uW8BiEayk Anatollu Qəniyev — Qəşəngdir, bəh, bəh] — sözləri: [[Salam Qədirzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=2OH12iDlxdg Almaz Orucova — Lay lay] — sözləri: [[Süleyman Rüstəm]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=a9qJ-jk-2as Baloğlan Əşrəfov — Gözlərimin işığı sənsən] — sözləri: [[Məsum Əliyev]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=oB7UYajunSk Gülyanaq Məmmədova — Gəl, ey səhər] — sözləri: [[Paşa Qəlbinur]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=TJcQ9cF0GSU Gülyaz və Gülyanaq Məmmədova bacıları — Mehriban olaq] — sözləri: [[İsgəndər Coşqun]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=yoeHpb8zxi8 Uşaq mahnısı &quot;Pişik&quot;] — sözləri: [[Xanımana Əlibəyli]]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının xalq artistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Şəkidə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:XX əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Qadın opera bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Musiqi terminləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qadın ilkləri]]</text>
      <sha1>lsx3vwyagbfr1epwgcu5zgwivff63bx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965709</id>
      <parentid>8965707</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35121-96|~2026-35121-96]] ([[User talk:~2026-35121-96|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:White Demon|White Demon]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu</comment>
      <origin>8893612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14103" sha1="0nim2zrp3n8q83u2kabyxdb39e21rgq" xml:space="preserve">{{eyni soyad|Axundova}}
{{Musiqiçi
 |adı             = Şəfiqə Axundova
 |şəkil           = Shafiga Akhundova.jpg
 |fon rəngi       = ifaçı olmayan personal
 |vətəndaşlığı    = {{SSRİ}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti      = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |mükafatları     = {{Azərbaycan Respublikasının xalq artisti|1998}} {{Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi|1973}} &lt;br&gt;{{&quot;Şöhrət&quot; ordeni (Azərbaycan)|2005}}&lt;br&gt;{{&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni|1959}} {{&quot;Əmək veteranı&quot; medalı}} {{Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yubiley medalı}}
}}

'''Şəfiqə Qulam qızı Axundova''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan bəstəkarı, [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]] (1998), [[&quot;Şöhrət&quot; ordeni (Azərbaycan)|&quot;Şöhrət&quot; ordeni]] laureatı (2005). Şərqdə ilk opera yazan qadın bəstəkar hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-21 |title=Şərqdə ilk opera yazan bəstəkar qadın |url=https://oxu.az/culture/829022 |access-date=2024-01-21 |website=Oxu.Az |language=az |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123163209/https://oxu.az/culture/829022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Şəfiqə Axundova 1924-cü ildə qədim Şəkinin sayılıb-seçilən Axundovlar ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Qulam Axundov dövrünün tanınmış ziyalısı idi. Müəyyən illərdə partiya işində, rəhbər vəzifələrdə çalışmışdı. Anası Züleyxa xanım isə evdar qadın idi.

Bakıdakı 173 saylı məktəbdə təhsilini davam etdirərkən musiqi məktəbinə də daxil olur.
Sənət taleyinin uğurlu olmasını Şəfiqə xanım bacısı Zümrüdün adı ilə bağlayırdı. Zümrüd xanım böyük ədəbiyyatşünas alim, tənqidçi, akademik [[Məmməd Arif Dadaşzadə]]nin həyat yoldaşı idi. Dadaşzadənin evində dövrün görkəmli ziyalıları yoldaşları ilə tez-tez qonaq olurdular və bacısı Şəfiqəyə qonaqlar üçün royalda musiqi ifa etməyi tapşırardı. Şəfiqə Axundova incəsənət idarəsinin rəisi, yazıçı Mirzə İbrahimov və həyat yoldaşı Sara xanımın vasitəçiliyi ilə [[Üzeyir Hacıbəyov]]la görüşür. Üzeyir Hacıbəyov ona musiqi təhsili almağı tövsiyə edir və [[Hacı Xanməmmədov]]un tar sinfinə göndərir. Bir ildən sonra o, [[Ağabacı Rzayeva]]dan tarın sirrlərini öyrənir. Beləliklə, Şəfiqə Axundovanın uğurlu təhsil yolu Üzeyir bəyin xeyir-duası ilə 1941-ci ildən başlayır. O həmçinin Fatma Zeynalova və [[Məmməd Nəsirbəyov]]dan musiqi nəzəriyyəsini öyrənir.

1943-1944-cü illərdə Şəfiqə xanım Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində təhsil alır. Sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında həm musiqi nəzəriyyəsi, həm də bəstəkarlıq ixtisası üzrə B.Zeydmanın sinfini bitirir. Üzeyir bəy gənc yetirməsinin yaradıcılığı, uğurları ilə daim maraqlanır. Konservatoriyanın nəzdində hazırlıq kursları açan Üzeyir bəy gənc bəstəkarlara Azərbaycan xalq musiqisinin əsaslarını öyrədir, fərdi olaraq onların əsərləriylə məşğul olur, birlikdə muğamları nota köçürürlər. Gənc Azərbaycan musiqiçilərinə bəstəkarlıq sənətinin klassik qayda-qanunlarını daha dərindən öyrətmək üçün Üzeyir bəy Leninqrad Konservatoriyasının görkəmli professoru Zeydmanı Bakıya dəvət edir və gənclər böyük ustaddan bəstəkarlığın sirlərini öyrənirlər.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/aprel/361766.htm|title= Onun üçün nəğmə həyat idi. Şəfiqə Axundova-90|author= İradə ƏLİYEVA|date= 10.04.2014|website= |publisher= Azərbaycan|language= az.|access-date= 29 fev 2024|archive-url= https://archive.today/20240229074004/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/aprel/361766.htm|archive-date= }}&lt;/ref&gt;

1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adına layiq görülüb. 2004-cü ildə isə &quot;Şöhrət&quot; ordeni ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;[http://www.iqtisadiyyat.com/test/print.php?id=1236343366&amp;archive=1236849650 Onlarla qürur duyuruq] {{Dead link|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

O, 1972-ci ildə &quot;Gəlin qayası&quot; operasını yazmaqla Şərqin ilk opera yazan qadın bəstəkarı olmuşdur. Şəfiqə xanım həm də bir sıra gözəl mahnıların (&quot;Leyla&quot;, &quot;Bəxtiyar ellər&quot; və s.), &quot;Ev bizim, sirr bizim&quot; operettasının (1965), simli kvartet üçün pyeslərin, dramatik teatr üçün &quot;Aydın&quot;, &quot;Əlvida Hindistan!&quot;, &quot;Nə üçün yaşayırsan?&quot; və s. tamaşaların, &quot;Təlxəyin nağılı&quot;, &quot;Dovşanın ad günü&quot; və s. kimi uşaq tamaşalarının musiqisinin müəllifidir. Onun Azərbaycan şairlərinin şerlərinə bəstələdiyi gözəl lirik mahnıları və romansları xalq arasında çox məşhurdur.

Bəstəkar mahnı yazmaq ilə kifayətlənməyib mürəkkəb, eləcə də çətin bir janra müraciət edib və Şərqdə ilk opera yazan qadın kimi tarixə düşüb. 1972-ci ildə &quot;[[Gəlin qayası (opera)|Gəlin qayası]]&quot; operası ilə musiqisevərləri valeh edib.

Ş.Axundova 26 il -1956-cı ildən 1982-ci ilə qədər [[Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutu]]nda müəllim kimi çalışmışdır.

26 iyul 2013-cü ildə vəfat etmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Şəfiqə Axundova dünyasını dəyişdi |url=http://www.ann.az/az/159756/sefiqe-axundova-dnyasn-deyisdi/ |access-date=2013-07-26 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118062548/https://www.ann.az/az/159756/sefiqe-axundova-dnyasn-deyisdi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. II Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

== Ailəsi ==
Şəfiqə Axundovanın oğlu [[Taleh Hacıyev]] istedadlı bəstəkar və pianoçu idi.Taleh Hacıyev 2008-ci ildə dünyasını dəyişib.

== Xatirəsi ==
2024-cü ildə haqqında &quot;Şərqin nəğməkar qızı&quot; sənədli filmi çəkilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=I89NyU42ofE |title=&quot;Şərqin nəğməkar qızı&quot; sənədli filminin təqdimatı baş tutub |author=Kanal S |date=06.08.2024 |work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2024-08-06 |language=az |archive-date=2024-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806195531/https://www.youtube.com/watch?v=I89NyU42ofE |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
* [[&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni]] — 9 iyun 1959
* &quot;[[Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi]]&quot; fəxri adı — 26 noyabr 1973
* &quot;[[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]]&quot; fəxri adı — 24 may 1998
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002&lt;ref&gt;{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdlərinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|url= http://www.e-qanun.az/framework/985|publisher= [[e-qanun.az]]|language= az|accessdate= 2 may 2019|archive-date= 7 September 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220907151506/https://e-qanun.az/framework/985|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
* [[&quot;Şöhrət&quot; ordeni (Azərbaycan)|&quot;Şöhrət&quot; ordeni]] — 19 yanvar 2005

== Əsərləri ==
Şəfiqə xanım 600-ə qədər mahnının müəllifidir. İlk bəstəsi “Bala” mahnısıdır. 
* &quot;Bakı haqqında mahnı&quot;, &quot;Sahil çıraqları&quot;, &quot;Nəğməli Lənkəran&quot;, &quot;Mənim respublikam&quot;, &quot;Ana torpaq&quot;, &quot; Bu torpağa borcluyam&quot;, “Sənin nəğmən”, “Gecələr yuxusuz qoymusan məni”, ”Şəki”, “Gözlərimin işığı sənsən”, “Həsrətindəyəm”, “Mehriban olaq”, &quot;Beşik başında&quot;, &quot;Zəfər marşı&quot;, &quot;Zəfər bizimdir&quot;, &quot;Ana Vətən&quot; mahnıları.
* &quot;Vicdan&quot; pyesindən &quot;Nədən oldu&quot; mahnısı,  «Gəlin qayası» radiopyesindən «Könül təranələri» mahnısı, «Natəvan» pyesindən «Neyçün gəlməz» mahnısı.
* Şərəf Rəşidovun «Kəşmir mahnıları» poeması əsasında yazdığı musiqi «Kəşmir mahnıları» məcmuəsinin yaranmasına səbəb olub.
* Xalq yazıçısı [[Süleyman Rəhimov]]un eyniadlı povesti əsasında [[İsgəndər Coşqun]]un librettosu üzrə yazdığı [[Gəlin qayası (opera)|&quot;Gəlin qayası&quot; operası]]
* [[Novruz Gəncəli]]nin librettosu əsasında yazdığı &quot;Ev bizim, sirr bizim&quot; operettasında simfonik orkestr üçün yazdığı suitalar, simli kvartet üçün pyesləri, xor üçün silsilələri
* [[Əyyub Abbasov]]un &quot;Adil və Sərvinaz&quot; tamaşasına musiqi bəstələmişdir.
* &quot;Son məktub&quot;, &quot;İliç buxtası&quot;, &quot;Qaynana&quot;, &quot;Böyük ürək&quot;, &quot;Vicdan&quot;, &quot;Sən nə üçün yaşayırsan?&quot;, &quot;Qızıl Əjdaha&quot;, &quot;Natəvan&quot;, &quot;Yaşar&quot;, &quot;Aydın&quot;, «Dost Əli», «Rübailər aləmində», &quot;Əlvida, Hindistan&quot; kimi tamaşalarına mahnılar bəstələmişdir
* [[Nizami Gəncəvi]]nin sözlərinə “Nə gözəl” və “Cahanda”, [[Məhəmməd Füzuli]]nin sözlərinə “Fəqan etmək idim” romansları
* Simfonik orkestr üçün süita, solo kamança üçün “Ləpələrin pıçıltısı” əsəri, müxtəlif fortepiano pyesləri, xalq çalğı alətləri üçün “Bayram rəqsi”, “Xoş rəng” və s. kimi əsərlər.
* “Təlxəyin nağılı”, “Dovşanın ad günü” və digər uşaq tamaşalarına yazdığı musiqilər.
* “Çinar və mən”, “Həyat, sən nə şirinsən?!”, “Sular qızı”, “Ötür illər”, “Bu torpağa borcluyam”, “İlhamını alar aşiq”, “Doğma diyarım”, “Gəl, ey səhər”, “Yaşatdın elləri”, “Sevgi ölmür” lirik mahnıları

== Filmoqrafiya ==
# [[Azərbaycan elləri (film, 1976)]]
# Mənim atam Əliövsət Sadıqov (film, 2007)
# Bəstəkar Şəfiqə Axundova (film, 2012)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Cəfərov, N. Onun üçün nəğmə həyat idi: Şəfiqə Axundova – 90 //Azərbaycan.- 2014.- 10 aprel.- S.10.
* Musiqidə yaşanan ömür: Unudulmaz bəstəkar Şəfiqə Axundovanın 90 illiyi qeyd edilib: [Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında] //Mədəniyyət.- 2014.- 11 aprel.- S. 3.
* Şəfiqə Axundova – 90: [bəstəkar, Əməkdar incəsənət xadiminin yubileyi münasibətilə] //Mədəni həyat.- 2014.- № 2.- S.25.
* Tofiq, H. Şəfiqə Axundovanın 90 illik yubileyi qeyd edilib: [M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında] //Azad Azərbaycan.- 2014.- 11 aprel.- S.5.; Palitra.- 2014.-11 aprel.-S.13.; Şərq.- 2014.-11 aprel.-S.14.

== Xarici keçidlər ==
* [http://composers.musigi-dunya.az/az/composers_a.html#shafiqa Şəfiqə Axundova]
* [http://www.azadliq.org/content/article/25060185.html Azadlıq radiosu — Şəfiqə Axundova ilə vida mərasimi]
* [http://xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/? Azərbaycan tarixində iz qoyan qadınlar — SİYAHI] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160311152152/http://www.xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/ |date=2016-03-11 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=LfbycuqpCv8 &quot;Gəlin qaya&quot;nın gəlini]
* [https://musicacademy.edu.az/az/struktur/mediateka/notlar/muallifler/115-axundova-shafiga.html Notlar]
=== Video ===
* [https://www.youtube.com/watch?v=LYL0dneqQV8 Baba Mahmudoğlu — Bulaqdan gələndə] — sözləri: [[Gülhüseyn Kazımov|Gülhüseyn Kazım]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=fk98EXETfO4 Elmira Rəhimova — Sənin nəğmən] — sözləri: [[Mirzağa Atəş]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=nqx8O1a-tLo Flora Kərimova — Çinar və mən] — sözləri: [[Nəbi Xəzri]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=VFj1fZ0A-CU Flora Kərimova — Həyat, sən nə şirinsən?!] — sözləri: [[Bəxtiyar Vahabzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=WkyCuzaPpl8 Flora Kərimova — &quot;Sular qızı&quot; romansı] — sözləri: [[Mustafa Isgəndərzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=Q26uf3XeFLY Flora Kərimova — Ötür illər] — sözləri: [[Zivər Ağayeva]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=dWeG2XD_2Sg Rübabə Muradova — Nədən oldu] — sözləri: [[Bəxtiyar Vahabzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=tbIbpasnuIA Gülağa Məmmədov — Bu torpağa borcluyam] — sözləri: [[Bəxtiyar Vahabzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=dIVKFiRi-bw Zaur Rzayev — İlhamını alar aşiq] — sözləri: [[Rüxsarə İbadova]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=HV2Y13wNIW0 Zaur Rzayev — Doğma diyarım] -sözləri: [[Məsum Əliyev]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=5e39TTKmGXk Səkinə İsmayılova — Neyçün gəlməz] — sözləri: [[Xurşidbanu Natəvan]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=S6LyF6r5fhU Şövkət Ələkbərova — Şəki] — sözləri: [[Şıxəli Qurbanov]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=JmCELkT5gvk Şövkət Ələkbərova — Yaşatdın elləri] — sözləri: [[Nəriman Həsənzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=u5uW8BiEayk Anatollu Qəniyev — Qəşəngdir, bəh, bəh] — sözləri: [[Salam Qədirzadə]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=2OH12iDlxdg Almaz Orucova — Lay lay] — sözləri: [[Süleyman Rüstəm]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=a9qJ-jk-2as Baloğlan Əşrəfov — Gözlərimin işığı sənsən] — sözləri: [[Məsum Əliyev]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=oB7UYajunSk Gülyanaq Məmmədova — Gəl, ey səhər] — sözləri: [[Paşa Qəlbinur]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=TJcQ9cF0GSU Gülyaz və Gülyanaq Məmmədova bacıları — Mehriban olaq] — sözləri: [[İsgəndər Coşqun]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=yoeHpb8zxi8 Uşaq mahnısı &quot;Pişik&quot;] — sözləri: [[Xanımana Əlibəyli]]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının xalq artistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimləri]]
[[Kateqoriya:Şəkidə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:XX əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Qadın opera bəstəkarları]]
[[Kateqoriya:Musiqi terminləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qadın ilkləri]]</text>
      <sha1>0nim2zrp3n8q83u2kabyxdb39e21rgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karolina Qoçeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29546</id>
    <revision>
      <id>8966022</id>
      <parentid>8684221</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="nepexoyt4i87tdnhocp82slq5fwztr5" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = KAROLİNA QOÇEVA
 |orijinal adı    = 
 |digər adı       = 
 |şəkil           = Goceva-ESC2007-portrait.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fon rəngi       = 
 |doğum adı       = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 28.4.1980
 |doğum yeri      = [[Bitola]], [[Makedoniya Respublikası]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |fəaliyyəti      = [[Müğənni]]
 |janr            = 
 |musiqi aləti    = 
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = http://www.karolinaonline.com.mk/
 |vikianbar       = 
}}

'''Karolina Qaçeva''' (28 aprel 1980 — [[Bitola]], [[Makedoniya Respublikası]]) — Makedoniyalı müğənni.

[[2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2002]], [[2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2007]]-ci illərdə [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]nin iştirakçısı olub.

[[1995 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|1995]]-ci ildə ölkəsini ''Me Sakas'' adlı mahnı ilə təmsil edib və müsabiqədən ayrılıb.

[[2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2002]]-ci ildə ''Od Nas Zavisli'' mahnısı ilə [[Makedoniya Respublikası]]nı təmsil edib və 19-cu yerə layiq görülüb.

[[2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2007]]-ci ildə tərcüməsi ''Mənim Dünyam'' mənasına gələn ''Mojot Svet'' mahnısı ilə müsabiqəyə qatılıb finala çıxa bilmişdir. Lakin finalda 73 balla 14-cü yerə layiq görülmüşdür.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.karolinaonline.com.mk/ Şəxsi vebsaytı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070410121439/http://www.karolinaonline.com.mk/ |date=2007-04-10 }}
{{Vikianbar kateqoriyası|Karolina Gočeva}}
{{başlanğıc}}
{{sıralama
| əvvəl  = [[XXL]]
| başlıq = [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
| illər  = [[2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2002]]
| sonra  = [[Toše Proeski]]
}}
{{sıralama
| əvvəl  = [[Elena Risteska]]
| başlıq = [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
| illər  = [[2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2007]]
| sonra  = [[Tamara Todevska]],&lt;br&gt;[[Vrcak]] &lt;small&gt;və&lt;/small&gt; [[Adrian Gaxha]]
}}
{{son}}

[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>nepexoyt4i87tdnhocp82slq5fwztr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gürcüstan larisi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36405</id>
    <revision>
      <id>8965740</id>
      <parentid>6816426</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12840" sha1="eeyg5vzktn8lllms3xlkdgj5tow3y6l" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                      = Gürcüstan larisi
|Orijinal adı             = ქართული ლარი
|Dil kodu                 = 
|ISO-en                   = Georgian lari
|ISO-fr                   = Lari (monnaie)
|Emitent                  = {{flaqifikasiya|Gürcüstan}}
|İbarətdir1               = [[tetri]]
|Nisbət1                  = 100
|Simvol                   = [[Fayl:Sign_of_Georgian_Lari.svg|frameless|10px]]
|Sikkələr                 = 1, 2, 5, 10, 20, 50 tetri
|Əsginaslar               = 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 lari
|Dövriyyəyə buraxılma     = [[5 aprel]] [[1993]]
|Dövriyyəyə buraxılma_son = 
|Əvəz etdi                = [[SSRİ rublu]] (SUR) / [[Rusiya rublu]] (RUB)
|Xronika                  = Gürcüstan larisi (GEL • {{date|5|04|1993}} → {{date|01|02|2016}})&lt;br /&gt;Gürcüstan larisi (GEL • {{date|01|02|2016}} → indiyə kimi)
}}
[[Fayl:Lari banknotes.png|thumb]]
'''Lari''' ({{dil-ka|ლარი}}) — [[Gürcüstan]] Respublikasının pul vahidi. [[ISO 4217]] – ya görə valyutanın kodu – GEL.

[[1995]]-ci il oktyabrın 2-də prezident [[Eduard Şevardnadze]]nin imzaladığı fərmana əsasən dövriyyəyə buraxılıb. Yeni pul vahidi köhnə kupona 1:1.000.000 nisbətində müəyyənləşdirildi.

1 lari 100 [[tetri]] xırda pul vahidinə bərabərdir.

06.11.2018-cı ilə olan məlumata görə 1 [[manat|Azərbaycan manatı]] üçün 1,61 lari, 1 [[ABŞ dolları]] üçün 2,73 lari məzənnə təşkil etmişdir.Lari sözü Gürcü dilində xəzinə,vardövlət mənasındada işlənir.

Hal- hazırda dövriyyədə 1, 2, 5, 10, 20, 50 tetri və 1 lari, 2 lari, 10 metal pullar və 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100Ş 200 lari [[banknot]]lar istifadə edilir.

Həmçinin Gürcüstan Milli Bankı tarixi hadisələrə həst edilmiş müxtəlif nominalda yubiley və investisiya metal lariləri buraxır.

=== Lari işarəsi ===
2014-cü il iyulun 8-də Gürcüstanın Milli Bankının (NBG) qubernatoru Giorgi Kadagidze milli valyutanın əlaməti və onun müəllifi üçün qalib gələn təklifi təqdim etdi. Gürcüstan lari öz əlamətinə malik idi.
NBG, 2013-cü ilin dekabr ayında Lari imzalı müsabiqə elan etdi. Müvəqqəti komissiya, TBMM, Gürcüstan Parlamentinin Büdcə və Maliyyə Komitəsi, Büroluğun Dövlət Şurası, Gürcüstan Mədəniyyət və Abidələrin Müdafiəsi Nazirliyi və Gürcüstanın Təhsil və Elmləri.
Qazanan işarəni seçərkən komissiya Gürcüstan Mkhedruli xarakterinə əsaslanan nümunələrə üstünlük verdi və aşağıdakı meyarlara əsas verdi: konsepsiya, dizayn, gürcü əlifbası ilə uyğunluq, valyutanı işləyən elementlərin mövcudluğu, tikinti asanlığı və müşahidə Rəqabət qaydaları ilə müəyyən edilmiş istək və tövsiyələr.
Lari işarəsi, Gürcüstan skriptinin ś (Lasi) bir taxılı məktubuna əsaslanır. Bir və ya iki paralel xəttlə keçən bir məktubdan ibarət valyuta işarəsi üçün beynəlxalq ümumi təcrübədə yayılır. Lasi lövhəsini keçən iki paralel xətt Lari işarəsinin əsas komponentləridir. Üfüqi xəttlə təmsil olunan məktubun &quot;ayağı&quot; sözügedən işarənin əsas xüsusiyyətidir və yuxarı dinamik qövsə monumental sabitlik əlavə edir. Məktub forması Lari işarəsi kimi qəbul və tətbiqini sadələşdirmək üçün çevrilir.

=== Banknotlar ===
1995-ci ildən 1999-cu ilə qədər banknotlar 1, 2, 5, 10, 20, 50 və 100 lari formasında istifadə edilirdi. 2002-ci ildən 2016-cı ilə qədər banknotlar

5, 10, 20, 50, 100, 200 lari şəklində dövriyyəyə buraxılmışdır.

2016-cı ildə yeni banknotlar istifadəyə buraxılmışdır. Bu banknotlar hal hazırda 5, 20, 50, 100 lari şəklində hazırlanır

Bu yaxınlarda yeni 10 lari banknotunun dövriyyəyə buraxılması gözlənilir.

=== Sikkələr ===
1995-ci ildə 1, 2, 5, 10, 20 və 50 tetri sikkələr təsadüf edildi. Lari'nin yüzüncü hissəsi adlanan &quot;ağ&quot; termini qədim XIII əsrdən gürcü monotonlu dövrdir. 1, 2, 5, 10 və 20 tetri sikkələr gümüş və 50 tetri sikkələr - qızıldır. Sikkəin bütün sikkələrinin əksinə Borjalii, tarixi və Gürcüstan-ingilis əlifbası &quot;Gürcüstan Respublikası&quot; yazır. Daha sonra dövriyyədən 1 və 2 tetri sikkə çıxarıldı.

2006-cı ildə Milli Bank 1 və 2 lari pul və 50 tetri sikkə dəyişdirmişdir. Yeni pullar Avstriya, Hollandiya və Böyük Britaniyada ən son texnologiya ilə istehsal olunur. 50 ədəd yeni yeni modifikasiya sikkəsi eyni nominasiyaya eyni paraqrafa paralel olaraq dövriyyədən dövriyyəyə buraxılmışdır, bir və iki lari sikkələr müvafiq nominal kağızın notları ilə birlikdə.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=10|'''2002-2016-cı ildə tədavülə buraxılan larilər'''
|-
!colspan=2| Şəkli !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyəri !!rowspan=2| Ölçüləri &lt;br /&gt;(mm) !!rowspan=2| Əsas rəng !!colspan=4| Təsviri
|-
! Üz tərəfi!! Arxa tərəfi!! Üz tərəfi!! Arxa tərəfi!! 
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1_lari._Georgia,_2007_a.jpg|145px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1_lari._Georgia,_2007_b.jpg|145px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;1
|&lt;center&gt; 115×61
|&lt;center&gt; Boz
|&lt;center&gt; [[Niko Pirosmani]]şvilinin (Pirosmani) portreti, tanınmış gürcü rəssamı, &quot;Pirosmani 1862-1918&quot; əfsanəsi ilə.&lt;br/&gt; (Bu banknotu 2006-cı ildən sikkələr əvəz edir.)
|&lt;center&gt; Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərinin panoraması və Pirosmaninin rəsm əsərlərindən bir nişan şəkli.&lt;br/&gt; (Bu banknotu 2006-cı ildən sikkələr əvəz edir.)
|rowspan=6|&lt;center&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:2_lari._Georgia,_2002_a.jpg|145px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:2_lari._Georgia,_2002_b.jpg|145px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;2
|&lt;center&gt; 115×61
|&lt;center&gt; Narıncı
|&lt;center&gt; Gürcüstan bəstəkarı [[Zaçariya Paliaşvili]] portreti və əfsanə &quot;Zaçaria Paliaşvili 1871 - 1933&quot;. Sol tərəfində &quot;Abesalom və Eteri&quot;&lt;br/&gt; (Bu banknotu 2006-cı ildən sikkələr əvəz edir.)
|&lt;center&gt; Tbilisidəki Zacharia Paliashvili Opera və Balet Dövlət Teatrının &quot;Tiflis Milli Opera və Balet Teatrı 1887&quot; əfsanəsi ilə binası.&lt;br/&gt; (Bu banknotu 2006-cı ildən sikkələr əvəz edir.)
|rowspan=6|&lt;center&gt;  
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5_lari._Georgia,_2002_a.jpg|145px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5_lari._Georgia,_2002_b.jpg|145px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;5
|&lt;center&gt; 115×61
|&lt;center&gt; Qəhvəyi
|&lt;center&gt; Gürcüstanlı akademik [[İvane Cavaxişvili]]'nin &quot;İvane Javaxishvili 1876-1940&quot; əfsanəsi ilə Portret
|&lt;center&gt; [[İvane Cavaxişvili]] Tbilis Dövlət Universitetinin binası və açıq kitab və altındakı bitki bəzəyi
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10_lari._Georgia,_2007_a.jpg|145px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10_lari._Georgia,_2007_b.jpg|145px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;10
|&lt;center&gt;125×63
|&lt;center&gt; Göy
|&lt;center&gt; Məşhur Gürcüstan şairi və ictimai xadimi [[Akaki Sereteli]] portreti, &quot;[[Akaki Sereteli]] 1840 - 1915&quot; əfsanəsi ilə, yağı və çiçək açan filialı
|&lt;center&gt; Gürcüstanlı rəssam David Kakabadzenin &quot;Imereti - Mina anası&quot; əsərinin anası portreti və üzüm tendrilası
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Ge-money-lari-20.jpg|145px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:GeorgiaPNew-20Lari-2002-donatedta_b.jpg|145px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;20
|&lt;center&gt;131×65
|&lt;center&gt; Qəhvəyi
|&lt;center&gt; [[İlya Çavçavadze]]nin ictimai xadim portreti, onun tərəfindən və onun şəxsi əşyaları tərəfindən təsis edilmiş &quot;[[İlya Çavçavadze]] 1837-1907&quot;, &quot;Sakartvelos Moambe&quot; və &quot;İveria&quot;
|&lt;center&gt; XVIII əsrdə Tiflisin xəritəsi (Vaxushti Bagrationi tərəfindən hazırlanmış) və Tiflisin bir panoraması - Tərtərin qurucusu Vaxtanq Qorqasalı heykəli - köhnə Narikala
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50_lari._Georgia,_2004_a.jpg|148px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50_lari._Georgia,_2004_b.jpg|148px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;50
|&lt;center&gt;135×66
|&lt;center&gt; Yaşıl
|&lt;center&gt; [[Böyük Tamara|Kraliça Tamara]] portresi, 12-ci əsr, qanadları olan heyvanın təsviri banknotun sol tərəfindədir
|&lt;center&gt; 12-ci əsrin Gürcüstanın miniatür əlyazmasından &quot;Oxatan&quot; ın astroloji işarəsi
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100_lari._Georgia,_2004_a.jpg|155px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100_lari._Georgia,_2004_b.jpg|155px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;100
|&lt;center&gt; 140×67
|&lt;center&gt; Boz
|&lt;center&gt; [[Şota Rustaveli]] qrafik portret və əfsanə &quot;[[Şota Rustaveli]] XII əsr&quot;. Bankın sol tərəfində çarmıxa qaldırılan mələklərin tərkibi təsvir edilir
|&lt;center&gt; Müqəddəs Kitab hekayəsindən Martvili monastırından relizi olan &quot;Şeytanın donunda Daniel&quot; və &quot;Martvili VII əsr&quot; əfsanəsi.
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:200_lari._Georgia,_2006_a.jpg|155px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:200_lari._Georgia,_2006_b.jpg|155px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;200
|&lt;center&gt; 146×72
|&lt;center&gt; Sarı
|&lt;center&gt; Kakutsa Çolokaşvili portreti. Banknotun fonunda [[Gürcüstan]]ın mədəni əsərlərinin relyef şəkillərinin parçaları ilə genişlənir.
|&lt;center&gt; [[Suxumi]] şəhəri və ikonostasiyanın rölyef parçaları Gülripş rayonunun Tsebelda kəndində tapılıb.
|}

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=10|'''2016-cı ildə tədavülə buraxılan larilər'''
|-
!colspan=2| Şəkli !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyəri !!rowspan=2| Ölçüləri &lt;br /&gt;(mm) !!rowspan=2| Əsas rəng !!colspan=4| Təsviri
|-
! Üz tərəfi!! Arxa tərəfi!! Üz tərəfi!! Arxa tərəfi!! 
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Georgian_new_5_lari_avers.png|145px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Georgian_new_5_lari_revers.png|145px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;5
|&lt;center&gt; 122×62
|&lt;center&gt; Qəhvəyi
|&lt;center&gt; Gürcüstanlı akademik [[İvane Cavaxişvili]]'nin portreti və Tbilisi Dövlət Universiteti
|&lt;center&gt; [[Niko Pirosmani]]nin əsəri
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Upgraded-10-lari.png|146px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10-lari-banknote-back-side.png|146px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;10
|&lt;center&gt; 127×64
|&lt;center&gt; Qəhvəyi
|&lt;center&gt; Məşhur Gürcüstan şairi və ictimai xadimi [[Akaki Sereteli]] portreti, &quot;[[Akaki Sereteli]] 1840 - 1915&quot; əfsanəsi ilə, yağı və çiçək açan filialı
|&lt;center&gt; Gürcüstanlı rəssam David Kakabadzenin &quot;Imereti - Mina anası&quot; əsərinin anası portreti və üzüm tendrilası
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20_lari._Georgia,_2016_a.png|147px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20_lari._Georgia,_2016_b.jpg|147px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;20
|&lt;center&gt;132×66
|&lt;center&gt; Qırmızı
|&lt;center&gt; [[İlya Çavçavadze]]nin ictimai xadim portreti, onun tərəfindən və onun şəxsi əşyaları tərəfindən təsis edilmiş &quot;[[İlya Çavçavadze]] 1837-1907&quot;, &quot;Sakartvelos Moambe&quot; və &quot;İveria&quot;
|&lt;center&gt; XVIII əsrdə Tiflisin xəritəsi (Vaxushti Bagrationi tərəfindən hazırlanmış) və Tiflisin bir panoraması - Tərtərin qurucusu Vaxtanq Qorqasalı heykəli - köhnə Narikala
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50_lari._Georgia,_2016_a.png|148px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50_lari._Georgia,_2016_b.jpg|148px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;50
|&lt;center&gt;137×68
|&lt;center&gt; Yaşıl
|&lt;center&gt; [[Böyük Tamara|Kraliça Tamara]]ın portreti Gürcüstanda yazılı şəkildə yazılmışdır &quot;თამარ მეფე XII ს, 12-13-cü əsrdə&quot; Vardzia &quot;mağarasında monastır kompleksi və 13-cü əsrin Pitareti Virgin Mari Manastırı
|&lt;center&gt; 12-ci əsrin Gürcüstanın miniatür əlyazmasından &quot;Oxatan&quot; ın astroloji işarəsi və sağ üstdə [[Gürcüstan]] gerbi
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100_lari._Georgia,_2016_a.png|155px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100_lari._Georgia,_2016_b.jpg|155px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;100
|&lt;center&gt; 142×70
|&lt;center&gt; Bənövşəyi
|&lt;center&gt; Böyük Gürcüstan şairi [[Şota Rustaveli]]'nin Gürcüstan dilində yazdığı &quot;შოთა რუსთაველი XII ს.&quot; Adlı portreti, &quot;Pələng dərisi&quot; adlı şeirindən olan &quot;Şövqlər&quot; adlı əsərin orijinal izlərinin səhifələrindən biri və orijinal əlyazma və 7-ci əsrin biblical süjetinin &quot;Daniel şirin içində&quot; adlı əsərindən möhtəşəm əlyazma və Martvili Məryəm Xəyalının Katedrali
|&lt;center&gt; [[Zaçaria Paliaşvili]] Milli Akademik Opera, Balet Teatrı, Gürcüstanın himninin hesabında olan fragment və [[Gürcüstan]]ın gerbi
|}

== Mənbə ==
* [http://www.nbg.gov.ge/ Gürcüstan Milli Bankı]
* [http://ciscoins.narod.ru/ MDB və Baltika ölkələrinin valyutaları]

== Həmçinin bax ==
{{Asiya valyutaları}}
{{Avropa valyutaları}}

[[Kateqoriya:Gürcüstan pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>eeyg5vzktn8lllms3xlkdgj5tow3y6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbasqulu Nəcəfzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41781</id>
    <revision>
      <id>8965934</id>
      <parentid>8478659</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>10 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25048" sha1="lwwxrdr5l2t77ca4u4a4d1fkyfq6bcx" xml:space="preserve">{{mənbəsiz}}
{{eyni soyad|Nəcəfzadə}}
{{Musiqiçi
 |adı              = Abbasqulu Nəcəfzadə
 |orijinal adı     = Abbasqulu İsmayıl oğlu Nəcəfzadə
 |digər adı        = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 200
 |şəklin izahı     = 
 |fon rəngi        = Musiqiçi
 |doğum adı        = 
 |ləqəbi           = 
 |doğum tarixi     = 
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = [[Azərbaycanlı]]
 |fəaliyyəti       = 
 |janr             = 
 |musiqi aləti     = 
 |səs tembri       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |albom şirkəti    = 
 |əlaqələri        = 
 |təhsili          = 
 |üzvlüyü          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Abbasqulu İsmayıl oğlu Nəcəfzadə''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası]]nın [[professor]]u, [[Sənətşünaslıq|sənətşünaslıq]] üzrə [[Elmlər doktoru|elmlər doktoru]], [[musiqiçi]], [[dirijor]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hacı |first=Kənan |date=2023-03-11 |title=Abbasqulu Nəcəfzadə – musiqiçi və musiqişünas |url=https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/abbasqulu-necefzade-musiqici-ve-musiqisunas |archive-url=https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/abbasqulu-necefzade-musiqici-ve-musiqisunas |access-date=2026-02-10 |website=Xalqqazeti.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manafova |first=Dərc edən: Gülnarə |date=2018 |title=Nəcəfzadə Abbasqulu {{!}} Konservatoriya |url=http://konservatoriya.az/?p=831 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712231818/http://konservatoriya.az/?p=831 |access-date=2026-02-11 |website=[[Azərbaycan Milli Konservatoriyası]] konservatoriya.az |language=az |archive-date=2024-07-12 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Məmmədzadə |first=İnci |date=2025-12-01 |title=Ədəbiyyat və incəsənət |url=https://www.edebiyyatveincesenet.az/musiqi/item/25913-musigi-naezaeriyyaechisi-abbasgulu-naedzaefzadae |archive-url=https://www.edebiyyatveincesenet.az/musiqi/item/25913-musigi-naezaeriyyaechisi-abbasgulu-naedzaefzadae |access-date=2026-02-11 |website=www.edebiyyatveincesenet.az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eldaroğlu |first=Elman |date=2018-12-01 |title=Sadə və təvəzökar professor - Abbasqulu Nəcəfzadə |url=https://modern.az/az/medeniyyet/185119/sade-ve-tevezkar-professor-abbasqulu-necefzade-/ |archive-url=https://modern.az/medeniyyet/185119/sade-ve-tevezkar-professor-abbasqulu-necefzade- |access-date=2026-02-11 |website=Modern.az |language=az|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;[[Mikayıl Müşfiq|&quot;Müşfiq&quot;]] [[Xatirə|xatirə]] [[Mükafat|mükafatı]] [[Laureat|laureatı]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |publisher=&quot;Min bir mahnı&quot; MMC mətbəəsi |year=2004-02-01 |isbn=9952-29-014-4 |edition=2-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=224 |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2004-02-01 |title=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |url=https://anl.az/el/n/na_acail_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114192001/http://anl.az/el/n/na_acail_1.pdf |access-date=2026-02-10 |website=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |archive-date=2025-01-14 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2008-06-15 |title=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |url=https://www.anl.az/el/n/na_im.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019223412/http://www.anl.az/el/n/na_im.pdf |access-date=2026-02-10 |website=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |archive-date=2022-10-19 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |publisher=&quot;MBM&quot; mətbəəsi |year=2008-06-15 |isbn=978-9952-029-08-6 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=16 |language=az}}&lt;/ref&gt;

Abbasqulu Nəcəfzadə &quot;Tələbə və Gənclərin XII [[Festival|Ümumdünya festivalı]]&quot;nın [[Diplomat|diplomantı]] (1985), xalq yaradıcılığının Ümumittifaq baxış-müsabiqəsinin [[Laureat|laureatı]] (1986), Gənclərin 1-ci [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] [[Festival|festivalının]] qalibi olub (1986-ci il).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2008-06-15 |title=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |url=https://www.anl.az/el/n/na_im.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019223412/http://www.anl.az/el/n/na_im.pdf |access-date=2026-02-10 |website=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |archive-date=2022-10-19 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |publisher=&quot;MBM&quot; mətbəəsi |year=2008-06-15 |isbn=978-9952-029-08-6 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=16 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
1 dekabr 1957-ci ildə [[Şamaxı rayonu]]nun [[Yeni Qızmeydan|Astrxanovka kəndində]] (indiki [[Yeni Qızmeydan|Qızmeydan]]) anadan olub. Qızmeydan kəndinin adı yaşayış məntəqəsi kimi &quot;[[Kitabi-Dədə Qorqud]]&quot; dastanında çəkilir. Bir zamanlar bu kənd Xızının inzibati ərazisinə daxil edilmiş, sonralar Şamaxı rayonuna verilmişdir. Abbasqulu Nəcəfzadə əslən Xızının Gəmşər mahalına aid edilən Xirək kəndindəndir. Azərbaycanın bir sıra ərazilərində – Gəncə (Bərdənin yaylağı olub), İsmayıllı (qala və eyniadlı müdafiə səddi) Xirək adlı toponimlər mövcuddur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Təhsili ===
* 1965–1974 : 16 saylı Uşaq Musiqi Məktəbi
* 1974–1978 : Sumqayıt Musiqi Texnikumu, kamança müəllimi, xalq çalğı alətləri orkestrinin rəhbəri
* 1978–1983 : Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası, konsert ifaçısı, kamança müəllımi və xalq çalğı alətləri orkestrinin dirijoru

== Yaradıcılığı ==
* 2006 : &quot;Azərbaycan nəfəs alətləri (orqanoloji-tarixi tədqiqat)&quot; adlı dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək Azərbaycan Respubliaksının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 29 may 2007-ci il tarixli (protokol № 19 -k) qərarı ilə sənətşünaslıq namizədi (sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru) alimlik dərəcəsi təsdiq edilmişdir (diplom: EN № 04560) http://www.science.az/en/referat.php?show=true&amp;pid=1482{{Dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}})&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2010 : Azərbaycan Respubliaksının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 30 noyabr 2010-cu il tarixli (protokol № 36 — k) qərarı ilə &quot;Musiqi sənəti&quot; ixtisası üzrə dosent elmi adı verilmişdir (dosent attestatı: DS № 03655)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2012 : &quot;İdiofonlu çalğı alətlərinin Azərbaycan örnəkləri, mənşəyi və yeni təsnifatı&quot; adlı elmlər doktoru dərəcəsi almaq üçün müdafiə işini tatamlamış, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 7 mart 2014-cü il tarixli (protokol № 04 — R) qərarı ilə sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi verilmişdir (diplom: ED № 01540).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2017 : Azərbaycan Respubliaksının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 12 iyul 2017-ci il tarixli (protokol № 14 — R) qərarı ilə &quot;Milli musiqinin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; kafedrası üzrə professor elmi adı verilmişdir (professor attestatı: PR № 01589)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Əmək fəaliyyəti ===
* 1976-cı ildən etibarən günümüzə qədər əmək fəaliyyətini bir musiqiçi kimi fasiləsiz olaraq davam etdirir, ifaçı, müəllim, həm də müxtəlif ansamblların rəhbəri və ifaçısıdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 1976–1978-ci illərdə Bakı şəhəri H.Sarabski adına Mədəniyyət Evində &quot;Xalq üçlüyü&quot;ndə kamança ifaçısı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 1978–1983-cü illərdə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun xalq çalğı alətləri ansamblının rəhbəri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 1979–2009-cu illərdə Sumqayıt Musiqi Texnikumunda kamança və dirijorluq ixtisasları üzrə pedaqoq.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2003–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin &quot;Musiqi sənəti&quot; fakültəsi, &quot;İnstrumental ifaçılıq&quot; kafedrasının müəllimi.
* 2005–2011-ci illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyası, &quot;Milli musiqi alətlərinin təkmilləşdirilməsi&quot; elmi-tədqiqat laboratoriyasının rəhbəri.
* 2011–2018-ci illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyası, &quot;Milli musiqinin tədqiqi&quot; elmi-tədqiqat laboratoriyasının rəhbəri.
* 2005–2015-ci illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyası, &quot;İnstrumental muğam&quot; kafedrasının müəllimi
* 2009-cu ildən &quot;Konservatoriya&quot; elmi jurnalının redaktoru, 2010-cu ildən bu günə qədər məsul katibi
* 2015-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyası, &quot;Milli musiqinin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; (hazırda &quot;Musiqinin tarixi və nəzəriyyəsi&quot;) kafedrasının professoru
* 2019–2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Sənətşünaslıq və Memarlıq üzrə Ekspert Şurasının üzvü
* 2021–2023-cü illərdə Ü.Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının FD 2.36 Dissertasiya Şurasının nəzdində fəaliyyət göstərən elmi seminarın üzvü

=== Mütəxəssis olduğu fənnlər ===
* Musiqi təhsili və tədrisi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Kamança aləti üzrə təlim və tədris (ixtisas-muğam, ixtisas-not).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Xalq çalğı alətləri üçün əsərlərin orkestrləşdirilməsi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Pedaqoji təcrübə.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Azərbaycan xalq musiqisi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Xalq yaradıcılığı (folklorşünaslıq).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* İfaçılıq sənətinin tarixi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Musiqi alətşünaslığı (alətçilik).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Musiqi tarixi.
* Musiqi ədəbiyyatı.
* Dirijorluq (xalq çalğı alətləri orkestri).
* Dirijorluq təcrübəsi.
* Xalq çalğı alətləri ansamblının rəhbəri.
* Qədim musiqi alətlərimizin araşdırılması və bərpa layihələrinin hazırlanması.
* Azərbaycan dilində müxtəlif janrlarda olan musiqi mətnlərininin redaktə etmək.
* Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası.
* Azərbaycan xalq rəqs musiqisi.
* Etnoorqanologiya
* İnstrumental muğam ifaçılığının metodologiyası
* Mənbəşünaslıq
* Muğam ifaçılığının nəzəriyyəsi
* Muğamşünaslığın əsasları
* Solo oxuma (xanəndəlik sənəti) tarixi
* Solo oxuma (xanəndəlik sənətinin) müasir problemləri 
* Xanəndəlik sənətinin nəzəriyyəsi 
* Xalq çalğı ifaçılığının tarixi və metodologiyası

== Əsərləri ==

=== Kitablar və tədris proqramları ===
* 2002 : Nizami Rəmzi &quot;Mahnılar və qəzəllər&quot;. Bakı: Min bir mahnı MMС, 110 s. (tərtibçi).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Nizami Rəmzi &quot;Mahnılar və qəzəllər |publisher=&quot;Min bir mahnı&quot; MMС |year=2002 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=110 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2003 : Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti (I nəşr). Bakı: Min bir mahnı MMС, 224 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |publisher=&quot;Min bir mahnı&quot; MMС |year=2003 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=224 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2004 : [http://anl.az/el/n/na_acail_1.pdf '''Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti''']. (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: Min bir mahnı, 224 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2004-02-01 |title=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |url=https://anl.az/el/n/na_acail_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114192001/http://anl.az/el/n/na_acail_1.pdf |access-date=2026-02-10 |website=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |archive-date=2025-01-14 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Azərbaycan çalğı alətlərinin izahlı lüğəti |publisher=&quot;Min bir mahnı&quot; MMC mətbəəsi |year=2004-02-01 |isbn=9952-29-014-4 |edition=2-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=224 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2004 : [http://anl.az/el/n/na_cha_1_65.pdf '''Çalğı alətlərimiz''']. (kitabça). Bakı: Min bir mahnı MMC, 128 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2004-02-01 |title=Çalğı alətlərimiz |url=https://anl.az/el/n/na_cha_1_65.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619150518/http://www.anl.az/el/n/na_cha_1_65.pdf |access-date=2026-02-10 |website=Çalğı alətlərimiz |archive-date=2024-06-19 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Çalğı alətlərimiz |publisher=&quot;Min bir mahnı&quot; MMC mətbəəsi |year=2004-02-01 |isbn=9952-29-045-4 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=128 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2004 : [http://anl.az/el/n/na_bhdg_1-46.pdf '''Balabançı Həsən dayının gülməcələri''']. Bakı: Min bir mahnı MMС, 80 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2004-11-11 |title=Balabançı Həsən dayının gülməcələri |url=https://anl.az/el/n/na_bhdg_1-46.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118120901/http://anl.az/el/n/na_bhdg_1-46.pdf |access-date=2026-02-10 |website=Balabançı Həsən dayının gülməcələri |archive-date=2023-01-18 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Balabançı Həsən dayının gülməcələri |publisher=&quot;Min bir mahnı&quot; MMC mətbəəsi |year=2004-11-11 |isbn=9952-29-059-4 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=80 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2006 : Əlihüseyn Dağlı &quot;Ozan Qaravəli&quot;. Bakı: MBM, 192 s. (tərtibçi).
* 2006 : Azərbaycan nəfəs alətləri (orqanoloji-tarixi tədqiqat). Sənətşünaslıq namizədi dissertasiya işi. Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının kitabxanası, 186 s. (müəllif).
* 2006 : Azərbaycan nəfəs alətləri (orqanoloji-tarixi tədqiqat). Sənətşünaslıq namizədi dissertasiya işinin avtoreferatı. Ü. Hacıbəyli adına Bakı: MBM, 26 s. (müəllif).
* 2007 : [http://anl.az/el/n/na_xcatm.pdf '''Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası''' (dərs vəsaiti, I nəşr)]. Bakı: MBM, 64 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2007-05-14 |title=Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası |url=https://anl.az/el/n/na_xcatm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412063141/http://anl.az/el/n/na_xcatm.pdf |access-date=2026-02-10 |website=Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası |archive-date=2023-04-12 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası |publisher=&quot;MBM&quot; mətbəəsi |year=2007-05-14 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=68 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2008 : [http://www.anl.az/el/n/na_im.pdf '''İki mahnı''' (Mikayıl Müşviqin 100 illik yubileyinə).] . '''(solo, səs ilə fortepiano üçün klavir). Bakı:''' MBM, 16 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2008-06-15 |title=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |url=https://www.anl.az/el/n/na_im.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019223412/http://www.anl.az/el/n/na_im.pdf |access-date=2026-02-10 |website=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |archive-date=2022-10-19 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=İki mahnı. Fortepiano ilə oxumaq üçün |publisher=&quot;NBM&quot; mətbəəsi |year=2008-06-15 |isbn=978-9952-029-08-6 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=16 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2008 : &quot;Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası&quot; fənni üçün proqram. Bakı: MBM, 12 s. (tərtibçi).
* 2008 : Muğam ensiklopediyası. Redaksiya heyətinin sədri, baş redaktor Əliyeva M. A. Bakı: Heydər Əliyev Fondu, 216 s. (yaradıcı heyətin üzvü).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əliyeva |first=M. A |title=Muğam ensiklopediyası |publisher=Heydər Əliyev Fondu |year=2008 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=216 |language=az-az}}&lt;/ref&gt;
* 2009 : Müşfiqin duyğu yarpaqları. Bakı: Təhsil, 128 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Müşfiqin duyğu yarpaqları |publisher=Təhsil |year=2009 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=128 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2009 : Nəğmələr. '''(solo, səs ilə fortepiano üçün klavir). Bakı:''' MBM, 16 s. (müəllif).
* 2010 : [http://www.anl.az/el/n/na_aica.pdf '''Azərbaycan idiofonlu çalğı alətləri''' (orqanoloji-tarixi tədqiqat).] Bakı: MBM, 280 s. (müəllif)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |date=2010-06-05 |title=Azərbaycan idiofonlu çalğı alətləri (orqanoloji-tarixi tətqiqat) |url=https://www.anl.az/el/n/na_aica.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023120335/http://www.anl.az/el/n/na_aica.pdf |access-date=2026-02-16 |website=Azərbaycan idiofonlu çalğı alətləri (orqanoloji-tarixi tətqiqat) |archive-date=2023-10-23 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Azərbaycan idiofonlu çalğı alətləri (orqanoloji-tarixi tətqiqat) |publisher=&quot;MBM&quot; mətbəəsi |year=2010-06-05 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=280 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2010: Tar, kamança, qanun və balaban ixtisası üzrə &quot;Konsertmeyster sinfi&quot; fənni üçün proqram. Bakı: MBM, 24 s. (həmtərtibçi).
* 2010: Zərb alətlərinin &quot;Not-ixtisas&quot; fənni üçün proqram, Bakı: Elnur LTD, 34 s. (həmtərtibçi).
* 2010: Bakalavr təhsili üzrə balaban alətinin &quot;İxtisas-muğam&quot; fənni üçün proqramı. Bakı: MBM, 40 s. (həmtərtibçi).
* 2012 : İdiofonlu çalğı alətlərinin Azərbaycan örnəkləri, mənşəyi və yeni təsnifatı. Sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru dissertasiya işi. Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının kitabxanası, 299 s. (müəllif).
* 2012 : İdiofonlu çalğı alətlərinin Azərbaycan örnəkləri, mənşəyi və yeni təsnifatı. Sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru dissertasiya işinin avtoreferatı. Bakı, MBM, 42 s. (müəllif).
* 2012 : Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası (dərs vəsaiti, yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: MBM, 92 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Xalq çalğı alətlərinin tədrisi metodikası. Dərs vəsaiti |publisher=MBM |year=2012 |edition=2-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=92 |language=az-az}}&lt;/ref&gt;
* 2013 : Tar, kamança, qanun və balaban ixtisası üzrə (bakalavr hazırlığı) &quot;Müşayiət sinfi&quot; fənni üçün proqram, Bakı: MBM, 40 s. (həmtərtibçi).
* 2013 : Xalq musiqisi sazəndə ifaçılığında (dərs vəsaiti). Bakı: MBM, 84 s. (həmmüəllif).
* 2014 : Balaban haqqında multimedia. Bakı: Heydər Əliyev Fondu. 
* 2016 : AMK-nın &quot;Etnoorqanalogiya&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 16 s. (tərtibçi).
* 2016 : AMK-nın &quot;Etnoorqanalogiya&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün dərslik. Bakı: Ecoprint, 304 s. (müəllif).
* 2017 Muğam. Ali musiqi məktəbləri üçün dərs vəsaiti. Bakı: Ecoprint, 160 s. (həmmüəllif). 
* 2017 : Sənətşünaslıq (6213.01 — Musiqi sənəti) üzrə elmi-tədqiqat işlərinin yazılışına dair tövsiyələr (metodik vəsait). Bakı: Ecoprint, 56 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Sənətşünaslıq (6213.01 — Musiqi sənəti) üzrə elmi-tədqiqat işlərinin yazılışına dair tövsiyələr. Metodik vəsait |publisher=Ecoprint |year=2017 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=56 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2017 : AMK-nın &quot;İnstrumental muğam ifaçılığının metodologiyası&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 24 s. (tərtibçi).
* 2017 : AMK-nın &quot;Mənbəşünaslıq&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 20 s. (tərtibçi).
* 2017 : AMK-nın &quot;Muğam ifaçılığının nəzəriyyəsi&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 20 s. (tərtibçi).
* 2017 : AMK-nın &quot;Solo oxuma (xanəndəlik sənətinin) müasir problemləri&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 20 s. (tərtibçi).
* 2017 : AMK-nın &quot;Solo oxumanın (muğam ifaçılığının) tarixi&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 16 s. (tərtibçi).
* 2017 : AMK-nın &quot;Xanəndəlik sənətinin nəzəriyyəsi&quot; fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 20 s. (tərtibçi).
* 2017 : &quot;Kitabi-Dədə Qorqud&quot; dastanında çalğı alətləri (tədqiqat və lüğət). B.: Elm və təhsil, 264 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=&quot;Kitabi-Dədə Qorqud&quot; dastanında çalğı alətləri. Tədqiqat və lüğət |publisher=Elm və təhsil |year=2017 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=264 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2017 : Ustad Nizami Rəmzidən meyxana ərməğanı. B.: Ecoprint, 144 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Ustad Nizami Rəmzidən meyxana ərməğanı |publisher=Ecoprint |year=2017 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=144 |language=az}}&lt;/ref&gt; 
* 2018 : Mu­siqi. “Azərbaycan incəsənət tarixi”, beş cildliyindən II c. Bakı, “Şərq-Qərb”, 328 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Mu­siqi. “Azərbaycan incəsənət tarixi”. II cild |publisher=&quot;Şərq-Qərb&quot; |year=2018 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=328 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2019 : AMK-nın &quot;İxtisas&quot; (zərb alətlərində not ifaçılığı) fənni üzrə magistratura pilləsi üçün proqram. Bakı: Ecoprint, 32 s. (tərtibçi-həmmüəllif).
* 2019 : AMK-nın “Mu­ğam sənəti” fən­ni üzrə ba­kalavr pil­ləsi üçün eyniadlı tədris proqramı. Bakı, “Ekoprint”, 32 s. (tərtibçi-həmmüəllif).
* 2019 : AMK-nın “Vo­kal sənətinin mü­a­sir istiqa­mət­ləri (muğam ifaçılığı)” fən­ni üzrə magistr pil­ləsi üçün eyniadlı tədris proqramı. Bakı, “Ekoprint”, 28 s.  (tərtibçi-müəllif).
* 2019 : Ud çalğı aləti Azərbaycan qaynaqlarında (tədqiqat və lüğət). B.: [[Xəzər Universiteti]], 160 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Ud çalğı aləti Azərbaycan qaynaqlarında. Tədqiqat və lüğət |publisher=Xəzər Universiteti |year=2019 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=160 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2020 : Xızı aşıqları. Bakı, “Xəzər Universi­tə­si”, 208 s. (həmmüəllif).
* 2021 : Azərbaycanın döyüş ruhlu milli ritmləri. Bakı, “Nurlar”, 121 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Azərbaycanın döyüş ruhlu milli ritmləri |publisher=&quot;Nurlar&quot; |year=2021 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=121 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2022 : Azerbaycan mil­li üflemeli çal­gı aletleri (or­ga­no­lojik-ta­rihsel araş­tır­ma). Çe­vi­rici: Meyser Kaya. Bişkek: “Uluu Toolor”, 284 s. (müəllif).
* 2022 : Nizami Gəncə­vi­nin yaradıcı­lı­ğın­da musiqi alət­ləri. Bakı: “Aspoliqraf”, 2022, 272 s. (müəllif).&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəcəfzadə |first=Abbasqulu |title=Nizami Gəncə­vi­nin yaradıcı­lı­ğın­da musiqi alət­ləri |publisher=&quot;Aspoliqraf&quot; |year=2022 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |pages=272 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2022 : Alim Qasımov haqqında düşüncələrim (Dahi sənətkarın 65 illiyinə həsr olunur). Bakı: “Azərbaycan”, 120 s.

== Filmoqrafiya ==
# Ərənlər (film, 2005)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Əmiraslanov |first=Fərid |date=2023-09-11 |title=Mədəniyyət yoluna işıq salan sənətkar. |url=https://aymediacompany.az/gundem/19077-mdniyyt-yoluna-iq-salan-sntkar.html |archive-url=https://aymediacompany.az/gundem/19077-mdniyyt-yoluna-iq-salan-sntkar.html#:~:text=Bu%20al%C9%99tl%C9%99r%20d%C9%99%20daxil%20olmaqla%20Abbasqulu%20m%C3%BC%C9%99llimin,AzTV%2Dd%C9%99%2015%20ild%C9%99n%20art%C4%B1q%20bir%20d%C3%B6vrd%C9%99%20Az%C9%99rbaycan |access-date=2026-02-11 |website=Ay Media Company|archive-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;
# Udun nağılı (film, 2005)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# Balaban (film, 2011)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# 2 (film, 2009) (qısametrajlı bədii film) (balaban)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan sənətşünasları]]
[[Kateqoriya:Xızıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan musiqiçiləri]]</text>
      <sha1>lwwxrdr5l2t77ca4u4a4d1fkyfq6bcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toşe Proeski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43699</id>
    <revision>
      <id>8966025</id>
      <parentid>8927704</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="p51pmf7zus73no0k8cf8wzxix53vea3" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Toşe Proeski
 |orijinal adı    = Todor Proeski
 |digər adı       = 
 |şəkil           = Tose Proeski.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 200
 |şəklin izahı    = 
 |fon rəngi       = 
 |doğum adı       = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 25.1.1981
 |doğum yeri      = [[Fayl:Flag of the Republic of Macedonia.svg|25px]] [[Prilep]], [[Makedoniya Respublikası]]
 |vəfat tarixi    = 16.10.2007
 |vəfat yeri      = [[Fayl:Flag of Croatia.svg|25px]] [[Nova Gradişka]], [[Xorvatiya]]
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |fəaliyyəti      = [[Müğənni]]
 |janr            = 
 |musiqi aləti    = 
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Toşe Proeski''' ({{lang-mk|''Тодор &quot;Тоше&quot; Проески''}}, [[25 yanvar]] [[1981]] - [[16 oktyabr]] [[2007]]) — makedon musiqiçi. 2004-cü ilin &quot;Avroviziya&quot; mahnı müsabiqəsinin finalında ''Life is'' mahnısı ilə çıxış etmiş müğənni nəinki doğma ölkəsində, bütün Balkan ölkələrində geniş tanınmışdır. Xeyirxahçı kimi tanınan Toşe Proeski YUNESKO-nun xoşməramlı səfiri olub. 16 oktyabr 2007-ci il tarixində Xorvatiyada qəzaya uğrayıb vəfat etmişdir. Toşe Proeskinin vəfatından sonra Makedoniyada üç günlük matəm elan olunmuş, mərhum isə &quot;Makedoniyanın fəxri vətəndaşı&quot; tituluna layiq görülmuşdür.

== Xarici keçidlər ==
*[http://www.toseproeski.info Şəxsi vebsaytı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }}
*[http://www.youtube.com/watch?v=yytjYh-v4PE 2004-cü il &quot;Avroviziya&quot; mahnı müsabiqəsnin finalındakı çıxışı]

{{musiqiçi-qaralama}}

[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Yol-nəqliyyat hadisəsində ölənlər]]
[[Kateqoriya:Aromunlar]]
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:UNICEF-in Xoşməramlı Səfirləri]]
[[Kateqoriya:Yol qəzasında vəfat edən musiqiçilər]]
[[Kateqoriya:Yol qəzasında vəfat edən müğənnilər]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>p51pmf7zus73no0k8cf8wzxix53vea3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbasqulu ağa Bakıxanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44202</id>
    <revision>
      <id>8965975</id>
      <parentid>8799752</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45711" sha1="18mmiphnddw351tfjk28tx17vbgpcvw" xml:space="preserve">{{Yazıçı}}
'''Abbasqulu ağa Mirzə Məhəmməd oğlu Bakıxanov''' (təxəllüsü: ''Qüdsi''; {{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] [[şair]]i, [[yazıçı]], [[alim]], mütəfəkkir və [[tərcüməçi]]. [[Azərbaycan]]ın ilk [[tarixçi]]si hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Şnirelman&quot;&gt;[http://apsnyteka.org/file/Shnirelman_Voiny_pamiati.pdf Yaddaş müharibəsi: Zaqafqaziyada miflər, identiklik və siyasət] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20220131080217/http://apsnyteka.org/file/Shnirelman_Voiny_pamiati.pdf
 | date = 2022-01-31
}} V. A. Şnirelman, səh 103&lt;/ref&gt; Bir çox məşhur Azərbaycan tarixi əsərlərinin müəllifi Azərbaycan tarix elminin əsasının qoyan ilk tarixçi
[[XIX əsr]] [[Azərbaycan]] maarifçilərindən biri olan Abbasqulu ağa Bakıxanov &quot;[[Gülüstani-İrəm]]&quot; əsəri ilə [[Azərbaycan]] [[tarixşünaslıq]] elminin əsasını qoymuşdur. &quot;Qüdsi&quot; təxəllüsü ilə [[Azərbaycan dili|Azərbaycan]], [[Ərəb dili|ərəb]] və [[Fars dili|fars]] dillərində [[şeir]]lərin müəllifidir. [[Quba]]da &quot;Gülüstan&quot; adlı elmi-ədəbi məclisin (1835) təşkilatçılarından biri olmuşdur.
1820–1830-cu illərdə [[Çar Rusiyası]] ordusunda qulluq etdiyi zaman [[Gülüstan müqaviləsi|Gülüstan]] (1813) və [[Türkmənçay müqaviləsi|Türkmənçay]] (1828) müqavilələrinin imzalanmasında tərcüməçi kimi iştirak etmişdir.

== Həyatı ==
Abbasqulu ağa Bakıxanov 1794-cü il 21 iyun [[Bakı]]nın [[Əmircan (Suraxanı)|Əmircan]] kəndində anadan olmuşdur. Onun atası [[II Mirzə Məhəmməd xan|II Mirzə Məhəmməd Xan]] Bakı xanları nəslindən, anası Sofiya xanım isə müsəlmanlığı qəbul etmiş gürcü qızı idi. Bakıxanov 8 yaşına qədər [[Bakı]]da yaşamış, uşaqlığının ilk dövrünü [[Abşeron]]un [[Əmircan (Suraxanı)|Əmircan]], [[Maştağa]], [[Balaxanı]] kəndlərində keçirmişdir.1802-ci ildə atası xanlıq taxtı uğrunda vuruşmalarda öz əmisi oğlu [[Hüseynqulu xan (Bakı xanı)|Hüseynqulu xana]] məğlub olduğuna görə məcburiyyət qarşısında qalaraq [[Quba]]ya, vaxtı ilə dayısı [[Fətəli xan (Quba xanı)|Fətəli xanın]] ona bağışladığı [[Amsar (Quba)|Amsar]] kəndinə köçməli olmuşdur. Abbasqulu ağa 1819-cu ilədək [[Quba]]da, [[Amsar (Quba)|Amsar]] kəndində yaşamış, yarımçıq qalan təhsilini davam etdirmişdir. Burada o ərəb və fars dillərini mükəmməl öyrənmiş, bu dillərdə yazılmış xeyli ədəbiyyat oxumuşdur. Şərq dilləri ilə yanaşı [[ədəbiyyat]], [[ilahiyyat]] və [[fəlsəfə]]ni mükəmməl öyrənməyə səy göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;Məmmədov Z 2006&quot;&gt;Məmmədov Z. Azərbaycan fəlsəfəsi tarixi. Bakı: Şərq-Qərb, 2006, 328 s. səh. 305&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Meeting of Paskevich with Abbas Mirza by Moshkov.jpg|250px|thumbnail|left|General [[İvan Paskeviç|İ. F. Paskeviçin]] İran şahzadəsi [[Abbas Mirzə]] ilə görüşü. Deh-Harreqan, 1827-ci il. A. Bakıxanov bu görüşdə tərcüməçi kimi iştirak etmişdir.]]1819-cu ildə Bakıxanov o zamankı Qafqazın baş hakimi [[Aleksey Yermolov|general A. Yermolovun]] dəvəti ilə [[Tiflis]]ə gəlib Qafqaz Baş Hərbi İdarəsində şərq dilləri üzrə tərcüməçi vəzifəsinə qəbul olunmuş və 26 il bu vəzifədə çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;Məmmədov Z 2006&quot; /&gt; Tiflis mühiti, Avropa və rus şair və ziyalıları ilə görüş onun dünyagörüşündə dərin iz buraxmışdır. Həmçinin, burada o [[Aleksandr Qriboyedov|A. S. Qriboyedovla]] tanış olmuşdur; hətta sonuncu öz əsərlərinin ilkin variantını A. Bakıxanova oxumuşdur. Həmin dövrdə [[Tbilisi|Tifilsdə]] yaşamış alman şairi [[Fridrix Bodenştedt]] özünün &quot;Şərqdə min bir gün&quot; adlı əsərində A. Bakıxanov yaradıcılığına yüksək qiymət verir. A. Bakıxanov [[Aleksandr Qriboyedov|A. S. Qriboyedov]], [[Fridrix Bodenştedt|F. Bodenştedt]], [[Fazil xan Şeyda]], [[Mirzə Şəfi Vazeh]], [[Mirzə Fətəli Axundzadə]] və başqaları ilə dostluq etmişdir. O, 1827-ci ildə [[Cənubi Azərbaycan]]da olmuş&lt;ref name=&quot;Məmmədov Z 2006&quot; /&gt;, 1833–1834-cü illərdə [[Varşava]]da və [[Peterburq]]da yaşamış, rus şairi [[Aleksandr Puşkin|A. S. Puşkinin]] ailəsi ilə tanış olmuşdur.&lt;ref&gt;Mirəhmədov Ə. Azərbaycan jurnalistləri və naşirləri. Bakı:&quot;Ərgünəş&quot;, 2013, 272 s. səh.34&lt;/ref&gt; Abbasqulu ağa Bakıxanov 1832-ci ildə Bakıda fəaliyyətə başlayan ilk dünyəvi qəza məktəbinin yaradıcılarından biri kimi Azərbaycanda dünyəvi təhsilin formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bayramov |first=Xanlar |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&amp;bibid=149720&amp;pno=113 |title=Gəncə Üsyanı – 1920. Sənədlər və Materiallar |publisher=&quot;Ləman Nəşriyyat-Poliqrafiya&quot; MMC |year=2010 |location=[[Bakı]] |pages=222 |language=az |author-link=Xanlar Bayramov}}&lt;/ref&gt; 1835-ci ildə Qubaya qayıdaraq elmi və ədəbi yaradıcılığını davam etdirməklə yanaşı &quot;[[Gülüstan (ədəbi məclis)|Gülüstan]]&quot; adlı ədəbi məclis yaratmışdır. Bir jurnalist kimi o, &quot;[[Tiflisskiye vedomosti (qəzet)|Tiflisskiye vedomosti]]&quot;, &quot;[[Zakavkazski vestnik (qəzet)|Zakavkazskiy vestnik]]&quot;, &quot;[[Kavkaz (qəzet)|Kavkaz]]&quot; qəzetlərinin fəaliyyətində iştirak etmişdi. 1847-ci ildə Abbasqulu ağa Bakıxanov [[Məkkə]]dən [[Mədinə]]yə gedərkən Vadiyi-Fatma adlanan yerdə vəba xəstəliyinə tutulub vəfat etmiş və həmin yerdə dəfn olunmuşdur.

== Bədii yaradıcılığı ==
Abbasqulu ağa Bakıxanov çoxcəhətli bədii və elmi yaradıcılığa malikdir. Bədii əsərləri arasında &quot;[[Riyazül-Qüds]]&quot;, &quot;Mişkatül-ənvar&quot;adlı poeması, &quot;Qüdsi&quot; təxəllüsü ilə yazdığı [[qəsidə]], qitə, [[qəzəl]], [[rübai]], [[məsnəvi]]ləri, avtobiorafik şeirləri, mənzum [[hekayə]]ləri, [[təmsil]]ləri öz əksini tapmışdır.

=== Poemaları ===
A. Bakıxanovun [[Varşava]]da olarkən yazdığı &quot;'''Merace-xəyal&quot;''' (&quot;Xəyalın uçuşu&quot;),'''&quot;Məclisi-firəng&quot;''' (&quot;Firəng məclisi&quot;) [[poema]]ları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. [[Fars dili]]ndə yazılmış bu poemalar [[Avtobioqrafiya|avtobioqrafik]] səciyyə daşıyır. Onlar öz məzmununa, bədii strukturuna, [[dil]] və üslub xüsusiyyətlərinə görə klassik Şərq ədəbiyyatında geniş yayılmış &quot;Şikayətnamə&quot;ləri, &quot;Ərzi-hal&quot;ları xatırladır. Qüdsi bu poemalarında [[Varşava]]dakı həyat tərzini, məşğuliyyətini, mənəvi-əxlaqi düşüncə, axtarış və iztirablarını və nəhayət, [[Şərq]] və [[Qərb]] dünyası barədə görüşlərini təqdim etmişdir.&lt;ref name=&quot;Bakı 2011&quot;&gt;Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. 6 cilddə. IV cid. Bakı: &quot;Elm&quot;, 2011. s.123&lt;/ref&gt; Və
Yaradıcılığının ilk illərində onun dünyagörüşü üçün dini [[sxolastika]] və [[mistika]] səciyyəvi idisə, bu əsərlərinə dini [[mistika]]dan çox uzaqlaşır.
A. Bakıxanov '''&quot;Firəng məclisi&quot;''' poemasında həyat təcrübəsi çox məhdud olan bir gənc zadəganın günlərini əyan məclislərində, eyş-işrətlə keçirən, sərbəst, mənasız həyat sürən ərli gözəl bir xanıma aşiq olması, onun uğursuz məhəbbət macəraları, keçirdiyi hiss və həyəcanları, mənəvi iztirabları romantik üslubda əks olunub. Poemalarından aydın görünür ki, o, [[Avropa]] zadəgan təbəqələrində hökm sürən sevgi, ailə münasibətlərini, əxlaq normalarını bəyənməmişdir, lakin o, Avropa zadəgan təbəqələrinin məişətini və adət-ənənələrini təsvir edərkən tünd [[Satira|satirik]] boyalara müraciət etməmişdir. O, belə hesab edirdi ki, hər bir xalqın özünəməxsus həyat tərzi, adət-ənənələri, əxlaq normaları vardır və onlar həmin xalq üçün xoşdur, əzizdir.&lt;ref name=&quot;Bakı 2011&quot; /&gt;
Şair &quot;Firəng məclisi&quot; poemasını mənalı, ibrətamiz bir sonluqla bitirir:
{{sitatın əvvəli}}&lt;center&gt;&lt;poem&gt;Həqiqət axtarana lazımdır möhkəm dəlil, Haqqı rədd ya qəbulla anlamaq mümkün deyil.
Yaxşıya da, pisə də bir pərdə çəkilmişdir. Özgəyə ayıb tutmaq özü də ayıb işdir.
Təsəvvürdə, təftişdə zənn etmə düz yoldasan, Təkcə sən öz əqlinə arxalanma heç zaman.
Ağılla dərk edirik nöqsan cəhətləri biz, Nöqsanını dərk edən ağıllıdır şübhəsiz.&lt;/poem&gt;&lt;/center&gt;{{sitatın sonu|&quot;Məclisi-Firəng&quot; (&quot;Firəng məclisi&quot;)}}
'''&quot;Xəyalın uçuşu&quot;''' poemasında isə şair [[Rusiya]]nı səyahət edərək Lehistana (Polşaya) getməsindən və bir neçə ay Varşavada yaşayaraq şəhərin ağıllı, savadlı, mötəbər dövlət nümayəndələri və alimləri ilə tanış olmasından, yüksək zadəgan məclislərində iştirak etməsindən bəhs edir. [[Polşa]]nın baş hakimi vəzifəsində çalışan [[İvan Paskeviç|Paskeviçi]] yüksək ləyaqətə malik olan dövlət xadimi kimi tərifləyir, polyak zadəgan xanımlarının gözəlliyinə məftun olduğunu bildirir.&lt;ref name=&quot;Bakı 2011&quot; /&gt;
Şair Varşavada maraqlı, mədəni bir mühitə düşməsinə baxmayaraq buradakı həyatından, taleyindən razı deyildir. O, burada mənəvi rahatlıq tapa bilməyib, ağır mənəvi iztirablar keçirir. A. Bakıxanov Varşavada keçirdiyi bu daxili mənəvi təlatümü, ruhi sıxıntıları əsərdə maraqlı bir şəkildə əks etdirmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. 6 cilddə. IV cid. Bakı: &quot;Elm&quot;, 2011. s.124&lt;/ref&gt; Poemada öz doğma diyarının, kəndinin parlaq, əlvan, romantik boyalarla təsvir və tərifini verən şair bu əsərini vətənpərvər misralarla bitirir:
&lt;poem&gt;Bir əhd etdim xəyalıma bu axşam, Bu səfərdən əgər mən sağ qayıtsam, O guşədə sakit qərar tutaraq, Yaşayaram qovğalardan mən uzaq. Qalan ömrü keçirərəm firavan Şükür edərəm Allahıma hər zaman. Qüdsi, xoşdur Əmsar adlı məskənin, Şəhərlərdən çox üstündür öz kəndin.&lt;/poem&gt;

=== Təmsilləri ===
Abbasqulu ağa Bakıxanov &quot;Tülkü və qoyun&quot;, &quot;Qurd və ilbiz&quot;, &quot;Yersiz iftixar&quot; kimi [[Təmsil|təmsil]]lərin müəllifidir. Onun qələm yaradıcılığından çıxan hər bir əsər zövq oxşayır. A. Krılovun &quot;Eşşək və bülbül&quot; təmsilini tərcümə etmişdir.
Onun &quot;Tatar nəğməsi&quot; adlı [[Şeir|şeir]]i [[Polyaklar|polyak]] [[Şair|şair]]i Lado Zablotski tərəfindən [[Polyak dili|polyak dili]]nə çevrilmişdir.

== Elmi əsərləri ==
Abbasqulu ağa Bakıxanov Azərbaycan elmi tarixində mühüm rolu olan böyük alimdir. &quot;Qanuni-Qüdsi&quot;, &quot;[[Əsrarül-məlaküt]]&quot;, &quot;Təhzibül-əxlaq&quot;, &quot;Eynül-mizan&quot;, &quot;[[Gülüstani-İrəm]]&quot; kimi əsərləri ilə böyük şöhrət qazanmışdır. Abbasqulu ağa Bakıxanovun [[dil]], [[coğrafiya]], [[tarix]], [[astronomiya]], [[məntiq]], [[psixologiya]] və sair elmlərə aid əsərləri onun ensiklopedik biliyə malik bir alim olduğunu göstərməkdədir.

=== &quot;Qanuni-Qüdsi&quot; əsəri ===
Onun birinci elmi əsəri fars dilinin qrammatikasına aid yazdığı &quot;Qanuni-Qüdsi&quot; əsəridir. Əsər [1828]-ci ildə yazılmışdır. [[Fars dili]]nin qanunlarını öyrədən bu əsər müəllifin kiçik, lakin dərin məzmunlu girişindən, &quot;Hərflər&quot; ([[fonetika]]), &quot;Kəlmələr&quot; ([[Morfologiya (dilçilik)|morfologiya]]) və &quot;Cümlə&quot; ([[sintaksis]]) adları altında ayrı-ayrı üç fəsildən ibarətdir. Girişdə müəllif dilin yığcam elmi tərifini verdikdən sonra, bu əsəri nə münasibətlə, nə kimi şəraitdə və hansı prinsiplər əsasında yazdığı haqqında qısa və aydın elmi izahat verir. Həmin girişdən yenə aydın görünür ki, müasir dilçilik elminin tələbləri nöqteyi-nəzərindən çıxış edən alim bu əsərini yazarkən fars dilinin qanunlarını kitablardan deyil, canlı danışıq dilindən öyrənmişdir.
1826 — [[Rusiya-İran müharibəsi (1826–1828)|Rusiya – İran müharibə]]ləri zamanı o tez-tez İrana gedərək bu dil üzərində müşahidə aparmış və zəngin material toplamışdır. &quot;Qanuni-Qüdsi&quot;də fars dilinin qanunları haqqında çıxardığı hökm və nəticələrini həmin materialdan istifadə edərək, bu dilin təbiətinə uyğun şəkildə vermişdir.
&quot;Qanuni-Qüdsi&quot; əsərini özü rus dilinə (&quot;Краткая грамматика персидского языка&quot;) tərcümə etmişdir.

=== &quot;Kəşfül-Qəraib&quot; əsəri ===
[[Fayl:Abbasqulu aga.PNG|150px|right|thumbnail|Bakıxanovun Bakıdakı heykəli]]
[[Coğrafiya |Coğrafiya]] elminə aid onun iki əsəri var. Bunlardan biri &quot;'''Kəşfül-qəraib&quot;''', digəri '''&quot;Ümumi coğrafiya'''&quot;dır. Hər iki əsər [[Fars dili|fars dili]]ndə yazılmışdır.
İki fəsildən ibarət olan &quot;Kəşfül qəraib&quot; [[Amerika]]nın [[Xristofor Kolumb]] (1451–1506) tərəfindən kəşf olunmsından və [[Yer|Yer kürəsi]]nin qərb hissəsini təşkil edən bu qitənin vəziyyətindən bəhs edir.
[[ABŞ|Amerika]]nın kəşfinə dair olan bu əsəri Abbasqulu ağa Bakıxanov &quot;Məriz&quot; təxəllüslü şair-alim Mirzə Məhərrəm ilə birlikdə fars dilində yazmışdır: Əsər təkcə Amerikanın kəşfi hadisəsi ilə bitmir. Burada Xristofor Kolumbun (1451–1506) başına gələn əhvalatlar, o zamankı Amerika ərazisində yaşayan [[Qəbilə|qəbilə]]lərin [[Adət-ənənə|ənənə]] və mərasimlərindən, əxlaq normalarından, coğrafi və [[İqlim|iqlim]] şəraitindən geniş bəhs edilir. Əsər sadə xalq dilində qələmə alındığından maraqla oxunur və tarixi [[Oçerk|oçerk]] təsiri bağışlayır.
'''&quot;Ümumi coğrafiya&quot;''' — fars dilində yazdığı bu qiymətli əsəri əlimizdə yoxdur. &quot;[[Gülüstani-İrəm]]&quot;də verilən məlumatdan aydın olur ki, alim bu əsərində dünyanın təbii və siyasi əhvalından, cəmiyyət quruluşundan, [[Qitə|qitə]] və [[Sərhəd|sərhəd]]lərdən, maddələrin tərkib və vəziyyətindən. bəhs etmişdir.
Yarımçıq qalan &quot;Ümumi coğrafiya&quot; əsəri haqqında [[Müəllif|müəllif]] özü belə məlumat verir: &quot;Bu əsər farsca olub, dünyanın riyazi, təbii və siyasi əhvalından, əcramın vəziyyətlərindən, ünsürlərin xassələrindən, məvalidin məhsulatından, iqlimlərin hüdüdunu təyin etmək və Yer kürəsi əhalisinin siniflərini müəyyən etməkdən və hər bir ölkənin yaşayış tərzindən bəhs edir&quot;.
Bakıxanovun yaradıcılığı ciddi tədqiq edildikdə aydın oldur ki, müəllif [[Ərəb dili|ərəb dili]]ndə &quot;[[Əsrarül-məlaküt|Əsrarül-Mələkut]]&quot;u yazarkən özünün &quot;Ümumi coğrafiya&quot; əsərindən müəyyən qədər istifadə etmişdir.

=== &quot;Əsrarül-məlaküt&quot; əsəri ===
{{Əsas|Əsrarül-məlaküt}}
Əsərinin [[müqəddimə]]sində həmin əsərin &quot;Ümumi coğrafiya&quot; kitabının &quot;riyazi hissəsindən&quot; götürüldüyü qeyd olunur. Bu əsər [[ərəb]] dilində qələmə alınmışdır. Əsərdə müəllif [[İslam|islam]]ın ehkamlarının əksinə olaraq [[Heliosentrik sistem|heliosentrik]] nəzəriyyəyə tərəfdar çıxmışdır. 30-cu illərdə Abbasqulu ağa Bakıxanov kainatın quruluşu və vəziyyətindən bəhs edən əsərlərlə maraqlanır, qədim [[Yunanlar|yunan]] və ərəb alimlərinin bu sahədə yazdıqları əsərləri mütaliə edir. Yeni inqilabi kəşfləri ilə məşhur olan [[Nyuton]], [[Qalileo Qaliley|Qaliley]], [[Nikolay Kopernik|Kopernik]], [[İohan Kepler|Kepler]] və s. məşhur alimlərin əsərləri ilə tanış olur. Maraqlıdır ki, o bu əsəri 1832-ci ildə yazmış və özü ilə 1846-cı ildə [[Türkiyə]]yə aparmış və [[Osmanlı]] sultanı [[Sultan Əbdülməcid]]ə təqdim etmişdir. Əsər 1848-ci ildə Türkiyədə &quot;Əfkarül-cəbarut fi əsrarül-məlakut&quot; adı ilə [[İstanbul]]da nəşr olunmuşdur. O bu çapı görə bilməmişdir. Müəllifin qeyd etdiyinə görə əsərin farsca da variantı olmuşdur, lakin həmin variant əlimizdə yoxdur.
Onun ərəb dilində yazılmış digər elmi əsəri '''&quot;Eynəl-mizan&quot;''' adlanır. Əsər [[Məntiq|məntiq elmi]]nə həsr olunub.
Abbasqulu ağa Bakıxanov pedaqoji məsələlərlə bir alim kimi məşğul olmuş, uşaqların və gənclərin tərbiyəsi ilə əlaqədar olan iki əsər yazmışdır ki, bunlardan biri &quot;Təhzibül-əxlaq&quot;, digəri isə &quot;Kitabi-nəsihət&quot;dir.

=== &quot;Təhzibül-əxlaq&quot; əsəri ===
1831-ci ildə yazılmışdır və onu Abbasqulu ağa Bakıxanovun əsas əxlaqi-fəlsəfi əsəri hesab etmək olar. Bu əsərdə o, cəmiyyət haqqındakı fikirlərini bir sistem şəklində şərh edərək, gənclər arasında nəcib əxlaq normalarını, onun gözəl cəhətlərini təbliğ edir. Əsər [[Müqəddimə|müqəddimə]] və xülasədən başqa 12 fəsildən ibarətdir.
Müqəddimədə kitabın yazılma səbəbləri və hikmət qanunları, xülasədə isə bilik əldə etməyin sirləri haqqında danışılır.
Fəsillərin adlarından aydın olur ki, A. Bakıxanov bu əsəri yazarkən klassik Şərq ədəbiyyatında bu səpkidə yazılmış bir çox kitabları araşdırmışdır. O, əsərdə bir əxlaq müəllimi kimi faydalı məsləhət və nəsihətləri ilə oxucunu düz yola dəvət edir, onu əməyə rəğbət, dostluğa sədaqət, böyüklərə hörmət, təvaze və ədalətə çağırır. İnsan qəlbini ləkələyən, onu cəmiyyət içərisində xar edən tənbəllik, riya, paxıllıq, nankorluq, yalançılıq kimi alçaq sifətlərdən çəkindirməyə çalışır və öz fikirlərini elmi surətdə, dərin fəlsəfi izah və sübutlarla möhkəmləndirir, bir çox məsələlərdə dünyəvi əxlaq cəbhəsində duraraq ümumbəşəri əxlaq normalarını təbliğ edir. Əsərdə yeri gəldikcə Şərqin [[Sənai]], [[Fəridəddin Əttar|Əttar]], [[Mövlana Cəlaləddin Rumi|Rumi]], [[Sədi Şirazi|Sədi]], [[Hafiz Şirazi|Hafiz]] kimi məşhur şairlərinin şeirlərindən istifadə edir və əxlaq gözəlliyi ifadə olunmuş bu şeir parçaları ilə oxucunun qəlbinə daha çox təsir göstərməyə çalışır.
&quot;Təhzibül-əxlaq&quot; müəllifin [[Pedaqogika|pedaqogika]] və [[Psixologiya|psixoogiya]]ya aid elmi və nəzəri məsələləri əhatə edən fəlsəfi əsəridir. Əsər fars dilində yazılmış [[Müqəddimə|müqəddimə]], on iki fəsil və [[Nəticə|nəticə]]dən ibarətdir. &quot;Təhzibül-əxlaq&quot; əsərinin əsas məqsədi gəncləri pis əməllərdən çəkindirmək, onlarda nəcib və gözəl əxlaqi normaları tərbiyələndirməkdir. Şəxsiyyətin bütövlüyü, vicdan təmizliyi, doğruluq, [[ədalət]], mərdlik, yoxsul və məzlumlara hamilik, insanlarla yaxşı rəftar, düşkün ehtiraslardan özünü saxlamaq, dünya malına tamah salmamaq, [[Şöhrətpərəstlik|şöhrətpərəstlik]]dən çəkinmək, təvazökarlıq, zəhməti sevmək, [[Elm|elm]] və [[Maarif|maarif]]in bayrağını hər şeydən uca tutmaq, [[Vətən|vətən]]ə və [[Xalq|xalq]]a məhəbbət və s. bu əsərin irəli sürdüyü əsas əxlaqi məsələlərdəndir.
&quot;Təhzibül-əxlaq&quot; əsərində müqəddimədən sonra gələn &quot;E`tidala riayət&quot;, &quot;Yaxşı işlərin fəziləti&quot;, &quot;Can sağlığının qazanılması&quot;, &quot;Şöhrətin bəyanı&quot; fəsilləri əxlaq nəzəriyyəsi onun insanlığa, vətənə və xalqa olan məhəbbəti, maarifi və [[Demokratikləşmə|demokratik]] [[Dünyagörüşü|dünyagörüş]]ü ilə bağlıdır. O bu [[Nəzəriyyə|nəzəriyyə]]si ilə gənclərdə elə gözəl əxlaqi sifətlər tərbiyə etmək istəyir ki, onlar müasir [[Cəmiyyət|cəmiyyət]]in faydalı və xeyirxah üzvləri olsunlar, onlardan xalqa zərə yetişməsin.
Bu əsərdə Abbasqulu ağa Bakıxanov [[Nəzəriyyə|nəzəriyyə]] ilə [[Təcrübə|təcrübə]]nin qarşılıqlı əlaqə və münasibətini təyin etməyə çalışır. Elmlə əməlin bir-birindən asılı olduğunu izah edərkən, elmə üstünlük verir.
[[Kainat]] və [[ilahiyyat]] məsələlərinin qısa fəlsəfi şərhindən ibarət olan &quot;Xatimə&quot;də müəllif [[Kainat|kainat]]ın maddi bir [[Varlıq|varlıq]]dan ibarət olduğunu, əşya və maddənin haldan-hala keçərək dəyişməsini, varlıqda yoxluğun olmamasını təsdiq edir. Burada Abbasqulu ağa Bakıxanovun qədim yunan materialist filosofları [[Demokrit]] və [[Empedokl]]un əsərləri ilə tanış olduğu aydın hiss olunmaqdadır, lakin bu materialist dünyagörüşü onda müntəzəm və ardıcıl surətdə axıra qədər davam etmir, idealist dünyagörüşü ona qalib gəlir.
&quot;Təhzibül-əxlaq&quot;dan sonra Abbasqulu ağa Bakıxanovun ikinci pedaqoji əsəri &quot;Nəsayeh&quot;, &quot;Kitabi-nəsihət&quot; və ya '''&quot;Nəsihətnamə&quot;'''dir. Bu əsəri &quot;Təhzibi-əxlaq&quot;dan çıxarış da hesab etmək olar. &quot;Kitabi-nəsihət&quot;də 103 nəsihət vardır. Əsər müəllifin kiçik müqəddiməsindən sonra dini nəsihətlərlə başlanır. Dini nəsihətlərdən sonra dövlət başçısına, ata-anaya, böyüklərə itaət və ehtiramın vacibliyinə aid, daha sonra isə həyat və məişət məsələləri ilə əlaqədar olan əxlaqi nəsihətlər verilir. Əxlaqi nəsihətlərin əksəriyyəti &quot;Təhzibül-əxlaq&quot;dakı əxlaqi nəzəriyyə ilə sıx bağlıdır. &quot;Kitabi-nəsihət&quot;in girişində müəllifin əsərinin izlədiyi əsas məqsəddən danışarkən tərbiyə və təlimə dair yazılan kitabların uyğunsuzluğundan, çətin dildə yazılmasından şikayət edir.
Uşaqların əxlaqını yaxşılaşdıran və onlarda nəcib xasiyyətlərin yaranmasını təmin edən belə nəsihətlər bu gün də öz əhəmiyyətini itirməmişdir.

=== &quot;Gülüstani-İrəm&quot; əsəri ===
{{Əsas|Gülüstani-İrəm}}
[[Fayl:Page of the manuscript of Gulistani Irem 2.png|200px|thumbnail|left|&quot;Gülüstani-İrəm&quot; əsərinin əlyazmasından bir fraqment]]
[[Azərbaycan]] və [[Dağıstan]] [[xalq]]larının [[tarix]]inə aid olan &quot;Gülüstani-İrəm&quot; Abbasqulu ağa Bakıxanovun ən böyük elmi əsəridir. Əsər ilk məxəzlər əsasında, müəllifin uzun illər bu sahədə apardığı ciddi tədqiqatın nəticəsində yazılmışdır. Müəllif özü [[Dövlət başçısı|dövlət başçısı]]na və müasirlərinə yazdığı müraciətnamələrində əsər haqqında &quot;mənim uzun illər zəhmətimin məhsuludur&quot; – deyə qeyd edirdi. Müəllif bu əsərini yazarkən bir neçə dəfə arxeoloji tədqiqat işləri aparmış, tarixi [[Abidə|abidə]]lərdən, köhnə binaların qalıqlarından, [[Sikkə|sikkə]]lərdən, [[Padşah|padşah]]ların və [[Xan|xan]]ların [[Fərman|fərman]]larından, milli [[əfsanə]]lərdən, [[din]]i kitablardan, &quot;[[Avesta]]&quot;dan, qoca kişilərin [[Nağıl|nağıl]] və [[rəvayət]]lərindən, səyyahların verdiyi xəbərlərdən, [[Gürcülər|gürcü]] və [[Ləzgilər|ləzgi]] [[Salnamə|salnamə]]lərindən, çoxlu şərq mənbələrindən, qədim [[Yunanlar|yunan]], [[Roma]], [[Azərbaycan]], [[Ermənilər|erməni]] və [[Ruslar|rus]] [[Alim|alim]]lərinin əsərlərindən istifadə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Gülüstani-İrəm
 | url          = http://rc32.ucoz.ru/publ/az_rbaycan_tarixi/a_bakixanov_gulustani_i_r_m/4-1-0-194
 | access-date  = 2013-12-27
 | archive-date = 2019-03-26
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190326224552/http://rc32.ucoz.ru/publ/az_rbaycan_tarixi/a_bakixanov_gulustani_i_r_m/4-1-0-194
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
Bu əsəri də Abbasqulu ağa Bakıxanov [[Müqəddimə|müqəddimə]] ilə başlayır. [[Müəllif]] yığcam, lakin dolğun məzmunlu bu müqəddimədə [[tarix]] elminə qısa bir tərif verir, onu cəmiyyət və xalq üçün ən faydalı elmlərdən sayır. Tarixə müasir elmin tələbləri nöqteyi-nəzəri ilə yanaşan müəllif bəşəriyyətin keçmiş həyatını təcrübə adlandırır. Hazırkı və gələcək həyatı yaxşı qurmaq üçün, bu təcrübədən istifadə etməyi lazım bilir.
&quot;Gülüstani-İrəm&quot;in müqəddiməsində [[Azərbaycan]]ın və [[Dağıstan]]ın qısa coğrafi təsviri, qədim yunan, erməni, ərəb və rus mənbələrinə istinad edilərək bu ölkələrin [[xalq]]larının mənşəyi, dili və dinləri haqqında maraqlı məlumat verilir. [[Azərbaycan]] və [[Dağıstan]] xalqlarını tarixini Abbasqulu ağa Bakıxanov bu xalqların öz daxili həyatlarına və tarixin ümumi inkişafına görə deyil, mühüm tarixi hadisələrə görə 5 dövrə ayırmış və buna əsasən də əsərini 5 fəslə bölmüşdür:
# [[İslam]] dövlətinin zühurundan [[ərəb]] qoşunlarının gəlməsinə qədər [[Şirvan (tarixi ərazi)|Şirvan]] və [[Dağıstan]] ölkələrində baş verən qədim hadisələr.
# Ərəb qoşunlarının [[Azərbaycan]]a gəlməsindən başlayaraq [[Monqollar|monqol]]ların istilasına qədər.
# Monqol istilasından [[Səfəvilər|Səfəvi]]lərin zühuruna qədər. Şirvanşahlar sülaləsi və onların səltənətinə aid hadisələr.
# Səfəvilər dövlətinin zühurundan Nadir şahın vəfatına qədər.
# Nadir şahın vəfatından &quot;Gülüstan&quot; adlı yerdə Rusiya və İran dövlətləri arasında bağlanan sülh müahidəsinə qədər.
Əsərin birinci fəslində &quot;Tarixi-Təbəri&quot;, &quot;Tarixi-güzidə&quot;, &quot;Nizamüt-təvarix&quot;, &quot;Kitabi-məsalikül-məmalik&quot;, &quot;Xəritətül-əcaib&quot; kimi qədim Şərq mənbələrinə istinadən Nuhun tufanı, onun övladları, Yasəf, Ham və Sam nəsilləri, Yəcuc və Məcuc, skiflər, massagetlər, xəzərlər, Sasani hökmdarlarının [[Azərbaycan]]dakı hakimiyyəti və s. haqqında yarımelmi, yarıməfsanəvi məlumat verilir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/bu_gun_gorkemli_edib_abbasqulu_aga_bakixanovun_dogum_gunudur-3621535 |title=Bu gün görkəmli ədib Abbasqulu ağa Bakıxanovun doğum günüdür |author=[[AzərTAc]] |date=21.06.2025 |work= |publisher=[https://azertag.az AzərTAc] |accessdate=2025-06-22 |language=az |url-status=live |archive-date=2025-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710132220/https://azertag.az/xeber/bu_gun_gorkemli_edib_abbasqulu_aga_bakixanovun_dogum_gunudur-3621535 }}&lt;/ref&gt; Bu fəsil müqəddiməyə və əsərin sonrakı fəsillərinə nisbətən zəif işləmişdir.
Əsərin ikinci fəsli [[Azərbaycan]] və [[Dağıstan]] ölkələrinin ərəb işğalçıları tərəfindən istila olunması, ümumiyyətlə, ərəblərin bu ölkələrdəki hakimiyyəti dövrünün tarixinə həsr olunmuşdur. Həmin fəsildə ərəb xəlifələrinin buraya göndərdiyi hakimlər, ərəblərin xəzərlərlə vuruşmaları, xarici işğalçıların istilasına qarşı [[Babək]]in mübarizəsi, onun Bağdadda əziyyətlə öldürülməsi və s. haqqında məlumat vardır, lakin məşhur [[Babək]] üsyanı haqqında verilən məlumat həm müxtəsər, həm də çox ruhsuz və sönükdür. Bu məlumat uzun illər ərəb işğalçılarına qarşı qarşı amasızcasına vuruşan və ərəb xəlifəsinin əmri ilə zülm və işgəncələrlə öldürülən bu cəsur xalq qəhrəmanının fəaliyyəti tarixini qətiyyən işıqlandıra bilmir. Bunun səbəbi müəllifin tarixi hadisələrə xalq azadlıq hərəkatı nöqteyi-nəzərindən yanaşa bilməməsidir.
Abbasqulu ağa Bakıxanov &quot;Gülüstani-İrəm&quot;də məşhur [[Azərbaycan]] coğrafiyaşünası [[Hacı Zeynalabdin Şirvani|Zeynalabdin Şirvani]]nin &quot;Riyazüs-səyahə&quot; əsərinə əsaslanaraq, [[Azərbaycan]] sözünü [[Babək]]in adı ilə əlaqələndirir. Üçüncü fəsil hülakülərin və teymurilərin hakimiyyəti dövrünü işıqlandırır və Şirvanşahların səltənət və nəsibinə dair tarixi məlumat verir. Bu fəsildə [[Ağqoyunlular]] və [[Qaraqoyunlular]]ın mənşəyi və məşhur alim Xacə Nəsirəddin Tusi haqqında da məlumat vardır. Əsərin ən böyük bir hissəsini təşkil edən dördüncü fəsil Səfəvi padşahlarının və onların süqutundan sonra [[İran]] taxtına oturan Nadir şah Əfşarın hakimiyyəti tarixinə həsr olunur.
&quot;Fütuhati-Əmini&quot;, &quot;Tarixi-aləm-arayi-Abbasi&quot;, qolikovun &quot;Böyük Pyotrun fəaliyyəti&quot;, Ustryalovun &quot;I Pyotrun səltənət tarixi&quot; və s. rus, fars və osmanlı mənbələrindən istifadə edilərək, fəsildə [[I Şah İsmayıl]], [[I Şah Abbas]] və Nadir şahın hərbi səfərləri, Rusiya və Türkiyə qoşunlarının [[Dağıstan]] və [[Azərbaycan]] ölkələrinə hücumları, [[Sultan Səlim]] Yavuzun qoşunları ilə [[I Şah İsmayıl]]ın qoşunları arasında [[Təbriz]]in yaxınlığında gedən məşhur &quot;Çaldıran&quot; döyüşü, bəhs olunan dövrdə yerli əmir və hakimlərin fəaliyyəti haqqında zəngin məlumat toplanılmışdır.

&quot;Gülüstani-İrəm&quot;in beşinci və son fəsli Nadir şahın ölümündən (1747) ta 1813-cü ildə [[Rusiya]] və [[İran]] dövlətləri arasında bağlanan &quot;Gülüstan&quot; sülh müqaviləsinə qədər 60 ildən artıq bir dövrü əhatə edir. Beşinci fəsil &quot;Gülüstani-İrəm&quot;in ən orijinal hissəsidir. Xanlıqlar dövrünün işıqlandırılması nöqtəyi-nəzərindən beşinci fəslin böyük elmi əhəmiyyəti vardır. &quot;Gülüstani-İrəm&quot; &quot;Nəticə&quot; adı ilə gedən sonluqla bitir, lakin bu &quot;Nəticə&quot; əsərdə verilən məlumatın yekunu və ya xülasəsindən ibarət deyildir. Bu əsərdə sadəcə bir əlavədir. əlavədə Azərbaycanın məşhur alimi, yazıçı və şairləri haqqında qısa məlumat verilir.
Azərbaycan və rus dillərində nəşr edilmiş bu əsər sonrakı dövrdə yaşayan tarixçilərimizin stolüstü kitablarından olub, əsasən islamın meydana gəlməsindən tutmuş 1813-cü ildə [[Rusiya]] ilə [[İran]] arasında bağlanan sülh müahidənaməsinə qədərki dövrdə xalqımızın tarixini tədqiq və təhlil etmək işində mühüm mənbələrdən biridir. O bu əsəri Lado Zablotski ilə birlikdə rus dilinə tərcümə etmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan tarixi, S. Əliyarlının redaktəsi ilə. Bakı, 2009. 861 səh.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Azərbaycan tarixi, 7 cilddə – IV cild. Bakı,2007. səh 504.
 | url          = http://www.history.az/browse.php?sec_id=20&amp;l=&amp;pn=7
 | access-date  = 2013-04-17
 | archive-date = 2021-09-18
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210918142433/https://www.history.az/browse.php?sec_id=20&amp;l=&amp;pn=7
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;F. Qasımzadə – XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. Bakı, 1974. 486 səh.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Görkəmli azərbaycanlılar
 | url          = http://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl6.pdf
 | access-date  = 2013-04-17
 | archive-date = 2019-03-20
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190320210313/http://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl6.pdf
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Abbasqulu ağa Bakıxanov kitabşünas kimi ==
A. Bakıxanov dövrünün ən yaxşı [[Bibliofil|bibliofil]]lərindən idi. Onun zəngin [[Kitabxana|kitabxana]]sı olmuşdur. [[XIX əsr]]in 40-cı illərində bir neçə gün A. Bakıxanovun qonağı olmuş prof. İ. Berezin onun çap [[Kitab|kitab]]larından və [[Əlyazma|əlyazma]]larından ibarət kitabxanası ilə tanış olmuş və özünün &quot;[[Dağıstan]]a və Zaqafqaziyaya səyahət&quot; əsərində həmin kitabların siyahısını vermişdir. 270 nüsxədən ibarət qiymətli əlyazmalarını əhatə edən bu kitabxanada [[Ənvəri]], [[Cami]], Savəci, [[Dövlətşah Səmərqəndi]] və başqa Şərq klassikləri ilə birlikdə [[Nizami Gəncəvi|Nizami]], [[Saib Təbrizi]], [[İsgəndər bəy Münşi]] kimi azərbaycanlı müəlliflərin də əsərləri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Mirəhmədov Ə 2013&quot;&gt;Mirəhmədov Ə. Azərbaycan jurnalistləri və naşirləri. Bakı: &quot;Ərgünəş&quot;, 2013. 272 s. səh. 35&lt;/ref&gt;
iran-Rusiya müharibələri zamanı A. Bakıxanov [[İran]]da diplomatik xidmətdə olmuş, 1828-ci ildə [[Ərdəbil]]də məşhur [[Şeyx Səfi]] kitabxanasında tədqiqat aparmışdı. Bu kitabxana sonralar məşhur &quot;Ağıldan bəla&quot; [[Komediya|komediya]]sının [[Müəllif|müəllif]]i [[Aleksandr Qriboyedov|A. S. Qriboyedovun]] &quot;[[Təşəbbüskarlıq|təşəbbüs]]ü&quot; ilə [[Tiflis]]ə köçürülmüş, burada Bakıxanov onunla birlikdə həmin əlyazmalar üzərində böyük iş aparmış və onların [[Kataloq|kataloq]]unu tərtib etmişdi. Tədqiqatçılar A. Bakıxanovun Axalsix kitabxanasının əlyazmaları üzərində işlədiyini yazırlar (bax: Axalsıx kitabxanası əlyazmalarının siyahısı, Saltıkov-Şedrin adına Dövlət kitabxanası, Əlyazmaları şöbəsi, siyahı I, qovqul 4, vər. 3–4&lt;ref&gt;Əhmədov Ə. A. Bakıxanovun dünyagörüşü, doktorluq dissertasiyası, s.1661&lt;/ref&gt;). Ədibin bu qiymətli elmi işi o zaman &quot;Tiflisskiye vedomosti&quot;də işıqlandırılmışdı.&lt;ref name=&quot;Mirəhmədov Ə 2013&quot; /&gt;

== Nəşrləri ==

=== Azərbaycan dilində ===
* Gülüstani-İrəm (tərc. ed. Musa Əsgərli; red. [[Əjdər Ələsgərzadə|Əjdərəli Ələsgərzadə]]). Bakı: Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası, 1951.
* Hind əfsanəsi (tərc. ed. [[Məmmədağa Sultanov]]; red. Y. Məmmədov). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957.
* Bədii əsərlər (tərt. ed., fars dilindən tərcümə, müqəddimə, lüğət və şərhlərin müəll. Məmmədağa Sultanov ; red. [[Qafar Kəndli]]). Bakı: Azərnəşr, 1964.
* Hind əfsanəsi (tərc. ed. M. Sultanov; red. Y. Məmmədov). Bakı: Gənclik, 1972.
* Nəsihətlər (tərcümə ed. M. Sultanov; red. [[Arif Ramazanov|A. Ramazanov]]). Bakı: Yazıçı, 1982.
* Seçilmiş əsərləri (tərt. ed., fars dilindən tərc., müqəddimə, qeyd və şərhlərin müəl. M. Sultanov; red. [[Ənvər Əhmədov (tarixçi)|Ə. Əhmədov]], [[Rəhim Sultanov|R. Sultanov]]). Bakı: Yazıçı, 1984.
* Qurd və İlbiz (tərt. və tərc. ed. M. Sultanov). Bakı: Gənclik, 1985.
* Əsraru-l-mələkut (&quot;Kainatın sirləri&quot;; ərəb dilindən tərc. S. Atakişiyeva; tərc. red. [[Nailə Vəlixanlı|N. Vəlixanova]], T. Həsənov). Bakı: Elm, 1985.
* Hind əfsanəsi (tərcüməçi, ön söz və tərtibçi. M. Sultanov). Bakı: Gənclik, 1991.
* Gülüstani-İrəm (tərc. edən. M. Əsgərli; red. Ə. Ələsgərzadə; burax. məs. H. Ə. D. İbrahimov). Bakı: Minarə, 2000.
* Gülüstani-İrəm (tərc. edən. M. Əsgərli; red. Ə. Ələsgərzadə; ön sözün müəl. R. Ağayev). Bakı: Möminin, 2001.
* Seçilmiş əsərləri (tərt. ed., fars dilindən tərcümə, müqəddimə, qeyd və şərhlərin müəl. M. Sultanov; red.: Ə. Əhmədov, R. Sultanov). Bakı: Avrasiya Press, 2005
* Gülüstani-İrəm (tərc. edən. M. Əsgərli; red. Ə. Ələsgərzadə; buraxıl. məs. V. Bəhmənli; red. Ə. Əsədzadə). Bakı: Xatun Plyus, TəkrarNəşr, 2010.
* Təhzibi-əxlaq və nəsihətlər. Bakı: [s. n.], [?].
* Gülüstani-İrəm. Bakı: Kitab Klubu, 2016; 2019 (ikinci nəşri).
* Gülüstani-İrəm (tərc. M. Əsgərli). Bakı: Qanun, 2020.
* Gülüstani-İrəm. Bakı: Mücrü, 2023.
* Mirat ül-cəmal ({{Dil-fa|میرات الجمال}}; farsca orijinaldan elmi-tənqidi mətnini hazırl., Azərb. dil. tərc. ed. və şərh. müəl. Hədiyyə Zəhra Əhmədi (ön söz), Ş. Oromi (ön söz); tərc. red. Gülnar Əqiq Cəfərzadə). Bakı: Apostrof-A, 2024.
* Təhzibi-əxlaq ({{Dil-fa|تهذیبی-اخلاق}}; farsca orijinaldan elmi-tənqidi mətnini hazırl., Azərb. dil. tərc. ed. və şərh. müəl. Hədiyyə Zəhra Əhmədi (ön söz), Ş. Oromi (ön söz); tərc. red. Gülnar Əqiq Cəfərzadə). Bakı: Apostrof-A, 2024.

=== fars dilində ===

* Qanuni-Qüdsi ({{Dil-fa|قانون قدسی}}). Tiflis: [s.n.], 1831.
* Gülüstani-İrəm ({{Dil-fa|گلستان ارم}}; mətni çapa hazırlayanlar: [[Əbdülkərim Əlizadə]], Məmmədağa Sultanov, Məhəmməd Azərli, Əjdərəli Əsgərzadə, Fazil Babayev; red. və müqəddimənin müəll.: Əbdülkərim Əlizadə; göstəricilərin müəll.: Məhəmməd Azərli). Bakı: Elm, 1970.
* Gülüstani-İrəm ({{Dil-fa|گلستان ارم}}). Tehran: Xarici İşlər Nazirliyinin Sənədlər və Araşdırma Xidmətləri Mərkəzi, 2012.
* Gülüstani-İrəm: Şirvan və Dağıstanın əvvəldən İran-Rusiya müharibələrinə qədər tarixi ({{Dil-fa|گلستان ارم: تاریخ شیروان و داغستان از آغاز تا جنگ‌های ایران و روس}}). Tehran: Enteşaratı-Ğeğenos, 2013; 2020 (ikinci nəşri).

=== rus dilində ===

* Краткая грамматика персидского языка сочинённая и переведённая с персидского майором Аббас-Кули Агою Бакихановым. Тифлис: Типография Я. и Д. Арзановых, 1841.
* Гюлистан-Ирам. Баку: Общества обследования и изучения Азербайджана, 1926.
* Сочинения, записки, письма (сост. и подг. текстов, примечания и указатели Э. М. Ахмедова). Баку: Элм, 1983.
* Гюлистан-и Ирам (редакция, комментарии, примечания и указатели [[Ziya Bünyadov|З. М. Буниятова]]). Баку: Элм, 1991.

=== ingilis dilində ===

* The Heavenly Rose-Garden: A History of Shirvan &amp; Daghestan. Translated by Willem Floor &amp; Hasan Javadi. Mage Publishers, Washington, DC, 2009.

== Mükafatları ==
[[Fayl:Anna2nd.jpg|150px|thumbnail|II dərəcəli [[Müqəddəs Anna ordeni]]]]
* [[Müqəddəs Anna ordeni|III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni]] 1828 ci il
* [[&quot;Müqəddəs Vladimir&quot; ordeni|IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni]] 1828 ci il
* İmperator taclı [[Müqəddəs Anna ordeni|II Müqəddəs Anna ordeni]] 1829 cu il
* [[Müqəddəs Stanislav ordeni|III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni]]
* Almaz və briliantla bəzədilmiş I dərəcəli [[&quot;Günəş və Şir&quot; ordeni]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Orden
 | url          = http://www.oboznik.ru/?p=8257
 | access-date  = 2014-12-14
 | archive-date = 2021-01-24
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210124215431/http://www.oboznik.ru/?p=8257
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;  

== Ailəsi ==
Abbasqulu ağa Bakıxanov general-leytenant [[Cəfərqulu ağa Bakıxanov]]un və general [[Abdulla ağa Bakıxanov]]un qardaşı, general-mayor [[Həsən ağa Bakıxanov]]un və polkovnik [[Əhməd ağa Bakıxanov|Əhməd ağa Bakıxanovun]] əmisidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İttifaq Mirzəbəyli. Tofiq Bakıxanov-80. Xalq qəzeti.- 2010.- 30 iyun.- S. 7. |url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/iyun/125885.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113165841/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/iyun/125885.htm |archive-date=2018-11-13 |access-date=2013-05-09}}&lt;/ref&gt;

Abbasqulu ağa Bakıxanov 1826-cı ildə [[Səkinə Bakıxanova|Səkinə xanım]] ilə ailə qurmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=САЛАЕВ |first=Г. |date=2018-04-27 |title=&quot;Гудси&quot; - Аббас-Гулу ага Бакиханов |url=https://azerhistory.com/?p=10539 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240630125711/https://azerhistory.com/?p=10539 |archive-date=2024-06-30 |access-date=2025-07-14 |website=azerhistory.com |language=ru}}&lt;/ref&gt; Bu evlilikdən onların iki qızı dünyaya gəlmişdir: Ziba-Nisə bəyim (1831–1894) və Tuğra xanım (1839–1890).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |url=https://runivers.ru/upload/iblock/9f6/Akty%20sobrannye%20kavkazskoj%20arxeograficheskoj%20komissiej.%20Tom%206.%20Chastv%202%20i1875bmruvi954sc.pdf |title=Акты, собранные Кавказской археографической комиссией |publisher=Тип. Главного Управления Наместника Кавказского |year=1875 |volume=VI |location=Tiflis |pages=908 |language=ru |access-date=2025-12-08 |archive-date=2025-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251216112104/http://www.runivers.ru/upload/iblock/9f6/Akty%20sobrannye%20kavkazskoj%20arxeograficheskoj%20komissiej.%20Tom%206.%20Chastv%202%20i1875bmruvi954sc.pdf |url-status= }}&lt;/ref&gt; [[Firidun bəy Köçərli|Firudin bəy Köçərlinin]] qeydlərinə əsasən, Tuğra xanım şairə olmuş və Azərbaycan dilində lirik şeirlər yazmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Qəniyev |first=Zəhra |url=http://doi.science.gov.az/pages/journals/jyr/pdf/jyr2024_2_41.pdf |title=XIX əsr Azərbaycan qadınlarının təhsil və maarifin inkişafında rolu |publisher=Gənc tədqiqatçı jurnalı |year=2024 |location=[[Bakı]] |pages=43 |language=az |issn=2409-4838 |access-date=2025-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250705225308/http://doi.science.gov.az/pages/journals/jyr/pdf/jyr2024_2_41.pdf |archive-date=2025-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bakıxanovun qızlarının hər ikisi [[Cəfərqulu ağa Bakıxanov|Cəfərqulu ağa Bakıxanovun]] oğulları ilə evlənmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Belə ki, Ziba-Nisə bəyim 1855-ci ildə [[Həsən ağa Bakıxanov|Həsən ağa Bakıxanovla]] ailə həyatı qurmuşdur. Tuğra xanım isə 1875-ci ildə [[Əhməd ağa Bakıxanov|Əhməd ağa Bakıxanovla]] evlənmişdir. Tuğra xanım və [[Əhməd ağa Bakıxanov|Əhməd ağa Bakıxanovun]] nigahından Hacı Abbasqulu ağa (1860–192?) adlı övladları dünyaya gəlmişdir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Fazil|2016|p=277-284}}&lt;/ref&gt;

== Xatirəsi ==
Doğulduğu kənd olan [[Əmircan|Əmircan qəsəbəsində]] onun büstü qoyulmuşdur. Bakıxanovun doğulduğu evin divarında xatirə lövhəsi yerləşdirilmişdir. Onun abidəsi həm adını daşıyan qəsəbədə, həm də gənclik illərinin keçdiyi [[Quba|Quba şəhərində]] ucaldılmışdır. Qubada, [[Amsar (Quba)|Amsar]] kəndində – vaxtilə [[Bakıxanovlar|Bakıxanovların]] yaşadıqları evdə [[Abbasqulu ağa Bakıxanovun ev-muzeyi|Bakıxanovun ev-muzeyi]] yaradılıb.

Abbasqulu ağa Bakıxanovun adı verilmişdir:

* [[AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutu|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix və Etnologiya İnstitutu]],
* Bakı şəhəri, [[Sabunçu rayonu]] – [[Bakıxanov (qəsəbə)|Bakıxanov qəsəbəsi]] və eyniadlı dəmiryol stansiyası,
* [[Quba Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi|Quba rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi]],
* Bakı şəhəri, [[Nəsimi rayonu|Nəsimi rayonunda]], Quba və [[Gəncə|Gəncə şəhərlərində]] bir küçə,
* Bakıxanov qəsəbəsində Abbasqulu ağa Bakıxanovun heykəlinin yerləşdiyi &quot;Bakıxanov parkı&quot;.

Bakıxanovun obrazı və irsi Azərbaycan kinematoqrafiyasında da əksini tapmışdır; o, “[[Səbuhi (film)|Səbuhi]]” (1941), “Sonuncu orden” (2002), “Əhməd Bakıxanov” (2003), “[[Qüdsi (film)|Qüdsi]]” (2007), “Daşdan tikilmiş şəhər” (2008) və “Adilə” (2008) və filmlərində müxtəlif rakurslardan təqdim olunmuşdur. 2012-ci ildə isə [[Mirzə Fətəli Axundov|Mirzə Fətəli Axundzadənin]] həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş “[[Sübhün səfiri]]” adlı Azərbaycan filmi çəkilmişdir. Filmdə Bakıxanov obrazını Azərbaycanın Xalq artisti [[Fəxrəddin Manafov]] canlandırmışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı|2}}

== Mənbə ==
* {{kitab3|müəllif=Köçərli F. Ə.|başlıq= Azərbaycan ədəbiyyatı|link=https://www.avetruthbooks.com/kocerli-f-e-azerbaycan-edebiyyati-iki-cildde-i-cild-1978|cavabdeh=|yer=Bakı|nəşriyyat=&quot;Elm&quot; nəşriyyatı|il=1978|cild=İki cilddə. I cild|səhifə=|səhifələr=289-306|isbn=|doi=|ref=Köçərli|hissə=}}
* {{cite book |last=Fazil |first=Şahin |title=Quba tarixi |location=Bakı |publisher=&quot;TEAS Press Nəşriyyat evi&quot; |year=2016 |page=700 |language=az |ref=harv |author-link=Şahin Fazil |editor-last2=Mustafazadə |editor-first2=Tofiq |editor-link2=Tofiq Mustafazadə |editor=Mahmudov |editor-first=Yaqub |editor-link=Yaqub Mahmudov}}

== Həmçinin bax ==
* [[Gülüstani-İrəm]]
* [[Əsrarül-məlaküt]]
* [[Kitabi-Əsgəriyyə]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext5.htm A. A. Bakıxanov – Gülüstani-İrəm(5-ci hissə), Rus dilində]
* [http://elibrary.bsu.az/kitablar/913.pdf A. A. Bakıxanov — Gülüstani-İrəm(5-ci hissə), azərbaycan trkcəsində. Bakı: Minarə, 2000.] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20130626045624/http://elibrary.bsu.az/kitablar/913.pdf
 | date = 2013-06-26
}}
* Bakıxanov A. A. [https://www.avetruthbooks.com/bakixanov-a-q-secilmis-eserleri-2005 Seçilmiş əsərləri]. Tərtib edəni, fars dilindən tərcümələr, müqəddimə, qeyd və şərhlərin müəllifi: M. Sultanov. Bakı: &quot;Avrasiya Press&quot; nəşriyyatı, 2005, 488 s. ISBN 9952421034

* [http://mesiha.blogspot.com/2008/10/abbasqulu-aganin-nsihtlri_01.html Abbasqulu ağanın &quot;Nəsihətlər&quot;i]
{{vikisitat}}

{{Vikidata/nəsil}}{{Abbasqulu ağa Bakıxanov}}{{Azərbaycan dili}}{{Xarici istinadlar}}
[[Kateqoriya:Abbasqulu ağa Bakıxanov| ]]
[[Kateqoriya:Bakıxanovlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan polkovnikləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı polkovniklər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tarixçilər]]
[[Kateqoriya:Bakı yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı yazıçılar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tərcüməçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şairlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində yazan şairlər]]
[[Kateqoriya:Vəba xəstəliyindən ölənlər]]
[[Kateqoriya:Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1828–1829) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:XIX əsr Azərbaycan şairləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya-İran müharibəsi (1826-1828) iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyası yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyasının tarixçiləri]]
[[Kateqoriya:Qafqaz müharibəsinin iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Fars dilində yazan şairlər]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr Azərbaycan şəxsləri]]</text>
      <sha1>18mmiphnddw351tfjk28tx17vbgpcvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aida İmanquliyeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49095</id>
    <revision>
      <id>8966293</id>
      <parentid>8773819</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10110" sha1="98rwph4qd22shahfgtrz696n59j1qng" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Aida İmanquliyeva
 |orijinal adı         = Aida Nəsir qızı İmanquliyeva
 |milliyyəti           = [[azərbaycanlı]]
}}

'''Aida Nəsir qızı İmanquliyeva''' ({{DVTY}}) — [[Şərqşünaslıq|şərqşünas]],&lt;ref&gt;[https://anl.az%20Aida%20Imanquliyeva Milli Elmlər Akademiyası Kitabxanası, BDU Şərqşünaslıq fakültəsi kitabxanası, Şərqşünaslıq İnstitutu Kitabxanası]&lt;/ref&gt; [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]], [[tənqidçi]], tərcüməçi, 1981-ci ildən [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1987).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Milli Kitabxanada “Şərqşünas alim Aida İmanquliyeva” adlı kitab sərgisi keçirilir |url=https://azertag.az/xeber/milli_kitabxanada_serqsunas_alim_aida_imanquliyeva_adli_kitab_sergisi_kechirilir-3222582 |access-date=2025-02-12 |website=azertag.az |language=az |archive-date=2024-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110154831/https://azertag.az/xeber/milli_kitabxanada_serqsunas_alim_aida_imanquliyeva_adli_kitab_sergisi_kechirilir-3222582 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Aida İmanquliyeva 1939-cu il oktyabrın 10-da [[Bakı]] şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Jurnalist, pedaqoq, əməkdar elm xadimi, Azərbaycan mətbuatının bünövrəsini qoyanlardan biri olmuş və &quot;Bakı&quot; və &quot;Baku&quot; qazetinin baş redaktoru [[Nəsir İmanquliyev|Nəsir İmanquliyevin]] qızıdır. 19 sentyabr 1992-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aida İmanquliyeva |url=https://portal.azertag.az/az/node/21311 |access-date=2025-02-12 |website=portal.azertag.az |language=az |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203141509/https://portal.azertag.az/az/node/21311 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ailəsi ==
* [[Arif Paşayev]] ilə ailə həyatı qurmuşdur. [[Mehriban Əliyeva]] və Nərgiz Paşayevanının anasıdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Görkəmli şərqşünas alim Aida İmanquliyeva |url=https://eres.preslib.az/site/historical/page/az/fwjcrzy |website=preslib.az |access-date=2025-02-12 |archive-date=2024-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108111057/https://eres.preslib.az/site/historical/page/az/fwjcrzy |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təhsili ==
Aida İmanquliyeva Bakıda 132 saylı orta məktəbi qızıl medalla bitirmişdir. 1957–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin [[ərəb dili]] şöbəsində təhsil aldıqdan sonra 1966-cı ildə [[Moskva|Moskvada]] [[SSRİ Elmlər Akademiyası|SSRİ Elmlər Akademiyasının]] Şərqşünaslıq İnstitutunda 1967-ci ildə &quot;Qələmlər birliyi&quot; və onun Mixail Nüaymənin yaradıcılığında rolu&quot; mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi adı almışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-19 |title=Şərqşünas-alim Aida İmanquliyevanın anım günüdür |url=https://report.az/daxili-siyaset/serqsunas-alim-aida-imanquliyevanin-anim-gunudur/ |access-date=2025-02-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2025-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212235432/https://report.az/daxili-siyaset/serqsunas-alim-aida-imanquliyevanin-anim-gunudur/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Elmi fəaliyyət ==
[[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında]] Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda &quot;Ərəb ədəbiyyatı&quot; qrupunda kiçik elmi işçi, sonra baş elmi işçi kimi çalışmışdır. 1966-cı və 1976-cı illərində ərəb filologiyası şöbəsinin müdiri olaraq fəaliyyət göstərmişdir. 1976-cı və 1988-ci illərdə, elmi işlər üzrə direktor müavini, 1988-ci və 1991-ci illərdə həmin institutda direktor vəzifəsində çalışmışdır. 1976–1988-ci illərdə, institutun ərəb filologiyası şöbəsinə rəhbərlik etdiyi müddətdə, 10 nəfər ərəbşünas namizədlik dissertasiyalarını müdafiə edərək, filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə yiyələnib. Beləliklə, Azərbaycanda ərəb ədəbiyyatı üzrə ilk elmlər doktoru, ilk professor qadın Aida İmanquliyeva elmi işlərlə yanaşı, pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ərəb ədəbiyyatından dərs deyirdi. Elə, məhz buna görə də, [[SSRİ Nazirlər Soveti]] yanında fəaliyyət göstərən Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə, ona &quot;Xarici Asiya və Afrika xalqları ədəbiyyatı&quot; ixtisası üzrə, 1991-ci ilin mart ayında professor elmi rütbəsi verilmişdir. A. İmanquliyeva 1987-ci ildə Ümumittifaq Şərqşünaslar Cəmiyyəti Rəyasət Heyətinin üzvü və 1983-cü ildən etibarən, sözügedən cəmiyyətin Azərbaycan bölməsi sədrinin müavini olmuşdur. Moskva, Bakı, [[Düşənbə]], [[Hamburq]], [[Kiyev]], [[Sankt-Peterburq]], [[Poltava]], [[Tbilisi]] və digər şəhərlərdə keçirilən Şərq problemlərinə həsr olunmuş beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

2005-ci ildə [[Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti|Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin]] xatirə medalı ilə təltif edilmişdir.{{sfn|Alışova|2019|p=5}}

== Əsərləri ==
Kitabları:

* &quot;Mixail Nüaymə və Qələmlər birliyi&quot;
* &quot;Cübran Xəlil Cübran&quot;
* &quot;Yeni ərəb ədəbiyyatının korifeyləri&quot;

Məqalələri:

* &quot;Корифеи новоарабской литературы (к проблеме взаимосвязи литератур Востока и Запада начала ХХ века)&quot; (1991)
* &quot;Истоки арабско-русских культурных и литературных связей&quot; (''Вопросы восточной филологии'', 1986)
* &quot;Русская литературно-критическая мысль и творчество М. Нуайме&quot; (''Вопросы восточной филологии'', 1986)
* &quot;Природа в творчестве Амина ар-Рейхани&quot; (''Вопросы восточной филологии'', 1987)
* &quot;Романтизм ар-Рейхани в повести &quot;Вне стен гарема&quot; и в малых прозаических жанрах&quot; (''Проблемы зарубежного Востока: история и современность'', 1988)
* &quot;Qələmlər cəmiyyəti üzvlərinin yaradıcılığındakı yeni təmayüllər haqqında&quot; (''A. İmanquliyeva, Məqalələr və tərcümələr'', 2010)
* &quot;İspaniyada ərəb ədəbiyyatının yaranması və inkişaf tarixinə dair&quot;

Bu kitab və məqalələr Azərbaycan ərəbşünaslıq elminin inkişafında əhəmiyyətli rol oynamış, Şərq və Qərb mədəni ənənələrinin sintezi, yaradıcı üslubun inkişafı və yeni bədii cərəyanların təşəkkülü ilə bağlı elmi araşdırmalar təqdim etmişdir.{{sfn|Kunina|2019|p=4}}

== Tərcümələri ==
(ərəbcədən)
* İnsan və quş (hekayələr)
* Ağ günlərin sorağında (İraq ədəbiyyatından nümunələr)

== Həmçinin bax ==
[[Aida İmanquliyeva (film, 2018)]]

Aida İmanquliyeva ve Şərq-Qərb əlaqələrinin multikultural tədqiqi (məqalələr toplusu). Tərtibçi: Ə. Fərhadov. Bakı, ADU, 2019.&lt;ref&gt;http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=670537&amp;pno=1&amp;lang=ru

&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{cite book |last= |first= |url= |title=Azərbaycan şərqşünaslıq elminin əbədiyaşar siması: Aida İmanquliyeva – 80: metodik tövsiyələr |date=2019 |publisher= |isbn= |editor-last=Alışova |editor-first=N. |location=Bakı |page= |author-link= |editor2-last=Tahirov |editor2-first=K. |editor3-last=Əhmədova |editor3-first=L. |editor2-role= |editor3-role=}}
* {{cite book |last= |first= |url= |title=Aida İmanquliyeva və Şərq-Qərb əlaqələrinin multikultural tədqiqi [Mətn]: [məqalələr toplusu] |date=2019 |publisher=ADU |isbn= |editor-last=Fərhadov |editor-first=Ə. |location=Bakı |page= |pages= |language=az |author-link= |editor2-last=Kunina |editor2-first=İ. |editor3-last=Mustafayeva |editor3-first=N. |editor2-role= |editor3-role= |others=Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Dillər Universiteti, Multikulturalizm Elmi-Tədqiqat Laboratoriyası |illustrations= |size=}}&lt;ref&gt;http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=670537&amp;pno=3

&lt;/ref&gt;
* Şərq və Qərb: ortaq mənəvi dəyərlər, elmi-mədəni əlaqələr: Professor Aida İmanquliyevanın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq İbnül-Ərəbi Simpoziumunun materialları; 9–11 oktyabr, 2009, Bakı / tərc. Ə. Fərhadov [və b.]. – Bakı: 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000137913 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-14 |archive-date=2025-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804002332/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000137913 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.azerbaycanli.org/az/page388.html Görkəmli alim, bacarıqlı təşkilatçı, zərif qadın] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170702165332/http://www.azerbaycanli.org/az/page388.html |date=2017-07-02 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=ZdA75l4izwk Səda — Aida İmanquliyevanın anım günüdür (19.09.2016)]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan şərqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şərqşünaslar]]
[[Kateqoriya:SSRİ ərəbşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tərcüməçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan qadınları]]
[[Kateqoriya:XX əsr tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Bakıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Bakıda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Ensiklopedik əhəmiyyəti təsdiqlənmiş alim məqalələri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ərəbşünasları]]
[[Kateqoriya:Bakı yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan professorları]]</text>
      <sha1>98rwph4qd22shahfgtrz696n59j1qng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internet Relay Chat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50282</id>
    <revision>
      <id>8965681</id>
      <parentid>8695176</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9719" sha1="mutjkl8kle8c4gu0jz9hz3slp14yoqt" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{mənbəsiz}}
{{Protokol
  |Abbr = IRC
  |Adı = Internet Relay Chat
  |Mərhələ = Tətbiqi
  |Ailə = [[TCP/IP]]
  |Yaradılıb = 1988
  |Port = 194/[[TCP]], 6667/[[TCP]]
  |Məqsəd = Çat-serverlərə giriş
  |Spesifikasiya = RFC 1459, RFC 2810, RFC 2811, RFC 2812, RFC 2813
  |Kliyentlər = [[mIRC]], [[irssi]], [[KVIrc]], [[X-Chat]], [[WeeChat]], [[Miranda IM]], [[x3irc]]
  |Serverlər = [http://www.unrealircd.com UnrealIRCd], ircnet-ircd, hybrid-ircd, [http://freenode.net/hyperion.shtml Hyperion]
  |Yaradıcı = Yarko Oykarinen
}}
{{IPstack}}
'''Internet Relay Chat''' və ya '''IRC''' ({{dil-az|Retranslasiyalı İnternet Çat}}) – real rejimdə digər insanlar ilə şəbəkə vasitəsilə danışa bilinən retranslasiyalı sistem xidməti. Sistem 1988-ci ildə fin tələbə Yarko Oykarinen&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Jarkko Oikarinen |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jarkko_Oikarinen |url-status=live |website=Jarkko Oikarinen |access-date=2024-02-11 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326023754/https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jarkko_Oikarinen }}&lt;/ref&gt; tərəfindən (''Jarkko Oikarinen'') tərəfindən yaradılıb. Sistem qısa olaraq IRC adlandırılır.

Dünyada IRC ilk dəfə olaraq Fars körfəzindəki müharibə (Səhrada tufan) zamanı populyarlıq qazanmağa başladı. Məhz o dövrdə, 1991-ci ildə müharibələrin getdiyi dövrdə dünyadan gələn bütün məlumatlar, xəbərlər bir yerdə yığılaraq on-line rejimdə IRC vasitəsilə retraanlasiya edilirdi.&lt;ref&gt;[http://www.ibiblio.org/pub/academic/communications/logs/Gulf-War/ibiblio.org saytındakı loqlar]&lt;/ref&gt;

== İzahı ==
IRC serverinə qoşulduqda istifadəçi qarşısında ''kanallar'' çıxır. Əgər kanal operatorları və ya sahiblərinin icazəsi varsa ora istənilən istifadəçi daxil ola bilər (qoşula bilər). Kanal virtual otaq rolunu oynayır. Əgər hər-hansı limit yoxdursa bura Planetin istənilən yerindən adam qoşula bilər. Kanala yazılan bütün məktubları, otaqda olan bütün istifadəçilər görür. Hər kanal öz adına və bir qayda olaraq müəyyən mövzulu olur. Kanala daxil olduqdan sonra istifadəçi virtual otaqda bütün yazılanları görə və özü məktub yaza bilər. Kanalda müzakirə edilən mövzu adətən onun adından məlum olur (məsələn #Wikipedia-az kanalı).

Müxtəlif serverlər bir fəzada eyni adla və kanallarda birləşə (''linkləşmək'') bilirlər. Nəhəng dünya IRC serverləri öz heyətində yüzlərlə serverlər birləşdirilər. Bəzən IRC-şəbəkələr qəza olaraq bir neçə hissəyə bölünürlər ki, buna da ''netsplit''&lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Bayramlı |editor-first=Fərid |title=Netsplit |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Netsplit |language=en |access-date=2024-02-11 |archive-date=2022-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510193726/https://en.m.wikipedia.org/wiki/Netsplit |url-status=live }}&lt;/ref&gt; deyilir.

IRC həm qrup, həm də məxfi şəkildə söhbət imkanı yaradır. Qrup çatı apartmaq üçün IRC-də kanallar mövcuddur. Bura daxil olub, məxfi danışıqlar da aparmaq olur.

IRC-şəbəkənin operatorları server və şəbəkənin bütünlüklü işini idarə edirlər. Bir qayda olaraq IRC şəbəkələrdə operatorlar üçün şəbəkə və ya kanal səviyyəsində müəyyən məhdudiyyətlər qoyulur. Adətən bu cür limitlər şəbəkə etiketinə&lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Bayramlı |editor-first=Fərid |title=Şəbəkə Etiketi haqqında |url=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99b%C9%99k%C9%99_etiketi |language=az |access-date=2024-02-11 |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216113637/https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99b%C9%99k%C9%99_etiketi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; söykənir və bəzən hətta [[IRCd]] səviyyəsində qorunur.

IRC elə bir virtual məkandır ki, burada dünyanın istənilən hissəsindən olan insanlar bir-biri ilə görüşə və söhbət edə bilərlər. İstifadəçi kimi siz, IRC-şəbəkənin serveri ilə birləşən, kiçik proqramı (mIRC&lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Bayramlı |editor-first=Fərid |title=&quot;mIRC&quot; haqqında |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/MIRC |access-date=2024-02-11 |archive-date=2023-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427171047/https://en.m.wikipedia.org/wiki/MIRC |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, xChat&lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Bayramlı |editor-first=Fərid |title=xChat haqqında |url=https://tr.m.wikipedia.org/wiki/XChat |language=tr |access-date=2024-02-11 |archive-date=2014-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913062157/http://tr.m.wikipedia.org/wiki/XChat |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Kvirc&lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Bayramlı |editor-first=Fərid |title=KVIrc haqqında |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/KVIrc |language=en |access-date=2024-02-11 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617131705/https://en.m.wikipedia.org/wiki/KVIrc |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və sayrə) işə salırsınız. Bütün serverlər bir-biri ilə zəncirvari qoşulmuşdur və istifadəçidən istifadəçiyə IRC-şəbəkə vasitəsilə məlumat ötürürlər. Siz yüzlərlə IRC-şəbəkələrin, minlərlə IRC-kanalların (otaq) birində müzakirələrdə iştirak edə və ya təklikdə ailə və dostlarınızla dünyanın hər hansı hissəsində yerləşməsinə baxmayaraq danışa bilərsiniz. IRC-də siz öz maraq, fikir, problemlərinizə uyğun dəniz qədər insanlar tapacaqsınız.

IRC 1988-ci ilidə Jarko Oikarinen&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; tərəfindən Finlandiyanın &quot;Oulu&quot; Universitetində&lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Bayramlı |editor-first=Fərid |title=Oulu Universiteti |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/University_of_Oulu#p-lang |language=en |access-date=2024-02-11 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030243/https://en.m.wikipedia.org/wiki/University_of_Oulu#p-lang |url-status=live }}&lt;/ref&gt; yaradılmışdır. Jarko idarə etdiyi tolsun.oulu.fi-də BBS-in proqram təminatını genişləndirib, onun vasitəsilə UseNET-də real vaxtda müzakirələr aparmağı istəyirdi. İlk etdiyi iş dostları – Jirki Kuoppaloy və Jukkoq Pil tərəfindən yaradılmış proqram vasitəsilə – çat yaradılması oldu. O, yaratdığını ayrıca maşında yoxladı və Jakronun dediyiniə görə &quot;IRC-nin ad günü məhz 1988-ci ilin Avqustunda oldu!&quot; İlk IRC server tolsun.oulu.fi adlanırdı. IRC serverinin istifadəçi sayı çoxaldıqda Jarko Helsinski və Tampere Universitetlərindəki dostlarından serverdən istifadə etmələrini xahiş etdi. Digər Universitetlər də tezliklə qoşulmağa başladılar. Markku Jarvinen kliyentin modernizasiyasında kömək etdi. O anda Jarko anladı ki, BBS funksiyalarının bir çoxu onun proqramına sadəcə yerləşməyəcək.
Jarko Denver və Oreqon Ştatının Universiteti ilə əlaqə saxladı. Onlara işlək IRC şəbəkəsi təqdim edildi (onlar proqramı Jarkonun dostlarından biri, Vidjay Subramaniamadan, ilk fin olmayan IRC istifadəçisindən əldə etmişdilər) və fin şəbəkəsi ilə birləşməsini xahiş etdilər. O vaxtdan IRC böyüdü və bütün Fin Milli Şəbəkəsi, Funet-i əhatə etməyə başladı. Sonradan Skandinaviya şəbəkəsinə – NordNET-ə birləşərək daha da inkişaf etməyə başkadı. Noyabr ayının 1988-ci ilində IRC, İnternet vasitəsilə yayılmağa başladı.

* 1989-cu ilin ikinci yarısında Planetdə təxminən 40-a yaxın server mövcud idi.
* IrcII 1989-cu ildə heç kimin tanımadığı Maykl Sandrof tərəfindən buraxılmışdır.
* 1990-cı ilin İyulunda IRC orta hesabla 32 serverdə, 12 kliyent birləşdirirdi.

1990-cı ildə ircd (2.6) versiyasını yeniləmək üçün yeni şəbəkə yüklənildi. ChNET adlı şəbəkə (istifadəçisiz və təxminən 25 server) bir neçə ay mövcud oldu. Sonradan proqramçılar arasında olan ziddiyətlər üzündən şəbəkə dağıldı.

== Texniki detallar ==

=== CTCP ===
'''CTCP''' — xüsusi növ məlumatdır. Misal üçün CTCP məlumat bu cürdür:
PRIVMSG target :\001command [arguments]\001
Target — bu məlumat göndərilən kanal və ya istifadəçidir. \001 — bu 0x01 bina simvoludur. Command — CTCP əmri, arguments — əmrlər arqumentidir.

Əsas əmrlər:
* PING — istifadəçi sürətini öyrənir.
* VERSION — kliyent versiyasını öyrənir.
* USERINFO — istifadəçi haqda məlumatı öyrənir.
* CLIENTINFO — kliyent haqda məlumatı öyrənir.
* SOURCE — kliyenti endirmək üçün mənbəni göstərir.
* TIME — istifadəçi kompyuterində vaxtı öyrənir.
* ACTION — hərəkəti emulasiya edir (/me əmri)

CTCP-sorğuya cavab bu formada gəlir:
NOTICE target :\001command [arguments]\001

== RFC sənədlər ==
IRC protokolunu müəyyən edən əsas sənəd RFC 1459 — Internet Relay Chat Protocol götürülür. Sonradan standart əlavə bir neçə yeni sənəd də əlavə edilib:

* RFC 2810 — Internet Relay Chat: Architecture
* RFC 2811 — Internet Relay Chat: Channel Management
* RFC 2812 — Internet Relay Chat: Client Protocol
* RFC 2813 — Internet Relay Chat: Server Protocol

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər}}
{{IRC naviqasiya}}
{{Ani mesajlaşma}}
{{Kompüter vasitəçiliyi ilə kommunikasiya}}
{{Xarici keçidlər}}
{{İnternet-qaralama}}
[[Kateqoriya:İnternet]]
[[Kateqoriya:İnternet terminləri]]
[[Kateqoriya:Virtual icmalar]]
[[Kateqoriya:Tətbiqi proqram səviyyəsi protokolları]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində ifadələr]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>mutjkl8kle8c4gu0jz9hz3slp14yoqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hərb və sülh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50961</id>
    <revision>
      <id>8965569</id>
      <parentid>8858641</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicat49</username>
        <id>31470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</comment>
      <origin>8965569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53067" sha1="krino1a6jr1i9wmz2nxmhc3zd0c2qff" xml:space="preserve">{{Seçilmiş məqalə}}
{{Kitab
| Adı                 = Hərb və sülh
| Orijinal adı        = {{Dil-ru|Война и миръ}}
| Şəkil               = Tolstoy - War and Peace - first edition, 1869.jpg
| Şəklin ölçüsü       = 300px
| Şəklin izahı        = 
| Müəllif             = [[Lev Tolstoy]]
| Janr                = [[Tarixi roman|tarixi]], [[Məhəbbət romanı|məhəbbət]], [[Müharibə romanı|müharibə]], [[Fəlsəfi roman|fəlsəfi]]
| Orijinalın dili     = [[rus dili]] və qismən [[fransız dili]]
| Orijinalın nəşr ili = 1869
| Tərcüməçi           = 
| Rəssam              = 
| Tərtibat            = 
| Seriya              = 
| Nəşriyyat           = 
| Nəşr                = Russkiy Vestnik (''Русский вестник'')
| Səhifə              = 1,225 (ilk nəşr)
| Növ                 = 
| Tiraj               = 
| Əvvəlki             = 
| Sonrakı             = 
| isbn                = 
| Elektron versiya    = 
}}
'''''Hərb və sülh''''' ({{Dil-ru|Война и миръ}}) — Rusiya yazıçısı [[Lev Tolstoy]] tərəfindən yazılmış və ilk dəfə 1869-cu ildə nəşr edilmiş roman. Roman dünya ədəbiyyatının ən mühüm nailiyyətlərindən və vacib əsərlərindən biri kimi dəyərləndirilir.&lt;ref&gt;Moser, Charles. 1992. ''Encyclopedia of Russian Literature''. [[Cambridge University Press]]. pp. 298–300.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thirlwell, Adam [http://www.guardian.co.uk/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy &quot;A masterpiece in miniature.&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130504092352/http://www.guardian.co.uk/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy |date=2013-05-04 }} London: Guardian UK, October 8, 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Briggs, Anthony. 2005. &quot;Introduction&quot; to ''War and Peace.'' Penguin Classics.&lt;/ref&gt; &quot;Hərb və sülh&quot; L. Tolstoyun digər əsəri olan &quot;[[Anna Karenina (roman)|Anna Karenina]]&quot; (1873–1877) ilə birgə onun ədəbi yaradıcılığının zirvəsi hesab olunur.

&quot;Hərb və sülh&quot; Rusiyanın Fransa tərəfindən istilası dövründə baş vermiş hadisələri və Napoleon erasının Rusiyada Çar cəmiyyətinə təsirini, bu təsirin doğurduğu nəticələri beş zadəgan ailəsinin nümunəsində təsvir edir. Romanın ilkin versiyası 1865–1867-ci illərdə &quot;Rus Xəbərçisi&quot; qəzetində silsilə şəklində &quot;On il 1805&quot;&lt;ref&gt;
{{cite book
|title=War and Peace
|url=https://archive.org/details/warpeace00tols_1
|last=Pevear
|first=Richard
|authorlink=Richard Pevear and Larissa Volokhonsky
|others=Trans. Pevear; [[Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|Volokhonsky, Larissa]]
|year=2008
|location=[[New York City]], [[New York]]
|publisher=[[Vintage Books]]
|pages=VIII–IX
|chapter=Introduction
|isbn=978-1-4000-7998-8
}}&lt;/ref&gt; adı ilə nəşr edilmişdir. Roman tam şəkildə ilk dəfə 1865-ci ildə nəşr edilmişdir.&lt;ref name=Knowles&gt;Knowles, A. V. ''Leo Tolstoy'', Routledge 1997.&lt;/ref&gt; 2009-cu ildə &quot;Newsweek&quot; tərəfindən tərtib edilmiş &quot;Top 100 Kitablar&quot; sırasında &quot;Hərb və sülh&quot; birinci olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Newsweek's Top 100 Books: The Meta-List&quot;&gt;[http://www.librarything.com/bookaward/Newsweek's+Top+100+Books%3A+The+Meta-List ''Newsweek's Top 100 Books: The Meta-List''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150106074936/http://www.librarything.com/bookaward/Newsweek%27s+Top+100+Books%3A+The+Meta-List |date=2015-01-06 }}, yoxlanılıb 27 avqust 2012&lt;/ref&gt;

Tolstoy özü, əsər haqqında bir qədər qarışıq fikir bildirərək qeyd etmişdir ki, &quot;Hərb və sülh&quot; ''&quot;roman deyil, bir qədər poema, daha çox isə tarixi xronikadır&quot;.'' Romanın bəzi bölmələri isə təsvirilikdən tamam uzaq olmaqla, fəlsəfi diskussiya xarakteri daşıyır.&lt;ref name=&quot;wordsworth_intro&quot;&gt;{{Cite book
|url=http://books.google.com/?id=c4HEAN-ti1MC&amp;pg=PR10
|title=Introduction?
|accessdate=2012-08-27
|work=War and Peace
|publisher=Wordsworth Editions
|year=1993
|isbn=978-1-85326-062-9
|archive-date=2023-07-23
|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723000212/https://books.google.com/books?id=c4HEAN-ti1MC&amp;pg=PR10&amp;hl=en
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt; O, göstərir ki, ən yaxşı Rusiya ədəbiyyatı nümunələri standart normalardan kənara çıxır. Tolstoy &quot;Anna Karenina&quot; əsərini roman yaradıcılığının ilk nümunəsi kimi dəyərləndirir.

== Xüsusiyyətləri ==
[[Fayl:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|thumb|left|upright|Yazıçının 1908-ci ildə, [[Sergey Prokudin-Qorski]] tərəfindən [[Yasnaya Polyana]]da çəkilmiş yeganə rəngli fotosu]]
Dünyanın uzun romanları arasında on yeddinci yerdə qərarlaşmış &quot;Hərb və sülh&quot;, dünyada daha çox uzun roman kimi tanınmışdır. Ümumilikdə dörd kitabdan ibarət olan romanın hər bir kitabı da ayrıca fəsillərə bölünmüşdür.

Tolstoy özü [[Krım müharibəsi]]ndə iştirak etmiş və &quot;Hərb və sülh&quot; romanından da əvvəl müharibə səhnələri ilə zəngin qısa hekayələr yazmışdır. Romanın yazmağa o, ailə həyatı qurduqan sonra başlamışdır. Yazıçı əsərin ilk yarısını &quot;1805&quot; adı altında yazmışdır.
[[Fayl:Tolstoy - War and Peace - ninth draft.jpg|thumb|upright|Tolstoyun &quot;Hərb və sülh&quot; əsərinin əlyazması üzərində qeydləri (1864)]]
İkinci yarının yazılması zamanı o, romanı yazarkən təsiri altında olduğu əsas şəxslərdən biri [[Artur Şopenhaur|Şopenhauerin]] yaradıcılığına müraciət etmiş və onun əsərlərini oxumuşdur, lakin Tolstoy əsərdə tarixə dair şəxsi fikirlərini qələmə almışdır.&lt;ref name=&quot;FeuerMiller2008&quot;/&gt;

Roman daha çox [[Tarixi roman|tarixi janrda]] olan əsərlər sırasına aid edilir, lakin o, eyni zamanda XVII–XIX əsrlər ədəbiyyatında məşhur olan bir çox xarakterləri, xüsusilə [[Sevgi romanı|sevgi romanlarının]] bəzi xüsusiyyətlərinə də malikdir. &quot;Hərb və sülh&quot; öz ədəbi statusuna daha çox, özünəməxsus tərzi ilə nail olmuşdur.

Tolstoy romanda yeni bilgi vermə, nəql etmə yolundan istifadə etmişdir. Onun nəql strukturu müqayisəyə əsaslanmaqla oxucuya, baş vermiş hadisəyə münasibətdə hər iki tərəfin mövqeyini açıb göstərir. Yazıçı cəld və nəzərə çarpmayan şəkildə hadisələr fonunda öz qəhrəmanlarının xüsusiyyətlərini oxucuya çatdırır. O, hadisələrin dərin və detallı təsvirinə diqqət yetirərək, xüsusilə döyüş səhnələrinin və ziyafət salonlarının oxucuda dramatik maraq oyatmasına nail olur. Bu, roman yaradıcılığında yeni bir addım olmaqla, XIX əsrin II yarısından etibarən bir çox yazıçılar tərəfindən təkrarlandı və bu addımı ilk dəfə atan şəxs kimi Tolstoy bir daha öz peşəkarlığını sübut etmiş oldu.&lt;ref name=j1&gt;{{cite journal|author=Emerson, Caryl|year=1985|title=The Tolstoy Connection in Bakhtin|jstor=462201|journal=PMLA|volume=100|issue=1|pages=68–80 (68–71)|doi=10.2307/462201 | issn = 0030-8129}}&lt;/ref&gt;

== Realizm ==
Tolstoy &quot;Hərb və sülh&quot; romanında mühüm tarixi hadisələrin baş verdiyi dövrü təsvir etmək üçün ciddi tarixi araşdırmalar aparmış və dövrün reallıqlarını öyrənməyə çalışmışdır. O, eyni zamanda, bir çox tarixi romanları tədqiq edərək yazılma üslubları haqqında informasiya toplamışdır.&lt;ref name=&quot;FeuerMiller2008&quot;/&gt; Krım müharibəsi veteranı olan Tolstoy &quot;Hərb və sülh&quot; romanında standart tarixə, xüsusilə standart hərb tarixinə çox tənqidi yanaşmışdır. Tolstoy [[Napoleon müharibələri]] haqqında həm fransız, həm də rus dilində yazılmış bütün tarixi tədqiqat əsərlərini oxumuş və əldə etdiyi məlumatlardan romanda istifadə etmişdir. O, əsərin üçüncü cildindən başlayaraq, tarixə dair şəxsi fikirlərini də qeyd etmişdir. Əsərin ikinci cildində qeyd etdiyi kimi, o əfsanə-mif xarakterli məlumatları və real tarixi faktları müqayisə edərək, qaranlıqlar arasından reallığı üzə çıxarmağa çalışmışdır.

Əsərdə Tolstoyun da &quot;bizim babalarımız yaşadığı dövrlərdə&quot; ifadəsiylə qeyd etdiyi kimi, romanın qələmə alındığı dövrdən altmış il əvvəlki hadisələr təsvir edilmişdir. Tolstoy romanı yazmamışdan əvvəl Rusiyanın Fransa tərəfindən istilası dövründə yaşamış bir çox şəxslərlə görüşərək qeydlər aparmış, tarixi araşdırmalardakı məlumatları həmin qeydlərlə müqayisə edərək əsl həqiqəti üzə çıxarmağa çalışmışdır. O, [[Napoleon]] başda olmaqla, romanda təsvir etdiyi tarixi şəxslərə aid məktubları, jurnalları, avtobioqrafik və bioqrafik əsərləri oxumuş və bu yazıçıya təsvir etdiyi fiqurların real obrazını yaratmağa imkan vermişdir. Ümumilikdə, &quot;Hərb və sülh&quot; romanında 160 tarixi şəxsdən bədii obraz kimi istifadə edilmişdir.&lt;ref&gt;Pearson and Volokhonsky op cit.&lt;/ref&gt;

== Təqdimat ==
&quot;Hərb və sülh&quot;ün ilk nüsxəsi 1863-cü ildə tamamlanmışdır. 1865-ci ildə isə əsərin birinci hissəsi &quot;1805-ci il&quot; adı ilə dövrü mətbuatda – &quot;Russkiy Vestnik&quot; qəzetində nəşr edilmişdir. Növbəti ildə ilkin versiya yenidən çap olunmuşdur, lakin həmin ilkin versiya Tolstoyun ürəyincə olmamış, bununla belə o, 1867-ci ilə qədər əsərin müəyyən hissələrinin fərqli sonluqlarla nəşrinə icazə vermişdir. Yazıçı 1866–1869-cu illərdə yenidən roman üzərində ciddi çalışmışdır.&lt;ref name=Knowles/&gt;&lt;ref name=&quot;FeuerMiller2008&quot;/&gt; Tolstoyun həyat yoldaşı [[Sofiya Tolstaya]] yazır ki, əldə olan yeddi müxtəlif nüsxə üzərində çalışan yazıçı, uzun zəhmətdən sonra romanı nəşrə hazır vəziyyətə gətirmişdir.&lt;ref name=&quot;FeuerMiller2008&quot;/&gt; &quot;Russkiy Vestnik&quot; qəzetində nəşr edilən versiya, 1869-cu ildə &quot;Hərb və sülh&quot; adı ilə nəşr edilmiş versiyadan fərqli sonluğa malik idi. Romanın tam versiyası &quot;Hərb və sülh&quot; adlandırılmışdır.

Əsərin 1805-ci il əlyazması (bəzən &quot;orijinal &quot;Hərb və sülh&quot;&quot; də adlandırılır) 1983-cü ildə ilk dəfə Rusiyada nəşr edilmiş, bundan sonra [[ingilis dili|ingilis]], [[alman dili|alman]], [[fransız dili|fransız]], [[holland dili|holland]], [[isveç dili|isveç]], [[fin dili|fin]], [[alban dili|alban]] və [[koreya dili|koreya]] dillərinə tərcümə edilərək nəşr olunmuşdur. Romanın dövrümüzə qədər çatmış müxtəlif versiyalarının olması, əsərin həm də böyük yazıçının yaradıcılıq üslubunu necə inkişaf etdirdiyini öyrənmək baxımından qiymətli bir mənbə kimi nəzərdən keçirilməsinə imkan vermişdir.

Əsərin pərakəndə şəkildə nəşr edilmiş ilk versiyasını mütaliə etmiş ruslar, epiloqun da daxil olduğu yekun və tam versiyanın satışa çıxarılmasından sonra bu nəşrdə əsərin hansı dəyişikliklərlə təqdim edilməsini öyrənməkdə çox maraqlı idilər və bu səbəbdən də əsərin ilk nəşri çox böyük sürətlə satıldı. İlk nəşrindən sonra roman qısa zamanda bir çox dillərə tərcümə edilərək nəşr edildi.

Romanı oxuduqdan sonra [[İsaak Babel]] demişdir: &quot;Əgər dünya özü haqqında yaza bilsəydi, məhz Tolstoy kimi yazardı&quot;.&lt;ref&gt;&quot;Introduction to War and Peace&quot; by Richard Peaver in Peaver, Richard and Larissa Volokhonsky, ''War and Peace'', 2008, Vintage Classics.&lt;/ref&gt; Tolstoy &quot;təmiz gerçəklik, xarakterlərin maraqlı detalları və realizmin çox uğurlu və təkrarolunmaz kombinasiyasını yaratmağa nail olmuşdur.&quot;&lt;ref name=&quot;greenwood&quot;&gt;{{cite book|first=Edward Baker|last=Greenwood|chapter=What is ''War and Peace''?|title=Tolstoy: The Comprehensive Vision|location=London|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1980|page=83|url=http://books.google.com/?id=taQOAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA83|isbn=0-416-74130-4|access-date=2012-09-09|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723000209/https://books.google.com/books?id=taQOAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA83&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Dil ==
[[Fayl:Guerraepace.jpg|thumb|left|120px|&quot;Hərb və sülh&quot; [[italyan dili]]ndə (1899)]]
Tolstoy romanı [[rus dili]]ndə yazsa da, dialoqların böyük bir hissəsi (açılış paraqrafı da daxil olmaqla) [[fransız dili]]ndədir. Bu romanda təsvir edilən dövrün rus aristokratiyasının özünəməxsus xüsusiyyətindən irəli gəlir. Belə ki, həmi dövrdə Rusiya zadəgan mühitində fransız dilində danışmaq prestij sayılır və fransız dili rus dilindən üstün tutulurdu. Bu tamamilə tarixi həqiqətlərə əsaslanan bir hadisədir.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The ideology of English: French perceptions of English as a world language |last=Flaitz |first=Jeffra |authorlink= |coauthors= |year=1988 |publisher=Walter de Gruyter |location= |isbn=3-11-011549-2, 9783110115499 |page=3 |pages= |url=http://books.google.com/?id=E5fotqsglPEC&amp;dq=French+language+in+Russian+aristocracy |accessdate=22 November 2010 |archive-date=23 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723000207/https://books.google.com/books?id=E5fotqsglPEC&amp;dq=French+language+in+Russian+aristocracy&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Belə ki, hətta [[Fransa]] kralı [[XIV Lüdovik]]in Rusiya zadəganlarının nümayəndələrini qəbul etməsi zamanı, onların öz ana dillərində çox zəif danışdıqları məlum olmuşdu. &quot;Hərb və sülh&quot; romanında da, misal üçün, xanım qız Mariyanın rəfiqəsi Jüli Karagina öz ana dili olan rus dilini öyrənmək üçün xüsusi müəllimin yardımından istifadə edirdi.

Tolstoyun obrazların dili ilə fransızca cümlələrə yer verməkdə, ədəbi baxımdan daha canlı obrazlar yaratmaqdan başqa, eyni zamanda romanın yazıldığı dövrdə rus dilinin hələ də Rusiyada layiq olduğu mövqeni tuta bilməməsinə gizli işarə etmək istədiyi düşünülür.&lt;ref name=figs/&gt; Bu, Pyer və digər obrazların Bonapartistlərlə mübahisəsi zamanı fransız ifadələrinə yer vermələri və öz fikirlərini fransız dilində ifadə etmələri ilə ironik şəkildə diqqətə çatdırılır. Bu bəzən Napoleona qarşı [[satira]] kimi də istifadə olunur. Romanda, [[Pyer Bezuxov|Pyer]] [[Elen Kuragin|Elenə]] evlənmək təklif edərkən fransızca danışır və &quot;Je vous aime&quot; (Mən səni sevirəm) deyir. Eyni zamanda evlilikdən sonra, Elenin xəyanəti ilə bağlı qalmaqal zamanı da, Pyer öz tənqidi və əsəbi fikirlərini fransız dilində bildirir.

Fransız dilində olan dialoqlar hadisələrin inkişafı zamanı, xüsusilə Fransa ilə münaqişənin şiddətlənməsindən sonra azalır və Moskvanın yandırılması ilə yox səviyyəsinə endirilir. Fransız dilinin romanda tədricən azaldılması Rusiyanın özünü [[Fransa mədəniyyəti|fransız mədəniyyəti]]nin təsirindən azad etməsi anlamına gəlir.&lt;ref name=figs/&gt; Bundan eyni zamanda, romanda hadisələrin inkişafı ilə dost fransız xalqının necə düşmənə çevrilməsini hiss etdirmək üçün bir vasitə kimi istifadə olunur.

=== Tərcümələr ===
&quot;Hərb və sülh&quot; romanı bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Roman Azərbaycan dilində tam versiyada (dörd cild) ilk dəfə 1950-ci ildə kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə nəşr edilmişdir. Romanın Azərbaycan dilinə 1950-ci il tərcüməsi təkmilləşdirilərək, 2006-cı ildə [[latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası]] ilə çap olunmuşdur.

[[İngilis dili]]nə roman, bir neçə tərcüməçinin birgə zəhməti nəticəsində tərcümə edilmiş və bu tərcümədə fransızcadan tərcüməni Klara Bell həyata keçirmişdir. Digər tərcüməçilər Konstans Qarnett və Luis, eyni zamanda Almer Mod Tolstoyu şəxsən tanımışlar. Tolstoyun mürəkkəb və alışılmamış söz və cümlə düzümü, eyni zamanda təkrar ifadələrin müxtəlif mənalarda işlədilməsi səbəbiylə, tərcümə prosesi çox ağır olmuşdur. &quot;Hərb və sülh&quot; romanının təxminən 2%-ı fransız dilindədir. Romanın 1873-cü il nəşri zamanı isə Tolstoy fransız dilində olan mətnləri tamamilə romandan çıxarmış, sonrakı nəşrlərdə həmin mətnlər yenidən bərpa olunmuşdur.&lt;ref name=figs&gt;{{cite journal|author=Figes O|title=Tolstoy's Real Hero|journal=The New York Review of Books|volume=54|issue=18|date=November 22, 2007|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2007/nov/22/tolstoys-real-hero/?pagination=false|access-date=September 11, 2012|archive-date=December 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221170549/http://www.nybooks.com/articles/archives/2007/nov/22/tolstoys-real-hero/?pagination=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əsərin əksər tərcüməçiləri (o cümlədən əsəri [[Azərbaycan dili]]nə tərcümə edənlər) [[fransız dili]]ndə olan mətnləri olduğu kimi saxlayaraq, qeydlərdə həmin mətnlərin tərcüməsini vermiş və beləcə Tolstoyun istifadə etdiyi orijinal üslubu saxlamışlar.&lt;ref name=figs/&gt;

== Tarixi kontekst ==
[[Fayl:Russia 3577 - 1812 (4166101638).jpg|thumb|left|300px|1812-ci il, rus rəssamı [[İllarion Pryanişnikov]]]]
Əsərdə hadisələr 1805-ci ildə Çar [[I Aleksandr]]ın hakimiyyətə gəlməsi ilə başlayır və 1812-ci ildə Napoleonun Rusiyaya hücumu ilə kuliminasiya nöqtəsinə çatır. [[Paris]]in [[Qərbi Avropa]] sivilizasiyasının mərkəzi hesab edildiyi&lt;ref name=cath&gt;{{cite book |title=Catherine the Great and the French philosophers of the Enlightenment: Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Diderot and Grim |last=Inna |first=Gorbatov |authorlink= |coauthors= |year=2006 |publisher=[[Academica Press]],LLC |location= |isbn=1-933146-03-6, 9781933146034 |page=14 |pages= |url=http://books.google.com/?id=9sHebfZIXFAC&amp;dq=catherine+the+great+introduce+French+language+to+Russian+court |accessdate=3 December 2010 |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723000225/https://books.google.com/books?id=9sHebfZIXFAC&amp;dq=catherine+the+great+introduce+French+language+to+Russian+court&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[II Yekaterina]]nın hakimiyyəti dövründə (1762–1796) münasibətlər hələ ki, kifayət qədər mülayim idi. Yekaterina özü fransız dilinə və mədəniyyətinə meyilli idi. O, [[ruslar]]ı da böyük Avropa ailəsinin bir nümayəndəsi kimi görməyi arzulayırdı və fransız dilini Rusiyada saray dili səviyyəsinə qaldırmışdı.&lt;ref name=cath/&gt; Növbəti yüzillik ərzində fransız dilində danışmaq və fransız mədəniyyətinin daşıyıcısı olmaq Rusiya zadəganlarının əsas xüsusiyyəti kimi dəyərləndilirdi. Məhz bu tarixi və mədəni kontekst &quot;Hərb və sülh&quot; romanında öz əksini tapmışdır. II Yekaterinanın nəvəsi I Aleksandr hakimiyyətə 1801-ci ildə, 24 yaşında gəlmişdi. Romanda onun anası Mariya Fyodrovna Rusiyada hakimiyyətə təsir imkanı olan, güclü qadın kimi təsvir edilir.

&quot;Hərb və sülh&quot; beş zadəgan ailəsinin – Bezuxovlar, Bolkonskilər, Rostovlar, Kuraginlər və Drubetskoy ailələrinin nümayəndələrinin 1805–1813-cü illər arasındakı həyat və yaşamlarından, münasibətlərindən, 1812-ci ildə Napoleonun Rusiyaya hücumundan və bu hadisənin Rusiya və onun zadəganlarının yaşamına təsirindən bəhs edir. Bezuxovlar, əsilli, zəngin, lakin parçalanmış bir ailədir. Ailənin başçısı Kiril Vladimiroviç ömrünün sonunda, qeyri-qanuni doğulmuş oğlunu rəsmən varisi elan edərək, bütün var-dövlətini ona verir. Bolkonskilər qədim, hörmətli və zəngin bir ailədir. Ailənin başçısı olan qoca knyaz Nikolay Andreyeviç Bolkonski II Yekaterinanın dövründə orduda xidmət etmiş və general rütbəsinə kimi yüksəlmişdir. Rostovlar [[Moskva]]da yaşayan, çoxlu mülkə malik olsa da, maddi baxımdan çətin həyat sürən və gənc övladları vasitəsilə zəngin ailələrlə qohumluq yaradıb öz maddi vəziyyətlərini qaydaya salmağa çalışan bir ailədir. Kuragin ailəsi üç övlada sahibdir və onların hər üçü romanın ən mübahisəli və müəmmalı obrazlarıdır. Drubetskoy ailəsi kasıblaşmış zadəgan ailəsidir. Ailənin iki nümayəndəsi var: yaşlı ana və onun hərbçi karyerası qurmağı arzulayan oğlu Boris.

Tolstoy əsərdə istifadə etdiyi məlumat və faktları toplamaq üçün bir neçə il sərf etmişdir. O, ilk mənbələr (müsahibələr və digər sənədlər) üzərində işləmiş, eyni zamanda tarix kitablarını, fəlsəfi mətnləri və bu mövzuyla bağlı olan digər romanları araşdırmışdır.&lt;ref name=&quot;FeuerMiller2008&quot;&gt;{{cite book|author1=Kathryn B. Feuer|author2=Robin Feuer Miller|author3=Donna Tussing Orwin|title=Tolstoy and the Genesis of War and Peace|url=http://books.google.com/books?id=xf7umXHGDPcC|accessdate=29 January 2012|date=January 2008|publisher=[[Cornell University Press]]|isbn=978-0-8014-7447-7|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103022015/https://books.google.com/books?id=xf7umXHGDPcC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rusiya ordusunun strukturunu və ümumilikdə döyüş səhnələrini təsvir edərkən Tolstoy [[Krım müharibəsi]] zamanı qazandığı öz şəxsi təcrübəsindən istifadə etmişdir.&lt;ref&gt;Troyat, Henri. ''Tolstoy, a biography.'' Doubleday, 1967.&lt;/ref&gt;

&quot;Hərb və sülh&quot;ün rus dilində olan standart mətni dörd kitabdan (əlli fəsildən) və birinci hissəsi əsasən narrativ, ikinci hissəsi isə tematik xarakterli olan iki hissəli [[epiloq]]dan ibarətdir. Romanın yarısına qədər əsasən uydurma qəhrəmanların həyatından bəhs olunsa da, ikinci yarısında, eyni zamanda epiloqda əsasən real tarixi şəxslərin həyatından, müharibədən, gücdən tarix və tarixşünaslıqdan bəhs edilmişdir.

== Məzmunu ==

=== Birinci cild ===
[[Fayl:Kügelgen Maria Fjodorowna@Weimar Schlossmuseum.JPG|thumb|right|180px|Mariya Fyodrovna — Çar I Aleksandrın anası olan bu qadın romanda rus sarayının ən nüfuzlu fiquru kimi təqdim edilir]]
Roman 1805-ci ildə [[Sankt-Peterburq]]da, Mariya Pavlovna Şerer tərəfindən kraliça ana Mariya Fyodrovnanın şərəfinə verilən ziyafətlə başlayır. Romanda iştirak edən əsas obrazların əksəriyyəti və zadəgan ailələrin nümayəndələri Anna Pavlovnanın məclisində iştirak edirlər. Pyer Bezuxov zəngin knyazın qeyri-qanuni doğulmuş oğludur. Bir çoxları Pyerə, zəngin irsin yeganə varisi olduğu üçün yarınmağa çalışırlar. Anasının ölümündən sonra, yüksək təhsil alması atasının maddi dəstəyi ilə təmin edilmiş Pyer, açıqürəkli, lakin yüksək cəmiyyət içində özünü apara bilməyən, özünün saf və sadəlövh xasiyyəti ilə Peterburq zadəganlarının həyatına uyğunlaşmağa çətinlik çəkən biridir. Ziyafətə dəvət olunan qonaqların hamısı bilir ki, Pyer, atası qoca knyazın bütün övladları arasında ən çox sevdiyi övladıdır.

Ziyafətdə eyni zamanda Pyerin dostu, ağıllı və alicənab knyaz Andrey Nikolayeviç Bolkonski və onun, zadəgan məclislərinin məşhur simalarından olan xanımı Liza da iştirak edir. Peterburqun zadəgan həyatını həddən artıq dəbdəbəli, bununla belə darıxdırıcı hesab edən knyaz Andrey öz xanımının da daxilən boş və səthi düşüncəli olduğu fikrindədir. Bu kədərli həyatından canını qurtamaq məqsədilə [[Mixail Kutuzov|Mixail İlarionoviç Kutuzovun]] ordusuna yazılan Knyaz Andrey Napoleona qarşı müharibədə iştirak edir.

Daha sonra hadisələr Rusiyanın qədim şəhəri və keçmiş paytaxtı [[Moskva]]da davam edir. Peterburqun yüksək zadəgan mühitindən fərqli olaraq, bu şəhər rus milli xüsusiyyətlərini daha çox qoruya bilmişdir. Şəhərdə yaşayan Rostov zadəgan ailəsi təsvir edilir. Knyaz İlya Andreyeviç Rostovun dörd övladı var. Onlardan biri olan on üç yaşlı Nataşa (Natalya İliyiçna) rus ordusunda zabit kimi xidmət etmək arzusunda olan Boris Drubetskoyun onu sevdiyinə inanır. On iki yaşlı Nikolay İliç isə yetim olan və Rostovlar ailəsi tərəfindən övladlığa götürülmüş əmisi qızı Sonyanı (Sofiya Aleksandrovna) sevir. Ailənin böyük övladı Vera İliyiçna bir qədər soyuq xarakterli olsa da, uğurlu nikah bağlayaraq rus-alman zabiri Adolf Karloviç Berqə ərə getmişdir. Ailənin ən kiçik nümayəndəsi olan Petya (Pyotr İliç) isə böyük qardaşı kimi, yaşı tamam olduğunda orduda xidmət etmək arzusundadır. Ailənin başçıları olan Knyaz İlya Rostov və Knyaginya Natalya Rostova xoşbəxt, lakin həmişə ailənin maddi durumu haqqında narahatlıq keçirən bir cütlükdür.

Bald təpələrində, Bolkonskilərin hakimlik etdiyi vilayətdə isə başqa hadisələr yaşanır. Knyaz Andrey öz darıxdırıcı arvadı Lizanı, zalım atası Knyaz Nikolay Andreyeviç Bolkonskini və dindar, sakit bacısı Mariya Nikolayevna Bolkonskayanı tərk edərək orduya, xidmətə gedir.

İkinci hissə Rusiya–Fransa müharibəsinə hazırlıq səhnələrinin təsviri ilə başlayır. Artıq orduya çağırılmış Nikolay Rostov [[Hollabrunne döyüşü]]ndə ilk müharibə təcrübəsini yaşayır. Burada o, Knyaz Andreylə rastlaşır və tələskənliyi üzündən ona qarşı hörmətsizlik edir. Bir çox gənc əsgər kimi, Nikolay da Çar I Aleksandrın vurğunudur. Nikolay xidmət etdiyi bölüyün zabitləri Vasili Dmitriyeviç Denisov və sonradan psixoloji problemləri olduğu aydınlaşan Fyodr İvanoviç Doloxovla dostluq edir.

=== İkinci cild ===
[[Fayl:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|right|thumb|350px|[[Fransua Jerar]] — [[Austerlis döyüşü]]]]
İkinci kitab Nikolay Rostovun Moskvaya, evlərinə dönməsi ilə başlayır. O, Rostov ailəsinin tamam müflisləşmək ərəfəsində olduğunun və pis maddi durum yaşadıqlarının şahidi olur. O, qışı evlərində keçirir və qulluq etdiyi Pavloqrad alayından dost olduğu Denisovla münasibətlərini daha da istiləşdirir. Nataşa gözəl, cazibədar və gənc qızdır. Denisov ona aşiq olur və evlənməyi təklif etsə də, onun bu təklifi rədd edilir. Eyni zamanda anası Nikolaya zəngin qız taparaq, onunla evlənməyi məsləhət görür, lakin bu məsləhətə qulaq asmayan Nikolay öz gənclik sevgisi olan Sonya ilə evlənmək istəyir.

Atasından qalan mirasa sahib olduqdan sonra, Pyer Bezuxov nəhayət ki, rus elitası tərəfindən yaxşı qəbul edilir və imperiyanın nüfuzlu, zəngin zadəganlarından birinə çevrilir. Daxilən o, bunun səhv addım olduğunu düşünsə də, Knyaz Kuraginin gənc və cazibədar qızı Elenlə (Elena Vasilyevna Kuragina) evlənir. Zadəgan mühitinin ən məşhur və cazibədar qadını olan Elen, tezliklə Pyerə ondan uşağı olmasını istəmədiyini bildirir. Elen Doloxovla əlaqəyə girir və buna istinad edən Doloxov Pyeri kütlə içində alçaltmağa cəhd edir. Özünə idarəni itirən Pyer Doloxovu duelə çağırır və duel zamanı onu ölümcül yaralayır. Bu hadisədən dəhşətə gələn Elen Pyeri qatil adlandıraraq günahlandırır və baş verən qalmaqaldan sonra Pyer Eleni tərk etmək qərarına gəlir. Qarışıq ruhi vəziyyət yaşadığı bir dövrdə, Pyer [[Masonluq|masonluq cəmiyyətinə]] qoşulur və masonların beynəlxalq siyasətindən irəli gələn ideyaların təbliğatçısı kimi çıxış edir. İkinci kitabda, Pyerin daxili iztirablarının, yaxşı insan olmaq və ideal insan axtarışlarının təsvirinə geniş yer verilir. İndi bu zəngin zadəgan Tolstoy vasitəsilə bir fəlsəfi sual ətrafında düşünür: bir insan əxlaqsızlarla əhatələnmiş bir mühitdə necə əxlaqlı həyat sürə bilər? Sual Pyerin sonrakı həyatının istiqamətlənməsində əsas şərt olur. O, öz təhkimli kəndlilərini azad etməyə və onların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün çalışmağa başlayır.

Pyer obrazı alicənab və ambisiyalı Knyaz Andrey Bolkonski obrazı ilə müqayisə edilir. [[Austerlis döyüşü]]ndə Andrey ordunun yüksəkvəzifəli şəxsləri ilə birgə çalışmaq şərəfinə nail olur. Döyüşdə artilleriya silahından açılan atəş zamanı o ağır yaralanır. Ölümlə üz-üzə gəldiyi vaxt o, köhnə ambisiyaları, öz qəhrəmanı Napoleon (Napoleon döyüş meydanında onu yaralı vəziyyətdə görür və müalicə olunması əmrini verir) haqqında düşünür və bu zamana qədər həyatını boşuna keçirdiyi qərarına gəlir.

Hərbi hospitalda müalicəsini tamamladıqdan sonra evə dönən Knyaz Andreyin arvadı uşaq dünyaya gətirərkən ölür. Knyaz Andrey uzun müddət arvadını tərk etdiyinə görə özünü günahlandırır və ölüm zamanı arvadının üzərindəki təqsirləndirici ifadəyə görə özünü bağışlaya bilmir. Onun övladı, Nikoenka sağ qalır.
[[Fayl:Ростова пастернак.jpeg|left|thumb|250px|Leonid Pasternak — Nataşa ilk dəfə balda]]
[[Nihilizm|Nihilist]] əfval ruhiyyəyə köklənmiş Andrey orduya qayıtmır və mülklərin idarə edilməsi və rus ordusunun vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün qanun layihəsinin işlənməsi ilə məşğul olur. Həmin dövrdə Pyer yenidən Andreylə görüşür və ona yeni sual gətirir: Bu əxlaqsız dünyada Tanrı hardadır? Pyer [[panenteizm]] və [[ölümdən sonrakı həyat]] ilə maraqlanmağa başlayır.

Pyerin uzun müddət özündən uzaqlaşdırdığı arvadı Elen yenidən onu qəbul etməsi üçün xahiş edir və həmin dövrdən etibarən Peterburqun yüksək cəmiyyətində məşhur ev xanımlarından biri kimi tanınmağa başlayır.

Knyaz Andrey hazırladığı yeni hərbi qanunun qəbul edilməsi və birbaşa imperatora çatdırılması üçün cəhdlər edir. Həmin dövrdə Peterburqda olan gənc Nataşa Rostova ilk dəfə Peterburq zadəganlarının ballarından birinə qatılır və həmin məclisdə Knyaz Andreylə tanış olaraq onu özünə valeh edir. Knyaz Andrey Nataşa ilə görüşündən sonra yenidən sanki həyata qayıtdığını hiss edir və bir neçə ailəvi görüşdən sonra Nataşaya evlilik təklif edir, lakin oğlunun Rostovlarla qohum olmasına qarşı çıxan qoca Knyaz Bolkonski toy mərasimi üçün bir il gözləməyi lazım bilir. Bu hadisədən sonra Knyaz Andrey Nataşanı tək qoyaraq yenidən orduya qayıdır. Bundan ciddi sarsıntı keçirən Nataşanın əfvalını düzəltmək üçün Knyaz Rostov onu və Sonyanı özü ilə götürərək Moskvaya gedir.

Nataşa Moskvada operaya gəlir və burada Elen və onun qardaşı Anatol ilə tanış olur. Həmin dövrdə Anatol yenicə polyak bir qadınla evlənmiş və onu [[Polşa]]da qoyaraq Rusiyaya qaçmışdı. O, Nataşaya çox yaxın münasibət göstərir və onunla əlaqə yaratmağa çalışır. Elen və Anatol bunun üçün bir plan hazırlayırlar. Anatol Nataşanı öpür və ona sevgi məktubları yazaraq onunla birgə qaçmağı təklif edir. Uzun düşüncədən sonra, Nataşa Anatolu sevdiyi qərarına gəlir və Knyaz Andreyin bacısı Mariyaya məktub yazaraq nişanı pozduğunu bildirir. Son anda qaçmaq planından xəbər tutan Sonya, bu planın həyata keçməməsinə səbəb olur. Pyer ilk növbədə Nataşanın davranışından qorxsa da, sonradan onun aşiq olduğunu anlayaraq bunu normal qəbul edir. [[C/1811 F1 (Böyük kometa)|1811–1812-ci illər Böyük kometasını]] Moskva səmasında gördükdən sonra Pyer üçün yeni həyat başlayır.

Knyaz Andrey Nataşanın nişanı pozmasını soyuqqanlılıqla qarşılayır. O, Pyerə bildirir ki, gedərkən Nataşaya azad seçim etmək imkanı vermişdi, lakin tezliklə Nataşanın tutduğu işdən çox peşman olduğunu və çox ağır xəstələndiyini eşidir.

=== Üçüncü cild ===
[[Fayl:Battle of Borodino.jpg|right|thumb|280px|[[Borodino döyüşü]] (rəssam Lui Fransua Lejen)]]
[[Fayl:Kutuzov fili.jpg|right|thumb|280px|Fili müşavirəsində Moskvanın tərk edilməsi qərara alınmışdı (Tretyakov qalereyası, [[Moskva]])]]
[[Fayl:Fire of Moscow 1812.jpg|right|thumb|280px|[[Moskva yanğını (1812)|1812-ci il Moskva yanğını]] (rəssam A. F. Smirnov)]]
Ailəsinin, xüsusilə Sonyanın dəstəyi və dini inanclarının vasitəsilə Nataşa həyatının çətin dövründən qurtulur. Həmin zaman artıq bütün Rusiya yaxınlaşan təhlükədən və Napoleon ilə olacaq müharibədən danışmağa başlamışdı. Pyer isə özünü Napoleonun Antixrist olmasına inandırır. Öz ərazisini fransızlardan qorumaq üçün kəndli ordusu yaratmaqla məşğul olan qoca knyaz Bolkonskinin vəziyyəti ağırlaşır və o dünyasını dəyişir. Rus ordusunun geri çəkilməsi fonunda Bolkonskilərə məxsus olan ərazinin fransızların əlinə keçmək ehtimalının yaşandığı günlərdə, kəndli üsyanı səbəbiylə ərazini tərk edə bilməyən xanım qız Mariya, təsadüfən həmin ərazidə olan Nikolay Rostov tərəfindən xilas edilir. Nikolay Mariyaya qarşı yaxınlıq hiss etsə də, tezliklə Sonyaya verdiyi sözü xatırlayır.

Müharibənin başladığı dövrdə çarın [[Moskva]]ya qədər getməsi bütün rus gənclərini vəcdə gətirir və hamı orduya yazılmağa çalışır. Belə bir vaxta gənc Petya Rostov da nəhayət ki, orduya yazılmaq üçün valideynlərinin razılığını ala bilir.

III cildin əsas qəhrəmanlarından biri [[Napoleon Bonapart]]dır. Yazıçı bu cilddə imperatorun şəxsi keyfiyyətlərini, vərdişlərini detalları ilə təsvir edir, hətta onun tez-tez [[pişikotu]] iyləməsini göstərir. Eyni zamanda 400 000 nəfər şəxsi heyətə malik olan (onlardan yalnız 140 000 nəfəri fransızdillilər idi) Fransa ordusu və onun [[Smolensk]]ə qədərki döyüş yolu, fransızların Rusiya ərazisinə soxulmaları, Smolenskin işğalı təsvir edilir.

Pyer Moskvanı tərk edərək [[Borodino döyüşü]]nü izləmək üçün döyüş gedən əraziyə yollanır. Bir müddət müharibə şəraitində yaşadıqdan sonra Pyerdə ağır psixi sarsıntı əmələ gəlir. İnsanların bir-birini öldürməsi, ölümün bir addımlıqda olması onu dərin düşüncələrə qərq edir və bu vaxta kimi yaşamadığı yeni və çox qorxunc hisslər yaşamasına səbəb olur. Döyüş hər iki tərəfin çox böyük – orduların məhv olması səviyyəsində — itki verməsi ilə başa çatır. Napoleonun nəhəng ordusu qarşısında duruş gətirə bilməklə, böyük itkilər bahasına olsa da, ruslar üstünlük əldə edirlər, lakin strateji səbəblər və ordunun ciddi itkiləri ilə əlaqədar olaraq, döyüşün sabahsı günü ruslar geri çəkilir və fransız ordusunun Moskvaya doğru yolunu açırlar. Döyüşdə əsərin iki əsas qəhrəmanı da ciddi yaralanır. [[Anatol Kuragin]] ayağını itirir, [[Andrey Bolkonski]] isə mərmi partlaması nəticəsinə ölümcül yaralanır. Onların hər ikisinin ölüm xəbəri yayılır, lakin ailələrinə heç bir rəsmi məlumat verilmir.

=== Dördüncü cild ===
Fransız ordusu [[Moskva]]ya yaxınlaşdıqca şəhər əhalisi arasında çaxnaşmalar baş verir və moskvalılar şəhəri tərk edərək qaçmağa başlayırlar. Şəhəri tərk edərkən camaat evlərini yandırır. Bu isə şəhərdə böyük yanğının ortaya çıxmasına səbəb olur. Rostovlar şəhəri ən son tərk edən ailələrdən biri olur. Gedərkən özləriylə yalnız vacib əşyaları götürən ailə, yaralıların şəhərdən çıxarılmasına kömək edir. Yaralıların arasında knyaz [[Andrey Bolkonski]] də olur, lakin Nataşanın bundan xəbəri olmur. Son günlərə kimi, plakatlar nəşr edib Moskvanın təhlükəsizliyinin təmin edildiyini bildirən knyaz Rastopçin son günlərdə şəhərdən əhalinin çıxarılmasına rəhbərlik edir.

[[Napoleon]]un ordusu Moskvanı fəth etdiyi zaman şəhəri tərk etməyən azsaylı ruslardan biri də Pyer idi. O, Moskvaya girmiş Napoleonu öldürmək qərarına gəlmişdi. Bunun üçün də o, əsl kimliyini gizlədərək dilənçi görkəmi alır. Daha sonra fransız əsgərlərindən birini xilas edən Pyer əsgərlər, eləcə də əsirlər arasında nüfuz qazanır. Burada o, əsirlərdən Platon Karatayevlə dostlaşır. Karatayevlə söhbətləri Pyerin mənəvi cəhətdən zənginləşməsinə və dünyaya baxışının dəyişməsinə səbəb olur. Fransız əsgərlərinin Moskvanı yağmalaması və silahsız ruslara əyləncə üçün atəş açmalarının şahidi olduqdan sonra, [[Pyer Bezuxov|Pyer]] ordu ilə birgə hərəkətə məcbur edilir və həmin ərəfədə ağır Rusiya qışına tab gətirməyən fransız ordusu təcili surətdə geri çəkilərək Rusiyanı tərk etməyə çalışır. Bir müddət sonra, rus ordusu ilə kiçik toqquşma baş verir və Pyer azad edilir. Həmin toqquşmada Petya Rostov [[fransızlar]] tərəfindən öldürülür.

Bu arada, Napoleona qarşı döyüşdə ağır yaralanmış Andrey təsadüfən Rostovların evinə gətirilir. Ailə digər yaralılarla birgə onu da özləri ilə Moskvadan [[Yaroslavl]]a aparır və onun qayğısına qalır. Nataşa tezliklə Andreyin onlarla olduğunu öyrənir, bir müddət sonra Marya Bolkonskaya da qardaşının yanına gəlir. Ölməmişdən əvvəl Andrey [[Nataşa Rostova|Nataşanı]] bağışlayır.

Romanın sonunda Elen Kuragin fransız əsgərlərinin birindən tutduğu xəstəlikdən dünyasını dəyişir. Pyer yenidən Nataşanı tapır, Nataşa ona Andreyin ölümündən, Pyer isə Karatayevin ölümündən danışır. Onlar hər ikisi qarşılıqlı sevgiyə sahib olduqlarını anlayırlar və evlənirlər.

=== İki hissəli epiloq ===
Epiloqun birinci hissəsi 1813-cü ildə Nataşa və Pyerin toyunun təsviri ilə başlayır. Bu Rostovların ailəsində son zamanlar baş vermiş ən xoş hadisə olur. Bir müddət sonra knyaz Rostov ölür və istila olunmuş ölkədə dağılmış ailə iqtisadiyyatını bərpa etmək Nikolay Rostovun öhdəsinə düşür.

Belə bir vəziyyətdə ailənin maddi vəziyyətinin düzəldilməsi üçün Nikolayın zəngin ailədən olan qızla evlənməsi məsələsi yenidən gündəmə gəlir, lakin belə bir addım atmaq istəməyən Nikolay, bir müddət sonra zəngin xanım olan Marya Bolkonskayanı sevir və onlar evlənirlər.

Bir müddət sonra Nikolay və Marya, knyajna Rostova və vaxtilə Nikolayın bütün həyatını birgə keçirməyə söz verdiyi Sonya ilə birgə Bolkonskilərin mülkünə köçürlər. Nikolay ailənin iqtisadi vəziyyətinin düzəldilməsinə çalışır. Onlar eyni zamanda knyaz Andreyin yetim qalmış övladı Nikolay Andreyeviç (Nikolenka) Bolkonskini də böyüdürlər. Bu uğurlu evliliklərdən sonra yeni cütlüklər — Pyer və Nataşa, Nikolay və Marya özlərini xoşbəxt hesab edirlər. 1820-ci ildə Pyer və Nataşa Bolkonskilərin evinə qonaq gəlirlər.

Epiloqun ikinci hissəsi [[Lev Tolstoy|Tolstoyun]] tarixi hadisələri şərhindən və müxtəlif tarixçilərin tarixi hadisələrə münasibətinin tənqidindən ibarətdir.

=== Əsas obrazlar ===
{{main|Hərb və sülh romanındakı obrazların siyahısı}}
[[Fayl:WarAndPeaceCharacterTree.svg|center|790px|thumb]]
[[Fayl:Bem postcard 7.jpg|thumb|right|90px|Nataşa Rostova (rəssam Elizabet Bom)]]
[[Fayl:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|right|90px|[[Napoleon Bonapart]] (rəssam [[Jan Ogüst Dominik Enqr|Enqr]])]]
[[Fayl:Grand Duke Alexander Pavlovich by V.Borovikovsky (1800, Russian museum).jpg|thumb|right|90px|[[I Aleksandr (Rusiya imperatoru)|I Aleksandr]] (rəssam V. L. Borovikovski)]]
* ''[[Pyer Bezuxov|Knyaz Pyotr Kirilloviç (Pyer) Bezuxov]]'' – tanınmış rus knyazının, kök, bir qədər kobud və ictimai işdə bacarıqsız oğludur. Pyer Fransada təhsil alıb Rusiyaya qayıtmışdır. Böyük sərvətin varisi olması ona qarşı ictimai marağı artırmışdı. O, Azad Mason Cəmiyyətinin üzvü olur. Romanın əsas qəhrəmanlarından biri olan Pyerin dili ilə Tolstoy çox vaxt öz şəxsi dünyagörüşü və düşüncələrini də ifadə edir.
* ''[[Andrey Bolkonski|Knyaz Andrey Nikolayeviç Bolkonski]]'' – güclü, lakin hər kəsdən şübhələnən biridir. Napoleon müharibələrinin iştirakçısı və [[Nataşa Rostova]]nın nişanlısı olan Andrey, eyni zamanda, Pyerlə də dostluq edir.
* ''Xanım qız Mariya Nikolayevna Bolkonskaya'' – atası tərəfindən ciddi təhsil verilmiş evdar qızdır. Qayğıkeş, dindar, başqalarına özündən daha çox dəyər verən xüsusiyyətə malikdir.
* ''Knyaz İlya Andreyeviç Rostov'' – Rostov ailəsinin rəhbəri, qayğıkeş ata. Maddi çətinliklər yaşayır.
* ''Knyaginya Natalya Rostova'' – Knyaz Rostovun həyat yoldaşı, ailənin dörd övladının anasıdır.
* ''[[Nataşa Rostova|Xanım qız Natalya İliyiçna (Nataşa) Rostova]]'' – romanın əsas qəhrəmanlarından biridir. &quot;Çox da gözəl olmayan, lakin cəlbedici&quot; görünüşə malik olan bu romantik qız öz xoşbəxtliyinin axtarışındadır. O yaxşı mahnı oxuyur və rəqs edir.
* ''Nikolay İliç Rostov'' – qusardır, Rostov ailəsinin sevimli böyük oğludur.
* ''Sofiya Aleksandrovna (Sonya) Rostova'' – rostovların övladlığa götürülmüş qohumudur.
* ''Knyaz Vasili Sergeyeviç Kuragin'' – Kuragin ailəsinin rəhbəridir. Yaltaq, acgöz və pula həris bir insandır.
''[[Elen Kuragin|Xanım Elena Vasiliyevna (Elen) Kuragin]]'' – gözəl və seksual xarici görünüşə malik olan ictimai nüfuzlu xanımdır. Yaxşı əlaqələrə malik olan Elen mənfi xarakterə malikdir.
* ''[[Anatol Kuragin|Anatol Vasiliyeviç Kuragin]]'' — Kuragin ailəsinin, mənfi xüsusiyyətlərə malik, lakin cazibədar xarici görünüşü olan oğludur. O, keçəri həvəs üçün qızlarla yaxınlıq etməyi, vaxtını oyun salonlarında keçirməyi sevir.
* ''Boris Drubetskoy'' — kasıb, lakin zadəgan ailənin nümayəndəsidir. Karyerası və gələcəyi haqqında düşünən Boris, əvvəlcə pul üçün Jüli Karagina ilə evlənsə də, sonradan ona həqiqətən aşiq olur.
* ''[[Napoleon Bonapart|I Napoleon]]'' – Fransa imperatoru.
* ''[[Mixail İllarionoviç Kutuzov|General Mixail İllarionoviç Kutuzov]]'' – Rusiya general-feldmarşalı, rus ordusunun ali baş komandanı.
* ''[[I Aleksandr|Çar I Aleksandr]]'' – Rusiya imperatoru, 1807-ci ildə [[Tilzit]]də Napoleonla sülh müqaviləsi bağlayır.
* ''Osip Bazdeyev'' – [[Masonluq|mason]], Pyerin masonluğa cəlb edilməsinə nail olur.

[[Lev Tolstoy|Tolstoyun]] yaratdığı obrazların əksərinin prototipi onun real həyatda tanıdığı insanlardır. Onun nənə-babaları və onların tanışları bir çox obrazın xüsusiyyətlərinin yaradılmasında əsas mənbə olmuşlar. Bir çox obrazlar isə mühüm tarixi şəxsiyyətlərdir.

== Adaptasiyalar ==

=== Film ===
Roman əsasında çəkilmiş ilk Rusiya filmi &quot;Война и мир&quot; (&quot;Hərb və sülh&quot;) adlı 1915-ci il istehsalı olan filmdir. Filmin rejissoru [[Vladimir Qardin]]dir. Baş rolları isə Qardin özü və [[Vera Karalli]] adlı rus balerinası canlandırıblar. 1947-ci ildə F. Kamei həmin filmin [[Yaponiya]] versiyasını təqdim etmişdir.

Roman əsasında ekranlaşdırılmış [[Hərb və sülh (film, 1956)|tam metrajlı ilk ABŞ filmi]] 1956-cı ildə izləyicilərə təqdim edilmişdir. Rejissorluğunu [[Kinq Vidor]]un etdiyi filmin baş rollarını [[Odri Hepbern]] ([[Nataşa Rostova|Nataşa]]), [[Henri Fonda]] ([[Pyer Bezuxov|Pyer]]) və [[Mel Ferrer]] ([[Andrey Bolkonski|Andrey]]) canlandırmışdır. Bu filmdə canlandırdığı rola görə məşhur aktrisa Odri Hepbern &quot;Ən yaxşı Britaniya aktrisası&quot; nominasiyasında [[Britaniya Akademiya Film mükafatı|BAFTA mükafatına]] və &quot;Dramada ən yaxşı qadın rolu&quot; nominasiyasında [[Qızıl Qlobus mükafatı]]na layiq görülmüşdür.

Roman əsasında çəkilmiş və 1965-ci ildə təqdim edilmiş dörd hissəli sovet filminin rejissoru isə [[Sergey Bondarçuk]] olmuşdur. Əsər 1965–1967-ci illərdə hissələrlə, tam şəkildə isə 1968-ci ildə təqdim olunmuşdur. Filmdə baş rolları [[Lyudmila Savelyeva]] (Nataşa) və [[Vyaçeslav Tixonov]] (Andrey) canlandırmışdır. Bondarçuk özü isə filmdə Pyer rolunda çəkilmişdir. Tam şəkildə yeddi saat davam edən filmin əsas rollarına yüz, ikinci dərəcəli rollarına isə 120 000 aktyor çəkilmiş, filmin çəkilişləri yeddi il davam etdiyindən aktyorların yaşlanması səbəbiylə əvvəlki səhnələrlə müqayisədə sonrakı səhnələrdə xarici görünüşləri dəyişmişdir. Əsər &quot;Ən yaxşı xarici dilli film&quot; nominasiyasında [[Oskar mükafatı]]na layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0063794/|publisher=IMDb.com|title=War and Peace (1967)|access-date=2012-09-26|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016211927/http://www.imdb.com/title/tt0063794/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu film romanın ən yaxşı ekran versiyası sayılır.

=== Televiziya ===
1972–1973-cü illərdə [[BBC]] tərəfindən roman əsasında &quot;[[Hərb və sülh (serial, 1972)|Hərb və sülh]]&quot; adlı serial çəkilmişdir. Serialda Pyer obrazını [[Entoni Hopkins]] canlandırmışdır. Digər rollarda isə Rupert Devis, Feyt Bruk, [[Moraq Hud]], Alan Dobi, Ancela Daun və Silvestr Morand çəkilmişlər. Bu versiyada Platon Karateyev (Herri Luki) də daxil olmaqla, Tolstoyun hətta bir çox kiçik obrazları da canlandırılmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.tv.com/war-and-peace/show/16837/summary.html War and Peace. BBC Two (ended 1973)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090813004017/http://www.tv.com/war-and-peace/show/16837/summary.html |date=2009-08-13 }}. TV.com. Retrieved on 2012-01-29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0069654/ War &amp; Peace (TV mini-series 1972–1974)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220815033813/https://www.imdb.com/title/tt0069654/ |date=2022-08-15 }}. IMDb.com&lt;/ref&gt;

[[Sergey Prokofiyev|Prokofiyevin]] &quot;[[Hərb və sülh (opera)|Hərb və sülh]]&quot; operası əsasında 2000-ci ildə ekranlaşdırılmış &quot;La guerre et la paix&quot; adlı Fransa serialının rejissoru isə Fransua Roussilliondur. Serialda Pyer rolunu Robert Brubaker canlandırmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0385735/ La guerre et la paix (TV 2000)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200624172043/https://www.imdb.com/title/tt0385735/ |date=2020-06-24 }}. IMDb.com&lt;/ref&gt;

2007-ci ildə &quot;Italian Lux Vide&quot;ın təqdimatında [[Rusiya]], [[Fransa]], [[Almaniya]], [[Polşa]] və [[İtaliya]]nın iştirakı ilə &quot;[[Hərb və sülh (serial, 2007)|Hərb və sülh]]&quot; adlı mini serial çəkilmişdir. Serialın rejissoru Robert Dornhelm, ssenari müəllifləri Lorenzo Favella, Enriko Medioli Və Gevin Skottdur. Serialda rollar beynəlxalq aktyor heyəti tərəfindən canlandırılmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0495055/ War and Peace (TV mini-series 2007)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220815031108/https://www.imdb.com/title/tt0495055/ |date=2022-08-15 }}. IMDb.com&lt;/ref&gt;

=== Opera ===
1940-cı illərdə bəstəkar [[Sergey Prokofiyev]] roman əsasında &quot;[[Hərb və sülh (opera)|Hərb və sülh]]&quot; adlı opera (Op. 91) yazmışdır. Operanın libretto müəllifi Mira Mendelsondur. Operanın premyerası 1955-ci ildə [[Leninqrad]]da həyata keçirilmişdir. 1973-cü ildə [[Sidney Opera Teatrı]]nın açılışı da məhz bu əsərlə gerçəkləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.sydneyoperahouse.com/about/house_history/1973_1981.aspx History – highlights] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131020095748/http://www.sydneyoperahouse.com/about/house_history/1973_1981.aspx |date=2013-10-20 }}. Sydney Opera House. Retrieved on 2012-01-29.&lt;/ref&gt;

=== Teatr ===
Əsərin tamaşa formasında ilk uğurlu səhnə təqdimatı 1942-ci ildə [[Alfred Neumann]], Ervin Piskator və R. Lukas tərəfindənn təqdim edilmişdir. 1955-ci ildə yenidən işlənmiş həmin versiya 1963-cü ildə Macgibbon &amp; Kee tərəfindən Londonda səhnəyə qaytarılmış və bundan sonra bir çox ölkələrdə təqdim edilmişdir.

Elen Edmundson tərəfindən təqdim edilən tamaşa versiyası isə 1996-cı ilə [[Kral Milli Teatrı]]nda səhnəyə qoyulmuş və elə həmin il Nik Hern Buks tərəfindən [[London]]da yenidən yayımlanmışdır.

2008-ci ildə Edmundson təqdim etdiyi versiyanı yenidən işləyərək təkmilləşdirmiş&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2008/02/11/btroad111.xml | location=London | work=The Daily Telegraph | title=War and Peace: A triumphant Tolstoy | first=Dominic | last=Cavendish | date=February 11, 2008 | access-date=July 14, 2021 | archive-date=December 8, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081208025912/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2008%2F02%2F11%2Fbtroad111.xml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; və Nensi Mekler və Polli Tilinin rejissorluğu ilə tamaşa yenidən səhnələşdirilmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081220045244/http://www.sharedexperience.org.uk/whatson3.asp?levone=1&amp;levtwo=68&amp;levthree=87&amp;allowRev=0 War and Peace]. Sharedexperience.org.uk&lt;/ref&gt; Bu versiyanın təqdimatı [[Nottingham Playhouse]]da həyata keçirilmiş və daha sonra həyata keçirilmiş tur çərçivəsində Böyük Britaniyanın Liverpul, Darlinqton, Bas, Varvik, Oksford, Tryuro, [[London]] və Çeltenham şəhərlərində göstərilmişdir.

=== Radio ===
Romanın ilk radio versiyası [[The BBC Home Service]] tərəfindən Valter Pikokun rəhbərliyi ilə 1943-cü ilin 17 yanvar–7 fevral tarixlərində hər bazar günü iki hissə yayımlanmaqla təqdim edilmişdir. Sonuncu saat yarımlıq hissə nəzərə alınmamaqla, bütün hissələr bir saat davam etmişdir. Bu versiyada Pyer obrazını Lisli Banks, Nataşa obrazını isə Seli Conson səsləndirmişlər.

WBAI şirkətinin [[Pacifica Radio]] stansiyası 1970-ci ildə romanın 1968-ci ildə nəşr edilmiş və Dunnigan tərəfindən [[ingilis dili]]nə tərcümə edilmiş versiyasının oxu variantını təqdim etmişdir. Səsləndirmədə 140-a yaxın şəxs iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060209122629/http://www.pacificaradioarchives.org/05funddrive/war.html The War and Peace Broadcast: 35th Anniversary]. Pacificaradioarchives.org&lt;/ref&gt;

Romanın iyirmi hissəli tam radio versiyası 30 dekabr 1969-cu ildən 12 may 1970-ci ilə kimi [[BBC]] tərəfindən təqdim edilmişdir. Bu səsləndirmədə Devid Bak, Keyt Binçi, Martin Carvis və başqaları iştirak etmişlər.

Marsi Kahan və Mayk Volker tərəfindən hazırlanmış on hissəli tam versiya isə 1997-ci ildə [[BBC Radio 4]]-də təqdim edilmişdir. 9,5 saat davam edən bu versiya 1998-ci ildə &quot;Ən yaxşı dram əsəri&quot; nominasiyasında Talkie mükafatına layiq görülmüşdür. Rejissoru Cenet Viteyker olan bu radio versiyanın səsləndirilməsində Simon Rassel Bili, Cerard Mörfi, Riçard Conson və başqaları iştirak etmişlər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.suttonelms.org.uk/mkahan.html |title=Marcy Kahan Radio Plays |accessdate=2010-01-20 |work=War And Peace (Radio Dramatization) |archive-date=2021-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511125717/http://www.suttonelms.org.uk/mkahan.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Musiqi ===
Romanın motivləri əsasında bəstəkar [[Nino Rota]] tərəfindən musiqi kompozisiyası bəstələnmişdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080618053118/http://www.billboard.com/bbcom/discography/index.jsp?pid=2114&amp;aid=1147828 War and Peace]. Billboard.com. June 17, 2008&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|War and Peace}}
* Lev Tolstoy. Hərb və sülh, 4 cilddə: [http://www.anl.az/el/Kitab/246859-1.pdf '''I cild'''], [http://www.anl.az/el/Kitab/246871-2.pdf '''II cild'''], [http://www.anl.az/el/Kitab/246872.pdf '''III cild'''], [http://www.anl.az/el/Kitab/246885-4.pdf '''IV cild''']. / tərc. ed. B. Musayev.-Bakı: Şərq-Qərb, 2006.
* [http://haqyolu.com/articles/view/2635/463/Cr:0 ''&quot;Hərb və sülh&quot;'' romanının Azərbaycan dilində xülasəsi] {{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.communitywalk.com/map/index/1530059 Hərb və sülh xəritəsi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141221173334/http://www.communitywalk.com/map/index/1530059 |date=2014-12-21 }}

== Həmçinin bax ==
* [[Hərb və sülh romanındakı obrazların siyahısı]]
{{Hərb və Sülh}}

[[Kateqoriya:Lev Tolstoyun romanları]]
[[Kateqoriya:1869-cu ilin romanları]]
[[Kateqoriya:Tarixi romanlar]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi romanlar]]
[[Kateqoriya:Fransa-Rusiya müharibəsi haqqında əsərlər]]
[[Kateqoriya:Epik romanlar]]
[[Kateqoriya:Fransız dilində romanlar]]
[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</text>
      <sha1>krino1a6jr1i9wmz2nxmhc3zd0c2qff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türk lirəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51088</id>
    <revision>
      <id>8965763</id>
      <parentid>8921259</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24963" sha1="d63s9tp2uxq4on6w4gybgedqh9sm1f4" xml:space="preserve">{{Aydınlaşdırma
|mövzu                = Türk lirəsi
|digər mövzu          = Lirə
|digər mövzu səhifəsi = Lirə
}}
{{Valyuta
|İbarətdir1 = [[Kuruş]]
|Nisbət1    = 1/100
|Simvol     = 
|Sikkələr   = 5 kr, 10 kr, 25 kr, 50 kr, 1[[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]]
|Əsginaslar = 5 [[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]], 10[[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]], 20[[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]], 50[[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]], 100[[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]] 200[[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]]
}}

'''Türk lirəsi''' — [[Türkiyə]]də və [[Şimali Kipr Türk Respublikası|Şimali Kiprd]]ə istifadə olunan pul vahidi. Türk lirasının alt vahidi [[kuruş]]dur. Türkiyədə kağız pul çap etmə səlahiyyəti [[Türkiyə Respublika Mərkəzi Bankı]]na aiddir.&lt;ref&gt;http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/448.html http://web.archive.org/web/20130206174837/http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/448.html&lt;/ref&gt;

Puldakı 0 (sıfır) sayını azaltmaq məqsədilə 31 yanvar 2005-ci ildə müvəqqəti olaraq tədavüldən qaldırılmış və yerinə Yeni Türk Lirəsi istifadə edilməyə başlanmışdır. YTL-dən TL-yə keçidin tamamlanması səbəbiylə 1 yanvar 2009 tarixində yenidən tədavülə girmişdir. Lakin 2009-cu ildə tədavülə girən pullardan YTL-də olduğu kimi 6 sıfır yoxdur. YTL-nin alt vahidi [[Yeni Kuruş]]-dur.

Bu günə qədər Türk lirəsının ön tərəfində yalnız [[Mustafa Kamal Atatürk]] və [[İsmət İnönü]]-nün şəkilləri var. İsmət İnönünün şəkli yalnız prezidentlik etdiyi dövrdə (1938–1950) Türk lirasının ön tərəfində yer almışdır. Bunun səbəbi isə Osmanlı dövründən bəri bir ənənə halını almış və Osmanlıdan başqa bir çox dövlət tərəfindən də istifadə olunan bir ənənə olan pulun ön tərəfinə o zaman ki dövlət başçısının şəklini qoymaqdır. Bu ənənə 30 dekabr 1925-ci ildə qəbul edilən 701 saylı &quot;Mevcut Evrak-ı Nakdiyenin yenileriyle İstibdaline Dair Qanun&quot; -la rəsmiləşmişdir. Buna görə prezident olduğu müddət içində İsmət İnönünün şəkli pulun ön tərəfində istifadə edilmişdir. Lakin bu qanun 1952-ci ildə Adnan Menderesin başçılıq etdiyi hökumət tərəfindən dəyişdirilmiş və Türk Lirəsinin üstündə o zamanki dövlət başçısının deyil yalnız [[Mustafa Kamal Atatürk]]-ün şəklinin olması qərarı alınmışdır. Buna görə Türk Lirəsinin üstündə şəkilləri istifadə olunan tək dövlət böyükləri [[Mustafa Kamal Atatürk]] və [[İsmət İnönü]] olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://blog.milliyet.com.tr/milli-sefin-paradaki-resim-gercegi/Blog/?BlogNo=440632 |access-date=2016-09-20 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712121133/http://blog.milliyet.com.tr/milli-sefin-paradaki-resim-gercegi/Blog/?BlogNo=440632 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.tibbiyelihikmet.com/2015/05/25/ismet-inonu-neden-paralara-kendi-resmini-bastirdi/ |access-date=2016-09-20 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101224820/http://tibbiyelihikmet.com/2015/05/25/ismet-inonu-neden-paralara-kendi-resmini-bastirdi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ayrıca [[Yunus Əmrə]], [[II Mehmed]], [[Mehmet Akif Ərsoy]] və [[Cahit Arf]] kimi Türk böyüklərinin portretləri isə Türk lirəsının bəzi emissiyalarının arxa tərəfində təsvir olunmuşdur.

== Tarixi ==
İlk lirə [[Sultan Əbdülməcid]] dövründə 5 yanvar 1843-də Osmanlı Lirəsi adıyla tədavülə buraxıldı. Kağız pulun tədavülündən əvvəl istifadə edilən bu Osmanlı qızıl puluna Sarı lirə deyilərdi. 2 iyun 1854-də dörddəbir lirə və 18 fevral 1855-də də 2,5-lik və beşibiryerdələrin tədavülünə başlandı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://ntvmsnbc.com/news/461099.asp#storyContinues |access-date=2016-09-20 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106011429/http://www.ntvmsnbc.com/news/461099.asp#storyContinues |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Respublikanın elanından sonra 30 dekabr 1925 tarix və 701 saylı Mövcud sənəd-ı Nakdiyenin yenileriyle İstibdaline Dair Qanun qəbul edilərək ilk Türk banknotlarının tədavülünə qərar verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.tcmb.gov.tr/ |access-date=2010-06-18 |archive-date=2004-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041028013834/http://www.tcmb.gov.tr/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://web.archive.org/web/20160617070753&lt;/ref&gt;

[[Fayl:E1 1000 TL ön yüz.jpg|thumb|left|200px|1927-ci ildə dövriyyəyə buraxılan, ön tərəfində Atatürkün bir portretinin yer aldığı kağız pul]]
Respublika dövründəki ilk [[kağız pul]]lar 1927-ci ildə [[Böyük Britaniya]]da, Tomas de la Rue şirkəti tərəfindən 88 min Britaniya qızılına çap edilmişdir. 1927-ci ildə Hərf İnqilabı hələ reallaşmadığı üçün pulların üzərində latın hərfləri yox idi. 1927-ci ildə nəşr edilən 1, 5 və 10 lirədən [[Atatürk]]ün portreti [[filiqran]]da görünürdü. Digər pullarda isə Atatürk həm filiqranda həm də şəkil olaraq görünür. İlk pulların üzərində Osmanlı Türkcəsi və Fransız yazılar ilə dövrün Maliyyə naziri [[Əbdülxaliq Renda|Mustafa Əbdülxaliq Rendan]]ın imzası vardı. Pulların yenidən Latın hərfləriylə bazara çıxması böyük bir xərc olduğu üçün 1927-ci ildə nəşr olunan pullar 1928-dəki hərf inqilabından sonra da illərcə qüvvədə qalmışdır. 1937-ci ildə tədavülə çıxarılan [[Latın]] məktubu pulların hamısında Atatürk portretləri var idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/pazar/paz01.html |access-date=2016-09-20 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306111141/http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/pazar/paz01.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/pazar/paz01.html |access-date=2016-03-06 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306111141/http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/pazar/paz01.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1927-ci ilin sentyabrından 11 noyabr 1938-ci ilə qədər nəşr edilən kağız pulların üzərində Atatürkün portretləri olmuşdur. [[İsmət İnönü]] ilk dəfə prezident seçildiyində Londona xəbər verilərək nəşr edilməkdə olan pullardan Atatürkün portretləri çıxarılmış, yerinə İnönünün portretləri qoyulmuşdur. 1938-ci ildən 1951-ci ilə qədər pullarda İnönünün portretləri yer almışdır.&lt;ref&gt;Mustafa Armağan Korku Duvarını Yıkmak Küller Altında Yakın Tarih 4 (4. Baskı Nisan 2011) İsmet İnönü paraların üzerinden Atatürk'ün resimlerini neden kaldırmış? səh 28–29&lt;/ref&gt;

Respublikanın quruluşundan günümüzə qədər 9 emissiya qrupunda 24 fərqli dəyərdə, 126 tərtibli kağız pul dövriyyəyə çıxarılmışdır. İlk altı emissiya qrupundakı pulların hamısı ilə Yeddinci Emissiya qrupundakı pulların bir qismi müxtəlif tarixlərdə dövriyyədən qaldırılmış və 10 illik fasilədən sonra dəyərini itirmişdir.

== Simvolu ==
TCMB tərəfindən, Türk lirasının etibarının möhkəmlənməsi və dünyada tanənmasının artırılması məqsədilə 8 sentyabr 2011 tarixində TL simvolu yarışması təşkil edilmiş, yarışma nəticəsində yeni simvol təyin olunaraq 1 mart 2012 tarixində baş nazir [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]] tərəfindən təqdim olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/duyuru/2012/DUY2012-18.htm |access-date=2016-09-21 |archive-date=2013-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122061546/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/duyuru/2012/DUY2012-18.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/duyuru/2012/DUY2012-18.htm |access-date=2013-01-22 |archive-date=2013-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122061546/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/duyuru/2012/DUY2012-18.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Tülay Lalənin dizaynı yeni simvol [[Fayl:Turkish lira symbol 8x10px.png]], yarım anker halındakı [[L]] hərfi içinə yerləşdirilmiş yuxarı doğru cüt xəttli kiçik [[T]] hərfindən ibarətdir. Cüt xətt şərq-qərb körpüsü və sabitliyi, anker isə yüksəlişi və etibarı təmsil edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.haber7.com/haber/20120301/Turk-Lirasinin-yeni-simgesi-aciklandi.php |access-date=2016-09-21 |archive-date=2013-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206175003/http://www.haber7.com/haber/20120301/Turk-Lirasinin-yeni-simgesi-aciklandi.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.haber7.com/haber/20120301/Turk-Lirasinin-yeni-simgesi-aciklandi.php |access-date=2013-02-06 |archive-date=2013-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206175003/http://www.haber7.com/haber/20120301/Turk-Lirasinin-yeni-simgesi-aciklandi.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Turkish Lira Construction.svg|Ölçülər və format
Turkish lira symbol black.svg|Türk Lirəsi simvolu&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/iletisimgm/TLSimge.php |access-date=2016-09-21 |archive-date=2014-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619204327/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/iletisimgm/TLSimge.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/iletisimgm/TLSimge.php |access-date=2014-06-19 |archive-date=2014-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619204327/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/iletisimgm/TLSimge.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Emisiyalar ==

=== Birinci emisiya ===
Həmin dövrün maliyyə naziri [[Əbdülxaliq Renda]] başçılıq etdiyi komissiya tərəfindən 1, 5, 10, 50, 100, 500 və 1.000 lirəlik əsginaslar müəyyənləşdirilmiş; Böyük Britaniya firması olan De La Rue tərəfindən filiqranlı kağızlara qabartma olaraq çap edilmişdir.

Bu emissiya qrupundakı əsginaslar 1928-ci ildəki hərf inqilabından əvvəl çap edildiyi üçün əsas mətnləri ərəb hərfləriylə, kupür dəyərləri isə fransız olaraq yazılmışdır.

Bu əsginaslar 5 dekabr 1927 tarixində dövriyyəyə çıxarılmışdır. Dövriyyədə olan mövcud sənəd-ı nakdiyeler isə, 4 dekabr 1927 tarixindən etibarən dövriyyədən çıxarılaraq 4 sentyabr 1928 tarixində dəyərlərini itiriblər.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | Birinci emisiya (E1 seriyası) (1927)
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Resim !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyəri !!rowspan=&quot;2&quot;| Ölçüləri !!rowspan=&quot;2&quot;| Əsas rəngi !!colspan=&quot;2&quot;| Məlumat !! colspan=&quot;2&quot;| Tarix
|-
! Ön tərəf !! Arxa tərəf !!Ön tərəf !! Arxa tərəf !! Tədavülə verliməsi !! Tədavüldən çıxarılması
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 1 TL arka yüz.jpg|116px]]
|[[Fayl:E1 1 TL ön yüz.JPG|116px]]
|1 Lirə
|90 × 166 mm
|Zeytuni yaşıl
|Məclis Binası, [[Ankara qalası]], kotanla cüt sürən bir kəndli
|Köhnə Baş nazirlik Binası
|5 dekabr 1927
|25 aprel 1939
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 5 TL ön yüz.jpg|119px]]
|[[Fayl:E1 5 TL arka yüz.JPG|119px]]
|5 Lirə
|94 × 170 mm
|Tünd mavi
|[[Ankara qalası]], Bozqurd ve Milli Məclis Binası
|[[Ağkörpü|Ağ Körpü]]
|5 dekabr 1927
|15 oktyabr 1937
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 10 TL ön yüz.jpg|123px]]
|[[Fayl:E1 10 TL arka yüz.JPG|123px]]
|10 Lirə
|99 × 175 mm
|Açıq bənövşəyi
|[[Ankara qalası]] ve Bozqurd
|[[Ankara qalası]]ndan mənzərə
|5 dekabr 1927
|16 may 1938
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 50 TL ön yüz.jpg|130px]]
|[[Fayl:E1 50 TL arka yüz.jpg|130px]]
|50 Lirə
|108 × 185 mm
|Qəhvəyi və zeytuni yaşıl
|Ortada bir motiv, sağda [[Atatürk]] portreti
|[[Afyonqarahisar]] şəhərindən mənzərə
|5 dekabr 1927
|1 aprel 1938
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 100 TL ön yüz.jpg|132px]]
|[[Fayl:E1 100 TL arka yüz.jpg|132px]]
|100 Lirə
|112 × 189 mm
|Zeytuni yaşıl
|[[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]] portreti
|Bir kənd rəsmi
|5 dekabr 1927
|1 mart 1938
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 500 TL ön yüz.jpg|136px]]
|[[Fayl:E1 500 TL arka yüz.jpg|136px]]
|500 Lirə
|120 × 194 mm
|Qəhvəyi ve sarı
|Solda Sivas [[Göy Mədrəsə (Sivas)|Göymədrəsə]], sağda [[Atatürk]] portreti
|[[Sivas]] şəhrindən mənzərə
|5 dekabr 1927
|15 iyun 1939
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E1 1000 TL ön yüz.jpg|141px]]
|[[Fayl:E1 1000 TL arka yüz.jpg|141px]]
|1.000 Lirə
|124 × 201 mm
|Tünd mavi
|Atatürk portreti
|Sakarya dəmiryolu xətti
|5 dekabr 1927
|15 iyun 1939
|-
|colspan=&quot;10&quot;|&lt;small&gt;Mənbə: [http://www.tcmb.gov.tr/ TCMB] — [http://www.turkishbanknotes.info/pick_list.htm Turkish Banknotes.info] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070224085028/http://www.turkishbanknotes.info/pick_list.htm |date=2007-02-24 }}&lt;/small&gt;
|}

=== İkinci emissiya ===
3 oktyabr 1931 tarixində Mərkəzi Bankı fəaliyyətə başlamış pul çap etmək səlahiyyəti bu quruluşa verilmişdir. [[Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı]] qurulduqdan sonra, Hərf İnqilabından əvvəl nəşr olunan köhnə yazılı əsginaslar, yeni hərflər ilə nəşr edilmiş yeni əsginaslarla dəyişdirilmişdir.

[[Latin əlifbası]] ilə hazırlanmış yeni əsginaslar 9 fərqli dəyərdə və 11 tətibatdan ibarətdir. Əsginaslardan 50 qəpiklik olanı Almaniyada, digərləri isə Böyük Britaniyada hazırlanmışdır.

Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən dövriyyəyə ilk çıxarılan pul olan 5 Türk lirəlik əsginası da ehtiva edən İkinci emisiya qrupu əsginaslar 1937–1944 illəri arasında tədavülə çıxarılmışdır.

İkinci emisiya qrupu içində həm Atatürk, həm də İnönü portretli əsginaslar olmuşdur.
Bu emissiya qrupu içində Böyük Britaniyada çap olunan ancaq, [[II. Dünya müharibəsi]] əsnasında əsginasları Türkiyəyə gətirən gəminin Pire Limanında hücuma uğrayıb batması nəticəsində dənizə tökülən İnönü portretli 50 qəpiklik və 100 Türk lirəlik əsginaslar ilə yenə Böyük Britaniyada çap olunan ancaq, Londondakı bir hava hücumu əsnasında çap edildiyi mətbəə zərər görən 50 Türk lirəlik əsginaslar dövriyyəyə verilməmişdir.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | İkinci emisiya (E2 serityası) (1937–1942)
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Şəkil !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyəri !!rowspan=&quot;2&quot;| Ölçüləri !!rowspan=&quot;2&quot;| Əsas rəngi !!colspan=&quot;2&quot;| Məlumat !! colspan=&quot;2&quot;| Tarix
|-
! Ön tərəf !! Arxa tərəf !!Ön tərəf !! Arxa tərəf !! Tədavülə verilməsi !! Tədavüldən çıxarılması
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:50 Kurus on.jpg|88px]]
|[[Fayl:50 Kurus arka.jpg|88px]]
|50 Quruş
|55 × 125 mm
|Ön tərəf : Sarı ve açıq yaşıl &lt;br&gt;Arxa tərəf : Yaşıl ve qəhvəyi
|rowspan=&quot;2&quot; |[[İsmət İnönü]]nün portreti
|Türkiye Respublikası Mərkəzi Bankı Keçmiş idarə mərkəzi
|26 iyun 1944
|1 avqust 1947
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:1 Turk Lirası on.jpg|95px]]
|[[Fayl:1 Turk Lirası arka.jpg|95px]]
|1 Lirə
|60 × 135 mm
|Bənövşəyi
|[[Boğaziçi]]ndən bir mənzərə
|25 aprel 1942
|1 avqust 1947
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:2 Bucuk Turk Lirası on.jpg|102px]]
|[[Fayl:2 Bucuk Turk Lirası arka.jpg|102px]]
|2,5 Lirə
|65 × 145 mm
|Zeytuni yaşıl
|rowspan=&quot;6&quot; |[[Mustafa Kəmal Atatürk|Atatürk]] portreti
|[[Ankara Zəfər Abidəsi]]
|25 aprel 1939
|15 iyul 1952
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:5 Turk Lirası on.jpg|109px]]
|[[Fayl:5 Turk Lirası arka.jpg|109px]]
|5 Lirə
|70 × 155 mm
|Ön tərəf : Mavi &lt;br&gt;Arxa tərəf : Yaşıl
|[[Güvənpark Abidəsi|Güvənlik Abidəsi]]
|15 oktyabr 1937
|10 noyabr 1952
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E-2 10 TL on.jpg|116px]]
|[[Fayl:E-2 10 TL arka.jpg|116px]]
|10 Lirə
|75 × 165 mm
|kirəmit rəngi
|[[Ankara Qalası]]ndan bir mənzərə
|16 may 1938
|2 aprel 1952
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E-2 50 TL on.jpg|123px]]
|[[Fayl:E-2 50 TL arka.jpg|123px]]
|50 Lirə
|80 × 175 mm
|Əflatun
|[[Ankara keçisi|Ankara keçiləri]]
|1 Nisan 1938
|2 Haziran 1952
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E-2 100 TL on.jpg|130px]]
|[[Fayl:E-2 100 TL arka.jpg|130px]]
|100 Lira
|85 × 185 mm
|Koyu kahverengi
|[[Çanakkale Boğazı]]'ndan bir görünüm
|1 mart 1938
|15 Ekim 1942
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E-2 500 TL on.jpg|137px]]
|[[Fayl:E-2 500 TL arka.jpg|137px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |500 Lira
|rowspan=&quot;2&quot; |90 × 195 mm
|rowspan=&quot;2&quot; |Zeytuni yeşil
|rowspan=&quot;2&quot; |[[Rumeli Hisarı|Rumelihisarı]]'ndan bir görünüm
|15 Haziran 1939
|24 Nisan 1946
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E2 500 TL on.jpg|137px]]
|[[Fayl:E2 500 TL arka.jpg|137px]]
|[[İsmet İnönü]]'nün portresi
|18 Kasım 1940
|24 Nisan 1946
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E-2 Ataturk 1000 TL on.jpg|144px]]
|[[Fayl:E-2 Ataturk 1000 TL arka.jpg|144px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |1.000 Lira
|rowspan=&quot;2&quot; |95 × 205 mm
|rowspan=&quot;2&quot; |Arduvaz mavisi
|[[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]] portresi
|rowspan=&quot;2&quot; |[[Güvenpark Anıtı|Güvenlik Anıtı]]
|15 Haziran 1939
|24 Nisan 1946
|-align=&quot;center&quot;
|[[Fayl:E-2 İnonu 1000 TL on.jpg|144px]]
|[[Fayl:E-2 İnonu 1000 TL arka.jpg|144px]]
|[[İsmet İnönü]]'nün portresi
|18 Kasım 1940
|24 Nisan 1946
|-
|colspan=&quot;10&quot;|&lt;small&gt;Kaynaklar: [http://www.tcmb.gov.tr/ TCMB] — [http://www.turkishbanknotes.info/pick_list.htm Turkish Banknotes.info] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070224085028/http://www.turkishbanknotes.info/pick_list.htm |date=2007-02-24 }}&lt;/small&gt;
|}

=== Kağız pul ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | 8. Tədavül əsginasları
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Şəkil !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyəri !!rowspan=&quot;2&quot;| Ölçüsü !!rowspan=&quot;2&quot;| Əsas rəngi !!colspan=&quot;3&quot;| Məlumat
|-
! Üz tərəfi !! Arxa tərəfi !! Üz tərəfi !! Arxa tərəfi
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1 YTL ön.jpg|112px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1 YTL arka.jpg|112px]]
| 1 lirə
| 160 × 76 mm
| Bordo və mavi
| [[Mustafa Kamal Atatürk]]
| [[Atatürk Barajı]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5 YTL ön.jpg|113px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5 YTL arka.jpg|113px]]
| 5 lirə
| 162 × 76 mm
| Pastel sarı və qəhvəyi
| [[Mustafa Kamal Atatürk]]
| [[Anıtqəbir]], [[Ankara]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10 YTL ön.jpg|113px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10 YTL arka.jpg|113px]]
| 10 lirə
| 162 × 76 mm
| Qırmızı
| [[Mustafa Kamal Atatürk]] Türk bayrağı silueti
| [[Piri Rəisin xəritəsi]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20 YTL ön.jpg|113px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20 YTL arka.jpg|113px]]
| 20 lirə
| 162 × 76 mm
| Yaşıl
| [[Mustafa Kamal Atatürk]]
| [[Efes xarabalıqları]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50 YTL ön.jpg|106px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50 YTL arka.jpg|106px]]
| 50 lirə
| 152 × 81 mm
| Turuncu
| [[Mustafa Kamal Atatürk]]
| [[Kapadokya]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100 YTL ön.jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100 YTL arka.jpg|110px]]
| 100 lirə
| 158 × 81 mm
| Mavi
| [[Mustafa Kamal Atatürk]]
| [[İshaq Paşa Sarayı]]
|-
|colspan=&quot;8&quot;|&lt;small&gt;Mənbə: [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/egm/b006000.html TCMB] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100723134837/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/egm/b006000.html |date=2010-07-23 }} &lt;/small&gt;
|}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
!colspan=10|'''9. Tədavül əsginasları'''
|-
!colspan=2| Şəkli !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyəri !!rowspan=2| Ölçüləri &lt;br&gt;(mm) !!rowspan=2| Əsas rəng !!colspan=4| Təsviri
|-
! Üz tərəfi!! Arxa tərəfi!! Üz tərəfi!! Arxa tərəfi!!
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5-II Türk Lirası front.jpg|130px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5-II Türk Lirası reverse.jpg|130px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;5
|&lt;center&gt; 130×64
|&lt;center&gt; Bənövşəyi
|rowspan=6|&lt;center&gt; [[Mustafa Kamal Atatürk]]
|&lt;center&gt; Ordinaryus Prof. Dr. Aydın Sayılı portreti, günəş sistemi, atom quruluşu, DNA və erkən yaşda mağara şəkilləri
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10 Türk Lirası front.jpg|136px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10 Türk Lirası reverse.jpg|136px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;10
|&lt;center&gt; 136×64
|&lt;center&gt; Qırmızı
|&lt;center&gt; Ordinaryus Prof. Dr. [[Cahit Arf]] portreti, &quot;Arf Dəyişməsindən&quot; dən alınmış bir hissə ilə yanaşı rəqəmsal sistemin aritmetik ardıcıllığı, abaküsü, rəqəmləri və kompüter texnologiyasını əks etdirən &quot;ikili say sistemi&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20 Türk Lirası front.jpg|142px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20 Türk Lirası reverse.jpg|142px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;20
|&lt;center&gt;142×68
|&lt;center&gt; Yaşıl
|&lt;center&gt; Memar Kemaləddinin portreti &quot;Qazi Universitetinin Rektorluq binası&quot; nın kəmərin, dairəvi motivi və memarının üçölçülü strukturunu simvollaşdırmaq üçün &quot;kub, külək, silindr&quot; şəklində xətti bir iş sayəsində formalar
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50 Türk Lirası front.jpg|148px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50 Türk Lirası reverse.jpg|148px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;50
|&lt;center&gt;148×68
|&lt;center&gt; Sarı
|&lt;center&gt; Fatma Aliyə Topuzun portreti, &quot;hokka, tük qələm, kağız, kitab&quot; və &quot;gül&quot; motivləri, qadın zərifliyinin simvolları
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100 Türk Lirası front.jpg|154px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100 Türk Lirası reverse.jpg|154px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;100
|&lt;center&gt;154×72
|&lt;center&gt; Mavi
|&lt;center&gt; İtri portreti, &quot;qeydlər, kudum və ud kimi alətlər&quot; və Itri'nin Məvləvi şəxsiyyətinə uyğun olaraq &quot;Məvləvi dervişi nə çəkdi&quot; fiquru
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:200 Türk Lirası front.jpg|160px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:200 Türk Lirası reverse.jpg|160px]]
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;200
|&lt;center&gt; 160×72
|&lt;center&gt; Açıq Bənövşəyi
|&lt;center&gt; Yunus Əmrənin portreti &quot;[[Yunus Əmrə]]nin möhtəşəm qəbiri, verdiyi dəlillərdə motif, sülh və qardaşlığı simvolu güvercin motivi, və&quot; Sevelim, Sevilelim &quot;siması, ən yaxşı fəlsəfəni vurğulayır
|}

Yeni türk lirəsi və yeni qəpiklər 1 yanvar 2005-ci il tarixindən etibarən dövriyəyə buraxılmışdır.

== [[Xalq]] tərəfindən anlaşıla bilən təhlükəsizlik özəllikləri ==
* [[Banknotlar]]ın müxtəlif hissələrinə toxunduqda hündürlük fərqini hiss etmək olur.
* Banknotun üst üzünün sağ tərəfindəki oval, müxtəlif vəziyyətlərdə baxıldıqda qızılı çalarlı sarıdan yaşıla dönür.
* Üzərində olan kəsintili gümüşü xətlər işığa tutulduğu zaman düz xətt şəklində görünür və üzərində &quot;TCMB&quot; hərfləri öz əksini tapır.
* Banknotlar gözlər səviyyəsində üfüqi istiqamətdə işığa tutulduqda sağ aşağı küncdə &quot;TC&quot; hərfləri görünür.
* Ön və arxa üzləri işığa tutulduqda ortada [[Atatürk]]ün portretinin kiçik variantı meydana çıxır.
* Banknotlar işığa tutulduqda arxa üzündəki hissə ilə bir-birini tamamlayan TCMB emblemi yaranır.

== Mütəxəssislər tərəfindən anlaşıla bilən təhlükəsizlik özəllikləri ==
* Banknotların müxtəlif hissələrini böyüdücü vasitəsilə oxumaq mümkündür.
* Ultrabənövşəyi işıq altında qırmızı və mavi rəngdə görünür.
* Ultrabənövşəyi işıq altında Atatürkün imzası görünür.
* Sol üst tərəfdə qara, sağ alt tərəfdə isə qırmızı rəngdə görünən seriya və sıra nömrələri ultrabənövşəyi şüalar altında parlayır və qara rəng yaşıla çevrilir.

Görmə qüsuru olan şəxslər müxtəlif dəyərdə olan [[pulları]], müxtəlif ölçüdə olduğuna görə bir-birindən fyıra bilirlər. Gələcəkdə görmə qüsurlular üçün banknotlarda müxtəlif ayırma üsulları tətbiq olunacaq.

'''Türk lirəsi''' ({{Dil-tr|Türk lirası}}) — Türkiyə Cümhuriyyətinin pul vahidi. Daha kiçik ekvivalenti quruşdur. Bir türk lirəsi (TL) 100 quruşa (Kr) bərabərdir.
[[Fayl:Lira coin.png|thumb|200px|1 ₺]]
[[Fayl:Turkish lira symbol black.svg|thumb|200px|Türk lirəsinin işarəsi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Avropa valyutaları}}
{{Asiya valyutaları}}{{Türkiyə mövzularda}}
[[Kateqoriya:Türkiyə pulları]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyası iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>d63s9tp2uxq4on6w4gybgedqh9sm1f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burada qocalara yer yoxdur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53373</id>
    <revision>
      <id>8965939</id>
      <parentid>8909345</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="bg9oaorgc13q7l9k1r47ids7l89euza" xml:space="preserve">{{Film
 |şəkil              = Burada qocalara yer yoxdur.jpg
|şəklin ölçüsü=210px|rejissor=[[Koen qardaşları|Coel Koen&lt;br /&gt;İtan Koen]]|prodüser=Skott Rudin&lt;br&gt;[[Koen qardaşları|Coel Koen&lt;br /&gt;İtan Koen]]}}

'''Burada qocalara yer yoxdur''' ({{dil-en|No Country for Old Men}}) — [[Koen qardaşları|Coel və İtan Koen qardaşlarının]] [[Kormak Makkarti|Kormak Makkartinin]] [[Qocalara burada yer yoxdur (roman)|eyniadlı romanı]] əsasında çəkdikləri triller filmi. 2008-ci ildə &quot;[[&quot;Oskar&quot; mükafatı|Oskar]]&quot;a olan 8 nominasiyasından film Kinoakademiyanın 4 mükafatına layiq görülüb: [[Ən yaxşı filmə görə Oskar mükafatı|ən yaxşı filmə görə]], ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə, [[Ən yaxşı rejissor işinə görə &quot;Oskar&quot; mükafatı|ən yaxşı rejissor işinə görə]] və ən yaxşı orijinal ssenariyə görə.

== Məzmun ==
Filmdə hadisələr 1980-ci illərdə iyunda [[Texas]]da cərəyan edir. [[Vyetnam müharibəsi]] veteranı ''Levelin Moss'' üçün adi ov gözlənilməz tapıntı ilə nəticələnir: o mafiya çaxnaşmasının yerini tapır. Meyitlər, güllə ilə deşilmiş maşınlar və narkotik paketləri arasında o ağzınacan pul ilə dolu keys tapır. Çox fikirləşmədən Levelin keysi özünə götürür. Eyni zamanda filmdə insanları inanılmaz dərəcədə asanlıqla öldürən balonlu insan barədə bəhs olunur. Çox keçmədən balonlu manyak — ''Anton Çiqur'' — iki centlmendən keysi tapmaq tapşırığını alır. Onu skanerlə təmin edib, keysdə radiomayak olduğunu deyirlər. Atışmalar və gözlənilməz vəziyyətlərlə dolu Antonun Levelini təqib etməsi başlayır. Qoca Şerif — ''Ed Tom Bel'' onların izi ilə gedir, və hadisələr cərəyan etdikcə o başa düşür ki, köhnə vaxtlar keçib və artıq işdən dincəlmək zamanı gəlib çatıb.

== Film haqqında ==
* Levelin Moss rolundan [[Hit Lecer]] imtina etmişdir.

== Rollarda ==
* [[Tommi Li Cons]] — ''şerif Ed Tom Bel''
* [[Coş Brolin]] — ''Levelin Moss''
* [[Xaviyer Bardem]] — ''Anton Çiqur''
* [[Kelli Makdonald]] — ''Karla Cin Moss''
* [[Vudi Harrelson]] — ''Karson Uels''

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.tass-ural.ru/weather/kino/?id=45 KinoResenziya: Qocalara burada yer yoxdur]
* [http://www.nocountry.ru/ Filmin rəsmi saytı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130905151958/http://www.nocountry.ru/ |date=2013-09-05 }}
* [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1673269,00.html Makkarti Kormak və Koen qardaşları film haqqında] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080306123749/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1673269,00.html |date=2008-03-06 }}

[[Kateqoriya:2007-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qanqster filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin neonuar filmləri]]
[[Kateqoriya:BAFTA qalibləri (filmlər)]]
[[Kateqoriya:Oskar mükafatı alan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Meksika narkotik kartelləri haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Neo-Vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:Koen qardaşlarının filmləri]]
[[Kateqoriya:Karter Byuruellin film musiqiləri]]
[[Kateqoriya:Miramax filmləri]]
[[Kateqoriya:Paramount Vantage filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-də mütəşəkkil cinayətkarlıq haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Las-Veqas Valleydə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Saturn mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Sputnik mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Ekzistensialist filmlər]]
[[Kateqoriya:1980-ci illər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ Milli Film Reyestrinin qeydiyyatına alınmış filmlər]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Psixopatlar və sosiopatlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:Ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə Oskar mükafatı qaliblərinin çıxış etdikləri filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Skott Rudinin prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Texasda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Seriyalı qatil filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>bg9oaorgc13q7l9k1r47ids7l89euza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AZƏRTAC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56157</id>
    <revision>
      <id>8965693</id>
      <parentid>8916431</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18037" sha1="fv8561i9cqw7olxlznvw44crfrr5t08" xml:space="preserve">{{Dövlət idarəsi
| emblem         = Azerbaijan State News Agency logo (2023).svg
| izahı          = 
| ölkə           = {{AZE}}
| yaranma        = 1 mart 1920
| ləğvolunma     = 
| tabeçilik      = 
| ünvanı         = [[Bakı]] Ağasadıq Gəraybəyli, 63
| büdcəsi        = 
| sayı           = 
| əvvəlki        = 
| rəhbər         = [[Vüqar Əliyev (jurnalist)|Vüqar Əliyev]]
| birinci müavin = 
| müavin         = [[Dağbəyi İsmayılov]]
| saytı          = [https://azertag.az/ azertag.az]
}}

'''Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi''' və ya qısaca '''AZƏRTAC''' — Azərbaycanın milli informasiya agentliyi; yerli və xarici KİV-lər üçün yeganə rəsmi dövlət informasiya mənbəyi. İdarə Heyətinin sədri [[Vüqar Əliyev (jurnalist)|Vüqar Əliyevdir]].

== Tarixi ==
1920-ci il martın 1-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] hökuməti tərəfindən yaradılıb. Agentlik sovet hakimiyyəti illərində müxtəlif adlarla fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan yenidən dövlət müstəqilliyi əldə etdikdən sonra agentlik özünün tarixi adını bərpa edib. 1995-ci il martın 3-dən Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Teleqraf Agentliyi, 2000-ci il yanvarın 17-dən Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyi adlandırılıb.

AZƏRTAC rəsmi dövlət xəbərləri ilə yanaşı, ictimai-siyasi, iqtisadi mövzularda, [[elm]], [[təhsil]], [[mədəniyyət]], [[səhiyyə]], [[idman]], [[ətraf mühit]] və s. haqqında fasiləsiz olaraq sutka ərzində [[Azərbaycan dili|Azərbaycan]], [[rus dili|rus]], [[ingilis dili|ingilis]], [[alman dili|alman]], [[fransız dili|fransız]], [[ərəb dili|ərəb]], [[ispan dili|ispan]] və [[Çin dili|Çin dillərində]] dəqiq və operativ informasiya buraxır.

AZƏRTAC dünyanın 55 informasiya agentliyi və media qurumu ilə əməkdaşlıq haqqında sazişlər imzalayıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/international-activity |title=Beynəlxalq fəaliyyət |access-date=2026-02-06 |archive-date=2025-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007161945/https://azertag.az/international-activity |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:V Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkası 18.jpg|thumb|V Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkasında]]
2004-cü ildə [http://www.oananews.org Asiya və Sakit Okean Ölkələri İnformasiya Agentlikləri Təşkilatına] (OANA), 2008-ci ildə [https://newsalliance.org/members/state-news-agency-of-the-republic-of-azerbaijan Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansına] (EANA) üzv qəbul edilib.

AZƏRTAC Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan ölkələrin [http://www.ania-news.info/ Milli İnformasiya Agentlikləri Assosiasiyasının] (ANİA), [http://tkaweb.org/ Türkdilli Ölkələrin Xəbər Agentlikləri Birliyinin] (TKA), Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvü olan ölkələrin milli informasiya agentlikləri assosiasiyasının (PANİA) təsisçilərindən biridir.

AZƏRTAC 2008-ci ildən &quot;AsiaPulse&quot; — [[Asiya Xəbər Agentlikləri Konsorsiumu]]nun üzvüdür.

2010–2013-cü illərdə agentlik PANİA-ya sədrlik edib.

2023-cü ilin noyabrında İstanbulda Türkdilli Ölkələrin Xəbər Agentlikləri Birliyi (TKA) əsasında yeni [https://atna-alliance.org/ Türk Xəbər Agentlikləri Alyansının] (ATNA) yaradılmasında AZƏRTAC təsisçilərdən biri olub. 

2013-cü ilin sentyabrında OANA-nın Moskvada keçirilən XV Baş Assambleyasında təşkilatın vitse-prezidenti seçilib. Həmin toplantıda təşkilatın üzv dövlətlərinin milli informasiya agentlikləri rəhbərlərinin səsverməsi əsasında AZƏRTAC 2016–2019-cu illərdə bu beynəlxalq struktura sədrlik etmək hüququ qazanıb. 2016-cı il noyabrın 18-də OANA-nın Bakıda keçirilən XVI Baş Assambleyasında bu təşkilatda sədrlik vəzifələrinin icrasına başlayıb.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/1011635 |title=Asiya və Sakit Okean Ölkələri İnformasiya Agentlikləri Təşkilatının XVI Baş Assambleyası işini başa çatdırıb |author= |date=18.11.2016 |website= |publisher=azertag.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321123417/https://azertag.az/xeber/1011635 |archive-date=2022-03-21 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2013-cü il noyabrın 20-də Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının paytaxtı Ər-Riyad şəhərində dünyanın 70-dən çox mötəbər xəbər agentliyinin, OANA, EANA, FANA, İİNA xəbər alyanslarının, &quot;SKY Nyus Arabia&quot;, &quot;Los-Anceles Tayms&quot;, &quot;Guardian&quot;, BBC kimi aparıcı media qurumlarının və məşhur MSN, Google, Yahoo internet korporasiyalarının rəhbərlərinin iştirak etdikləri Dünya Xəbər Agentliklərinin IV Konqresində (NAWC) AZƏRTAC 2016–2019-cu illərdə [http://nawc.az/ Dünya Xəbər Agentlikləri Konqresinə] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161220112808/http://nawc.az/ |date=2016-12-20 }} sədr seçilib və V Konqresin Azərbaycanda keçirilməsi ilə bağlı qərar qəbul olunub. 2014–2016-cı illərdə V Konqresə hazırlıq məqsədilə Konqresin icraedici orqanı olan Dünya Xəbər Agentlikləri Konqresi Şurasının (NACO) 5 iclası — 3-ü Bakıda, 2-si Londonda keçirilib. Bakıda keçirilən iclasların birində ilk dəfə olaraq Dünya Xəbər Agentlikləri Konqresi Şurasının sədri və sədr müavini vəzifələri təsis edilib.

2016-cı il noyabrın 16–17-də [[Heydər Əliyev Fondu]] və AZƏRTAC-ın birgə təşkilatçılığı ilə Bakıda Dünya Xəbər Agentliklərinin V Konqresi keçirilib. Noyabrın 16-da V Konqres və OANA-nın XVI Baş Assambleyasının birgə açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iştirak edib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/1010915 |title=Bakıda Dünya Xəbər Agentliklərinin V Konqresinin, Asiya və Sakit Okean Ölkələri İnformasiya Agentlikləri Təşkilatının XVI Baş Assambleyasının birgə açılış mərasimi keçirilib
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev mərasimdə iştirak edib |author= |date=16.11.2016 |website= |publisher=azertag.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707102328/http://azertag.az/xeber/1010915 |archive-date=2022-07-07 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tədbirlərdə 80 ölkədən 100-ə yaxın xəbər agentliyinin 190-dək rəhbəri və təmsilçisi, media üzrə beynəlxalq ekspertlər, BMT — UNESCO-nun rəsmi nümayəndəsi, həmçinin regional media qurumlarının əməkdaşları iştirak ediblər. Konqresdə BMT-nin Baş katibi Pan Gi Munun məktubu oxunub&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://azertag.az/xeber/1011295|title= BMT-nin baş katibi Pan Gi Mun Dünya Xəbər Agentliklərinin V Konqresinə müraciət ünvanlayıb|author= |date= 17.11.2016|website= |publisher= azertag.az|language= az|access-date= 9 iyun 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20220321132016/https://azertag.az/xeber/1011295|archive-date= 2022-03-21|url-status= live}}&lt;/ref&gt; və UNESCO-nun Baş direktoru İrina Bokovanın videomüraciəti&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://video.azertag.az/video/45517 |title=UNESCO-nun baş direktoru xanım İrina Bokovanın Bakıda Dünya Xəbər Agentliklərinin V Konqresinin iştirakçılarına videomüraciəti |author= |date=16.11.2016 |website= |publisher=azertag.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027190553/https://video.azertag.az/video/45517 |archive-date=2020-10-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; təqdim edilib. Devizi &quot;Xəbər agentlikləri üçün yeni çağırışlar&quot; olan Bakı Konqresində &quot;Xəbər istehlakının gələcəyi&quot;, &quot;Xəbər agentlikləri – yeni texnologiyaların və sosial medianın çağırışları və imkanları&quot;, &quot;Xəbər agentliklərinin innovasiyası&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/1011136 |title=Dünya Xəbər Agentliklərinin V Konqresi işini sessiyalarla davam etdirib  [YENİLƏNİB] |author= |date=16.11.2016 |website= |publisher=azertag.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321123417/https://azertag.az/xeber/1011136 |archive-date=2022-03-21 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, &quot;Multimedianın gələcəyi üçün jurnalistlərin təlimi&quot;, &quot;Jurnalistlərin missiyasının qorunması: azadlıq, çıxış imkanı, təhlükəsizlik və münaqişə zonaları&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/1011459 |title=Bakı Konqresinin ikinci gününün sessiyalarında xəbər agentliklərinin aktual problemləri müzakirə olunub |author= |date=17.11.2016 |website= |publisher=azertag.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321123420/https://azertag.az/xeber/1011459 |archive-date=2022-03-21 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; mövzularında məruzələr dinlənilib, diskussiyalar aparılıb.

AZƏRTAC-ın [[ABŞ]], [[İngiltərə]], [[Fransa]], [[Almaniya]], [[Avstriya]], [[Latviya]], [[Macarıstan]], [[Rusiya]], [[Ukrayna]], [[Misir]], [[Türkiyə]], [[Gürcüstan]], [[İran]], [[Qazaxıstan]], [[Özbəkistan]], [[Rumıniya]], [[Argentina]], [[İtaliya]], [[İsveç]], [[Çin]], [[Belçika]] və [[İsrail]]də, respublikanın bölgələrində müxbir məntəqələri fəaliyyət göstərir.

AZƏRTAC foto və yazılı informasiyalarla yanaşı, ölkənin sosial, siyasi, iqtisadi, idman həyatından videoxəbərlər hazırlayır, onları internet resursunda və sosial şəbəkələrdə yayır. Agentliyin multimedia və videoxəbər xidməti [http://video.azertag.az/bolme/gezdim_azerbaycani &quot;Gəzdim Azərbaycanı&quot;], &quot;Abidələrimiz&quot;, &quot;Dünya şəhərləri&quot;, &quot;Sənət korifeylərimiz&quot;, &quot;Neft və təsviri sənət&quot;, &quot;8.20-də vağzalda&quot;, &quot;Əziz bakılılar və şəhərimizin qonaqları&quot; və digər bir sıra videolayihələr həyata keçirib və sənədli filmlər hazırlayıb.

2013-cü ilin sentyabrından AZƏRTAC-ın [http://portal.azertag.az/ Uşaq Bilik Portalı], 2014-cü ildən yenilənmiş [http://video.azertag.az/ Videosaytı] fəaliyyət göstərir.

26 fevral 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyinin (AzərTAc-ın) adı dəyişdirilərək Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AzərTAc) adlandırılıb&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/14427 |title=Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyinin (AzərTAc-ın) Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AzərTAc) adlandırılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author= |date=26 fevral 2015 |website= |publisher=president.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922105636/https://president.az/articles/14427 |archive-date=2021-09-22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

24 noyabr 2016-cı ildə &quot;Dövlət orqanı&quot; hüquqi statusuna malik Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AZƏRTAC) əsasında &quot;Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AZƏRTAC)&quot; publik hüquqi şəxs yaradılıb&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/21806 |title=Azərbaycan Respublikasında dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı |author= |date=24 noyabr 2016 |website= |publisher=president.az |language=az |access-date=9 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929023427/https://president.az/articles/21806 |archive-date=2021-09-29 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

19 dekabr 2017-ci ildə Prezident İlham Əliyevin &quot;Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında&quot; Fərmanı&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://president.az/articles/26439|title= Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı|author= |date= 19 dekabr 2017|website= |publisher= president.az|language= az|access-date= 9 iyun 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210922111947/https://president.az/articles/26439|archive-date= 2021-09-22|url-status= live}}&lt;/ref&gt; ilə publik hüquqi şəxs olaraq AZƏRTAC-ın Nizamnaməsi təsdiq edilib&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Dovlet_Informasiya_Agentliyinin_AZARTAC_in_NIZAMNAMASI-1122442 |title=Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) NİZAMNAMƏSİ |author= |date=19.12.2017 |website= |publisher=azertag.az |language=az |access-date=16 iyun 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321123417/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Dovlet_Informasiya_Agentliyinin_AZARTAC_in_NIZAMNAMASI-1122442 |archive-date=2022-03-21 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-cü ilin avqustunda agentliyin veb-saytının yeni dizaynı və yeni loqosu təqdim edilib.

2023-cü ildə AZƏRTAC “Bir kəmər, bir yol” İqtisadi İnformasiya Tərəfdaşlığı platformasının Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/2764339 |title=AZƏRTAC “Bir kəmər, bir yol” İqtisadi İnformasiya Tərəfdaşlığı platformasının Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib |access-date=2026-02-06 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529080124/https://azertag.az/xeber/2764339 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

2025-ci ilin mayında Asiya və Sakit Okean Ölkələri Xəbər Agentlikləri Təşkilatının (OANA) Sankt-Peterburqda keçirilən Baş Assambleyasında AZƏRTAC yenidən İcraiyyə Komitəsinə üzv və təşkilatın vitse-prezidenti seçilib, 2028-ci ildə növbəti Baş Assambleyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanıb&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/3621127 OANA-nın növbəti Baş Assambleyası Azərbaycanda keçiriləcək]&lt;/ref&gt;. 

2025-ci ilin noyabrında Türk Xəbər Agentlikləri Alyansının (ATNA) Astanada keçirilən Baş Assambleyasında AZƏRTAC bu qurumun vitse-prezidenti seçilib və 2027-ci ildə növbəti Baş Assambleyasına ev sahibliyi etmək hüququ qazanıb&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/3846743 Türk Xəbər Agentlikləri Alyansının növbəti Baş Assambleyası Azərbaycanda keçiriləcək]&lt;/ref&gt;. . 

== Loqoları ==
&lt;gallery&gt;
AzərTAc-köhnə loqo.jpeg|
AzərTAc-yeni loqo.jpg|2016-cı ilə qədər
AzərTAc-ən yeni loqo.jpg|2023-cü ilə qədər
Azerbaijan State News Agency logo (2023).svg|2023-cü ildən&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azertac_loqosunu_ve_veb_saytini_yenileyib-2742341 |title=AZƏRTAC loqosunu və veb-saytını yeniləyib |access-date=2024-04-16 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207210304/https://azertag.az/xeber/azertac_loqosunu_ve_veb_saytini_yenileyib-2742341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Rəhbərləri ==
* [[Qubad Qasımov]] — 14.07.1921–1928
* [[Mixail Sinitsin]] — 1928–1930
* [[Vasili Xaldeyev]] — 1937–1938
* [[Yefim Qurviç]] — 23.05.1942–1958, 1962–26.12.1986
* [[Xasay Vəzirov]] — 07.1958–09.1962
* [[Rafiq Zeynalov]] — 26.12.1986–06.26.1988
* [[Azad Şərifov]] — 10.10.1988–03.04.1992
* [[Fikrət Sadıqov (jurnalist)|Fikrət Sadıqov]] — 03.04.1992–06.08.1992
* [[Vaqif Rüstəmov]] — 06.08.1992–26.08.1994&lt;ref&gt;[https://e-qanun.az/framework/8976 &quot;V. Y. Rüstəmovun Azərbaycan Teleqraf Agentliyinin (AzərTAcın) baş direktoru vəzifəsindən azad edilməsi haqqında&quot; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 avqust 1994-cü il tarixli, 191 nömrəli Fərmanı.] {{Wayback|url=https://e-qanun.az/framework/8976 |date=20250219113359 }} e-qanun.az{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
* [[Şamil Şahməmmədov]] — 22.01.2000&lt;ref&gt;[https://e-qanun.az/framework/280 &quot;Ş. M. Şahməmmədovun Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyinin (AzərTAc-ın) baş direktoru təyin edilməsi haqqında&quot; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 yanvar 2000-ci il tarixli, 263 nömrəli Fərmanı.] {{Wayback|url=https://e-qanun.az/framework/280 |date=20241207211606 }} e-qanun.az{{ref-az}}&lt;/ref&gt;-30.10.2002&lt;ref&gt;[https://e-qanun.az/framework/1145 &quot;Ş. M. Şahməmmədovun Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyinin (AzərTAc-ın) baş direktoru vəzifəsindən azad edilməsi haqqında&quot; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2002-ci il tarixli, 807 nömrəli Fərmanı.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180605073936/http://www.e-qanun.az/framework/1145 |date=2018-06-05 }} e-qanun.az{{ref-az}}&lt;/ref&gt;
* [[Aslan Aslanov]] — 30.10.2002&lt;ref&gt;[https://e-qanun.az/framework/1146 &quot;A. Ə. Aslanovun Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyinin (AzərTAc-ın) baş direktoru təyin edilməsi haqqında &quot; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2002-ci il tarixli, 808 nömrəli Fərmanı.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141006164054/https://e-qanun.az/framework/1146 |date=2014-10-06 }} e-qanun.az{{ref-az}}&lt;/ref&gt;-19.11.2022
* [[Vüqar Əliyev (jurnalist)|Vüqar Əliyev]] (28.11.2022–h.h.)

== Mənbə ==
* [https://azertag.az/about AZƏRTAC haqqında]
* [https://oxu.az/politics/701967 Azərbaycanın ilk milli xəbər agentliyi 103 yaşında — FOTO]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|AzerTAc}}
* {{rəsmi saytı|azertag.az}}
* [http://video.azertag.az/ AZƏRTAC Video]
* [http://portal.azertag.az/ Uşaq Bilik Portalı]
* [http://www.facebook.com/AzertAcNewsAgencyEn Azertac News Agency English]
* [http://www.facebook.com/AzertagNewsAgencyfr Azertag News Agency French]
* [https://www.facebook.com/AZERTACar AZERTAC Arabic]
* [https://twitter.com/azertacru АЗЕРТАДЖ Новости]
* [https://twitter.com/AzerTacAR AZERTAC Arabic]
* [https://azertag.az/international-activity Beynəlxalq fəaliyyət]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi|AzərTAc]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan informasiya agentlikləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan veb-saytları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Mətbuat Şurasına üzv təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:1920-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Dövlət mediası]]</text>
      <sha1>fv8561i9cqw7olxlznvw44crfrr5t08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deneb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64722</id>
    <revision>
      <id>8966031</id>
      <parentid>8694560</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>8966031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9127" sha1="gy26hcft9xgz79n2l4ulrl4fy1d5oa8" xml:space="preserve">{{Ulduz məlumat qutusu}}

'''Deneb''' — Qu bürcünün '''α''' ulduzu. 
== Haqqında ==
Deneb (/ dɛnɛb /), ayrıca α CYGNE (Latinised alpha CYGNE, qısaldılmış Alpha Cyg, α Cyg) olaraq ifadə edilmişdir və  Cygnus bürcünün ən parlaq ulduzudur. Görünən ulduz ölçüsü 1.25 olub, gecə səmasının 19-cu ən parlaq ulduzudur. Deneb açıq mavi rəngli ifratnəhəng olmaqla yanaşı həmçinin ən parlaq ulduzlardan biridir.  Bununla birlikdə  bu ulduza qədər dəqiq məsafəni (və buna görə də işılığı) təyin etmək çox çətindir; təxminən 55.000 və 196.000 dəfə  [[Günəş]]in kimi parlaqdır&lt;ref&gt; Chesneau, O.; Dessart, L.; Mourard, D.; Bério, Ph.; Buil, Ch.; Bonneau, D.; Borges Fernandes, M.; Clausse, J. M.; Delaa, O.; Marcotto, A.; Meilland, A.; Millour, F.; Nardetto, N.; Perraut, K.; Roussel, A.; Spang, A.; Stee, P.; Tallon-Bosc, I.; McAlister, H.; Ten Brummelaar, T.; Sturmann, J.; Sturmann, L.; Turner, N.; Farrington, C.; Goldfinger, P. J. (2010). &quot;Time, spatial, and spectral resolution of the Hα line-formation region of Deneb and Rigel with the VEGA/CHARA interferometer&quot;. ''Astronomy and Astrophysics''. '''521''': A5. Bibcode:[[bibcode:2010A&amp;A...521A...5C|2010A&amp;A...521A...5C]]. arXiv:[[arxiv:1007.2095|1007.2095]] . doi:[https://doi.org/10.1051%2F0004-6361%2F201014509 10.1051/0004-6361/201014509].&lt;/ref&gt;.

== Məsafə və xüsusiyyətləri ==
Denebin Yerdən uzaqlığı dəyişkəndir. Fərqli mənbələr 1600 - 3200 işıq ili arasında olduğunu irəli sürür. Qeyd etmək lazımdır ki, bu uzaqlıqdakı bir ulduzun məsafəsinin təyini parallaksı çox kiçik olduğundan olduqca çətindir. Denebin diametri Günəşinkindən 200 - 300 dəfə böyük olub parlaqlığına görə 60000 - 250000 dəfə daha parlaqdır. Bilinən ulduzların içində ən nəhənglərindəndir. Yay günlərində Azərbaycandan görünür. [[Veqa]], [[Əltair]] və '''Deneb''' üçlükdə məşhur Yay Üçbucağı bürcünü əmələ gətirir. Ərəb sözu olan ذنب الدجاجة - toyuq quyruğu sözündən əmələ gəlmişdir və ''quyruq'' deməkdir. Şir və Balina bürclərindəki oxşar adlı ulduzlarla qarışdırılmamalıdır.

Deneb'in Yerdən uzaqlığı hələ dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir.  Hal-hazırda qəbul edilən məsafə 2,600 işıq ilidir. Bu dəyişikliyin  səbəbi bu məsafənin atmosfer modelləşdirmə, ulduz təkamül modelləri, o cümlədən spektral işıqlıq diaqramı və görünən diametri birbaşa ölçülə bilməsidir. Orijinal dəqiq olmayan  Hipparcos paralaks&lt;ref&gt;Perryman, M. A. C.; Lindegren, L.; Kovalevsky, J.; Hoeg, E.; Bastian, U.; Bernacca, P. L.; Crézé, M.; Donati, F.; Grenon, M.; Grewing, M.; Van Leeuwen, F.; Van Der Marel, H.; Mignard, F.; Murray, C. A.; Le Poole, R. S.; Schrijver, H.; Turon, C.; Arenou, F.; Froeschlé, M.; Petersen, C. S. (1997). &quot;The Hipparcos Catalogue&quot;.&quot;The Hipparcos Catalogue&quot;. ''Astronomy and Astrophysics''. '''323''': L49–L52. Bibcode:[[bibcode:1997A&amp;A...323L..49P|1997A&amp;A...323L..49P]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perryman, M. (2010). ''The Making of History's Greatest Star Map''.  Springer-Verlag. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-642-11601-8&lt;/nowiki&gt;. doi:[https://doi.org/10.1007%2F978-3-642-11602-5 10.1007/978-3-642-11602-5] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230707043256/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-11602-5 |date=2023-07-07 }}&lt;/ref&gt; ölçmələri bu məsafə ilə ziddiyət təşkil etmirdi, ancaq daha sonrakı yenidən təhlilər &lt;ref&gt;van Leeuwen, F. (2009). &quot;The Hipparcos catalog&quot;. ''Astronomy and Astrophysics''. '''500''': 505–506. Bibcode:[[bibcode:2009A&amp;A...500..505V|2009A&amp;A...500..505V]]. doi:[https://doi.org/10.1051%2F0004-6361%2F200912202 10.1051/0004-6361/200912202].&lt;/ref&gt; daha böyük parallaks və məsafənin dəyərinin yarısını verir. Hipparcos-un verdiyi  məlumatlardan &lt;ref&gt;Maíz Apellániz, J.; Alfaro, E. J.; Sota, A. (2008). &quot;Accurate distances to nearby massive stars with the new reduction of the Hipparcos raw data&quot;. '''0804''': 2553. Bibcode:[[bibcode:2008arXiv0804.2553M|2008arXiv0804.2553M]]. arXiv:[[arxiv:0804.2553|0804.2553]]  [https://arxiv.org/archive/astro-ph astro-ph] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191201035054/https://arxiv.org/archive/astro-ph |date=2019-12-01 }}&lt;/ref&gt;  istifadə edilərək   2008-ci ildə hesablamalar aparıldı. Kosmik tozun çox olduğu mühitdə yerləşən  asimmetrik, titrəşən ulduzların paralaks ölçülərinin etibarsız olduğu bilinməsinə baxmayaraq, ən mümkün uzaqlıq  1,550 işıq ili qəbul edildi. Xəta  yalnız 10% -dir.

Deneb açıq mavi rəngdə olub A2Ia spektral sinfə malikdir, səth temperaturu 8500 K-dir.  Denebin kütləsi 19 Günəş kütləsinə (M&lt;sub&gt;៙&lt;/sub&gt;) bərabər olduğu hesablanmışdır.

'''&lt;big&gt;İkili yoldaş&lt;/big&gt;'''

Deneb,mümkün olan tək xətli spektroskopik qoşa kimi bilinir, belə ki, əsas ulduzdan gələn spektral xətlərin radial sürətinin periodik dəyişdiyi halda digər yoldaşında heç bir spektral xüsusiyyətlər görülmür&lt;ref&gt;   Lucy, L. B. (1976). &quot;An analysis of the variable radial velocity of alpha Cygni&quot;.''Astrophysical Journal''. '''206''': 499. Bibcode:[[bibcode:1976ApJ...206..499L|1976ApJ...206..499L]]. doi:[https://doi.org/10.1086%2F154405 10.1086/154405] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230707043239/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1976ApJ...206..499L/abstract |date=2023-07-07 }}&lt;/ref&gt;.Zamanla spektrin daha ətraflı təhlili, bunun üçün hər hansı bir dəstək tapa bilmədi&lt;ref&gt;Lucy, L. B. (1976). &quot;An analysis of the variable radial velocity of alpha Cygni&quot;. ''Astrophysical Journal''. '''206''': 499. Bibcode:[[bibcode:1976ApJ...206..499L|1976ApJ...206..499L]]. doi:[https://doi.org/10.1086%2F154405 10.1086/154405] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230707043239/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1976ApJ...206..499L/abstract |date=2023-07-07 }}.&lt;/ref&gt;.

== Təkamülü ==
Deneb, təkamülünün ilkin mərhələsində 23 M&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; O spektral sinifli ulduz kimi keçirib, ancaq artıq nüvəsində hidrogen yanıb qurtarıb və soyumağa və genişlənməyə başladı&lt;ref&gt;Schiller, F.; Przybilla, N. (2008).  &quot;Quantitative spectroscopy of Deneb&quot;. ''Astronomy &amp; Astrophysics''. '''479''' (3): 849–858. Bibcode:[[bibcode:2008A&amp;A...479..849S|2008A&amp;A...479..849S]]. arXiv:[[arxiv:0712.0040|0712.0040]] . doi:[https://doi.org/10.1051%2F0004-6361%3A20078590 10.1051/0004-6361:20078590].&lt;/ref&gt;. Deneb'in kütlə diapozonunda  yer alan ulduzlar ən parlaq qırmızı ifratnəhənglərə çevrilir və sonunda bir neçə milyon il içində nüvələri çökəcək və ifrat yeni partlaması meydana gələcək.      
[[Fayl:Summer triangle.png|thumb|392x392px]]   
Bilindiyi kimi, qırmızı ifratnəhəng ulduzlar II-P tip ifrat yeni kimi tanınan ulduz kimi müəyyən kütləyə qədər genişlənir, ancaq kütlənin böyük qiymətində onlar xarici təbəqəsini itirirlər və yenidən istiləşməyə başlayırlar. İlkin kütlələrdən və kütlə itkisindən asılı olaraq onlar sarı olduqca ifrat nəhəngə və ya parlaq mavi dəyişənlərə partlaya bilərlər, ya da Ib və ya Ic tip [[İfrat yeni ulduz|ifrat yeni]]  partlayandan əvvəl [[Wolf-Rayet ulduzları]]na çevrilə bilər. Deneb hal-hazırda qırmızı ifrat nəhəng kimi inkişaf edir.

Ulduzlar ilk dəfə olaraq  helium nüvəsi ətrafındakı təbəqədə olan hidrogenin yanması hesabına inkişaf edir, belə ki, karbon və oksigenin yanmağa başlaması üçün hələ kifayət qədər istilik  yaranmamışdır. Konveksiya ərimə məhsullarının qarışması hesabına başlamışdır, ancaq bunlar səthdə görünmür. Post-qırmızı ifrat nəhəng ulduzlarında qırmızı ifrat nəhəng mərhələsində daha güclü konveksiya nəticəsində ərimə məhsullarının  səthdə görünməsi  gözlənilir.

== Müşahidəsi. ==
Deneb, Yay Üçbucağı adlanan üçbucaq əmələ gətirir. Bu üçbucağın digər iki ulduzu ulduz ölçüsü 0 olan [[Veqa|Vega]] bürcünün Lira ulduzu və Aquila bürcünün Altair ulduzudur. digər ikisi, Aquila bürcü Lyra və [[Əltair|Əltair']]də sıfır böyüklükdəki ulduz Vegadır. Bu meydana gəlmə, sağ üçbucağın təxminən şəkli olub Deneb, kəskin bucaqlardan birində formalaşır. Yay Üçbucağı şimali səmada özünün bir neçə parlaq ulduzları ilə tanınır. Deneb də həmçinin  Qu bürcünün digər parlaq Beta ([[Albireo]]), Gamma, Delta və Epsilon Cygni ulduzları kimi [[Şimali Cross asterizmində|Şimali Cross bürcündə]]  asanlıqla görülə bilər. Şimali yarımkürədə Deneb, yaz axşamlarında səmada görünür. Cənub yarımkürəsində, Deneb cənubda 45 °Cənub paralelində görünə bilməz; bu səbəblə o, cənub qışında Tazmanya və Cənub Yeni Zelandiyada ancaq üfüqün bir az üstündə görünür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Ulduzlar]]
[[Kateqoriya:HR cisimləri]]
[[Kateqoriya:HIP obyektləri]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]]</text>
      <sha1>gy26hcft9xgz79n2l4ulrl4fy1d5oa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64723</id>
    <revision>
      <id>8966030</id>
      <parentid>8641448</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>8966030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6459" sha1="bugiwb4uffw7tmynxhiaec64v1o8sml" xml:space="preserve">{{Ulduz məlumat qutusu}}

'''Kastor''' - '''Əkizlər''' bürcünün '''α''' ulduzu. Adını mifologiyadakı əkiz döyüşçülərdən biri olan Kastoradan almışdır. Digəri olan [[Polluks]] Əkizlər bürcünün '''β''' ulduzudur. Çılpaq gözlə Kastor tək görünsə də müasir teleskoplarla onun əslində üç ulduzdan ibarət olduğunu müşahidə etmək olar. Bu ulduzlar sıra ilə Kastor A, B və C adlandırılmışdır. Daha da maraqlısı bu üç ulduzun hər birinin [[spektroskopik qoşa ulduz]] olduğu kəşf edilmişdir. Yəni əslində Kastor altı ulduzdan ibarət bir sistemdir.

Alpha Geminorum (α Geminorum, qısaldılmış Alpha Gem, α Gem) olaraq ifadə edilən Castor, Əkizlər bürcünün ən parlaq ulduzu və gecə səmasındakı ən parlaq ulduzlardan biridir. Baxmayaraq ki, 'Alfa' identifikatoruna malikdir, Beta Geminorum'dan (Pollux) daha zəifdir.

Kator , James Pound tərəfindən 1718-ci ildə qoşa ulduz kimi qeydə alınmışdır. 1678-ci ildə Cassini tərəfindən həll edilmiş ola bilər. İki ulduzun ayırdetməsi 1970-ci ildən&lt;ref&gt;Heintz, W. D. (1980). &quot;Micrometer Observations of Double Stars and New Pairs - Part Ten&quot;. ''The Astrophysical Journal Supplement Series''. '''44''': 111. Bibcode:[[bibcode:1980ApJS...44..111H|1980ApJS...44..111H]]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0067-0049 0067-0049] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230724111447/https://www.worldcat.org/search?q=n2:0067-0049 |date=2023-07-24 }}. doi:[https://doi.org/10.1086%2F190686 10.1086/190686] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230724111449/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1980ApJS...44..111H/abstract |date=2023-07-24 }}&lt;/ref&gt; 2017-ci ilə&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;  Tokovinin, A. A. (1997). &quot;MSC - a catalogue of physical multiple stars&quot;. ''Astronomy and Astrophysics Supplement Series''. '''124(1): 75–84. Bibcode:[[bibcode:1997A&amp;AS..124...75T|1997A&amp;AS..124...75T]]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0365-0138 0365-0138] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230724111443/https://www.worldcat.org/search?q=n2:0365-0138 |date=2023-07-24 }}. doi:[https://doi.org/10.1051%2Faas%3A1997181 10.1051/aas:1997181] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230724111451/https://aas.aanda.org/articles/aas/abs/1997/10/ds1218/ds1218.html |date=2023-07-24 }}'''&lt;/ref&gt; kimi  2 &quot; bucaq saniyəsindən  6&quot;  bucaq saniyəsinə kimi artmışdı. Bu  iki ulduzun ulduz ölçüləri 1.9 və 3.0 ulduz ölçüsüdü.

Üçüncü ulduz əsas komponetlərdən  73 &quot; uzaq məsafədə yerləşir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  Parlaqlğının müntəzəm dövrlə dəyişilməsi kəşf edildi və tutulan qoşa ulduz olması hesab edildi, ancaq   hər iki ulduzun səthində müxtəlif parlaqlıq sahələri olması səbəbiylə bu dəyişkənlik hələ də nəzərdən keçirilir.  Birinin ya da hər iki ulduzun səthində. Dəyişən ulduz  YY Geminorum&lt;ref name=&quot;0004-637X&quot;&gt;Torres, Guillermo; Ribas, Ignasi (2002). &quot;Absolute Dimensions of the M‐Type Eclipsing Binary YY Geminorum (Castor C): A Challenge to Evolutionary Models in the Lower Main Sequence&quot;. ''The Astrophysical Journal''. '''567''' (2): 1140–1165. Bibcode:[[bibcode:2002ApJ...567.1140T|2002ApJ...567.1140T]]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0004-637X 0004-637X] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090908091929/http://www.worldcat.org/issn/0004-637X |date=2009-09-08 }}. arXiv:[[arxiv:astro-ph/0111167|astro-ph/0111167]] . doi:[https://doi.org/10.1086%2F338587 10.1086/338587].&lt;/ref&gt; adı verildi.

Vizual komponentlərdən üçü də spektroskopik qoşadır və Kastor altı ayrı ulduzdan ibarət olan misilli ulduz sistemidir. Kastor  A və B nin hər ikisi zəif komponentlərlə birlikdə  bir neçə günlük orbitlərə malikdir. . Kastor C-nin komponetləri isə 1 gündən az orbitə malikdir. Kastor C parlaq cüt ətrafında  orbitdə olduğuna inanılırdı, ancaq ən uzun period bir neçə min ildir.

Altı ulduzun bütövlükdə görülən ulduz ölçüsü + 1.58&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;-dir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Fiziki xüsusiyyətlər ==
İllik  paralaksın təyini nəticəsində məlum oldu ki Kastor Yerdən 51 i.i. uzaqlığındadır. Ən parlaq iki ulduz, Günəşdən daha böyük kütləli və parlaq olan A sinifli baş ardıcıllıq  ulduzlarıdır. Onları xüsusiyyətləri qırmızı cırtdanların komponentlərinin təyini çətindir, lakin hər ikisinin kütləsi Günəşin kütləsinin yarısından az olduğu hesab edilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kastor C-nin iki qırmızı cırtdan ulduzunu demək olar ki eyni, kütlələri Günəş kütləsinin yarısı qədər, işıqlığı isə Günəşindən 10% az olan parlaqlıqla əhatə olunurlar.&lt;ref name=&quot;0004-637X&quot;/&gt;

Kastor B, müəyyən metalların güclü spektral xəttləri olan Am ulduzlarıdır.

Kastor  C isə  BY Dra tiplif dəyişən ulduzdur.BY Dra dəyişənləri, soyuq cırtdan ulduzlardır, hansı ki, onlar ulduz ləkələri və ya fotosferdəki dəyişikliklər səbəbiylə fırlanırlar.

Kastor  sistemindəki bütün qırmızı cırtdanların  spektrlərində şüalanma xətləri var və hamısı partlayış xarakterli&lt;ref&gt;Stelzer, B.; Burwitz, V. (May 2003), &quot;Castor A and Castor B resolved in a simultaneous Chandra and XMM-Newton observation&quot;, ''Astronomy and Astrophysics'', '''402''' (2): 719–728, Bibcode:[[bibcode:2003A&amp;A...402..719S|2003A&amp;A...402..719S]], arXiv:[[arxiv:astro-ph/0302570|astro-ph/0302570]] , doi:[https://doi.org/10.1051%2F0004-6361%3A20030286 10.1051/0004-6361:20030286] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230724111954/https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2003/17/aah4213/aah4213.html |date=2023-07-24 }}&lt;/ref&gt; ulduzlardır.

== Kastor Sistemi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!rowspan=&quot;2&quot;|Parametr
!colspan=&quot;6&quot;|Ulduz Komponenti
|-
!width=&quot;13%&quot;|Aa
!width=&quot;13%&quot;|Ab
!width=&quot;13%&quot;|Ba
!width=&quot;13%&quot;|Bb
!width=&quot;13%&quot;|Ca
!width=&quot;13%&quot;|Cb
|-
|[[Ulduz klassifikasiyası|Spektral sinif]]
|A1 V
|Bilinmir (ehtimal ki M5 V)
|A2 Vm
|M2 V
|M0.5 Ve
|M0.5 Ve
|-
|Kütlə (M)
|2.15
|0.4&amp;ndash;0.6
|1.7
|0.4&amp;ndash;0.6
|0.62
|0.57
|-
|Radius (R)
|2.3
|?
|1.6
|?
|0.76
|0.68
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Ulduzlar]]
[[Kateqoriya:Qırmızı cırtdanlar]]
[[Kateqoriya:IRAS kataloqu obyektləri]]
[[Kateqoriya:Henri Dreyper Kataloqu cisimləri]]
[[Kateqoriya:HR cisimləri]]
[[Kateqoriya:HIP obyektləri]]
[[Kateqoriya:Çoxlu ulduz sistemləri]]
[[Kateqoriya:2MASS obyektləri]]</text>
      <sha1>bugiwb4uffw7tmynxhiaec64v1o8sml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qara tetra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68638</id>
    <revision>
      <id>8965660</id>
      <parentid>8661307</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="mo0v1t23ijnkxc66hxk9v2snly2tlmu" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Gymnocorymbus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Gymnocorymbus ternetzi}}''' ({{dil-la|Gymnocorymbus ternetzi}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Actinopterygii|no}} sinfinin {{lataz|Characiformes|no}} dəstəsinin {{lataz|Characidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Gymnocorymbus}} cinsinə aid heyvan növü.

* Ana vətəni: Cənub Amerika, Amazon Çayı. Negro çayı, Argentina çayı.
* Bəslənmə Forması:Heyvanlar ilə bəslənən
* Davranış Forması: Təcavüzkar olmayan
* Öz Növlərinə Davranışı: Təcavüzkar olmayan
* Üzmə Səviyyəsi: orta-Səth
* Cinsiyyət Ayrı-seçkiliyi: Cinsiyyət ayrı-seçkiliyi asan deyil. Artıma düşünülürsə qrup halında alınmalıdır. Dişilər daha iri, daha uzun üzgəcləri vardır. Kişilərin rəngləri daha tünddür. Altdakı şəkildə; üstdəki balıq kişi, altdakı dişidir.
* Artıma: Yumurta saçaraq. Asandır. İstilik 28–30&amp;nbsp;°C edilər. Dibə şəbəkə gərilərək yumurtaların məğlub et/yeyilməsi maneə törədilə bilər. Törəmədən sonra yetkin balıqlar mütləq başqa bir akvariuma alınmalıdır. Balalar 24 saat içində yumurtadan çıxar. Balaların inkişafında ardamıya və keyfiyyətli toz yemlər istifadə edilə bilər. Törəmədən sonra yetkin balıqlar akvariumdan ayrılmalıdır.
* İstilik: 23 – 28&amp;nbsp;°C
* Ən Çox Böyüdüyü Boy: 6 sm
* Ən Az Akvarium Həcmi: 75lt
* Su Sərtliyi: Yumşaq
* pH: 5.5 – 7.0
* Çətinlik Səviyyəsi: 3

Bütün tetra qrupunda olduğu kimi ən az altılı qruplar halında baxılmalıdır. Sürü şəklində bəsləndiklərində mühitə çox rahat alışa bilən balıqlardır. Uyğun su şərtləri təmin edildiyi zaman dayanıqlı balıqlardır. Bitkili akvariumlarda baxıla bilərlər. Bitkilərin yanında mango köklərindən və qayalardan saxlanma yerləri yaradılmalıdır. Bitkilərin səviyyəsi, bu növün üzməyi sevdiyi orta səviyyəyə qədər gəlməlidir.

== Məlumatların şərhi ==
* Davranış Forması: Balıqların qarışıq tanklardakı davranış formasıdır. Artıma dövründə dərhal hər canlının daha təcavüzkarlaşdığını göz qarşısında saxlamaq lazımdır.
* Üzmə Səviyyəsi: Balığın təbii şərtlərdə harada üzdüyü ilə əlaqədar məlumatdır.
* Ən Çox Böyüdüyü Boy: Balığın gəldiyi ən böyük boydur. Ümumiyyətlə bu boya gəlməsi çətinkən, bəzi fərdlərin bu boyu keçdiyi də görülə bilər.
* Ən Az Akvarium Həcmi: Balığın qarışıq tankda rahat yaşaya bilməsi üçün lazımlı minimum həcmdir. İstehsal tankları kimi 2 balığın ol/tapıldığı vəziyyətlərdə daha kiçik tanklar istifadə edilə bilər. Sırasıyla; balığın ortalama boyuna, hərəkətliliyinə və narınlığına baxılaraq qiymətləndirilmişdir.
* Çətinlik Səviyyəsi: 1 ən asan, yeni başlayanlar üçün uyğundan. 5 ən çətin, yalnız mütəxəssis Akvarium sevərlərə uzanan balığın akvarium şərtlərində bəslənməsini çətinliyi ilə əlaqədar məlumat.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Tetra balığı]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Cənubi Amerika faunası]]
[[Kateqoriya:Cənubi Amerika balıqları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>mo0v1t23ijnkxc66hxk9v2snly2tlmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baloğlan Əşrəfov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69974</id>
    <revision>
      <id>8966063</id>
      <parentid>8962758</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34539-59</username>
        <id>347633</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5665" sha1="3t2iys6cgi6aauqv5lgxm0oh9wrnx5z" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{Musiqiçi
 |şəkil           = Baloğlan Əşrəfov.jpg
 |fon rəngi       = solo ifaçı
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 1971–2021
 |təhsili         = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
 |mükafatları     = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|2007}}
 |vikianbar       = 
}}

'''Baloğlan Xanoğlan oğlu Əşrəfov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanlı müğənni, [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti]] (2007).

== Həyatı ==
Baloğlan Əşrəfov 1951-ci il oktyabrın 8-də [[Masallı rayonu]]nun [[Bədəlan]] kəndində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə həmin kənddə orta məktəbi bitirməklə yanaşı, rayonun 7 illik musiqi məktəbinin nəzdində fəaliyyət göstərən 5 illik tar kursunu bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bu gün Əməkdar artist Baloğlan Əşrəfovun doğum günüdür |url=https://oxu.az/medeniyyet/bu-gun-emekdar-artist-baloglan-esrefovun-dogum-gunudur |website=Oxu.az |language=az |access-date=2025-07-30 |archive-date=2024-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103215155/https://oxu.az/medeniyyet/bu-gun-emekdar-artist-baloglan-esrefovun-dogum-gunudur |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1971-ci ildə Azərbaycan radiosunun keçirdiyi &quot;Turac təranələri&quot; radio olimpiadasının qalibi olub. 1974-cü ildə keçirilən &quot;Zəhmətkeşlərin və gənclərin ümumittifaq festivalı&quot;nda qalib olub və diplomu ona [[Şövkət Ələkbərova]] təqdim edib. 1978-ci ildə ADU-nun filologiya fakültəsini qurtarıb, 5 il Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllim işləmişdir.

[[İslam Rzayev]]in ansamblında çalışarkən Azərbaycanın bütün şəhər, rayon və kəndlərində çıxışlar etmişdir.

1989-cu ildə yaratdığı &quot;Şəhriyar&quot; (AzKonsertin nəzdində) ansamblı ilə [[Bakı]]nın bütün böyük konsert salonlarında dəfələrlə solo konsertlər vermişdir.

Baloğlan Əşrəfov oxuduğu mahnılarının musiqilərinin çoxunu demək olar ki, özü bəstələyib.Bir sıra mahnıların sözlərinidə özü yazıb.Dünyanın bir sıra ölkələrində — [[Türkiyə]], [[İraq]], [[İran]], [[Almaniya]] və [[MDB]]-nin bütün böyük şəhərlərində solo konsert proqramları ilə çıxış edib. [[İraq]]da Babilistan festivalında Azərbaycanı təmsil edib.

&quot;''Səsi quran sədasıdır''&quot; kitabında digər sənətkarlar ona öz rəylərini vermişlər. &quot;Nədəndir&quot;, &quot;Çağır məni&quot;, &quot;İtən eşqim&quot;, &quot;Yuxuma gəl&quot;, &quot;Anam mənim&quot;, &quot;Ay uçan quşlar&quot;, &quot; Əllərim əlinə dəymir nə vaxtdır&quot;, &quot;Günayım&quot;, &quot;Tanrıdan diləyim ol&quot; və s. kompakt audio və video-disklərini təqdim edib.

Sənətkar 26 aprel 2021-ci ildə 69 yaşında [[covid-19]] xəstəliyindən vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Baloğlan Əşrəfov vəfat etdi. |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/baloglan-esrefov-vefat-etdi-321705 |access-date=2021-04-26 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429051907/https://qafqazinfo.az/news/detail/baloglan-esrefov-vefat-etdi-321705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sənətkar doğulduğu [[Masallı rayonu]]nun [[Bədəlan]] kəndində doğmalarının məzarı yanında torpağa tapşırılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Baloğlan Əşrəfov dəfn edildi |url=https://publika.az/news/hadise/354198.html |access-date=2021-04-27 |archive-date=2021-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618142331/https://publika.az/news/hadise/354198.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mahnıları ==
{{natamam siyahı|tarix=fevral 2026}}
{{columns-list|3|
* &quot;Nədəndir&quot;
* &quot;Çağır məni&quot;
* &quot;İtən eşqim&quot;
* &quot;Ay gözəlim bir dayan&quot;
* &quot;Mən səndən ayrılmazdım&quot;
* &quot;Gecələr&quot;
* &quot;Oxu sətir sətir məni&quot;
* &quot;Qayıtma&quot;
* &quot;Gəlin köcər yar&quot;
* &quot;Get məndən uzaq gəz&quot;
* &quot;Aytac qızım&quot;
* &quot;Əllərim əlimə dəymir nə vaxtdır&quot;
* &quot;Sən özgəni, mən özgəni sevə bilmərik&quot;
* &quot;Anam mənim&quot;
* &quot;Anacan, həyatım mənim&quot;
* &quot;Uçan quşlar&quot;
* &quot;Qızıl gülümün rəngi niyə saraldı&quot;
* &quot;Nə bənövşə nə qızıl gül&quot;
* &quot;Yalan dünya&quot;
* &quot;Azərbaycan torpağı&quot;
* &quot;Nələr gördüm dünyada&quot;
* &quot;Gözlərim gəzir səni&quot;
* &quot;Bu qız nə qəşəndir&quot;
* &quot;Altmış yaş nədir hələm&quot;
* &quot;İntizaram&quot;
* &quot;Niyə hamı mənə biganə olub&quot;
* &quot;Sabah o qızın toyudur&quot;
* &quot;Mənim alagöz yarım&quot;
* &quot;Yuxuma gəl&quot;
* &quot;Mən o sevgilinəm sən o deyilsən&quot;
* &quot;Ey sarıvan&quot;
* &quot;Təranə&quot;
* &quot;Sona qızım&quot;
* &quot;Darıxmağa qoyma məni&quot;
* &quot;Gəlməməliydim&quot;
* &quot;Qarabağ vətəndir&quot;
* &quot;Mən də varam dünyada&quot;
* &quot;Birin bilib o birini bilmirsən&quot;
* &quot;Gəlirəm yoluma cıx&quot;
* &quot;Sənin bircə baxışını&quot;
* &quot;İstəmirəm gedəsən&quot;
* &quot;Halalın olsun&quot;
* &quot;O günlər&quot;
* &quot;Canım məhəbbət&quot;
* &quot;Kimə gərəkdir&quot;
* &quot;Müsafirim&quot;
* &quot;Günayım&quot;
* &quot;Fatimə&quot;
* &quot;Yad olmuşam&quot;
* &quot;Təranə&quot;
* &quot;Masallı&quot;
* &quot;Uzaqdan bir qız gəlir&quot;
* &quot;Mən niyə dəyişdim sənin gözündə&quot;
* &quot;Qədrini bilmədim, bilmədim sənin&quot;
* &quot;Nə sən günahkarsan, nə mən günahkar&quot;
* &quot;Çıx qatar yoluna&quot;
* &quot;Gəldi baharım&quot;
* &quot;Niyə söyləyirsən unut sən məni&quot;
* &quot;Get xoşbəxt ol xoşbəxt ol&quot;
}}

== Titulları və mükafatları ==
* &quot;İstedadlar axtarırıq&quot; konsert müsabiqəsinin laureatı — 1982
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|Azərbaycanın əməkdar artisti]] — 2007

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan talışları]]
[[Kateqoriya:Talış müğənnilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar artistləri]]
[[Kateqoriya:COVID-19 pandemiyasından Azərbaycanda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ müğənniləri]]</text>
      <sha1>3t2iys6cgi6aauqv5lgxm0oh9wrnx5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stiven Kinq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73976</id>
    <revision>
      <id>8966068</id>
      <parentid>8909659</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Filmoqrafiya */</comment>
      <origin>8966068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8292" sha1="1y8r8brk90b7nt031w7lx0jgvtg8reb" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Stiven Kinq
 |orijinal adı      = 
 |digər adları      = 
 |şəkil             = Stephen King, Comicon.jpg
 |şəklin ölçüsü     = 200
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 21.9.1947
 |doğum yeri        = {{USA}}, [[Men]], [[Potlend]]
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = 
 |milliyyəti        = 
 |təhsili           = 
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Stiven Kinq''' ({{DVTY}}) – öz qorxu janrlı [[roman]]ları ilə məşhur olan [[ABŞ]]-li yazıçı.

==Həyatı==

Stiven Edvin Kinq ([[ingiliscə]] ''Stephen Edwin King'') 21 sentyabr 1947-ci ildə [[Men]] ştatının Portlend şəhərində dünyaya göz açıb. Ailənin ikinci övladı idi. Atasının əsl soyadı Spənski olmuşdur amma o, soyadını daha yaxşı səslənən Kinqə dəyişdirmişdi. Stivenin həyata göz açması ailə üçün gözlənilməz bir hadisə olmuşdur. Belə ki, Stivenin anası Nelli Rut sağlamlığı ilə bağlı problemləri olduğundan uşaq dünyaya gətirə bilməməsini bildirirdi. Ailənin ilk uşağı olan Devid isə ailənin əsl övladı deyildi. Stivenin hələ iki yaşı olanda onun atası ailəni tərk edərək bir daha geri qayıtmamışdır. Uşaqları tənha böyüdən ana isə eyni zamanda iki işdə – çamaşırxanada və çörəkçixanada çalışırdı. Stivenin uşaqlıq illəri [[İndiana]] ştatının Fort Ueyn şəhərində (orada onun ata tərəfdən baba-nənəsi yaşayırdılar), [[Konnektikut]] ştatının Stratford şəhərində (orada Lois xalası yaşayırdı), [[Massaçusets]] ştatının Molden şəhərində və Men ştatının Paunal şəhərində (orada onun xalaları yaşayırdılar) keçmişdir.

Stivenin 11 yaşı olanda onun ailəsi Men ştatının Darem şəhərinə geri qayıdır. Burada Stivenin anası Nelli Rut, öz valideynlərinin qayğısına qalırdı. Qohumlar isə ailəyə maddi cəhətdən yardım edirdilər.

Stiven Daremdə orta məktəbi bitirdikdən sonra, Lisbon Orta Məktəbində təhsil alaraq 1966-cı ildə oranı bitirir. Orono şəhərində yerləşən Men Univertsitetində aldığı ali təhsilin ikinci ilində o, universitet qəzeti olan  &quot;Men Universitet Şəhərciyi&quot;ndə ([[ingiliscə]] ''The Maine Campus'') həftəlik sütun yazırdı. Tələbə olduğu illərdə o Tələbə Senatının üzvü olaraq, tələbə siyasi həyatında aktiv iştirak edirdi. Kinq həmçinin, Orono şəhərində keçirilən anti-müharibə hərəkatında iştirak edərək, [[Vyetnam müharibəsi]]nin konstitusiyaya zidd olduğunu düşünənlərlə həmrəy olduğunu göstərirdi. 1970-ci ildə oç Orono universitetini B.A. səviyyəsində bitirərək, orta məktəblərdə ingilis dili dərsini vermək üçün ixtisaslandırılmışdı. Vyetnam müharibəsinə səfərbərlik elan olunanda isə çağırış komissiyası onun yüksək qan təzyiqi, yastı ayaqları, görmə və eşitmə qüsurunun olmasını əsas gətirərək onu hərbi xidmətə yararsız hesab etmişdi.

1971-ci ildə Kinq, Tabita Spryus ilə ailə həyatı qurur. Onlar Men Universitetinin kitabxanasında tanış olmuşdular. Yeni yaranan ailə əsasən Kinqin çamaşırxanada işləyib qazandığı maaş, tələbə təqaüdü və Kinq tərəfindən təsadüfən yazılıb kişi jurnallarına satılan qısa hekayələrdən qazanılan pul hesabına yaşayırdı.

Stiven 1967-ci ildə ilk peşəkar qısa hekayəsi olan &quot;Şüşə Döşəmə&quot;ni ([[ingiliscə]] ''The Glass Floor'') yazır. 1971-ci ilin payızında Stiven, Men ştatının Hampden şəhərində yerləşən Hampden akademiyasında ingilis dili dərsləri keçməyə başlayır. Gecələr və həftəsonları isə o, [[qısa hekayə]]lər və [[novella]]lar yazırdı.

1973-cü ilin yazında Dabldey&amp;Ko. şirkəti onun &quot;Kerri&quot; ([[ingiliscə]] ''Carrie'') adlı əsərini çap etməyə razılıq verir. Bu əsər nəşr edildikdən sonra, Kinqin Dabldey&amp;Ko-dan olan redaktoru Bill Tompson ona müəllimlik peşəsini buraxaraq, bütün vaxtını yazıçılığa sərf etməyə imkan verəcək qədər maddi cəhətdən təmin olunacağını bildirir.

1973-cü ilin yayının sonunda Kinqin getdikcə artan ailəsi, anasının səhhətini pisləşməsi ilə əlaqədar olaraq Men ştatının cənubuna köçürlər. Burada ailə Şimali Vinhemdə, Sebaqo gölü yaxınlığında özünə yay evi kirayələyir. Kinq burada öz &quot;Seylim Püşkü&quot; ([[ingiliscə]] ''Salem`s Lot'') adlı əsərini yazır. Bu dövr ərzində Kinqin 59 yaşlı anası xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişir.

&quot;Kerri&quot; əsəri 1974-cü ilin yazında nəşr edildi.  Həmin ilin payızında ailə [[Kolorado]] ştatının Bulder şəhərinə köçür. Burada yaşadığı 1 ildən də az müddət ərzində Kinq öz &quot;Parıltı&quot; ([[ingiliscə]] ''The Shining'') adlı əsərini yazır. 1975-ci ildə Kinq Men ştatına geri qayıdaraq, Qərbi Menin göllərlə zəngin olan rayonunda özünə ev alır və hələ Bulder şəhərində yazmağa başladığı &quot;Qarşıdurma&quot; ([[ingiliscə]] ''The Stand'') adlı əsərini bitirir və &quot;Ölü Zona&quot; ([[ingiliscə]] ''The Dead Zone'') adlı əsərini yazır.

Onu dünyada məşhurlaşdıran, müəllifin üzərində 30 ildən artıq bir müddətdə işlədiyi və özünün bütün yaradıcılığı boyu ərsəyə gətirmiş olduğu ən yaxşı əsəri isə əfsanəvi tsikl [http://az.wikipedia.org/wiki/Qaranlıq_Qala &quot;Qaranlıq Qala&quot;] kitablar seriyasıdır.

Ümumiyyətlə Kinqin ailəsi öz yaşayış yerini tez-tez dəyişirdilər. Qış fəslini isə əsasən [[Florida]] ştatında keçirirdilər. Stiven Kinqin 3 övladı (Naomi Reyçel, Co Hill və Oven Filip) və 3 nəvəsi var. Stiven və Tabita Kinq yerli məktəb təqaüdünü təşkil etmiş və bir çox xeyriyyə işlərində iştirak edirlər.

== Filmoqrafiya ==

* O - 
* '''Parıltı''' — 1980-cı ildə [[Parıltı (film, 1980)|eyniadlı film]]&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0081505/ The Shining.] İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt; və 1997-ci ildə eyniadlı üç bölümlük mini serial&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0118460/ The Shining.] İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt; çəkildi.
* '''Heyvan qəbiristanlığı''' - eyniadlı 1989&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0098084/ Pet Sematary.] İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt;, 2019,&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0837563/ Pet Sematary.] İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt; və 2023-cü illərdə&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt14145436/ Pet Sematary: Bloodlines.] İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt; filmlər çəkildi.
* '''Yaşıl mil''' —1999-cu ildə eyniadlı film çəkilmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0120689/ The Green Mile.] İstifadə tarixi: 24 may 2026.&lt;/ref&gt;
* '''Cənab Harriqanın telefonu''' (Mr. Harrigan's Phone) — 2022-ci ildə qısa hekayə əsasında eyniadlı film çəkildi.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt12908110/ Mr. Harrigan's Phone.] İstifadə tarixi: 16 iyun 2026.&lt;/ref&gt;
* Ölü zona -
* Pişik gözü -
* Gümüş güllə -

== Xarici keçidlər ==
1. [http://www.stephenking.com/ Rəsmi vebsaytı]&lt;br&gt;2. [http://www.stephenking.ru/ Stiven Kinq (rus dilində)]{{xarici istinadlar}}

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Qaranlıq fentezi yazıçıları]]
[[Kateqoriya:ABŞ fantastika yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Ginnesin Rekordlar Kitabına düşənlər]]
&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Edqar Allan Po mükafatı qalibləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr ABŞ yazıçıları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr ABŞ yazıçıları]]
[[Kateqoriya:ABŞ aktyorları]]
[[Kateqoriya:ABŞ rejissorları]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin kişi şairləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ mesenatları]]
[[Kateqoriya:ABŞ musiqiçiləri]]
[[Kateqoriya:İrlandəsilli amerikalılar]]
[[Kateqoriya:XX əsrin ABŞ romançıları]]</text>
      <sha1>1y8r8brk90b7nt031w7lx0jgvtg8reb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Həştərxan xanlığı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82818</id>
    <revision>
      <id>8965667</id>
      <parentid>8914399</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sabuhi from Baku</username>
        <id>28763</id>
      </contributor>
      <origin>8965667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3625" sha1="q629reu015zn66r2lxk0f7hakr6lrsm" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət}}
[[Fayl:Astrakhan Khanate map.svg|thumb|right|300px|Həştərxan xanlığı]]
'''Həştərxan Xanlığı''' ([[Tatar dili|tatarca]] &lt;big&gt;حاجی‌ ترخان خانلغی&lt;/big&gt;, Xacitarxan Xanlığı) — Qızıl Ordanın yıxılmasından sonra, [[Çingiz xan]]ın oğlu Cucinin nəslindən olan Toxa Temür sülaləsindən [[Noqay xan]] tərəfindən qurulmuş bir [[Türk xalqları|Türk]] dövləti.

== Tarixi ==
1466 – 1554-cü illər arasında hökm sürmüş bir xanlıqdır, paytaxtı [[Həştərxan]] şəhəri olmuşdur. [[Krım xanlığı]] vasitəsiylə [[Osmanlı dövləti]]nin nüfuz dairəsinə girmişdir.

Onun ehtimali təsisedici [[Qızıl Orda]]nın hakimi, Səyyid Əhmədin qardaşı, Mahmud Xan sayılır.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite book |last1= Golden |first1= Peter Bş |title= An Introduction to the History of the Turkic Peoples Ethnogenesis and State-Formation in Medieval and Early Modern Eurasia and the Middle East |location=WIESBADEN |publisher= OTTO HARRASSOWITZ |year= 1992 |page= 332 |isbn= 3-447-03Z74-X}}&lt;/ref&gt;

Əsli adı &quot;Əjdaha Xanlığı&quot; olan və ruslar tərəfindən sonradan dəyişdirilən Həştərxan xanlığı, [[Xəzər dənizi|Xəzər dəniz]]inin şimal sahillərində əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzi olaraq, 88 il müstəqil olmuş, lakin ardıcıl olaraq davam edən hakimiyyət mübarizələri nəticəsində zəifləmiş və 1556-cı ildə rus çarı [[Qorxunc İvan]] tərəfindən yıxılmışdır.

Rusiyanın [[Qazan xanlığı|Qazan]] və Həştərxan xanlıqlarını yıxaraq şərqə doğru genişləmə siyasətindən narahat olan Osmanlı Dövləti, (həm də Orta Asiyadakı türk xanlıqlarının kömək istəməsi səbəbindən) 1563-cü ildə Rusiyanı dayandırmaq üçün Həştərxana səfər planlaşdırmış, ancaq 1569-cu ildə həm ordu rəhbərləri arasında, həm də [[Krım xanlığı|Krım Xan]]ı ilə bu rəhbərlər arasında başlayan anlaşılmazlıqlar nəticəsində səfərdə istənilən nəticəyə nail olunmamışdır. Buna baxmayaraq Rusiyanın sülh istəməsi səbəbindən 1570-ci ildə yenə də [[Osmanlı İmperiyası|Osmanlı]] və Orta Asiya türk xanlıqlarının xeyrinə bir müqavilə əldə edilə bilmişdir.

Bu gündə Həştərxan və ətrafında sıx türk əhalisi yaşayır.

=== Həştərxan Xanları ===
I. noyabr 1466–1490

[[Əbdülkərim xan|Abbülkərim]] 1490–1514

Canı Gözət 1514–1521 (1474 −1476 Krım Xanı)

Hüseyn 1521 — ?

Şeyx Əhməd ? — 1525

II. Noyabr ? — 1532

İslam Giray 1531–1532 (1532 Krım Xanı)

Ağ Kubek (I dəfə) 1532–1533

[[Əbdürrəhman xan (Həştərxan xanı)|Abdürrəhman]] (II dəfə) 1533–1537

Dərviş Qazi 1537–1539

Şeyx Heydər (Şeyx Əhmədin oğlu və Dərviş Qazinin atası)

[[Əbdürrəhman xan (Həştərxan xanı)|Abdürrəhman]] (II dəfə) 1539–1543

Ağ Kubek (II dəfə) 1545–1546

Yağışçı 1546–1554

Dərviş Əli 1554–1557

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* {{kitab3|müəllif=Köse K. A.|başlıq=Həştərxan xanlığı (yaranmasından işğalına qədər tarixi). Dissertasiya|link=https://www.avetruthbooks.com/kose-k-a-hesterxan-xanligi-yaranmasindan-isgalina-qeder-tarixi-dissertasiya-2023|cavabdeh=|yer=Bakı|nəşriyyat=BDU|il=2023|cild=|səhifə=172|səhifələr=|isbn=|doi=|ref=Köse|hissə=}}

{{Türk dövlətləri}}

[[Kateqoriya:Həştərxan xanlığı| ]]
[[Kateqoriya:Türk dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Türk tarixi]]
[[Kateqoriya:Xanlıqlar]]
[[Kateqoriya:Asiyanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi türk dövlətləri]]</text>
      <sha1>q629reu015zn66r2lxk0f7hakr6lrsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaz işığı (film, 1944)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84131</id>
    <revision>
      <id>8965961</id>
      <parentid>8794994</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5043" sha1="mfik8ixt6ks7yst13kav6dzicgdkvx3" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Qaz işığı
 |orijinal adı       = {{Dil-en|Gaslight}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Qaz işığı (film, 1944).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Corc Kyukor]]
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = Petrik Hemilton
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Bronislav Kaper
 |rollarda           = [[Şarl Buaye]]&lt;br/&gt;[[İnqrid Berqman]]&lt;br/&gt;[[Cozef Kotten]]
 |operator           = Cozef Ruttenberq 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Triller filmi|Triller]]
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[ingilis dili]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = [[Bədii film]]
 |rəng               = ağ-qara
 |vaxt               = 114 [[dəqiqə]]
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[1944]]
 |büdcə              = 2 milyon $
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0036855
 |vikianbar          = 
}}

'''&quot;Qaz işığı&quot;''' ({{Dil-en|Gaslight}}) — rejissor [[Corc Kyukor]]un filmi.

== Məzmun ==

Neçə il bundan əvvəl boğularaq öldürülmüş məşhur opera müğənnisinin evinə həmin qadının yeganə varisi öz əri ilə yaşamağa gəlir. Gözəl və hər bir şeyə qarşı həssas olan varis Pola Olkvist öz fortepiano müəlliminə ərə getmişdir. Həmin evə gələn Pola uşaqlıq illərini xatırlayır. O zaman xalası öldürülərkən nə qətlin, nə də itmiş daş-qaşın kim tərəfindən oğurlanmasının üstü açılmamışdı.

Evin qaranlıq və cansıxıcı mühiti getdikcə Polanı sıxmağa, ona əzab verməyə başlayır. O, demək olar ki, evdən bayıra çıxmır. Nədənsə ona elə gəlir ki, hər axşam evin qaz işığı azalmağa başlayır və bundan sonra onun başı üzərindəki boş çardaqdan naməlum addım səsləri gəlməyə başlayır. Pola dəli olduğunu, ağlının çaşdığını hiss edir.

Öldürülmüş müğənninin pərəstişkarı olan inspektor Brayen Polanı görəndə onun həmin müğənniyə olan zahiri oxşarlığına təəccüblənir. Brayen həmin evi güdməyə başlayır. Polanın heç də dəli olmadığını başa düşür. Onu bu mənasız xülyadan ayırır. Tədricən Brayen qətlin açılmasına nail olur.

== Film haqqında ==

:* [[Film]] ingilis dramaturqu Petrik Hemilton tərəfindən [[1938]]-ci ildə yazılmış &quot;Mələklər küçəsi&quot; pyesi əsasında çəkilmişdir.
:* [[Film]] aktrisa [[Ancela Lensberi]]nin [[kino]]da ilk işidir.

== Filmin heyəti ==

=== Film üzərində işləyənlər ===

:'''Əsərin müəllifi :''' [[Petrik Hemilton]]
:'''Rejissor :''' [[Corc Kyukor]]
:'''Operator :''' [[Cozef Ruttenberq]]
:'''Bəstəkar :''' [[Bronislav Kaper]]

=== Rollarda ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Aktyor !! Rol
|-
| [[Şarl Buaye]] || Qreqori Anton
|-
| [[İnqrid Berqman]] || Pola Olkvist
|-
| [[Cozef Kotten]] || Brayan Kameron
|-
| [[Mey Uitti]] || Tueyts
|-
| [[Ancela Lensberi]] || Nensi Oliver
|-
| [[Barbara Everest]] || Elizabet Tompkins
|-
| [[Emil Remyu]] || maestro Quardi
|-
| [[Terri Mur]] || 14 yaşlı Pola
|}

==Xarici keçid==

===Video===

====İzlə====

'''YouTube'''

'''''Azərbaycan dilində'''''

*[http://www.youtube.com/watch?v=3-y_atOVoq8 '''Filmin treyleri''']  sayt  [http://www.youtube.com  YouTube]

{{Vikianbar kateqoriyası|Gaslight (1944 film)}}

[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:Ağ-qara filmlər]]
[[Kateqoriya:Corc Kyukorun filmləri]]
[[Kateqoriya:Ədəbi əsərlərin ekranlaşdırılması]]
[[Kateqoriya:1944-cü ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin ağ-qara filmləri]]
[[Kateqoriya:Metro-Goldwyn-Mayer filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Pyeslərə əsaslanan ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ Milli Film Reyestrinin qeydiyyatına alınmış filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Nuar film]]
[[Kateqoriya:Seriyalı qatil filmləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr haqqında tarixi filmlər]]
[[Kateqoriya:Romanlara əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>mfik8ixt6ks7yst13kav6dzicgdkvx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quantanamo həbs düşərgəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84185</id>
    <revision>
      <id>8965900</id>
      <parentid>8857160</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</comment>
      <origin>8965900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="gwk13fe3slf96uotaqdrcggp9d0mxhd" xml:space="preserve">{{Həbsxana
|adı                    = 
|şəkil                  = Camp x-ray detainees.jpg
|şəklin izahı           = Həbs olunanların həbsxanaya gəlişi. (yanvar 2002)
|yeri                   = Guantanamo Dəniz Qüvvələri, [[Kuba]]
|koordinatları          = {{coord|19|54|03|N|75|05|59|E|display=inline,title}}
|cari status            = fəaliyyətdədir
|təhlükəsizlik rejimi   = 
|tutum                  = 
|açılma tarixi          = {{Start date and age|2002}}
|bağlanma tarixi        = 
|idarə edən             = 
|rəis                   = 
}}

'''Quantanamo həbs düşərgəsi''' ({{Dil-en|Guantanamo Bay detention camp}}) — [[ABŞ]]-də yerləşən həbsxana.

[[Kuba]]da yerləşən Quantanamo 1903-cü ildən ABŞ-nin ixtiyarındadır. Sahəsi 115 kvadrat kilometr olan adada 2700 ABŞ hərbçisi var. Hərbi baza kimi istifadə olunur. Bu ərazi müxtəlif illərdə müxtəlif hadisələrlə yadda qalıb:

1903-cü il: ABŞ Kubadakı Quantanamo həbsxanasını ildə 4 min dollar ödəyərək kirayə götürdü.

1959-cu il: Kuba ilə Amerika arasında diplomatik əlaqələr kəsilir. Fidel Kastro ilk çeki alsa da sonrakılardan imtina etdi. ABŞ isə İsveçrədəki banklara hələ də aylıq köçürür.

2003-cü il: Qızılxaç əsrlərin psixologiyasının pozulması ilə əlaqədar bəyanat yayır.

2003-cü ilin dekabr ayı: İlk dəfə olaraq məhkumlara vəkil tutmaq haqqı verilir.

2004-cü il: Pentaqon Quantanamo tərkibində xüsusi məhkəməsini yaradır.

2005-ci il: Qurana qarşı təhqir olunduğunu deyən məhkumlar etiraz aksiyası keçirir.

2006-cı il aprel ayı: Pentaqon ilk dəfə məhkumların adlarını açıqlayır.

2008-ci il yanvar: 11 sentyabr hadisələrində günahlandırılan beş məhbus məhkəməyə çıxarılır.

2009-cu il: Amerikanın prezidenti Barak Obama bütün məhkəmə işlərinin dayandırılması üçün qərar qəbul edir.

2010-cu il: Quantanamonun bağlanılacağı tarix.

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Guantanamo Bay detainment camp}}
{{Xarici keçidlər}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:ABŞ həbsxanaları]]
[[Kateqoriya:1903-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Əsir düşərgələri]]
[[Kateqoriya:Donald Trampın ikinci prezidentliyi]]
[[Kateqoriya:İnsan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</text>
      <sha1>gwk13fe3slf96uotaqdrcggp9d0mxhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elena Risteska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84682</id>
    <revision>
      <id>8966018</id>
      <parentid>8645936</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2145" sha1="htxautzkrmltgswz7wgozmmx20kfhc7" xml:space="preserve">{{Musiqiçi}}'''Yelena Risteska''' (''[[Makedon dili]]ndə:Елена Ристеска'' {{DVTY}}) – müğənni.

== Həyatı ==
Yelena Risteska 1986-cı il [[27 aprel|aprelin 27-də]] Makedoniyanın paytaxtı [[Skopye]] şəhərində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə debüt etmişdir.

=== Avroviziya ===
2006-cı ildə Yelena Makedoniya seçim turlarına &quot;Ninanajna&quot; mahnısıyla qatılır və seçim turlarında qalib gələrək Makedoniyanı təmsil edir. Mahnı ritmik olmaqla, özündə pop, RnB və disko janrlarının sintezindən ibarətdir. Mahnıda həmçinin Makedoniya milli musiqisinə xas olan ritmlərə də rast gəlmək olur. Yarımfinal asanlıqla keçən Yelena sonda müsabiqəni 56 xalla 12-ci pillədə başa vurur. Bu, Makedoniyanın [[Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə hələ ki, ən böyük nailliyəti olaraq qalır.

=== Avroviziyadan sonra ===
[[2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya 2006-dan]] sonra Yelena bir çox yerlərdən dəvətlər alır-müxtəlif konsert və müsabiqələrdə iştirak edir. 2008-ci ildə o ilk ingilis dilli sinqlı olan &quot;Millioner&quot; buraxır. Həmin sinql onun sayca 3-cü albomuna daxil edilir. 2008-ci ildə Yelena Skopyedə ilk böyük konsertini verir.

== Mənbə ==
* [http://escazeri.azeriblog.com/2009/07/07/yelena-risteska-makedoniya2006 Yelena Risteska (Makedoniya,2006)]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.elenaristeska.com Rəsmi sayt]
* [http://www.elenaristeskafansite.bloger.hr Elena Risteska Fansite] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090904141859/http://www.elenaristeskafansite.bloger.hr/ |date=2009-09-04 }}

{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Martin Vučić]]
| başlıq  = [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
| illər   = [[2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2006]] 
| sonra   = [[Karolina Qoçeva]]
}}
{{son}}

[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:1986-cı ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>htxautzkrmltgswz7wgozmmx20kfhc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şah İsmayıl Xətai metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85846</id>
    <revision>
      <id>8966043</id>
      <parentid>8393191</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lawyeralist</username>
        <id>338101</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="gpj6ru9wzmjjjnuq9tno9bggvxvqcud" xml:space="preserve">{{Aydınlaşdırma
|mövzu                       = Şah İsmayıl Xətai metrostansiyası
|digər mövzu                 = Digər mənalar
|digər mövzu səhifəsi        = Xətai 
}}
{{Metro stansiyası
|adı                            = \
|orijinal adı                   = 
|rəng                           = green
|xətt                           = 2-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                   = Bakı metrosu
|şəkil                          =  İlham Əliyev Bakı Metropoliteninin “Xətai” stansiyasında görülən işlərlə tanış olub.jpg
|şəklin ölçüsü                  =  300px
|xəritənin eni                  = 
|şəklin izahı                   = 
|keçmiş adları                  = Stepan Şaumyan
|platformaların koordinatları   = 
  |lat_dir=N|lat_deg=40.3829|lat_min=|lat_sec=
  |lon_dir=E|lon_deg=49.8722|lon_min=|lon_sec=
  |region              = AZ
  |CoordScale          =   
|rayon                          = [[Xətai rayonu|Xətai]]
|yerləşməsi                     = son dayanacaq
|açılış tarixi                  = 22 fevral 1968
|bağlanma tarixi                = 
|inşaat tipi                    = dərin özüllü, üç tağtavanlı, pilonlu
|yerdən hündürlüyü              = 
|platformaların sayı            = 1
|platformaların tipi            = 
|platformaların forması         = 
|platformaların uzunluğu        = 102 metr
|platformaların eni             = 
|memarları                      = K.Sençixin
|daxili memarları               = 
|heykəltəraşlar                 = 
|rəssamlar                      =
|dizayn mühəndisləri            =
|daxili dizayn mühəndisləri     = 
|stansiyanı tikən şirkət        = 
|stansiyadakı keçidlər          = 
|çıxdığı küçələr                = Xocalı prospekti
|nəqliyyat                      = {{Bus icon}} 4, 10, 21, 30, 32, 46, 49, 120 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                   = 06:00
|bağlanma saatı                 = 00:00
|nəqliyyat zonası               = 
|stansiyanın kodu               =
|metropoliten xətti             = 
|qonşu stansiyalar              = [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]]
|qeydlər                        = 
|Adı=Şah İsmayıl Xətai}}
{{2-ci yaşıl xətt (Bakı metrosu)}}
'''Şah İsmayıl Xətai metrostansiyası''' — [[Bakı metrosu]]nda stansiyadır. 1968-ci il 22 fevral tarixində &quot;'''Stepan Şaumyan metrostansiyası'''&quot; adı ilə fəaliyyətə başlayıb. Bakı Metropoliteninin ən dərin stansiyasıdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cəmiyyəti |first=&quot;Xətai&quot; {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar |title=&quot;Xətai&quot; |url=http://www.metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1968/xetai |access-date=2023-06-18 |website=www.metro.gov.az |language=az |archive-date=2023-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618153812/http://www.metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1968/xetai |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Buradan qatarlar yalnız [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]] stansiyasına hərəkət edir və geri qayıdır. Gələcəkdə [[Yaşıl xətt (Bakı metrosu)|Yaşıl xəttin]] tamamlanması nəticəsində bu stansiya [[Dərnəgül metrostansiyası|Dərnəgül]] stansiyasına birləşdiriləcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cəmiyyəti |first=Konseptual sxem {{!}} &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar |title=Konseptual sxem |url=http://www.metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |access-date=2023-06-18 |website=www.metro.gov.az |language=az |archive-date=2023-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510164726/http://www.metro.gov.az/az/page/xetlerimiz/konseptual-sxem |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Şah İsmail Xətai (Baku Metro)}}
{{Bakı metrosu}}
{{I İsmayıl}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1968-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Şah İsmayıl Xətainin şərəfinə adlandırılmış yerlər]]
{{Bakı-qaralama}}</text>
      <sha1>gpj6ru9wzmjjjnuq9tno9bggvxvqcud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müdri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88075</id>
    <revision>
      <id>8965838</id>
      <parentid>8896256</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35168-06</username>
        <id>347914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Medineli92|Medineli92]] ([[User talk:Medineli92|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/8863862|8863862]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı</comment>
      <origin>8965838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="fq97dbgvihfxbyu9xlfv20x40w7k9w5" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Müdri''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[İsmayıllı rayonu]]nun inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;
{{vikiləşdirmək}}
Lahıc turizm zonasında, Müdrü çayının sağ sahilində yerləşir. Kəndin əhalisi 95 nəfərdir. Kənd əhalisi maldarlıqla və bostançılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enercisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 8&amp;nbsp;km yolu piyada və ya atla eləcə də Namazgah kəndindən Müdrü çayı boyunca 5&amp;nbsp;km yolu atla və ya piyada getmək olar. Bu zonada yerləşən Müdri, [[Müdrüsə]], [[Pirəqanım]] və [[Bağəli]] kəndlərindən [[Küpüc dağı]]nı aşmaqla atla və ya piyada Aşağı Cülyan kəndinə yol vardır&lt;ref&gt;[http://ismayilli.info/kendler/kendler.htm Kəndlərimiz]{{Dead link|date=December 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
1859–1864-cü illərdə həyata keçirilmiş kameral siyahıyaalınmaya əsasən Bakı quberniyasının Şamaxı qəzasının Müdri kəndində 34 ev var. Əhalisi 88 nəfərdir ki, onun da 39 nəfəri kişi, 49 nəfəri qadındır.Əhalisi Tatlardır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://multikultural.az/ |access-date=2026-05-03 |website=multikultural.az}}&lt;/ref&gt;

== Təhsilin vəziyyəti ==
Müdrü kəndində 2011 ci ildən təhsildə inkişaf hiss olunur. Məktəbə gənc müəllimlərin gəlməsi məktəbin təhsilində yüksək dönüş yaradıb. Məktəbdə 80 yerlik təzə bina tikilir. Bu isə şagirdlərdə təhsilə daha da həvəs yaradır

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{İsmayıllı rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{İsmayıllı rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:İsmayıllı rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>fq97dbgvihfxbyu9xlfv20x40w7k9w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qorçu (Laçın)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88790</id>
    <revision>
      <id>8966220</id>
      <parentid>8723170</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35158-43</username>
        <id>347966</id>
      </contributor>
      <origin>8966220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="sdhsnjflon3bwbb5lja4go9o67n8zv5" xml:space="preserve">{{digər məna|Qorçu}}{{Azərbaycanca deyil}}{{Mənbə azlığı|tarix=dekabr 2023}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Qorçu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Laçın rayonu]]nun Qorçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
1992-ci ildə [[Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.

2020-ci ildə [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] sonunda imzalanmış [[Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatı (2020)|atəşkəs bəyanatı]]na əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən işğaldan azad olunub. Ətrafındakı xirda kəndlərdən Zağaltın Oğuldərə lolabağırlı korcabulaq Qarabəyli kəndlərindən ən qədimi kənd Qorçu kəndi hesab olunur.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə 1 orta məktəb, 1 mədəniyyət evi, 1 klub, poçt, 2 kitabxana və 24 çarpayılıq xəstəxana 1992 ci ilə kimi fəaliyyət göstərmişdir.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
Kənd rayon mərkəzindən 64&amp;nbsp;km.şimal-qərbdə yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 1884 m. yüksəklikdə yerləşən kənddə geniş meşə massivi var idi. Qorçu kəndinin relyefi kiçik dağlardan, maili yamaclardan və xırda düzənliklərdən ibarətdirki, kəndin ətrafı əkin və biçənək sahəsinə yararlı torpağa, geniş yaylağı və otlaq sahəsinə malikdir, kəndin cənub-şərq və şimal-şərq tərəfi 4000 hektardan çox hissəsi qədimi qarışıq meşə ilə əhatə olunmuşdur və eyni zamanda meşə sahəsi dövlət tərəfinəndə 1992-ci ilə kimi çox ciddi qorunurdu.

== Əhalisi ==
Kənd əhalisi 1992-ci ildə 164 ailə 979 nəfər olmuşdur, Zağaltı kəndi ilə birlikdə 215 ailə 1273 nəfər əhalisi olmuşdur. kənd əhalisi [[Türklər|Türk]] mənşəli olub.

1-ci Qarabağ müharibəsi zamanı 10 İyun 1975-ci ildə Laçın rayon Qorçu kəndində anadan olmuş Şahvələdov İlyas Nəriman oğlu 1994-cü ilin may ayının 9 da Ağdərə rayon  Qırmızıkənd kəndində erməni işğalçılarına qarşı gedən döyüşlərdə  şəhid olmuşdur, Bərdə rayon şəhidlər xiyabanında dəfin edilib. Xəlilov Osman Muğan oğlu 11 Fevral 1967-ci ildə Qorçu kəndində doğulub Ağdam rayonunda yaşamışdır, 14 may 1994-cü ildə Tərtər rayon Seysulan kəndində gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur. Bərdə rayon Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

== İqtisadiyyatı ==
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi. Kəndin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıqla yanaşı Arıçılıq, əkinçilik(Dənli bitkilər, demyə), toxuculuq (gəvə, kilim, palaz, fərməş) olmuşdur. Köhnə hanalar vasitəsilə bu toxuculuğu inkişaf etdirmişlər. Hana-da həvə, kir-kir, kuju ağacı, vərəng-alan və s. alətlərdən istifadə etmişlər. Dağlıq ərazidə bir neçə su dəyirmanlari (Təhməzin dəyirmani, Tanriverdinin dəyirmanı) olmuşdur. Əkinə yararlı sahələrdə buğda, arpa, vələmir və s. əkirdilər. Meşələri dövlət əhəmiyyətli yasaqlıqlar idi. Meşədə qırmızı palıd, cökə, göyrüş, fıstıq, minlərlə meyvə ağacları mövcud idi. Yüzlərlə müalicəvi əhəmiyyətli təbii bulaqları təsərrüfata yararlı otlaq sahələri mövcud idi.

== Qorçu çayı ==
Laçın rayonu ərazisində çay, Muxtökən dağ silsiləsidən mənbəyini 2320 m. yüksəklikdən alır. Qorçu kəndinin ərazisindən axdığı üçün çayın adı belə adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;ATEL|2&quot;&gt;{{ATEL|2}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Laçın rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}
{{Laçın rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Laçın rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>sdhsnjflon3bwbb5lja4go9o67n8zv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>I Muaviyə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92201</id>
    <revision>
      <id>8966163</id>
      <parentid>8955831</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hədis elmindəki yeri */</comment>
      <origin>8966163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18535" sha1="jvalslw56wv1id8bz5g50xcagzsen7a" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs|şəkil=Muawiyah.png
|vəzifə=1-ci [[Əməvi]] [[xəlifə]]si}}
'''I Muaviyə''' və ya '''Əbu Əbdirrəhman Muaviyə ibn Əbu Süfyan Sahr ibn Hərb ibn Ümeyyə əl-Əməvi əl-Qureyşi''' ({{dil-ar|معاوية}}; {{DVTY}}) — səhabə,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Muaviye b. Ebu Sufyan |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muaviye-b-ebu-sufyan |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603013651/https://islamansiklopedisi.org.tr/muaviye-b-ebu-sufyan |archive-date=2025-06-03 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] |access-date=2025-06-02 |last=Aycan|first=İ.|date=2020}}&lt;/ref&gt; 661-ci ildən [[Əməvilər]] sülaləsinin banisi və ilk xəlifəsi. Xəlifəliyi zamanı paytaxtı [[Şam]]a köçürmüşdür.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Little |first=Donald P. |date=2026 |title=Muʿāwiyah I |url=https://www.britannica.com/biography/Muawiyah-I/Legacy |url-status=live |archive-url=https://www.britannica.com/biography/Muawiyah-I/Legacy |archive-date=2026-05-13 |access-date=2026-05-13 |website=[[Britannika]]}}&lt;/ref&gt; [[Əbu Süfyan]]ın oğlu, [[I Yezid]]in atasıdır.

== Həyatı ==
602 və ya 603-cü ildə [[Məkkə]]də doğulub. Atasının adı [[Əbu Süfyan]], anası isə [[Hind binti Utba|Hind bint Utbə ibn Rəbiədir]]. [[Rəmlə binti Əbu Süfyan|Ümmü Həbibə binti Əbu Süfyandan]] ötrü də [[Məhəmməd peyğəmbər]]in qaynıdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1571246 |title=Muâviye b. Ebî Süfyan’ın Yönetim Anlayışı |language=tr |access-date=2025-06-02 |archive-date=2021-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805195223/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1571246 |url-status=live |last=Kurt|first=E.|year=2021}}&lt;/ref&gt; O, atasının nəzarətində bir şahzadə kimi böyümüş və atası ilə birlikdə Məkkənin fəthi vaxtı müsəlman olmuşdu. Müəlləfəti-qülubdan ({{dil-ar|المؤلّفة قلوبهم}}; {{dil-az|müsəlman olmaları arzuolunan şəxslər}}) hesab olunduğu&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Yaşaroğlu |first=H. |url=https://isamveri.org/pdfdrg/D03262/2013_8/2013_8_YASAROGLUH.pdf |title=Bir taktik ve propaganda dehasi olarak Muâviye b. Ebû Süfyân ve Hz. Osman’ın katillerinin sorgulanmasi meselesi |year=2013 |location=[[Ankara]] |language=tr}}&lt;/ref&gt; üçün [[Hüneyn döyüşü|Huneyn döyüşündən]] sonra ona çoxlu mal və qənimət verilmişdi.

Müsəlman olduqdan sonra Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən vəhy katibi&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Tüzün |first=İ. |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2282445 |title=Emevî Halifeleri ve Hadis - Süfyânîler Dönemi |year=2022 |language=tr}}&lt;/ref&gt; təyin olunmuş, xəlifə [[Əbu Bəkr|Əbu Bəkrin]] əmri ilə qardaşı [[Yezid ibn Əbu Süfyan|Yezidlə]] birlikdə Suriyaya hərbi yürüşə göndərilmişdi. Muaviyə, [[İordaniya|İordaniyada]] bir sıra uğurlara nail olmuş, əldə etdiyi uğurlardan ötrü hicri 17-ci ildə İordaniyaya əmir təyin edilmişdi. Bu hadisədən bir il sonra qardaşı [[Vəba|vəbadan]] öldü. Xəlifə [[Ömər]] onu qardaşının yerinə Dəməşq valisi təyin etdi. [[Osman ibn Əffan|Osmanın]] dövründə isə bütün [[Suriya|Suriyanın]] valisi təyin edildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; O, Osmanın qətlə yetirilməsinə qədər bu vəzifəni icra etdi.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Demir |first=A. |url=https://siyerinebi.ksu.edu.tr/depo/belgeler/61-%20Adem%20Demir%20-%20Mu%C3%A2viye%20b.%20Eb%C3%AE%20S%C3%BCfy%C3%A2na%20Y%C3%B6neltilen%20Ele%C5%9Ftiriler_2102050913547557.pdf |title=Muâviye b. Ebî Süfyân’a Yöneltilen Eleştiriler |publisher=Samer |year=2021 |isbn=978-975-6497-98-2 |location=[[Kahramanmaraş]] |language=tr}}&lt;/ref&gt;

Osmanın qətlindən sonra Əlini Mədinədə xəlifə seçdilər. Muaviyə, [[Əli|Əlinin]] Osmanın qatillərinin tapılmasında laqeydlik etdiyini və Osmanın qatillərini öz ordusunda gizlətdiyini deyərək&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Təbəri |title=Tarix |publisher=Sağlam Yayınevi |volume=IV |location=[[İstanbul]] |pages=41 |language=tr}}&lt;/ref&gt; Əliyə beyət etmədi. Hətta xəlifəyə qarşı üsyan etməklə kifayətlənmədi, Osmanın yaxın qohumu olaraq hüquqi baxımdan onun qanını tələb etmə haqqına sahib olduğunu söylədi. Bunu həyata keçirmək şərti ilə də [[Şam]] əhalisindən beyət aldı. Əli ilə Osmanın qanı üzərində mübarizə aparan [[Aişə]], [[Təlhə ibn Ubeydullah|Təlhə]] və [[Zübeyr ibn Əvvam|Zübeyr]] üçlüyü konfliktinin nəticəsini gözləyərək neytrallığını qorudu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Əli [[Cəməl döyüşü|Cəməldə]] qalib gələrək Muaviyədən ona beyət etməsini tələb etdi. Cavab olaraq Muaviyə Əlidən üç şeyi — Osmanın qatillərini ona verməsini,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; xəlifəlikdən əl çəkməsini və şura tərəfindən yeni xəlifənin seçilməsini təmin etməsini tələb etdi.

Tərəflərin iddialarından əl çəkməməsi onları [[Siffeyn döyüşü|Siffin]] düzənliyində üz-üzə gətirdi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Yaşaroğlu |first=H. |url=https://isamveri.org/pdfdrg/D03262/2014_1/2014_1_YASAROGLUH.pdf |title=Siffîn savaşı ve tarihin gizlediği bir gerçek; Ali Muâviye mütarekesi |year=2014 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

Döyüşlər fasilələrlə 3-4 ay davam etdi. Müharibənin son günündə döyüşlərin Əlinin xeyrinə başa çatmaq üzrə olduğunu görən Muaviyə, [[Əmr ibn As|Amr ibn Asın]] təklifi ilə nizələrin ucuna [[Qurani-Kərim]] səhifələri taxdıraraq müharibənin dayandırılmasına və məsələnin hakimlərə həvalə edilməsinə nail oldu. Beləliklə, ordusunu qəti məğlubiyyətdən xilas etməklə yanaşı, işi hakimlərə həvalə etdirərək Əlinin ordusunun parçalanmasına və sayı 12.000-ə çatan [[Xaricilər|xaricilərin]] meydana çıxmasına zəmin yaratdı. Hakim hadisəsinin (''Hakim Vaqeəsi'') məsələnin həllindən çox onu daha da mürəkkəbləşdirdi. Bu isə yalnız onun (Muaviyənin) xeyrinə oldu. Xaricilər səbəbilə böyük qüvvə itkisinə məruz qalan Əlinin yeni ordu toplamaqda çətinlik çəkməsindən istifadə edən Muaviyə vəziyyətini daha da yaxşılaşdırdı. [[Misir]] başda olmaqla xəlifəyə tabe olan bəzi mühüm məntəqələri nəzarəti altına aldı. Əli hicri 40-cı (661-ci) ildə [[Əbdürrəhman ibn Mülcəm|İbn Mülcəm]] adlı xarici tərəfindən qətlə yetirildikdən sonra, Muaviyə Şam əhalisindən &quot;[[Əmir əl-möminin|əmirəl-möminin]]&quot; titulu ilə beyət aldı. Əlinin yerinə [[Həsən ibn Əli|Həsən]] xəlifə seçildi. Həsənin [[İraq]] ordusuna güvənməməsi və digər səbəblərlə mübarizədən imtina etdi və Muaviyəyə beyət etdi. Bu beyət ilə Muaviyə hicri 41-ci ilin Rəbiüləvvəl ayının sonlarında (iyul 661-ci il) bütün İslam dünyasını öz hakimiyyəti altına aldı; beləliklə, təxminən doxsan il müsəlmanlara rəhbərlik edəcək Əməvilər dövlətini qurmuş oldu. Muaviyənin xilafətini rəsmi olaraq &quot;Hakim Vaqeəsi&quot;ndən sonra, yaxud Əlinin ölümündən sonra elan etdiyi barədə müxtəlif rəvayətlər mövcuddur. Ancaq [[sünni]] görüşə görə, onun xilafəti Həsənin ona beyətindən sonra rəsmiləşmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Fayl:Greek Muawiya inscription of Hammat Gader, 663 AD.png|left|thumb|356x356px|Muaviyyə haqqında yunanca yazılmış lövhə (663)]]
Muaviyənin xəlifə olması ilə İslam tarixində yeni dövr başlamışdı. O, [[Rəşidi xilafəti|Raşidi xəlifələrindən]] fərqli olaraq, ''&quot;xəlifətullah&quot;''&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; titulunu istifadə etmişdir. O, müəyyən şərtlər daxilində Həsəndən beyət alaraq, bütün ölkədə öz hakimiyyətini təmin etmişdi. 661-ci ildə baş verən bu hadisə ''&quot;birlik ili&quot;'' ({{dil-ar|عام الجماعة}}) adlandırılmışdı. Lakin Əməvi müxalifləri mübarizələrindən əl çəkmədilər. Ümmətin birliyini qorumaq məqsədilə Muaviyəyə itaəti üstün tutan passiv dini müxalifət istisna edilərək, Əməvilərə qarşı olan müxaliflər iki əsas qrupa ayrımaq mümkündür: dinin bəzi hökmlərini digər qruplardan çox fərqli şəkildə şərh edən və özlərindən olmayan müsəlmanların qanını tökməyi dini bir zərurət sayan inqilabçı [[Xaricilər]] və xilafətin Əli övladlarının haqqı olduğunu iddia edən Əli tərəfdarları.

İslam cəmiyyətinin mühüm daxili çəkişmələr və böyük ölçüdə siyasətə yönəlmiş bir şəraitində hakimiyyətə gələn Muaviyə üçün ən önəmli məsələ bu iki müxalifət qrupunun itaət altına alınması idi. Hər iki qrupun mərkəzi İraq bölgəsi olduğu üçün Muaviyə bu bölgəyə xüsusi əhəmiyyət verirdi. [[Kufə]] və Bəsrə valiliklərinə bacarıqlı şəxslər təyin etdi. [[Bəsrə]] valisi Muğirə ibn Şöbə və onun ölümündən sonra həm Bəsrə, həm də Kufə valiliyini öz üzərinə götürən [[Ziyad ibn Əbih]] sayəsində bölgədə sabitlik təmin edildi.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Az və çox sayda qüvvə toplayaraq tez-tez üsyan edən xaricilərə qarşı sərt tədbirlər görülərkən, vaxtında hərəkətə keçməyən Əli övladlarını nəzarət altında saxlamağın yolları axtarıldı və bu sahədə müəyyən uğurlar əldə edildi. Muaviyə öz xilafəti dövründə onları üsyançı bir ünsür olmaqdan çıxarmağı bacardı. Hətta onları xaricilərə qarşı döyüşlərdə istifadə etdi. Muaviyə [[İraq]] valilərinə geniş səlahiyyətlər vermişdi. Ziyad ibn Əbih gözləniləndən daha uğurlu oldu. Muaviyə onun tətbiq etdiyi sərt siyasətə qarşı olsa da, bu siyasətə göz yumdu.

Digər mühüm bir bölgə olan Misirdə də əmin-amanlıq [[Əmr ibn As|Əmr ibn Asın]] uğurlu siyasəti sayəsində təmin olunmuşdu.

Muaviyə ölkədə siyasi sabitliyi təmin etdikdən sonra uzun müddətdir dayanmış olan hərbi yürüşlərə yenidən start verdi. Bu hərbi yürüşlər üç əsas istiqamətə yönəlmişdi: Şam orduları Bizansın hakimiyyətində olan [[Anadolu]] və Erməniyyə, İraq orduları [[Xorasan]], [[Mavəraünnəhr]] və [[Sind]], Misir orduları isə [[Şimali Afrika]] torpaqlarında mübarizə apardılar. Anadoluda yürüşlər il ərzində həm yayda, həm də qışda olmaqla ildə iki dəfə təşkil olunurdu. Bu yürüşlərin əsas hədəfi Bizansın paytaxtı [[Konstantinopol]] idi. Quru və dəniz yolu ilə gələn İslam qüvvələri hicri 49-cu (669) ildə ilk Konstantinopolu mühasirəsini aldılar; daha sonra Qapıdağ yarımadasını ələ keçirərək, Konstantinopol yürüşü üçün oranı təhlükəsiz baza halına gətirdilər. Qış aylarını burada keçirən və baharda yürüşə çıxan qüvvələr, Konstantinopolu mühasirəyə aldılar. Bu mühasirədən dörd il sonra yeddi il davam edəcək hücumlar başladı. Bu müddətdə [[Rodos]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; və digər bəzi adalar tabe edildi. Bu adalarda və Kapıdağ yarımadasında yerləşdirilmiş qüvvələr Muaviyənin ölümündən sonra Boğaziçidən və [[Egey|Egeydən]] geri çəkildilər.

Xorasan və Sind bölgəsində isə daxili qarışıqlıqlardan istifadə edərək üsyan etmiş bəzi mərkəzlər itaət altına alındı. Özünətanedən sonra yeni yürüşlərə həyata keçirilməyə başlandı. Sicistan şəhərlərini ələ keçirən müsəlman birləşmələri, [[Kabil|Kabilə]] qədər irəliləyib bu şəhəri də tabe etdilər. [[Hindistan|Hindistanın]] bir hissəsini xərac ödəməyə məcbur etdilər. Xorasanın bir hissəsi, [[Toxaristan]] və [[Kuhistan]] zəpt edildi. Ceyhunu keçən qüvvələr [[Buxara]] və [[Səmərqənd|Səmərqəndi]] ələ keçirdilər. [[Üqbə ibn Nafi|Uqbə ibn Nafi]] tərəfindən həyata keçirilən fəthlər sayəsində İfrikiyyə və Afrikanın dərinliklərində mühüm uğurlar əldə edildi. Uqbə, güclü hərbi qarnizon qurmaq məqsədilə Qayrəvan şəhərini inşa etdirdi. O, uğurlu siyasəti ilə bərbərlərin müsəlmanlaşmasınısürətləndirdi və bu sayədə bölgədə İslam hakimiyyəti gücləndi.

Əsl gücünü özünə səmimi şəkildə bağlı olan Şam ordusundan alan Muaviyə, İslam cəmiyyətinin mövcud vəziyyətini yaxşı qiymətləndirərək qurucusu olduğu dövlətin təməllərini möhkəmləndirdi. İslamdan əvvəl Bizans hakimiyyəti altında yaşamış və nizamlı dövlət quruluşuna, hərbi və siyasi intizama alışmış Şam xalqı yeni hökmdarları Muaviyəni asanlıqla qəbul etdilər, öz ənənələrinə görə qanuni saydıqları bu sülaləni [[Quran|Qurana]] və [[Sünnə|Sünnəyə]] uyğunluğu baxımından müzakirə etməyə ehtiyac duymadılar. Muaviyə müxalifləri ilə razılığa gəlmək üçün onların anlayacağı dildən danışmağı prinsip etmişdi. Siyasətindəki incəlik ''helm'' (təmkin) idi; gücə yalnız çox məcbur qaldıqda müraciət edirdi. Ancaq Ziyad ibn Əbih nümunəsində olduğu kimi valilərinin sərtliyinə göz yumur, bəzən isə bunu təşviq edirdi.

O, həm də öz qəbiləsinin nüfuzu altına düşməməyə çalışırdı. Muaviyə, Osmanın aqibətini yaşamamaq üçün mühüm əyalətlərə başqa qəbilələrdən valilər təyin etdi. Qəbilə başçılarına dəyər verdiyini göstərən hər cür addımı atdı. Paytaxtdakı qəbilə şeyxlərindən və şəhərlərdən göndərilən qəbilə heyətlərindən geniş şəkildə istifadə edirdi. Bu dəstəyi öz oğlu [[I Yezid|Yezidin]] varis elan edilməsində də səmərəli şəkildə istifadə etdi. [[Yəmən]] mənşəli Kəlb qəbiləsindən etdiyi evliliklə İslamdan əvvəl Şama yerləşmiş bu güclü qəbilənin dəstəyini təmin etdi. Yezidin varisliyinin qəbul edilməsində xüsusilə anasının mənsub olduğu bu qəbilənin mühüm payı olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Qəbilə başçılarına özlərindən biri kimi yanaşan, biliyi, fəsahəti və heybəti ilə bir ərəb zadəganı kimi tanınan Muaviyə, onların üzərində qurduğu şəxsi nüfuz və etibar sayəsində oğlu Yezid üçün beyət alaraq öz qəbiləsinə yetmiş illik hakimiyyət şansı yaratdı.

Dövlətini bəzi [[Bizans]] institutlarından faydalanaraq quran və sabit vəziyyətə gətirən Muaviyə qeyri-müsəlmanlara qarşı da çox yaxşı münasibət göstərmiş, onların könlünü qazanmış və bəzilərini sarayında vəzifəyə gətirmişdi. Məsələn, müşavirlərindən olan Sərcun ibn Mənsur xristian idi.

Xilafəti qəbilə təəssübünə əsaslanan mübarizə nəticəsində əldə etmiş Muaviyənin ən mühüm tədbiri oğlu Yezidi varis təyin etməsi olmuşdur. Onun bu məsələdəki fəaliyyətlərini Kufə valisi [[Muğirə ibn Şöbə|Muğirə ibn Şöbənin]] cəsarətlənməsi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ilə başladığı rəvayət olunur. Muaviyə, oğlunun xilafətə layiq olduğunu göstərmək üçün bəzi təşəbbüslər etmişdi. Bu məqsədlə onu tələsik şəkildə hicri 50-ci (670) ildə [[Konstantinopol]] səfərinə göndərmişdi.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Yezidin həccə getməsi və Hicaz xalqına çoxsaylı yardımlar etməsi də bu məqsədlə əlaqələndirilmişdir. Muaviyə əvvəlcə yalnız valilərinə açdığı bu niyyətini bu məsələyə müsbət yanaşmayan [[Ziyad ibn Əbih|Ziyad ibn Əbihin]] ölümündən sonra (53/673) açıq şəkildə elan etdi. Müsəlmanların xilafət məsələsi ucbatından yeni bir daxili müharibəyə sürüklənməməsi üçün bu yolu zəruri gördüyünü irəli sürən Muaviyə, [[Hicaz|Hicazdan]] kənarda ciddi bir müxalifətlə qarşılaşmadı. Qəbilə liderləri üzərindəki nüfuzu sayəsində məqsədinə asanlıqla çatdı. Lakin Mədinədə [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]], [[Abdullah ibn Zübeyr]], [[Abdullah ibn Ömər]], [[Əbdürrəhman ibn Əbu Bəkr]],&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[Aişə]] və digər bəzi önəmli səhabələr onun bu addımını şura yolu ilə gələn xilafəti sülaləyə çevirmək kimi dəyərləndirdilər və buna şiddətlə etiraz etdilər.

Muaviyənin hicri 60-cı ilin Rəcəb (aprel 680) ayında vəfatından&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; sonra paytaxt Dəməşqdə və digər mərkəzlərdə Yezidə beyət edildi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
O, Məhəmməddən 163 hədis rəvayət etmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu hədislərdən 4-ü [[Buxari]]nin və [[Müslim ibn Həccac|Müslim]]in, 5-i yalnız Buxarinin, 4-ü də sadəcə Müslimin kitabında nəql olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Onun rəvayət eydiyi 114 hədisə isə [[Əhməd ibn Hənbəl|Əhməd ibn Hənbəlin]] öz &quot;[[Müsnəd İmam Əhməd|Müsnəd]]&quot;ində yer verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Xatirəsi ==
O, [[Şiəlik|şiələr]] tərəfindən sevilmir, xəlifəliyi qəsb etməkdə günahlandırılır və şiələr tərəfindən bu gün də tənqid olunur.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Muaviyə şiələr tərəfindən sevilməsə də, ərəblərin &quot;üç dahisindən biri&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; hesab olunur. Haqqında &quot;Muaviyə&quot; adlı tele-serial çəkilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moawiya |url=https://www.imdb.com/title/tt14931294/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406061035/https://www.imdb.com/title/tt14931294/ |archive-date=2025-04-06 |website=IMDb |access-date=2025-06-02 }}&lt;/ref&gt;

Onun haqqında [[İbn Əbid-Dünya]],&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Hilmü Muaviyə |language=ar|last=İbn Əbid-Dünya|first=}}&lt;/ref&gt; İbn Əbu Asim (''Fəzailü Muaviyə''), Qulamu Saləb,&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fəzailü Muaviyə |language=ar|last=Saləb}}&lt;/ref&gt; Əbu Yalə əl-Fərra,&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Təbriətü (Tənzihü) Muaviyə |language=ar|last=Əl-Fərra}}&lt;/ref&gt; Ubeydullah ibn Məhəmməd əs-Səqati (''Fəzailü Muaviyə)'', [[İbn Teymiyyə]] (''Risalə fi Muaviyə ibn Əbi Süfyan),'' [[İbn Həcər əl-Heytəmi]],&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Təthirül-cənan vəl-lisan ənil-xütur vət-təfəvvüh bi-səlbi-Muaviyə ibn Əbi Süfyan |language=ar|last=Əl-Heytəmi}}&lt;/ref&gt; Araz Həsənzadə&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Hazreti Muaviye bin Ebu Süfyan |publisher=Kudema |year=2020 |isbn=9786050610727 |language=tr|last=Həsənzadə|first=A.}}&lt;/ref&gt; və başqaları kitab qələmə almışlar. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{Ərəb xəlifələri}}
[[Kateqoriya:Xəlifələr]]
[[Kateqoriya:Əməvilər]] 
[[Kateqoriya:Məkkəlilər]]
[[Kateqoriya:Səhabələr]]</text>
      <sha1>jvalslw56wv1id8bz5g50xcagzsen7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əmtəə fetişizmi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101167</id>
    <revision>
      <id>8965793</id>
      <parentid>8922685</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="bxvgb5m3pa8e4dalgypfu3tov6gyjmb" xml:space="preserve">'''Əmtəə fetişizmi''' – [[əmtəə]] istehsalı şəraitində istehsal münasibətlərinin [[insan]]lar arasında maddiləşməsi(fransızca fétiche-fetiş, pərəstişgah; portuqalca feitico-sehirbazlıq, tilsim deməkdir).

Bu anlayışın özü tamamilə [[Karl Marks]]a məxsusdur. Əmtəə fetişizminin mahiyyəti insanlar arasındakı münasibətlərin əşyalaşmasında, əşya-əmtəənin onlar üzərində hakimiyyətidir. Burada insanlar üzərində hakim isehsal münasibətlərnin kortəbiiliyi zahirən onların üzərində müəyyən şeylərin hakimliyi təzahür edir. Əmtəə istehsalçısı özünün hər günki təcrübəsində əmin olur ki, onun maddi rifah halı əmtəənin bazarda &quot;özünü aparmasından&quot;, onların satılıb-satılmamasından, baha və ya ucuz satılmasından asılıdır. Beləliklə, əmtəəyə çevrilmiş əşyalar sanki &quot;canlı ruha&quot; malik olurlar, yəni əmtəə forması almış əmək məhzulları insanın taleyini idarə edirlər. Buradan da əmtəəyə fövqəltəbii qüvvə kimi mistik münasibət əmələ gəlir.

Əmtəə fetişizmi tarixi hadisə olub , obyektiv xarakter daşıyır və [kapitalizm|Kapitalizm] dövründə ən yüksək inkişafa çatır. İnsanlar arasında iqtisadi münasibətlərin maddiləşməsi şeylərin təbii xassələri ilə deyil, ictimai istehsalın təşkili xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur([K. Marks|Karl Marks], Kapital, c.1, səh. 83). K. Marksın fikrincə, yalnız əmtəə(bazar) təsərrüfatını məhv etməklə əmtəə fetişizmindən qurtulmaq olar.
{{İqtisadiyyat-qaralama}}

[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>bxvgb5m3pa8e4dalgypfu3tov6gyjmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965807</id>
      <parentid>8965793</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="5x3a88k24oludcigbds3qscfsr0e6sq" xml:space="preserve">'''Əmtəə fetişizmi''' – [[əmtəə]] istehsalı şəraitində istehsal münasibətlərinin [[insan]]lar arasında maddiləşməsi(fransızca fétiche-fetiş, pərəstişgah; portuqalca feitico-sehirbazlıq, tilsim deməkdir).

Bu anlayışın özü tamamilə [[Karl Marks]]a məxsusdur. Əmtəə fetişizminin mahiyyəti insanlar arasındakı münasibətlərin əşyalaşmasında, əşya-əmtəənin onlar üzərində hakimiyyətidir. Burada insanlar üzərində hakim isehsal münasibətlərnin kortəbiiliyi zahirən onların üzərində müəyyən şeylərin hakimliyi təzahür edir. Əmtəə istehsalçısı özünün hər günki təcrübəsində əmin olur ki, onun maddi rifah halı əmtəənin bazarda &quot;özünü aparmasından&quot;, onların satılıb-satılmamasından, baha və ya ucuz satılmasından asılıdır. Beləliklə, əmtəəyə çevrilmiş əşyalar sanki &quot;canlı ruha&quot; malik olurlar, yəni əmtəə forması almış əmək məhzulları insanın taleyini idarə edirlər. Buradan da əmtəəyə fövqəltəbii qüvvə kimi mistik münasibət əmələ gəlir.

Əmtəə fetişizmi tarixi hadisə olub , obyektiv xarakter daşıyır və [kapitalizm|Kapitalizm] dövründə ən yüksək inkişafa çatır. İnsanlar arasında iqtisadi münasibətlərin maddiləşməsi şeylərin təbii xassələri ilə deyil, ictimai istehsalın təşkili xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur([K. Marks|Karl Marks], Kapital, c.1, səh. 83). K. Marksın fikrincə, yalnız əmtəə(bazar) təsərrüfatını məhv etməklə əmtəə fetişizmindən qurtulmaq olar.
{{İqtisadiyyat-qaralama}}

[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>5x3a88k24oludcigbds3qscfsr0e6sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çələbilər (Cəbrayıl)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105496</id>
    <revision>
      <id>8966214</id>
      <parentid>8180833</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi abidələri */ İstinad əlavə et [[m:Web2Cit| #Web2Cit]]</comment>
      <origin>8966214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6405" sha1="bip4jqazqa721ashuslmao2rcpgyrt5" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Çələbilər''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Cəbrayıl rayonu]]nun Dağ Tumas kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Rusiya imperiyası]] illərində Çələbilər kəndi [[Yelizavetpol quberniyası]]nın [[Cəbrayıl qəzası]]nın tərkibində olub.
“1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsinin əhalisi haqqında statistik məlumatların məcəlləsi”nə əsasən Cəbrayıl rayonunun Tumaslı kənd dairəsinin Çələbilyar kəndində 7 tüstü və 59 azərbaycanlı (“tatarlar” kimi qeyd olunur) yaşayırdı. ”) din etibarilə sünni idi, onlardan 31 nəfəri ruhani, qalanları kəndli idi.&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.
 | место         = Тф.
 | год           = 1893
 | страницы      = 238
 | страниц       = 487
}}&lt;/ref&gt;
[[SSRİ|Sovet hakimiyyəti]] illərində kənd [[Azərbaycan SSR]]-in Cəbrayıl rayonunun tərkibində olub.
Çələbilər kəndi 1933-cü ildə rayonun Dağtumas kənd sovetinin tərkibində qeydə alınmışdır.
O dövrdə [[kənd soveti]]nin bütün əhalisi azərbaycanlılar (mənbədə “[[türklər]]”) idi.
Bu zaman kənddə 19 təsərrüfat var idi və 121 nəfər yaşayırdı.&lt;ref&gt;{{книга
|заглавие = Административное деление АССР. 
|издательство = Издание АзУНХУ
|год = 1933
|место = Б.
|страницы = 24
}}&lt;/ref&gt;

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində 1993-cü ilin avqustunda [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan silahlı qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.  
2020-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Çələbilər kəndinin [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan silahlı qüvvələri]]nin nəzarətinə keçdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=https://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>bip4jqazqa721ashuslmao2rcpgyrt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966225</id>
      <parentid>8966214</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>İstinad əlavə et [[m:Web2Cit| #Web2Cit]]</comment>
      <origin>8966225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9152" sha1="sccma15quqotrtikhqilab8dhr8thhg" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Rusiya imperiyası]] illərində Çələbilər kəndi [[Yelizavetpol quberniyası]]nın [[Cəbrayıl qəzası]]nın tərkibində olub.
“1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsinin əhalisi haqqında statistik məlumatların məcəlləsi”nə əsasən Cəbrayıl rayonunun Tumaslı kənd dairəsinin Çələbilyar kəndində 7 tüstü və 59 azərbaycanlı (“tatarlar” kimi qeyd olunur) yaşayırdı. ”) din etibarilə sünni idi, onlardan 31 nəfəri ruhani, qalanları kəndli idi.&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.
 | место         = Тф.
 | год           = 1893
 | страницы      = 238
 | страниц       = 487
}}&lt;/ref&gt;
[[SSRİ|Sovet hakimiyyəti]] illərində kənd [[Azərbaycan SSR]]-in Cəbrayıl rayonunun tərkibində olub.
Çələbilər kəndi 1933-cü ildə rayonun Dağtumas kənd sovetinin tərkibində qeydə alınmışdır.
O dövrdə [[kənd soveti]]nin bütün əhalisi azərbaycanlılar (mənbədə “[[türklər]]”) idi.
Bu zaman kənddə 19 təsərrüfat var idi və 121 nəfər yaşayırdı.&lt;ref&gt;{{книга
|заглавие = Административное деление АССР. 
|издательство = Издание АзУНХУ
|год = 1933
|место = Б.
|страницы = 24
}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində 1993-cü ilin avqustunda [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan silahlı qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.  
2020-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Çələbilər kəndinin [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan silahlı qüvvələri]]nin nəzarətinə keçdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=https://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>sccma15quqotrtikhqilab8dhr8thhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966231</id>
      <parentid>8966225</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <origin>8966231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9703" sha1="7r18b3qzp0xn38oroe9bnq9ptyw0udm" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|mərkəzin hündürlüyü   = təqribən 916
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Çələbilər kəndi təqribən 916 m hündürlükdə yerləşir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Earth |url=https://earth.google.com/web/search/39%c2%b023%2718%2e0%22N+46%c2%b049%2743%2e0%22E/@39.3883333,46.8286111,916.07826195a,635.46184793d,35y,0h,0t,0r/data=CmMaNRIvGVC50-e0sUNAISHNs-0PakdAKhszOcKwMjMnMTguMCJOIDQ2wrA0OSc0My4wIkUYAiABIiYKJAmVLwy8BjlEQBHWQ3xQhDdEQBnyzSAbcRVJQCHpRCW5TxFJQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA |access-date=2026-06-16 |website=earth.google.com}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Rusiya imperiyası]] illərində Çələbilər kəndi [[Yelizavetpol quberniyası]]nın [[Cəbrayıl qəzası]]nın tərkibində olub.
“1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsinin əhalisi haqqında statistik məlumatların məcəlləsi”nə əsasən Cəbrayıl rayonunun Tumaslı kənd dairəsinin Çələbilyar kəndində 7 tüstü və 59 azərbaycanlı (“tatarlar” kimi qeyd olunur) yaşayırdı. ”) din etibarilə sünni idi, onlardan 31 nəfəri ruhani, qalanları kəndli idi.&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.
 | место         = Тф.
 | год           = 1893
 | страницы      = 238
 | страниц       = 487
}}&lt;/ref&gt;
[[SSRİ|Sovet hakimiyyəti]] illərində kənd [[Azərbaycan SSR]]-in Cəbrayıl rayonunun tərkibində olub.
Çələbilər kəndi 1933-cü ildə rayonun Dağtumas kənd sovetinin tərkibində qeydə alınmışdır.
O dövrdə [[kənd soveti]]nin bütün əhalisi azərbaycanlılar (mənbədə “[[türklər]]”) idi.
Bu zaman kənddə 19 təsərrüfat var idi və 121 nəfər yaşayırdı.&lt;ref&gt;{{книга
|заглавие = Административное деление АССР. 
|издательство = Издание АзУНХУ
|год = 1933
|место = Б.
|страницы = 24
}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində 1993-cü ilin avqustunda [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan silahlı qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.  
2020-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Çələbilər kəndinin [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan silahlı qüvvələri]]nin nəzarətinə keçdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=https://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>7r18b3qzp0xn38oroe9bnq9ptyw0udm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966234</id>
      <parentid>8966231</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coğrafiyası */</comment>
      <origin>8966234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10689" sha1="2rstkrlrorvt4qxtnbakzj1dy2tmdzu" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|mərkəzin hündürlüyü   = təqribən 916
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Çələbilər kəndi rayon mərkəzindən&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; — [[Cəbrayıl]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 25 km qərbdə, [[Qarabağ silsiləsi|Qarabağ silsiləsinin]] cənub-qərb ətəyində&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, təqribən 916 m hündürlükdə yerləşir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Earth |url=https://earth.google.com/web/search/39%c2%b023%2718%2e0%22N+46%c2%b049%2743%2e0%22E/@39.3883333,46.8286111,916.07826195a,635.46184793d,35y,0h,0t,0r/data=CmMaNRIvGVC50-e0sUNAISHNs-0PakdAKhszOcKwMjMnMTguMCJOIDQ2wrA0OSc0My4wIkUYAiABIiYKJAmVLwy8BjlEQBHWQ3xQhDdEQBnyzSAbcRVJQCHpRCW5TxFJQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA |access-date=2026-06-16 |website=earth.google.com}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
[[Rusiya imperiyası]] illərində Çələbilər kəndi [[Yelizavetpol quberniyası]]nın [[Cəbrayıl qəzası]]nın tərkibində olub.
“1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsinin əhalisi haqqında statistik məlumatların məcəlləsi”nə əsasən Cəbrayıl rayonunun Tumaslı kənd dairəsinin Çələbilyar kəndində 7 tüstü və 59 azərbaycanlı (“tatarlar” kimi qeyd olunur) yaşayırdı. ”) din etibarilə sünni idi, onlardan 31 nəfəri ruhani, qalanları kəndli idi.&lt;ref&gt;{{книга
 | заглавие      = Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.
 | место         = Тф.
 | год           = 1893
 | страницы      = 238
 | страниц       = 487
}}&lt;/ref&gt;
[[SSRİ|Sovet hakimiyyəti]] illərində kənd [[Azərbaycan SSR]]-in Cəbrayıl rayonunun tərkibində olub.
Çələbilər kəndi 1933-cü ildə rayonun Dağtumas kənd sovetinin tərkibində qeydə alınmışdır.
O dövrdə [[kənd soveti]]nin bütün əhalisi azərbaycanlılar (mənbədə “[[türklər]]”) idi.
Bu zaman kənddə 19 təsərrüfat var idi və 121 nəfər yaşayırdı.&lt;ref&gt;{{книга
|заглавие = Административное деление АССР. 
|издательство = Издание АзУНХУ
|год = 1933
|место = Б.
|страницы = 24
}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində 1993-cü ilin avqustunda [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan silahlı qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.  
2020-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Çələbilər kəndinin [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan silahlı qüvvələri]]nin nəzarətinə keçdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=https://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>2rstkrlrorvt4qxtnbakzj1dy2tmdzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966239</id>
      <parentid>8966234</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <origin>8966239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11822" sha1="swmnp9dm2nul05wwdn7emp4b6nt1n8s" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|mərkəzin hündürlüyü   = təqribən 916
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Çələbilər kəndi rayon mərkəzindən&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; — [[Cəbrayıl]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 25 km qərbdə, [[Qarabağ silsiləsi|Qarabağ silsiləsinin]] cənub-qərb ətəyində&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, təqribən 916 m hündürlükdə yerləşir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Earth |url=https://earth.google.com/web/search/39%c2%b023%2718%2e0%22N+46%c2%b049%2743%2e0%22E/@39.3883333,46.8286111,916.07826195a,635.46184793d,35y,0h,0t,0r/data=CmMaNRIvGVC50-e0sUNAISHNs-0PakdAKhszOcKwMjMnMTguMCJOIDQ2wrA0OSc0My4wIkUYAiABIiYKJAmVLwy8BjlEQBHWQ3xQhDdEQBnyzSAbcRVJQCHpRCW5TxFJQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA |access-date=2026-06-16 |website=earth.google.com}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==

=== Sovet dövründən qabaq ===
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndi qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_005403186?page=238&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г.|год=1893|язык=ru-dor|место=Тифлисъ|издательство=ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2|страницы=Страницы электронного документа: 236-238|страниц=Число страниц электронного документа: 487}}&lt;/ref&gt;.

=== Sovet dövründə ===
[[SSRİ|Sovet hakimiyyəti]] illərində kənd [[Azərbaycan SSR]]-in Cəbrayıl rayonunun tərkibində olub.
Çələbilər kəndi 1933-cü ildə rayonun Dağtumas kənd sovetinin tərkibində qeydə alınmışdır.
O dövrdə [[kənd soveti]]nin bütün əhalisi azərbaycanlılar (mənbədə “[[türklər]]”) idi.
Bu zaman kənddə 19 təsərrüfat var idi və 121 nəfər yaşayırdı.&lt;ref&gt;{{книга
|заглавие = Административное деление АССР. 
|издательство = Издание АзУНХУ
|год = 1933
|место = Б.
|страницы = 24
}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində 1993-cü ilin avqustunda [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan silahlı qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.  
2020-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Çələbilər kəndinin [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan silahlı qüvvələri]]nin nəzarətinə keçdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndində 7 [[Tüstü (vergiqoyma)|tüstü]] var idi və burada 59 azərbaycanlı (mənbədə &quot;tatarlar&quot; kimi göstərilmiş), dini baxımdan [[Sünnilik|sünni]] olan əhali yaşayırdı. Əhalinin 31 nəfəri ruhani, qalanları [[kəndli]] idi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=https://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>swmnp9dm2nul05wwdn7emp4b6nt1n8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966243</id>
      <parentid>8966239</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sovet dövründə */</comment>
      <origin>8966243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13016" sha1="n0fcwhyyhs8ai6fosqz8zi5cy18uvdu" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|mərkəzin hündürlüyü   = təqribən 916
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Çələbilər kəndi rayon mərkəzindən&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; — [[Cəbrayıl]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 25 km qərbdə, [[Qarabağ silsiləsi|Qarabağ silsiləsinin]] cənub-qərb ətəyində&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, təqribən 916 m hündürlükdə yerləşir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Earth |url=https://earth.google.com/web/search/39%c2%b023%2718%2e0%22N+46%c2%b049%2743%2e0%22E/@39.3883333,46.8286111,916.07826195a,635.46184793d,35y,0h,0t,0r/data=CmMaNRIvGVC50-e0sUNAISHNs-0PakdAKhszOcKwMjMnMTguMCJOIDQ2wrA0OSc0My4wIkUYAiABIiYKJAmVLwy8BjlEQBHWQ3xQhDdEQBnyzSAbcRVJQCHpRCW5TxFJQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA |access-date=2026-06-16 |website=earth.google.com}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==

=== Sovet dövründən qabaq ===
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndi qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_005403186?page=238&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г.|год=1893|язык=ru-dor|место=Тифлисъ|издательство=ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2|страницы=Страницы электронного документа: 236-238|страниц=Число страниц электронного документа: 487}}&lt;/ref&gt;.

=== Sovet dövründə ===
A.S.Ş.C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş &quot;ASŞC inzibati bölünüşü&quot;nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Dağtumas kənd şurasının tərkibində Çələbilər məskun yeri qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;l161622&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_rc_2682917?page=30&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=Административное деление АССР|ответственный=Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г|год=1933|язык=az, ru|место=Баку|издательство=Издание АзУНХУ|страницы=Səhifə 24}}&lt;/ref&gt;.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində 1993-cü ilin avqustunda [[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan silahlı qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib.  
2020-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Çələbilər kəndinin [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan silahlı qüvvələri]]nin nəzarətinə keçdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndində 7 [[Tüstü (vergiqoyma)|tüstü]] var idi və burada 59 azərbaycanlı (mənbədə &quot;tatarlar&quot; kimi göstərilmiş), dini baxımdan [[Sünnilik|sünni]] olan əhali yaşayırdı. Əhalinin 31 nəfəri ruhani, qalanları [[kəndli]] idi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

A.S.Ş.C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş &quot;ASŞC inzibati bölünüşü&quot;nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Dağtumas kənd şurasına daxil olan Çələbilər məskun yerində 19 təsərrüfat və 121 sakin var idi. Kənd şurasının bütün əhalisi azərbaycanlılardan (mənbədə &quot;türklər&quot; kimi göstərilmiş) ibarət idi.&lt;ref name=&quot;l1616222&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_rc_2682917?page=30&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=Административное деление АССР|ответственный=Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г|год=1933|язык=az, ru|место=Баку|издательство=Издание АзУНХУ|страницы=Səhifə 24}}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=https://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>n0fcwhyyhs8ai6fosqz8zi5cy18uvdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966256</id>
      <parentid>8966243</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sovet dövründə */ İstinad əlavə et [[m:Web2Cit| #Web2Cit]]</comment>
      <origin>8966256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16248" sha1="cus562ub26633inhrsd3oijma6rm3do" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|mərkəzin hündürlüyü   = təqribən 916
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Kənd 1933-cü ildə qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Çələbilər kəndi rayon mərkəzindən&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; — [[Cəbrayıl]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 25 km qərbdə, [[Qarabağ silsiləsi|Qarabağ silsiləsinin]] cənub-qərb ətəyində&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, təqribən 916 m hündürlükdə yerləşir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Earth |url=https://earth.google.com/web/search/39%c2%b023%2718%2e0%22N+46%c2%b049%2743%2e0%22E/@39.3883333,46.8286111,916.07826195a,635.46184793d,35y,0h,0t,0r/data=CmMaNRIvGVC50-e0sUNAISHNs-0PakdAKhszOcKwMjMnMTguMCJOIDQ2wrA0OSc0My4wIkUYAiABIiYKJAmVLwy8BjlEQBHWQ3xQhDdEQBnyzSAbcRVJQCHpRCW5TxFJQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA |access-date=2026-06-16 |website=earth.google.com}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==

=== Sovet dövründən qabaq ===
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndi qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_005403186?page=238&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г.|год=1893|язык=ru-dor|место=Тифлисъ|издательство=ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2|страницы=Страницы электронного документа: 236-238|страниц=Число страниц электронного документа: 487}}&lt;/ref&gt;.

=== Sovet dövründə ===
A.S.Ş.C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş &quot;ASŞC inzibati bölünüşü&quot;nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Dağtumas kənd şurasının tərkibində Çələbilər məskun yeri qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;l161622&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_rc_2682917?page=30&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=Административное деление АССР|ответственный=Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г|год=1933|язык=az, ru|место=Баку|издательство=Издание АзУНХУ|страницы=Səhifə 24}}&lt;/ref&gt;.

Azərbaycan SSR 1961-ci il üçün olan vəziyyıtə görə tərtib edilmiş inzibati ərazi bölgüsündə Cəbrayıl rayonunun tərkibində Çələbilər adında yaşayış məntəqəsi qeyd olunmur&lt;ref name=&quot;:0222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=239748&amp;pno=70|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. (1961-ҹи ил јанварын 1-нәдәк олан вәзијјәтә әсасән тәртиб едилмишдир)|год=1961|язык=az-Cyrl|место=Бакы|издательство=Азәрнәшр|страницы=Səhifələr 136—138|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;. Azərbaycan SSR 1977-ci il üçün olan vəziyyıtə görə tərtib edilmiş inzibati ərazi bölgüsündə də Cəbrayıl rayonunun tərkibində Çələbilər adında yaşayış məntəqəsi qeyd olunmur&lt;ref name=&quot;:322&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas [[Kənd soveti|kənd Sovetinin]] tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Qarabağ münaqişəsi dövründə ===
[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] dövründə&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |author=Fuad CƏFƏROV &quot;Azərbaycan Ordusu&quot; |date=2025-10-04 |title=“Ordumuz, Silahlı Qüvvələrimiz böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq göstərmişdir və işğalçıları Cəbrayıl şəhərindən qovmuşdur” |url=https://mod.gov.az/az/pre/55671.html |access-date=2025-11-21 |website=[[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ]] |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] əraziləri 23 avqust 1993-cü ildə [[Ermənistan]] silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-04 |title=День города Джебраил |url=https://azertag.az/ru/xeber/den_goroda_dzhebrail-3784483 |access-date=2025-11-21 |website=[[AZƏRTAC|АЗЕРТАДЖ]] |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Rayonun Çələbilər kəndi 1993-cü ilin avqust ayında işğal olunmuşdu&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

[[İkinci Qarabağ müharibəsi]] zamanı&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22.10.2021 |title=Vətən müharibəsinin xronikası: 22 oktyabr |url=https://azertag.az/xeber/veten_muharibesinin_xronikasi_22_oktyabr-1905710 |access-date=2026-06-04 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İKİNCİ QARABAĞ MÜHARİBƏSİ–VƏTƏN MÜHARİBƏSİ |url=https://yeniterter.az/?p=16511 |access-date=2026-06-02 |website=Yeni Tərtər Qəzeti}}&lt;/ref&gt;, 26 oktyabr 2020-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] Çələbilər kəndinin işğaldan azad edildiyini elan etmişdi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Müasir dövrdə ===
7 iyul 2021-ci ildə [[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi]] Çələbilər kəndindən videogörüntülər paylaşmışdı&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 İYUL 2021 |title=Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndindən videogörüntülər - |url=https://mod.gov.az/az/news/cebrayil-rayonunun-celebiler-kendinden-videogoruntuler-video-36708.html |access-date=2026-06-16 |website=[[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndində 7 [[Tüstü (vergiqoyma)|tüstü]] var idi və burada 59 azərbaycanlı (mənbədə &quot;tatarlar&quot; kimi göstərilmiş), dini baxımdan [[Sünnilik|sünni]] olan əhali yaşayırdı. Əhalinin 31 nəfəri ruhani, qalanları [[kəndli]] idi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

A.S.Ş.C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş &quot;ASŞC inzibati bölünüşü&quot;nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Dağtumas kənd şurasına daxil olan Çələbilər məskun yerində 19 təsərrüfat və 121 sakin var idi. Kənd şurasının bütün əhalisi azərbaycanlılardan (mənbədə &quot;türklər&quot; kimi göstərilmiş) ibarət idi.&lt;ref name=&quot;l1616222&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_rc_2682917?page=30&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=Административное деление АССР|ответственный=Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г|год=1933|язык=az, ru|место=Баку|издательство=Издание АзУНХУ|страницы=Səhifə 24}}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>cus562ub26633inhrsd3oijma6rm3do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966263</id>
      <parentid>8966256</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zohrab Javad</username>
        <id>25703</id>
      </contributor>
      <origin>8966263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17222" sha1="7mvix9huve44inlk81lgrgvo3fcoxqb" xml:space="preserve">{{digər məna|Çələbilər}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|mərkəzin hündürlüyü   = təqribən 916
|lat_deg               = 39
|lat_min               = 23
|lat_sec               = 18.0
|lat_hem               = N
|lon_deg               = 46
|lon_min               = 49
|lon_sec               = 43.0
|lon_hem               = E
|ölkə                  = Azərbaycan
|regionun növü         = iqtisadi rayon
|region                = Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
|rayon                 = Cəbrayıl rayonu}}
'''Çələbilər'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=разв. Челябиляр |url=https://nakarte.me/#m=15/39.38813/46.82858&amp;l=O/C&amp;q=39%C2%B023'18.0%22N%2046%C2%B049'43.0%22E&amp;r=39.388333/46.828611/N%2039%C2%B023%E2%80%B218%E2%80%B3%20E%2046%C2%B049%E2%80%B243%E2%80%B3 |access-date=2026-06-16 |website=nakarte.me |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/39%C2%B023'18.0%22N+46%C2%B049'43.0%22E/@39.3883333,46.8260362,680m/data=!3m2!1e3!4b1!4m4!3m3!8m2!3d39.3883333!4d46.8286111?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D |access-date=2026-06-16 |website=Google Maps |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/3.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=50|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mövcud vəziyyətin təhlili|url=https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|page=16, 34, 36|language=az}}&lt;/ref&gt; — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi|access-date=2026-04-28|website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]|lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|access-date= |ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr 41-42, 38|archive-url=|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024|title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|url=https://e-qanun.az/framework/57325|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası|lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/47788|title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI|date=7 iyul 2021-ci il|website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Dağ Tumas]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
[[Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti|Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətinə]] əsasən, &quot;Çələbilər&quot; toponimi etnotoponimdir&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Книга|ссылка=|заглавие=[[Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti|AZƏRBAYCAN TOPONİMLƏRİNİN ENSİKLOPEDİK LÜĞƏTİ]]|ответственный=Redaktor: Rübabə Əliyeva. Tərtibçilər: Rübabə Əliyeva, Qara Məşədiyev, Etibar İnanc, Tünzalə Baxşıyeva, Şəms Qocayeva. Rəyçilər: İsmayıl Məmmədov, Fikrət Xalıqov.|год=2007|язык=az|место=BAKI|издательство=ŞƏRQ-QƏRB|том=BİRİNCİ CİLD|страницы=Səhifə 135|isbn=978-9952-34-155-3|часть=Çələbilər|ссылка часть=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=82744&amp;pno=69}}&lt;/ref&gt;. Bərdə rayonunun tərkibində də [[Çələbilər (Bərdə)|Çələbilər]] adında kənd var&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;. Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti İranda Çələbi, Krımda Çelebiler (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin adlarını da sadalayır.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

== Coğrafiyası ==
Çələbilər kəndi rayon mərkəzindən&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; — [[Cəbrayıl]] şəhərindən&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 25 km qərbdə, [[Qarabağ silsiləsi|Qarabağ silsiləsinin]] cənub-qərb ətəyində&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, təqribən 916 m hündürlükdə yerləşir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Earth |url=https://earth.google.com/web/search/39%c2%b023%2718%2e0%22N+46%c2%b049%2743%2e0%22E/@39.3883333,46.8286111,916.07826195a,635.46184793d,35y,0h,0t,0r/data=CmMaNRIvGVC50-e0sUNAISHNs-0PakdAKhszOcKwMjMnMTguMCJOIDQ2wrA0OSc0My4wIkUYAiABIiYKJAmVLwy8BjlEQBHWQ3xQhDdEQBnyzSAbcRVJQCHpRCW5TxFJQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA |access-date=2026-06-16 |website=earth.google.com}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==

=== Sovet dövründən qabaq ===
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndi qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_005403186?page=238&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г.|год=1893|язык=ru-dor|место=Тифлисъ|издательство=ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2|страницы=Страницы электронного документа: 236-238|страниц=Число страниц электронного документа: 487}}&lt;/ref&gt;.

=== Sovet dövründə ===
A.S.Ş.C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş &quot;ASŞC inzibati bölünüşü&quot;nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Dağtumas kənd şurasının tərkibində Çələbilər məskun yeri qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;l161622&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_rc_2682917?page=30&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=Административное деление АССР|ответственный=Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г|год=1933|язык=az, ru|место=Баку|издательство=Издание АзУНХУ|страницы=Səhifə 24}}&lt;/ref&gt;.

Azərbaycan SSR 1961-ci il üçün olan vəziyyıtə görə tərtib edilmiş inzibati ərazi bölgüsündə Cəbrayıl rayonunun tərkibində Çələbilər adında yaşayış məntəqəsi qeyd olunmur&lt;ref name=&quot;:0222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=239748&amp;pno=70|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. (1961-ҹи ил јанварын 1-нәдәк олан вәзијјәтә әсасән тәртиб едилмишдир)|год=1961|язык=az-Cyrl|место=Бакы|издательство=Азәрнәшр|страницы=Səhifələr 136—138|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;. Azərbaycan SSR 1977-ci il üçün olan vəziyyıtə görə tərtib edilmiş inzibati ərazi bölgüsündə də Cəbrayıl rayonunun tərkibində Çələbilər adında yaşayış məntəqəsi qeyd olunmur&lt;ref name=&quot;:322&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndi Dağ Tumas [[Kənd soveti|kənd Sovetinin]] tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Qarabağ münaqişəsi dövründə ===
[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] dövründə&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |author=Fuad CƏFƏROV &quot;Azərbaycan Ordusu&quot; |date=2025-10-04 |title=“Ordumuz, Silahlı Qüvvələrimiz böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq göstərmişdir və işğalçıları Cəbrayıl şəhərindən qovmuşdur” |url=https://mod.gov.az/az/pre/55671.html |access-date=2025-11-21 |website=[[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ]] |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] əraziləri 23 avqust 1993-cü ildə [[Ermənistan]] silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-04 |title=День города Джебраил |url=https://azertag.az/ru/xeber/den_goroda_dzhebrail-3784483 |access-date=2025-11-21 |website=[[AZƏRTAC|АЗЕРТАДЖ]] |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Rayonun Çələbilər kəndi 1993-cü ilin avqust ayında işğal olunmuşdu&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

[[İkinci Qarabağ müharibəsi]] zamanı&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22.10.2021 |title=Vətən müharibəsinin xronikası: 22 oktyabr |url=https://azertag.az/xeber/veten_muharibesinin_xronikasi_22_oktyabr-1905710 |access-date=2026-06-04 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İKİNCİ QARABAĞ MÜHARİBƏSİ–VƏTƏN MÜHARİBƏSİ |url=https://yeniterter.az/?p=16511 |access-date=2026-06-02 |website=Yeni Tərtər Qəzeti}}&lt;/ref&gt;, 26 oktyabr 2020-ci il tarixində [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] Çələbilər kəndinin işğaldan azad edildiyini elan etmişdi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |title=Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciət edib |access-date=2020-10-29 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183528/https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-prezidenti-ilham-eliyev-xalqa-muraciet-edib-yenilenib-video-33350.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Müasir dövrdə ===
7 iyul 2021-ci ildə [[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi]] Çələbilər kəndindən videogörüntülər paylaşmışdı&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 İYUL 2021 |title=Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndindən videogörüntülər - |url=https://mod.gov.az/az/news/cebrayil-rayonunun-celebiler-kendinden-videogoruntuler-video-36708.html |access-date=2026-06-16 |website=[[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış [[Cənubi Qafqaz|Zaqafqaziya]] diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, [[Yelizavetpol quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] [[Cəbrayıl qəzası|Cəbrayıl qəzasının]] III sahəsinin Tumaslı kənd cəmiyyətinin tərkibində Çələbilər ({{lang-ru-dor|Челябиляръ}}) kəndində 7 [[Tüstü (vergiqoyma)|tüstü]] var idi və burada 59 azərbaycanlı (mənbədə &quot;tatarlar&quot; kimi göstərilmiş), dini baxımdan [[Sünnilik|sünni]] olan əhali yaşayırdı. Əhalinin 31 nəfəri ruhani, qalanları [[kəndli]] idi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

A.S.Ş.C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş &quot;ASŞC inzibati bölünüşü&quot;nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Dağtumas kənd şurasına daxil olan Çələbilər məskun yerində 19 təsərrüfat və 121 sakin var idi. Kənd şurasının bütün əhalisi azərbaycanlılardan (mənbədə &quot;türklər&quot; kimi göstərilmiş) ibarət idi.&lt;ref name=&quot;l1616222&quot;&gt;{{книга|ссылка=https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_rc_2682917?page=30&amp;rotate=0&amp;theme=white|заглавие=Административное деление АССР|ответственный=Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г|год=1933|язык=az, ru|место=Баку|издательство=Издание АзУНХУ|страницы=Səhifə 24}}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
İşğaldan — 1993-cü ilin avqustundan əvvəl, kəndin əhalisi [[heyvandarlıq]] və [[Taxılçılıq|taxılçılıqla]] məşğul olurdu&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ÇƏLƏBİLƏR |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/12135/cild/17 |access-date=2026-06-16 |website=[[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi abidələri ==
[[Çələbilər məscidi]] — [[Cəbrayıl rayonunun abidələri|Cəbrayıl rayonunun]] Çələbilər kəndi ərazisində tikintisi XVI əsrə aid olan əzəmətli məsciddir. Bu məscid Məhəmməd İbn Hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri 1088, miladi 1678-ci ildə tikilmişdi. Dini və dünyəvi elmlərin tədris edildiyi bu məscid-mədrəsədə ən böyük din xadimləri, alimlər dərs demişdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments/celebiler-mescidi|title=Cəbrayıl. Çələbilər məscidi|publisher=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT NAZİRLİYİ|language=az}}&lt;/ref&gt; XVIII əsr məşhur Azərbaycan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; klassik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milli Kitabxanada “Molla Vəli Vidadi – 315” adlı kitab sərgisi açılıb|url=https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxanada_-molla-veli-vidadi--315-adli-_kitab-sergisi-achilib|website=[[Azərbaycan Milli Kitabxanası|AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI]]|access-date=2026-06-16|language=az|date=Mart 16 2024}}&lt;/ref&gt; şairi [[Molla Vəli Vidadi]] də orada dərs demişdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Məscid kompleksi ərazisində tədris üçün xüsusi otaqlar, hücrələr var idi. İşğaldan əvvəl məscid-mədrəsə kompleksi yüksək səviyyədə bərpa olunub, ilkin formasına gətirilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
[[Çələbilər məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>7mvix9huve44inlk81lgrgvo3fcoxqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəzi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105950</id>
    <revision>
      <id>8965682</id>
      <parentid>8689669</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4322" sha1="ft0keni0gdppldt2g487hkd1anzgzi1" xml:space="preserve">[[Fayl:US-NLM-NCBI-Logo.svg|140px|thumb|Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəzinin loqotipi (NCBI)]]

'''Milli Biotexnoloji Məlumat Mərkəzi''' ({{Dil-en|National Center for Biotechnology Information, NCBI}}) — [[molekulyar biologiya]] və [[tibb]] sahələrində bir sıra önəmli [[məlumat bazası]] və [[kompüter proqramları]]nı ehtiva edən internet portalı. [[Bioinformatika]] sahəsinin ən önəmli informasiya qaynaqlarından biridir. Ən önəmli databankları GenBank, PubMed və sairədir. Molekulyar biologiya sahəsində ən çox istifadə olunan bioloji ardıcıllıqları emal etmək üçün bioinformatika proqramı olan BLAST da burada yerləşir.

NCBI [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də bioloji elmlər sahəsindəki araşdırmaların böyük bir hissəsini maliyyələşdirən Milli Sağlamlıq İnstitutları (ing. ''National Institutes of Health, NIH'') adlı qurumun bir qolu olan Milli Tibb Kitabxanasına (ing. ''National Library of Medicine, NLM'') tabedir. ABŞ-nin Maryland əyaləti Bethesda şəhərində yerləşir. Qurumun direktoru 1989-cu ildən məşhur bioloq və BLAST proqramının yazıçılarından biri olan David Lipmandır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The NCBI Handbook, History |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21105/#ch1.History |access-date=2016-10-16 |archive-date=2022-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709073543/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21105/#ch1.History |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

NCBI saytında saxlanılan digər məlumat bazaları bunlardır: Nucleotide, Protein, Bookshelf, Gene, Genome, MeSH, Glossary, PubChem, RefSeq,  Taxonomy, PMC, Medline.

== GenBank ==
GenBank [[Dezoksiribonuklein turşusu|DNT]] ardıcıllılq məlumat bazasıdır. Burada insan [[Genomika|genom]]&lt;nowiki/&gt;undan tutmuş [[bakteriyalar]]a qədər 100 min ayrı orqanizmdən tam yaxud qismi DNT ardıcıllıqları saxlanılır. 2013-cü ildə GenBankda 150 milyard nukleotid bazlıq ardıcıllıq saxlanılıb. Yarandıqdan sonra 30 ildə GenBank bütün bioloji elm sahələrinin ən önəmli databankı halına gəlmiş, milyonlarca elm adamı tərəfindən istifadə edilir və istinad göstərilməkdədir.

== PubMed ==
Biologiya və tibb sahəsində dərc olunan [[Məqalə|elmi məqalələr]] bazasıdır. 2015-ci ilə 1966-ci ildən günümüzə qədər olann 25 milyon məqalə qeydə alınmışdır. Hər il təxminən yarım milyon yeni məqalə bazaya daxil edilməkdədir.

== BLAST ==
'''B'''asic '''L'''ocal '''A'''lignment '''S'''earch '''T'''ool (''azerb.'' ana lokal cərgələmə üçün axtarış vasitəsi) qısaltması olan BLAST bioloji ardıcıllıqlar, DNT-nin [[nukleotid]] sıraları yaxud [[zülallar]]ın [[Amin turşusu|aminturşu]] sıraları arasındaki bənzərliyi sayca ölçmək üçün proqramlar ailəsidir. Bəzilərinin adı belədir: nblast, tblast, pblast və tblastn. BLAST əldəki bilinməyən DNT və ya zülalın ardıcıllığından yola çıxaraq arxiv məlumat bazalarından (GenBank, Protein kimi) axtarış edərək kimliyini təyin etmək üçün güclü vasitədir.  Molekulyar bioloq və bioinformatiklər üçün ən çox istifadə olunan kompüter proqramı sayılır. BLAST-ı bioloqların [[google]]-u saymaq mümkündür. BLAST alqoritması Stephen Altschul, Warren Gish, Webb Miller, Eugene Myers və David Lipman elm adamları tərəfindən işlənib hazırlanaraq Journal of Molecular Biology 1990-cu ildə nəşr edilmişdir&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Altschul Stephen|author2=Gish Warren|author3=Miller Webb|author4=Myers Eugene|author5=Lipman David|year=1990|title=Basic local alignment search tool|url=|journal=Journal of Molecular Biology|volume=215|issue=3|pages=403–410|doi=10.1016/s0022-2836(05)80360-2}}&lt;/ref&gt;. Biologiyanın ən çox istinad göstərilən məqalələrindən biri olub təxminən 50 000 dəfə digər elmi məqalələr tərəfindən istinad edilmişdir.

==Xarici keçidlər==

[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ NCBI rəsmi saytı]

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

{{Elektron bioloji resurslar}}
{{Taxonbar databases}}

[[Kateqoriya:Biologiya]]
[[Kateqoriya:Bioinformatika]]
[[Kateqoriya:Tibb]]
[[Kateqoriya:Kompüter proqramları]]
[[Kateqoriya:İnstitutlar]]
[[Kateqoriya:Onlayn verilənlər bazaları]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>ft0keni0gdppldt2g487hkd1anzgzi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kəpənəkçi (Zaqatala)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108861</id>
    <revision>
      <id>8966145</id>
      <parentid>8412301</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atakhanli</username>
        <id>223224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Mehvalıyev Kamran 062|Mehvalıyev Kamran 062]] ([[User talk:Mehvalıyev Kamran 062|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Qədir|Qədir]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu</comment>
      <origin>8181600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="dgbis455y8epmd478f224ck3xhikym6" xml:space="preserve">{{digər məna|Kəpənəkçi}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Kəpənəkçi
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 
 |xəritə məlumat    = 
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = Şəki-Zaqatala 
 |rayon             = Zaqatala rayonu
 |şəhər             = Zaqatala 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = Vüsal Qədimov
 |bələdiyyə başçısı = Xuraman Şabanova 
 |rəsmi_saytı       = 
}}

'''Kəpənəkçi''' — ( [[Gürcü dili|gür.]] ლეღვიანი , [[Avar dili|av.]] Легъвиани ) [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Zaqatala rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində [[kənd]]. Kənd Alazan vadisində yerləşir, Aşağı istiqamətdən Gürcüstan Respublikası, sağdan Qandax, Soldan Yengiyan və Mosul kəndləri ilə həmsərhəddir. Kənddə 1 dini məscid, 1 orta məktəb, 1 tibb məntəqəsi, 1 uşaq bağçası, 1 klub fəaliyyət göstərməkdədir.

== Əhalisi ==
kənddə  224 təsərrüfat var.əhalisi isə təxminən 1100 nəfərdir.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

{{Zaqatala rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

{{Zaqatala rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Zaqatala rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>dgbis455y8epmd478f224ck3xhikym6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966146</id>
      <parentid>8966145</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atakhanli</username>
        <id>223224</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əhalisi */</comment>
      <origin>8966146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="kwh7c5jej4rknqqq7pw530ib8luylrs" xml:space="preserve">{{digər məna|Kəpənəkçi}}
{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Kəpənəkçi
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 
 |xəritə məlumat    = 
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = Şəki-Zaqatala 
 |rayon             = Zaqatala rayonu
 |şəhər             = Zaqatala 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = Vüsal Qədimov
 |bələdiyyə başçısı = Xuraman Şabanova 
 |rəsmi_saytı       = 
}}

'''Kəpənəkçi''' — ( [[Gürcü dili|gür.]] ლეღვიანი , [[Avar dili|av.]] Легъвиани ) [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Zaqatala rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində [[kənd]]. Kənd Alazan vadisində yerləşir, Aşağı istiqamətdən Gürcüstan Respublikası, sağdan Qandax, Soldan Yengiyan və Mosul kəndləri ilə həmsərhəddir. Kənddə 1 dini məscid, 1 orta məktəb, 1 tibb məntəqəsi, 1 uşaq bağçası, 1 klub fəaliyyət göstərməkdədir.

== Əhalisi ==
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

{{Zaqatala rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

{{Zaqatala rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Zaqatala rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>kwh7c5jej4rknqqq7pw530ib8luylrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan-Farer adaları futbol matçlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111305</id>
    <revision>
      <id>8965691</id>
      <parentid>8954362</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33422-01</username>
        <id>347127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kişilər */</comment>
      <origin>8965691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="q3fuaeua5lwaw26em0jxk0hpj5g74zk" xml:space="preserve">'''Azərbaycan-Farer adaları futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Farer adalarının kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar.

== Kişilər ==

=== Əsas milli komanda ===
#27.02.1996 [[Larnaka]] YO Azərbaycan – Farer adaları 3:0
#11.10.2018 [[Torshavn|Torşavn]] [[UEFA Millətlər Liqası|ML]] Farer adaları – Azərbaycan 0:3
#17.11.2018 [[Bakı]] [[UEFA Millətlər Liqası|ML]] Azərbaycan – Farer adaları 2:0

=== U-21 ===
#14.10.2007 [[Toftir]] AÇSO Farer adaları - Azərbaycan 1:0
#06.09.2008 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan – Farer adaları 2:2
#15.06.2015 Toftir AÇSO Farer adaları - Azərbaycan 0:1
#06.09.2016 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan – Farer adaları 1:1

=== U-19 ===
# 06.09.2025 [[Çatej]], [[Sloveniya]] BT Azərbaycan – Farer adaları 2:1
#11-17.11.2026 [[Serbiya]] AÇSO Farer adaları – Azərbaycan -:-

=== U-17 ===
#02.05.2023 [[Tirana]] [[Albaniya]] [[UEFA İnkişaf Turniri|BT]] Azərbaycan - Farer adaları 4:2

=== Klublar ===
#14.07.2011 [[Torshavn|Torşavn]] UEFA AL Streymur - Qarabağ 1:1
#21.07.2011 [[Bakı]] UEFA AL Qarabağ - Streymur 0:0

== Qadınlar ==

=== Əsas milli komanda ===
#27.10.2023 [[Klaksvik]], [[Farer adaları]] [[Millətlər Lİqası|BT]] Farer adaları - Azərbaycan 1:2
#05.12.2023 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[Millətlər Lİqası|BT]] Azərbaycan - Farer adaları 1:0

=== U-21 ===

=== U-19 ===
#06.04.2022 [[Şimali İrlandiya]] AÇSO Farer adaları - Azərbaycan 0:2

=== U-17 ===
#12.08.2014 [[Tallin]] BT Farer adaları - Azərbaycan 1:0
#23.10.2019 [[Farer adaları]] AÇSO Farer adaları - Azərbaycan 1:0
#18.03.2026 [[Krşko]], [[Sloveniya]] AÇSO Farer adaları – Azərbaycan 6:1

{{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan–Farer adaları münasibətləri|futbol matçları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Farer adaları]]
[[Kateqoriya:Farer adalarının futbol matçları|Azərbaycan]]</text>
      <sha1>q3fuaeua5lwaw26em0jxk0hpj5g74zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan-Serbiya futbol matçlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111361</id>
    <revision>
      <id>8965689</id>
      <parentid>8958508</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33422-01</username>
        <id>347127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kişilər */</comment>
      <origin>8965689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6716" sha1="lxerg6zjcyp85zii3742w448cmjikgi" xml:space="preserve">'''Azərbaycan-Serbiya futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Serbiyanın kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar.

==Tarixi==
Serbiya futbolu Azərbaycanda təkcə komandaları ilə oyunlarımıza görə deyil həm də futbolçularına görə tanınır. Artıq 6 ildir ki, hər transfer dövründə onlarla serbiyalı klublarımıza keçir. Daha artığı baxışa dəvət olunur, danışıqlar aparır. 2004/05 mövsümündə başlayan axın ərzində 100-ə yaxın serbin çıxış etdiyi Azərbaycanda ən məşhurları Branimir Subaşiç, Vladimir Miçoviç, Milan Zaqoratsdır. Ölkəmizdə 5 il çıxış edən sonuncularla müqayisədə vətənində daha tez qayıdan Branimir yığmamızın da şərəfini qoruyub. Serbiya millisindən imtina edən 28 yaşlı hücumçu hətta həmvətənlərinə 1:6 uduzduğumuz görüşün iştirakçısı olub. Millimizdə keçirdiyi 26 qarşılaşmada 6 qol vurmaqla, komandanın ən məhsuldar oyunçuları siyahısına da düşüb. Hazırda &quot;Srvena Zvezda&quot;da çıxış edən Subaşiç artıq neçə vaxtdır nə klub, nə yığmada oynayır.

Azərbaycanda serbiyalı baş məşqçiyə də təsadüf olunub. 2005/06 mövsümünün ilk 7 turundan sonra &quot;Olimpik&quot;in &quot;sükanı arxasına&quot; keçən Peter Kurçubiçin fəaliyyəti 19 matçdan ibarət olub.

== Kişilər ==

=== A milli ===

#12.02.2003 [[Podqoritsa]] AÇSO Serbiya və Çernoqoriya – Azərbaycan 2:2   
#11.06.2003 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan – Serbiya və Çernoqoriya 2:1
#02.09.2006 [[Belqrad]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan 1:0
#17.10.2007 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan – Serbiya 1:6
#07.06.2015 [[Sankt-Pyolten]], [[Avstriya]] YO Serbiya – Azərbaycan 4:1
#30.03.2021 [[Bakı]] DÇSO Azərbaycan – Serbiya 1:2
#12.10.2021 [[Serbiya]] DÇSO Serbiya – Azərbaycan 3:1 

=== U-21 ===
#11.02.2003 [[Nikşiç]] AÇSO Serbiya və Çernoqoriya – Azərbaycan 3:0   
#11.06.2003 [[Sumqayıt]] AÇSO Azərbaycan – Serbiya və Çernoqoriya 0:2
#22.03.2015 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Serbiya 0:4
#12.09.2023 [[Stara-Pazova]], [[Serbiya]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan 2:0
#10.09.2024 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] AÇSO Azərbaycan – Serbiya 0:2

=== U-19 ===
#09.07.2012 [[Avstriya]] YO Sak Stella Rossa - Azərbaycan 3:3
#07.10.2017 [[Krossabeq]], [[İrlandiya]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan 4:1
#03.09.2021 [[Subotitsa]], [[Serbiya]] BT Serbiya – Azərbaycan 2:1
#11-17.11.2026 [[Serbiya]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan -:-

=== U-17 ===
#23.03.2007 AÇSO Serbiya - Azərbaycan 5:1
#26.10.2009 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan – Serbiya 0:0
#27.10.2014 [[Belqrad]] YO Srvena Zvezda – Azərbaycan 4:2
#21.10.2023 [[Stara Pazova]], [[Serbiya]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan 5:1

=== Klublar ===
#12.08.1999 [[Bakı]] UEFA Kub. Neftçi – Srvena Zvezda 2:3
#26.08.1999 [[Belqrad]] UEFA Kub. Srvena Zvezda – Neftçi 1:0
#17.07.2008 [[Novi-Sad]] UEFA Kub. Voyvodina – Olimpik Bakı 1:0
#29.07.2008 [[Bakı]] UEFA ÇL İnter Bakı – Partizan 1:1
#31.07.2008 [[Bakı]] UEFA Kub. Olimpik Bakı – Voyvodina 1:1
#06.08.2008 [[Belqrad]] UEFA ÇL Partizan – İnter Bakı 2:0
#20.09.2012 [[Belqrad]] UEFA AL QM Partizan – Neftçi 0:0
#22.11.2012 [[Bakı]] UEFA AL QM Neftçi – Partizan 1:1
#16.07.2013 [[Leoqanq]], [[Avstriya]] YG Donyi Srem – Bakı 4:1
#20.07.2013 [[Maribor]], [[Sloveniya]] YO Donyi Srem – Rəvan 2:0
#22.07.2013 [[Maribor]], [[Sloveniya]] YO Çukariçki – Rəvan 0:0
#22.07.2014 [[Sloveniya]] YO Rad – Xəzər Lənkəran 2:2
#21.08.2014 [[Belqrad]] UEFA AL Partizan – Neftçi 3:2
#28.08.2014 [[Bakı]] UEFA AL Neftçi – Partizan 1:2
#19.01.2015 [[Antalya]] YO Azərbaycan (U-16) – Balkan Fenerbahçe 5:0
#16.07.2015 [[Belqrad]] UEFA AL Çukariçki – Qəbələ 1:0
#23.07.2015 [[Bakı]] UEFA AL Qəbələ – Çukariçki 2:0
#29.06.2017 [[Luçani]] UEFA AL Mladost Luçani – İnter Bakı 0:3
#06.07.2017 [[Bakı]] UEFA AL İnter Bakı – Mladost Luçani 2:0
#26.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Səbail - Napredak 1:1
#31.01.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Kəpəz – Spartak Subotiça 2:0
#03.02.2018 [[Antalya]], [[Türkiyə]], YO, Sumqayıt – Mladost Luçani 0:4
#20.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Keşlə - Dinamo Vranye 0:2
#26.01.2019 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sumqayıt - Zemun 2:1
#21.01.2020 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə - Napredak 2:0
#21.07.2021 [[Belqrad]], [[Serbiya]] UEFA KL Çukariçki - Sumqayıt 0:0
#29.07.2021 [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]] UEFA KL Sumqayıt - Çukariçki 0:2
#21.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ - Baçka Topola 0:1
#25.01.2022 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah - Mladost 1:1
#12.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sumqayıt – Radnik 2:1
#16.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Kəpəz – Novi Pazar 0:0
#16.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Səbail – Spartak Subotitsa 0:1
#17.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Zirə – Radniçki 0:0
#18.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sabah – Voyvodina 4:2
#18.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Şamaxı – Napredak 0:1
#18.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Qarabağ – Çukariçki 1:0
#19.01.2023 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Neftçi – Srvena Zvezda 0:1
#08.07.2023 [[Sankt-Peterburq]], [[Rusiya]] [[Matç TV Kuboku|BT]] Neftçi - Srvena Zvezda 0:4
#10.08.2023 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] UEFA KL Sabah – Partizan 2:0
#17.08.2023 [[Belqrad]], [[Serbiya]] UEFA KL Partizan – Sabah 2:0 pen. 5:4
#10.07.2024 [[Brejitse]], [[Sloveniya]] YO Çukariçki – Sabah 0:0
#12.01.2026 [[Antalya]], [[Türkiyə]] YO Sumqayıt – OFK Belqrad 1:4

== Qadınlar ==

=== A milli ===

=== U-21 ===

=== U-19 ===

=== U-17 ===
#30.10.2024 [[Bettemburq]], [[Lüksemburq]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan 10:0

=== Klublar ===

== Futzal ==

=== A milli ===
#23.02.2007 [[Geleen]], [[Niderland]] AÇSO Serbiya – Azərbaycan 5:5
#03.02.2012 [[Zaqreb]], [[Xorvatiya]] AÇ Serbiya – Azərbaycan 9:8
#22.01.2014 [[Belqrad]], [[Serbiya]] YO Serbiya – Azərbaycan 1:4
#23.01.2014 [[Belqrad]], [[Serbiya]] YO Serbiya – Azərbaycan 3:0
#15.04.2019 [[Zrenyanin]], [[Serbiya]] YO Serbiya – Azərbaycan 1:2
#16.04.2019 [[Zrenyanin]], [[Serbiya]] YO Serbiya – Azərbaycan 7:5

=== Klublar ===
#27.10.2022 [[Mostar]], [[Bosniya və Herseqovina]] UEFA ÇL, Loznitsa-Qrad – Araz-Naxçıvan 4:1

== Mənbə ==
*[http://apasport.az/news.php?id=33751 &quot;32&quot;lər: Branimir Subaşiçin imtina etdiyi komanda]

{{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan–Serbiya münasibətləri|futbol matçları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Serbiya]]
[[Kateqoriya:Serbiyanın futbol matçları|Azərbaycan]]</text>
      <sha1>lxerg6zjcyp85zii3742w448cmjikgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulcuqayaqlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113488</id>
    <revision>
      <id>8965658</id>
      <parentid>6797096</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="407" sha1="d12rdmsql6eyvf08c8l2iffaid6dvbk" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''{{lath|Pygopodidae}}''' ({{dil-la|Pygopodidae}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Reptilia|no}} sinfinin {{lataz|Squamata|no}} dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Pulcuqayaqlar| ]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>d12rdmsql6eyvf08c8l2iffaid6dvbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qurdvari kərtənkələlər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113490</id>
    <revision>
      <id>8965661</id>
      <parentid>6797053</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="417" sha1="rwxrd5df9vdznqaxe4znwkr2c8fr0fb" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''{{lath|Dibamidae}}''' ({{dil-la|Dibamidae}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Reptilia|no}} sinfinin {{lataz|Squamata|no}} dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Qurdvari kərtənkələlər| ]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>rwxrd5df9vdznqaxe4znwkr2c8fr0fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afiyəddin Cəlilov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126982</id>
    <revision>
      <id>8966212</id>
      <parentid>8591065</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12004" sha1="tqrnjxhbj9avxtcwp52spu4837xzykl" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil       = Afiyəddin Cəlilov.jpg
 |vəzifə_1    = [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nda səlahiyyətli nümayəndəsi
 |bayraq_1    = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_1   = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_1 = 29 yanvar 1993
 |son_1       = 29 sentyabr 1994
 |prezident_1 = [[Əbülfəz Elçibəy]]&lt;br&gt;[[Heydər Əliyev]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Respublikası Ali Soveti]] sədrinin müavini
 |bayraq_2    = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2 = 18 may 1992
 |son_2       = 29 sentyabr 1994
 |sədr_2      = [[İsa Qəmbər]]&lt;br&gt;[[Heydər Əliyev]]&lt;br&gt;[[Rəsul Quliyev]]
 |vəzifə_3    = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri]]
 |bayraq_3    = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3   = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3 = 17 noyabr 1990
 |son_3       = 5 aprel 1991
 |əvvəlki_3   = ''vəzifə təsis edilib''
 |sonrakı_3   = [[Əkbər Əliyev (dövlət xadimi)|Əkbər Əliyev]]
 |vəzifə_4    = [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi|Naxçıvan MSSR Ali Soveti]] Rəyasət Heyətinin sədri
 |bayraq_4    = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_4   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_4 = aprel 1990
 |son_4       = 17 noyabr 1990
 |əvvəlki_4   = [[Səkinə Əliyeva]]
 |sonrakı_4   = ''vəzifə ləğv edilib''
 |vəzifə_5    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi|Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Respublika Komitəsinin birinci katibi]]
 |bayraq_5    = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_5   = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_5 = yanvar 1990
 |son_5       = aprel 1991
 |əvvəlki_5   = [[Heydər İsayev]]
 |sonrakı_5   = [[Əkbər Əliyev (dövlət xadimi)|Əkbər Əliyev]]
 |vəzifə_6    = [[Naxçıvan MSSR]] Nazirlər Sovetinin sədri
 |bayraq_6    = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_6   = Flag of the Nakhichevan ASSR (1978–1990).svg
 |başlanğıc_6 = 1989
 |son_6       = yanvar 1990
 |əvvəlki_6   = [[Heydər İsayev]]
 |sonrakı_6   = [[Mirismayıl Əliyev]]
 |vəzifə_7    = [[Azərbaycan Kommunist Partiyası]] [[Nəsimi rayonu|Nəsimi Rayon]] Komitəsinin birinci katibi
 |bayraq_7    = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
 |bayraq2_7   = Flag of Azerbaijan SSR.svg
 |başlanğıc_7 = 1981
 |son_7       = 1989
 |əvvəlki_7   = [[Lidiya Rəsulova]]
 |sonrakı_7   = 
}}

'''Afiyəddin Cəlil oğlu Cəlilov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan dövlət və siyasi xadimi. Bir sıra yüksək dövlət vəzifələrində, o cümlədən [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi]]nin sədri (1990–1991), [[Azərbaycan Respublikası Ali Soveti]] sədrinin müavini (1992–1994), [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin müşaviri vəzifələrində çalışmışdır.

== Həyatı ==
[[Fayl:Afiyəddin Cəlilovun xatirə lövhəsi.jpg|thumb|[[Bakı]]da Afiyəddin Cəlilovun xatirə lövhəsi]]

=== Erkən illəri ===
Afiyəddin Cəlilov 1946-cı il yanvarın 8-də [[Naxçıvan şəhəri]]ndə anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Leninqrad Dağ-Mədən İnstitutunu və 1981-ci ildə [[Moskva]]da İKP MK yanında İctimai EA-nı bitirmişdir.

1969–1973-cü illərdə Naxçıvan duz mədənlərində mühəndis-mexanik işləmişdir. Sonralar 1973–1979-cu illərdə məsul komsomol, partiya və dövlət işində çalışmış, Naxçıvan Vilayət Komsomol Komitəsinin 1-ci katibi və [[Azərbaycan LKGİ]] Mərkəzi Komitəsinin katibi işləmişdir. O, 1979–1981-ci illərdə [[Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi]]nin təlimatçısı işləmişdir. 1981–1989-cu illərdə Azərbaycan KP [[Nəsimi rayonu|Nəsimi Rayon]] Komitəsinin birinci katibi işləmişdir.

=== İctimai-siyasi fəaliyyəti ===
Afiyəddin Cəlilov 1989–1990-ci illərdə Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri, Partiya Komitəsinin birinci katibi, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müşaviri olmuşdur. O, Naxçıvanda işlədiyi dövrdə Ermənistanın təcavüzü nəticəsində blokada şəraitində yaşayan Naxçıvan MR-in iqtisadi-sosial problemlərinin həlli, muxtar respublikada vətəndaş həmrəyliyinin yaranması və sabitliyinin qorunub saxlanması sahəsində önəmli fəaliyyət göstərmişdi.

==== Parlamentdə ====
Afiyəddin Cəlilov 1992-ci ildən [[Azərbaycan Respublikası Ali Soveti]] sədrinin müavini olmuş, ölkənin dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsində və onun daxili və xarici siyasətinin formalaşmasında fəal iştirak etmişdir. 1994-cü ildə [[Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı]] Parlament Assambleyasının vitse-prezidenti seçilmişdi. O, Azərbaycan SSR və Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin (bir neçə çağırış), Naxçıvan MR Ali Məclisinin deputatı olmuşdur.

===== Bişkek protokolu =====
Afiyəddin Cəlilov 1994-cü il mayın 5-də [[Bişkek]]də [[Bişkek protokolu]]nun imzalanmasına Azərbaycan hakimiyyətindən göndərilmişdi.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;&gt;{{cite web|title=“Bişkek Protokolu” – 20 ildir davam edən atəşkəs|url=http://karabakhinfo.com/11257|website=karabakhinfo.com|publisher=karabakhinfo.com|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170328094424/http://karabakhinfo.com/11257|archivedate=2017-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Həmin sənədi Azərbaycan Milli Məclisinin vitse-spikeri Afiyəddin Cəlilov, Ermənistan Milli Məclisinin sədri [[Babken Ararktsyan]], DQEİ-nin üzvü, həmin günlərdə &quot;DQR parlamentinin spikeri&quot; kimi təqdim edilən [[Karen Baburyan]], MDB ölkələri Parlamentlərarası Assambleyanın sədri [[Vladimir Şumeyko]], [[Qırğızıstan Ali Soveti]]nin sədri [[Medetkan Şerimkulov]], Rusiya Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəsi, [[Rusiya]] vasitəçilik missiyasının rəhbəri [[Vladimir Kazimirov]] və MDB ölkələri Parlamentlərarası Assambleya Şurasının katibliyinin rəhbəri [[Mixail Krotov]] imzalamalı idi.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;/&gt;

Təklif olunan protokolun imzalanmasında rəsmi Bakıya məlumat verilmişdi ki, atəşkəsin imzalanması yalnız Azərbaycanla Ermənistan arasında olacaq.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;/&gt; O zaman Rusiyanı bu prosesdə təmsil edən [[ATƏT]]-in Minsk Qrupunun həmsədri Vladimir Kazimirov imzalanmaya çıxardığı protokola qondarma &quot;Dağlıq Qarabağ Respublikası&quot;nın adını da əlavə etmişdir.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;/&gt; Bunu gördükdən sonra Afiyəddin Cəlilov Bişkekdən birbaşa [[Heydər Əliyev]]ə zəng vurub vəziyyət haqqında məlumat verdi.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;/&gt; Heydər Əliyev də onun gecə geri dönməsini əmr etdi.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;/&gt; Həmin gün Afiyəddin Cəlilov da protokolu imzalamadan Azərbaycana geri qayıtdı.&lt;ref name=&quot;bishkek&quot;/&gt;

=== Sui-qəsd ===
[[Fayl:Afiyəddin Cəlilovun məzarı.jpg|thumb|[[Bakı]]da Afiyəddin Cəlilovun məzarı]]
O, 1994-cü il sentyabrın 29-da Bakıda yaşadığı binanın blokunda sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilib.&lt;ref&gt;{{cite web|title=İki müəmmalı qətl|url=http://sputnik.az/event/20150929/402188871.html|website=sputnik.az|publisher=sputnik.az|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161117020308/http://sputnik.az/event/20150929/402188871.html|archivedate=2016-11-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Afiyəddin Cəlilovun qətli ilə bağlı bu günədək müxtəlif versiyalar səsləndirilir.

[[Türkiyə]]nin Azərbaycandakı səfirliyinin keçmiş mətbuat müşaviri [[Turqut Ər]]in fikrincə, Afiyəddin Cəlilovun ölümünün əsas səbəbi Azərbaycanın altı rayonunun ermənilərə verilməsinin sirrini bilməsi idi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=“6 rayonu kimin verdiyini Afiyəddin Cəlilov bilirdi”|url=http://www.azadliq.info/19684.html|website=www.azadliq.info|publisher=www.azadliq.info|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220613104036/https://www.azadliq.info/19684.html|archivedate=2022-06-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İrsi ==
[[Naxçıvan şəhəri]]ndə 12 saylı orta məktəb onun adını daşıyır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=“Hədəfim bu ali məktəbə qəbul olmaq olub”|url=http://anl.az/down/meqale/palitra/2016/yanvar/471422.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190721011041/http://anl.az/down/meqale/palitra/2016/yanvar/471422.htm|archivedate=2019-07-21|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;

Bakının mərkəzində, həmçinin Şəkidə və Ucarda bir küçə onun adını daşıyır.

=== Ədəbiyyatda ===
[[İsa Nəcəfov]]un 2002-ci ildə nəşr olunmuş povesti [[Gecə yarısı qətl]] Afiyəddin Cəlilov ilə [[Şəmsi Rəhimov]]un qətlinə və 1994, 1995-ci il hadisələrinə həsr olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gecə yarısı qətl “Nağıllar Evi”nin məhsuludur|url=http://www.azadliq.info/8073.html|website=www.azadliq.info|publisher=www.azadliq.info|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230826003723/https://www.azadliq.info/8073.html|archivedate=2023-08-26|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gecə yarısı qətl : povest / İ. Nəcəfov. — Bakı : Nağıl evi, 2002. — 533 s. ; 15x20 sm. — 1500 экз. — ISBN 9952-21-003-5 : Б. ц.&lt;/ref&gt;

== Təltif və mükafatları ==
2 [[&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni]] və medallarla təltif olunmuşdur.

== Həmçinin bax ==
* [[Şəmsi Rəhimov]]
* [[Rövşən Cavadov]]
* [[Məhəmməd Əsədov]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite news |title=Afiyəddin Cəlilovu da Hacı Məmmədov qətlə yetirib? |author= |url=http://www.azadliq.info/siyast/7315-afiyddin-clilovu-da-hac-mmmdov-qtl-yetirib.html |publisher=azadliq.info |date=2011-06-21 |accessdate=2015-01-16 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150118140942/http://www.azadliq.info/siyast/7315-afiyddin-clilovu-da-hac-mmmdov-qtl-yetirib.html |archivedate=2015-01-18 |url-status=live }}
* {{cite news |title=MTN-nin sabiq müstəntiqi «bomba partlatdı» |author= |url=http://www.azadliq.info/siyast/7755-mtn-nin-sabiq-muestntiqi-lbomba-partlatdr.html |publisher=azadliq.info |date=2011-08-06 |accessdate=2015-01-16 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150118142315/http://www.azadliq.info/siyast/7755-mtn-nin-sabiq-muestntiqi-lbomba-partlatdr.html |archivedate=2015-01-18 |url-status=live }}
* {{cite news |title=Heydər Əliyev Surət Hüseynovu 1 milyard dollara aldı |author= |url=http://www.azadliq.info/siyast/7825-heydr-liyev-surt-hueseynovu-1-milyard-dollara-ald.html |publisher=azadliq.info |date=2011-08-07 |accessdate=2015-01-16 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150118142526/http://www.azadliq.info/siyast/7825-heydr-liyev-surt-hueseynovu-1-milyard-dollara-ald.html |archivedate=2015-01-18 |url-status=live }}
{{Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədrləri}}
{{Nəsimi rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Nəsimi Rayon Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin XII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizədlər]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədrləri]]
[[Kateqoriya:Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Öldürülmüş siyasətçilər]]
[[Kateqoriya:Qətl qurbanları]]</text>
      <sha1>tqrnjxhbj9avxtcwp52spu4837xzykl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Da Vinçi şifrəsi (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128216</id>
    <revision>
      <id>8965941</id>
      <parentid>8956744</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="04r8klz9nodpiruz2ai3utxdwjj9lku" xml:space="preserve">{{İlkin mənbələr|tarix=fevral 2024}}
{{Təkmilləşdirmə|tarix=fevral 2024}}
{{Digər məna|Da Vinçi şifrəsi (dəqiqləşdirmə)}}

{{Film
 |şəkil              = Da Vinçi şifrəsi (film, 2006).jpg
}}

'''Da Vinçi şifrəsi''' filmi, Den Braunun [[Da Vinçi şifrəsi|eyni adlı romanına]] əsaslanaraq 2006-cı ildə çəkilmiş bir trillerdir.

Film Parisdəki Luvr muzeyində baş verən bir cinayət və bu cinayətin [[İsa Məsih]] və [[Mariya Maqdalena]] ilə bağlı bir sirri aşkara çıxarmaq üzrə olan simvolist [[Robert Lenqdon]] və kriptoloq Sofi Nevünün macəralarından bəhs edir.

Xristianlıq tarixi və San Qril əfsanəsi ilə bağlı bir çox spekulyasiya və iddiaları gündəmə gətirir. Bir çox ölkədə qadağan edilmiş və bir çox xristian məzhəbi tərəfindən tənqid olunmuşdur.

Filmdə Tom Henks, Odri Totu, Yan MakKellen və Jan Reno kimi məşhur aktyorların oynamış və Ron Howard tərəfindən rejissorluq edilmişdir.

Dünya miqyasında 758 milyon dollar qazanaraq ən çox baxılan filmlər siyahısına daxil olmuşdur.

== Həmçinin bax ==
* [[Mələklər və iblislər (film)]]
* [[Cəhənnəm (film, 2016)]]
* [[Müqəddəs Qədəh]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Xarici keçidlər}}

{{Den Braun}}

{{commons category|The Da Vinci Code}}

*{{Official website|http://www.sonypictures.com/homevideo/thedavincicode}}
*{{IMDb title|0382625|The Da Vinci Code}}
*{{AFI film|63766|The Da Vinci Code}}
*{{AllMovie title|309461|The Da Vinci Code}}
*{{Mojo title|davincicode|The Da Vinci Code}}
*{{Metacritic film|title=The Da Vinci Code}}
*{{Rotten Tomatoes|da_vinci_code|The Da Vinci Code}}
*[https://web.archive.org/web/20120331014330/http://www.seekthecodes.com/ Official &quot;secret&quot; site]

[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2006-cı ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Fransızca filmlər]]
[[Kateqoriya:İspanca filmlər]]
[[Kateqoriya:Latınca filmlər]]
[[Kateqoriya:Columbia Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Parisdə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Şotlandiya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Paris haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Katolisizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2006-cı ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Hans Zimmerin film musiqiləri]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Konspirasiya nəzəriyyələri haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Populyar mədəniyyətdə Roma-Katolik kilsəsi]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>04r8klz9nodpiruz2ai3utxdwjj9lku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan-Monteneqro futbol matçlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132116</id>
    <revision>
      <id>8965690</id>
      <parentid>8958356</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33422-01</username>
        <id>347127</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kişilər */</comment>
      <origin>8965690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="0vvtsq92nmr5if3s9x1h4qda280bpj0" xml:space="preserve">'''Azərbaycan-Monteneqro futbol matçlarının siyahısı''' — Azərbaycan və Monteneqronun kişi və qadın futbol komandaları arasında keçirilmiş oyunlar.

== Kişilər ==

=== Əsas milli komanda ===

#17.11.2010 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#10.10.2020 [[Podqoritsa]], [[Monteneqro]] [[UEFA Millətlər Liqası|UML]] Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#14.11.2020 [[Zaqreb]], [[Xorvatiya]] [[UEFA Millətlər Liqası|UML]] Azərbaycan – Monteneqro 0:0

=== U-21 ===
#08.06.2025 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Monteneqro 0:0

=== U-19 ===
#15.03.2016 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 2:3
#17.03.2016 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 1:0
#07.09.2021 [[Subotitsa]], [[Serbiya]] BT Monteneqro – Azərbaycan 1:1
#29.10.2024 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#31.10.2024 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 1:2
#11-17.11.2026 [[Serbiya]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan -:-

=== U-17 ===
#24.09.2008 [[Şubin]], [[Polşa]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:2
#27.10.2010 [[Fao]], [[Portuqaliya]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:1
#27.04.2017 [[Podqoritsa]], [[Monteneqro]] [[UEFA İnkişaf turniri|BT]] Monteneqro – Azərbaycan 3:0
#04.12.2019 [[Podqoritsa]], [[Monteneqro]] YO Monteneqro (U-16) - Azərbaycan (U-16) 0:1
#06.12.2019 [[Podqoritsa]], [[Monteneqro]] YO Monteneqro (U-16) – Azərbaycan (U-16) 1:0
#15.08.2023 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Monteneqro 4:1
#18.08.2023 [[Bakı]] YO Azərbaycan – Monteneqro -:-
#19.08.2025 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 0:1
#21.08.2025 [[Podqoritsa]] YO Monteneqro – Azərbaycan 2:1

=== U-15 ===
#16.09.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Monteneqro 0:0
#18.09.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] YO Azərbaycan – Monteneqro 3:1
#18.11.2025 [[Kişinyov]], [[Moldova]] [[UEFA İnkişaf turniri|BT]] Monteneqro – Azərbaycan 1:0

=== Klublar ===
#15.07.2010 [[Bakı]] UEFA AL Bakı – Buduçnost 0:3 (t.m.)
#22.07.2010 [[Podqoritsa]] UEFA AL Buduçnost – Bakı 1:2
#02.07.2015 [[Bakı]] UEFA AL Neftçi – Mladost Podqoritsa 2:2
#09.07.2015 [[Podqoritsa]] UEFA AL Mladost Podqoritsa – Neftçi 1:1
#15.07.2015 [[Bakı]] UEFA ÇL Qarabağ – Rudar 0:0
#22.07.2015 [[Plevlya]] UEFA ÇL Rudar – Qarabağ 0:1
#03.02.2018 [[Antalya]] YO Qarabağ – Mladost Podqoritsa 1:1

== Qadınlar ==

=== Əsas milli komanda ===
#21.10.2021 [[Podqoritsa]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#30.11.2021 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan - Monteneqro 1:0
#26.09.2023 [[Podqoritsa]], [[Monteneqro]] [[Millətlər Liqası|BT]] Monteneqro - Azərbaycan 0:1
#31.10.2023 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[Millətlər Liqası|BT]] Azərbaycan - Monteneqro 3:0
#21.02.2025 [[Bakı]], [[Azərbaycan]] [[Millətlər Liqası|BT]] Azərbaycan - Monteneqro 0:0
#08.04.2025 [[Nikşiç]], [[Monteneqro]] [[Millətlər Liqası|BT]] Monteneqro – Azərbaycan 1:1

=== U-21 ===

=== U-19 ===
#04.10.2022 [[Poreç]], [[Xorvatiya]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:1
#08.04.2023 [[Slovakiya]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 3:0
#03.04.2024 [[Latviya]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 4:0
# 24.02.2025 [[Tirana]], [[Albaniya]] AÇSO Monteneqro — Azərbaycan 2:1

=== U-17 ===
#08.10.2017 [[Bakı]] AÇSO Azərbaycan - Monteneqro 1:1
#27.09.2021 [[Elbasan]], [[Albaniya]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 6:1
#28.03.2023 [[Bosniya və Herseqovina ]] AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 6:1

=== Klublar ===

== Futzal ==

=== A milli ===
#24.10.2019 [[Bakı]] DÇSO Azərbaycan – Monteneqro 3:2

{{Azərbaycanın futbol matçlarının siyahıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan–Monteneqro münasibətləri|futbol matçları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın futbol matçları|Monteneqro]]
[[Kateqoriya:Monteneqronun futbol matçları|Azərbaycan]]</text>
      <sha1>0vvtsq92nmr5if3s9x1h4qda280bpj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polypterus delhezi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148536</id>
    <revision>
      <id>8965655</id>
      <parentid>8571304</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="10vayzyo5xhlt1xqenp2ntz0zldlo70" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Polypterus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Polypterus delhezi}}''' ({{dil-la|Polypterus delhezi}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Actinopterygii|no}} sinfinin {{lataz|Polypteriformes|no}} dəstəsinin {{lataz|Polypteridae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Polypterus}} cinsinə aid heyvan növü. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>10vayzyo5xhlt1xqenp2ntz0zldlo70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polypterus congicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148538</id>
    <revision>
      <id>8965654</id>
      <parentid>8571303</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="g2c6nocqk5zc1v2dsqptc4llf04bmrh" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Polypterus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Polypterus congicus}}''' ({{dil-la|Polypterus congicus}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Actinopterygii|no}} sinfinin {{lataz|Polypteriformes|no}} dəstəsinin {{lataz|Polypteridae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Polypterus}} cinsinə aid heyvan növü. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>g2c6nocqk5zc1v2dsqptc4llf04bmrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polypterus ornatipinnis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148541</id>
    <revision>
      <id>8965656</id>
      <parentid>8571307</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="74tu5u5mucu9sdg8mnsanqp55zp0jhw" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Polypterus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Polypterus ornatipinnis}}''' ({{dil-la|Polypterus ornatipinnis}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Actinopterygii|no}} sinfinin {{lataz|Polypteriformes|no}} dəstəsinin {{lataz|Polypteridae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Polypterus}} cinsinə aid heyvan növü. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>74tu5u5mucu9sdg8mnsanqp55zp0jhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polypterus weeksii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148546</id>
    <revision>
      <id>8965657</id>
      <parentid>8661664</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="8n8izj4fqp6zzry99pkpphup0k2tmfm" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Polypterus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Polypterus weeksii}}''' ({{dil-la|Polypterus weeksii}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Actinopterygii|no}} sinfinin {{lataz|Polypteriformes|no}} dəstəsinin {{lataz|Polypteridae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Polypterus}} cinsinə aid heyvan növü. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Afrika balıqları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>8n8izj4fqp6zzry99pkpphup0k2tmfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polypterus ansorgii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148547</id>
    <revision>
      <id>8965652</id>
      <parentid>8661662</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="4qyy5o4b49qbtbc4lg8lamkaw2ki8nn" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Polypterus
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Polypterus ansorgii}}''' ({{dil-la|Polypterus ansorgii}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Actinopterygii|no}} sinfinin {{lataz|Polypteriformes|no}} dəstəsinin {{lataz|Polypteridae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Polypterus}} cinsinə aid heyvan növü. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Afrika balıqları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>4qyy5o4b49qbtbc4lg8lamkaw2ki8nn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekspropriasiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154798</id>
    <revision>
      <id>8965805</id>
      <parentid>8889575</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="odj6i4lub3wtummz5ygat0r43r1w7jk" xml:space="preserve">'''Ekspropriasiya''' ({{dil-neolat|expropriatio}} — mülkiyyətdən məhrumetmə; latınca {{dil-la|ех}} — den/dan + {{lang-la2|proprius}} — şəxsi) – 1. (hüquq) əmlakın (mülkün) dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən məcburi surətdə (əvəzsiz, yaxud haqqı ödənilməklə) özgələşdirilməsi. Ekspropriasiya müsadirə və ya rekvizisiya formasında həyata keçirilir. Əgər [[milliləşdirmə]] — alınmış əmlakın (mülkün) dövlət hesabına keçirilməsini nəzərdə tutursa, ekspropriasiya alınmış əmlakın (mülkün) ya dövlət hesabına və ya digər şəxsin hesabına keçirilməsini nəzərdə tutur; 2. adətən dövlət çevrilişləri, inqilablar nəticəsində bir sosial təbəqənin öz əmlakından, hətta əvvəlki sosial mövqeyindən iqtisadi yolla və ya zorakılıqla məhrum etməsi (misal: Böyük Oktyabr sosialist inqilabından sonra, dərhal Sovet dövləti burjua təbəqəsinin əmlakını (mülkiyyətini) ekspropriasiya etmişdir); 3. ekspropriatorların ekspropriasiya edilməsi — qəsbkarların mülkiyyətindən məhrum edilməsi.

== Mənbə ==
* B.Atakişiyev. İnzibati hüquq və terminlər. Bakı: 2008, səh. 127-128.

[[Kateqoriya:Siyasət]]
[[Kateqoriya:Zorakılıq]]
[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Hüquqi terminlər]]
[[Kateqoriya:Hüququn prinsipləri]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>odj6i4lub3wtummz5ygat0r43r1w7jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abuzər bəy Rzayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157657</id>
    <revision>
      <id>8966074</id>
      <parentid>8787490</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6197" sha1="dt8cev48ue6se03biw0is56dd96ixmb" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil = Abuzər bəy Rzayev.jpg
}}
'''Rzayev (İrzayev) Abuzər bəy Əsgər bəy oğlu''' ({{DVTY}}) — [[Gəncə]]nin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi, [[Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988-1991)|Azərbaycan milli azadlıq hərəkatı]]nın fəal iştirakçılarından biri. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin üzvü. [[Rəfibəylilər]] nəslindəndir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azertag.az/xeber/1044934
 |archiveurl         = https://web.archive.org/web/20220501125847/https://azertag.az/xeber/1044934
 |archivedate         = 2022-05-01
 |title         = Gəncənin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi - Abuzər bəy Rzayev
 |author         = 
 |date         = 
 |work         = 
 |publisher         = azertag.az
 |accessdate         = 
 |language         = 
 |url-status         = live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://medeniyyet.az/page/news/39404/Genceli-memarin-heyat-hekayeti.html?lang=az
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20220501125849/https://medeniyyet.az/page/news/39404/Genceli-memarin-heyat-hekayeti.html?lang=az
 |archivedate = 2022-05-01
 |title       = Gəncəli memarın həyat hekayəti
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = medeniyyet.az
 |accessdate  = 
 |language    = 
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Abuzər bəy Əsgər bəy oğlu İrzayev 1876-cı il avqustun 20-də Gəncə şəhərində anadan olub.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Özcan |first=Ömər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |title=Səlim Rəfiq Rəfioğlu - Soyu, mühiti, təhsili, müəllimliyi, yaradıcılığı |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2013 |isbn=978-9952-8142-4-8 |location=[[Bakı]] |pages=44 |language=az |access-date=2024-06-25 |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625124340/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Təhsili ===
Orta təhsilini əvvəllər mollaxanada, sonra isə [[Şah Abbas məscidi]]ndəki mədrəsədə alıb. [[Tiflis]] realnı məktəbini (1894) və [[Moskva]] texniki məktəbini (1899) bitirmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/05/31.htm
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20180615052859/http://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/05/31.htm
 |archivedate = 2018-06-15
 |title       = Ali təhsil tariximizdən
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = www.muallim.edu.az
 |accessdate  = 
 |language    = 
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

== Ailəsi ==
Abuzər bəyin 3 övladı olub. [[Almaniya]]da ali təhsilli mühəndislik ixtisasına yiyələnən oğlanlarından Səməd 1922-ci ildə [[Türkiyə]]yə, Əskər isə 1925-ci ildə [[İran]]a getməyə məcbur olub. Səməd ailə qursa da, Əskər ömrünün sonuna kimi evlənməyib. Abuzər bəyin 1915-ci il təvəllüdlü yeganə qız övladı olan Züleyxa xanım Tibb İnstituna daxil olsa da, IV kursdan təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Fəaliyyəti ==

=== Çar dövrü ===
1899-cu ildən [[Musa Nağıyev]] və [[Murtuza Muxtarov]]un [[Bibiheybət]]dəki neft mədənlərində mühəndis, sonra mədən müdiri işləmişdir. Neft sənayesində böhranla əlaqədar olaraq 1909-cu ildə Gəncəyə köçmüş, bir müddətdən sonra [[Gəncə]] şəhər idarəsi başçısının (şəhər qlavası) müavini seçilmiş, şəhərin içməli su ilə təchizatı sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. [[Fevral inqilabı]]ndan (1917) sonra təşkil edilmiş Gəncə Quberniya İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== AXC dövrü ===
[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası]]nın &quot;Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun&quot;una (1918-ci il 19 noyabr) əsasən, Gəncə şəhərindən Cümhuriyyət Parlamentinin tərkibinə seçilmişdi. Parlamentdə &quot;Bitərəflər&quot; fraksiyasını, 1919-cu ilin oktyabrında bu fraksiyanın parçalanmasından və böyük əksəriyyətin Müsavat fraksiyası ilə birləşməsindən sonra &quot;Müsavat&quot; və bitərəflər fraksiyasını təmsil etmişdir. Eyni zamanda, maliyyə-büdcə komissiyasının üzvü, sonralar sədri olmuşdur. [[Aprel işğalı]]ndan (1920) sonra bir müddət Bibiheybət rayonu neft mədənlərinin müdiri işləyib. 1920-ci il iyunun 15-də Azərbaycan Fövqəladə Komissiyası tərəfindən həbs edilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1920-ci il avqustun 28-də isə güllələnib.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Özcan |first=Ömər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |title=Səlim Rəfiq Rəfioğlu - Soyu, mühiti, təhsili, müəllimliyi, yaradıcılığı |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2013 |isbn=978-9952-8142-4-8 |location=[[Bakı]] |pages=46 |language=az |access-date=2024-06-25 |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625124340/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı &quot;Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti&quot; kitabında Abuzər bəy Rzayevi Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rəsulzadə |first=Məhəmməd Əmin |url=https://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_34.pdf |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti |publisher=Elm nəşriyyatı |year=1990 |location=Bakı |pages=79 |language=az |access-date=2023-11-07 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705054639/https://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_34.pdf |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Repressiya qurbanları]]
[[Kateqoriya:Gəncə Şəhər İdarəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Moskvada təhsil almış azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mühəndisləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyası siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>dt8cev48ue6se03biw0is56dd96ixmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966203</id>
      <parentid>8966074</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6142" sha1="n8ca976nukodih9kh1xkc547r7dtimp" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |şəkil = Abuzər bəy Rzayev.jpg
}}
'''Rzayev (İrzayev) Abuzər bəy Əsgər bəy oğlu''' ({{DVTY}}) — [[Gəncə]]nin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi, Azərbaycan milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçılarından biri. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin üzvü. [[Rəfibəylilər]] nəslindəndir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azertag.az/xeber/1044934
 |archiveurl         = https://web.archive.org/web/20220501125847/https://azertag.az/xeber/1044934
 |archivedate         = 2022-05-01
 |title         = Gəncənin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi - Abuzər bəy Rzayev
 |author         = 
 |date         = 
 |work         = 
 |publisher         = azertag.az
 |accessdate         = 
 |language         = 
 |url-status         = live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://medeniyyet.az/page/news/39404/Genceli-memarin-heyat-hekayeti.html?lang=az
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20220501125849/https://medeniyyet.az/page/news/39404/Genceli-memarin-heyat-hekayeti.html?lang=az
 |archivedate = 2022-05-01
 |title       = Gəncəli memarın həyat hekayəti
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = medeniyyet.az
 |accessdate  = 
 |language    = 
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Abuzər bəy Əsgər bəy oğlu İrzayev 1876-cı il avqustun 20-də Gəncə şəhərində anadan olub.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Özcan |first=Ömər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |title=Səlim Rəfiq Rəfioğlu - Soyu, mühiti, təhsili, müəllimliyi, yaradıcılığı |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2013 |isbn=978-9952-8142-4-8 |location=[[Bakı]] |pages=44 |language=az |access-date=2024-06-25 |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625124340/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Təhsili ===
Orta təhsilini əvvəllər mollaxanada, sonra isə [[Şah Abbas məscidi]]ndəki mədrəsədə alıb. [[Tiflis]] realnı məktəbini (1894) və [[Moskva]] texniki məktəbini (1899) bitirmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/05/31.htm
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20180615052859/http://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/05/31.htm
 |archivedate = 2018-06-15
 |title       = Ali təhsil tariximizdən
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = www.muallim.edu.az
 |accessdate  = 
 |language    = 
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

== Ailəsi ==
Abuzər bəyin 3 övladı olub. [[Almaniya]]da ali təhsilli mühəndislik ixtisasına yiyələnən oğlanlarından Səməd 1922-ci ildə [[Türkiyə]]yə, Əskər isə 1925-ci ildə [[İran]]a getməyə məcbur olub. Səməd ailə qursa da, Əskər ömrünün sonuna kimi evlənməyib. Abuzər bəyin 1915-ci il təvəllüdlü yeganə qız övladı olan Züleyxa xanım Tibb İnstituna daxil olsa da, IV kursdan təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Fəaliyyəti ==

=== Çar dövrü ===
1899-cu ildən [[Musa Nağıyev]] və [[Murtuza Muxtarov]]un [[Bibiheybət]]dəki neft mədənlərində mühəndis, sonra mədən müdiri işləmişdir. Neft sənayesində böhranla əlaqədar olaraq 1909-cu ildə Gəncəyə köçmüş, bir müddətdən sonra [[Gəncə]] şəhər idarəsi başçısının (şəhər qlavası) müavini seçilmiş, şəhərin içməli su ilə təchizatı sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. [[Fevral inqilabı]]ndan (1917) sonra təşkil edilmiş Gəncə Quberniya İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== AXC dövrü ===
[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası]]nın &quot;Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun&quot;una (1918-ci il 19 noyabr) əsasən, Gəncə şəhərindən Cümhuriyyət Parlamentinin tərkibinə seçilmişdi. Parlamentdə &quot;Bitərəflər&quot; fraksiyasını, 1919-cu ilin oktyabrında bu fraksiyanın parçalanmasından və böyük əksəriyyətin Müsavat fraksiyası ilə birləşməsindən sonra &quot;Müsavat&quot; və bitərəflər fraksiyasını təmsil etmişdir. Eyni zamanda, maliyyə-büdcə komissiyasının üzvü, sonralar sədri olmuşdur. [[Aprel işğalı]]ndan (1920) sonra bir müddət Bibiheybət rayonu neft mədənlərinin müdiri işləyib. 1920-ci il iyunun 15-də Azərbaycan Fövqəladə Komissiyası tərəfindən həbs edilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1920-ci il avqustun 28-də isə güllələnib.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Özcan |first=Ömər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |title=Səlim Rəfiq Rəfioğlu - Soyu, mühiti, təhsili, müəllimliyi, yaradıcılığı |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2013 |isbn=978-9952-8142-4-8 |location=[[Bakı]] |pages=46 |language=az |access-date=2024-06-25 |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625124340/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=379926&amp;pno=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı &quot;Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti&quot; kitabında Abuzər bəy Rzayevi Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rəsulzadə |first=Məhəmməd Əmin |url=https://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_34.pdf |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti |publisher=Elm nəşriyyatı |year=1990 |location=Bakı |pages=79 |language=az |access-date=2023-11-07 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705054639/https://elibrary.bsu.edu.az/files/books_460/N_34.pdf |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Repressiya qurbanları]]
[[Kateqoriya:Gəncə Şəhər İdarəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Moskvada təhsil almış azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mühəndisləri]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyası siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>n8ca976nukodih9kh1xkc547r7dtimp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İctimai formasiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161196</id>
    <revision>
      <id>8965808</id>
      <parentid>8922696</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8663" sha1="1naova8xf54h65wpen75ne4y9jlbr8c" xml:space="preserve">'''İctimai formasiya''' ({{lang-de|Gesellschaftformation}}) – [[marksizm|marksist]] [[iqtisadiyyat|iqtisadi]] nəzəriyyənin kateqoriyası, ictimai inkişaf mərhələsidir. Formasiya konsepsiyasının mahiyyəti – həm marksist, həm də qeyri-marksist variantlarda – vahid istiqamətli tarixi inkişaf prosesinin mövcudluğunun postulatlaşdırılmasından ibarətdir. Bu mənada, tarix keyfiyyətcə identifikasiya edilə bilən və ictimai formasiya adı almış &quot;mərhələlərin&quot; mütərəqqi qaydada bir-birini əvəz etməsi şəklində təsvir edilə bilər. Formasiya konsepsiyası tarixin dövrlərə bölünməsinin digər konsepsiyalarından – [[sivilizasiya]], tarixin təkrarlanması və tarixi [[dövr]] konsepsiyalarından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

== Anlayış ==
Sivil cəmiyyət konsepsiyasına görə bütün [[sosium]]lar əlahiddə və bir-birindən asılı olmayan, çox vaxt sivilizasiyalar adlanan tarixi tiplər şəklində müxtəlif qruplarda birləşirlər. Tarixən [[təkamül]] edən məhz bu qruplardır. Belə sivilizasiyaların hər biri yarandığı andan məhv olana qədər bir neçə inkişaf mərhələsindən keçir. [[N.Danilevskinin]] təbirincə desək ümumdünya tarixi yoxdur, yalnız konkret sivilizasiyaların tarixi var. Sivilizasiya konsepsiyası N. Danilevskinin, A. Toynbinin, P. Sorokinin, O. Şpenqlerin və başqalarının nəzəriyyələrinin əsasını təşkil edir. Formasiya konsepsiyası ilə sivilizasiya konsepsiyası arasında orta mövqe tutan tarixi dövran konsepsiyasına görə ümumdünya tarixi proses ayrı-ayrı mərhələlərin bir-birini mütərəqqi əvəzetməsi deyil, tsiklik əvəz etməsi prosesidir. Onlar dirçəlişdən tənəzzülə doğru gedir, sonra yenidən dirçəliş başlanır və i. [[Aristotel]], [[Polibi]], [[İbn Həldun]], N. Makiavelli, D. Viko, F. Furye, E. Mayer və başqaları bu cür baxışların tərəfdarı idi. Tarixi dövrlər – obyektiv əlamətlərin müəyyən, bəzən ixtiyari şəkildə təyin edilən məcmusu, çox vaxt ictimai inkişafın hər hansı meyli əsasında fərqləndirilən özünəməxsus tarixi dövrlərin konsepsiyası tarixçilər arasında daha geniş yayılmışdır. Beləliklə, tarixin dövrlərə bölünməsi meyarı öyrənilən hadisələrin gedişində mühüm dəyişiklik hesab edilir. Tarixi epoxalara bölgü prinsip etibarilə empirik və çox cəhətdən ixtiyari bölgüdür, o hər hansı tarixi nəzəriyyədə təyin edilməmişdir və sistematik olması vacib deyil.

Formasiya konsepsiyası marksist iqtisadi nəzəriyyədə və adətən &quot;postindustrial cəmiyyəti nəzəriyyəsi&quot; termini ilə birləşdirilən müxtəlif nəzəriyyələrdə bu və ya digər şəkildə istifadə edilmişdir.

== Forma ==
XX əsrin 80-ci illərində aparılmış tarixşünaslıq tədqiqatlarının gedişində aydışlaşdırılmışdır ki, [[Karl Marks|K. Marks]] &quot;ictimai formasiya&quot; terminindən geniş və məhdud mənada istifadə etmişdir. O, geniş ictimai formasiyanın üç növünü fərqləndirirdi:

* ilkin və ya ibtidai (arxaik);
* ikinci və ya antoqonist (iqtisadi);
* üçüncü və ya kommunist ictimai formasiya.

Antoqonist (iqtisadi) formasiya da öz növbəsində K. Marks tərəfindən sözün məhdud mənasında dörd formasiyaya bölünürdü:

* [[Asiya]] formasiyası;
* [[antik]] formasiya;
* [[feodalizm|feodal]] formasiya;
* [[kapitalizm|kapitalist]] formasiyaları;

Keçmiş [[SSRİ]]-də uzun müddət mövcud olmuş bəsit [[interpretasiya]]da tarixi proses beş [[ictimai]]-[[iqtisadiyyat|iqtisadi]] formasiyanın ardıcıl olaraq bir-birini əvəz etməsi kimi təqdim olunurdu:

* [[ibtidai icma quruluşu]];
* [[quldarlıq quruluşu]];
* [[feodalizm]];
* [[kapitalizm]];
* [[kommunizm]];

Kommunizmin birinci mərhələsi də [[sosializm]]dir. Bəzi marksistlər kapitalizmdən əvvəl bir antoqonist formasiyanın mövcud olmasını iddia edirdilər. İndiki halda bu formasiya yuxarıdakı siyahıda göstərilib (feodalizm).

Marksa görə, hər bir ictimai formasiya həm məhdud, həm də geniş mənada məhz ona xas olan məhsuldar qüvvələrin və istehsal münasibətlərinin tarixən müəyyən vəhdətindən ibarət istehsal üsulu mövcuddur. İstehsal münasibətlərinin məcmusu cəmiyyətin bazisini təşkil edir. [[Hüquq]]i, [[siyasi]] və digər [[ictimai münasibətlər]] isə bazis üzərində ucalan və son nəticədə onunla müəyyənləşən üstqurumdur. İctimai formasiyaların bir-birini əvəz etməsi istehsal münasibətlərinin məhsuldar qüvvələrin xarakterinə və inkişaf səviyyəsinə uyğunluğu qanunu əsasında baş verir. Məhsuldar qüvvələrin inkişafı nəticəsində köhnə ictimai formasiyanın təməlində yeni ictimai formasiyanın obyektiv və subyektiv ilkin şəraiti formalaşır. Lakin bu prosesin gedişində istehsal münasibətləri modifikasiya edilərək dəyişilmiş məhsuldar qüvvələrə uyğunlaşa bilər. Bu vəziyyət ictimai formasiyanın öz-özünə yeniləşməsi imkanını istisna edir; onun aradan qaldırılması üçün istehsal üsulunu, cəmiyyətin siyasi təşkilini yenidən quran subyektiv qüvvələrin təsiri zəruridir. Bəzi hallarda bu cür təsir sosial inqilablar forması kəsb edir.

== Cəmiyyət ==
Böll, Helbreyt, Kan və Toflerə əsasən postindustrial cəmiyyəti nəzəriyyələrində tarixi inkişafın üç mərhələsi fərqləndirilir:

* sənayeləşmədən əvvəlki və ya ənənəvi (aqrar) sənaye və postsənaye (Böll və b.);
* texnotron (Bjezinski);
* ifrat sənayeləşmiş mərhələ (Tofler);

Bu mərhələləri bir-birindən ayıran hədlər sənaye inqilabları və elmi-texniki inqilablardır. Bu nəzəriyyələrdə formasiya konsepsiyasından istifadə edilir. Lakin bu halda ictimai formasiyaların fərqləndirilmə meyarı marksizmdə olduğundan fərqlənir – texnikanın və texnologiyanın geniş mənada inkişaf səviyyəsindən meyar kimi istifadə edilir. Sənayeləşmədən əvvəlki dövrdə iqtisadiyyatın əsas sahəsi [[kənd təsərrüfatı]], sənayeləşmə dövründə [[sənaye]], postsənaye dövründə isə xidmətlər sahəsi üstünlük təşkil edir, limitləşdirici amillər rolunda isə müvafiq surətdə ardıcıl olaraq [[torpaq]], [[kapital]] və [[informasiya]], hakim sosial qruplar – torpaq sahibkarları, kapital sahibkarları və informasiya mülkiyyətçiləri çıxış edir.

Formasiya konsepsiyasından istifadə edilən bütün nəzəriyyələrin müəyyən ümumi metodoloji xüsusiyyətləri var. Əvvələn bu nəzəriyyələrin hamısı teleoloji nəzəriyyələrdir, yəni onlar sosiumların hərəkətinin heç kəs tərəfindən əvvəlcədən müəyyən edilməmiş məqsədinin mövcud olmasını fərz edirlər. Belə bir məqsəd kimi ictimai tərəqqinin yeni pilləsinə keçid məqsədi elan edilir. Bu bir növ tarixi inkişafın məqsədəuyğunluq doktrinasıdır. İkincisi, həmin nəzəriyyələrdə tarix hadisələrin qarşısıalınmaz gedişi kimi təqdim edilir. Onlar belə güman edirlər ki, tarixi qüvvələr axınına xas olan daxili bağlılıq manevr etmək, tarixi dəyişmək imkanını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Nəhayət, üçüncüsü, bütün formasiya nəzəriyyələrində hər hansı tarixi hadisələr aşkar və ya qeyri-aşkar şəkildə qiymətləndirilir: bu hadisələr ictimai formasiyaların dəyişilməsində ifadə olunan tarixi tərəqqiyə ya şərait yaradır, ya da ona mane olur. Müasir dövrdə formasiya nəzəriyyələrinin həm tarixçilər arasında, həm də iqtisadçılar arasında populyarlığı get-gedə azalır.

== Həmçinin bax ==
* [[Sosializm]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* [[Karl Marks]]: ''Die deutsche Ideologie'' (1844). In: Marx-Engels-Werke MEW 3, Berlin: Dietz 1956 ff.
* [[Karl Marks]]: ''Manifest der kommunistischen Partel'' (1844). In: MEW 4, Berlin: Dietz 1956 ff.
* [[Karl Marks]]: ''Zur Kritik der politischen Ökonomie'' (1859). In: MEW 13, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Konrad Lotter, Reinhard Meiners, Elmar Treptow: ''Marx-Engels-Begriffslexikon''. Beck, München 1984, ISBN 3–406-09273-X, S. 135 ff.
* Georg Lukács: ''Geschichte und Klassenbewußtsein'' (1923), Berlin: Luchterhand 1973
* Dieter Nohlen, Rainer-Olaf Schultze (Hg.): ''Lexikon der Politikwissenschaft. Theorien, Methoden, Begriffe''. Bd. 1, 2005, S. 301

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Sosializm]]
[[Kateqoriya:Sosial tarix]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>1naova8xf54h65wpen75ne4y9jlbr8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adi boz bəbir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175642</id>
    <revision>
      <id>8966116</id>
      <parentid>8851732</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="oihevkgyf55u68sjj7gxk1pml9amas0" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Neofelis
| ranq          = növ
}}
[[File:Clouded leopard (Neofelis nebulosa) in a zoo.webm|thumb|Adi boz bəbir]]

'''{{lath|Neofelis nebulosa}}''' ({{dil-la|Neofelis nebulosa}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Carnivora|no}} dəstəsinin {{lataz|Felidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Neofelis}} cinsinə aid heyvan növü. Malay adı &quot;harimau-dahan&quot; - Cənub-Şərqi Asiyadan olan pişik ailəsinin üzvü. &lt;ref&gt;{{Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие|страницы=108}}&lt;/ref&gt; O, qeyri-müəyyən bir şəkildə bəbirə bənzəyir və kifayət qədər qədim bir növ hesab olunur. &lt;ref&gt;{{Книга|автор=А.Э. Брем|заглавие=Жизнь животных.Хищные|год=2011|место=Москва|издательство=Мир Книги|страницы=23—24}}&lt;/ref&gt; 

== Taksonomiya ==
Üç alt növ var:
* ''[[Neofelis nebulosa nebulosa]]'' — [[Cənubi Çin]], [[Hind-Çini]];
* ''[[Neofelis nebulosa macrosceloides]]'' — [[Nepal]], [[Myanma]];
* {{kökü kəsilmiş}}''[[Neofelis nebulosa brachyura]]'' — [[ Tayvan]].

2006-cı ilə qədər Bornea buludlu bəbiri də buludlu bəbirin ''Neofelis nebulosa diardi'' adlı yarımnövü hesab edilirdi, lakin (Genetik barmaq izi) araşdırması nəticəsində ayrı bir növ olaraq [[Neofelis diardi]] təcrid olundu. &lt;ref&gt;Buckley-Beason, V., W. Johnson, W. Nash, R. Stanyon, J. Menninger, C. Driscoll, J. Howard, M. Bush, J. Page, M. Roelke, G. Stone, P. Martelli, C. Wen, L. Ling, R. Duraisingam, P. Lam, S. O’Brien. 2006. Molecular Evidence for Species-Level Distinctions in Clouded Leopards. Current Biology, 16: 2371—2376.&lt;/ref&gt;.

== Xarakterik ==
Buludlu bəbirin bədəninin uzunluğu 61-100 sm, quyruğu 75-92 sm, erkəklərinin çəkisi 16-21 kq, dişilərin çəkisi 11-15 kq-dır. Quru yerlərdə hündürlüyü 50-55 sm-dir, ölçüsü təxminən adi bir vaşaq ölçüsünə uyğundur. Buludlu bəbirin paltosunun naxışı mərmərli pişik üçün ümumidir: sarımtıl fonda böyük, qeyri-bərabər formalı qara ləkələr səpələnmişdir. Boyunda və arxa hissəsində tünd qəhvəyi və ya qara uzunsov ləkələr var. Quyruq ağır, tüklü, bağlanmayan qara üzüklərlə rənglidir. Bu ləkələrin hər biri ortasına yaxın daha açıq olur. Buludlu bəbir, onu digər müasir pişiklərdən fərqləndirən uzunsov kəllə sümüyünə malikdir. Buludlu bəbirin itləri bədən ölçüsünə görə bütün pişiklər arasında ən böyüyüdür və 3,5 sm-ə çata bilər. Gözlər sarıdır. Quyruq sona doğru qaranlıqlaşır.

== Yayılma ==
Buludlu bəbir Cənub-Şərqi Asiyada, cənub Çindən Malakkaya və şərq Himalaydan Vyetnama qədər rast gəlinir. (Tayvanda tapılan alt növ 2013-cü ildə nəsli kəsilmiş elan edilmişdi, lakin 2019-cu ilin əvvəlində heyvanın adanın cənub-şərqində iki dəfə göründüyü bildirildi). Onun yaşayış yeri 2000 metrə qədər yüksəklikdə yerləşən tropik və subtropik meşələrdir.

Alimlərin hesablamalarına görə, 2008-ci ildə buludlu bəbirlərin sayı 10.000 yetkin fərddən çox deyildi. &lt;ref&gt;[http://compulenta.computerra.ru/archive/earth/366967 На Борнео засняли редкого дымчатого леопарда]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}{{Ölü keçid|date=Январь 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

== Davranış ==
Buludlu bəbirlər tək yaşayır və adətən kolluqlarda hərəkət edirlər. Uzun quyruq onlara çətin mühitlərdə tarazlığı qorumağa kömək edir. Pişiklər arasında buludlu bəbirlər ağaclara dırmaşmaqda ən yaxşısıdır; Onlar həm də yaxşı üzgüçüdürlər. Onların ovuna maral, qaban, meymun, quş, keçi və sürünənlər daxildir. Budaqlarda qurbanlarını gözləyirlər və birdən onların üstünə tullanırlar. &lt;ref&gt;name=&quot;:1&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4805203/|автор=Andrew J. Hearn, Joanna Ross, Henry Bernard, Soffian Abu Bakar, Luke T. B. Hunter|заглавие=The First Estimates of Marbled Cat Pardofelis marmorata Population Density from Bornean Primary and Selectively Logged Forest|год=2016-03-23|издание=PLoS ONE|том=11|выпуск=3|issn=1932-6203|doi=10.1371/journal.pone.0151046}}&lt;/ref&gt;

Təbiətdə buludlu bəbirin çoxalması haqqında heç bir şey məlum deyil, lakin saxlanma şəraitində çoxalma mart-avqust aylarında baş verir. Hamiləlik 86-95 gün davam edir. Nəsillər içi boş ağacda doğulur, hər biri 150-280 qram ağırlığında 1-5 bala var. Gözlər 10-12 gündən sonra açılır. Doğuş zamanı pişiklər sarımtıl-boz xəzlə örtülür, ilk 6 ayda yetkin ləkələr görünür. Doğuşdan sonra ilk beş ayda balalar son dərəcə aktivdirlər. 10 həftə yarımda böyüklər qidasına keçirlər və 5 ay ərzində ana südü alırlar. 9 ayda onlar artıq analarından müstəqildirlər və müstəqil həyata başlayırlar.

== Müxtəlif ==
* Bahalı dərisinə görə buludlu bəbir keçmişdə çox ovlanırdı. Bu gün brakonyerlik təhlükəsi altındadır, lakin onun üçün ən böyük təhlükə onun yaşayış yeri olan tropik meşələrin mütərəqqi meşəsizləşdirilməsidir. Üç alt növdən (Neofelis nebulosa diardi hesab etsəniz dördü) Tayvan buludlu bəbiri (Neofelis nebulosa brachyurus) artıq nəsli kəsilmişdir. Bütün növ nəsli kəsilməkdə olan hesab olunur.
* ''Buludlu bəbir'' adından əlavə, ''xallı bəbir'' yanlış adı da var. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130827131355/http://www.sivatherium.narod.ru/biolap/special5/special1.htm Биоляпы — специальная страничка]&lt;/ref&gt;.

== Qeydlər ==

== Mənbə ==
* Wozencraft, W. C.: Mammal Species of the World

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya: Pişiklər]]
[[Kateqoriya:Asiya məməliləri]]
[[Kateqoriya:1821-ci ildə təsvir edilən heyvanlar]]
[[Kateqoriya:1821-ci ildə təsvir edilən məməlilər]]
[[Kateqoriya:Həssas növlər]]
[[Kateqoriya:20–24 ID olan Taksonbar]]</text>
      <sha1>oihevkgyf55u68sjj7gxk1pml9amas0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oblomov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177204</id>
    <revision>
      <id>8965570</id>
      <parentid>8858616</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicat49</username>
        <id>31470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</comment>
      <origin>8965570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="g6ske0kyb4zn618uud2e0c9ivwe4c7r" xml:space="preserve">{{Ədəbi əsər
 |Adı            = Oblomov
 |Orijinal adı   = 
 |Şəkil          = Oblomov-russ1859.jpg
 |Şəklin eni     = 200px
 |Şəkilaltı yazı = 
 |Janr           = Fəlsəfi psixoloji roman
 |Müəllif        = [[İvan Qonçarov]]
 |Orijinal dili  = Rus dili
 |Yazılıb        = 1848-1859
 |Nəşr olunub    = 1859
 |Xüsusi nəşri   = 
 |Nəşriyyat      = 
 |isbn           = 
 |Tərcümə        = 
 |Əvvəlki        = 
 |Sonrakı        = 
 |Lib            = 
 |Vikikitab-mətn = 
}}

'''&quot;Oblomov&quot;''' — rus yazıçısı [[İvan Qonçarov]]un [[roman]]ı. Roman yazıçının ''Adi tarix'' və Y''arğan'' əsərləri ilə birgə trilogiyaya daxildir. Roman on il ərzində yazılmışdır.

== Süjet ==

== Personajlar ==
* '''İlya İliç Oblomov''' — mülkədar, zadəgan, Peterburqda yaşayan. Tənbəl, xəyallardan başqa heç bir işlə məşğul olmayan obraz.
* '''Zaxar''' — Oblomovun qulluqçusu, uşaqlıqdan ona sadiqdir.
* '''Andrey İvanoviç Ştolts''' — Oblomovun uşaqlıqdan dostu.
* '''Mixey Andreviç Tarantev''' — Oblomovun tanışı, hiyləgər.
* '''Olqa Sergeyevna İlinskaya''' — zadəgan.
* '''Anisya''' — Zaxarın həyat yoldaşı.
* '''Aqafya Matveyevna Pşenitsına''' — Oblomovun həyat yoldaşı.
* '''Alekseyev''' — Oblomovun tanışı.

[[Kateqoriya:İvan Qonçarovun romanları]]
[[Kateqoriya:1857-ci ilin romanları]]
[[Kateqoriya:Televiziyaya adaptasiya olunmuş romanlar]]
[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</text>
      <sha1>g6ske0kyb4zn618uud2e0c9ivwe4c7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Rumıniya tarixi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>181562</id>
    <revision>
      <id>8965614</id>
      <parentid>8919156</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="04wrhuju8a3qajufhbw8cc7evdc2xej" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Portal|Tarix}}

[[Kateqoriya:Rumıniya]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarix]]
[[Kateqoriya:Avropa tarixi]]
[[Kateqoriya:Ölkələrə görə Balkan tarixi]]</text>
      <sha1>04wrhuju8a3qajufhbw8cc7evdc2xej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965616</id>
      <parentid>8965614</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Kateqoriya:Avropa tarixi]]; +[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə Avropa tarixi]]</comment>
      <origin>8965616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="804mhcul8uqay722pb89cg682t7p1h2" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Portal|Tarix}}

[[Kateqoriya:Rumıniya]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarix]]
[[Kateqoriya:Ölkələrə görə Balkan tarixi]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə Avropa tarixi]]</text>
      <sha1>804mhcul8uqay722pb89cg682t7p1h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naxışbaş ağacqurbağası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183107</id>
    <revision>
      <id>8965647</id>
      <parentid>6993350</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="1hskoqckoh16zy6blmlnxwvjqgxe4xg" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''{{lath|Corythomantis}}''' ({{dil-la|Corythomantis}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Amphibia|no}} sinfinin {{lataz|Anura|no}} dəstəsinin {{lataz|Hylidae}} fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>1hskoqckoh16zy6blmlnxwvjqgxe4xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Capay</title>
    <ns>3</ns>
    <id>186556</id>
    <revision>
      <id>8966292</id>
      <parentid>8783132</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Bildiriş: [[Mitkeviç]] səhifəsi silinməyə namizəd göstərilib.</comment>
      <origin>8966292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115646" sha1="c7w4tcw8qaxp21q8fwczj2lkj4ntdra" xml:space="preserve">{{xg}}----[[İstifadəçi:Vugar_1981|'''&lt;font face=&quot;Azeri Arabia&quot;&gt;&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;N KOzi&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi: Vugar_1981|&lt;font color =&quot;red&quot;&gt;'''Müzakirə'''&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 12:39, 13 aprel 2011 (UTC)

== Gəncə qalası ==

Salam. [[Gəncə qalası]] məqaləsində etdiyiniz dəyişikliklər [[Kömək:Məqalələrin redaktə qaydaları|redaktə qaydalarına]] uyğun deyil. Xahiş edirəm ki, bunu bir daha təkrar etməyin. Uğurlar! ----[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;Raceway&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Cek&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;Li&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Taran&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 13:01, 13 aprel 2011 (UTC)
:Salam, Lütfən yazdığınız məqalələrə istinad göstərin. Əks halda vikipediyada saxlanılması real deyil. --[[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer]] 20:14 16 aprel 2011 (UTC)

== [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)]] ==

Yaratdığınız [[Hüseyniyyə məscidi]] məqaləsi artıq mövcuddur. Ona görədə həmin məqalə silinəcək. Əlavə məlumatları [[Şah Abbas məscidi (Gəncə)|bu səhifəyə]] əlavə edin. Uğurlar arzulayıram. Hörmətlə: --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 18:40, 15 aprel 2011 (UTC)

Qardaş mən [[Capay]], mənim hazırladığım Hüseyniyə məscid məqaləmi niyə sildiz? Bu mənə çox pis təsir etdi, həvəsimi bir qədər qırdı. Düzdü Şah abbas məqaləsinə baxaraq hazırladım, bunda nə var? Bilmədiyimi yavaş yavaş öyrəncəyəm. Bir də şəkil necə əlavə olunur. {{İmzasız|Capay}}

Salam [[İstifadəçi:Capay|Capay]]. Fəaliyyətinizi maraqla izləyirəm. Fəaliyyətiniz bizim üçün dəyərli və qiymətlidir. Yaratdığınız yeni məqalələrə və məqalələrdə dəyərli redaktələrə, eləcə də məlumatlarla zənginləşdirdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Azərbaycan Vikipediyasında fəal istifadəçilərə hələ də ehtiyac duyulur. Ancaq bu əsas vermir ki, siz qaydaları kobud surətdə pozasınız. Mövcud məqalələrin surətini yaradasınız. Qeyd edim ki, siz [[Vikipediya:Vikipediya qaydaları|vikipediya qaydaları]] ilə yaxından tanış olsanız daha yaxşı olar. 

Şəkil yükləmək üçün ən yaxşı üsul yükləmək istədiyiniz şəkili kompyuterinizin &quot;iş stolu&quot;na (raboçiy stola) yerləşdirin (şəkili düzgün adlandırmağa çalışın). Sonra Alətlər sandığındakı şəkil yükləmələrinə daxil olduqdan sonra sizdən şəkilin harada yerləşdiyi tələb olunur. Bu zaman '''Faylın başlanğıc adı''' sətrinin sonundakı '''Обзор''' düyməsinə daxil olmalısınız. Bundan sonra sizə yeni pəncərə açılacaq. Açılmış yeni pəncərənin sol tərəfindəki bölmələr qrafasından &quot;iş stolu&quot;na daxil olduqdan sonra daxil etmək istədiyiniz şəkilin üzərinə çıqqıldadın. Sonra pəncərənin aşağısında '''Открыть''' düyməsinə daxil olun. Sonda səhifənin sonundakı Faylı yüklə düyməsinə daxil olun. Fayl yüklənəcək. Ən asanı isə [http://az.wikipedia.org/wiki/X%C3%BCsusi:Upload  bu səhifədən] başlayın. Şəkil yükləyərkən nəzərə alın ki, şəkilin müəllifi özünüz deyilsinizsə bu zaman şəkili əldə etdiyiniz mənbəni (şəkilin çap edildiyi qəzet, jurnal, kitab, sayt və sairə yerlər) göstərməlisiniz. Fəaliyyətinizdə uğurlar. Hörmətlə: --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 19:29, 17 aprel 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Comərd Qəssab türbəsi.png]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Comərd Qəssab türbəsi.png]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və lisenziya şablonunu da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən fatlın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 21:06, 3 may 2011 (UTC)

== Comərd Qəssab türbəsi.png ==
[[Şəkil:Imza duymesi.PNG|thumb|50px|İmzanı bu düyməni çıqqıldatmaqla atmaq olar.]]
Qardaş mən comərdi qəssab türbəsinin bu şəklini muzeydən çəkmişəm [[İstifadəçi:Capay]]{{İmzasız|Capay}}
Sultan 11 mən istifadəçi capay comərdi qəssab türbəsini muzeydən çəkmişəm {{İmzasız|Capay}}

Salam [[İstifadəçi:Capay|Capay]]. Əgər şəkili muzeydən çəkmisənsə bu zaman hansı muzeydən çəkdiyinizi qeyd edin. Məsələn, ''Müəllif İstifadəçi özüdür (şəkil filan muzeydə saxlanan şəkildən çəkilmişdir).'' kimi qeyd edin. Şəkil səhifəsinə yerləşdirdiyim şablonu [http://az.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9E%C9%99kil%3ACom%C9%99rd_Q%C9%99ssab_t%C3%BCrb%C9%99si.png&amp;action=historysubmit&amp;diff=1188589&amp;oldid=1188588 bu cür] dəyişmək qaydaları pozmaqdır. Bir daha belə etməməyi xahiş edirəm. Şablondakı yazıları diqqətlə oxuyub, əməl etsəniz daha yaxşı olar.

::Şəkili hansı muzeydən çəkmisənsə o muzeyin adını filan sözünün yerinə yaz.

P.S.İstifadəçilərə müraciət edərkən onların İstifadəçi müzakirəsi səhifəsinə yazın. Yazının sonuna imza atmaq lazımdır. Bunun üçün səhifənin yuxarısına diqqət etsəniz oradan yan tərəfdə ki, şəkildə ğöstərildiyi qaydada imza atmaq olar. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 15:29, 6 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Mirzə Abbas Abbaszadə.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Mirzə Abbas Abbaszadə.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 14:16, 28 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi (Şuşa).jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi (Şuşa).jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 14:17, 28 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Gövhər ağa məscidi (Yuxarı) 2.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Gövhər ağa məscidi (Yuxarı) 2.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 14:19, 28 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Gövhər ağa məscidi (Yuxarı).jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Gövhər ağa məscidi (Yuxarı).jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 14:21, 28 may 2011 (UTC)


== Fayl statusu [[:Şəkil:Eyyub Xanbudaqov.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Eyyub Xanbudaqov.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 14:24, 28 may 2011 (UTC)


== Şəkil mənbələri ==

Salam Xanbudaqov Eyyub şəklini bu saytdabn götürmüşəm : www.mns.gov.az/ az/pages/57-36.html [[İstifadəçi:Capay]].{{İmzasız|Capay}}

:Salam, [[İstifadəçi:Capay|Capay]]. Yüklədiyiniz hər bir şəkilə mənbə və lisenziya əlavə etmənizi xahiş edirəm. Əks halda şəkil (fayl) silinəcəkdir.Fəaliyyətinizdə sizə yeni-yeni uğurlar arzulayıram. Hörmətlə: --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 16:47, 28 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Istiqlaliyyet.png]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Istiqlaliyyet.png]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 18:12, 28 may 2011 (UTC)

== Dövlət xadimi ==

Salam Capay. Aşağıdakı şəxslərin məqaləsindəki [[Şablon:Şəxslər|Şaxslər şablonunu]] [[Şablon:Dövlət xadimi|Dövlət xadimi şablonu]] ilə əvəzləməyiniz və [[Əli xan İrəvanski]] məqaləsində [[Şablon:Dövlət xadimi|Dövlət xadimi şablonunu]] istifadə etməyiniz məntiqi olaraq düzgün deyil. Bu şəxslər üçün ən uyğun şablon hərbçi şablonudur, lakin hələ ki Azviki-də belə şablonumuz yoxdur. Ona görə hələlik bu şəxslər üçün [[Şablon:Şəxslər|Şaxslər şablonunun]] istifadəsi daha məqsədəuyğundur.
*[[Ehsan xan Kəngərli]]
*[[İsmayıl xan Naxçıvanski]]
Hörmətlə --[[İstifadəçi:Bakuemil|Bakuemil]] 10:07, 29 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Şeyxülislam Axund Əliağa Süleymanzadə.png]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Şeyxülislam Axund Əliağa Süleymanzadə.png]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 05:54, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Şeyxülislam Axund Məhəmmədəli Hüseynzadə.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Şeyxülislam Axund Məhəmmədəli Hüseynzadə.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 05:56, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Axund Ağa Əlizade.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Axund Ağa Əlizade.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 05:56, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Comərd Qəssab türbəsinin kitabəsi.jpeg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Comərd Qəssab türbəsinin kitabəsi.jpeg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 05:58, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Comərd Qəssab türbəsi ümumi görünüş(bərpa).jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Comərd Qəssab türbəsi ümumi görünüş(bərpa).jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 05:59, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Gəncə qalası 1.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Gəncə qalası 1.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 06:00, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:İmamzadə türbəsi (Gəncə) öndən görünüşü.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:İmamzadə türbəsi (Gəncə) öndən görünüşü.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 06:01, 30 may 2011 (UTC)

== Mənbə göstərmək ==

Salam, [[İstifadəçi:Capay|Capay]]. Fəaliyyətinizi bir daha alqışlayıram. Sizdən xahiş edirəm ki, şəkil (fayl) yükləyərkən, eləcədə məqalə yaradarkən mənbə və istinadları vaxtında və düzgün yerləşdirəsiniz. Bununla ümumi işimizə daha çox kömək etmiş olarsınız. Sizə yeni-yeni uğurlar arzulayıram. Səmimiyyətlə: --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 06:34, 30 may 2011 (UTC)

[[Şəkil:Imza duymesi.PNG|thumb|50px|İmzanı bu düyməni çıqqıldatmaqla atmaq olar.]]

Aleykuma salam bağışlayın şəkillərə mənbə göstərmək lazım olduğunu bilmirdim şəkillər köhnə yüklədiklərimdi inşallah yeni şəkillər yükləyəndə mənbə göstərəcəyəm [[capay]]{{İmzasız|Capay}}

:Təşəkkür edirəm!

P.S.Müzakirə səhifələrində yazınızın sonuna imza atın. Bunun üçün səhifənin yuxarısına diqqət etsəniz oradan yan tərəfdə ki, şəkildə ğöstərildiyi qaydada imza atmaq olar. Hörmətlə: --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 06:49, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Cümə məscidi (Şəki).jpeg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Cümə məscidi (Şəki).jpeg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:14, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:İmamzadə türbəsi (Gəncə) 1972.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:İmamzadə türbəsi (Gəncə) 1972.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:16, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Nizami Gəncəvi məqbərəsi 5.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Nizami Gəncəvi məqbərəsi 5.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:18, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:İmamzadə yeni proje.png]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:İmamzadə yeni proje.png]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:26, 30 may 2011 (UTC)

Məllim mən bu şəkili imamzadaya gedəndə plakatdan çəkmişəm təmir işləri davam edir nokia markalı cib telefonuyla çəkmişəm indi mən onu necə mənbə göstərim --[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 07:31, 30 may 2011 (UTC)

Olduğu kimi &quot;Müəllif istifadəçi (Capay) özüdür. Şəkil təmir zamanı lövhədən çəkilmişdir.&quot; Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:44, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Qarabağlar türbəsi.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Qarabağlar türbəsi.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:38, 30 may 2011 (UTC)

== Fayl statusu [[:Şəkil:Qarabağlar türbəsinin minarələri.jpg]] ==

[[Şəkil:Ambox warning pn.svg|32px|left|Image Copyright problem|alt=|link=]]
Hörmətli istifadəçi! Sizin yüklədiyiniz faylın '''[[:Şəkil:Qarabağlar türbəsinin minarələri.jpg]]''' yoxlanılması zamanı bəzi problemlər aşkarlanmışdır. Diqqət edin ki, hər bir faylın təsviri onun müəllifi, mənbə və [[Vikipediya:Şəkil etiketləri|lisenziya şablonunu]] da həmçinin əhatə etməlidir (ətraflı bax: «[[Vikipediya:Şəklin istifadə qaydası]]»). Əgər Siz bunu necə etməyi bilmirsinizsə,  bununla bağlı [[Vikipediya:Kənd meydanı|Kənd Meydanında]] sual verə bilərsiniz. Əgər göstərilən faylın statusu ''7 sutka'' ərzində göstərilməsə, [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilər]] onu '''silməyə''' məcbur olacaqlar. O üzdən faylın statusunun aydınlaşdırılması üçün vaxt itirməyin.  --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 07:51, 30 may 2011 (UTC)

== Salam ==
Salam siz niyə Kateqoriya:Zaqafqaziya (Qоri) Müəllimlər Seminariyasının məzunları (1904) sildiniz səbib nədir--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 09:01, 11 iyun 2011 (UTC)

Mənim hazırladığım Kateqoriya:Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunlarını silib özünüz  Kateqoriya:Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunları hazırladınız bu hərəkət mənim heç xoşuma getmədi mən əziyyət çəkib bir şey hazırladım onu öz adınza çıxırsız [[İstifadəçi:Capay|Capay]] 09:03, 11 iyun 2011 (UTC)

Təkrar məqalələrSalamlar, istifadəçi Çapay məqalələri süni surətdə çoxaldır. Baxır ki, eyni familyadan var, o dəqiqə zadə və yaxud Əliməmmədi Alıməmməd əlavə edir. Xahiş edirəm, nəzarətdə saxlayın. İşlək şəxs olduğu üçün xoşagələndir. Hörmətlə:--Enver62 19:21, 10 iyun 2011 (UTC)

Salam. Oldu, nəzarət edərəm. Elədir, son dövrlər ən fəal istifadəçilərimizdəndir. Hörmətlə:--Sortilegus 19:27, 10 iyun 2011 (UTC)

Sortilegus‎ qardaş Enver qardaş sizə yazıb ki  Salamlar, istifadəçi Çapay məqalələri süni surətdə çoxaldır. Baxır ki, eyni familyadan var, o dəqiqə zadə və yaxud Əliməmmədi Alıməmməd əlavə edir. Xahiş edirəm, nəzarətdə saxlayın. İşlək şəxs olduğu üçün xoşagələndir. Hörmətlə:--Enver62 19:21, 10 iyun 2011 (UTC)

Sortilegus‎  Qardaş mən Əliməmmədi adlı bir məqalə yaratdığını bilmirdim bağışlayın siz həmin şəxsi google də Alıməmməd adıyla axtarın çıxacaqdır

http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/may/medeniyyet2007_may_434.htm baxa bilərsiz

--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 09:29, 11 iyun 2011 (UTC)

Salam. Əvvəlcə onu deyim ki, sizin son vaxtlardakı aktiv fəaliyyətinizi çox bəyənirəm və buna görə sizə təşəkkür edirəm. İndi sizi narahat edən məsələlərlə bağlı bir-bir açıqlama verim: Kateqoriyaları mən ümumiləşdimişəm. Ehtiyac yoxdur ki, seminariyanı bitirən məzunlar üçün onların məzun olduqları illərə uyğun kateqoriyalar yaradılsın. Elə hamısı bir kateqoriyada olsa yaxşıdır. Təsəvvür edirsiz onda məsələn BDU-nu qurtaranlar üçün gələcəkdə nə qədər kateqoriyalar yaradıla bilər? Amma elə bircə &quot;BDU-nun məzunları&quot; olsa kifayət edir. Vikipediya elə bir layihədir ki, burada heç kim heç kimə deyə bilməz ki, mənim əməyimi &quot;özəlləşdirdin&quot;. Burda hamının əməyi var.  Enver62-nin mənə yazdıqlarını da anlaşıqla qəbul etmək lazımdır. Siz müəyyən vaxt keçəndən, təcrübə toplayandan sonra bunu anlayacaqsınız. Sadəcə bir tövsiyə verim sizə. Məqalə yaratmamışdam əvvəl səhifənin yuxarı sağ küncündəki &quot;axtar&quot; xanasına onun adını yazıb məqalənin burada mövcud olub olmadığını öyrənin. Ola bilər ki, mövzuyla bağlı bir az fərqli ad altında artıq məqalə mövcuddur. Məsələn, siz 3 gün bundan əvvəl [[Xosrov Axundzadə]] məqaləsi yaratmısız, amma bu şəxs haqqında 2009-cu ildə Enver 62 artıq məqalə yaradıb  [[Mirzə Xosrov Axundov]]. Siz yaratdığınız məqalə daha ətraflıdır, amma dublikat olduğuna görə bu iki məqaləni birləşdirmək lazım gələcək - yəni artıq iş yaranıb. Elə özünüz əvvəlcə məqaləni axtarıb tapıb məlumatları ora əlavə etsəydiniz, yaxşı olardı. Bu cür dublikat məqalələri bəzən yaratdığınıza görə Enver 62 fəaliyyətinizi nəzarətə götürməyi məndən istəyib. Bu o deməkdir ki, mən sizin fəaliyyətinizi təftiş edib belə halları müəyyənləşdirib düzəldəcəm. Yəni burda sizə hansısa xəbərdarıq etməkdən və s. söhbət getmir. İnanıram ki, məni anladınız. Sizə fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] 20:52, 11 iyun 2011 (UTC)

Salamlar, mən sizi günahlandırmıram. Siz hələ viki-də təzəsiniz. Yeni məqalə yaradanda müxtəlif variantlarla yoxlayın. siz buraxdığınız səhvləri naşı vaxtı biz də buraxmışıq. Sizin fəaliyyətinizi maraqla izləyirəm. Sizə uğurlar. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Enver62|Enver62]] 09:55, 12 iyun 2011 (UTC)

Sortilegus qardaş ətraflı izzah etdiyiniz üçün çox sağolun xosrov axundzadə haqqında məqalə olduğunu bilmirdim çünki enver qardaş onun əvvəlinə mirzə əlavəsi olaraq qoyubdur Yəni Allah şahiddir ki mən qəsdən məqalələlri süni surətdə çoxaltmıram mən məqaləni gooogledə axtarıram olmayanda məqalə hazırlayıram oda hərdən bir istəmiyərək başqa adda məqalə yaratmış oluram indi çalışaram diqqətlə axtarım Enver qardaşda inşallah məni bağışlayar

--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 03:54, 12 iyun 2011 (UTC)

Salam. Bilirəm ki, bu hal bilməyərəkdən olub. Heç bir problem yoxdur. İnşallah müəyyən dövrdən, təcrübə toplayandan sonra bu texniki məsələlərin hamısına bələd olacaqsınız. Onacan nə kömək lazım oldu, çəkinmədən mənə və digər stajlı vikipediyaçılara müraciət edə bilərsiniz. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] 18:31, 13 iyun 2011 (UTC)

== Diqqət edin ==

Salam [[İstifadəçi:Capay|Capay]]. Xahiş edirəm [http://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:%C3%9Czeyir_Hac%C4%B1b%C9%99yovun_ev-muzeyi_%28%C5%9Eu%C5%9Fa%29.jpg bu şəkilə] diqqət yetirəsiniz. Mənbə əlavə etsəniz yaxşı olardı. əks təqdirdə ... Sizə fəaliyyətinizdə uğurlar. Hörmətlə: --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 19:53, 13 iyun 2011 (UTC)

==Dəvət==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#C0FF3E;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|60px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;'''SİZİ DƏVƏT EDİRİK!'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Salam!&lt;br&gt;'''Bürokrat seçkisi ilə əlaqədar''' ilə əlaqədar burada ('''[[Vikipediya:Bürokratlar]]'''{{#if:|&amp;nbsp;və '''[[]]'''}}) Sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirik.
|}Dərin hörmətlə, --[[İstifadəçi:Vugar_1981|'''&lt;font face=&quot;Azeri Arabia&quot;&gt;&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;N KOzi&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi: Vugar_1981|'''&lt;font face=&quot;Wide Latin&quot;&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color =&quot;#ff00ff&quot;&gt;  '''Müzakirə'''&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 04:37, 16 iyun 2011 (UTC)

==Dəvət==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#C0FF3E;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|60px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;'''SİZİ DƏVƏT EDİRİK!'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Salam!&lt;br&gt;'''[[Earth Song]] məqaləsinin seçilmiş məqalə statusu alması ''' ilə əlaqədar burada ('''[[Vikipediya:Seçilmiş məqalə namizədləri]]'''{{#if:|&amp;nbsp;və '''[[]]'''}}) keçirilərn səsvermədə Sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirik.
|}Dərin hörmətlə, --[[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer]]  16:53, 16 iyun 2011 (UTC)

==Südabə Həsənova==
Acategory  qardaş [[Südabə Həsənova]] ‎1995-200 ci illər arası ədliyə naziri işləmişdir. Ədliyyə naziri olaraq qalsa daha yaxşı olmazdımı?--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 14:42, 16 iyun 2011 (UTC)
:İkisini də saxlamaq mümkündür. Düzəltdim.→&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;border: #FF6600 solid 1px; padding:1px;&quot;&gt;[[İstifadəçi:Vago|&lt;font style=&quot;color:white;background:#FF6600;&quot;&gt;'''Vago'''&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:Vago|&lt;font style=&quot;color:#FF6600;&quot;&gt;'''Müzakirə'''&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 14:46, 16 iyun 2011 (UTC)
:Hörmətli Capay. Tərcümeyi-hal məqalələrində bir qayda olaraq başlıqda ya axırıncı vəzifəni qeyd edirlər, ya da daşıdığı bütün əsas  vəzifələri yazırlar. Deduiyinizdə həqiqət var. Ona görə də həm şəkildə, həm başlıqda bütün əsas vəzifələri qeyd etdim. Hörmətlə --[[İstifadəçi:Acategory|Acategory]] 16:04, 16 iyun 2011 (UTC)
==Dəvət==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#C0FF3E;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|60px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;'''SİZİ DƏVƏT EDİRİK!'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Salam!&lt;br&gt;'''[[Manna]] məqaləsinin seçilmiş məqalə statusu alması ''' ilə əlaqədar burada ('''[[Vikipediya:Seçilmiş məqalə namizədləri]]'''{{#if:|&amp;nbsp;və '''[[]]'''}}) keçirilərn səsvermədə Sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirik.
|}Dərin hörmətlə, --[[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer]]  13:47, 25 iyun 2011 (UTC)
==Toolserver==
Salam, Capay. [http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=Capay&amp;lang=az&amp;wiki=wikipedia&amp;namespace=0&amp;redirects=none&amp;getall=1 yaratdığınız səhifələrə] baxardınız. Hörmətlə,--→&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;border: #FF6600 solid 1px; padding:1px;&quot;&gt;[[İstifadəçi:Vago|&lt;font style=&quot;color:white;background:#FF6600;&quot;&gt;'''Vago'''&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:Vago|&lt;font style=&quot;color:#FF6600;&quot;&gt;'''Müzakirə'''&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 06:34, 30 iyun 2011 (UTC)

:çox sağolun bu sayıt yaratdığımız məqalələri göstərmək üçündü? birdə təzə məqalə hazırlayanda avtomatik o sayta düşür?--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 08:36, 30 iyun 2011 (UTC) bu sayt nə üçündü

::Bəli məqalələr avtomatik əlavə olunur və ya silinir. Yaratdığınız məqalələr, şablonlar və s. Göstərdiyim səhifədə sağ tərəfdəki menyudan daha çox şey özünüz də öyrənə bilərsiniz, mən elə bunun üçün həmin səhifəni Sizə göndərdim ki, ən azından nə var heç olmasa məlumatınız olsun.→&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;border: #FF6600 solid 1px; padding:1px;&quot;&gt;[[İstifadəçi:Vago|&lt;font style=&quot;color:white;background:#FF6600;&quot;&gt;'''Vago'''&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:Vago|&lt;font style=&quot;color:#FF6600;&quot;&gt;'''Müzakirə'''&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 08:41, 30 iyun 2011 (UTC)

== Dövlət xadimi şablonundan istifadə ==

Salam. Yaratdığınız bəzi məqalələrdə vəzifəsini &quot;bəy&quot; olaraq qeyd etdiyiniz şəxslər üçün {{tl|Dövlət xadimi}} şablonundan istifadə edirsiniz. Nəzərinizə çatdırım ki, adından da göründüyü kimi bu şablon dövlət xadimləri, yəni hər hansı rəsmi vəzifə tutmuş şəxslər üçün istifadə edilməlidir. Xahiş edirəm bu kriteriyaya uyğun gəlməyən şəxslər üçün {{tl|Şəxslər}} və ya digər spesifik şablonlardan istifadə edəsiniz. [[İstifadəçi:Wertuose|Wertuose]] 07:01, 1 iyul 2011 (UTC)
:Düz deyirsizniz qardaş amma mən ən çox generallarda istifadə edirəm Məncə generallar dövlət xadimi sayılır Yada belə eləmək olar Generallar üçündə xüsuso şablon yaratmaq olar Birdə qardaş Dövlət xadimlərinə Medall əlavə etmək olur Həmçinində generallarda medalla təltif olunur--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 07:12, 1 iyul 2011 (UTC)
::Generallar dövlət xadimi yox, hərbi xadim hesab olunur. Bunun üçün bizdə {{tl|Hərbi xadim}} şablonu var, amma hələ ki, tam hazır deyil, ona görə də ondan istifadə etmək hələlik məsləhət deyil. &quot;Dövlət xadimi&quot; şablonuna isə ona görə medal əlavə etmək olur ki, bəzi dövlət xadimləri həm də hərbçi olublar. Amma bu o demək deyil ki, bütün generallar həm də dövlət xadimləridir. Ona görə də məsləhət görürəm ki, &quot;Hərbi xadim&quot; şablonu hazır olanadək siz &quot;Şəxslər&quot; şablonundan istifadə edəsiniz. [[İstifadəçi:Wertuose|Wertuose]] 07:21, 1 iyul 2011 (UTC)

== Request ==

Can I ask you something?[[İstifadəçi:Ahmad4d|Ahmad4d]] 11:54, 13 iyul 2011 (UTC)

== Salam ==
* Salam, məqalələri yaradarkən, daha ensiklopedik olmasına diqqət yetirin. --[[İstifadəçi:Fuad Sultan|Fuad Sultan]] 12:40,16 iyul 2011 (UTC)

* Fəaliyyətinizdə uğurlar. --[[İstifadəçi:Fuad Sultan|Fuad Sultan]] 12:48,16 iyul 2011 (UTC)

çox sağolun sizədə uğurlar--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 07:48, 16 iyul 2011 (UTC)


== Taleyin açarı ==
Əgər xarakterini və hansı tip insanlara aid olduğunu bilmək istəyirsənsə, 
[[Numerologiya]] məqaləsini oxu!!!--[[İstifadəçi:Tar 88|Tar 88]] 07:00, 17 iyul 2011 (UTC)
==Plagiat==
salam vaqo qardaş bir sayıt mən çəkdiyim şəkilləri vikipedyadan götürüb öz adına istifadə edir bunu necə eləmək olar

Məm çəkdiyim şəkillər

[[http://az.wikipedia.org/wiki/%C4%B0mamzad%C9%99_t%C3%BCrb%C9%99si_(G%C9%99nc%C9%99)]]

Sayıtdakı şəkillər üzərinə legenda yazıb yazmasa istifadə etsin amma müəllif hüquqqlarına zitdi güya bu şəkilləri osayıt çəkib
[http://legend.az/34903-imamzade-turbesi-gence.html]{{imzasız|Capay}}
:Salam, qardaş,  mənə elə gəlir sayt şəkli Vikipediyadan götürüb istifadə edə bilər, amma müəlliflik hüqüqu ona aid olmur. Bu barədə sayta müraciət etsəniz daha yaxşı olar. →&lt;small&gt;[[İstifadəçi:Vago|&lt;font style=&quot;color:white;background:#FF6600;&quot;&gt;''Vago''&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:Vago|&lt;font style=&quot;color:#FF6600;&quot;&gt;&lt;sup&gt;&amp;nbsp;ms&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;/small&gt; 09:19, 30 avqust 2011 (UTC)

::Hazırki Vikipediya qaydalarına əsasən normal halda yalnız [[ictimai varidat]]a keçmiş əsərlərdən istifadə olunur və əgər Siz öz əsərinizi Vikipediyaya yükləyirsinizsə beləliklə bu əsər (şəkil) [[ictimai varidat]]a keçmiş olur. Bu mənada istənilən sayt ondan istifadə edə bilər. Əgər Siz bununla razı deyilsinizsə onda gələcəkdə öz çəkdiyiniz şəkilləri Vikipediyaya yükləməyin. Sizin şəkillər də [[ictimai varidat]]a keçib:
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsi_(Gəncə)_1972.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsi_(Gəncə)_2.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsi_(Gəncə)_öndən_görünüşü.png]]
* [[:Şəkil:Mamzadə_türbəsi_(Gəncə)_öndən_görünüşü_1.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_yeni_proje.png]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsinin_giriş_qapısının_bərpası.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsi_(Gəncə)_3.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsi_(Gəncə)_4.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsi_(Gəncə)_bərpası_2.jpg]]
* [[:Şəkil:İmamzadə_türbəsinin_(Gəncə)kitabəsi_1.jpg]]
Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında Azərbaycan Respublİkasının Qanunun 27-ci maddəsinə əsaəsan (Maddə 27. İctimai varidat) “İctimai varidata keçmiş əsərlərdən, bu maddənin ikinci bəndində nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, müəllif qonorarı verilmədən, sərbəst istifadə oluna bilər. Lakin müəllifin bu Qanunun 14-cü maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş şəxsi hüquqları gözlənilməlidir.” 14-cü maddə isə göstərilir ki, istifadə edən mütləq şəklin Sizə aid olmasını (əsərin müəllifi kimi tanınmaq hüququ (müəlliflik hüququ)) göstərməlidir. Siz saytı buna məcbur edə bilərsiniz.--[[User_talk:Melikov Memmed|Melikov Memmed]]&lt;sup&gt;⇒[[Special:Emailuser/Melikov Memmed|email]]&lt;/sup&gt; 04:22, 2 sentyabr 2011 (UTC)

[http://legend.az/34903-imamzade-turbesi-gence.html Bu səhifədə] mən də etirazımı bildirdim. Çox guman ki, həmin saytın yaradıcıları qeyri-peşəkarlardır. Fikrimcə müəlliflik hüquqlarınızı qorumaq məqsədilə onları məhkəməyə də verə bilərsiniz. --►[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;AzPresident&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Safir&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;yüzüklü&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 05:30, 2 sentyabr 2011 (UTC)

cekili829 qardaş Quluzadə Mesut məqaləni yaradan istifadəçi kimdi bu qardaş qəsdən belə qeyri ensklopedi məqaləllər yaradır yoxsa başı çıxmır--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 08:29, 2 sentyabr 2011 (UTC)

'''legend.az''' kimi saytlar qeyri-ciddi saytlardır. Amma onlarla mübarizəni ciddi aparmaq lazımdır. --►[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;AzPresident&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Safir&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;yüzüklü&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 08:35, 2 sentyabr 2011 (UTC)

== Qazıyevlər ==
Salam, Azərbaycanda Qazıyev soyadlı soylar çoxdur. Onların bəziləri (İrəvan, Gəncə) bir-birinə qohum olsalar da, bəziləri (Şuşa, Şəki, Zaqata və sairə) qohum deyillər. Siz onları bir yerə yığmaqda səhv iş görürsünüz. Şuşa Qayıbovları ilə Qazax qayıbovları qətiyyən qohum deyillər. Siz qeyd etmisiniz ki, tarixçisiniz. Tayfa ilə soy arasında fərq var. Zəhmət olmazsa, ehtiyatlı və diqqətli olun. Sizə dərin hörməti olan: --[[İstifadəçi:Enver62|Enver62]] 17:53, 18 iyul 2011 (UTC)

== [[Paşa bəy Sultanov]]==
Salam. Bu cür dəyişiklik [http://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Pa%C5%9Fa_b%C9%99y_Sultanov&amp;action=historysubmit&amp;diff=1694076&amp;oldid=605964] yolverilməzdir, əgər iki məqalə adı eynidirsə dəqiqləşdirmə istifadə edin--[[User_talk:Melikov Memmed|Melikov Memmed]]&lt;sup&gt;⇒[[Special:Emailuser/Melikov Memmed|email]]&lt;/sup&gt; 13:20, 1 sentyabr 2011 (UTC)

== 85.132.86.53 ==

cekili829 qardaş 85.132.86.53 istifadəçi kimdi? bu qardaş qəsdən qeyri ensklopedi məqaləllər yaradır yoxsa başı çıxmır? --[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 13:00, 2 sentyabr 2011 (UTC)

Təcrübəsiz istifadəçidir. Cəmi 1 səhifə yaratmışdı. Onu da silmişəm. --►[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;AzPresident&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Safir&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;yüzüklü&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 13:02, 2 sentyabr 2011 (UTC)

Cekli qardaş məqalə adı dəyişmə və məqalə necə silinir mənədə başa salsaz çox sevinərəm--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 13:10, 2 sentyabr 2011 (UTC)

Məqalə adını dəyişdirmək üçün məqalə çərçivəsinin yuxarısında '''Tarixçə''' hissəsinin yanında '''Adını dəyişdir''' hissəsi var. Onun üzərinə tıklayın və açılan pəncərədə müvafiq əməliyyatı həyata keçirə bilərsiniz. Silinməsi vacib olan səhifələri silmək üçün isə Siz ən azı idarəçi olmalısınız. Amma istifadəçi olaraq da bu işdə yaxından iştirak edə bilərsiniz. Bunun üçün {{tl|Sil}} şablonunu silinməsi vacib olan səhifələrə əlavə etməyiniz kifayətdir ki, müəyyən müddət ərzində idarəçilər müvafiq əməliyyatı həyata keçirsinlər. --►[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;AzPresident&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Safir&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;yüzüklü&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 13:33, 2 sentyabr 2011 (UTC)

==Dəvət==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#C0FF3E;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|60px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;'''SİZİ DƏVƏT EDİRİK!'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Salam!&lt;br&gt;'''[[Şirvanşahlar dövləti]] məqaləsinin seçilmiş məqalə statusu alması ''' ilə əlaqədar burada ('''[[Vikipediya:Seçilmiş məqalə namizədləri]]'''{{#if:|&amp;nbsp;və '''[[]]'''}}) keçirilərn səsvermədə Sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirik.
|}Dərin hörmətlə, --[[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer]]  20:47, 06 sentyabr 2011 (UTC)

== müəllif hüquqları pozuntuzu ==

salam cekili qardaş siz müəllif hüquqları pozuntuzu yazırsız amma mən mənbənin altından keçid vermişəm yəni qaynaq yazmışam--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 08:17, 9 sentyabr 2011 (UTC)--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 08:17, 9 sentyabr 2011 (UTC)

Çox yaxşı. Amma nəzərinizə çatdırım ki, məqalə göstərdiyim səhifələrdən '''kopi-past''' edilmişdir. Bu isə Vikipediyada ciddi qayda pozuntusu kimi qəbul olunur. Ümid edirəm ki, dediklərimi gələcək fəaliyyətinizdə nəzərə alacaqsınız. --►[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;AzPresident&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Safir&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;yüzüklü&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 08:21, 9 sentyabr 2011 (UTC)

== Səməd Seyidovun doğum tarixi ==

Salam Capay. [[Səməd Seyidov]] haqqında yaratdığınız məqalədəki şablonda onun doğum tarixini '''1932'''-ci il, həyatı bölməsində isə '''1964'''-cü il göstərmisiniz. Mümkünsə bu ziddiyyəti aradan qaldırın. --►[[İstifadəçi:Cekli829|'''&lt;font face=&quot;AzPresident&quot;&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;Safir&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;yüzüklü&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|mesaj]]&lt;/sup&gt; 04:07, 20 sentyabr 2011 (UTC)

== Təşəkkür ==
Verdiyiniz ulduza görə təşəkkür edirəm, layiq olmağa çalışacam. ––[[İstifadəçi:Sefer azeri|sefer]] 17:35 20 avqust 2011 (UTC)

== Mükafat ==

Mükafatınıza görə təşəkkür edirəm mükafatınıza layiq olmağa inşallah çalışaram --[[İstifadəçi:Capay|Capay]] 16:57, 21 sentyabr 2011 (UTC)

Təşəkkür etməyə dəyməz. Bu kiçik mükafat sizin haqqınızdır. Siz daha yüksək mükafatlara layiqsiniz. Sizə uğurlar. --[[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]] 17:04, 21 sentyabr 2011 (UTC)

== Nürəddin bəy Seyidzadə ==

Salam Capay. [http://az.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BCr%C9%99ddin_b%C9%99y_Seyidzad%C9%99&amp;action=historysubmit&amp;diff=1998478&amp;oldid=1973686 Bu] barədə fikirlərinizi bildirməniz maraqlı olardı. --[[İstifadəçi:Vugar_1981|'''&lt;font face=&quot;Azeri Arabia&quot;&gt;&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;N KOzi&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi: Vugar_1981|'''&lt;font face=&quot;Wide Latin&quot;&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color =&quot;#ff00ff&quot;&gt;  '''FORVM'''&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 06:22, 24 yanvar 2012 (UTC)

== Saidi Kurdi ==

Hörmətli həmvətənim ilk öncə qeyd etməliyəm ki mənim dini təriqətlər və məktəblərə dair ürəkdən hiss etdiklərim sizdəki kimi kəskinliyi ilə fərqlənmir . Mənim üçün öndə milliyyət və insanpərvərlik gəlir . Milliyyətçilik mənim düşüncəmdə irqçilik deyil sadəcə öz qövmünü - onun dilini - mədəniyyətini - tarixi əvəz (çıxar) gözləmədən sevməkdir . Nurçuluq - kürd separatizminin yəhudi (mason-----daha doğru ilüminatti-kabbala təliminə yəni Lütsiferə-qaranlıq mələyinə etiqad edən qardaşlar -----lobbiləri) qüvvələr tərəfindən yönləndirilən və müxtəlif metodlarla fəaliyyət göstərən 8 təşkilatdan və onalrın nisbətən ən güclü 4-nün içində ən güclüsünü təşkil edirlər . Bu cərəyanda elita-yön verən qisim qeyri türklərdən təşkil olunduğu üçün türklər sadəcə alət rolunu oynayırlar . Sosial fəaliyyətləri isə kosmetik xarakter daşıyır və əsas məqsədi təsbit etməmək üçün maneə rolunu oynayır .  Ki düşünürəm ki siz bilməlisiniz ki tarixən islamın təriqət savaşları böyük türk millətinə yalnız ziyan vermiş və milli adət ənənənin unudulmasına və kökdən uzaxlaşmaya səbəb olmuşdur . Biz əgər səhifəyə təbliğat yayan mənbə daxil ediriksə onda ona qarşı əks təbliğat aparan mənbə də daxil etməliyik - səbəb sadədir . Oxuyan insanlar özləri nəticə çıxarmalıdır - hansı tərəfin iddiaları daha doğrudur . Bir də Saidi Kurdi (Kurdi və ya Nursi yazarlığı zamanı onun ayaması olmuşdur) kökən olaraq zaza idi ərəb deyil !--[[İstifadəçi:Asparux Xan Bulqar|Asparux Xan Bulqar]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Asparux Xan Bulqar|talk]]) 16:48, 8 may 2012 (UTC)

Çox hörmətli həmvətənim sizə yalnız bir şey deyə bilərəm ki mən risaleyi nur kitabını oxumamışam - yazırlar ki bu kitabda alim islamın ilahi kitabının təfsirini (izahını) verib və cərəyan ümmətin qardaşlığını təbliğ edir . Youtube-da risaleyi nur külliyyatı haqqında sənədli film var - ona baxıb bu kitabda yazılan nələrin qəbul edilməz olduğunu görə bilərsiz ! Bir də ümmət qardaşlığına dair bir haşiyə : bu cərəyanın bəzi tanıdığım təraftarları Mustafa Kamal Atatürkə dəccal deyirlər (hətta düşmənçilikləri o həddədir ki deyirlər ki bütün dəccallar-Hitler+Stalin+Napaleon+Mao və s. kimi Atatürkdə öləndə qəbrə it şəklində gedib-------əstəğfürullah !!!!!!!)- yəni ki bunların düşmənçiliyi türklüyə-və onun dölətçiliyinə qarşıdır . Bir də sizə ərk edib deyə bilərəm ki (məni səhv başa düşməyin - mən sizə məsləhət vermirəm ---- həddim deyil, belə ki hər kəsin fikrinə hörmət edirəm) şəxsi təcrübəmə əsasən dinə dair məsələlərdə çox baş yorduqda insan boşluğa düşür : görürsən ki indi din sadəcə kütləni idarə etmək üçün vasitədir ! Biz islamı yalnız islamın gözü ilə öyrənmişik-və həyatımızın amalına çevirmişik ona görə də indi dünya aləmdən toplum olaraq bixəbərik !--[[İstifadəçi:Asparux Xan Bulqar|Asparux Xan Bulqar]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Asparux Xan Bulqar|talk]]) 19:20, 8 may 2012 (UTC)

Qardaş sən özün deyirsən mən risalei nuru oxumamışam oxumadığın bir kitab haqqında necə höküm veririsən? Risalei nur quranın bir təfsiridir. İran alimləridə bu kitabı qəbul edirlər.--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|talk]]) 19:34, 8 may 2012 (UTC)

*bunu -[http://www.youtube.com/watch?v=kMyjkZ_4sKE&amp;feature=fvwrel Said Nursi gerçeği]-izləyin !--[[İstifadəçi:Asparux Xan Bulqar|Asparux Xan Bulqar]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Asparux Xan Bulqar|talk]]) 20:29, 8 may 2012 (UTC)
Risaleyi Nur əski Osmanlı saray dilində yazılıb və onun sizin başa düşməyiniz mümkün deyil . Saidi Nursi qeyd edirki türkcə zəif bilir . Yəqin əlinizdə olan kitab hazırda türkçəyə çevrilmiş versiyasıdır . Lütfən dinə dair aludə olmayın əgər həqiqətəndə islamı öyrənmək istəsəniz öncə peyğəmbərin həyatını , o dövrki ərəb mədəniyyətini , ərəb əlifbasının tarixini , peyğəmbərin Fələstinə səfərini , orada kimlərlə tanış olduğunu , nə öyrəndiyini və sairə araştırın . Araştırın görün xristianlığın yalançı din olduğu halda bütün dillərdə samballı tədqiqatlar yazıldığı vaxtda islam niyə onu və tarixi mövcudiyyəti elmi faktlarla isbat olunmamış İsanı niyə peyğəmbər olaraq qəbul etdiyini özünüzə sual edin . Musanın tövratda verilən mücüzələrinin əslində texniki findlər olduğunu isbat edən tədqiqatlara baxın . Peyğəmbərimizi görən səyyahlar olubmu , onlar peyğəmbərə müqəddəs kəlamlardan ibarət kitabın vasil olduğunu qeyd ediblərmi ? Bu kitab 632-ci ildən 132-il sonra  yaranmış əlifbada necə yazılmışdı ! İnsanlığın yaranması haqqında olan bütün məlumatlar tək ilahili dinlərin müqəddəs kitablarına Şumer mifologiyasından keçib --- Qilqamısın dastanını oxuyun  və sairə !!--[[İstifadəçi:Asparux Xan Bulqar|Asparux Xan Bulqar]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Asparux Xan Bulqar|talk]]) 21:00, 8 may 2012 (UTC)
Çox hörmətli Capay - o parklar AKP-lə gəlib onunlada dəyişəcək ! Çoxlarının adına parklar var amma bu onları dəyərli insan olduqlarına dəlalət etməz ! İnsanı ən yaxşı tanıdan danıştığı - yazdığı sözlər və etdiyi hərəkətlərdir !--[[İstifadəçi:Asparux Xan Bulqar|Asparux Xan Bulqar]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Asparux Xan Bulqar|talk]]) 21:04, 8 may 2012 (UTC)

Gözəl deyirsiz İnsanı ən yaxşı tanıdan danıştığı - yazdığı sözlər və etdiyi hərəkətlərdir ! Amma oxumadığınız quran təfsiri haqqıznda mənfi düşünürsüz--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|talk]]) 21:10, 8 may 2012 (UTC)

İİnanın ki dünyəvi təhsil adıqdan sonra dini təhsil alan şəxslərlə polemikaya girmək dini təhsil alaraq dünyəvi elmləri rədd edən şəxslərə nisbətən daha asandır . Yəni deyirsiz ki mən əski Osmanlı saray dilində yazılmış orjinal Risaleyi nuru oxuya bilirəm və onu tam dərk edirəm --- orda nə yazılıbsa müqəddəs kitabda yazılandan kənara çıxılmayıb ! Onda mənim sizə deyə biləcəyim başqa söz yoxdur !--[[İstifadəçi:Asparux Xan Bulqar|Asparux Xan Bulqar]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Asparux Xan Bulqar|talk]]) 21:22, 8 may 2012 (UTC)

== Elçibəyin soy ağacı ==
Salam. Çox [http://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:%C6%8Fb%C3%BClf%C9%99z_El%C3%A7ib%C9%99yin_soy_a%C4%9Fac%C4%B1.jpg maraqlı] sənəddir. Sənədin mənbəsini qeyd eləsəniz çox yaxşı olardı. Mən onu commonsa yükləmək istəyirəm. Bilmirsiniz sənəd nə vaxt və kim tərəfindən hazırlanıb? Bir də harada saxlanılır? --[[İstifadəçi:Interfase|Interfase]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Interfase|talk]]) 12:02, 10 may 2012 (UTC)
== Zazaca viki için sizden yardım bekliyorum. ==

Selam dostum bir kaç yıldır zazaca vikide babasının çiftliğini kuran mirzali diye bir zat var, Adminlik görevini sonlandırmak için sizden destek bekliyoruz, [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Sysop_abuse_on_the_Zazaki_Wikipedia&amp;action=edit&amp;section=2 Şuradan] destek verebilirsiniz. saygılarımla...--[[İstifadəçi:Erdemaslancan|Erdemaslancan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Erdemaslancan|talk]]) 20:37, 28 sentyabr 2012 (UTC)

== DƏVƏT ==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#FFD700;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;'''DƏVƏTNAMƏ'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Salam!  &lt;br&gt;''' [[Bakı Slavyan Universiteti]] məqaləsinin &quot;Seçilmiş məqalə&quot; statusu alması üçün''' '''[[Vikipediya:Məqalə laboratoriyası/Bakı Slavyan Universiteti]]''' səhifəsində keçirilən səsvermədə sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirəm.
|}
--[[İstifadəçi:Ayşad Əsgərli|Ayşad Əsgərli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ayşad Əsgərli|talk]]) 13:53, 1 may 2014 (UTC)

==Həsən Mollazadə Gəncəvi==
Salam. Mümkünsə [[Müzakirə:Həsən Mollazadə Gəncəvi|burada]] yaratdığınız [[Həsən Mollazadə Gəncəvi]] haqqında olan məqalədəki məlumatların mənbələrini qeyd edin. Hörmətlə, --►'''[[İstifadəçi:Cekli829|&lt;font face=&quot;Tahoma&quot; color=&quot;red&quot;&gt;Cekli&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:Cekli829|&lt;font face=&quot;Tahoma&quot; color=&quot;red&quot;&gt;829&lt;/font&gt;]]''' 15:22, 3 may 2014 (UTC)

== Şəkil:Əbülfəz Elçibəyin soy ağacı.jpg ==

Salam siz [https://az.wikipedia.org/wiki/Şəkil:Əbülfəz_Elçibəyin_soy_ağacı.jpg bu şəkli] vikiyə yükləmisiz. Lakin mənbə göstərməmisiz. Mən bu şəkli commonsa daşıdım. İnid orada məndən mənbə istəyirlər. Sizdə bununla əlaqədar nəsə mənbə varmı ?--&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 11:15, 7 dekabr 2014 (UTC)

== Global account ==

Hi Capay! As a [[:m:Stewards|Steward]] I'm involved in the upcoming [[:m:Help:Unified login|unification]] of all accounts organized by the Wikimedia Foundation (see [[:m:Single User Login finalisation announcement]]). By looking at [[Special:CentralAuth/Capay|your account]], I realized that you don't have a global account yet. In order to secure your name, I recommend you to create such account on your own by submitting your password on [[Special:MergeAccount]] and unifying your local accounts. If you have any problems with doing that or further questions, please don't hesitate to contact me on my [[User talk:DerHexer|talk page]]. Cheers, [[İstifadəçi:DerHexer|DerHexer]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:DerHexer|talk]]) 15:05, 13 yanvar 2015 (UTC)

== [[Tiflis şəhəri]] ==
Salam həmkar. Son vaxtlar şəhərlərə aid yaratdığınız məqalələr qeyri-dəqiq görünür. Bəlkə də düz demirəm, dəqiq də bilmirəm. Məhz [[Tiflis şəhəri]] adlı məqaləniz də bu sahədə araşdırıb sonra məqalə yaratmadığınız anlamına gəlir. Yratadğınız məqalələri öncə Vikidə araşdırın ki, belə məqalə var ya yox. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:18, 31 may 2017 (UTC)
:{{u|Capay}} bəy cavab yazmadız. Fikirləriniz necədi. Bilmək istərdim. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 05:11, 1 iyun 2017 (UTC)
::Salam. Məlumatlar əlavə edərkən diqqətli olun. [[Yuxarı Ağdam]]a aid məlumatı [[Yuxarı Ağdan]] məqaləsinə əlavə etmişdiz. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 15:07, 27 iyul 2017 (UTC)

== Dəvət ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; border: 1px solid #000000; background-color:#FFD700;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Ambox_wikify.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=&quot;Red&quot;&gt;'''DƏVƏTNAMƏ'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | Hər vaxtınız xeyir!  &lt;br&gt;'''  İdarəçiliyə namizədliyimin təqdim olunması ilə əlaqədar olaraq '''Vikipediya:İdarəçilər''' səhifəsində keçirilən səsvermədə ([https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:%C4%B0dar%C9%99%C3%A7il%C9%99r#Keete_37_.28m.C3.BCzakir.C9.99_s.C9.99hif.C9.99si_.E2.80.A2_f.C9.99aliyy.C9.99tl.C9.99ri.29_.C3.BC.C3.A7.C3.BCn_idar.C9.99.C3.A7i_statusunun_verilm.C9.99si_il.C9.99_ba.C4.9Fl.C4.B1_s.C9.99sverm.C9.99]) sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirəm. Sizə hörmətlə: --[[İstifadəçi:Keete 37|Farid Aliyev]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Keete 37|müzakirə]]) 19:45, 31 iyul 2017 (UTC)
|}

== Lazımsız əlavələr ==
Capay bəy salam. Məqalələrin girişinə etdiyiniz əlavələr lüzumsuzdur. Məsələn [[Yuxarı Axta]] məqaləsinin girişini oxuyarkən qarışıq bir şey alındığını görürük. Oxucunu əksinə çaşdıracaq bir şey alınıb. Belə əlavələr edərkən diqqətli olun. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 12:34, 2 avqust 2017 (UTC)

== Dəvətnamə ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Şəkil:1967 CPA 3517 (cropped).jpg|220x220px]]
|bgcolor=&quot;#FFFACD&quot;|&lt;big&gt;&lt;center&gt;'''[[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının siyahısı]]'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|'''Salam, hörmətli həmkar! Sizi [[Vikipediya:Laboratoriya/Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının siyahısı|laboratoriya]] səhifəsində Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının haqqında hazırlanan siyahıyə səs verməyə dəvət edirəm. --[[İstifadəçi:Азербайджан-е-Джануби|Azərbaycan-e-Cənubi]]  03:46, 8 avqust 2017 (UTC)
|}

== Dəvətnamə ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Şəkil:1967 CPA 3517 (cropped).jpg|220x220px]]
|bgcolor=&quot;#E0FFFF&quot;|&lt;big&gt;&lt;center&gt;'''[[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının siyahısı]]'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|Salam, hörmətli həmkar! '''[[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının siyahısı]]nın &quot;Seçilmiş siyahı&quot; statusu alması üçün [[Vikipediya:Seçilmiş siyahı namizədləri/Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatlarının siyahısı|bu səhifəsində]] keçirilən səsvermədə sizin də iştirak etməyinizi xahiş edirəm. ''' --[[İstifadəçi:Азербайджан-е-Джануби|Azərbaycan-e-Cənubi]]  14:17, 23 avqust 2017 (UTC)
|}

== Səsvermə ==

Salam. Sizi mənim [[Vikipediya:İdarəçilər|idarəçilik statusum]] ilə bağlı keçirilən səsvermədə iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə--[[User:Eldarado|&lt;span style=&quot;padding: 1px;text-shadow: rgba(255, 57, 57, 0.61) 1px 1px 3px;font-size: 15px;margin-right: 1px;color:#E80000;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt; [[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;✉&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 11:16, 6 sentyabr 2017 (UTC)

== Kateqoriya ==
Salam mənim hazırladığım [[:Kateqoriya:Gəncənin qəsəbələri]] Kateqoriyanı silib özünüz [[:Kateqoriya:Gəncə qəsəbələri]] hazırlamısınız. Mənim hazırladım Kateqoriyanı adı dəyişmək olmazdı? --[[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 19:38, 24 sentyabr 2017 (UTC)
:Salam. Olardı elə də təbii ki. Böyük ehtimal ki, kateqoriyanı yaratməşam, sonra sizin kateqoriyanı görmüşəm. Sizin kateqoriyanın adlandırılmasında səhv olub. Daha doğrusu azvikidəki adlandırma standartına uyğun olmayıb, ona görə silinib. --[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 22:10, 24 sentyabr 2017 (UTC)

XEYİR Kateqoriya:Zaqafqaziya (Qоri) Müəllimlər Seminariyasının məzunları SƏHİFƏSİNİ MƏN saat 20:58, 10 iyun 2011 də hazirlamışam . siz onu silib özünüz &quot;Kateqoriya:Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunları&quot; səhifəsini 21:01, 10 iyun 2011 hazirlamısınız. Mənim hazirladım səhifəni adını dəyiçmək kifayət etmir siz mənim səhifəmi silb özünüz hazirliyirsiz?--[[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 07:00, 26 sentyabr 2017 (UTC)
:Bərpa edib düzəltdim. Əsas sizin burada problemə çevirdiyiniz məsələ belə görürəm ki, tarixçədən istifadəçi adınızın silinməsi olub. Təbrik edirəm, adınız artıq orada qeyd edilib. Kateqoriyanın adı standartlara uyğun olmayanda, adında yanlışlıq olanda o kateqoriyanın silinib yeni adda kateqoriyanın yaradılması tam normal bir şeydi. Burada nə mənə, nə də gələcəkdə heç bir idarəçiyə irad tuta bilməzsiniz ki, niyə kateqoriyanın adını dəyişdirməyib onu silmisiniz və yenisini yaratmısınız. Əsas məsələ kateqoriyanın doğru, standartlara uyğun adlandırılımasıdır, onun tarixçəsində kimin adının qeyd edilməsi deyil. --[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 17:06, 26 sentyabr 2017 (UTC)

== Dəvətnamə ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Şəkil:Emblem of Azerbaijan.svg|100x100px]]
|bgcolor=&quot;red&quot;|&lt;center&gt;'''[[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatlarının siyahısı|Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin &lt;br/&gt; V çağırış deputatlarının siyahısı]]'''&lt;/center&gt;
|-
|'''Salam Hörmətli həmкar. Sizi [[Vikipediya:Laboratoriya/Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatlarının siyahısı|laboratoriya]]''' &lt;br/&gt; '''səhifəsində Azərbaycan Respublikası''' &lt;br/&gt; '''Milli Məclisinin V çağırış deputatlarının siyahısı''' &lt;br/&gt; '''haqqında hazırlanan məqaləyə''' &lt;br/&gt; '''səs verməyə dəvət edirəm.'''
|}
Hörmətlə [[İstifadəçi:Barselona99|&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;0022CC&quot;&gt;'''''Barse'''''&lt;/font&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;CC0000&quot;&gt;'''''lona99'''''&lt;/font&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Barselona99|&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;Orange&quot;&gt;'''''(müzaкirə)'''''&lt;/font&gt;]] 11:25, 28 sentyabr 2017 (UTC)

== Dəvətnamə ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Şəkil:Flag of Tuvalu.svg|100x100px]]
|bgcolor=&quot;White&quot;|&lt;center&gt;'''[[Tuvalu 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında]]'''&lt;/center&gt;
|-
|'''Salam Hörmətli həmкar. Sizi [[Vikipediya:Laboratoriya/Tuvalu 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında|laboratoriya]]''' &lt;br/&gt; '''səhifəsində Tuvalunun 2016-cı ildə''' &lt;br/&gt; '''baş tutan Yay Olimpiya Oyunlarına qatılımı''' &lt;br/&gt; '''haqqında hazırlanan məqaləyə''' &lt;br/&gt; '''səs verməyə dəvət edirəm.''' &lt;br/&gt; '''Qeyd: Həmin məqalə, [https://en.wikipedia.org/wiki/Tuvalu_at_the_2016_Summer_Olympics &quot;Yaxşı məqalə&quot; statusu &lt;br/&gt; alan ingilis dilli Viкipediya]nın &lt;br/&gt; mativləri əsasında yaradılıb.'''
|}
Hörmətlə [[İstifadəçi:Barselona99|&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;0022CC&quot;&gt;'''''Barse'''''&lt;/font&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;CC0000&quot;&gt;'''''lona99'''''&lt;/font&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:Barselona99|&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;Orange&quot;&gt;'''''(müzaкirə)'''''&lt;/font&gt;]] 11:23, 28 sentyabr 2017 (UTC)

== Silinməyə namizəd şablonu ==

Hörmətli istifadəçi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr|Silinməyə namizəd səhifələr]]ə təqdim olunmuş məqalələrdən [[Şablon:Silinməyə namizəd|Silinməyə namizəd]] şablonunu bir daha silməyin. --[[User:Eldarado|&lt;span style=&quot;padding: 1px;text-shadow: rgba(255, 57, 57, 0.61) 1px 1px 3px;font-size: 15px;margin-right: 1px;color:#FF0000;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt; [[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;✉&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 16:48, 5 noyabr 2017 (UTC)

==Yaradılan məqalələr==
Salam həmkar. Sizin tərəfinizdən yaradılan [[Niyazi Nəcəfov]] məqaləsi vikiləşdirilməlidir. Əks halda İdarəçilər tərəfindən silinəcəkdir. 
--[[İstifadəçi:Masalli qasimli|Masalli qasimli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Masalli qasimli|müzakirə]]) 15:06, 2 dekabr 2017 (UTC)

== Məqalələr ==

Salam. Sizin yaratdığınız şəxslər haqqında məqalələrin bəzilərində məzmun yoxdur və əksəriyyəti mənbəsizdir. Buna diqqət yetirməyinizi xahiş edirəm.--[[İstifadəçi:Eminn|'''&lt;font face=&quot;Cursive&quot;&gt;&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;Emin&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']] [[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|&lt;font face=&quot;Cursive&quot;&gt;&lt;font color=&quot;DarkTurquoise&quot;&gt;'''ismarıc'''&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;]] 17:32, 9 dekabr 2017 (UTC)

== Problem ==
Salam, Rəhim Qazıyev məqaləsində onun atası və anası haqqında məlumat üçün sağ olun amma onların orada doğum günü məqalə standartlarına cavab vermir.--[[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 23:00, 28 aprel 2018 (UTC)

== Sizin üçün bir ulduz! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Şəkil:Original Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Orijinal ulduz'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Məqalələrinizi bəyəndim. [[İstifadəçi:QƏ|QƏ]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:QƏ|müzakirə]]) 16:44, 14 mart 2018 (UTC)
|}

== Yaxşı məqalə şablonu ==
Salam, &quot;Yaxşı məqalə&quot; şablonunu [[İlyas bəy Ağalarov]] məqaləsinə niyə artırmısınız? Bunu ancaq adminlər edə bilər. Təkrar halda cəzalancaqsınız.--[[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 01:39, 2 iyun 2018 (UTC)

== Qeyri-ensiklopedik şəxslər ==
Salam, siz son zamanlar xeyli qeyri-ensiklopedik şəxslər haqqında məqalələr yaratmısız. Xahiş edirəm ilk olaraq bura baxın [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (şəxslər)]]. Səhvlər təkrarlansa, cəzalanıla bilərsiz.--[[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 17:54, 16 iyul 2018 (UTC)
== Mükafat ==
{{AzViki10000}}

== [[Mir Fəttah Marağayi]] ==

Salam, Capay. Siz yazdığınız bu məqaləni olduğu kimi [http://mediatv.az/tehsil/48618-xv-esr-azerbaycan-shairinin-ana-dilimizde-sheirleri-ashkarlanib.html bu mənbədən] köçürmüsünüz. Məqalə yazarkən ensiklopedikliyinə diqqət yetirin və vikipediya qaydalarına uyğunlaşdırın.--[[İstifadəçi:Eminn|'''&lt;font face=&quot;Cursive&quot;&gt;&lt;font color=&quot;DodgerBlue&quot;&gt;Emin&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;''']] [[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|&lt;font face=&quot;Cursive&quot;&gt;&lt;font color=&quot;DarkTurquoise&quot;&gt;'''ismarıc'''&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;]] 07:38, 22 sentyabr 2018 (UTC)

== Email ==
Salam, sizin emailiniz var?--[[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 03:34, 18 aprel 2019 (UTC)

== Məqalənin dının dəyişdirilməsi ==

Salam. Mən Vətən müharibəsi şəhidi Rəhman Məmmədov barəsində məqalə yazdım və adı '''Rəhman Məmmədov''' oldu. Siz isə onu dəyişdirdiniz və mötəriyə '''(şəhid)''' əlavə edərəк başqa məqaləyə кöçürdünüz, Rəhman Məmmədov məqaləsində isə hansısa qeyri-ensiкlopediк olan bir birinci кatib barədə məqalə yazdınız. Qeyri-ensiкlopediк olması məni elə də marağlandırmır. Bu mənim sahəm deyil. Əslində siz öz yazdığınız məqaləyə mötərizə əlavə etməli idiniz. Misal üçün - '''(dövlət xadimi)'''. Zəhmət deyilsə hər şeyi əvvəlкi vəziyyətinə qaytarın və məqalə adı dəyişdirərкən diqqətli olun. [[İstifadəçi:Grenzsoldat|Grenzsoldat]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Grenzsoldat|müzakirə]]) 19:32, 6 dekabr 2020 (UTC)

== Xəbərdarlıq ==

Salam. Zəhmət olmasa yaratdığınız məqalələrin ensiklopedik olmasına nəzər yetirin və interviki əlavə edin. Son zamanlar demək olar ki necə gəldi məqalə yaradırsınız və bu idarəçilərin işini artırır.— [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 21:51, 17 dekabr 2020 (UTC)
::Salam. Bu sizə sonuncu xəbərdarlıqdır. Zəhmət olmasa yaratdığınız məqalələrdə [[VP:SK|stil kitabçasına]] əməl edin. Əks təqdirdə fəaliyyətiniz məhdudlaşdırılacaq.— [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 14:28, 28 dekabr 2020 (UTC)

== Bloklanma haqqında məlumat ==

Yuxarıda dəfələrlə edilmiş xəbərdarlıqlara məhəl qoymaraq stil kitabçasına uyğun olmayan, mənbəsiz/etibarlı mənbəsi olmayan məqalələr yaradıb vikipediyanın işini pozduğunuz üçün fəaliyyətiniz 3 ay müddətinə məhdudlaşdırılır. Hörmətlə [[İstifadəçi:NMW03|NMW03]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NMW03|müzakirə]]) 23:23, 23 mart 2021 (UTC)

== Yeni məqalələriniz ==
Salam. Məqalə yaradarkən [[VP:SK]]-ya riayət etməyinizi xahiş edirəm. Müvafiq şablonlardan istifadə etməyi, məqaləni başlıqlara bölməyi unutmayın. Əks təqdirdə yaratdığınız məqalələr silinə bilər. Kütləvi şəkildə məqalə yaradarkən zəhmət olmasa daha diqqətli olun. Fəaliyyətinizdə uğurlar. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 20:46, 2 yanvar 2022 (UTC)

== Redaktə ==
Salam həmkar. Kəndlərə şəhid adlarını əlavə edərkən mən [[Qovlarsarı]] kəndində etdiyim kimi edin. — [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 11:33, 19 aprel 2022 (UTC)

:Oldu elə edərəm inşallah [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 11:35, 19 aprel 2022 (UTC)

== Naxçıvan MSSR ==
Salam. Naxçıvan MSSR rayonları ilə bağlı etibarlı mənbəniz var mı? Var isə bölüşsəniz, məqalələrin vikipediya qaydalarına uyğun redaktə edilməsinə kömək edə bilərəm. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 17:07, 15 may 2022 (UTC)

:Aleykum salam. Bu mənbədən istifadə etdim. https://scwra.gov.az/upload/old/upload/Files/06-jurnal-2017-YANVAR-FEVRAL.pdf [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 21:07, 15 may 2022 (UTC)
::Məqalədə ziddiyyət var. &quot;1925-ci ildə qəzalar ləğv edilmiş, dairələrin sayı 10-a çatdırılmışdır: 1. Baş Noraşen rayonu (53 kənd); 2. Qıvraq rayonu (19 kənd); 3. Cəhri rayonu (14 kənd); 4. Tumbul rayonu (30 kənd); 5. Nərimanov rayonu (30 kənd); 6. Əbrəqunus rayonu (29 kənd); 7. Culfa rayonu (4 kənd); 8. Ordubad rayonu (20 kənd); 9. Parağa rayonu (15 kənd); 10. Aza rayonu (11 kənd) [6, s. 34].&quot; dairə deyib, rayon yazır. Düzgün deyil. Rayonlaşdırma muxtar respublikalarda və vilayətlərdə olub amma daha doğru mənbə tapmadan məqalə yaratmaq düzgün deyil. Vaxtım olanda bu mövzunu araşdırıb məqalələr üzərində işləyəcəyəm. Uğurlar. - [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 14:32, 17 may 2022 (UTC)
== [[:Vaqif Şirinbəyov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Vaqif Şirinbəyov]]''' məqaləsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunana qədər məqalə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Vaqif Şirinbəyov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bildirə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı məqaləni redaktə edə, o cümlədən müzakirədə qaldırılan problemləri həll etmək üçün məqaləni təkmilləşdirə bilər. Bununla belə, məqalənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Template:Afd notice --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 15:03, 21 may 2022 (UTC)

== İstinadsız və mənbəsiz məqalələr ==

salam həmkar, lütfən məqalə yaradarkən məqalənin istinadlı və mənbəli olmasını diqqət yetirin. son yaratdığınız məqalələr demək olar ki, hamısı istinadsız və mənbəsizdir. həmin məqalələrə əlavələr etməyi unutmayın. uğurlar [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 15:28, 24 may 2022 (UTC)

:Çox sağolun. [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 20:45, 24 may 2022 (UTC)

== [[Aşağı Çəmənli]] ==

salam həmkar, [https://az.wikipedia.org/wiki/Aşağı_Çəmənli məqaləyə] əlavə etdiyiniz şəhidlərlə bağlı redaktədə şəhidlərin bütün ad, soyad, ata adı və s. hamısı böyük hərflərlə yazılıb. bu düzgün deyil. və redaktənizi geri qaytarmışamsa, deməli səbəbi olub. qaytardığım redaktəni səbəbsiz yerə geri qaytarmayın lütfən. yerinə redaktə edə bilərsiniz. uğurlar. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 17:09, 30 may 2022 (UTC)

:Biraz səbrli mosaz düzəldəcəkdim. səbr yaxşı şeydi. [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 17:10, 30 may 2022 (UTC)
::yaxşı olduğundan əminəm, ancaq mən də bildirmişəm ki, geri qaytarmaq yerinə redaktə edib səhvinizi düzəldə bilərsiniz. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 17:15, 30 may 2022 (UTC)
== [[:Zahid Hacıyev]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Zahid Hacıyev]]''' məqaləsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunana qədər məqalə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Zahid Hacıyev]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bildirə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı məqaləni redaktə edə, o cümlədən müzakirədə qaldırılan problemləri həll etmək üçün məqaləni təkmilləşdirə bilər. Bununla belə, məqalənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Template:Afd notice --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Azerifactory|müzakirə]]) 19:24, 3 iyun 2022 (UTC)

== Tərtibat ==

Hər vaxtınız xeyir. Tərtib etdiyiniz məqalələr kütləvi şəkildə [[VP:SK]] prinsipi pozuntuları ilə müşaiyət olunur. Sizə bu mövzuda həmkarların çoxsaylı müraciətləri olmuşdur. Bu qəbildən olan müraciətləri nəzərə almağınızı və qeyd elədiyim qaydanın tələblərini gələcək redaktələrinizdə tətbiq etməyinizi rica edirəm. [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Burocan|müzakirə]]) 22:46, 9 iyun 2022 (UTC)

== [[Dədəli (Füzuli)]] məqaləsinə etdiyiniz əlavə ilə bağlı ==

salam həmkar, [[Dədəli (Füzuli)]] məqaləsinə tanınmış şəxslər kimi [[Hacı Ələkbər bəy Nəsirbəyov]] şəxsini əlavə etmisiniz. şəxsə baxdım. şəxs özü Şuşa qəzasında anadan olub, Bakıda çalışıb. bu kənd ilə nə əlaqəsi? deyəsən Şuşa ilə Füzulini qatışdırmısınız. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 11:52, 12 iyun 2022 (UTC)

== Məqalələrə etdiyiniz tanınmış şəxslərlə bağlı ==

zəhmət olmasa hansısa məqaləyə tanınmış şəxs əlavə etdikdə həmin şəxsin viki məqaləsinə keçid verin. və qısaca o şəxsin kimliyi barədə yazın. (məşhur şəxsdirsə çox böyük ehtimalla viki məqaləsi var). əks halda bu sadəcə məqalələrə ad, soyad yazmaq kimi çıxır. [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Qarğabazar_(Füzuli)&amp;diff=prev&amp;oldid=6485920 məsələm belə əlavələriniz.] əlavələrin doğruluğun yoxlaya bilmirik. keçid verdikdə həm oxuyucu söhbətin kimdən getdiyini biləcək, həm də belə şəxsin mövcudluğundan xəbərimiz olacaq. uğurlar. [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 12:01, 12 iyun 2022 (UTC)

:bu yöndə əlavələr etməyə davam edirsiz. @[[İstifadəçi:Capay|Capay]] [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 17:00, 12 iyun 2022 (UTC)

== Talıb Musayev ==

Hər vaxtınız xeyir @[[İstifadəçi:Capay|Capay]]. Son tərtib etdiyiniz [[Talıb Musayev]] məqaləsində çoxsaylı [[VP:SK]] və [[VP:EM]] pozuntuları mövcuddur. Bununla yanaşı, məzmunda da ziddiyətlər var. Şablonda şəxsin 1946-cı ildə, məzmunda isə 1936-cı ildə Basarkeçər Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi seçildiyini göstərmisiniz. Zəhmət olmasa, sözügedən prinsipləri rəhbər tutaraq məqalədəki ziddiyyəli məqamları aradan qaldırın. Lütfən nəzərə alın ki, kütləvi və ardıcıl formada qayda pozuntusuna yol vermək fəaliyyətinizin məhdudlaşdırılmasına rəvac verə bilər. Uğurlar! [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Burocan|müzakirə]]) 23:04, 21 iyun 2022 (UTC)

:Salam. komsomol komitəsinə I katib başqadır, Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi başqa bir vəzifədir [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 09:46, 22 iyun 2022 (UTC)
== [[:Əli Kərimov (repressiya qurbanı)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Əli Kərimov (repressiya qurbanı)]]''' məqaləsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunana qədər məqalə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Əli Kərimov (repressiya qurbanı)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bildirə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı məqaləni redaktə edə, o cümlədən müzakirədə qaldırılan problemləri həll etmək üçün məqaləni təkmilləşdirə bilər. Bununla belə, məqalənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Template:Afd notice --&gt;&lt;/div&gt; Hörmətlə, [[user:dancewithdevil|dancewithdevil]] ([[user talk:dancewithdevil|müzakirə]]) 19:24, 2 iyul 2022 (UTC)

== On il cəmiyyətinə üzvlük dəvətnaməsi ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{çərçivə|{{{border|gray}}}}}}; line-height: 1.2; background-color: {{{rəng|{{{color|#fdffe7}}}}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[Şəkil:On il cəmiyyəti.png|135px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''[[Vikipediya:On il cəmiyyəti|On il cəmiyyəti]]nə üzvlük dəvətnaməsi'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray; width:100%;&quot; | Salam, hörmətli Capay! [[Vikipediya:On il cəmiyyəti|On il cəmiyyəti]] istifadəçilərin 10 illik fəaliyyətini qeyd etmək, uzun müddətdir ki, fəaliyyət göstərən istifadəçiləri tanımaq, təcrübələrini və biliklərini bölüşmək üçün qurulmuşdur. 10 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərdiyiniz üçün siz də bu cəmiyyətə üzv olmaq hüququ qazandınız.

Üzvlüyünüzü təsdiqləmək üçün [[Vikipediya:On il cəmiyyəti#Üzvlər|Üzvlər]] bölməsində imza qoymağınız bəsdir. Ondan sonra isə istifadəçi səhifənizdə {{tl|İstifadəçi On il cəmiyyəti}} və ya {{tl|On il cəmiyyəti ikonası}} şablonlarından istifadə edə bilərsiz. Hörmətlə,— '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#7F007F&quot;&gt;Şiroi&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#e6005c&quot;&gt;Akuma&lt;/span&gt;]]''' 07:14, 25 avqust 2022 (UTC)
|}
== Şirxan Quliyev ==
Salam, həmkar. Bu ilin 6 may tarixində Şirxan Quliyev səhifəsində şəxsin doğum tarixi olaraq yazılan 1995-ci ili siz 1992-ci il olaraq dəyişdirmisiniz. Bu da səhv məlumatdır. Bunu etməyinizin səbəbini öyrənə bilərəm? [[İstifadəçi:Sevindiknesiboglu2008|Sevindik Nəsiboğlu]], 16:07, 15 sentyabr 2022 (UTC)

:Bu saytda elə yazılmişdi yəqin sayt səf yazıb.
:https://azertag.az/xeber/Sehid_Sirxan_Quliyevin_xatiresi_anilib_VIDEO-1869651 [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 09:18, 25 sentyabr 2022 (UTC)
:Bu saytda elə yazılmişdi yəqin sayt səf yazıb.
:https://azertag.az/xeber/Sehid_Sirxan_Quliyevin_xatiresi_anilib_VIDEO-1869651 [[İstifadəçi:Capay|Capay]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Capay|müzakirə]]) 09:19, 25 sentyabr 2022 (UTC)
== [[:Etibar Qazıbəyov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Etibar Qazıbəyov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Etibar Qazıbəyov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt;— [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 13:02, 21 noyabr 2022 (UTC)
== [[:Həsən Bəsri Musazadə]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Həsən Bəsri Musazadə]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Həsən Bəsri Musazadə]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[User:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;sur&lt;u&gt;ə&lt;/u&gt;&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]] 18:50, 10 aprel 2023 (UTC)
== [[:Ələkbər bəy Topçubaşov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Ələkbər bəy Topçubaşov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Ələkbər bəy Topçubaşov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 12:40, 16 iyul 2023 (UTC)
== [[:Elxan Qarayev (polkovnik-leytenant)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Elxan Qarayev (polkovnik-leytenant)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Elxan Qarayev (polkovnik-leytenant)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[User:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;sur&lt;u&gt;ə&lt;/u&gt;&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]] 12:15, 24 iyul 2023 (UTC)
== [[:Zümrüd Bağırova]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Zümrüd Bağırova]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr#Zümrüd Bağırova]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[User:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;sur&lt;u&gt;ə&lt;/u&gt;&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]] 12:20, 24 iyul 2023 (UTC)
== [[:Əbülqasım Qasımov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Əbülqasım Qasımov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əbülqasım Qasımov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 04:04, 21 noyabr 2023 (UTC)
== [[:Acalovlar]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Acalovlar]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Acalovlar]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|müzakirə]]) 20:37, 2 yanvar 2024 (UTC)
== [[:Üzeyir Şabanbəyov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Üzeyir Şabanbəyov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Üzeyir Şabanbəyov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 21:49, 10 yanvar 2024 (UTC)
== [[:Gəraf Əsgərov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Gəraf Əsgərov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gəraf Əsgərov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 10:44, 2 fevral 2024 (UTC)
== [[:Allahyar Əmircanov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Allahyar Əmircanov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahyar Əmircanov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|müzakirə]]) 09:19, 20 fevral 2024 (UTC)
== [[:Mir Cəfər Əli]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Mir Cəfər Əli]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cəfər Əli]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 21:29, 2 mart 2024 (UTC)
== [[:Uşaqgəncnəşr]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Uşaqgəncnəşr]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Uşaqgəncnəşr]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; &lt;span style=&quot;border:1px solid black;padding:1px;&quot;&gt;[[User:Grenzsoldat|&lt;font style=&quot;color:#2F373E;background:#62BDB7;font-family:sans-serif;&quot;&gt;'''Grenzsoldat'''&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt; 15:02, 13 may 2024 (UTC)
== [[:Cığatay Şıxzamanov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Cığatay Şıxzamanov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Cığatay Şıxzamanov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dr.Wiki54|müzakirə]]) 00:22, 23 may 2024 (UTC)

== Quba xan sarayı ilə bağlı sorğu ==

Salam, hörmətli İstifadəçi. [[Quba xan sarayı]] məqaləsində məşhur sovet memarlıq tarixçisi [[İvan Şeblıkin|Щеблыкин, И. П]]-dən sitat gətirilməklə mətn hissəsi vardır. Zəhmət olmasa istinadın hansı kitaba aid olduğunu deyin. Mümkünsə, mənə müvafiq hissənin şəklini və ya linkini e-poçtla göndərə bilərsinizmi? (e-poçt ünvanım usershahdag@mail.ru). Əvvəlcədən təşəkkürlər. [[İstifadəçi:Shahdag|Shahdag]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shahdag|müzakirə]]) 10:06, 16 oktyabr 2024 (UTC)

== Blok ==

{{blok|indef=yes|reason=Şəxsi məlumatların yayımlanması}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:33, 14 yanvar 2025 (UTC)
== [[:Şamil Atabəy]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Şamil Atabəy]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamil Atabəy]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 15:37, 26 may 2025 (UTC)
== [[:Sona xanım Axundova]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Sona xanım Axundova]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sona xanım Axundova]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 12:15, 22 iyun 2025 (UTC)

== [[:Qazax bəyləri]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Qazax bəyləri]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazax bəyləri]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 08:18, 27 iyul 2025 (UTC)

== [[:Şirvanat]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Şirvanat]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şirvanat]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:52, 17 avqust 2025 (UTC)

== [[:Adil bəy Həyatov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Adil bəy Həyatov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Adil bəy Həyatov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:03, 21 avqust 2025 (UTC)

== [[:Hafiz Məmmədəmin Şeyxzadə]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Hafiz Məmmədəmin Şeyxzadə]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hafiz Məmmədəmin Şeyxzadə]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 17:30, 22 sentyabr 2025 (UTC)

== [[:Zaur Qədimbəyov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Zaur Qədimbəyov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Qədimbəyov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 18:55, 10 noyabr 2025 (UTC)

== [[:Ağa Zeynal Tağıyev]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Ağa Zeynal Tağıyev]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa Zeynal Tağıyev]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:43, 13 dekabr 2025 (UTC)

== [[:Qumlaq (Ağdaş)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Qumlaq (Ağdaş)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 00:32, 20 dekabr 2025 (UTC)

== [[:Mirzə bəy Rəfibəyli]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Mirzə bəy Rəfibəyli]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mirzə bəy Rəfibəyli]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 10:23, 6 yanvar 2026 (UTC)

== [[:Rəşid ağa Cavanşir]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Rəşid ağa Cavanşir]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəşid ağa Cavanşir]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 08:47, 3 fevral 2026 (UTC)

== [[:Şirvanlı məscidi (Bərdə)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Şirvanlı məscidi (Bərdə)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şirvanlı məscidi (Bərdə)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:48, 7 fevral 2026 (UTC)

:Addəyişmə - [[Şirvanlı kənd məscidi (Bərdə)]]. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 19:06, 8 aprel 2026 (UTC)

== [[:Azərbaycan polkovniklərinin siyahısı]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Azərbaycan polkovniklərinin siyahısı]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan polkovniklərinin siyahısı]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 09:57, 17 fevral 2026 (UTC)

== [[:Qulam Axundov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Qulam Axundov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qulam Axundov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Patriot Kor|müzakirə]]) 05:53, 12 mart 2026 (UTC)

== [[:Mitkeviç]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Mitkeviç]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 08:54, 16 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c7w4tcw8qaxp21q8fwczj2lkj4ntdra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tümən (pul vahidi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215971</id>
    <revision>
      <id>8965762</id>
      <parentid>8911323</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3504" sha1="nw3wqwmezcjhxicfgypsdnp44qsxf10" xml:space="preserve">[[Fayl:Iran AH1314 (c.1896) 10 Toman.jpg|thumb|&lt;!--[[w:Fasli Calendar|AH]]1314 (c. 1896), depicting [[w:Mozaffar ad-Din Shah Qajar|Mozaffar ad-Din]], [[w:Shah|Shah]] of the [[w:Qajar dynasty| Qajar dynasty--&gt;]]
{{digər məna|Tümən}}
'''Tümən'''&lt;ref&gt;[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4075 Tümən] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101122123409/http://encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4075 |date=2010-11-22 }} Encyclopaediaislamica, Yazıçı:Nadya Bərg Nisi&lt;/ref&gt; (və ya &quot;toman&quot;),  ({{Dil-fa|تومان}}, {{Dil-en|toman}}) — [[İran|İran İslam Respublikası]]&lt;nowiki/&gt;nın rəsmi pul vahidi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://en.irna.ir/news/83774988/Iran-changes-national-currency-from-rial-to-toman |access-date=2020-05-04 |archive-date=2022-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122062139/https://en.irna.ir/news/83774988/Iran-changes-national-currency-from-rial-to-toman |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==

Fars dilindəki تومان‎ (tumân) sözü, qədim türk və ya monqol dilində &quot;on minlik&quot; mənasına gələn түмэн (tümen) sözündən keçmişdir. Qədim monqol-tatar hərb sistemində 10 min əsgərdən ibarət ordu birləşməsinə tümən deyilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/toman |access-date=2020-05-04 |archive-date=2021-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730094939/https://www.merriam-webster.com/dictionary/toman |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/tumen |access-date=2020-05-04 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810171551/https://islamansiklopedisi.org.tr/tumen |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.nisanyansozluk.com/?k=T%25C3%25BCmen&amp;lnk=1 |access-date=2020-05-04 |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126115243/https://www.nisanyansozluk.com/?k=t%C3%BCmen&amp;lnk=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==

XVII əsrdən 1927-ci ilə qədər [[Qacarlar|Qacar hakimiyyəti]] dönəmində İran ərazində rəsmi pul vahidi tümən adlandırılmışdır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bir tümən 10 min dinara bərabər olub.

Əskinaslar İran İmperiya Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılıb.

1932-ci ildə İranda pul islahatları aparılıb və tümən 1:10 nisbətində [[İran rialı]]na dəyişdirilib. 2020-ci ilə qədər dövlət valyutasının adı rial olsa da, pərakəndə ticarətdə qiymətlər bir qayda olaraq tümənlə göstərilmiş və xalq arasında da pulun adı tümən olaraq qalmağa davam etmişdir. Güman edilir ki, bu, rahatlıq üçün edilmiş və hesablamalarda əlavə sıfırı atmağa imkan vermişdir.

4 May 2020-ci ildə, İran İslam Respublikasının parlamentinin müvafiq qərarına əsasən dövlətin rəsmi pul vahidi yenidən tümən adlandırılmağa başlanmışdır. Qərara əsasən, 1 tümən 10,000 riala bərabər hesab ediləcək.&lt;ref&gt;&quot;İranda tümən milli valyuta olub&quot; - https://virtualaz.org/kapital/161470 {{Wayback|url=https://virtualaz.org/kapital/161470 |date=20250221192405 }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
*[[Təbriz tüməni]]

{{pul-qaralama}}

[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:İran tarixi]]
[[Kateqoriya:İranda bank işi]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>nw3wqwmezcjhxicfgypsdnp44qsxf10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rusiya rublu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253783</id>
    <revision>
      <id>8965780</id>
      <parentid>8772516</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5614" sha1="iq01uybtg0i1d5o3vjqsfoirxls9037" xml:space="preserve">
{{Valyuta
|Adı                       = 
|Orijinal adı              = 
|Dil kodu                  = 
|ISO-en                    = 
|ISO-fr                    = 
|Şəkil                     = 2000 rubles 2017 obverse.jpg
|Şəkil2                    =
|Ümumi izahı               = 
|İzah                      = 
|İzah2                     = 
|Eni                       = 
|Şəklin eni                = 
|Şəklin eni2               = 
|ISO                       = 
|ISO rəqəmi                = 
|ISO2                      = 
|ISO rəqəmi2               = 
|ISO3                      = 
|ISO rəqəmi3               = 
|Emitent                   = 
|Rəsmi_istifadəçilər       = 
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər = 
|İbarətdir1                = 
|Nisbət1                   = 
|İbarətdir2                = 
|Nisbət2                   = 
|İbarətdir3                = 
|Nisbət3                   = 
|İbarətdir4                = 
|Nisbət7                   = 
|Çoxsaylı1                 = 
|Nisbət4                   = 
|Çoxsaylı2                 = 
|Nisbət5                   = 
|Çoxsaylı3                 = 
|Nisbət6                   = 
|Əvəzedici1                = 
|Əvəzedici2                = 
|Əvəzedici3                = 
|Simvol                    = 
|Abreviatura               = 
|İşarə                     = 
|Sikkələr                  = 
|Əsginaslar                = 
|Dövriyyəyə buraxılma      = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son  = 
|Əvəz etdi                 = 
|Xronika                   = 
|Mərkəzi bank              = 
|Mərkəzi bankın_saytı      = 
|Çap_edən                  = 
|Çap təşkilatının_saytı    = 
|Sikkəxana                 = 
|Sikkəxana_saytı           = 
|Sikkəxana2                = 
|Sikkəxana_saytı2          = 
|Commons                   = 
|İnflyasiya                = 
|İl                        = 
}}
'''Rusiya rublu''' ({{dil-ru|рубль}})&lt;ref&gt;согласно п.1 ст. 75 Конституции Российской Федерации, официальным названием является ''Рубль''&lt;/ref&gt; — [[Rusiya Federasiyası]]nın [[valyuta]]sı.&lt;ref name=&quot;const&quot;&gt;[http://constitution.kremlin.ru/ Конституция Российской Федерации] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200304055733/http://constitution.kremlin.ru/ |date=2020-03-04 }} — статья 75&lt;blockquote&gt;Денежной единицей в Российской Федерации является рубль.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt; Həmçinin [[Abxaziya]] və [[Cənubi Osetiya]] ərazisində rəsmi valyuta kimi işlədilir.&lt;ref&gt;[http://archive.kremlin.ru/text/docs/2008/09/206583.shtml Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи между Российской Федерацией и Республикой Абхазия] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305021850/http://archive.kremlin.ru/text/docs/2008/09/206583.shtml |date=2016-03-05 }} — статья 16&lt;blockquote&gt;Российская Федерация будет принимать эффективные меры для поддержания и функционирования финансовой и банковской систем Республики Абхазия, исходя из того, что платежным средством на территории Республики Абхазия является российский рубль.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://archive.kremlin.ru/text/docs/2008/09/206582.shtml Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи между Российской Федерацией и Республикой Южная Осетия] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120115032102/http://archive.kremlin.ru/text/docs/2008/09/206582.shtml |date=2012-01-15 }} — статья 16&lt;blockquote&gt;Российская Федерация будет принимать эффективные меры для поддержания и функционирования финансовой и банковской систем Республики Южная Осетия, исходя из того, что платежным средством на территории Республики Южная Осетия является российский рубль.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Rusiya rublunun [[ISO 4217]] üzrə kodu — '''RUB''', 1998-ci il [[denominasiya]]dək kodu '''RUR''' idi.

== Tarixi ==
[[Rusiya]] ərazisində [[XIII əsr]]dən işlədilir. Əvvəllər [[qrivna]]nın bir hissəsi idi.

== Mənbə ==
* [http://cbr.ru/bank-notes_coins/ Информация о банкнотах и монетах на сайте Банка России] {{ref-ru}}{{ref-en}}
* [http://banksandmoneys.cc.ua/index.files/ROSRUB.htm РОССИЙСКИЙ РУБЛЬ И ПРИЗНАКИ ПОДЛИННОСТИ РОССИЙСКОГО РУБЛЯ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120203205015/http://banksandmoneys.cc.ua/index.files/ROSRUB.htm |date=2012-02-03 }}{{ref-ru}}
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Russland-B.htm Rusiyanın əskinasları] keçmiş [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/UdSSR-B.htm SSRİ əskinasları] {{ref-de}}{{ref-en}}{{ref-fr}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Asiya valyutaları}}
{{Avropa valyutaları}}{{Xarici keçidlər}}
{{pul-qaralama}}
{{Rusiya-qaralama}}

[[Kateqoriya:Rusiya pulları]]
[[Kateqoriya:Rusiya iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Rusiyanın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>iq01uybtg0i1d5o3vjqsfoirxls9037</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mariya-Antuanetta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259980</id>
    <revision>
      <id>8966153</id>
      <parentid>8961719</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:XVI Lüdovik]]</comment>
      <origin>8966153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="c5uuaeqm9mgdg5hg7j3ypliiigb2gmy" xml:space="preserve">{{Monarx}}

'''Mariya Antuanetta''' ({{Dil-fr|Marie-Antoinette}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kraliçası, Kral [[XVI Lüdovik]]in arvadı. Avstriya imperatorunun qızı.

== Həyatı ==
Həyat yoldaşı ilə birlikdə [[Fontenblo sarayı]]nda yaşayırdı.
Fransa inqilabı başlanandan əks-inqilabçıları, sui-qəsdçiləri və müdaxiləçiləri dəstəkləmişdir. Məhz buna görə konvent tərəfindən mühakimə olunmuş və edam edilmişdir. Kraliça Mariya Antuanetta edam olunmazdan əvvəl özünü çox sakit aparıb. Hətta dar ağacına yaxınlaşarkən bilmədən ayağını tapdaladığı cəllada: &quot;Bağışlayın, cənab, mən bunu bilmədən etdim&quot; — deyə üzr də istəyibmiş.

== Populyar mədəniyyətdə ==
&quot;Qoy onda tort yesinlər&quot; ifadəsi çox vaxt ənənəvi olaraq Mariya Antuanettaya aid edilir, lakin onun bu sözləri dediyinə dair heç bir sübut yoxdur və bu ifadə ümumiyyətlə jurnalist klişesi hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fraser|2001|pp=xviii, 160}}; {{Harvnb|Lever|2006|pp=63–65}}; {{Harvnb|Lanser|2003|pp=273–90}}.&lt;/ref&gt; Bu ifadə ilk dəfə [[Jan-Jak Russo|Jan-Jak Russonun]] avtobioqrafik əsəri {{link-interwiki|az=Etiraflar|az_mətn=Etirafların|başqa_dil=en|başqa_dildə_başlıq=Confessions (Rousseau)}} birinci hissəsinin VI kitabında ortaya çıxmışdır. Əsər 1767-ci ildə tamamlanmış, 1782-ci ildə nəşr edilmişdir: &quot;Nəhayət, kəndlilərin çörəyi olmadığını dedikləri böyük bir şahzadənin çıxış yolunu xatırladım; o cavab vermişdi: ‘Qoy [[brioş]] yesinlər’.&quot; Russo bu sözləri &quot;böyük bir şahzadə&quot;yə aid edir, lakin yazının ehtimal olunan tarixi Mariya Antuanettanın Fransaya gəlməsindən əvvələ təsadüf edir. Bəziləri hesab edir ki, Russo bunu tamamilə özü uydurmuşdur.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Johnson|1990|p=17}}.&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Habsburqlar sülaləsi]]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
{{xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Fransa kraliçaları]]
[[Kateqoriya:Mariya Antuanetta| ]]
[[Kateqoriya:Vyanada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Parisdə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Fransanın Roma katolikləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik]]</text>
      <sha1>c5uuaeqm9mgdg5hg7j3ypliiigb2gmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966155</id>
      <parentid>8966153</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Vyanada doğulanlar]] silindi</comment>
      <origin>8966155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="c9y1oj2hyc7rvfrmhz7ispo1ckvolnn" xml:space="preserve">{{Monarx}}

'''Mariya Antuanetta''' ({{Dil-fr|Marie-Antoinette}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kraliçası, Kral [[XVI Lüdovik]]in arvadı. Avstriya imperatorunun qızı.

== Həyatı ==
Həyat yoldaşı ilə birlikdə [[Fontenblo sarayı]]nda yaşayırdı.
Fransa inqilabı başlanandan əks-inqilabçıları, sui-qəsdçiləri və müdaxiləçiləri dəstəkləmişdir. Məhz buna görə konvent tərəfindən mühakimə olunmuş və edam edilmişdir. Kraliça Mariya Antuanetta edam olunmazdan əvvəl özünü çox sakit aparıb. Hətta dar ağacına yaxınlaşarkən bilmədən ayağını tapdaladığı cəllada: &quot;Bağışlayın, cənab, mən bunu bilmədən etdim&quot; — deyə üzr də istəyibmiş.

== Populyar mədəniyyətdə ==
&quot;Qoy onda tort yesinlər&quot; ifadəsi çox vaxt ənənəvi olaraq Mariya Antuanettaya aid edilir, lakin onun bu sözləri dediyinə dair heç bir sübut yoxdur və bu ifadə ümumiyyətlə jurnalist klişesi hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fraser|2001|pp=xviii, 160}}; {{Harvnb|Lever|2006|pp=63–65}}; {{Harvnb|Lanser|2003|pp=273–90}}.&lt;/ref&gt; Bu ifadə ilk dəfə [[Jan-Jak Russo|Jan-Jak Russonun]] avtobioqrafik əsəri {{link-interwiki|az=Etiraflar|az_mətn=Etirafların|başqa_dil=en|başqa_dildə_başlıq=Confessions (Rousseau)}} birinci hissəsinin VI kitabında ortaya çıxmışdır. Əsər 1767-ci ildə tamamlanmış, 1782-ci ildə nəşr edilmişdir: &quot;Nəhayət, kəndlilərin çörəyi olmadığını dedikləri böyük bir şahzadənin çıxış yolunu xatırladım; o cavab vermişdi: ‘Qoy [[brioş]] yesinlər’.&quot; Russo bu sözləri &quot;böyük bir şahzadə&quot;yə aid edir, lakin yazının ehtimal olunan tarixi Mariya Antuanettanın Fransaya gəlməsindən əvvələ təsadüf edir. Bəziləri hesab edir ki, Russo bunu tamamilə özü uydurmuşdur.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Johnson|1990|p=17}}.&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Habsburqlar sülaləsi]]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
{{xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Fransa kraliçaları]]
[[Kateqoriya:Mariya Antuanetta| ]]
[[Kateqoriya:Parisdə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Fransanın Roma katolikləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik]]</text>
      <sha1>c9y1oj2hyc7rvfrmhz7ispo1ckvolnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hind çayı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260062</id>
    <revision>
      <id>8965847</id>
      <parentid>8959611</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>8965847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2140" sha1="gal868ymf6uvau40hohq5ilc1i6vgyt" xml:space="preserve">{{Çay
 |Adı                             = Hind
 |Yerli adı                       = {{dil-sa|सिन्ध}}, {{IAST|Sindhu}}
 |Şəkil                           = Indus.A2002274.0610.1km.jpg
 |Şəklin ölçüsü                   = 
 |Şəklin izahı                      = Peykdən çəkilən şəkil.
 |Keçdiyi ərazilər                = {{IND}} &lt;br/&gt;{{PAK}} &lt;br/&gt;{{CHN}}
 |Mənbəyi                         = [[Tibet]]
 |Mənsəbi                         = [[Ereb dənizi]]
 |Hövzəsi                         = 
 |Qolunun hövzəsi                 = 
 |Uzunluğu                        = 3180
 |Hövzəsinin sahəsi               = 960 800
 |Çayın meyilliyi                  =           
 |Mənbəyinin yüksəkliyi           = 
 |Mənsəbinin yüksəkliyi           = 
 |Su sərfi                        = 6 600
 }}

'''Hind''' ({{dil-bo|སེང་གེ།་གཙང་པོ}} Sênggê Zangbo, {{dil-zh|印度河}} Yìndù Hé, {{dil-hi|सिन्धु नदी}}, {{dil-pnb|دریاۓ سندھ}} Sindh, {{dil-ps|اباسين}} Abāsin, {{dil-sd|سنڌوندي}} Sindhu, {{dil-ur|دریائے سندھ}}, {{dil-otk|Sindu Ögüz}}&lt;ref&gt;Древнетюркский словарь, Ленинград, 1969 г. (s. 500)&lt;/ref&gt;) — [[Cənubi Asiya]]da çay.

== Tarix ==
=== Qədim dövr ===
{{əsas|Hind vadisi mədəniyyəti}}

Harappa və [[Mohenco-Daro]] kimi böyük şəhərlər Hind vadisində təxminən e.ə. 3300 illərində peydə olublar. Onlar Qədim dünyanın ən böyük yaşayış ocağını təşkil edirdilər. Hind vadisi mədəniyyəti müasir şimal-şərqi Əfqanıstan, Pakistan və şimal-qərbi Hindistanın ərazilərini əhatə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Daily Life in the Indus Valley Civilization |page=6 |first=Brian |last=Williams |publisher=Raintree |url=https://books.google.com/books?id=ArReCgAAQBAJ |year=2016 |isbn=978-1406298574 }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{çay-qaralama}}

[[Kateqoriya:Hind hövzəsi]]
[[Kateqoriya:Hindistan çayları]]
[[Kateqoriya:Pakistan çayları]]
[[Kateqoriya:Çin çayları]]
[[Kateqoriya:Asiyanın beynəlxalq çayları]]</text>
      <sha1>gal868ymf6uvau40hohq5ilc1i6vgyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tarixdə bu gün/noyabr 5</title>
    <ns>4</ns>
    <id>262671</id>
    <revision>
      <id>8965998</id>
      <parentid>8368843</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]] tərəfindən &quot;per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>8965998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="9gkje6rc5gc35gda9263i9tcyqcdxo6" xml:space="preserve">'''[[5 noyabr]]'''

* [[1670]] — '''[[İngilis-ispan müharibəsi (1654-1660)|İngiltərə–İspaniya müharibəsi]]''' Madrid sazişinin imzalanması ilə başa çatmışdır.
* [[1930]] — '''[[London]]da''' ilk televiziya reklamı nümayiş etdirilmişdir.
* [[1950]] — FM stereo dalğasında ilk yayım həyata keçirilmişdir.
* [[1956]] — [[SSRİ|Sovet qoşunlarının]] işğal etdiyi [[Macarıstan Xalq Respublikası|Macarıstanda]] '''[[Yanoş Kadar]]ın''' rəhbərliyi ilə yeni hökumət qurulmuşdur.
* [[2006]] — İraq prezidenti '''[[Səddam Hüseyn]]ə''' ölüm hökmü çıxarılmışdır.

{{TarixdəbugünAşağı|Ay=November|Gün=5}}
&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Vikipediya:Tarixdə bu gün]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gkje6rc5gc35gda9263i9tcyqcdxo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nazlı Nəcəfova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264313</id>
    <revision>
      <id>8966040</id>
      <parentid>8913647</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35244-12</username>
        <id>347938</id>
      </contributor>
      <comment>Həyat və fəaliyyətinin nüfuzlu yerlərdə dərc edilməsi barədə məlumat.</comment>
      <origin>8966040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18643" sha1="sw4yqv0xyys1smkd3pcb5b2k5u6x1ku" xml:space="preserve">{{adaş|Nazlı (ad)}}{{Vəzifəli şəxs|şəkil=Nazli Najafova.png|şəklin izahı=[[Bəhruz Kəngərli]]. Nazlı xanım Nəcəfovanın portreti, 1916|orijinal adı=Nazlı Məmmədağa qızı Nəcəfova}}

'''Nazlı Məmmədağa qızı Nəcəfova''' (ilk soyadı '''Tahirova'''; {{DVTY}}) — [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvanda]] ilk qızlar məktəbinin yaradıcısı, Naxçıvan MSSR-in əməkdar müəllimi, Naxçıvan MSSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 5 və 6-cı çağırış deputatı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Quliyev |first=Musa |date=2013-05-30 |title=Unudulmaz maarif fədaisi – Nazlı xanım Tahirova |url=https://525.az/news/8778-unudulmaz-maarif-fedaisi-nazli-xanim-tahirova |access-date=2025-03-04 |website=[[525-ci qəzet]] |archive-date=2025-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304100500/https://525.az/news/8778-unudulmaz-maarif-fedaisi-nazli-xanim-tahirova |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Soy kökü ==
Ata xətti ilə babası və ulu babası – Mirzə Məhəmməd Tahir və Ağası bəy [[Naxçıvan xanlığı]]nın vəziri olmuşlar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Quliyev |first=Musa |date=2010-03-18 |title=Bir Azərbaycan sevdalısı – polkovnik Yusif bəy Tahirov |url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=7&amp;id=7770&amp;type=1#gsc.tab=0 |access-date=2025-03-04 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt; Ana xətti ilə məşhur [[Kəngərlilər]] nəslindəndir. Kəngərlilərin &quot;bilici&quot; adlanan, nəsildə daha çox nüfuzu olan və ovaxtkı Naxçıvanın ən varlı mülkədarları olan qoluna aiddir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Нагдалиев |first=Фархад |url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_rax/N_6.pdf |title=Ханы Нахичеванские в Российской Империи |publisher=Новый Аргумент |year=2006 |isbn=5-903224-01-6 |location=Москва |pages=118, 120, 356 |language=ru |access-date=2025-03-04 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191204/http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_rax/N_6.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Nazlı xanım 1890-cı ildə Naxçıvanda anadan olub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[Fayl:Aleksandra imperator rus-müsəlman qız məktəbinin müəllim və şagirdləri.jpg|thumb|350x350px|Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbi. 1901-ci il]]
Nazlı Tahirova qardaşı, çar Rusiyasının polkovniki olan [[Yusif bəy Tahirov]]un&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; dəstəyi ilə [[İmperatriça Aleksandra Rus-Müsəlman Qız Məktəbi|Tağıyevin qızlar məktəbinin]] ilk şagirdlərindən olmuşdur. Həmin dövrün [[Mirzə Ələkbər Sabir]], [[Nəcəf bəy Vəzirov]], [[Həsən bəy Zərdabi]], [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]] kimi aparıcı maarifçilərindən səkkiz il dərs almışdır. Müəllimlik şəhadətnaməsi aldıqdan sonra ailəsinin yaşadığı [[İrəvan]]a qayıtmışdır. Qayıtmazdan bir qədər əvvəl gənc Nazlı xanım sonrakı illərdə onun üçün bir növ şüar olan &quot;qadınların gözlərinin dünyaya açılması&quot; sözlərinin müəllifi, məşhur Azərbaycan yazıçısı və ictimai xadim [[Cəlil Məmmədquluzadə]] ilə görüşmüşdür.

İrəvanda azərbaycanlı oğlanlar üçün yerli məktəbdə müsəlman qızlar üçün də ayrıca sinfin açılması Nazlı xanımın cəmiyyətdəki müsəlman qızlarını maarifləndirmək istiqamətində ilk cəhdi olmuşdur. Məktəbin müdiri [[Həşim bəy Nərimanbəyоv|Həşim bəy Nərimanbəyovun]] dəstəyinə baxmayaraq Nazlı xanım yenə də bu sinfi tikiş dərsləri adı altında gizlətməli olub, lakin hətta bu da cəmiyyətin ən çılğın üzvlərinin çox sərt münasibətinə səbəb olub. İlk qızlar sinfi Nazlı xanımın burada işlədiyi dörd il ərzində bir sıra zorakı hücumlara məruz qalıb.

1912-ci ildə Tahirovlar ailəsi Nazlı xanımın qızlar üçün yeni açılmış kiçik məktəbdə müəllimə işlədiyi Naxçıvana qayıtmışdır. O, Naxçıvanda əvvəlcə qızlar məktəbində müəllim, sonra pedaqoji məktəbin müdiri olur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fərəcov |first=Savalan |date=2011-04-13 |title=Mədəni-maarifçilik tariximizdə Azərbaycan qadını |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/19013/Medenimaarifcilik-tariximizde-Azerbaycan-qadini.html |access-date=2025-03-04 |website=[[Mədəniyyət (qəzet)]] |archive-date=2025-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304102004/https://medeniyyet.info.az/page/news/19013/Medenimaarifcilik-tariximizde-Azerbaycan-qadini.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İlk vaxtlardan məktəb radikal ruhanilərin təsiri altında olan bəzi yerli sakinləri narahat edirdi. Tez-tez Nazlı xanımın dərsləri baş tutmurdu. Hətta bəzi şagirdlərin qaçırılmasına da cəhdlər edilirdi.

Gənc müəlliməyə qarşı ciddi hədələr, Nazlı xanımı, məvacibinin təxminən yarısını mühafizəçilərə ödəməyə vadar etmişdi. Digər bir məşhur maarifçi qadın və Nazlı xanımın Tağıyev məktəbindən tanıdığı rəfiqəsi [[Ayna Sultanova]]nın köməyi ilə Naxçıvanda bir sıra qadın klubları, bunun ardınca isə yerli müəllimlər üçün hazırlıq məktəbində qızlar üçün xüsusi bölmə və [[Ordubad]]da qızlar məktəbi təsis olundu.

1917-ci ilin oktyabr ayında [[Rəşid bəy Əfəndiyev]] Naxçıvanda yaradılmış &quot;qız məktəbi&quot;nin müdiri olur. Həmin məktəbin dərs müdiri Nazlıxanım və teatrın gənc rejissoru [[Rza Təhmasib]]in köməyi ilə məktəbdə şagirdlərdən ibarət dram dərnəyi yaradılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bağırov |first=Feyruz |date=2009 |title=Tarixin yaddaşı |url=http://www.scribd.com/doc/29967249/Tarixin-yadda%C5%9F%C4%B1-Big |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613230423/http://www.scribd.com/doc/29967249/Tarixin-yadda%C5%9F%C4%B1-Big |archive-date=2012-06-13 |access-date=2011-12-01 |website=Scribd}}&lt;/ref&gt;

1921-ci ildə onu qətlə yetirmək məqsədilə bir qrup quldur Nazlı xanımın evinə basqın etdi. Xoşbəxtlikdən о, Sovet orqanlarının himayəsi altında keçirilən Azərbaycan Müəllimlər Qurultayında iştirak etmək üçün gecə ikən [[Bakı]]ya yola düşmüşdü. Sovetlər tərəfindən güclü təbliğ olunan [[gender bərabərliyi]] və azadlıq ideyaları bütün ölkədə qadınların maarifləndirilməsi üçün möhkəm zəmin yaratmışdı, lakin təlim keçmiş azərbaycanlı müəllimələrin kəskin çatışmazlığı ölkənin uzaq ərazilərində özünü xüsusilə qabarıq şəkildə büruzə verirdi.[[Fayl:Naxçıvan pedaqoji texnikumunda təhsil alan qızlar və müəllimlər. Ortada məktəbin müdiri Rəşid bəy Əfəndiyev, şair Hüseyn Cavid və Nazlı xanım - 1928 Naxçıvan..jpg|thumb|350x350px|Naxçıvan pedaqoji texnikumunda təhsil alan qızlar və müəllimlər arasında Nazlı xanım, Naxçıvan, 1928-ci il]]&quot;[[Azərbaycan qadını (jurnal)|Şərq Qadını]]&quot; jurnalı hamı üçün icbari təhsillə bağlı yeni siyasət kursunun həyata keçirilməsində həqiqətən carçı rolunu oynadı. Məhz bu halda Tağıyev məktəbinin məzunlarına ən böyük tələbat yarandı. Sovet orqanları tərəfindən qadınların maarifləndirilməsinə dəstək Nazlı Tahirovaya Bakıda Tağıyev qızlar məktəbinin ən yaxşı ideyalarını və təcrübəsini yaymağa kömək etdi.
1921-ci ildə о, bütün kişi rollarını da qızların özlərinin oynadıqları, Azərbaycanın məşhur dram əsərlərinin əksəriyyətinin tamaşaya qoyulduğu Naxçıvanda ilk özfəaliyyət qızlar teatrının təsis olunmasına müvəffəq oldu.

Layiqli yüksəliş isə 1923-cü ildə Nazlı Tahirovanın on səkkiz ildən çox bir müddətdə bu vəzifəni tutduğu Pedaqoji (müəllimlərin hazırlığı) məktəbin müdirəsi vəzifəsinə təyin olunduğu vaxt baş verdi, lakin dərin kök salmış mövhumat heç də tezliklə aradan qalxmadı. Bu dövrdə Nazlı xanımın həyat yoldaşı [[Nəcəfqulu Nəcəfov]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Rəhimoğlu (Quliyev) |first=Musa |date=2011-11-01 |title=Naxçıvanlı məşhur Nəcəfovlardan biri – Nəcəfqulu Nəcəfov haqqında öyrəndiklərimiz |url=https://old.525.az/view.php?lang=az&amp;menu=6&amp;id=35236&amp;type=1#gsc.tab=0 |access-date=2025-03-04 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt; onun maarifçilik ideyalarının həyata keçirilməsinə və hətta onun şəxsi mühafizəsinə dəstək göstərirdi. Gənc maarifçi cütlüyün prinsipiallığı öz müsbət nəticələrini verməyə başladı. Təhsil alan qızların sayı artmaqda idi. Məhz belə bir vaxtda Nazlı xanımın üzərinə digər bir ağır yük düşür.

== Repressiya illəri ==
1937–1938-ci illərdə vəzifədə olan qeyri-millət nümayəndələrinin &quot;ciddi&quot; səyi nəticəsində Azərbaycan [[Zaqafqaziya]]da ən çox dərin zəkaların, düşünən beyinlərin məhvinə yönələn [[repressiya]] və [[deportasiya]] qurbanlarının ön sırasında oldu. Bunların içərisində Azərbaycan qadınları Ayna Sultanova, Nazlı Tahirova-Nəcəfova, Bakıda ilk &quot;Şərq Konservatoriyası&quot;nın yaradıcısı [[Xədicə Qayıbova]], Tibb İnstitutunun müəllimi [[Mədinə Qiyasbəyli]] və başqaları da var idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanda qadın liderliyinin tarixindən |url=http://www.gender-az.org/index_az.shtml?id_doc=717 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926031222/http://www.gender-az.org/index_az.shtml?id_doc=717 |archive-date=2016-09-26 |access-date=2011-11-29 |website=Azərbaycan Gender İnformasiya Mərkəzi}}&lt;/ref&gt;

1937-ci ildə Nazlı Nəcəfovanın həyat yoldaşı həbs edilir. Təxminən iyirmi ildən sonra gecikmiş bəraətə baxmayaraq Nazlı xanım bir daha öz həyat yoldaşını görə bilmədi. [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|Sovet İttifaqının]] [[İkinci dünya müharibəsi]]nə qoşulmasından bir qədər sonra, 1942-ci ildə Nazlı Nəcəfova da &quot;xalq düşməninin həyat yoldaşı&quot; kimi [[Qazaxıstan]]a sürgün edildi. Onun iki azyaşlı uşağı olan böyük oğlu orduya aparıldı.

Qazaxıstanda olarkən Nazlı Nəcəfova ailəni saxlamaq üçün fəhlə briqadasında işləməklə yanaşı özünün pedaqoji fəaliyyətini yenidən bərpa etdi. 1946-cı ildə ona [[Azərbaycan]]a qayıtmağa icazə verilsə də, 1949-cu ildən 1954-cü ilədək ona doğma Naxçıvanda qalmağa icazə verilmədi. О, vaxt itirmədi və [[Göyçay]] rayonunun iki böyük kənd məktəbində azərbaycan və rus dilləri üzrə ən tanınmış müəllimələrdən biri oldu.[[Fayl:Nazlı Xanımın sonuncu fotolarından, Naxçıvan şəhəri - 1970..jpg|thumb|                   Nazlı xanım 1970-ci ildə|413x413px]]1959-cu ildə Naxçıvana qayıtdıqdan sonra Nazlı Nəcəfova yenidən müəlliməlik etməyə başladı. Nəcəfova öz həyatında [[Hacı Zeynalabdin Tağıyev]] tərəfindən əsası qoyulan doğma tədris ocağını – ilk [[Müsəlman Qızlar Məktəbi]]ni heç vaxt unutmamışdır. Onun 1963-cü ildə, hələ Tağıyevin adına yasaq qoyulduğu bir vaxtda yazdığı xatirələr məktəb haqqında aydın təsəvvür yaratmağa imkan vermişdir.

Daha sonra o, Naxçıvan MSSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 5 və 6-cı çağırış deputatı olmuşdur. Nazlı xanım 1977-ci ildə Naxçıvanda vəfat etmişdir və Naxçıvan şəhər qəbirstanlığında dəfn edilmişdir.

== Ailəsi ==
Nazlı xanım Tahirova şair [[Əliqulu Qəmküsar]]ın əmisi qızı, məşhur səttarxançı və bacarıqlı diplomat [[Nəcəfqulu Nəcəfov]]un həyat yoldaşı olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Onların Şulan, Cəmilə və Şəfiqə, Namiq (əkiz bacı-qardaş) adlı övladları 1954-cü ilədək anasız yaşamışlar. Çünki Nazlı xanım Tahirovanı da həbs edib sürgünə göndərmişdilər. Uzun illər Qazaxıstanda sürgündə qalandan sonra, Azərbaycanda yalnız Göyçayda yaşamasına icazə vermişdilər. Nəql edirlər ki, o vaxt Namiqlə Şəfiqənin bir yaşları varmış. Onları bacıları Cəmilə saxladığından ona &quot;ana&quot; deyirmişlər.

Nazlı xanımın qardaşı [[Yusif bəy Tahirov]] [[Araz Türk Cümhuriyyəti|Naxçıvan Araz-Türk Cümhuriyyətinin]] üzvlərindən biri olub. Məşhur hərbçi, polkovnik Yusif bəy Tahirov da erməni terrorçularının qurbanıdır.

Nazlı xanımın qızı Şəfiqənin həyat yoldaşı dövlət xadimi, deputat [[Arif Ağayev]] olmuşdur.

Nazlı xanımın xalası oğlu [[Əmanulla xan Naxçıvanski]] [[Xurşidbanu Natəvan|Xurşudbanu Natəvanın]] qızı [[Xanbikə xanım|Xanbikə xanım Cavanşir]] ilə ailə qurmuşdu.

Nəcəfqulu Nəcəfov da ictimai xadim idi. Ömürlərini siyasi mübarizəyə, maarifə, elmə, mədəniyyətə və ədəbiyyata həsr etmişdilər. O, Azərbaycanın tanınmış maarifçi ziyalı soylarından biri olan Nəcəfovlardandır.

Nazlı xanım qazandığı pulu yetimlərə xərcləyirmiş və bundan böyük mənəvi rahatlıq tapırmış.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Yad edilməsi ==
Azərbaycanın bir sıra görkəmli alimləri və ictimai xadimləri özlərinin ilk və ən yaxşı müəllimələri kimi Nazlı Nəcəfovanın xatirəsini hələ də yad edirlər. О, müəllimlik fəaliyyətinin 25, 30 və 50 illiyi münasibətilə geniş şəkildə qeyd edilən xeyli sayda Sovet mükafatlarına və ordenlərə layiq görülmüşdur.

&quot;Xalq maarifliyi sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə&quot; Naxçıvan MSSR-nin Ali Soveti Rəyasət heyətinin 13.11.1957-ci il tarixli Fərmanı ilə &quot;Əməkdar müəllim&quot; adı verilmişdir.

Nazlı Nəcəfovanın vəfatından sonra, 1991-ci ildə Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin qərarı ilə MR Qadınlar Şurası tərəfindən Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında 100, 2001-ci ildə isə Naxçıvan MR Qadınlar Məclisi tərəfindən Naxçıvan şəhərində 110 illik yubileyləri keçirilib.

2025-ci ildə [[Naxçıvan Dövlət Universiteti|Naxçıvan Dövlət Universitetində]] dövlət rəsmilərinin iştirakı ilə Nazlı xanım Nəcəfovanın 135 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli konfrans keçirilib. Konfrans çərçivəsində Universitetin Pedaqoji fakültəsində Nazlı Nəcəfovanın adını daşıyan auditoriyanın açılışı olub, həmçinin NDU-nun müəllimlik ixtisası üzrə təhsil alan III kurs tələbəsi Əsmər Mikayılovaya “Nazlı xanım Nəcəfova adına tələbə təqaüdü” təqdim edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naxçıvanda ilk qızlar məktəbinin yaradıcısı Nazlı Nəcəfovanın 135 illik yubileyinə həsr olunmuş konfrans keçirilib |url=https://azertag.az/xeber/naxchivanda_ilk_qizlar_mektebinin_yaradicisi_nazli_necefovanin_135_illik_yubileyine_hesr_olunmus_konfrans_kechirilib-3864903 |access-date=2025-11-19 |website=azertag.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NDU-da Nazlı xanım Nəcəfovanın 135 illik yubileyinə həsr olunmuş konfrans keçirilib |url=https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/246304-ndu-nazli-xanim-necefovanin-135 |access-date=2025-11-19 |website=Xalqqazeti.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ona aid arxiv materialları və digər eksponatlar [[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi|Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində]] və [[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|Elm və Təhsil Nazirliyinin]] [[Xalq Təhsili Muzeyi|Azərbaycan Xalq Təhsili Muzeyində]] qorunur və sərgilənir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-30 |title=Naxçıvanda ilk qızlar məktəbinin yaradıcısı Nazlı Nəcəfova |url=http://azhistorymuseum.gov.az/az/news/4155 |url-status=live |access-date=2025-03-12 |website=[[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-06-03 |title=Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində görkəmli pedaqoq Nazlı Nəcəfovaya aid fotoneqativ qorunur |url=https://azertag.az/xeber/milli_azerbaycan_tarixi_muzeyinde_gorkemli_pedaqoq_nazli_necefovaya_aid_fotoneqativ_qorunur-1502973 |url-status=live |access-date=2025-03-12 |website=[[AZƏRTAC]]}}&lt;/ref&gt;

Nazlı xanımın ən çox istifadə edilən və Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Neqativ fondunda qorunan portreti Azərbaycanın məşhur görkəmli rəssamı, boyakarı və qrafik ustası [[Bəhruz Kəngərli]] tərəfindən 1916-cı ildə işlənmiş və ona hədiyyə olaraq təqdim edilmişdir. Bu qiymətli əsər qorunub saxlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Quliyev |first=Musa |date=2012-12-05 |title=Bəhruz Kəngərlinin Tiflis həyatı və yeni tapılmış bir əsəri |url=https://525.az/news/3432-behruz-kengerlinin-tiflis-heyati-ve-yeni-tapilmis-bir-eseri |url-status=live |access-date=2025-03-12 |website=[[525-ci qəzet]]}}&lt;/ref&gt;

Naxçıvan MR Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən &quot;Zülmətdə Nur&quot; adlı sənədli filmi hazırlanmışdır. Onun haqqında İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti tərəfindən qısametrajlı bioqrafik çarx hazırlamışdır.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının ictimai-siyasi və mədəni həyatından sistemli şəkildə bəhs edən əzəmətli [[Naxçıvan Ensiklopediyası|'''&quot;Naxçıvan Ensiklopediyası&quot;''']]&lt;nowiki/&gt;nda və Dövlət ümumi təhsil müəssisələrinin 6-cı sinifləri üçün tədris edilən &quot;Azərbaycan dili (dövlət dili)&quot; dərsliyində  Nazlı xanımın həyat və fəaliyyətinə yer ayrılmışdır.[https://www.trims.edu.az/noduploads/book/dovlat-dili-quot-azarbaycan-dili-quot-fanni-uzra-6-ci-sinif-ucun-darslik-1757975732-740.pdf]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naxçıvan ensiklopediyası: II cild |url=https://ebooks.az/az/book/xFJdolVU |access-date=2026-06-15 |website=Elektron Kitablar :: Prezident Kitabxanası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* {{Kitab3|müəllif=Əli Xəlilov|adı=Naxçıvan teatrının tarixi|ref=Xəlilov|nəşriyyat=Azərbaycan Teatr Cəmiyyəti|il=1964|yer=Bakı}}
* {{Kitab3|müəllif=Feyruz Bağırov|başlıq=Tarixin yaddaşı|yer=Bakı|il=2009|ref=Bağırov}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=65OPckuhtUI Zülmətdə nur (2019) Naxçıvan TV]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b-FZNztGzXI Nazlı Nəcəfova — İctimai Radio]

== Həmçinin bax ==
* [[Şəfiqə Əfəndizadə]]
* [[Səkinə Axundzadə]]
* [[Xədicə Əlibəyova]]
* [[Qəribsoltan Məlikova]]

[[Kateqoriya:Tahirovlar (Naxçıvan)]]
[[Kateqoriya:Nəcəfovlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan maarifçi qadınları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan maarifçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı maarifçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan pedaqoqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı pedaqoqlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan feministləri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan MSSR əməkdar müəllimləri]]</text>
      <sha1>sw4yqv0xyys1smkd3pcb5b2k5u6x1ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oktaqon (film, 1980)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266382</id>
    <revision>
      <id>8966003</id>
      <parentid>8813338</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8966003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4055" sha1="f9k31nj5fpbxa8cmz9w1no10iefa8s9" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Oktaqon
 |orijinal adı       = The Octagon
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Oktaqon (film, 1980).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Erik Karson
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Dik Xalliqan
 |rollarda           = [[Çak Norris]]
 |operator           = Mişel Hyuqo 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = Denn Kan
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Döyüş filmi]]
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[İngilis dili]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = American Cinema Productions
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 103 dəqiqə
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[1980]]
 |büdcə              = 
 |gəlir              = $18 971 000 milyon (ABŞ)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=octagon.htm |title=The Octagon (1980) |publisher=Box Office Mojo |accessdate=28 July 2011 |archive-date=30 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120730035838/http://boxofficemojo.com/movies/?id=octagon.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0081259
 |vikianbar          = 
}}

'''Oktaqon''' – [[1980]]-cı ildə [[Çak Norris]]in iştirakı ilə çəkilən [[ABŞ]] filmi.

==Məzmun==
Varlı qadın Castin bandanın təhdidlərinə məruz qalır. Bu səbəbdən özünə ən yaxşı cangüdən tapmaq istəyir. Castin karate üzrə keçmiş dünya çempionu Skott Ceymsi onu qoruması üçün təyin etmək istəyir. Amma Skott Ceyms əvəlcə onunla razılaşmaq istəmir. Bir müddətdən sonra Skott öyrənir ki, həmin nindza bandanın başçısı Seykuradır. Skott uşaqlıq vaxtlarında onunla birlikdə döyüş sənətini bir müəllimdən öyrənmişdir. Skott həmin müddətdə döyüş qabiliyyətinə görə Seykuradan fərqlənirdi. Bu isə Seykuranın ona paxıllıq etməsinə gətirib çıxarırdı. Bir neçə müddət keçdikdən sonra Castin gecə vaxtı yolda gedərkən ona atəş açılır və Castin ölür. Ona yetişən Skott Castinin öldüyünü görür. Həmin müddətdən etibarən Skott üçün vəziyyət daha da gərginləşir...

== Rollarda ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! '''Ad''' || '''Rol'''  
|-
| [[Çak Norris]] || Skott Ceyms
|-
| Karen Karlson || Castin Ventvort
|-
| Li Van Klif || Mak Karn
|-
| Tadaşi Yamaşita || Seykura
|-
| Karol Baqdasarian || Aura
|-
| [[Riçard Norton]] || kaskadyorlardan biri 
|-
| Art Hindle || A.J.
|-
| Kim Lenkford || Nensi
|-
| Kurt Qreyson || Doqqo
|-
| Yuki Şimoda || Katsumoto 
|}

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{imdb title|id=0081259|title=«Oktaqon»}}
* [http://www.mrqe.com/lookup?The+Octagon Filmin resenziyası] {{ref-en}}

[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş incəsənət filmləri]]
[[Kateqoriya:Nindzalar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qeyri-yapon mədəniyyətində Yaponiya]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</text>
      <sha1>f9k31nj5fpbxa8cmz9w1no10iefa8s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abel Tasman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266713</id>
    <revision>
      <id>8966060</id>
      <parentid>8941183</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="7favkmz1q991teymw0dmo2m6l4ugs67" xml:space="preserve">{{şəxs}}

'''Abel Yanszon Tasman''' ({{Dil-en|Abel Janszoon Tasman}}; {{DVTY}}) — [[Avstraliya və Okeaniya]] ərazilərini tam dövrə vurmuş və [[Yeni Zelandiya]]ya gəlmiş ilk avropalı səyyah.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11/06/21 |title=Abel Janszoon Tasman |url=https://australian.museum/about/history/exhibitions/trailblazers/abel-janszoon-tasman/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213103601/https://australian.museum/about/history/exhibitions/trailblazers/abel-janszoon-tasman/ |archive-date=2025-12-13 |access-date=2026-01-18 |website=Australian Museum }}&lt;/ref&gt; Abel Tasman [[Yeni Zelandiya]]nı 1642-ci ilin 15 aprel tarixində kəşf etmişdir.
[[Avstraliya]]nın cənubunda yerləşən [[Tasmaniya]] adası, [[Tasmaniya dənizi]], səyyahın şərəfinə adlandırılmışdır.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Niderland dənizçiləri]]
[[Kateqoriya:Okeaniyanın tədqiqatçıları]]</text>
      <sha1>7favkmz1q991teymw0dmo2m6l4ugs67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aleksander Noks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269492</id>
    <revision>
      <id>8965581</id>
      <parentid>8963653</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="pj32i60ogg0nv4hmk0g5yaleeh6qvq1" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = Aleksander Noks
 |orijinal adı    = Alexander Knox
 |digər adları    = 
 |şəkil           = Alexander Knox in Paula (1952) trailer.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 200
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 
 |doğum yeri      = 
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = [[Qızıl qlobus]]
 |imdb_id         = 0461594
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Aleksandr Noks''' ({{dil-en|Alexander Knox}}; {{DVTY}}) — [[Kanada]] aktyoru olmuşdur.Müxtəlif macəra romanlarının müəllifi olmuşdur. [[1943]]-ci ildən 1995-ci ilə qədər Amerikan aktrisası Doris Nolan ([[1916]]–[[1998]]) ilə ailə həyatı qurmuşdur.

==Filmoqrafiya==
*[[1936]] - Rembrandt
*[[1944]] - Vilson
*[[1946]] - Kenni bacıları
*[[1949]] - Tokio Coe
*[[1952]] - [[Avropa 51 (film, 1952)|Avropa 51]]
*[[1954]] - Yatmış pələng
*[[1954]] - Bölünmüş ürək
*[[1958]] - Vikinqlər
*[[1959]] - Amsterdam əməliyyatı
*[[1960]] - Oskar Uild
*[[1962]] - [[Ən uzun gün (film, 1962)|Ən uzun gün]]
*[[1965]] - Mister Moses
*[[1966]] - Psixopat
*[[1971]] - Nikolay və Aleksandra
*[[1983]] - Qorki parkı
*[[1985]] - Coşua onda və indi

==Xarici keçidlər== 
{{Vikianbar kateqoriyası|Alexander Knox|Aleksander Noks}}
* {{imdb name|id=0461594|name=Aleksander Noks}}

[[Kateqoriya:Kanadada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Kanadada vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:XX əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:Kanada aktyorları]]</text>
      <sha1>pj32i60ogg0nv4hmk0g5yaleeh6qvq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi (Azərbaycan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274898</id>
    <revision>
      <id>8966075</id>
      <parentid>8759765</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35141-64</username>
        <id>347948</id>
      </contributor>
      <origin>8966075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46735" sha1="l2i1dcrion5bi6qfn308slqohll3f9g" xml:space="preserve">{{Dövlət qurumu
|adı                = Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi
|emblem             = Logo of State Civil Aviation Administration of Azerbaijan.png
|emblemin ölçüsü    = 300
|ölkə               = {{Flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|yaradılıb          = 29 dekabr 2006
|tabeçilik          = [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi]]
|baş qərargah       = Azadlıq prospekti, 11, Bakı
|rəhbərin vəzifəsi1 = İdarə Heyətinin Sədri:
|rəhbərin adı1      = i. e. Bəhruz Məlikov
|saytı              = [https://caa.gov.az/ caa.gov.az]
}}
'''Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi''' — Azərbaycan Respublikasında mülki aviasiya sahəsində fəaliyyətin tənzimlənməsinə cavabdeh olan dövlət orqanı.

== Tarixi ==

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 dekabr 2006-cı il tarixli, 512 nömrəli Fərmanına əsasən yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://caa.gov.az/pages/umumi |access-date=2026-06-15 |website=caa.gov.az}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi Azərbaycan Respublikasının ərazisində mülki aviasiya sahəsində:

* dövlət siyasətinin formalaşdırılmasında, həyata keçirilməsində və inkişafında iştirak edən,
* uçuşların təhlükəsizliyi, aviasiya təhlükəsizliyi və hava daşımaları üzrə rəsmiyyətin sadələşdirilməsi sahəsində tənzimləmə və nəzarəti həyata keçirən,
* mülki aviasiyada dövlət nəzarəti çərçivəsində təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə bağlı xidmətlər göstərən publik hüquqi şəxsdir.

Agentliyin fəaliyyət istiqamətləri

Agentlik müvafiq sahədə aşağıdakı istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* dövlət siyasətinin formalaşdırılmasında və həyata keçirilməsində iştirak etmək;
* sahənin inkişafını təmin etmək;
* tənzimləmə və nəzarəti həyata keçirmək;
* mülki hava limanlarının, aerodromların, helikopter meydançalarının və digər mülki aviasiya obyektlərinin fəaliyyətinə nəzarət etmək;
* Azərbaycan Respublikasının normativ hüquqi aktlarına və tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə riayət olunmasına nəzarət məqsədilə zəruri tədbirlər görmək;
* Azərbaycan Respublikasının hava məkanında uçuşların və aviasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemini təşkil etmək və onun fəaliyyətini təmin etmək;
* aviasiya hadisələri və insidentlərinin qarşısını almaq, insanların həyat və sağlamlığına, əmlakına zərər vurulmasının qarşısını almaq və uçuşların təhlükəsizliyini daha səmərəli təşkil etmək;
* ölkə hüdudlarında uçuşların təhlükəsizliyinə, aviasiya təhlükəsizliyinə, aviasiya texnikasının səmərəli istifadəsinə və istismarına nəzarət etmək;
* Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin həyata keçirilməsini təmin etmək;
* qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərmək.

== Strukturu ==
Agentlik işçilərinin ümumi say tərkibi 142 ştat vahidi təşkil edir

Agentlik aşağıdakı struktur bölmələrdən ibarətdir: 

* Maliyyə departamenti
* Hüquq departamenti
* İnsan resursları departamenti
* İnzibati idarəetmə departamenti
* Hava nəqliyyatı departamenti
* Aviasiya təhlükəsizliyi departamenti
* Şəhadətnamələrin rəsmiləşdirilməsi (PEL) departamenti
* Aerodrom istismarçıları (AGA) və yerüstü xidmət təminatçılarına nəzarət departamenti
* Uçuş əməliyyatlarına nəzarət (OPS) departamenti
* Hava gəmilərinin uçuşa yararlılığına nəzarət (AIR) departamenti
* Aeronaviqasiya standartlarına və hava hərəkətinin idarə edilməsinə nəzarət (ANS) departamenti
* Keyfiyyətə nəzarət sektoru
* Rəqəmsal layihələr sektoru
* Uçuşların təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemi (SMS) sektoru
* Xarici hava gəmilərinin uçuşlarının təhlükəsizliyinə nəzarət (SAFA) sektoru
* Pilotsuz və çox yüngül uçuş aparatlarına nəzarət (PUA) sektoru
* Aviasiya hadisələrinin araşdırılması sektoru

== Fəaliyyəti ==
1. Agentlik öz fəaliyyətində və idarəetmədə mütərəqqi korporativ idarəetmə standartlarını tətbiq edir.

2. Agentliyin idarəetmə orqanı onun İdarə Heyətidir.

3. Agentliyə ümumi rəhbərliyi və nəzarəti 4 (dörd) üzvdən – sədr və onun 3 (üç) müavinindən ibarət İdarə Heyəti həyata keçirir. İdarə Heyətinin sədrini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, İdarə Heyəti sədrinin müavinlərini isə Azərbaycan Respublikasının rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir.

4. İdarə Heyətinin sədri müvəqqəti olmadıqda, onun səlahiyyətlərini İdarə Heyəti sədrinin müavinləri arasından sədrin müəyyən etdiyi şəxs icra edir.

5. İdarə Heyətinin vəzifələri aşağıdakılardır:

5.1. təsisçinin səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsi üçün Nazirliyə təkliflər vermək və sənədlər (o cümlədən Agentliyin maliyyə hesabatını və fəaliyyətinə dair illik hesabatı) təqdim etmək;

5.2. Nazirliklə razılaşdırmaqla, Agentliyin maliyyə planlaşdırmasını və büdcəsini təsdiq etmək;

5.3. Agentliyin inkişaf istiqamətləri ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək, strateji məqsəd və planlarını müəyyən etmək;

5.4. Agentliyin fəaliyyətini təşkil etmək;

5.5. Agentliyin strukturunun, əməyin ödənişi fondunun, işçilərinin say həddinin və BMAT-ın beynəlxalq standartları və tövsiyə olunan təcrübəsinə uyğun olaraq, onların əməkhaqlarının (vəzifə maaşının, vəzifə maaşına əlavələrin, mükafatların və digər ödənişlərin) məbləğlərinin müvafiq sahədə çalışan personalın əməkhaqqından az olmamaq şərtilə təsdiq edilməsi, o cümlədən Agentliyin əldə etdiyi vəsait (dövlət büdcəsindən və dövlətə məxsus digər fondlardan ayrılan vəsait istisna olmaqla) hesabına işçilərə əlavə ödənilən həvəsləndirmə sisteminin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək;

5.6. Nazirliyin razılığı ilə Agentliyin təsərrüfat cəmiyyətlərinin yaradılması və ya onlarda iştirak barədə, həmçinin idarə, filial və nümayəndəliklərinin yaradılması barədə qərar qəbul etmək;

5.7. Agentliyin fəaliyyətinə dair daxili qaydaları (o cümlədən maraqlar münaqişəsinin istisna olunması qaydasını), habelə idarə, filial və nümayəndəliklərinin əsasnamələrini, təsərrüfat cəmiyyətlərinin nizamnamələrini Nazirliklə razılaşdırmaqla təsdiq etmək;

5.8. Agentliyin fəaliyyətinə dair illik hesabatı dinləmək;

5.9. Agentliyin kənar auditorunu təyin etmək və audit hesabatını qəbul etmək;

5.10. kənar auditorun yoxlamalarının, habelə digər yoxlamaların nəticələrinə dair tədbirlər görmək və bu barədə Nazirliyə məlumat vermək;

5.11. Nazirliyin razılığı ilə Agentliyin xalis aktivlərinin dəyərinin 25 (iyirmi beş) faizindən artıq məbləğdə olan əqdin (xüsusi əhəmiyyətli əqdin) və aidiyyəti şəxslə dəyəri Agentliyin aktivlərinin 5 (beş) faizini və daha çox hissəsini təşkil edən əqdin bağlanılması haqqında qərar qəbul etmək;

5.12. bu Nizamnamənin 3.1.74-cü yarımbəndində nəzərdə tutulan vəsaitdən təyinatı üzrə səmərəli istifadə olunmasını təmin etmək;

5.13. Agentliyin strateji məqsəd və planlarının, habelə büdcəsinin icrasına nəzarət etmək;

5.14. aidiyyəti şəxslə dəyəri Agentliyin aktivlərinin 5 (beş) faizədək hissəsini təşkil edən əqdin bağlanılması haqqında qərar qəbul etmək;

5.15. bu Nizamnamənin 3.1.1-ci və 3.2.1-ci yarımbəndlərində nəzərdə tutulmuş məsələlərin həlli üçün tədbirlər görmək;

5.16. İdarə Heyəti üzvlərinin müraciətlərinə baxmaq və qərar qəbul etmək;

5.17. Agentliyin fəaliyyəti ilə əlaqədar İdarə Heyəti sədrinin səlahiyyətlərinə aid edilməyən bütün digər məsələlər barədə qərar vermək.

6. İdarə Heyətinin sədri ayda azı bir dəfə İdarə Heyətinin iclaslarını çağırır və iclaslara sədrlik edir. İdarə Heyətinin iclaslarının keçirilməsi təşəbbüsü ilə İdarə Heyətinin üzvü çıxış edir. İdarə Heyətinin iclasları üzvlərinin yarıdan çoxu iştirak etdikdə səlahiyyətlidir. İdarə Heyətinin iclasında hər üzvün bir səsi olmaqla qərarlar sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Səsvermə zamanı üzvlərin bitərəf qalmasına icazə verilmir. Səslərin sayı bərabər olduqda, iclasa sədrlik edənin səsi həlledicidir.

7. İdarə Heyətinin üzvlərinə, habelə İdarə Heyətinin iclaslarına dəvət olunan şəxslərə İdarə Heyətinin iclaslarının keçiriləcəyi yer və vaxt, habelə gündəliyə daxil edilmiş məsələlər barədə iclasa azı 3 (üç) iş günü qalmış, zəruri sənədlər əlavə edilməklə yazılı məlumat verilir.

8. İclasın gündəliyinə İdarə Heyətinin hər hansı üzvünün maraqlarına toxunan məsələ çıxarıldıqda, həmin üzv bununla bağlı maraqları haqqında ətraflı məlumat verməli, bu məsələnin müzakirəsində və həmin məsələyə dair səsvermədə iştirak etməməlidir.

9. Gündəliyə daxil edilməmiş və ya tələb olunan aidiyyəti sənədləri iclasdan əvvəl təqdim edilməmiş məsələlər barədə, bütün iştirakçı üzvlərin razılıq verdiyi hallar istisna olmaqla, qərar qəbul edilə bilməz.

10. İdarə Heyətinin sədri:

10.1. Agentliyin cari fəaliyyətinə rəhbərlik edir və onu təmsil edir;

10.2. İdarə Heyətinin fəaliyyətini təşkil edir, iclaslarının gündəliyini müəyyənləşdirir və iclaslarına sədrlik edir;

10.3. öz təşəbbüsü və ya İdarə Heyətinin digər üzvünün təşəbbüsü ilə İdarə Heyətinin iclaslarını çağırır;

10.4. öz təşəbbüsü, habelə İdarə Heyətinin hər hansı bir üzvünün təklifi əsasında digər şəxsləri İdarə Heyətinin iclasında iştirak etməyə dəvət edir;

10.5. Agentlikdə müraciətlərə baxılmanı və vətəndaşların qəbulunu təmin edir;

10.6. Agentliyin fəaliyyətinin təşkili ilə əlaqədar icrası məcburi olan daxili sərəncam və əmrlər verir;

10.7. Agentliyin fəaliyyət istiqamətlərinə dair qəbul olunmuş aktların icrasını təşkil edir, yoxlayır və buna nəzarəti həyata keçirir;

10.8. özünün və Agentliyin struktur bölmələrinin vəzifəli şəxslərinin qanunvericiliyə zidd olan qərarlarını ləğv edir;

10.9. müəyyən edilmiş struktur, əməyin ödənişi fondu və işçilərin say həddi daxilində Agentliyin Aparatının, onun idarə, filial və nümayəndəliklərinin və tabeliyindəki digər qurumların strukturunu, ştat cədvəlini və xərclər smetasını Nazirliklə razılaşdırmaqla təsdiq edir;

10.10. Agentlik işçilərinin vəzifə maaşlarının, vəzifə maaşlarına əlavələrin, mükafatların və digər ödənişlərin verilməsini əməyin ödənişi fondu çərçivəsində təşkil edir;

10.11. Agentliyin, o cümlədən onun idarə, filial və nümayəndəliklərinin, habelə tabeliyindəki digər qurumların işçilərinin (təsərrüfat cəmiyyətlərində isə yalnız rəhbərlərin) vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi, onlar barəsində həvəsləndirmə və intizam tənbehi tədbirləri görülməsi barədə qərarlar qəbul edir;

10.12. əməkdaşlarını dövlət təltiflərinə və digər mükafatlara təqdim edir, onların həvəsləndirilməsi üçün tədbirlər görür;

10.13. işçilərin sosial hüquqlarının həyata keçirilməsini təmin edir, işçilərin maddi təminatının və əmək şəraitinin yaxşılaşdırılması, habelə mülki aviasiya personalına tətbiq edilən xidmət şərtlərinin Agentliyin işçilərinə də tətbiq edilməsi üçün tədbirlər görür;

10.14. bu Nizamnamə ilə müəyyən edilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində Agentliyin adından əməliyyatlar aparır, müqavilələr bağlayır və onların yerinə yetirilməsini təmin edir;

10.15. Agentliyin əmlakından bu Nizamnamədə nəzərdə tutulmuş məqsədlərə uyğun istifadə olunmasına nəzarət edir;

10.16. Agentliyin fəaliyyət istiqamətləri ilə bağlı məşvərətçi komitələr və işçi qruplar yaradır;

10.17. Agentliyin fəaliyyət istiqamətləri üzrə dövlət sirrinin, habelə qanunla qorunan digər məlumatların mühafizəsi üçün zəruri tədbirlər görür;

10.18. Agentliyin kargüzarlıq və arxiv işinin aparılmasını təmin edir.

11. İdarə Heyətinin üzvləri:

11.1. İdarə Heyətinin səlahiyyətlərinə aid məsələlərin həllində iştirak edirlər;

11.2. İdarə Heyətinin iclasının gündəliyi ilə və baxılması nəzərdə tutulmuş materiallarla əvvəlcədən tanış olurlar;

11.3. İdarə Heyətinin qəbul ediləcək qərarlarına dair fikir bildirirlər;

11.4. İdarə Heyətinin səlahiyyətlərinə aid məsələlərə onun iclaslarında baxmaq barədə təkliflər verirlər;

11.5. İdarə Heyətinin qərarları ilə, iclas protokolları ilə və digər sənədlərlə tanış olurlar.

12. İdarə Heyətinin üzvləri onun iclaslarında baxılan məsələlərə qərəzsiz yanaşmalı, İdarə Heyəti üzvünün adına xələl gətirə biləcək hərəkətlərə və çıxışlara yol verməməlidirlər, həmçinin Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 49-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş digər tələbləri yerinə yetirməlidirlər.

=== Vəzifələr və Hüquqlar ===
* 1. Bu Nizamnamə ilə müəyyən edilmiş fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq, Agentliyin vəzifələri aşağıdakılardır: 1.1. müvafiq sahədə normativ hüquqi aktların, inkişaf konsepsiyalarının, məqsədli proqram və sahə standartları layihələrinin hazırlanmasında və həyata keçirilməsində iştirak etmək;  1.2. Agentliyin fəaliyyətini Nazirliklə və müvafiq sahədə fəaliyyət göstərən digər qurumlarla əlaqələndirmək;  1.3. müvafiq sahəyə aid beynəlxalq müqavilələrlə bağlı danışıqlarda iştirak etmək;  1.4. Agentliyin fəaliyyət istiqamətlərinə aid məsələlərlə bağlı, “Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olaraq, lisenziyaların və ya icazələrin, onların dublikatlarının və əlavələrinin verilməsi, yenidən rəsmiləşdirilməsi, dayandırılması, bərpası və ya ləğvi ilə bağlı rəy, həmçinin müvafiq fəaliyyət növlərinə icazə vermək və icazə şərtlərinə riayət olunmasına nəzarət etmək;  1.5. qanunda nəzərdə tutulan hallarda və beynəlxalq tələblərə uyğun olaraq, mülki hava gəmisinin istismarçılarına və mülki aviasiya ilə əlaqədar fəaliyyət göstərən bütün fiziki və hüquqi şəxslərə hüquqmüəyyənedici sənədlər vermək, xarici dövlətlərdə verilən analoji sənədlərin tanınması, onların verilməsindən imtina edilməsi, qüvvədəolma müddətlərinin məhdudlaşdırılması, dayandırılması və ləğvi barədə qərarlar qəbul etmək;  1.6. beynəlxalq standartların və tövsiyə olunan təcrübənin milli qanunvericilikdə implementasiyasına münasibət bildirmək, qeyd edilən beynəlxalq standartların və tövsiyə olunan təcrübənin milli qanunvericilikdə implementasiyası ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək, mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərə beynəlxalq standartları və tövsiyə olunan təcrübəni əks etdirən icrası məcburi olan göstərişlər vermək;  1.7. müvafiq sahədə münasibətləri tənzimləyən beynəlxalq standartlara və tövsiyə olunan təcrübəyə uyğun olaraq, tələblərə riayət edilməsinə nəzarətin həyata keçirilməsini və keyfiyyətə nəzarət sisteminin tətbiqini təmin etmək;  1.8. müvafiq sahədə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələr, onlardan irəli gələn beynəlxalq standartlar və tövsiyə olunan təcrübə ilə müvafiq sahədə münasibətləri tənzimləyən Azərbaycan Respublikasının normativ hüquqi aktları və tətbiq olunan təcrübəsi arasında fərqlərin mövcudluğu barədə aidiyyəti üzrə Nazirliyə və BMAT-a məlumat vermək;  1.9. uçuşların təhlükəsizliyinin, həmçinin aviasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması və idarə edilməsi sahəsini tənzimləyən daxili qanunvericiliyin, beynəlxalq standartların və tövsiyə olunan təcrübənin tətbiqi məqsədilə təlimatlar hazırlamaq, təsdiq etmək və rəsmi internet informasiya ehtiyatında yerləşdirmək;  1.10. beynəlxalq standartları və tövsiyə olunan təcrübəni nəzərə alaraq, Agentliyin strukturunun və fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək;  1.11. qabaqcıl beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmaqla, müvafiq sahədə elmi-texniki nailiyyətlərin tətbiqi ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək;  1.12. uçuşların və aviasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində nəzarəti həyata keçirmək;  1.13. uçuşların və aviasiya təhlükəsizliyinin, hava daşımaları üzrə rəsmiyyətin sadələşdirilməsi sahələrində qlobal, regional və milli səviyyədə mütəmadi yenilənən müvafiq aviasiya planlarını hazırlamaq, həmin planların icrasına nəzarət etmək;  1.14. BMAT-ın və digər sahəvi beynəlxalq təşkilatların tələb etdikləri müvafiq sahə üzrə bəyanatları qəbul etmək;  1.15. uçuşların təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemi ilə bağlı beynəlxalq standartların və tövsiyə olunan təcrübənin xidmət təminatçıları tərəfindən səmərəli yerinə yetirilməsinə nəzarət etmək;  1.16. mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlər tərəfindən hüquqi və fiziki şəxslərə göstərilən xidmətlərin beynəlxalq standartlara və tövsiyə olunan təcrübəyə uyğunluğuna nəzarət etmək;  1.17. təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən bütün xidmət təminatçılarından uçuşlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı məlumatları toplamaq, həmin məlumatların vahid bazasını formalaşdırmaq və risklərin qiymətləndirilməsi məqsədilə təhlillər aparmaq, habelə mülki hava gəmiləri uçuşlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə əlaqədar müvafiq sahədə fəaliyyət göstərən bütün fiziki və hüquqi şəxslərin fəaliyyətinə nəzarəti həyata keçirmək, nəzarət tədbirlərinin nəticələri barəsində Nazirliyə məlumat vermək və aşkarlanmış pozuntuların aradan qaldırılmasını mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərdən tələb etmək;  1.18. uçuşların təhlükəsizliyinin məqbul hesab olunan həddini əldə etmək, təhlükə mənbələrini aşkarlamaq və risklərə nəzarət etmək, aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin qarşısının alınması üçün uçuşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə nəzarət çərçivəsində, habelə Azərbaycan Respublikasının hava məkanında aeronaviqasiya, meteoroloji təminat və telekommunikasiya xidmətlərinin və xidmət vasitələrinin keyfiyyəti ilə bağlı mütəmadi müfəttiş yoxlamaları və monitorinqlər aparmaq, Azərbaycan Respublikasının hava limanlarına uçuşlar yerinə yetirən digər dövlətlərə mənsub hava gəmilərinin perron yoxlamalarını həyata keçirmək və aşkar edilmiş pozuntuların aradan qaldırılması üçün müvafiq tədbirlər görmək, milli və beynəlxalq tələblərə uyğun olaraq digər yoxlamalar keçirmək, icazə və tanınma üzrə prosedurların tətbiq olunduğu fəaliyyəti yoxlamaq, icra olunmuş yoxlamaların və monitorinqlərin nəticələri barəsində Nazirliyə məlumat vermək;  1.19. aviasiya təhlükəsizliyi sahəsində dinamik dəyişən risklərə adekvat cavab tədbirlərinin hazırlanmasında iştirak etmək;  1.20. fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq aviasiya təhlükəsizliyi sahəsində innovativ texnologiyaların və müasir avadanlıqların tətbiqinin hüquqi və təşkilati əsaslarını işləyib hazırlamaq, bu tədbirlərin aviasiya təhlükəsizliyi xidmətləri, hava limanları və hava gəmilərinin istismarçıları tərəfindən həyata keçirilməsinə nəzarət etmək;  1.21. mülki aviasiyanın fəaliyyətinə qanunsuz müdaxilə aktları ilə bağlı yaranmış böhran vəziyyətinin nizamlanması üçün əməliyyatlarda iştirak etmək, həmçinin qanunsuz müdaxilə aktları barədə xidməti araşdırma aparmaq, araşdırmalar üzrə hesabatlar hazırlamaq və qanunsuz müdaxilə aktlarının qarşısının alınması üçün profilaktik tədbirlər həyata keçirmək;  1.22. hava daşımaları üzrə rəsmiyyətin sadələşdirilməsi sahəsində aidiyyəti dövlət orqanlarının (qurumlarının) fəaliyyətini əlaqələndirmək, görülən işləri mütəmadi təhlil etmək, problemlərin həlli yollarını araşdırmaq və bununla bağlı Nazirliyə müvafiq təkliflər vermək;  1.23. Agentlik tərəfindən hüquqi və fiziki şəxslərə verilən sənədlər itirildikdə, zədələndikdə və ya yararsız hala düşdükdə onların dublikatını vermək;  1.24. səlahiyyətləri çərçivəsində, mülki aviasiya sahəsinə münasibətdə milli və beynəlxalq tələblərə uyğun olaraq, mülki aviasiya ilə əlaqədar fəaliyyət göstərən bütün fiziki və hüquqi şəxsləri, aviasiya avadanlığı və vasitələrini sertifikatlaşdırmaq, həmçinin verilmiş sertifikatların şərtlərinə onlar tərəfindən riayət olunmasına nəzarət etmək;  1.25. mülki hava gəmisinin istismarçılarına və mülki aviasiya ilə əlaqədar fəaliyyət göstərən bütün fiziki və hüquqi şəxslərə verilmiş hüquqmüəyyənedici sənədlərin tələblərə uyğunluğuna nəzarət etmək;  1.26. “Aviasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, şəhadətnamə, vəsiqə və ya sertifikatlar vermək, həmçinin xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanlarının verdikləri analoji sənədlərin müəyyən olunmuş qaydada tanınmasını həyata keçirmək;  1.27. müvafiq sahədə yüklərin və poçtun, bort ehtiyatlarının, hava limanı tədarüklərinin aviasiya təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə qeydiyyatdan keçmiş yük agentlərinə və məlum yükgöndərənlərə (tədarükçülərə) sertifikatlar və fərdi kod nömrəsi vermək, onların reyestrini aparmaq və verilmiş sertifikatların şərtlərinə riayət olunmasına nəzarəti həyata keçirmək;  1.28. mülki pilotsuz uçuş aparatlarını məsafədən idarə edən pilotlara (operatorlara) şəhadətnamələr vermək;  1.29. mülki hava gəmilərinin dövlət qeydiyyatını və reyestrini, aviasiya personalının şəhadətnamə, vəsiqə və sertifikatlarının, sertifikatlaşdırılmış mülki hava limanlarının, aerodromların və helikopter meydançalarının və mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərin reyestrlərini aparmaq;  1.30. xidmət təminatçıları tərəfindən Azərbaycan Respublikasının hava məkanında uçuş qaydalarının tələblərinə riayət olunmasının təmin edilməsinə nəzarəti həyata keçirmək;  1.31. mülki hava gəmisi istismarçılarının xüsusi şəraitlərdə uçuş əməliyyatlarının yerinə yetirilməsinə hazırlığını yoxlamaq və onlara müvafiq icazələr vermək;  1.32. təşkilati-hüquqi və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən bütün subyektlər üçün mülki hava gəmilərinin və hava limanlarının rejim zonalarının ərazisində digər nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinin təhlükəsizliyinə və istismarına dair texniki tələb, qayda və təlimatların layihələrini Nazirliyə təqdim etmək, onların icrasına nəzarəti həyata keçirmək;  1.33. Azərbaycan Respublikasının ərazisinə və Azərbaycan Respublikasının ərazisindən təhlükəli yüklərin mülki hava gəmiləri ilə daşınmasını həyata keçirmək istəyən istismarçılara icazələr vermək, habelə xarici dövlətdə müvafiq icazə almış xarici dövlətlərin istismarçılarının tanınmasını həyata keçirmək;  1.34. təhlükəli yüklərin mülki hava gəmiləri ilə təhlükəsiz daşınmasına nəzarət etmək;  1.35. təhlükəli yüklərin göndərilməsi və mülki hava limanlarında emalı (qəbulu, saxlanılması, qorunması və hava gəmisinə yüklənməsi) ilə məşğul olan fiziki və hüquqi şəxslərin, təyin olunmuş poçt operatorları tərəfindən təhlükəli yüklərin poçtla göndərilməsi zamanı Azərbaycan Respublikasının normativ hüquqi aktlarının, beynəlxalq standartların və tövsiyə olunan təcrübənin şərtlərinə riayət olunmasına nəzarət etmək;  1.36. xarici dövlətlərin rəsmi nümayəndə heyətini və (və ya) diplomatik poçtu daşıyan xarici hava gəmilərinə Azərbaycan Respublikasının mülki hava limanlarına enməsi və Azərbaycan Respublikasının hava məkanı üzərindən keçməsi ilə bağlı icazələr vermək;  1.37. mülki eksperimental və mülki hava gəmiləri ilə hərbi avadanlığın (ləvazimatın), hərbi avadanlıq (ləvazimat) hesab edilməyən təhlükə potensiallı, o cümlədən xüsusilə təhlükəli yüklərin (malların) daşınması üçün icazə vermək;  1.38. xarici ölkələrin dövlət aviasiyasına məxsus hava gəmilərinin Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq hava limanlarına enməsi ilə bağlı rəy vermək;  1.39. Azərbaycan Respublikasının hüdudlarında müvafiq sahədə uçuşların təhlükəsizliyinə, aviasiya texnikasının səmərəli istifadəsinə və istismarına nəzarəti təmin etmək;  1.40. mülki hava gəmilərinin uçuşa və istismara yararlılığının təmin edilməsinə, mülki hava gəmilərinə texniki xidmət göstərilməsinə nəzarəti həyata keçirmək;  1.41. aviasiya texnikasının təmirini və texniki xidməti həyata keçirən təşkilatlar və istismarçılar tərəfindən uçuşa yararlılıq normalarına riayət olunmasına nəzarət etmək;  1.42. Azərbaycan Respublikasının hava məkanında və mülki hava limanlarında hava gəmilərinin uçuşlarına aeronaviqasiya, telekommunikasiya, informasiya xidmətləri və meteoroloji xidmət göstərilməsini təşkil etmək və həmin xidmətləri göstərənlər üçün tələblərin müəyyənləşdirilməsində iştirak etmək;  1.43. mülki hava limanlarının, aerodromların, helikopter meydançalarının beynəlxalq uçuşlar üçün açılması (bağlanması) barədə Nazirliyə təkliflər vermək;  1.44. aerodromyanı ərazinin hüdudlarında yaşayış məntəqələrinin layihələndirilməsinə, inşasına, habelə sənaye, kənd təsərrüfatı və digər obyektlərin inşasına və yenidən qurulmasına uçuşların təhlükəsizliyinə dair tələblərə riayət edilməklə, Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinə uyğun olaraq razılıq vermək;  1.45. uçuşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə fiziki və hüquqi şəxslər tərəfindən hava limanları və aerodromların təhlükəsizlik zonalarında binaların, qurğuların və obyektlərin yerləşdirilməsinə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müəyyən etdiyi qaydada razılıq vermək;  1.46. mülki aviasiyaya hava hərəkəti xidmətlərini təmin edən xidmət təminatçılarına hava hərəkətinə xidmətin, o cümlədən meteoroloji xidmətin həyata keçirilməsinə razılıq vermək;  1.47. hava limanlarının (aerodromların), yerüstü naviqasiya vasitələrinin texniki vəziyyəti və istismarı ilə bağlı məlumatları toplamaq və təhlil etmək;  1.48. aerodromların ərazisində hava gəmilərinə texniki və yerüstü xidmətlər göstərən xüsusi avtonəqliyyatın istismarı, uçuşların radio-işıq texniki təminatı, aerodromların sertifikatlaşdırma tələblərinə uyğun istismarı ilə bağlı müfəttiş yoxlamaları aparmaq;  1.49. Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinə və “Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, hava limanlarının, aerodrom və helikopter meydançalarının inşası və yenidən qurulması ilə əlaqədar müvafiq ərazilərin ayrılması, tədqiqat, layihələndirmə və tikinti fəaliyyəti üçün rəy vermək və bu işlərin aidiyyəti qurumlarla əlaqələndirilməsi məqsədilə işçi qruplar yaradılması ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək;  1.50. mülki aviasiyanın fəaliyyəti ilə bağlı ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində ümumi koordinasiya işi aparmaq;  1.51. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Aviasiya Təhlükəsizliyi üzrə Respublika İdarələrarası Komissiya Katibliyinin funksiyalarını həyata keçirmək;  1.52. mülki hava limanlarında hava gəmiləri üçün müəyyən edilmiş uçuş vaxt slotlarının paylanılması işində iştirak etmək, bu sahədə nəzarəti həyata keçirmək, aşkar edilmiş nöqsanlarla bağlı tədbirlər görmək;  1.53. aviasiya hadisəsi zamanı axtarış və xilasetmə işlərinin təşkilində iştirak etmək;  1.54. Azərbaycan Respublikasının ərazisində və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə əsasən digər ərazilərdə qəzaya uğramış mülki hava gəmisi heyətinin və sərnişinlərinin axtarışı və xilas edilməsi üçün xidməti araşdırma aparmaq, eləcə də xarici dövlətlərin axtarış və xilasetmə işlərinə məsul olan aviasiya qəza-xilasetmə üzrə həyata keçirilən zəruri tədbirlərdə iştirak etmək;  1.55. Azərbaycan Respublikasının ərazisində (mülki hava limanlarında və onlardan kənarda) mülki hava gəmilərinə münasibətdə qəza-xilasetmə və yanğınsöndürmə işlərinin təşkilinin monitorinqini aparmaq;  1.56. fövqəladə hallarda aidiyyəti dövlət orqanları (qurumları) ilə birlikdə müvafiq sahədə fəaliyyət göstərən müəssisə, idarə və təşkilatlarda səfərbərlik hazırlığını həyata keçirmək, mülki müdafiə tədbirləri görmək, fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak etmək;  1.57. mülki hava gəmilərinə münasibətdə baş vermiş aviasiya hadisələri və insidentləri ilə bağlı hadisə yerində iştirak, aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin araşdırılması üzrə daimi komissiyaya yardım göstərmək, aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin qarşısını almaq məqsədilə aviasiya ictimaiyyəti arasında informasiyanın yayılmasını həyata keçirmək, aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin uçotunu aparmaq;  1.58. aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin monitorinqinin, onların araşdırılmasına nəzarətin həyata keçirilməsi və qarşısının alınması məqsədilə uçuşların təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemi üzrə məlumatların avtomatlaşdırılmış qaydada toplanılması və təhlili sistemini təsdiq və tətbiq etmək;  1.59. aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin araşdırılmasında və araşdırma materiallarının tərtibində iştirak etmək;  1.60. mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlər tərəfindən müvafiq sahədəki insidentlərə dair xidməti araşdırmanın vəziyyəti ilə bağlı monitorinq keçirmək;  1.61. aviasiya hadisələrinin qarşısının alınmasına dair tövsiyələr hazırlamaq məqsədilə Azərbaycan Respublikasının mülki aviasiya hava gəmilərinin uçuşlarının təhlükəsizlik vəziyyəti ilə bağlı təhlillər aparmaq, onların nəşrini və xidmət təminatçılarına göndərilməsini təmin etmək;  1.62. beynəlxalq müqavilələrə əsasən Azərbaycan Respublikasında və Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda uçuş marşrutlarını təsdiq etmək, bu marşrutların istismarına, habelə “Aviasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, fiziki və hüquqi şəxslər tərəfindən müntəzəm və qeyri-müntəzəm (çarter) uçuşların həyata keçirilməsinə icazə vermək;  1.63. müvafiq sahəyə aid beynəlxalq müqavilələrin (sazişlərin) layihələrini işləyib hazırlamaq, yeni hava əlaqələrini (marşrutlarını), beynəlxalq hava daşımaları üçün uçuş tezliklərini və onların yerinə yetirilməsinin kommersiya şərtlərini müəyyən etmək;  1.64. qəza halları istisna olmaqla, hava gəmisində olan şəxslərin həyat və sağlamlığına təhlükə yarandığı hallarda və ya texniki nasazlıq səbəbindən Azərbaycan Respublikasının hava məkanına daxil olan beynəlxalq uçuşları yerinə yetirən hava gəmilərinin enməsi üçün, “Aviasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, hava limanını müəyyən etmək;  1.65. “Aviasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, dövlət qurumlarının təkliflərinə əsasən, hava məkanının konkret hissələrini mülki aviasiya üçün qadağan olunmuş və ya məhdudlaşdırılmış zona kimi müəyyən etmək;  1.66. Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerli hava xətlərində aviadaşımalar və aviasiya xidmətinin bütün növləri ilə bağlı tarif və yığımların tətbiqinə dair Nazirliyə təkliflər vermək;  1.67. “İcbari sığortalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, hava nəqliyyatı vasitələri ilə xarici ölkələrə və ya xarici ölkələrdən daşınan sərnişinlərin icbari fərdi qəza sığortası üzrə icbari qaydada sığortalanmasına nəzarət etmək;  1.68. beynəlxalq hava daşımaları ilə məşğul olan mülki hava gəmiləri heyətlərinin və Agentlik personalının pasport-viza təminatı üçün tədbirlər görmək;  1.69. Agentliyin nəzarət funksiyasını həyata keçirən müfəttişlərini xüsusi geyim forması ilə, əməyin təhlükəsizliyi ilə bağlı fərdi qoruyucu vasitələrlə və səlahiyyətlərini təsdiqləyən vəsiqələrlə təmin etmək;  1.70. aviadaşımalar bazarının rəqabət əsasında formalaşdırılması ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək, mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərin rəqabəti məhdudlaşdıran hərəkətlərinin qarşısının alınması üçün müvafiq tədbirlər görülməsi ilə əlaqədar Nazirliyə məlumat vermək;  1.71. fəaliyyət istiqamətləri üzrə elektron xidmətləri “Dövlət informasiya ehtiyatları və sistemlərinin formalaşdırılması, aparılması, inteqrasiyası və arxivləşdirilməsi Qaydaları”nın təsdiq edilməsi və elektron hökumətlə bağlı bəzi tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 12 sentyabr tarixli 263 nömrəli Fərmanına uyğun olaraq təşkil etmək;  1.72. kargüzarlığı və vətəndaşların qəbulunu müvafiq normativ hüquqi aktların tələblərinə uyğun təşkil etmək, Agentlik əməkdaşlarının əlavə təhsilinin və peşəkarlığının yüksəldilməsi üçün tədbirlər görmək;  1.73. öz fəaliyyəti haqqında əhalinin məlumatlandırılmasını, internet saytının yaradılmasını, malik olduğu və siyahısı “İnformasiya əldə etmək haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş açıqlanmalı olan ictimai informasiyanın həmin saytda yerləşdirilməsini və bu informasiyanın daim yenilənməsini təmin etmək;  1.74. Agentliyə ayrılan büdcə vəsaitindən, kredit, qrant və digər maliyyə vəsaitindən təyinatı üzrə səmərəli istifadə olunmasını təmin etmək;  1.75. dövlət və kommersiya sirrinin, habelə məxfilik rejiminin qorunması üçün tədbirlər görmək;  1.76. Agentliyin informasiya təminatını təşkil etmək və onun təhlükəsizliyini təmin etmək;  1.77. mülki aviasiyaya dair müvafiq texnoloji, texniki, iqtisadi, maliyyə, sosial, ekoloji və digər məlumatlardan ibarət informasiya sistemi yaratmaq;  1.78. hava limanları xidmətləri və aeronaviqasiya xidmətləri ilə bağlı yığımların hesablanması qaydasına (metodikasına) uyğun müəyyən edilmiş yığımların tətbiqi ilə əlaqədar hava limanı və aeronaviqasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərə münasibətdə iqtisadi nəzarəti həyata keçirmək və Nazirliyə hesabatlar təqdim etmək;  1.79. mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərin, o cümlədən mülki hava limanlarının fəaliyyətinin iqtisadi tənzimlənməsini həyata keçirmək, iqtisadi və maliyyə vəziyyətini təhlil etmək;  1.80. müvafiq sahəyə maliyyə yardımı və texniki yardım cəlb edilməsi məqsədilə beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığa dair Nazirliyə təkliflər vermək;  1.81. müvafiq sahəyə investisiyaların cəlb edilməsi və onlardan səmərəli istifadə üçün əlverişli şərait yaradılmasına dair təkliflər hazırlamaq;  1.82. müvafiq sahədə peşəkar mütəxəssislərin hazırlanması və təlim kursu proqramlarının tərtibi ilə bağlı tələbləri müəyyən etmək, aidiyyəti tədris mərkəzlərinin təlim kursu proqramlarını təsdiq etmək və onların həyata keçirilməsində iştirak etmək;  1.83. müvafiq sahədə müqavilə əsasında ödənişli əsaslarla hazırlıq kursları və təlimlər təşkil etmək;  1.84. müvafiq sahədə fəaliyyət göstərən mütəxəssislərin ayrı-ayrı kateqoriyalarının sağlamlıq vəziyyətinin, həmçinin onların peşəkar hazırlıq səviyyəsinin yoxlanılması üçün tədbirlər görmək, onların nəzəri və praktiki bilik səviyyəsi üzrə testlər keçirmək;  1.85. uçuş heyətinə mürəkkəb uçuş (hava) şəraitlərində uçuşlara icazələr verilməsi üçün yoxlamalar həyata keçirmək;  1.86. uçuş heyətinin, hava hərəkətinə xidmət dispetçerlərinin və digər aviasiya personalının sağlamlığına tibbi nəzarətin monitorinqini keçirmək;  1.87. müvafiq sahədə inzibati xəta əlamətləri aşkar etdikdə, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinə uyğun olaraq tədbirlər görmək, cinayət əlamətləri olduqda isə aidiyyəti üzrə məlumat vermək;  1.88. Agentliyin fəaliyyəti ilə bağlı daxil olan müraciətlərə “Vətəndaşların müraciətləri haqqında”, “İnzibati icraat haqqında” və “İnformasiya əldə etmək haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarına uyğun olaraq baxmaq və qanunla müəyyən edilmiş qaydada tədbirlər görmək;  1.89. dövlət və hökumət başçıları, habelə yüksəkvəzifəli nümayəndə heyətləri üçün nəzərdə tutulmuş uçuşların (liter reyslərin) hazırlanmasına və yerinə yetirilməsinə nəzarəti həyata keçirmək;  1.90. “Aviasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda və aviasiya sahəsini tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlarda müəyyən olunmuş hallarda mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlər tərəfindən təqdim edilmiş sənədləri təsdiq etmək;  1.91. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə tənzimlənən və Agentliyin səlahiyyətinə aid olan məsələlər üzrə Azərbaycan Respublikasının götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsini təmin etmək;  1.92. bu Nizamnamə ilə müəyyən edilmiş digər vəzifələri yerinə yetirmək.  2. Öz vəzifələrini yerinə yetirmək üçün Agentliyin aşağıdakı hüquqları vardır:  2.1. müvafiq sahədə normativ hüquqi aktın layihəsinin qəbul olunması, aktda dəyişiklik edilməsi, aktın şərh edilməsi, qüvvəsinin dayandırılması və ya ləğvi haqqında Nazirliyə təkliflər vermək;  2.2. müvafiq sahə üzrə beynəlxalq müqavilələrə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxması barədə Nazirliyə təkliflər vermək;  2.3. müvafiq sahədə beynəlxalq təcrübənin tətbiqi imkanlarının araşdırılması məqsədilə beynəlxalq təşkilatlarla, xarici dövlətlərin aidiyyəti dövlət orqanları (qurumları) ilə əməkdaşlıq etmək, xarici dövlətlərin müvafiq təcrübəsini öyrənmək;  2.4. müvafiq sahə üzrə təkliflərin işlənib hazırlanmasında və həyata keçirilməsində iştirak etmək;  2.5. müvafiq sahədə yoxlamalar aparmaq, icrası məcburi olan göstərişlər və sərəncamlar vermək və bundan irəli gələn digər tədbirlər görmək;  2.6. fəaliyyət istiqamətlərinə aid məsələlərlə bağlı araşdırmalar aparmaq, işçi qruplar, komitələr və komissiyalar yaratmaq, həmçinin onların yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etmək və işində iştirak etmək;  2.7. uçuşların təhlükəsizliyinin, aviasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, aviasiya hadisələrinin və insidentlərinin araşdırılması məsələlərinə dair məlumatları əldə etmək;  2.8. dövlət orqanlarına (qurumlarına), yerli özünüidarəetmə orqanlarına, hüquqi və fiziki şəxslərə, o cümlədən mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərə zəruri məlumatlar (sənədlər) barədə sorğu vermək və onlardan belə məlumatları (sənədləri) almaq;  2.9. müvafiq sahədə beynəlxalq standartların və tövsiyə olunan təcrübənin icrası məqsədilə elmi və kommersiya təşkilatlarını, müstəqil ekspertləri və mütəxəssisləri, o cümlədən xarici mütəxəssisləri müqavilə əsasında öz fəaliyyətinə cəlb etmək;  2.10. mülki aviasiyada dövlət nəzarəti çərçivəsində təhlükəsizliyin təmini ilə bağlı yerli və xarici fiziki və hüquqi şəxslərə müqavilə əsasında xidmətlər göstərmək;  2.11. Agentliyin fəaliyyət istiqamətlərinə aid məsələlərlə bağlı konfranslar, müşavirələr, seminarlar keçirmək və digər tədbirlər təşkil etmək;  2.12. əməkdaşlarını dövlət təltiflərinə və digər mükafatlara təqdim etmək, onların həvəsləndirilməsi üçün tədbirlər görmək;  2.13. fəaliyyət istiqamətləri üzrə rəy və təkliflər vermək, təhlillər və ümumiləşdirmələr aparmaq, analitik materiallar hazırlamaq;  2.14. müvafiq sahənin fəaliyyətini tənzimləmək məqsədilə strukturların yaradılması, ləğvi və yenidən təşkili üzrə təkliflər vermək;  2.15. Agentliyin müfəttiş yoxlamalarını həyata keçirən müfəttiş heyəti vasitəsilə hava gəmilərinə, xidməti otaqlara daxil olmaq, texniki vasitələrlə, mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən subyektlərin fəaliyyətinə dair bütün sənədlərlə (məlumatlarla) maneəsiz tanış olmaq, müvafiq sahədə çalışan vəzifəli şəxslərə uçuşların və aviasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələləri barədə tapşırıqlar və müfəttiş göstərişləri vermək, habelə onların icra müddətlərini müəyyən etmək;  2.16. geyim formaları nümunələrinin, fərqlənmə nişanlarının və mülki aviasiyada geyim formalarının daşınması qaydalarının təsdiq edilməsinə dair təkliflər vermək;  2.17. təşkilati-hüquqi və mülkiyyət formalarından asılı olmayaraq, mülki hava gəmilərinin uçuşlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə əlaqədar müvafiq sahədə fəaliyyət göstərən bütün hüquqi və fiziki şəxslərin fəaliyyətinin müfəttiş yoxlamaları keçirilən zaman mülki aviasiya sahəsində fəaliyyət göstərən müvafiq subyektlərin nümayəndələrini bu yoxlamalara cəlb etmək;  2.18. uçuşların təhlükəsizliyinə, aviasiya təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid yaradan çatışmazlıqlar və pozuntular aşkar olunduqda, həmin təhdidlər aradan qaldırılanadək mülki hava gəmilərinin və aerodromların, onların avadanlığının istismarını dayandırmaq, mülki aviasiya mütəxəssislərini işdən kənarlaşdırmaq və bu hallar üzrə təqsirli şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi məqsədilə zəruri tədbirlər görmək;  2.19. hərbi və digər xüsusi rejimli zonaların yaxınlığında yerləşən hava limanları və aerodromların təhlükəsizliyinə təhdidlər yarandıqda, həmin hava limanlarının və (və ya) aerodromların təhlükəsizliyi təmin olunana qədər mülki məqsədlər üçün istismarına məhdudiyyətlər tətbiq etmək və ya onların fəaliyyətini dayandırmaq;  2.20. BMAT tərəfindən nəşri tələb edilən Aeronaviqasiya Məlumatlar Toplusunun, Aeronaviqasiya Məlumat Xidmətinin və heyətə vaxtında çatdırılması mühüm olan məlumatlardan ibarət bildirişin yayımlanmasını təmin etmək;  2.21. xüsusi bülletenlər və digər nəşrlər buraxmaq;  2.22. müvafiq sahədə maliyyə-iqtisadi, investisiya və tarif-qiymət siyasətinin formalaşdırılmasında və həyata keçirilməsində iştirak etmək;  2.23. dövlət orqanlarının (qurumlarının), yerli özünüidarəetmə orqanlarının, hüquqi və fiziki şəxslərin müvafiq sahə üzrə fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi barədə Nazirliyə təkliflər vermək;  2.24. müvafiq sahədə işlər görmək və xidmətlər göstərmək;  2.25. sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq, təsərrüfat cəmiyyətləri yaratmaq və ya onlarda iştirak etmək;  2.26. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda müəyyən olunmuş qaydada və məbləğdə dövlət rüsumu, habelə qanunla müəyyən olunmuş hallarda digər ödənişlər tutmaq;  2.27. bu Nizamnamə ilə müəyyən edilmiş digər hüquqları həyata keçirmək.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın dövlət təşkilatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda mülki aviasiya]]
[[Kateqoriya:2006-cı ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>l2i1dcrion5bi6qfn308slqohll3f9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966076</id>
      <parentid>8966075</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Yoxlanıla bilmə|mənbəyə ehtiyac olan dəyişiklik]], stil kitabçasının pozulması, [[Vikipediya:VND]]</comment>
      <origin>8966076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="a9bo0ne0qssqgcq4uzpa0noq0jytw8b" xml:space="preserve">{{Dövlət qurumu
|adı                = Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi
|emblem             = Logo of State Civil Aviation Administration of Azerbaijan.png
|emblemin ölçüsü    = 300
|ölkə               = {{Flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|yaradılıb          = 29 dekabr 2006
|tabeçilik          = [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi]]
|baş qərargah       = Azadlıq prospekti, 11, Bakı
|rəhbərin vəzifəsi1 = Direktor
|rəhbərin adı1      = [[Arif Məmmədov]]
|saytı              = [https://caa.gov.az/ caa.gov.az]
}}
'''Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi''' — Azərbaycan Respublikasında mülki aviasiya sahəsində fəaliyyətin tənzimlənməsinə cavabdeh olan dövlət orqanı.

== Tarixi ==
Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası Prezidentin 29 dekabr 2006-cı il tarixli 512 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan ərazisindəki mülki aviasiyanın tənzimlənməsi və təkmilləşdirilməsi və beynəlxalq aviasiya ilə əməkdaşlığın inkişafı məqsədi ilə yaradılıb.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyasının yaradılması haqqında |url=http://e-qanun.az/framework/12547 |website=e-qanun.az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170222154816/http://www.e-qanun.az/framework/12547 |archivedate=22 fevral 2017}}&lt;/ref&gt;

Prezidentin 12 yanvar 2018-ci il tarixli sərəncamı çərçivəsində Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası Azərbaycan [[Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi (Azərbaycan)|Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi]] tabeliyinə Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi olaraq verildi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikasında nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında |url=http://www.e-qanun.az/framework/37550 |website=www.e-qanun.az |accessdate=8 aprel 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225044908/http://e-qanun.az/framework/37550 |archivedate=25 fevral 2020}}&lt;/ref&gt;

Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi, müvafiq şöbəsi tərəfindən müəyyən edilmiş Əsasnaməni, [[Azərbaycan Konstitusiyası]]nı, Prezidentin fərman və sərəncamlarını, habelə [[Azərbaycan Nazirlər Kabineti]]nin qərar və fərmanlarını, beynəlxalq mülki aviasiya təşkilatlarının tələblərini, Azərbaycanın Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi dövlət nəzarəti və mülki aviasiya tənzimləməsini həyata keçirir.

Agentlik digər müvafiq rəhbərliklər, özünüidarəetmə orqanları, qeyri-hökumət və xarici təşkilatlarla, eləcə də hüquqi şəxslər ilə əməkdaşlıq şəraitində fəaliyyət göstərir. Agentliyin fəaliyyəti öz müstəqil balansında təşkil edilmişdir. Dövlət mülkiyyətinə, Azərbaycan Dövlət gerbinin əks olunduğu möhürə və ştamplara, Azərbaycan və İngilis dillərində blanklara malikdir. Agentlik büdcəsini bank hesabları vasitəsi ilə idarə edir.

Dövlət büdcəsi və bəzi mənbələr agentliyin maddi-texniki bazasını maliyyələşdirir. Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyinin xərcləri də dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilir.

== Strukturu ==
Agentliyə direktor və iki müavin rəhbərlik edir. İdarə heyəti 49 nəfərdir. Uçuş Təhlükəsizliyinə Nəzarət, Aviasiya Təhlükəsizliyi, Lisenziyalaşdırma və Dövlət Reyestri, Xarici Əlaqələr və Maliyyə-İqtisadi şöbələrindən ibarətdir. ''Ali Attestasiya Komissiyasının Ofisi '' və ''Mülki Aviasiya subyektlərinin Sertifikatlaşdırma və Lisenziyalaşdırma Komissiyası'' agentliyə tabedir.

== Fəaliyyəti ==
Mülki Aviasiya Administrasiyasının əsas fəaliyyəti:
* mülki təyyarələrin uçuşunun təhlükəsizliyinə nəzarət etmək;
* təhlükəsizlik və ətraf mühitin mülki təyyarələrin yaratdığı tullantılardan qorunması;
* aviasiya sahəsində tənzimləyici fəaliyyətlərin aparılması;
* beynəlxalq mülki aviasiya təşkilatları və digər ölkələrin aviasiya orqanları ilə əməkdaşlıq etmək;
* Azərbaycanda bütün mülki aviasiya subyektlərinin dövlət və beynəlxalq tələblərə uyğun məcburi sertifikatlaşdırılmasının aparılması;
* xarici ölkələrin mülki hava gəmilərinə Azərbaycan Respublikasının ərazisində həm planlı, həm də nizamnamə əməliyyatları üçün icazə verilməsi;
* mülki aviasiya subyektlərində yoxlamaların aparılması;
* rəqabətli hava nəqliyyatı bazarının inkişafı;
* mülki aviasiya qəzalarının araşdırılması;
* ölkədə hava limanlarının və hava hərəkəti obyektlərinin tikilməsi, açılması və ya bağlanması barədə Azərbaycan Nazirlər Kabinetinə tövsiyələrin verilməsi.

Agentlik, eyni zamanda, Azərbaycan ərazisindəki hava nəqliyyatında Şuşada hava limanı tikilməsi kimi qanunsuz əməliyyatların qarşısının alınmasında da iş aparır. Avropa Mülki Aviasiya Konfransının üzvüdür.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.today.az/news/politics/57387.html |title=Azerbaijan State Civil Aviation Administration: No int'l organization will recognize airport in Khojali |publisher=[[Today.az]] |date=2010-11-11 |accessdate=2010-12-22 |archive-date=2009-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120161903/http://www.today.az/news/politics/57387.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Hüquqları ===
* Müvafiq sahəyə aid qanunvericilik hazırlamaq;
* Müvafiq sahədəki beynəlxalq müqavilələrin dəstəklənməsi ilə bağlı Nazirliyə təkliflər vermək;
* Dövlət qurumlarından və yerli özünüidarə orqanlarından, fiziki və hüquqi şəxslərdən lazımi məlumatları (sənədləri) tələb etmək;
* Müvafiq xarici icra hakimiyyəti orqanları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq etmək, təcrübələrini öyrənmək; müvafiq sahədə təhlillər aparmaq və təkliflər vermək;
* Müstəqil ekspert və mütəxəssisləri cəlb etmək; xüsusi bülletenlər və digər nəşrlər buraxmaq; müvafiq sektorun fəaliyyətini tənzimləyən strukturların yaradılması, ləğvi və yenidən təşkili üçün təkliflər vermək;
* Müfəttişlərin, təyyarələrin, xidmət otaqlarının, texniki vasitələrin, mülki aviasiya fəaliyyətinin, mülki aviasiya vəzifəli şəxslərinin uçuş və aviasiya təhlükəsizliyi məsələlərində müvafiq təlimat və müfəttişlik verməsi ilə bağlı bütün sənədlərə (məlumatlara) baxış icazəsi;
* Mülki aviasiya fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və inkişaf problemlərinə dair konfrans və seminarların keçirilməsi, sərgilərin təşkili; mülki aviasiyanın ümumi qaydalarını müəyyənləşdirən müvafiq qanunvericilik aktlarının və sahə standartlarının layihələrini hazırlamaq, zəruri hallarda tətbiq olunan qanunvericiliyə dəyişikliklər edilməsi barədə təkliflər vermək;
* ICAO Standartlarına və Tövsiyə olunan Tətbiqlərə əlavə və dəyişikliklər edilməsi üçün təkliflər üçün Nazirliyə müraciət etmək;
* Agentliyin rəsmi simvollarının və fərqli işarələrinin inkişafı ilə bağlı təkliflər vermək;
* Mülki aviasiyada geyim nümunələrinin, fərqli işarələrin və geyim formasının daşınması qaydalarının təsdiq edilməsi barədə təkliflər vermək;
* Agentlik rəsmilərini maraqlandıran məsələləri həll etmək üçün elmi təşkilatların, şirkətlərin, xarici mütəxəssislərin də daxil olduğu fərdi mütəxəssislərin müqavilə əsasında cəlb edilməsi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın dövlət təşkilatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda mülki aviasiya]]
[[Kateqoriya:2006-cı ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>a9bo0ne0qssqgcq4uzpa0noq0jytw8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erkən Bahar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279023</id>
    <revision>
      <id>8966339</id>
      <parentid>8961512</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12066" sha1="cfu8d2scl5tgfwix1jx4s1cv3m0druy" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Adı                 = 
 |Orijinal adı        = 
 |Şəkil               = 
 |Şəklin ölçüsü       = 
 |Şəklin izahı        = Əsərin ilk titul səhifələri
 |Müəllif             = [[Stefan Zeromski]]
 |Janr                = tarixi roman
 |Mövzu               = insan taleyi
 |Orijinalın dili     = 
 |Ölkə                = [[Polşa]]
 |Orijinalın nəşr ili = 1925
 |Yazıldığı il        = 1920-1925
 |Tərcüməçi           = 
 |Rəssam              = 
 |Tərtibat            = 
 |Seriya              = 
 |Nəşriyyat           = Central European University Press
 |Nəşr                = 1925
 |Cild                = bir
 |Səhifə              = 
 |Növ                 = 
 |Tiraj               = 
 |Əvvəlki             = 
 |Sonrakı             = 
 |isbn                = 
 |Elektron versiya    = 
 |Commons             = 
}}
'''Erkən bahar''' (müxtəlif mənbələrdə '''İlk bahar''', '''Bahar ərəfəsində''',&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=SEFFAAAAIAAJ&amp;q=novel+Przedwiosnie+%28First+Spring%29%2C+the+well+known+writer+Stefan+Zeromski  ''The Review of the Polish Academy of Sciences.'' Volume 24. Page 10.] Publisher: ''Polska Akademia Nauk'' ([[:en:Polish Academy of Sciences]]), ''Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich &quot;Ossolineum&quot;'', 1980.&lt;/ref&gt; '''Erkən bahar''',&lt;ref name=&quot;BJ&quot;&gt;[[:en:Bill Johnston (translator)|Bill Johnston]], [https://books.google.com/books?id=t7Ly-CDE71gC&amp;pg=PR9 ''The faithful river By Stefan Żeromski.'' Page ix.] ''[[:en:Northwestern University Press]]'', 1999. {{nowrap|{{ISBN|0-8101-1596-4}}.}}&lt;/ref&gt; '''Yaz vaxtı'''&lt;ref name=&quot;M-G-C&quot;&gt;Adam Michnik, Irena Grudzińska-Gross, Roman S. Czarny, [https://books.google.com/books?id=M6LrdG7GRfkC&amp;pg=PA81 ''In search of lost meaning: the new Eastern Europe.'' Page 81.] ''University of California Press'', 2011. {{ISBN|0-520-26923-3}}.&lt;/ref&gt; və ya ən geniş yayılmış forması ilə '''Gələcək bahar'''&lt;ref name=&quot;L-M&quot;&gt;Geert Lernout, Wim Van Mierlo, [https://books.google.com/books?id=UafSPEXsF7EC&amp;pg=PA231 ''The reception of James Joyce in Europe.'' Page 231.] ''Continuum International'', 2004. {{ISBN|0-8264-5825-4}}.&lt;/ref&gt; kimi tərcümə olunur) ({{dil-pl|Przedwiośnie}}) – polyak neoromantik yazıçı [[Stefan Zeromski]]nin romanı. İlk dəfə 1925-ci ildə, Zeromskinin öldüyü ildə nəşr edilib.&lt;ref name=&quot;kinoeye14&quot;&gt;{{məqalə|1=[https://web.archive.org/web/20010503042216/http://www.ce-review.org/01/14/kinoeye14_kosc.html Review of ''Przedwiośnie'']}} with discussion on the themes of the 1925 novel and 2001 movie.&lt;/ref&gt; Əsər [[ABŞ]]-də 2007-ci ildə &quot;The Coming Spring&quot; (Gələn bahar) adı altında tərcümə edilərək nəşr olunub.&lt;ref name=&quot;polishculture&quot;&gt;[http://www.polishculture-nyc.org/index.cfm?staf=true&amp;itemCategory=31404&amp;siteId=217&amp;priorId=31041&amp;showDetail=true&amp;pproductId=22644 ''The Coming Spring'' by Stefan Zeromski], translated and with an introduction by [[:en:Bill Johnston (translator)|Bill Johnston]], ''[[:en:Central European University Press]]'', Tra edition, May 2007.&lt;/ref&gt;

Roman üç hissədən ibarətdir: Szklane Domy (Şüşə evlər), Nawłoć (Nawłoć mülkü) və Wiatr od wschodu (Şərq küləyi). Romandakı hadisələr 1914–1924-cü illər arasında, Polşanın İkinci Polşa Respublikası kimi yenidən qurulması və ondan əvvəl, həmçinin [[Sovet-Polşa müharibəsi]] dövründə baş verir. [[Rusiya inqilabı]] başlayan kimi, baş qəhrəman Sezari Baryka Sibirdə siyasi mühacirətdə olan polya atası ilə birlikdə [[Bakı]]dan qaçır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ciekawostki na temat Przedwiośnia Stefana Żeromskiego - RMF Classic|url=https://www.rmfclassic.pl/polecamy/Inne,39/Ciekawostki-na-temat-Przedwiosnia-Stefana-Zeromskiego,44841.html|access-date=2021-07-27|website=www.rmfclassic.pl|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727140718/https://www.rmfclassic.pl/polecamy/Inne,39/Ciekawostki-na-temat-Przedwiosnia-Stefana-Zeromskiego,44841.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ata yeni yaranmış [[Polşa]] dövlətinə gedərkən yolda ölür. Sezari heç vaxt getmədiyi, valideynlərinin ölkəsi olan Polşaya tək gəlir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Przedwiośnie - streszczenie - Stefan Żeromski |url=https://poezja.org/wz/interpretacja/4027/Przedwiosnie_streszczenie |access-date=2022-11-07 |website=poezja.org |language=pl |archive-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107220234/https://poezja.org/wz/interpretacja/4027/Przedwiosnie_streszczenie |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Roman Cezarinin qarşılaşdığı Polşanın atasının ona danışdığı nağıllara bənzəmədiyini görüb yaşadığı dərin xəyal qırıqlığından bəhs edir. Bu məyusluq hissi Barıkanın bolşeviklərin yoxsulluqla bağlı təklif etdiyi həll yollarına qarşı bəslədiyi ciddi şübhələrlə daha da böyüyür.&lt;ref name=&quot;polishculture&quot; /&gt;

1928-ci ildə rejissor Henri Şaro tərəfindən romanın ilk ekran adaptasiyasının premyerası olub. Lakin bu film hazırda itirilmiş hesab olunur. Əsərin bədii filmi isə 2 mart 2001-ci ildə Polşada iki formatda nümayişə buraxılıb. Filip Bayonun ssenari müəllifi və rejissoru olduğu, Dariuş Yablonskinin prodüserlik etdiyi bu filmdə Cezari Barıka rolunu Mateuş Damyetski canlandırıb. Ekran işi 1.7 milyon bilet satışı ilə həmin il Polşada ən populyar üçüncü film olub böyük uğur qazanıb. Layihə həm Polşa televiziyasında beş saatlıq mini-serial olaraq yayımlanıb, həm də kinoteatrlar üçün 138 dəqiqəlik qısaldılmış versiyada təqdim edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web|magazine=[[:en:Variety (magazine)|Variety]]|page=7|date=24 December 2001|title=Homegrown pix gain in Europe|last=Hollender|first=Barbara}}&lt;/ref&gt;
== Süjet ==
=== Birinci hissə; Şüşə evlər ===
Əsərin qaəhrəmanı Cezari Barıka [[Bakı]]da, hər iki valideyninin əhatəsində, imkanlı bir ailədə böyüyən bir yeniyetmədir. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda atasının cəbhəyə yollanması səbəbindən oğul üzərindəki nəzarəti itirir. Bu ərəfədə doğma şəhərində baş qaldıran [[Kommunizm|kommunist]] [[Oktyabr inqilabı|inqilabı]]nın təsiri ilə Cezari anasına qarşı üsyan etməyə və dərslərdən yayınmağa başlayır. İlk başlarda o, inqilab ideallarına ürəkdən bağlansa da, sonradan inqilabçıların hakimiyyəti əldə saxlamaq üçün əl atdıqları qəddar və zorakı üsulları görüb onlardan uzaqlaşmağa başlayır.

Məcburi əmək və ərzaq qıtlığı ucbatından anası vəfat etdiyi vaxt regionda [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]lar və [[Ermənilər|erməni]]lər arasında [[Mart soyqırımı|qanlı münaqişə]] alovlanır. Gözəl bir qadınının cansız bədənini gördükdən sonra Cezarinin üsyankar dünyagörüşü sarsılmağa başlayır. O, inqilabın yalnız əzab və fəlakət gətirdiyinə qəti şəkildə inanır.

Daha sonra o, öldüyünü zənn etdiyi və yenidən Polşaya qayıtmaq həsrəti ilə yaşayan atası ilə qarşılaşır. Səfər boyu atası oğlunu Polşanın artıq inkişaf və tərəqqi diyarına çevrildiyinə inandırır. Atasının qəfil ölümündən az sonra Polşaya yetişən Cezari Barıka gördüyü mənzərə qarşısında dərin xəyal qırıqlığına uğrayır — müharibədən viran qalmış Polşa atasının vəsf etdiyi o utopik məkandan çox uzaq idi.&lt;ref name=&quot;polishculture&quot; /&gt;
=== İkinci hissə; Navlots mülkü ===
Bir müddət sonra Cezari Varşavaya çatır və burada anasının keçmiş sevgilisi, tədrici islahatların və xalqın rifahı naminə fundamental işlərin tərəfdarı olan Simon Qayoviç ilə görüşür. Tezliklə həmyaşıdlarının coşqusuna qapılaraq, irəliləyən [[Bolşevizm|bolşevik]] qüvvələrinə qarşı vuruşan həmvətənlərinə qoşulur. Döyüşlər zamanı o, Hipolit Veloslavski ilə tanış olur və Hipolit onu Navlotsdakı mülkünə dəvət edir. Orada Cezari bir vaxtlar çiçəklənən Polşa aristokratiyasının mənəvi tənəzzülünü görüb narahat olur və mülkdə çalışan muzdlu fəhlələrlə ünsiyyət qurmağa çalışır.&lt;ref name=&quot;BJ&quot;/&gt;

Çox keçmədən o, özünü bir neçə sevgi macərasının içində tapır. Bura Cezarinin flört etdiyi Karolina, ona gizlicə aşiq olan Vanda və Cezarinin heyranlıq bəsləməyə başladığı özündən yaşca böyük Laura daxildir. Sonda Laura varlı, lakin xəstə bir adamla ailə qurur. Vanda isə Cezarinin Karolinaya aşiq olduğunu zənn edərək Karolinanı zəhərləyib öldürür.

=== Üçüncü hissə; Şərq küləyi ===
Cezari Simon Qayoviçdən iş istəmək üçün yenidən [[Varşava]]ya qayıdır. Həm inqilabın, həm də ənənələrə qayıdışın Polşada rifahı yüksəltmək üçün əbəs cəhdlər olduğuna inanaraq, sadiq bir marksist ritorik olan Antoni Lulek ilə yazışmağa başlayır. Cezari Simonun siyasi fəaliyyətini rədd edir. Onun Polşanı birləşdirmək və məzlumları çətinliklərdən xilas etmək üçün heç bir şey etmədiyini düşünür və onu qorxaqlıqda ittiham edir.&lt;ref name=&quot;polishculture&quot; /&gt;

Cezari Laura ilə yenidən qarşılaşır və öyrənir ki, bu qadın onu dərindən sevirmiş, sadəcə öz nüfuzunu xilas etmək üçün ərə getmək məcburiyyətində qaldığı üçün böyük kədər yaşayır. Cezari ona heç bir təsəlli vermədən onu tərk edir. Bahar gəldikdə isə hərbi geyimdə olan Cezari həmkarlar ittifaqına üzv olan fəhlələrin etiraz aksiyasına qoşulur və nümayişin ən ön sıralarında birbaşa polis qüvvələrinin üzərinə doğru addımlayır.
== Əsərin təhlili == 
1950-ci illərdə Polşadakı kommunist rəhbərlərin bu kitabı [[Marksizm|marksist]] təhlil prizmasından oxumalarına baxmayaraq, Stefan Zeromskinin inqilabla bağlı öz mövqeyində olduqca dəqiqdir. Bütün roman boyu baş qəhrəman məzlumların əzablardan xilas edilməsi və rifahının yüksəldilməsi fikrində qətiyyətli olsa da, bu məqsədə çatmaq üçün inqilabı bir vasitə kimi rədd edir.

Yazıçıya görə, inqilab işçi qüvvəsinin səmərəsiz idarə olunmasına, insani qəddarlığa və ərzaq qıtlığına gətirib çıxarır ki, bunların da hər biri sonradan irqi nifrətdən qaynaqlanan zorakılıqlar üçün münbit zəmin hazırlayır. Cezari yaşlı vaxtında məcburi əməyə sövq edilən, ölümündən sonra isə barmağından nikah üzüyü zorla çıxarılan anasına qarşı sevgisi böyüdükcə, dialektik-materialist mütəfəkkirlərin təməl prinsipini — azadlığa silahlı münaqişə yolu ilə nail olmaq ideyasını qəti şəkildə rədd edir.&lt;ref name=&quot;polishculture&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* [https://polona.pl/item/przedwiosnie,ODA0NTYyMTc/2/#info:metadata ''Przedwiośnie''&lt;nowiki&gt; &amp;#91;rękopis powieści]&lt;/nowiki&gt;], 1924. Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl {{ref-pl}}
* ''[https://polona.pl/item/przedwiosnie-powiesc,MjkwNDUwNA/4/#info:metadata Przedwiośnie]'', wyd. 3, Warszawa - Kraków 1925. Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl {{ref-pl}
* ''[https://polona.pl/item/6634684/3/ Przedwiośnie]'', wyd. 4, Warszawa - Kraków 1925. Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl {{ref-pl}
* [https://polona.pl/item/przedwiosnie-powiesc,Njc5ODc4/4/#info:metadata Przedwiośnie], wyd. 5, Warszawa - Kraków 1926. Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl {{ref-pl}
* [https://polona.pl/item/przedwiosnie-powiesc,MjgyNjg2OA/2/#info:metadata Przedwiośnie], wyd. 6, Warszawa - Kraków 1928. Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl {{ref-pl}
* [https://polona.pl/item/przedwiosnie,NjY1NzU1Nw/3/#info:metadata Przedwiośnie], Warszawa 1928 (w serii pierwszej ''Dzieł''). Reprodukcja cyfrowa w serwisie Polona.pl {{ref-pl}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Polyak dilində kitablar]]
[[Kateqoriya:1925-ci ilin kitabları]]
[[Kateqoriya:Hadisələri Azərbaycanda cərəyan edən romanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan–Polşa münasibətləri]]</text>
      <sha1>cfu8d2scl5tgfwix1jx4s1cv3m0druy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terror hadisələrinin siyahısı (1970)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289948</id>
    <revision>
      <id>8965704</id>
      <parentid>8724770</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1970-ci ilin terror hadisələri]]</comment>
      <origin>8965704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="d63flriu6iz1oc1frjhyuq6krzo8gbx" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
'''Terror hadisələri syahısı 1970-ci ildə''' 1970-ci ildə törədilmiş terror aktlarının siyahısı

* 21 fevral [[İsrail]] [[İsveçrə]] Fələstin terrorçu qrupun İsveçrə təyyarəsinə hücum etməsi nəticəsində 47 nəfər həlak olmuşdur.
* 8 may [[İsrail]] Məktəb avtobusuna hücum edən Fələstin terrorçuları 9 uşağı öldürmüşlər.
* 24 avqust [[Amerika Birləşmiş Ştatları]] Ordu Riyaziyyat Araşdırma Mərkəzinin partladılması nəticəsində bir nəfər həlak olmuşdur.
* 22 iyul [[İtaliya]] Dəmiryolu vağzalının partladılması nəticəsində 6 adam həlak olmuş və 66 nəfər yaralanmışdır.
* 22 oktyabr [[Amerika Birləşmiş Ştatları]] Qara Azadlıq Ordusu qruplaşması tərəfindən bir kilsenin partladılması nəticəsində 1 nəfər yaralanmışdır.

[[Kateqoriya:Terror hadisələrinin siyahıları]]
[[Kateqoriya:1970-ci illərin terror hadisələri]]
[[Kateqoriya:1970-ci ilin terror hadisələri]]</text>
      <sha1>d63flriu6iz1oc1frjhyuq6krzo8gbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Litva litası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295442</id>
    <revision>
      <id>8965735</id>
      <parentid>7905517</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="6nwfyrnr2slxu1a19ztt658qw550e6f" xml:space="preserve">[[Fayl:LTU 200 Litu 1997 obv.jpg|thumb|250px|right|200 Litva litası]]
'''Litva litası''', '''lita''' ({{lang-lt|litas}}, çox sayda ''litai, litų'') — [[1922]]-[[1940]] və [[1993-cü il]]dən Litvanın pul vahidi. 100 [[sent]]dən ibarətdir ({{lang-lt|centas}}, çox sayda ''centai, centų'').

[[ISO 4217]] sistemində beynəlxalq kodu '''LTL'''.

== Tarixi ==
[[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra müstəqil Litva Respublikası ərazisində  digər dövlətlərin valyutaları dövriyyədə idi.

Milli pul vahidi olan lit dövriyyəyə  [[2 oktyabr]] [[1922-ci il]] tarixindən buraxıldı.  Litva SSRİ tərkibinə qatıldıqdan sonra (1940), [[25 mart]] [[1941-ci il]]dən lit [[SSRİ rublu]] ilə əvəz edildi.

Lit yenidən dövriyyəyə ikinci müstəqillik dövründə, [[25 iyun]] [[1993-cü il]] tarixindən buraxıldı.

==  Valyuta kursu rejimi ==
[[25 iyun]] [[1993-cü il]]dən [[31 yanvar]] [[2002-ci il]]ədək lit [[ABŞ dolları]]na 4:1 nisbəti ilə bağlanmışdı, [[1 fevral]] [[2002-ci il]]dən isə [[avro]]ya 3,4528:1 nisbəti ilə bağlandı. Bu nisbət Litvada avronun istifadəsinə qədər qalacaqdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De Facto Classification of Exchange Rate Regimes and Monetary Policy Frameworks |url=http://www.imf.org/external/np/mfd/er/2008/eng/0408.htm |access-date=2012-10-25 |archive-date=2012-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422040229/http://www.imf.org/external/np/mfd/er/2008/eng/0408.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==
* [http://www.pinigai.lt/lt Litvada pullar] 
* [http://www.lb.lt/banknotai_ir_monetos Litva Bankının rəsmi saytında banknot və sikkələr] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120919222621/http://lb.lt/banknotai_ir_monetos |date=2012-09-19 }} 
* [http://ciscoins.narod.ru/ MDB və Baltikyanı ölkələrin sikkələri]
* [http://www.bonistica.ru/cat/europe/lithuania/ Litva əskinazlarının ensiklopediyası] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130118063441/http://www.bonistica.ru/cat/europe/lithuania |date=2013-01-18 }}
* [http://lithuanian-mint.lt/ Litva sikkə evinin rəsmi saytı] {{ref-en}}

== İstinadlar ==
&lt;references/&gt;

{{Vikianbar kateqoriyası|Lithuanian litas}}
{{Avropa valyutaları}}

[[Kateqoriya:Litva pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>6nwfyrnr2slxu1a19ztt658qw550e6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Estoniya kronu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299668</id>
    <revision>
      <id>8965726</id>
      <parentid>5946490</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="887" sha1="fobbxaisfx1rx5jxxtfyfnob2vc63om" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Estoniya kronu''' ({{lang-et|kroon}}) — [[Estoniya Respublikası]]nın [[1928]]-[[1941]]və [[1992]]-[[2010-cu il]]lərdə milli valyutası.100sentə ({{lang-et|sent}}) bölünürdü.

[[ISO 4217]] beynəlxalq sitemində kodu — '''EEK'''.

== Mənbə ==
* [http://www.eestipank.info/pub/et/yldine/pangatahed/pangatahed/index.html?objId=284021 Estoniya Bankının saytında banknotlar] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111003090009/http://www.eestipank.info/pub/et/yldine/pangatahed/pangatahed/index.html?objId=284021 |date=2011-10-03 }} {{ref-et}} {{ref-en}}
* [http://www.bonistica.ru/cat/europe/estonia Estoniya banknotları)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101227113730/http://www.bonistica.ru/cat/europe/estonia |date=2010-12-27 }}

{{Krona}}

[[Kateqoriya:Krona]]
[[Kateqoriya:Estoniya]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>fobbxaisfx1rx5jxxtfyfnob2vc63om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Latviya latı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299672</id>
    <revision>
      <id>8965733</id>
      <parentid>8851394</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="puouxffqgh7r8d94fqac4pbk03r5oh3" xml:space="preserve">[[Fayl:Latvia-1992-Bill-500-Obverse.jpg|thumb|right|250px|500 Latviya latı]]
'''Lat''' ({{dil-lv|Lats}}; simvolu — ''Ls''; kodu [[ISO 4217]] — LVL) — [[Latviya]]nın 1922-1940 və 1993-2013 milli [[valyuta]]sı. Müstəqilliyi bərpa ediləndən sonra, 7 may 1992-ci ildən müvəqqəti ödəniş vasitəsi kimi [[Latviya rublu]] dövriyyəyə buraxıldı. Lat dövriyyədə  5 mart 1993-cü ildən istifadə edilir. Latlar [[SSRİ rublu]]na 200 : 1 nisbəti ilə dəyişilirdi.

1, 2, 5, 10, 20, 50 santim xırda və 1, 2 lat metal pullar vardır.  10 (gümüş 925) və 100 lat (qızıl 999,9);  5, 10, 20, 50, 100 və 500 lat əskinazlar vardır. 1 Latviya latı  100 [[santim]]ə (santīmu) bərabərdir.

2014-cü ilin yanvarın 1-dən Latviya [[Avrozona]]nın hissəsi olmuş və beləliklə, öz rəsmi valyutanı latdan [[avro]]ya dəyişdi. 15 yanvara qədər bu ölkədə lat tədricən dövriyyədən çıxmalıdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://top.rbc.ru/economics/01/01/2014/897918.shtml |access-date=2014-01-03 |archive-date=2014-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102050931/http://top.rbc.ru/economics/01/01/2014/897918.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==
* [http://www.bank.lv Latviya Bankının rəsmi saytı]
* [http://ru.valutas.info Latviya valyutasının dəyişilməsi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111228124850/http://ru.valutas.info/ |date=2011-12-28 }} 
* [http://prostofinansy.com/?p=1326 İlk Latviya rublları - 1919-ci il)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130420102807/http://prostofinansy.com/?p=1326 |date=2013-04-20 }}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Avropa valyutaları}}
[[Kateqoriya:1922-ci ildə Latviyada yarananlar]]
[[Kateqoriya:Latviya iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>puouxffqgh7r8d94fqac4pbk03r5oh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SSRİ rublu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300114</id>
    <revision>
      <id>8965781</id>
      <parentid>8749045</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5045" sha1="li44frm761a1qfuxxccf2gbyznx3sx1" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''SSRİ rublu''' — [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı]]nın ([[SSRİ]]) 1923-cü ildən 26 dekabr 1991-ci ilədək pul vahidi. [[RSFSR]]-in birinci rublları 1919-cu ildə kredit biletləri kimi buraxılıb. SSRİ əskinazlarının çoxunun dizaynını rus qravyoru və rəssamı [[İvan Dubasov]] işləyib.

[[SSRİ]]-də 1924-cü ildən 1991-ci ilədək 10 rubladək olan pul nişanları ''Dövlət xəzinə biletləri'', 10 rubldan yuxarı nominallar isə — ''SSRİ Dövlət Bankı biletləri'' adlanırdı. 1991-ci ildən sonra isə bütün əskinazlar ''SSRİ Dövlət Bankı biletləri'' adlanmağa başladı.

1 yanvar 1961-ci ildə SSRİ-də pul islahatından sonra 1 rubl 0,987412 qram qızıla bərabər götürülürdü, ancaq bunu etmək mümkün deyildi.

[[Belovej razılığı|SSRİ-nin dağılmasından]] sonra rubl tədricən dövriyyədən çıxmağa başladı. SSRİ rublunu dövriyyədən çıxaran ən sonuncu ölkə [[Tacikistan]] oldu (10 may 1995-ci il).

== SSRİ rublları 1961–1991-ci illər ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=&quot;6&quot;| 1961-ci il buraxılışı
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Təsviri !!rowspan=&quot;2&quot;| Valyuta
|-
! Üz təsviri !! Arxa tərəfin təsviri
|-
| [[Fayl:Rouble-1961-Paper-1-Obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:Rouble-1961-Paper-1-Reverse.jpg|200px]]
| 1 rubl
|-
| [[Fayl:Soviet Union-1961-Bill-3-Obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:Soviet Union-1961-Bill-3-Reverse.jpg|200px]]
| 3 Ruble
|-
| [[Fayl:Soviet Union-1961-Bill-5-Obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:Soviet Union-1961-Bill-5-Reverse.jpg|200px]]
| 5 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 10 1961 obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 10 1961 reverse.jpg|200px]]
| 10 Ruble
|-
| [[Fayl:Soviet Union-1961-Bill-25-Obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:Soviet Union-1961-Bill-25-Reverse.jpg|200px]]
| 25 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 50 1961 obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 50 1961 reverse.jpg|200px]]
| 50 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 100 1961 obverse.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 100 1961 reverse.jpg|200px]]
| 100 rubl
|}

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=&quot;6&quot;| 1991-ci il buraxılşı
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Təsviri !!rowspan=&quot;2&quot;| Valyuta
|-
! Üz təsviri !! Arxa tərəfin təsviri
|-
| [[Fayl:SUR 1 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 1 1991 B.jpg|200px]]
| 1 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 3 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 3 1991 B.jpg|200px]]
| 3 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 5 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 5 1991 B.jpg|200px]]
| 5 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 10 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 10 1991 B.jpg|200px]]
| 10 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 50 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 50 1991 B.jpg|200px]]
| 50 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 100 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 100 1991 B.jpg|200px]]
| 100 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 200 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 200 1991 B.jpg|200px]]
| 200 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 500 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 500 1991 B.jpg|200px]]
| 500 rubl
|-
| [[Fayl:SUR 1000 1991 F.jpg|200px]]
| [[Fayl:SUR 1000 1991 B.jpg|200px]]
| 1000 rubl
|}

== SSRİ-nin 15 müttəfiq respublikalarının dillərində rublun adları ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!rowspan=2| dil !!colspan=2| Milli dildə !!colspan=2| Transliterasiya
|-
! [[rubl]] !! [[kopeyka]] !! [[rubl]] !! [[kopeyka]]
|-
| width=20 % | [[rus dili]]
| width=20 % | [[rubl]]
| width=20 % | [[kopeyka]]
| width=20 % | —
| width=20 % | —
|-
| [[Ukrayna dili]]
| карбованець
| копійка
| karbovanes
| kopiyka
|-
| [[Belorus dili]]
| рубель
| капейка
| rubel
| kapeyka
|-
| [[Özbək dili]]
| сўм
| тийин
| sum
| tiyin
|-
| [[Qazax dili]]
| сом
| тиын
| som
| tiın
|-
| [[Gürcü dili]]
| მანეთი
| კაპიკი
| maneti
| kapiki
|-
| [[Azərbaycan dili]]
| манат
| гəпик
| manat
| qəpik
|-
| [[Litva dili]]
| rublis
| kapeika
| rublis
| kapeyka
|-
| [[Moldavan dili]]
| рублэ
| копейкэ
| ruble
| kopeyka
|-
| [[Latış dili]]
| rublis
| kapeika
| rublis
| kapeyka
|-
| [[Qırğız dili]]
| сом
| тыйын
| som
| tıyın
|-
| [[Tacik dili]]
| сӯм
| танга
| sum
| tanqa
|-
| [[Erməni dili]]
| ռուբլի
| կոպեկ
| rubli
| kopek
|-
| [[Türkmən dili]]
| манат
| көпүк
| manat
| köpük
|-
| [[Eston dili]]
| rubla
| kopikas
| rubla
| kopikas
|}

== Mənbə ==
* [http://ru.ucoin.net/catalog/?country=USSR SSRİ sikkələrinin kataloq və qalereyası]{{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130126112314/http://ru.ucoin.net/catalog/?country=USSR |date=2013-01-26 }}
* [http://prostofinansy.com/?p=880 SSRİ-nin birinci rublları (1923-cü il). Əskinaz qalereyası]{{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130211233802/http://prostofinansy.com/?p=880 |date=2013-02-11 }}
* [http://www.bonistica.ru/cat/europe/ussr SSRİ əskinazlarının tam ensiklopediyası] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130119015608/http://www.bonistica.ru/cat/europe/ussr |date=2013-01-19 }}

[[Kateqoriya:SSRİ pulları]]
[[Kateqoriya:SSRİ iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:1923-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:SSRİ tarixi]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>li44frm761a1qfuxxccf2gbyznx3sx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İnadkarın ram edilməsi (film, 1980)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300742</id>
    <revision>
      <id>8966001</id>
      <parentid>8676553</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8966001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="fmrjwyirdlr5awseupg4zxos6x6zv7l" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = İnadkarın ram edilməsi
 |orijinal adı       = {{Dil-it|Il Bisbetico Domato}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = İnadkarın ram edilməsi (film, 1980).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Paskuale Festa Kampanile
 |ssenarist          = [[Kastellano və Pipolo]]
Franko Marotta&lt;br&gt;Enriko Oldoini
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Detto Mariano]]
 |rollarda           = [[Adriano Çelentano]]&lt;br /&gt;[[Ornella Muti]]&lt;br&gt;Karol Buke
 |operator           = Alfio Kontini 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Komediya filmi|Komediya]]
 |ilk baxış          = {{ITA}}, [[1980]]
 |dil                = [[İtalyan dili|italyan]]
 |ölkə               = {{ITA}}&lt;br&gt;{{ITA}}
 |istehsalçı         = [[Capital Film]]
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 104 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[1980]]
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0080439
 |vikianbar          = 
}}

'''&quot;İnadkarın ram edilməsi&quot;''' ({{Dil-it|Il Bisbetico Domato}}) — rejissor Kastellano və Pipolonun filmi. Baş rollarda [[Adriano Çelentano]] və [[Ornella Muti]].
== Məzmun ==
Film italyan kəndi Ravinyanoda, [[Portofino]] şəhərinin yaxınlığında çəkilib.

Elia qırx yaşlıözündən çox əmin olan bekar,  qadınlara kobud münasibət bəsləyən fermerdir. Amma bu bütün canlılara olan sevgisinə mane olmur.
Yağışlı bir gecə, onun evinin qapısını Lisa Silvestri adlı gözəl qız gecələməyə Eliadan xahiş edir.

Evində heç kəsin yaşamadığı ilə maraqlanan Lisa Eliaya müxtəlif olaraq onu inadkarlığını ram etməyə çalışır. Fermerin çətin xarakteri, qəribə formada təcrübəli və ərköyün şəhərli Lizanın çox xoşuna gəlir. O hətta öz rəfiqəsi Renata ilə Eliaya malik olması üçün mübahisəyə düşür. Əvvəlcə Elia Lisanın gözəlliyinə heç bir reaksiya vermir, amma sonda ona aşiq olur.

== Rollarda ==
* [[Adriano Çelentano]] ''Elia Kodonio''
* [[Ornella Muti]] ''Lisa Silvestri''
* [[Pipo Santonastazo]] ''keşiş''
* [[Milli Carlucci]] ''Renata, Lisa'nın rəfiqəsi''
* [[Sandro Giani]] ''benzindolduran''

== Xarici keçidlər ==
* [http://allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&amp;sql=1:65811~T0 Краткое описание фильма] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060426195934/http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg |date=2006-04-26 }} {{ref-en}} на [[Allmovie.com]]
* [http://www.celentano.ru/rus/films/domato.shtml Инфо и фотогалерея на Celentano.RU]

[[Kateqoriya:İtalyanca filmlər]]
[[Kateqoriya:İtaliyanın komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</text>
      <sha1>fmrjwyirdlr5awseupg4zxos6x6zv7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şotland funtu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301360</id>
    <revision>
      <id>8965746</id>
      <parentid>7509331</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="dah4iht7gbrxe75h8jz1qsnbr7e3php" xml:space="preserve">{{Valyuta}}[[Fayl:100 şotland funtu.jpg|thumb|right|250px|100 şotland funtu]]
'''Şotland funtu''' ({{Dil-sco|Pund Scots}}, {{Dil-en|Pound Scots}}) — [[Şotlandiya]] krallığının XII–XVIII əsrlərdə pul vahidi. Hal-hazırda Şotlandiya bankları tərəfindən buraxılan [[əskinaz]]lar da bəzən &quot;Şotland funtu&quot; adlandırılır.

== Müstəqil Şotlandiyanın pul vahidi ==
Şotlandiya [[sikkə]]lərinin buraxılması kral I David dövründə baş tutub (1124–1153-cü illərdə hakimiyyətdə olub). Onlar funt stetrlinq kimi 20 şillinq və 240 pensdən ibarət olub.

Şotland funtunun keyfiyyəti aşağı düşdükcə onun ingilis funtuna nisbəti də dəyişirdi. 1603-cü ildə Şotlandiya kralı I Yakov [[İngiltərə]]nin kralı olduqdan sonra 1 funt sterlinq 12 şotland funtuna bərabər edildi. 1707-ci ildə [[Uniya haqqında Akt (1707)|Uniya haqqında Akt]] qəbul edildikdən sonra şotland funtu dövriyyədən çıxarıldı.

== Şotlandiya banklarının əskinazları ==
Müstəqil dövlət olmasa da, Şotlandiyanın üç bankı öz əskinazlarını buraxmaq hüququna malikdir. Onlar &quot;Şotland funtu&quot; adlanmasalar da, [[funt sterlinq]] kimi nominala malikdirlər. Rəsmi tədavül vasitəsi olmasalar da Böyük Britaniya ərazisində qəbul edilirlər.

* [[Emissiya]] keçirən banklar — [[Şotlandiya Kral Bankı]], [[Şotlandiya Bankı]], [[Klaydsdeyl Bank]] (onların hər biri əskinazlarda öz dizaynını istifadə edir).
* Əskinazların əsas rəngləri — [[qəhvəyi]], [[zeytun]] rəngi, [[yaşıl]].

== Mənbə ==
* [http://www.scottishmoney.net/ Scottishmoney sytında şotland sikkələri] {{en icon}}
* [http://www.coins-gb.ru/istoriya-monet/index.php &quot;Böyük Britaniya&quot; saytında şotland sikkələrinin tarixi (yunikorn, hardhed, testun, bobi)]
* [http://banknoteworld.com/scotland Şotland Bankının əskinazları (1943-cü ildən)]
* [http://www.scotbanks.org.uk/media/scottish_banknotes_poster_2009.pdf Müasir şotland əskinazları] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130602165631/http://www.scotbanks.org.uk/media/scottish_banknotes_poster_2009.pdf |date=2013-06-02 }}{{en icon}}
{{Avropa valyutaları}}

[[Kateqoriya:Funt]]
[[Kateqoriya:Şotlandiya]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>dah4iht7gbrxe75h8jz1qsnbr7e3php</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Straud funtu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302738</id>
    <revision>
      <id>8965750</id>
      <parentid>6755029</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="sj957j3n1n84jh30v7igpy1inrpy9do" xml:space="preserve">[[Fayl:Stroud-pound-2.jpg|thumb|right|250px|2 Straud funtu]]
'''Straud funtu''' — [[İngiltərə]]nin [[Straud]] şəhərində istifadə edilən [[regional valyuta]] . [[Totnis funtu]] və [[Lyuis funtu]]ndan sonra buraxılan üçüncü yerli valyutadır. 12 sentyabr 2009-cu ildən dövriyyədədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Town launches its own bank notes ''BBC News'' 13 September 2009 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/somerset/8253419.stm |access-date=23 November 2012 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224055630/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/somerset/8253419.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yaranma tarixi ==
12 sentyabr 2009-cu ildə, yerli keçid qrupunun təşəbbüsü ilə buraxılıb,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Stroud pound ready to launch, ''Times Online'', 11th September 2009&quot; |url=http://timesonline.typepad.com/environment/2009/09/stroud-pound-ready-to-launch.html |access-date=2009-09-23 |archive-date=2009-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923150443/http://timesonline.typepad.com/environment/2009/09/stroud-pound-ready-to-launch.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Will the Brixton pound buy a brighter future? ''The Guardian'' 16 September 2009 |url=http://www.guardian.co.uk/environment/2009/sep/16/will-brixton-pound-work |access-date=29 November 2012 |archive-date=7 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207034728/http://www.guardian.co.uk/environment/2009/sep/16/will-brixton-pound-work |url-status=live }}&lt;/ref&gt; . Totnis və Lyuis funtlarından fərqli olaraq o bir qədər fərqli sxemlə buraxılıb. 2010-cu ilin aprelinə olan məlumata görə Qlosterşir qraflığının 30 müəssisəsi bu valyuta ilə işləyir.&lt;ref&gt;[http://bigpondnews.com/articles/Finance/2010/04/03/UK_town_creates_own_money_447408.html UK town creates own money, ''Big Pond News'', 3rd April 2010]&lt;/ref&gt;

Buraxılış günü dövriyyəyə 1 000 Straud funtu buraxıldı və hər alıcı azı 1 yerli funt almalı idi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Shoppers convert more than £1K into Stroud Pounds, ''Stroud News &amp; Journal'', 14th September 2009&quot; |url=http://www.stroudnewsandjournal.co.uk/news/4628355.Shoppers_convert_more_than___1K_into_Stroud_Pounds/ |access-date=2012-11-29 |archive-date=2017-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129001833/http://www.stroudnewsandjournal.co.uk/news/4628355.Shoppers_convert_more_than___1K_into_Stroud_Pounds/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2011-ci ilə artıq 4 000 yerli funt alınır. Ancaq bununla belə bəzi yerli müəssisələr şikayət edirdilər ki, müştərilər onları dəstəkləsələr də , yenə də funt sterinqə üstünlük veririlər.&lt;ref&gt;Dave Harvey, [http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-bristol-19627592 &quot;Bristol Pound launched to keep trade in the city&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220929152446/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-bristol-19627592 |date=2022-09-29 }}, BBC News, 19th September 2012.&lt;/ref&gt;

== Tərtibi ==
Straud funtu dörd nominalda: £ 1, £ 2, £ 5 və 10 funtluq olur. Filip Trelfollun 1972-ci ildə çəkdiyi &quot;Straud binası&quot; freskası, yerli əhəmiyyətli obrazlar funtun dizaynında əksini tapıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Laurie Lee to feature on Stroud bank notes, ''Telegraph.co.uk'', 11th September 2009&quot; |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/6174333/Laurie-Lee-to-feature-on-Stroud-bank-notes.html |access-date=2012-11-30 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813140123/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/6174333/Laurie-Lee-to-feature-on-Stroud-bank-notes.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Əskinazlar parlaq rənglərlə təhlükəsiz kağızda çap olnur.

== Mənbə ==
* [http://www.stroudpound.org.uk &quot;The Stroud Pound&quot;]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8579476.stm BBC News : The town printing its own currency]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Avropa valyutaları}}

[[Kateqoriya:Funt]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>sj957j3n1n84jh30v7igpy1inrpy9do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ASAN xidmət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306616</id>
    <revision>
      <id>8965592</id>
      <parentid>8918141</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49718" sha1="831x2t2m0fn119xt98f6it25vw39bds" xml:space="preserve">{{Dövlət idarəsi
| adı            = ASAN xidmət
| adın originalı = Azərbaycan Xidmət və Qiymətləndirmə Şəbəkəsi
| emblem         = ASAN service center.jpg
| izahı          = ASAN xidmət mərkəzlərinin loqosu
| ölkə           = {{AZE}}
| yaranma        = 13 iyul 2012
| ləğvolunma     = 
| tabeçilik      = [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi|Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]]
| ünvanı         = 
| büdcəsi        = 
| sayı           = 
| əvvəlki        =   
| rəhbər         = [[Ülvi Mehdiyev]]
| saytı          = [http://asan.gov.az/ ASAN xidmət]&lt;br&gt;[http://vxsida.gov.az/ Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]
|baş qərargah={{gerbifikasiya|Bakı}}|rəhbər_əlavə=Sədr}}

'''&quot;ASAN xidmət&quot;'''(''[[İngilis dili|ing.]] '''A'''zerbaijan '''S'''ervice and '''A'''ssessment '''N'''etwork'') — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasında]] dövlət orqanları tərəfindən vətəndaşlara göstərilən xidmətlərin həyata keçirilməsini təmin edən mərkəzlər şəbəkəsidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://vxsida.az/redirect/index/cat_id/81/MainOrNot/0 |access-date=2018-05-03 |archive-date=2018-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507040648/http://vxsida.az/redirect/index/cat_id/81/MainOrNot/0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  &quot;ASAN xidmət&quot; [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]]nə tabedir. İlk &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi 2013-cü ildə fəaliyyətə başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_brendi_olan_asan_xidmetin_fealiyyete_baslamasindan_5_il_otur-1128258 |title=Azərbaycan brendi olan &quot;ASAN xidmət&quot;in fəaliyyətə başlamasından 5 il ötür |access-date=2024-08-24 |archive-date=2019-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823154138/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_brendi_olan_ASAN_xidmetin_fealiyyete_baslamasindan_5_il_otur-1128258 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda 28 mərkəz fəaliyyət göstərir. Onlardan 7-si [[Bakı]]da, iyirmi biri isə [[Azərbaycan]]ın bölgələrindədir. &quot;ASAN xidmət&quot;ə indiyə qədər 95 milyondan çox müraciət edilib.&lt;ref name=&quot;vxsida.gov.az&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://vxsida.gov.az/statistics/ |access-date=2018-05-03 |archive-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801125310/http://vxsida.gov.az/statistics/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Xidmətlərin göstərilməsində könüllülər də cəlb olunur. &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində müxtəlif dövlət orqanlarının vətəndaşlara göstərdiyi xidmətlərdən başqa funksional yardımçı xidmətlər də təklif olunur. Həmçinin mərkəzlərdə sosial layihələr də keçirilir.

Prezident '''[[İlham Əliyev]]''' 2012-ci il dekabrın 29-da ilk &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin fəaliyyətə başladığını nəzərə alaraq, 2017-ci il dekabrın 29-da hər il həmin günün ölkəmizdə &quot;ASAN xidmət&quot; işçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd edilməsi barəsində Sərəncam imzalayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;ASAN xidmət&quot; işçilərinin peşə bayramıdır |url=https://oxu.az/cemiyyet/asan-xidmet-iscilerinin-pese-bayramidir |access-date=2025-12-29 |website=Oxu.az |language=az |archive-date=2026-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529054258/https://oxu.az/cemiyyet/asan-xidmet-iscilerinin-pese-bayramidir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Fayl:Ilham Aliyev examined the activities of the Ganja ASAN Xidmət Center of the State Agency for public services and social innovations.jpg|thumb]]
[[Fayl:Sumqayıt ASAN Xidmətdən alınan pasportlar.jpg|thumb]]

=== Yaradılması ===
[[Azərbaycan Respublikası]] Prezidenti [[İlham Əliyev]]in 2012-ci il 13 iyulda imzaladığı 685 saylı fərmana əsasən &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərinin də strukturuna daxil olduğu [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]] yaradıldı.&lt;ref name=&quot;Agentlik&quot;&gt;{{cite web|url= http://vxsida.gov.az/redirect/index/cat_id/81/MainOrNot/0|title= Agentlik haqqında|author= |date= |work= |publisher= vxsida.gov.az|accessdate= 11 aprel 2016|language= Azərbaycan|archive-date= 2017-05-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20170506145212/http://vxsida.gov.az/redirect/index/cat_id/81/MainOrNot/0|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.lent.az/news/101541 |title=Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin strukturu təsdiq edildi |author= |date=6 sentyabr 2012 |work= |publisher=Lent.az |accessdate=11 aprel 2016 |language=Azərbaycanca |archive-date=2018-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502075958/http://news.lent.az/news/101541 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;magazinde&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.diplomatisches-magazin.de/international-relations-01-2015-en/A3/ |title=Azerbaijan’s Version of Good Governance and Combating Corruption |author=Matthias Dornfeldt |date= |work= |publisher=diplomatisches-magazin.de |accessdate=15 aprel 2016 |language=İngiliscə |archive-date=2017-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328015954/https://www.diplomatisches-magazin.de/international-relations-01-2015-en/A3/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Həmin ilin 5 sentyabrında Prezidentin digər fərmanı ilə Agentliyin strukturu və əsasnaməsi təsdiq olundu.&lt;ref&gt;http://vxsida.az/redirect/post/pid/406{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 aprel 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə [[Ülvi Mehdiyev]] Dövlət Agentliyinin sədri təyin edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://president.az/articles/28319 |access-date=2018-05-02 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085132/https://president.az/articles/28319 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== İnkişafı ===
29 dekabr 2012-ci ildə [[Bakı]]da pilot layihə olaraq ilk &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı oldu. Mərkəz doqquz dövlət orqanının təklif etdiyi 23 xidməti həyata keçirməklə 15 yanvar&lt;ref name=&quot;1sayli&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/115780|title=“Asan xidmət”dən paytaxt sakinlərinə şad xəbər|author=|date=29 dekabr 2012|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2018-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208003916/http://news.lent.az/news/115780|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; tarixində fəaliyyətə başladı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.olaylar.az/news/social/27022|title=“ASAN xidmət” mərkəzi fəaliyyətə başladı|author=|date=15 yanvar 2013|work=|publisher=Olaylar.az|accessdate=22 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417044913/http://olaylar.az/news/social/27022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 3 may 2013-cü ildə [[Sumqayıt]] &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı olub.&lt;ref name=&quot;sumqayit&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.lent.az/news/123822 |title=Sumqayıtlıların işi “ASAN” olacaq |author= |date=3 may 2013 |work= |publisher=Lent.az |accessdate=11 aprel 2016 |language=Azərbaycanca |archive-date=5 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505203638/http://news.lent.az/news/123822 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Bundan bir neçə həftə sonra — mayın 24-də Bakıda ikinci &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı olub, bu mərkəz iyunun 5-də vətəndaşlara xidmət göstərməyə başlayıb.&lt;ref name=&quot;2sayli&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.lent.az/news/127280 |title=2 saylı Bakı “ASAN xidmət” mərkəzi fəaliyyətə başlayıb |author= |date=5 iyun 2012 |work= |publisher=Lent.az |accessdate=11 aprel 2016 |language=Azərbaycanca |archive-date=2018-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180214115356/http://news.lent.az/news/127280 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 17 sentyabr 2013-cü ildə Bakıda üçüncü mərkəzin açılışı olub.&lt;ref name=&quot;3sayli&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/138721|title=Bakılıların işi bir az da “ASAN” laşdı|author=|date=17 sentyabr 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2018-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214100314/http://news.lent.az/news/138721|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ilin sonlarında, dekabrın 21-də [[Azərbaycan]]da beşinci &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı oldu. Bu mərkəz [[Gəncə]]də fəaliyyətə başladı.&lt;ref name=&quot;gence&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/149958|title=Gəncədə &quot;Asan Xidmət&quot; Mərkəzi açılıb|author=|date=21 dekabr 2013|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224075728/http://news.lent.az/news/149958|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 23 yanvar 2014-cü ildə &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərindən istifadə edən vətəndaşların sayı 1 milyona çatdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/153149|title=“ASAN Xidmət” in 1 000 000-cu istifadəçisi kim oldu?|author=|date=23 yanvar 2014|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2014-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125004652/http://news.lent.az/news/153149|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014-cü ildə &quot;ASAN xidmət&quot; İSO 9001:2008 idarəetmə standartı üzrə beynəlxalq sertifikat əldə edib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/157047|title=“ASAN Xidmət” İSO sertifikatı aldı|author=|date=25 fevral 2014|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2017-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426032356/http://news.lent.az/news/157047|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teas&quot;/&gt;

2014-cü ildə mayın 7-də Bakıda sayca dördüncü &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı oldu.&lt;ref name=&quot;4sayli&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/165379|title=4 saylı Bakı “ASAN xidmət” mərkəzi açıldı|author=|date=7 may 2014|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=19 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719195042/http://news.lent.az/news/165379|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin yayında &quot;ASAN xidmət&quot; səmərəli xidmət nümunəsinə və dövlət-vətəndaş münasibətlərinə verdiyi töhfələrə görə &quot;Uğur 2013&quot; mükafatına layiq görüldü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.trend.az/business/economy/2282153.html|title=Azərbaycan iqtisadiyyatının liderləri &quot;Uğur&quot; mükafatına layiq görüldülər|author=|date=5 iyun 2014|work=|publisher=[[Trend İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=15 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109141844/http://az.trend.az/business/economy/2282153.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014-cü ilin dekabr ayının 15-də [[Sabirabad]]da &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı oldu. Bu, ölkədəki yeddinci mərkəz idi.&lt;ref name=&quot;sabirabad&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/187639|title=Prezident Sabirabad rayonuna səfər edib|author=|date=15 dekabr 2014|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216051416/http://news.lent.az/news/187639|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sabirabad &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi açıldığı gün OHSAS 18001:2007 standartı üzrə beynəlxalq dərəcəli sertifikata layiq görüldü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/2345192.html|title=&quot;ASAN xidmət&quot; beynəlxalq dərəcəli sertifikata layiq görülüb|author=|date=18 dekabr 2014|work=|publisher=Trend.az|accessdate=28 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209132602/http://az.trend.az/azerbaijan/society/2345192.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Bundan təxminən üç ay sonra, 13 mart 2015-ci ildə [[Bərdə]]də Azərbaycanda sayca səkkizinci &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışı oldu.&lt;ref name=&quot;berde&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/196148|title=Qarabağ bölgəsində ilk “ASAN xidmət” mərkəzi açıldı|author=|date=13 mart 2015|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320143232/http://news.lent.az/news/196148|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015-ci ildə &quot;ASAN xidmət&quot; BMT-nin 2015-ci il Dövlət Xidmətləri Mükafatına ({{dil-en|United Nations Public Service Award 2015}}) layiq görülüb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/202341|title=&quot;ASAN xidmət&quot; BMT-nin mükafatına layiq görülüb|author=|date=12 may 2015|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=26 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426034705/http://news.lent.az/news/202341|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015-ci ilin martın 2-də &quot;ASAN xidmət&quot; [[Britaniya Əməyin Mühafizəsi Şurası]] tərəfindən 13 sahə üzrə keçirilən, müxtəlif dövlətlərin 700-dən çox müəssisənin müraciət etdiyi müsabiqənin &quot;Dövlət xidmətlərinin həyata keçirilməsinin təşkilində təhlükəsiz əmək şəraitinin qurulması&quot; sahəsi üzrə qalibi olub.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/836039|title=Əmək mədəniyyəti və milli inkişaf|author=|date=21 fevral 2015|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2020-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710142306/https://azertag.az/xeber/836039|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin yayında, iyulun 14-də Azərbaycanda hələlik 5 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi açıldı.&lt;ref name=&quot;5sayli&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/208714|title=Prezident 5 saylı Bakı “ASAN xidmət” mərkəzinin açılışında|author=|date=14 iyul 2015|work=|publisher=Lent.az|accessdate=11 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111181552/http://news.lent.az/news/208714|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016-cı ildə [[Masallı]] və [[Qəbələ]]də də &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi fəaliyyətə başlayıb.&lt;ref name=&quot;qebele&quot;&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/918139|title=Prezidentin tapşırığına əsasən “ASAN xidmət” fəaliyyətini və əhatə dairəsini genişləndirir|author=|date=13 yanvar 2016|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=22 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712011333/https://azertag.az/xeber/918139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə [[Quba rayonu|Qubada]]&lt;ref name=&quot;az.president.az&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://az.president.az/articles/26232 |access-date=2018-05-02 |archive-date=2018-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208042306/http://az.president.az/articles/26232 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 2018-ci ildə isə [[Mingəçevir]]də, İmişlidə və Şəkidə &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzləri fəaliyyətə başlayıb.&lt;ref name=&quot;vxsida.az&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://vxsida.az/redirect/post/pid/1967 |access-date=2018-05-02 |archive-date=2018-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706162317/http://vxsida.az/redirect/post/pid/1967 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ildə Şamaxıda &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi fəaliyyətə başlayıb. 2020-ci ildə Kürdəmir, Tovuz, Ağcabədi və Balakəndə &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzləri fəaliyyətə başlayıb. 2021-ci ildə 6 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi, 2022-ci ildə 2 saylı Gəncə regional &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi, 7 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi və 2 saylı Sumqayıt regional &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi, 2023-cü ildə Salyan regional &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi və Naxçıvan regional &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi, 2024-cü ildə Lənkəran və Şuşa regional &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi fəaliyyətə başlayıb.

== Fəaliyyət ==
[[Fayl:ASAN1 Baki 1.JPG|225px|thumb|right|&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində iş gedişi]]
&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzləri [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]]n tabeliyindədir və &quot;vahid məkan&quot; prinsipi əsasında fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anspress.com/heyat-terzi/07-05-2014/asan-xidmet-azerbaycan-mehsuludur-azerbaycan-brendidir-foto-video|title=&quot;ASAN xidmət&quot; Azərbaycan məhsuludur, Azərbaycan brendidir|author=Elmidar Əliyev|date=7 may 2014|work=|publisher=Anspress.com|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805050831/https://anspress.com/heyat-terzi/07-05-2014/asan-xidmet-azerbaycan-mehsuludur-azerbaycan-brendidir-foto-video|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;ASAN&quot; modelinin altı əsas prinsipi var: operativlik, şəffaflıq, nəzakətlilik, məsuliyyət, etik davranış qaydalarına nəzarət və rahatlıq.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theguardian.com/public-leaders-network/2013/jul/31/azerbaijan-public-service-assessment-network|title=Azerbaijan's one-stop public service shop is driving up efficiency|author=Kamal Cəfərov|date=31 iyul 2013|work=|publisher=The Guardian|accessdate=15 aprel 2016|language=İngiliscə|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707143816/https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2013/jul/31/azerbaijan-public-service-assessment-network|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mərkəzlərdə dövlət xidmətləri əlaqələndirilmiş şəkildə fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;guardianmeqale&quot;/&gt; &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində vətəndaşlara xidmət daha yaxşı xidmət göstərilməsi üçün yeni üsullardan və müasir innovasiyalardan istifadə olunur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unpan.org/PublicAdministrationNews/tabid/115/mctl/ArticleView/ModuleID/1467/articleId/32336/default.aspx|title=Azerbaijan: State Agency for Public Services and Social Innovations Under President Established|author=Elmidar Əliyev|date=19 may 2014|work=Trend.az|publisher=Unpan.org|accessdate=15 aprel 2016|language=İngiliscə|archive-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721034620/http://www.unpan.org/PublicAdministrationNews/tabid/115/mctl/ArticleView/ModuleID/1467/articleId/32336/Default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hər mərkəzdə təxminən 100-ə yaxın [[könüllü fəaliyyət|könüllü]] çalışır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anspress.com/siyaset/19-12-2013/inam-kerimov-artiq-asan-xidmeti-konullulersiz-tesevvur-etmek-olmaz|title=İnam Kərimov: &quot;Artıq &quot;ASAN xidmət&quot;i könüllülərsiz təsəvvür etmək olmaz&quot;|author=Elmidar Əliyev|date=19 may 2014|work=|publisher=Anspress.com|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803151338/http://www.anspress.com/siyaset/19-12-2013/inam-kerimov-artiq-asan-xidmeti-konullulersiz-tesevvur-etmek-olmaz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]] brendi olan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/188373|title=Asan və şəffaf xidmət prinsipi|author=Nailə Məmmədova|date=22 dekabr 2015|work=|publisher=Lent.az|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2014-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225031158/http://news.lent.az/news/188373|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində vətəndaşlara xidmət mərkəzlərin ilk mərtəbəsində yerləşən məlumat bölməsindən başlayır. Qeydiyyat prosesi avtomatlaşdırılıb, xüsusi aparatlarla həyata keçirilir. Bu işdə vətəndaşlara könüllülər kömək edir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anspress.com/iqtisadiyyat/18-01-2013/bakinin-rusvetsiz-yasamaq-praktikasindan-reportaj-foto|title=Bakının rüşvətsiz yaşamaq praktikasından reportaj|author=Çingiz Rüstəmov|date=18 yanvar 2013|work=|publisher=Anspress.com|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803151159/http://www.anspress.com/iqtisadiyyat/18-01-2013/bakinin-rusvetsiz-yasamaq-praktikasindan-reportaj-foto|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Könüllülər vətəndaşlara ərizə yazılmasında da kömək edir.&lt;ref name=&quot;magazinde&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;guardianmeqale&quot;&gt;{{cite web |url=http://azertag.az/xeber/27686|title=
“Guardian” qəzeti: Azərbaycanın dövlət xidmətləri üçün “bir pəncərə” mərkəzi səmərəliliyi artırır|author=Çingiz Rüstəmov |date=1 avqust 2013|work= |publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]] |accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca}}&lt;/ref&gt; Mərkəzlərə gələ bilməyən vətəndaşlara xidmət göstərmək üçün həmçinin səyyar avtobuslardan da istifadə olunur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/2379828.html|title=Səyyar ASAN xidmət Beyləqanda|author=Çingiz Rüstəmov|date=3 aprel 2015|work=|publisher=Anspress.com|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160210170306/http://az.trend.az/azerbaijan/society/2379828.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; İndiyə qədər &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərinə 95 milyondan çox müraciət edilib.&lt;ref name=&quot;vxsida.gov.az&quot;/&gt; Vətəndaşlara göstərilən xidmətlərdən məmnunluq dərəcəsi 98–100% arasında dəyişir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.milli.az/politics/356721.html|title=Prezident İlham Əliyev 5 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzinin açılışında|author=|date=14 iyul 2015|work=|publisher=Milli.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150718041715/http://news.milli.az/politics/356721.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Naxçıvan şəhərlərində yerləşən bütün &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzləri bazar ertəsi - cümə günləri saat 09:00-dan-18:00-dək, digər regional mərkəzlər isə bazar ertəsi - cümə günləri saat 09:00-17:00-dək nahar fasiləsi olmadan fəaliyyət göstərir. Şənbə və bazar günləri Bakı şəhərində yerləşən bütün &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzləri saat 09:30-17:00-dək, digər regional mərkəzlər isə saat 09:00-16:00-dək nahar fasiləsi olmadan fəaliyyət göstərir.

== Mərkəzlər ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: white;
|-
!style=&quot;width: 9% | Mərkəz
!style=&quot;width: 11% | Açılış tarixi
|-
| 1 saylı Bakı&lt;ref name=&quot;1sayli&quot;/&gt; || 29 dekabr 2012
|-
| 2 saylı Bakı&lt;ref name=&quot;2sayli&quot;/&gt; || 24 may 2013
|-
| 3 saylı Bakı&lt;ref name=&quot;3sayli&quot;/&gt; || 17 sentyabr 2013
|-
| 4 saylı Bakı&lt;ref name=&quot;4sayli&quot;/&gt; || 7 may 2014
|-
| 5 saylı Bakı&lt;ref name=&quot;5sayli&quot;/&gt; || 14 iyul 2015
|-
|6 saylı Bakı
|3 avqust 2021
|-
|7 saylı Bakı
|28 may 2022
|-
| 1 saylı Sumqayıt&lt;ref name=&quot;sumqayit&quot;/&gt; || 3 may 2013
|-
| 1 saylı Gəncə&lt;ref name=&quot;gence&quot;/&gt; || 21 dekabr 2013
|-
| Sabirabad&lt;ref name=&quot;sabirabad&quot;/&gt; || 15 dekabr 2014
|-
| Bərdə&lt;ref name=&quot;berde&quot;/&gt; || 13 mart 2015
|-
| Masallı&lt;ref name=&quot;masalli&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/225600|title=Prezident &quot;ASAN xidmət&quot;ə 9 milyon manat ayırdı|author=|date=17 dekabr 2015|work=|publisher=lent.az|accessdate=19 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2018-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706163151/http://news.lent.az/news/225600|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ||3 sentyabr 2016
|-
| Qəbələ&lt;ref name=&quot;qebele&quot;/&gt; ||10 avqust 2016
|-
|Quba&lt;ref name=&quot;az.president.az&quot;/&gt;
|7 dekabr 2017
|-
|Mingəçevir&lt;ref name=&quot;vxsida.az&quot;/&gt;
|27 fevral 2018
|-
|İmişli
|22 oktyabr 2018
|-
|Şəki
|29 oktyabr 2018
|-
|Şamaxı
|5 dekabr 2019
|-
|Kürdəmir&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=az|url=https://president.az/articles/35768|title=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - XƏBƏRLƏR » Tədbirlər|publisher=president.az|accessdate=2020-06-06|archive-date=2020-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810092124/https://president.az/articles/35768|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|12 fevral 2020
|-
|Tovuz&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=az|url=https://president.az/articles/36079|title=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - XƏBƏRLƏR » Tədbirlər|publisher=president.az|accessdate=2020-06-06|archive-date=2021-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402054932/https://president.az/articles/36079|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|4 mart 2020
|-
|Ağcabədi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=az|url=https://president.az/articles/38997|title=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - XƏBƏRLƏR » Tədbirlər|publisher=president.az|accessdate=2020-06-06|archive-date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728143533/https://president.az/articles/38997|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|3 iyun 2020
|-
|Balakən&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=az|url=https://president.az/articles/40166|title=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - XƏBƏRLƏR » Tədbirlər|publisher=president.az|accessdate=2020-08-15|archive-date=2021-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402054423/https://president.az/articles/40166|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|29 iyul 2020
|-
|2 saylı Gəncə
|31 yanvar 2022
|-
|2 saylı Sumqayıt
|20 iyul 2022
|-
|Salyan
|18 aprel 2023
|-
|Naxçıvan
|18 may 2023
|-
|Lənkəran
|16 yanvar 2024
|-
|Şuşa 
|5 iyul 2024
|}

=== Xəritə ===
{{Yer xəritəsi+|Azərbaycan|width=750|float=center|caption=&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərinin yerləşdiyi ərazilər |places=
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=23|lon_deg= 49|lon_min=52|label=&lt;big&gt;[[Bakı]]&lt;/big&gt;|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=42|lon_deg=46 |lon_min=19|label=[[Gəncə]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=22|lon_deg=47|lon_min=07|label=[[Bərdə rayonu|Bərdə]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=35|lon_deg=49|lon_min=40|label=[[Sumqayıt]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=00|lon_deg=48|lon_min=28|label=[[Sabirabad rayonu|Sabirabad]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=46|lon_deg=47|lon_min=02|label=[[Mingəçevir]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=39|lat_min=52|lon_deg=48|lon_min=03|label=[[İmişli rayonu|İmişli]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=39|lon_deg=48|lon_min=38|label=[[Şamaxı rayonu|Şamaxı]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=41|lat_min=13|lon_deg=47|lon_min=07|label=[[Şəki rayonu|Şəki]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=58|lon_deg=47|lon_min=50|label=[[Qəbələ rayonu|Qəbələ]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=41|lat_min=21|lon_deg=48|lon_min=31|label=[[Quba rayonu|Quba]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=39|lat_min=01|lon_deg=48|lon_min=40|label=[[Masallı rayonu|Masallı]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=19|lon_deg=48|lon_min=11|label=[[Kürdəmir rayonu|Kürdəmir]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=58|lon_deg=45|lon_min=39|label=[[Tovuz rayonu|Tovuz]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=40|lat_min=03|lon_deg=47|lon_min=25|label=[[Ağcabədi rayonu|Ağcabədi]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=41|lat_min=43|lon_deg=46|lon_min=23|label=[[Balakən rayonu|Balakən]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=38|lat_min=45|lon_deg=48|lon_min=51|label=[[Lənkəran rayonu|Lənkəran]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=39|lat_min=35|lon_deg=48|lon_min=59|label=[[Salyan rayonu|Salyan]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
{{Yer xəritəsi~|Azərbaycan|lat_deg=39|lat_min=12|lon_deg=45|lon_min=24|label=[[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]]|mark=ASAN service center.jpg|marksize=17}}
}}

== Xidmətlər ==

=== Dövlət orqanlarının göstərdiyi xidmətlər ===
&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində müxtəlif dövlət orqanları və özəl müəssələr tərəfindən 400-ə yaxın xidmət həyata keçirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.asan.gov.az/az/category/asan-xidmetler |access-date=2018-05-03 |archive-date=2022-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614025805/https://asan.gov.az/az/category/asan-xidmetler |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səyyar &quot;ASAN xidmət&quot; ===
[[Fayl:ASAN seyyar.JPG|225px|thumb|right|Səyyar xidmətin təşkil olunduğu avtobuslardan biri]]
2013-cü ilin iyunun 1-dən etibarən &quot;ASAN xidmət&quot;in təklif etdiyi xidmətlərdən istifadə etmək üçün mərkəzlərə gələ bilməyən vətəndaşlara xidmət göstərmək üçün zəruri müasir texnoloji avadanlıqlarla təchiz olunmuş səyyar avtobuslardan istifadə olunur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/72097|title=“ASAN xidmət”ə iki milyonuncu vətəndaş müraciət etmişdir|author=|date=25 iyun 2014|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814224033/https://azertag.az/xeber/72097|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Səyyar avtobuslar hər bölgədə təxminən iki həftə qalırlar.&lt;ref name=&quot;guardianmeqale&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/127282|title=Bəzi rayonlarda səyyar “ASAN xidmət” fəaliyyət göstərəcək|author=Çingiz Rüstəmov|date=5 iyun 2013|work=|publisher=Anspress.com|accessdate=12 aprel 2016|language=Azərbaycanca}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda xidmət göstərən səyyar avtobusların sayı ondur.&lt;ref name=&quot;azertag&quot;&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/918139|title=Prezidentin tapşırığına əsasən “ASAN xidmət” fəaliyyətini və əhatə dairəsini genişləndirir|author=|date=13 yanvar 2016|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=13 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712011333/https://azertag.az/xeber/918139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Bakı]] və [[Sumqayıt]] şəhərində qeydiyyatda olan vətəndaşlar bu xidmətdən sifarişlə istifadə edə bilirlər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/240074|title=Sifarişli səyyar ASAN xidmət artıq Sumqayıtda|author=|date=20 aprel 2016|work=|publisher=Lent.az|accessdate=22 aprel 2016|language=Azərbaycanca}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; İndiyə qədər səyyar &quot;ASAN xidmət&quot;ə 3 000 000 çox müraciət edilib.&lt;ref name=&quot;vxsida.gov.az&quot;/&gt;

=== ASAN Kommunal ===
Prezident İlham Əliyevin 2016-cı ilin mayında imzaladığı Fərmanla &quot;ASAN kommunal&quot; mərkəzlərinin yaradılması Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinə tapşırılmışdı. Qısa müddətdə &quot;ASAN kommunal&quot; xidmətinin yaradılması üçün aidiyyəti qurumlarla bir yerdə tədbirlər görüldü &quot;ASAN Kommunal&quot; mərkəzlərində Azəriqaz, Azərsu, Azərişıq şirkətlərinin 45 növ kommunal xidmətləri göstərilir. Hazırda Bakı şəhərində 3 &quot;ASAN Kommunal&quot; mərkəzi fəaliyyət göstərir.

=== ASAN AI Hub ===
ASAN Süni İntellekt platformasının (ASAN AI Hub) əsas məqsədi dövlət təşkilatlarında, &quot;ASAN xidmət&quot;in özündə, eyni zamanda özəl sektor və tədqiqat inşaat mərkəzləri, elmi laboratoriyalar, alimlər üçün bir əlaqələndirici, uzlaşma rolunu oynayan platforma yaratmaqdır&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ülvi Mehdiyev: &quot;ASAN AI Hub&quot; vasitəsilə təşkilatlar problemlərini, çağırışlarını elan edəcək&quot;|url=https://oxu.az/ikt/ulvi-mehdiyev-asan-ai-hub-vasitesile-teskilatlar-problemlerini-cagirislarini-elan-edecek|website=Oxu.az|access-date=2025-12-02|language=az}}&lt;/ref&gt;

=== Funksional yardımçı xidmətlər ===
Fəaliyyət göstərən &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində həmçinin bank, sığorta, hüquqi yardım, tibb, tərcümə, foto, mədəniyyət tədbirlərinə bilet satışı xidmətləri fəaliyyət göstərir.

=== Digər xidmətlər ===
'''Çağrı mərkəzi'''

Çağrı mərkəzi vasitəsilə Azərbaycan vətəndaşları &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində göstərilən xidmətlər haqda məlumatlar əldə edə, təklif və iradlar bildirə, növbə tuta bilərlər. Bu xidmət 2013-cü ildə yaradılıb.&lt;ref name=&quot;ictnews&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ictnews.az/read-21308-news-1.html|title=Sabahdan “108” “Çağrı” mərkəzi vasitəsilə “ASAN xidmət” növləri haqqında məlumat almaq mümkün olacaq|author=Rəvan|date=31 yanvar 2013|work=|publisher=ictnews.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328123033/http://www.ictnews.az/read-21308-news-1.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmçinin mərkəzlərdə yerləşdirilmiş xüsusi elektron köşk vasitəsilə də vətəndaşlar Çağrı mərkəzi ilə əlaqə saxlaya bilərlər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.azvision.az/%E2%80%9CASAN_xidmet%E2%80%9D_Chagri_merkezi_-23323-xeber.html|title=“ASAN xidmət” Çağrı mərkəzi 1 yaşında|author=Rəvan|date=1 fevral 2014|work=|publisher=azvision.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819113642/https://az.azvision.az/%E2%80%9CASAN_xidmet%E2%80%9D_Chagri_merkezi_-23323-xeber.html|url-status=}}&lt;/ref&gt;

'''Onlayn növbə'''

&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində göstərilən xidmətlərdən istifadə etmək üçün &quot;ASAN xidmət&quot;in saytında onlayn növbə tutmaq mümkündür.&lt;ref name=&quot;ictnews&quot;/&gt;

'''Özünə xidmət'''

&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində vətəndaşların dövlət orqanlarının xidmətlərindən məlumatlanması, müraciətlər edə bilmələri üçün [[internet]]ə çıxışı olan kompüterlər yerləşdirilib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asan.gov.az/az/content/index/205/#.VxTrPPl97IU|title=Özünəxidmət|author=|date=|work=|publisher=Asan.gov.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408070448/http://www.asan.gov.az/az/content/index/205/#.VxTrPPl97IU|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''İdeya bankı'''

İdeya bankı vasitəsilə vətəndaşlara sistemin inkişafı üçün öz təkliflərini verə bilərlər.&lt;ref name=&quot;teas&quot;&gt;{{cite web|url=http://teas.eu/press-release-asan-successes-acknowledged-uk-parliament|title=ASAN successes acknowledged in UK Parliament|author=|date=23 iyul 2014|work=|publisher=teas.eu|accessdate=18 aprel 2016|language=İngiliscə|archive-date=2015-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150601082722/http://teas.eu/press-release-asan-successes-acknowledged-uk-parliament|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; İndiyə qədər İdeya bankına yüzlərlə təklif göndərilib və onların bir çoxu reallaşıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/2382143.html|title=&quot;ASAN xidmət&quot;in &quot;İdeya Bankı&quot;nın əhatə dairəsi genişlənir|author=|date=10 aprel 2015|work=|publisher=[[Trend İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810162948/https://az.trend.az/azerbaijan/society/2382143.html|url-status=}}&lt;/ref&gt;

== Layihələr ==
&quot;ASAN xidmət&quot; vətəndaşlara xidmətdən başqa digər sahələrə də öz töhfəsini verir. &quot;ASAN xidmət&quot; [[IDEA İctimai Birliyi]] və &quot;[[Azərsun Holdinq]]&quot; MMC ilə birlikdə Azərbaycanın bir neçə bölgəsində &quot;Hər kağızı bir yarpağa dəyişək&quot; layihəsi çərçivəsində &quot;Yaşıl dağ&quot; sosial aksiyası keçirib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/899971|title=“Yaşıl dağ” aksiyası maraqla qarşılanır|author=Mahir Babayev|date=6 noyabr 2015|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=13 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814214733/https://azertag.az/xeber/899971|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.milli.az/interest/373757.html|title=Kağızlardan &quot;Yaşıl dağ&quot; yaratdılar|author=|date=6 oktyabr 2015|work=|publisher=Milli.az|accessdate=13 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820053141/https://news.milli.az/interest/373757.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.azvision.az/news.php?id=78281|title=Növbəti “Yaşıl dağ” Bərdədə!|author=|date=22 dekabr 2015|work=|publisher=Azvision.az|accessdate=13 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223121527/http://az.azvision.az/news.php?id=78281|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015-ci ildə &quot;ASAN xidmət&quot;lə &quot;Neftçi PFK&quot; arasında titul sponsorluğu ilə bağlı müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/893546|title=“Neftçi” futbol klubu ilə “ASAN xidmət” arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb|author=|date=17 oktyabr 2015|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=13 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814220823/https://azertag.az/xeber/893546|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;ASAN xidmət&quot; Daxili İşlər Nazirliyi və Sağlam Ailə Tibb Mərkəzinin dəstəyi ilə &quot;Sənədsiz məktəbli qalmasın&quot; adlı sosial aksiya keçirib. Bu aksiyanın məqsədi məktəblilərin vaxt itirmədən şəxsiyyət vəsiqələri ilə təmin olunması idi. Aksiya çərçivəsində minlərlə şagird vəsiqə ilə təmin olundu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://oxu.az/society/104003|title=“ASAN xidmət”dən “Sənədsiz məktəbli qalmasın” aksiyası|author=Ülviyyə R. Əli|date=26 noyabr 2015|work=|publisher=Oxu.az|accessdate=13 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128001732/http://oxu.az/society/104003|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;ASAN xidmət&quot; nəqliyyat sahəsinə də öz töhfəsini verib. &quot;ASAN xidmət&quot; [[ASAN Könüllüləri Gənclər Təşkilatı]] və &quot;[[Bakubus MMC]]&quot;-nin birgə təşkilatçılığı ilə 2015-ci ildə &quot;Nəqliyyat bələdçisi&quot; adlı layihə keçirilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=43064|title=&quot;ASAN xidmət&quot; və &quot;BakuBus&quot;dan birgə layihə|author= |date=2 oktyabr 2015|work= |publisher=525.az|accessdate=15 aprel 2016|language=Azərbaycanca}}&lt;/ref&gt; 2016-cı ildə [[Ermənistan]]-[[Azərbaycan]] [[Dağlıq Qarabağ münaqişəsi]]ndə vəziyyət gərginləşdikdən sonra &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində könüllülərin təşkilatçılığı [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]nə dəstək olmaq üçün &quot;Əsgərə məktub&quot; adlı layihəyə start verilib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.lent.az/news/238359|title=“Əsgərə Məktub!” layihəsinə başlandı|author=|date=5 aprel 2016|work=|publisher=lent.az|accessdate=19 aprel 2016|language=Azərbaycanca}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== ASAN Könüllüləri Gənclər Təşkilatı ==
ASAN Könüllüləri Gənclər Təşkilatı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində fəaliyyət göstərən könüllüləri birləşdirir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://oley.az/?p=3781|title=ASAN Könüllüləri Gənclər Təşkilatı|author=Lalə Quluzadə|date=|work=|publisher=oley.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2015-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804134402/http://oley.az/?p=3781|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Təşkilat 23 oktyabr 2013-cü ildə yaradılıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asanyouth.az/Home/History/AZ|title=ASAN Könüllüləri Gənclər Təşkilatı Tarixi|author=|date=|work=|publisher=asanyouth.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160725221328/http://www.asanyouth.az/Home/History/AZ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Elə həmin il təşkilatın ilk qurultayı keçirilib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://interaztv.com/society/7066|title=“ASAN Könüllüləri Gənclər Təşkilatı” İB-nin Qurultayı keçirilir|author=Tural Səftərov|date=19 dekabr 2013|work=|publisher=interaztv.com|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2018-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510021203/http://interaztv.com/society/7066|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Təşkilat könüllülər üçün təlimlər, müxtəlif layihələr, yay məktəbləri təşkil edir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azertag.az/xeber/Qaxda_ASAN_konullulerinin_II_Yay_mektebi_basa_chatib-880884|title=Qaxda ASAN könüllülərinin II Yay məktəbi başa çatıb|author=Mustafa Dadaşov|date=30 avqust 2015|work=|publisher=[[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729091651/https://azertag.az/xeber/Qaxda_ASAN_konullulerinin_II_Yay_mektebi_basa_chatib-880884|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təşkilatın sədri Aysiman Quliyeva, hal-hazırda 40 mindən çox üzvü var.

Gənclər təşkilatı &quot;ASAN Məktub&quot; sosial proqramı, &quot;Əsgərə Məktub&quot; layihəsi, &quot;Mədəniyyət Carçısı&quot; proqramı layihələrini təşkil edib.

Könüllülər müqavilə əsasında 2 ay müddətində 3 növbəlilik sistemə əsasən fəaliyyət göstərirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASAN Könüllülər |url=https://portal.asanvolunteers.az/ |access-date=2025-05-16 |website=portal.asanvolunteers.az}}&lt;/ref&gt;

1-ci növbə: 08:30-12:30

2-ci növbə: 11:30-15:30

3-cü növbə: 14:30-17:30

Müqavilədə nəzərdə tutulmuş öhdəlikləri 2 aylıq müddət ərzində həyata keçirən könüllülərə Agentliyin rəsmi sertifikatı verilir.

Könüllülük fəaliyyətinə təhsil səviyyəsindən asılı olmayaraq hər bir 15-26 yaş arası gənc müraciət edə bilər.   

Müraciət üçün:

Https://portal.asanvolunteers.az/

== Statistika ==
Aşağıdakı cədvəldə &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərində qeydə alınan yubiley müraciətlər göstərilib:

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Say !! Tarix !! Qeydə alındığı mərkəz
|-
| 1 milyon&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arxiv.az/az/salamnews.org/9849513/ASAN+xidmet+merkezinde+1+milyonuncu+vetendash+qeyde+alinib+(FOTO)|title=“ASAN xidmət” mərkəzində 1 milyonuncu vətəndaş qeydə alınıb|author=|date=23 yanvar 2014|work=salamnews.az|publisher=arxiv.az|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca}}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; || 23 yanvar 2014 || 1 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
| 2 milyon&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/2288529.html|title=&quot;ASAN xidmət&quot;ə 2 milyonuncu vətəndaş müraciət edib|author=İlkin İzzət|date=25 iyun 2014|work=|publisher=[[Trend İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810163044/https://az.trend.az/azerbaijan/society/2288529.html|url-status=}}&lt;/ref&gt; || colspan=&quot;2&quot; | ''məlumat yoxdur''
|-
| 3 milyon&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anspress.com/siyaset/20-10-2014/asan-xidmetde-3-milyonuncu|title=“ASAN xidmət”də 3 milyonuncu|author=Şahin Həbibov|date=23 yanvar 2014|work=|publisher=anspress.com|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803150845/http://www.anspress.com/siyaset/20-10-2014/asan-xidmetde-3-milyonuncu|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || colspan=&quot;2&quot; | ''məlumat yoxdur''
|-
| 4 milyon || colspan=&quot;2&quot; | ''məlumat yoxdur''
|-
| 5 milyon || colspan=&quot;2&quot; | ''məlumat yoxdur''
|-
| 6 milyon || colspan=&quot;2&quot; | ''məlumat yoxdur''
|-
| 7 milyon&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://salamnews.org/az/news/read/198712|title=&quot;ASAN xidmət&quot;də 7 milyonuncu vətəndaş müraciəti qeydə alınıb|author=Şahin Həbibov|date=2 dekabr 2015|work=|publisher=salamnews.org|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107010345/http://salamnews.org/az/news/read/198712|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || 2 dekabr 2015 || Sabirabad &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
| 8 milyon&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://salamnews.org/az/news/read/207991|title=&quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzlərinin elektron növbə sistemində 8 milyonuncu vətəndaş müraciəti qeydə alınıb|author=Şahin Həbibov|date=15 fevral 2016|work=|publisher=salamnews.org|accessdate=18 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325034333/http://salamnews.org/az/news/read/207991|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || 11 fevral 2016 || Səyyar &quot;ASAN xidmət&quot;
|-
| 9 milyon&lt;ref name=&quot;statistika&quot;&gt;{{cite web|url=http://vxsida.gov.az/redirect/index/cat_id/35/MainOrNot/0|title=ASAN xidmətin fəaliyyətinə dair son statistik məlumatlar|author=|date=|work=|publisher=[[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]]|accessdate=28 aprel 2016|language=Azərbaycanca|archive-date=2016-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421112939/http://vxsida.gov.az/redirect/index/cat_id/35/MainOrNot/0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || colspan=&quot;2&quot; | ''məlumat yoxdur''
|-
|10 milyon
|10 iyun 2016
|5 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|12 milyon
|20 oktyabr 2016
|5 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|18 milyon
|30 oktyabr
|Gəncə &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|19 milyon
|8 yanvar 2018
|1 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|21 milyon
|16 aprel 2018
|ASAN Qatar
|-
|22 milyon
| 8 iyun 2018
|Səyyar ASAN xidmət
|-
|23 milyon
| 26 iyul 2018
|Səyyar ASAN xidmət
|-
|24 milyon
|10 sentyabr 2018
|Sumqayıt &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|25 milyon
|5 noyabr 2018
|5 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|26 milyon
|25 dekabr 2018
|Şəki &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|27 milyon
|13 fevral 2019
|1 saylı Bakı &quot;ASAN Kommunal&quot; mərkəzi
|-
|28 milyon
|1 aprel 2019
|4 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|29 milyon
|14 may 2019
|Bərdə &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|33 milyon
|4 oktyabr 2019
|2 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|34 milyon
|14 noyabr 2019
|3 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|35 milyon
|19 dekabr 2019
|5 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|50 milyon
|8 fevral 2022
|6 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|60 milyon
|21 fevral 2023
|Səyyar ASAN xidmət — Zəngilan, Ağalı kəndi
|-
|70 milyon
|5 fevral 2024
|7 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|-
|80 milyon
|3 dekabr 2024
|3 saylı Bakı &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi
|}
&lt;/center&gt;

== Mükafatlar ==
* &quot;Uğur 2013&quot; &quot;səmərəli xidmət nümunəsinə və dövlət-vətəndaş münasibətlərinə verdiyi töhfələrə görə&quot; nominasiyası qalibi: 2013;
* İSO 9001:2008 idarəetmə standartı üzrə beynəlxalq sertifikat: 2014;
* Sabirabad &quot;ASAN xidmət&quot; mərkəzi, OHSAS 18001:2007 standartı: 2014;
* BMT-nin Dövlət Xidmətləri Mükafatı: 2015;
* Britaniya Əməyin Mühafizəsi Şurası &quot;Dövlət xidmətlərinin həyata keçirilməsinin təşkilində təhlükəsiz əmək şəraitinin qurulması&quot; sahəsi üzrə mükafat: 2015;
* &quot;Dövlət saytı&quot; nominasiyasında NETTY-2018
* Azərbaycan Milli İnternet Mükafatı: 2018
* “Qlobal Hökumət Mükəmməlliyi Mükafatı” Proqramı çərçivəsində “Dünyanın Ən Qabaqcıl Dövlət Xidməti” 2023;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;ASAN xidmət&quot; “Dünyanın Ən Qabaqcıl Dövlət Xidməti” mükafatına layiq görülüb {{!}} Press reliz - ASAN XİDMƏT {{!}} ASAN XIDMET {{!}} ASAN |url=https://asan.gov.az/media/press-releases/asan-xidmet-duenyanin-en-qabaqcil-doevlet-xidmeti-muekafatina-layiq-goeruelueb |access-date=2026-03-03 |website=asan.gov.az |archive-date=2023-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512075229/https://asan.gov.az/media/press-releases/asan-xidmet-duenyanin-en-qabaqcil-doevlet-xidmeti-muekafatina-layiq-goeruelueb |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]]
* [[&quot;ASAN xidmət&quot; ilə səmərəli əməkdaşlığa görə&quot; medalı]]
* [[ASAN Radio]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|ASAN service}}
* {{rəsmi saytı|asan.gov.az}}
* [http://vxsida.gov.az/ Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi]
* [http://www.asankadr.az/ ASAN kadr] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160426080434/http://www.asankadr.az/ |date=2016-04-26 }}
* [http://www.ideyabanki.com/ İdeya Bankı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160401160938/http://www.ideyabanki.com/ |date=2016-04-01 }}

{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:13 iyulda yarananlar]]
[[Kateqoriya:2012-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın dövlət təşkilatları]]
[[Kateqoriya:ASAN xidmət]]
[[Kateqoriya:2012-ci ildə yaradılmış dövlət orqanları]]</text>
      <sha1>831x2t2m0fn119xt98f6it25vw39bds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qətl! (film, 1930)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308717</id>
    <revision>
      <id>8965973</id>
      <parentid>8742440</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5318" sha1="kge2mxn66zkyas4yuedf52g12ascynj" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Qətl!
 |orijinal adı       = {{Dil-en|Murder!}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Qətl! (film, 1930).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Alfred Hiçkok]]
 |ssenarist          = [[Alfred Hiçkok]]&lt;br&gt;[[Alma Revill]]&lt;br&gt;[[Volter Maykroft]]
 |əsərin müəllifi    = [[Klemens Deyn]]&lt;br&gt;[[Helen Simpson]]
 |prodüser           = [[Con Maksvell]]
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Con Reynders]]
 |rollarda           = [[Herbert Marşall]]&lt;br&gt;[[Nora Barinq]]
 |operator           = [[Cek Koks]] 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Detektiv filmi|detektiv]]
 |ilk baxış          = 31 iyul 1930
 |dil                = [[ingilis dili]]
 |ölkə               = {{GB}}
 |istehsalçı         = British International Pictures
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = bədii film
 |rəng               = ağ-qara
 |vaxt               = 104 [[dəqiqə]]
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 1930
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0021165
 |vikianbar          = 
}}

'''&quot;Qətl!&quot;''' ({{Dil-en|Murder!}}) — rejissor [[Alfred Hiçkok]]un filmi.

== Məzmun ==
Dram [[teatr]]ının [[aktrisa]]sı Ednanın vəhşicəsinə qətlində onun rəfiqəsi aktrisa Diana Barinq şübhəli bilinir. Bütün dəlillər onun əleyhinədir. Qurbanın meyiti Diananın oturduğu otaqdadır, onun yanında qətl aləti atəşkeş olub, Diananın paltarı [[qan]]a bulaşıb, stolun üstündə isə tamamilə boş brendi butulkası var. Ev sahibəsinin sözlərinə görə cinayət baş verən yerdən yüksək [[qadın]] [[səs]]lərindən başqa heç nə eşidilmirdi. Şübhəli şəxs isə istintaqa dönə-dönə təkrar edir ki, əslində Ednanın yanına söhbət üçün gəlmişdi, lakin etdikləri söhbətin böyük hissəsini xatırlaya bilmir. İstintaq güman edir ki, Diana bu qətli brendinin təsiri altında, şəxsi ədavət və ondan daha uğurlu çıxış edən aktrisaya yersiz paxıllıq şəraitində törədib. [[Vəkil]]lərin müşavirəsində cəmi üç səs onun günahsız olduğunu göstərdi. Onun günahsız olduğunu düşünənlər arasında tanınmış [[aktyor]] Con Menyer də var idi, lakin müzakirənin ümumi əhval-ruhiyyəsi ona təsir edir. O da ittihamedici qərar verir. Diananı dar ağacı gözləyir, lakin Conun şübhələri onu, cinayətin mühüm səbəblərinin axtarışına çıxmağa məcbur edir. Bu işdə onun köməyinə böyük [[Şekspir]] və [[teatr]] gəlir.

== Film haqqında ==
:* Aktyor [[Herbert Marşall]]ın səsli kinoda ilk rolu məhz bu [[film]]də olmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fransua Trüffo. Hiçkoka görə kinematoqraf (Le Cinéma selon Alfred Hitchcock) |url=http://zmier.iatp.by/truffo-hichkok.htm |access-date=2013-01-20 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104093002/http://zmier.iatp.by/truffo-hichkok.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Filmin heyəti ==

=== Film üzərində işləyənlər ===
: '''Əsərin müəllifləri :''' [[Klemens Deyn]], [[Helen Simpson]]
: '''Ssenari müəllifləri :''' [[Alfred Hiçkok]], [[Alma Revill]], [[Volter Maykroft]]
: '''Rejissor :''' [[Alfred Hiçkok]]
: '''Operator :''' [[Cek Koks]]
: '''Bəstəkar :''' [[Con Reynders]]
: '''Prodüser :''' [[Con Maksvell]]

=== Rollarda ===
: [[Herbert Marşall]] – Con Menye
: [[Nora Barinq]] – Diana Barinq
: [[Fillis Konstem]] – Dusi Markhem
: [[Edvard Çapmen]] – Ted Markhem
: [[Esmi Persi]] – Hendel Feyn
: [[Maylz Mender]] – Qordon Drüs
: [[Donald Koltrop]] – Ayon Stüart

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Chandler, Charlotte. ''It's only a movie: Alfred Hitchcock : a personal biography''. First Applause, 2006.
* Yacowar, Maurice. ''Hitchcock's British Films''. Wayne State University Press, 2010.

[[Kateqoriya:Böyük Britaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:Detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Ağ-qara filmlər]]
[[Kateqoriya:Ədəbi əsərlərin ekranlaşdırılması]]
[[Kateqoriya:Alfred Hiçkokun filmləri]]
[[Kateqoriya:1930-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniya romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Detektiv romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Aktyorlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>kge2mxn66zkyas4yuedf52g12ascynj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965993</id>
      <parentid>8965973</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5318" sha1="knu112tfqgirmtjwjqtas08c6b8mhd5" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Qətl!
 |orijinal adı       = {{Dil-en|Murder!}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Qətl! (film, 1930).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Alfred Hiçkok]]
 |ssenarist          = [[Alfred Hiçkok]]&lt;br&gt;[[Alma Revill]]&lt;br&gt;[[Volter Maykroft]]
 |əsərin müəllifi    = [[Klemens Deyn]]&lt;br&gt;[[Helen Simpson]]
 |prodüser           = [[Con Maksvell]]
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Con Reynders]]
 |rollarda           = [[Herbert Marşall]]&lt;br&gt;[[Nora Barinq]]
 |operator           = [[Cek Koks]] 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Detektiv filmi|detektiv]]
 |ilk baxış          = 31 iyul 1930
 |dil                = [[ingilis dili]]
 |ölkə               = {{GB}}
 |istehsalçı         = British International Pictures
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = bədii film
 |rəng               = ağ-qara
 |vaxt               = 104 [[dəqiqə]]
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 1930
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0021165
 |vikianbar          = 
}}

'''&quot;Qətl!&quot;''' ({{Dil-en|Murder!}}) — rejissor [[Alfred Hiçkok]]un filmi.

== Məzmun ==
Dram [[teatr]]ının [[aktrisa]]sı Ednanın vəhşicəsinə qətlində onun rəfiqəsi aktrisa Diana Barinq şübhəli bilinir. Bütün dəlillər onun əleyhinədir. Qurbanın meyiti Diananın oturduğu otaqdadır, onun yanında qətl aləti atəşkeş olub, Diananın paltarı [[qan]]a bulaşıb, stolun üstündə isə tamamilə boş brendi butulkası var. Ev sahibəsinin sözlərinə görə cinayət baş verən yerdən yüksək [[qadın]] [[səs]]lərindən başqa heç nə eşidilmirdi. Şübhəli şəxs isə istintaqa dönə-dönə təkrar edir ki, əslində Ednanın yanına söhbət üçün gəlmişdi, lakin etdikləri söhbətin böyük hissəsini xatırlaya bilmir. İstintaq güman edir ki, Diana bu qətli brendinin təsiri altında, şəxsi ədavət və ondan daha uğurlu çıxış edən aktrisaya yersiz paxıllıq şəraitində törədib. [[Vəkil]]lərin müşavirəsində cəmi üç səs onun günahsız olduğunu göstərdi. Onun günahsız olduğunu düşünənlər arasında tanınmış [[aktyor]] Con Menyer də var idi, lakin müzakirənin ümumi əhval-ruhiyyəsi ona təsir edir. O da ittihamedici qərar verir. Diananı dar ağacı gözləyir, lakin Conun şübhələri onu, cinayətin mühüm səbəblərinin axtarışına çıxmağa məcbur edir. Bu işdə onun köməyinə böyük [[Şekspir]] və [[teatr]] gəlir.

== Film haqqında ==
:* Aktyor [[Herbert Marşall]]ın səsli kinoda ilk rolu məhz bu [[film]]də olmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fransua Trüffo. Hiçkoka görə kinematoqraf (Le Cinéma selon Alfred Hitchcock) |url=http://zmier.iatp.by/truffo-hichkok.htm |access-date=2013-01-20 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104093002/http://zmier.iatp.by/truffo-hichkok.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Filmin heyəti ==

=== Film üzərində işləyənlər ===
: '''Əsərin müəllifləri :''' [[Klemens Deyn]], [[Helen Simpson]]
: '''Ssenari müəllifləri :''' [[Alfred Hiçkok]], [[Alma Revill]], [[Volter Maykroft]]
: '''Rejissor :''' [[Alfred Hiçkok]]
: '''Operator :''' [[Cek Koks]]
: '''Bəstəkar :''' [[Con Reynders]]
: '''Prodüser :''' [[Con Maksvell]]

=== Rollarda ===
: [[Herbert Marşall]] – Con Menye
: [[Nora Barinq]] – Diana Barinq
: [[Fillis Konstem]] – Dusi Markhem
: [[Edvard Çapmen]] – Ted Markhem
: [[Esmi Persi]] – Hendel Feyn
: [[Maylz Mender]] – Qordon Drüs
: [[Donald Koltrop]] – Ayon Stüart

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Chandler, Charlotte. ''It's only a movie: Alfred Hitchcock : a personal biography''. First Applause, 2006.
* Yacowar, Maurice. ''Hitchcock's British Films''. Wayne State University Press, 2010.

[[Kateqoriya:Böyük Britaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:Detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Ağ-qara filmlər]]
[[Kateqoriya:Ədəbi əsərlərin ekranlaşdırılması]]
[[Kateqoriya:Alfred Hiçkokun filmləri]]
[[Kateqoriya:1930-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniya romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Detektiv romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Aktyorlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>knu112tfqgirmtjwjqtas08c6b8mhd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esma Recepova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309647</id>
    <revision>
      <id>8966019</id>
      <parentid>8945424</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="25n7rx9cp66c1t9k6jcb3g212z9op76" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Esma Recepova
 |orijinal adı    = 
 |digər adı       = Esma Recepova Toedosievska
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fon rəngi       = 
 |doğum adı       = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 8.08.1943
 |doğum yeri      = [[Skopye]], [[Yuqoslaviya Krallığı]]
 |vəfat tarixi    = 10.12.2016
 |vəfat yeri      = [[Skopye]], [[Makedoniya]]
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |fəaliyyəti      = [[Müğənni]], [[Bəstəkar]]
 |janr            = 
 |musiqi aləti    = 
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 1956-2016
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = [http://www.esma.com.mk www.esma.com.mk]
 |vikianbar       = 
}}

'''Esma Recepova''' ([[Makedon dili|Makedonca]]: Есма Реџепова) — 8 avqust 1943-cü ildə anadan olan [[Makedoniyalılar|Makedon]]-[[Qaraçılar|Qaraçı]] əsilli müğənni.

Esma Recepova [[2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya]]nı [[Vlatko Lozanoski]] ilə birlikdə &quot;[[Pred Da Se Razdeni]]&quot; mahnısı ilə təmsil edib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=esma_and_vlatko_are_the_choice_of_fyr_macedonia|title=Esma və Vlatko Makedoniyanın Avroviziya 2013 üçün seçimidir!|work=eurovision.tv|accessdate=29 Dekabr 2012|archive-date=2013-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307011727/http://www.eurovision.tv/page/news?id=esma_and_vlatko_are_the_choice_of_fyr_macedonia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{müğənni-qaralama}}
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Qaraçı musiqiçilər]]
[[Kateqoriya:Musiqi]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Yuqoslaviya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>25n7rx9cp66c1t9k6jcb3g212z9op76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vlatko Lozanoski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309650</id>
    <revision>
      <id>8966027</id>
      <parentid>8921173</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="q22neqfh8w82fsptj7nbxo8gv6hm8x4" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Vlatko Lozanoski-Lozano
 |orijinal adı    = Vlatko Lozanovski
 |digər adı       = Lozano
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fon rəngi       = 
 |doğum adı       = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 27.06.1985
 |doğum yeri      = Kiçevo, Yuqoslaviya
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |fəaliyyəti      = Vokalçı, [[Müğənni]], [[Bəstəkar]]
 |janr            = 
 |musiqi aləti    = 
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 2007-indiyə kimi
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Vlatko Lozanoski''' ({{Dil-mk|Влатко Лозаноски}}) — 27 iyun [[1985]]-ci ildə [[Makedoniya]]nın Kiçevo şəhərində anadan olan və daha çox &quot;Lozano&quot; ləqəbi ilə tanınan Makedoniyalı müğənni.

Vlatko Lozanoski [[Esma Recepova]] ilə birlikdə [[2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya]]nı &quot;[[Pred Da Se Razdeni]]&quot; mahnısı ilə təmsil edib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=esma_and_vlatko_are_the_choice_of_fyr_macedonia|title=Esma və Vlatko Makedoniyanın Avroviziya 2013 üçün seçimidir!|work=eurovision.tv|accessdate=29 Dekabr 2012|archive-date=2013-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307011727/http://www.eurovision.tv/page/news?id=esma_and_vlatko_are_the_choice_of_fyr_macedonia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Onlar 2-ci yarımfinalda—[[16 may]] 2013-cü il tarixində 3-cü nömrə altında çıxış etdilər və 28 xalla ən sonuncu—16-cı yerdə qərarlaşaraq finala keçə bilməyiblər. Bu da [[Makedoniya]]nın Avroviziya tarixində ən pis nəticəsi oldu.
==Diskoqrafiyası==
*[[2008]]: Obicen bez tebe, Vrati me
*[[2009]]: Duso varjliva; Sonce ne me gree;
*[[2010]]: Ochi sto tajni krijat; Zeleno; Letam kon tebe
*[[2011]]: Koga mene ke me nemas; Kako den jasno e
*[[2012]]: Nema den, nema nokj
*[[2013]]: Pred da se razdeni
*[[2014]]: Mandarina
*[[2015]]: Kako tebe nema druga
*[[2016]]: Zena kako ti; Bonbora
*[[2017]]: Ова лето кé се памти

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{müğənni-qaralama}}
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>q22neqfh8w82fsptj7nbxo8gv6hm8x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abutalıb Səmədov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311420</id>
    <revision>
      <id>8966073</id>
      <parentid>8484819</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="i9je2wnw95l6jaxlaf09pxlzzqaheoc" xml:space="preserve">{{Səhv salma|Mirabutalıb Səmədov|Azərbaycan SSR maliyyə naziri}}
{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə_2        = [[Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi]] sədrinin müavini
 |bayraq_2        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2     = 2008
 |son_2           = 2016
 |əvvəlki_2       = 
 |vəzifə_3        = [[Azərbaycan Respublikası Müəllif Hüquqları Agentliyi]]nin sədri
 |bayraq_3        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3     = 2006
 |son_3           = 2008
 |sonrakı_3       = [[Kamran İmanov]]
 |vəzifə_4        = [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi|Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin]] [[Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları|II çağırış]] deputatı
 |bayraq_4        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_4       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_4     = 7 yanvar 2001
 |son_4           = 2005
 |seçki dairəsi_4 = 99 saylı Şəmkir şəhər
 |əvvəlki_4       = [[Bağır Musayev]]
 |sonrakı_4       = ''Vəzifə ləğv edildi.''
}}

'''Abutalıb Qəmbər oğlu Səmədov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan siyasətçisi, [[Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi]] sədrinin müavini (2008–2016), [[Azərbaycan Respublikası Müəllif Hüquqları Agentliyi]]nin sədri (2006–2008), [[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi|Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin]] [[Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları|II çağırış]] deputatı, Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri (1994–2023).

== Həyatı ==
1961-ci il fevralın 19-da Tovuz şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Rus dilini bilir. Evlidir, 3 övladı var

== Siyasi fəaliyyəti ==
1992–1993-cü illərdə [[Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası]]nın yaradılması prosesində iştirak edib və Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri olub. 1993-cü ilin mayında partiya üzvlüyündən çıxıb. 1994-cü ilin oktyabrında Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının təşkilat komitəsinə rəhbərlik edib və partiyanın sədri seçilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://qaynarinfo.az/az/amip-e-gelib-getmis-taninmislar-siyahi-arasdirma/ |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505224955/https://qaynarinfo.az/az/amip-e-gelib-getmis-taninmislar-siyahi-arasdirma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1997–1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini işləyib.

1990, 1995, 2000-ci illərdə parlament seçkilərində namizəd kimi iştirak edib, 2001-ci il yanvarın 7-də 99 saylı Şəmkir şəhər seçki dairəsindən deputat seçilmişdir Milli Məclisin İnsan hüquqları daimi komissiyasının üzvü olmuşdur.

2006–2008-ci illərdə Müəllif Hüquqları Agentliyinin sədri vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Abutalıb Səmədov Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının (ANAP) qurucusu, ilk və son sədri olmuşdur (17 noyabr 1994 – 2 mart 2023).

3 Noyabr 2023 il tarixindən bugünədək Alyans Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alyans TV |url=https://www.youtube.com/channel/UCaCFYa7vSFc02Sn-PNC0iEw |access-date=2026-02-18 |website=YouTube |language=en |archive-date=2025-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804044035/https://www.youtube.com/channel/UCaCFYa7vSFc02Sn-PNC0iEw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://musavat.com/news/abutalib-semedov-partiya-sedrlerinin-hamisi-90-ci-illerde-siyasete-gelenlerdir_930963.html Abutalıb Səmədov: &quot;Partiya sədrlərinin hamısı 90-cı illərdə siyasətə gələnlərdir&quot;]

[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasi partiyalarının sədrləri]]</text>
      <sha1>i9je2wnw95l6jaxlaf09pxlzzqaheoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İçində yaşadığım dəri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>319473</id>
    <revision>
      <id>8965949</id>
      <parentid>8920714</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6173" sha1="ovnvcib2g632ccfe4rbrjrpdqii6fco" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = İçində yaşadığım dəri
 |orijinal adı       = {{dil-es|La piel que habito}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = İçində yaşadığım dəri (film, 2011).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = Filmin afişası
 |əsaslanır          = Tarantul (roman)
}}

'''İçində yaşadığım dəri''' ({{dil-es|La piel que habito}}) — ispan rejissoru [[Pedro Almodovar]]ın filmi. Film &quot;Tarantul&quot; adlı azad bulvar hekayəsinin motivləri əsasında çəkilib.

== Məzmun ==
Dünya şöhrətli cərrah Robert Ledqard (''[[Antonio Banderas]]'') insan dərisinin süni yaradılması sirrini aşkar edir. O öz həmkarlarını əmin edir ki, təcrübələrini siçanlar üzərində aparır, lakin gizli şəkildə öz bağ evində Vera (Anaya) adlı qızı saxlayır. Bu qız onun eksperimentlərinin əsas obyektidir. Həkim olmadıqda ona Mariliya adlı yaşlı xadimə baxır. Həkimin evdə olmadığı bir gün pələng karnaval kostyumunda Mariliyanın oğlu Seka gəlir. O anasına yalvarır ki, onu evdə gizlətsin. Axşam Mariliya Veraya bütün sirləri açır — Robert və Seka anası bir atası ayrı olan qardaşlardır. Tamaşaçı qarşısında hadisələrin dolaşıq tarixi açılmağa başlayır, bunlardan da ən əsası — Veranın həkim Ledqardın evində necə ortaya çıxmasının səbəbi aşkarlanır.

== Rollarda ==
* [[Antonio Banderas]] — Robert Ledgard
* [[Elena Anaya]] — Vera Cruz
* [[Marisa Paredes]] — Marilia
* Jan Cornet — Vicente Guillén Piñeiro
* Roberto Álamo — Zeca
* [[Blanca Suárez]] — Norma Ledgard
* Susi Sánchez — Vicente-nin anası
* Bárbara Lennie — Cristina
* [[Eduard Fernandez]] — Fulgencio

== Mükafatlar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Mükafat!! Kateqoriya !! Resipiyent !! Nəticə
|-
|[[:en:Argentinean Film Critics Association Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{nom}}
|-
|[[:en:BAFTA Awards]]||Best International Film|| ||{{won}}
|-
|[[:en:British Independent Film Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{nom}}
|-
|[[:en:Broadcast Film Critics Association Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{nom}}
|-
|[[:en:Cannes Film Festival]]||Palme d'Or||[[Pedro Almodovar]]||{{nom}}
|-
|[[:en:Chicago Film Critics Association Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{nom}}
|-
|rowspan=5|[[:en:Cinema Writers Circle Awards]]||Best Actress||Elana Anaya||{{nom}}
|-
|Best Cinematography|| ||{{nom}}
|-
|Best Editing|| ||{{nom}}
|-
|Best Score|| ||{{nom}}
|-
|Best Screenplay|| ||{{nom}}
|-
|[[Dallas-Fort-Uort Film Tənqidçiləri Assosasiyası]]||Best Foreign Film|| ||{{won}}
|-
|rowspan=2|[[:en:European Film Awards]]||Best Composer|| ||{{nom}}
|-
|Best Production|| ||{{nom}}
|-
|rowspan=4|[[:en:Fangoria Chainsaw Awards]]||Best Actor||Antonio Banderas||{{won}}
|-
|Best Foreign Film|| ||3rd place
|-
|Best Supporting Actress|| Elena Ayana|| 3rd place
|-
|Best Screenplay || ||{{nom}}
|-
|[[:en:Florida Film Critics Circle Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{won}}
|-
|rowspan=2|[[:en:Fotogramas de Plata]]||Best Actress||Elena Ayana||{{won}}
|-
|Best Actor||Antonio Banderas||{{nom}}
|-
|[[:en:Golden Globes]]||Best Foreign Film|| ||{{nom}}
|-
|rowspan=16|[[:en:Goya Awards]]||Best Actress||Elena Ayana||{{won}}
|-
|Best Make-Up|| ||{{won}}
|-
|Best New Actor||[[Jan Cornet]]||{{won}}
|-
|Best Score|| ||{{won}}
|-
|Best Actor||Antonio Banderas||{{nom}}
|-
|Best Cinematography|| ||{{nom}}
|-
|Best Costume Design|| ||{{nom}}
|-
|Best Director|| ||{{nom}}
|-
|Best Editing|| ||{{nom}}
|-
|Best Film|| ||{{nom}}
|-
|Best New Actress||[[Blanca Suarez]] ||{{nom}}
|-
|Best Production|| ||{{nom}}
|-
|Best Production Supervision|| ||{{nom}}
|-
|Best Screenplay|| ||{{nom}}
|-
|Best Sound|| ||{{nom}}
|-
|Best Effects|| ||{{nom}}
|-
|rowspan=2|[[:en:London Critics Circle Film Awards]]||Foreign Film of the Year|| ||{{nom}}
|-
|Technical Achievement of the Year || ||{{nom}}
|-
|[[:en:Online Film Critics Society Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{nom}}
|-
|[[:en:Phoenix Film Critics Society Awards]]||Best Foreign Film || ||{{won}}
|-
|rowspan=2|[[:en:Sant Jordi Awards]]||Best Film || ||{{won}}
|-
|Best Actress||Elena Ayana||2nd Place
|-
|rowspan=4|[[:en:Saturn Award]]||Best International Film|| ||{{won}}
|-
|Best Actor||[[Antonio Banderas]]||{{nom}}
|-
|Best Make-Up|| ||{{nom}}
|-
|Best Supporting Actress||[[Elena Anaya]]||{{nom}}
|-
|[[:en:Southeastern Film Critics Association Awards]]||Best Foreign Film|| ||2nd Place
|-
|rowspan=5|[[:en:Spanish Actors Union]]||Best Male Newcomer||Jan Cornet||{{won}}
|-
|Best Female Performance||Elena Ayana||{{nom}}
|-
|Best Male Performance||Antonio Banderas||{{nom}}
|-
|Best Female in Minor Performance||[[Marisa Paredes]]||{{nom}}
|-
|Best Female in Minor Performance||[[Susi Sánchez]]||{{nom}}
|-
|[[:en:Washington DC Area Film Critics Association Awards]]||Best Foreign Film|| ||{{won}}
|-
|[[:en:World Soundtrack Awards 2012]]||[[World Soundtrack Award for Soundtrack Composer of the Year|Best Composer of the Year]]||Alberto Iglesias||{{won}}
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.lapielquehabito.com/ Filmin rəsmi saytı]
* [http://www.facebook.com/theskinilivein Facebook-da rəsmi qrup]
* [http://www.youtube.com/watch?v=UjMvQXu1UUw Filmin tizeri]

[[Kateqoriya:İspaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Pedro Almodovarın filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Həkimlər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Bodi-horror filmləri]]
[[Kateqoriya:LGBT mövzulu İspaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:Saturn mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:BAFTA qalibləri (filmlər)]]
[[Kateqoriya:İspanca filmlər]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2011-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:20th Century Fox filmləri]]
[[Kateqoriya:Romanlara əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ispan dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransız romanlarının ekranlaşdırılması]]
[[Kateqoriya:Transgenderlik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Lezbiyan filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>ovnvcib2g632ccfe4rbrjrpdqii6fco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raşomon (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322649</id>
    <revision>
      <id>8966016</id>
      <parentid>8920637</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8966016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5249" sha1="pp8y39ysvadt9637jfzzjv8rvxa27a3" xml:space="preserve">{{Film}}

{{nihonqo|'''Raşomon'''|羅生門}} — [[Akira Kurosava]]nın rejissorluğu ilə çəkilmiş 1950-ci il istehsalı Yaponiya filmi.

== Məzmun ==
Məhkəmədə bir [[samuray]]ın ölümü və onun zorakılığa məruz qalmış arvadının işinə baxılır. Şahid və müttəhimlərin ifadələri dinlənilir. Hadisənin dinlənilən dörd variantı tamamilə bir-birindən fərqlənir.

== Rollarda ==
* [[Toşiro Mifune]] – quldur Tacomaru
* [[Maçiko Kyo]] – Masako Kanazava
* [[Masayuki Mori]] – Takehiro Kanazava
* [[Takaşi Şimura]] – meşəqıran
* Minoru Çiaki – rahib
* Kiçiciro Ueda – kəndli
* Noriko Honma – medium
* Daysuke Kato – polis

== İstehsal ==
[[Film]] [[Rünoske Akutaqava|Ryunosuke Akutaqavanin]] &quot;Raşomon qapısı&quot; və &quot;Qalın meşədə&quot; [[hekayə]]ləri əsasında çəkilmişdir.

Son illərdə bu film &quot;''Kadokawa Pictures''&quot; [[şirkət]]i və [[Amerika]] Kinoakademiyası tərəfindən bərpa edilmişdir. Bu variantın ilk nümayişi [[18 sentyabr]] [[2008]]-ci ildə [[Los-Anceles]]in ''Samuel Goldwyn Theater'' kinoteatrında olmuşdur &lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Расемон» отреставрирован к годовщине смерти Куросавы |url=http://lenta.ru/news/2008/08/21/rashomon/ |access-date=2013-06-15 |archive-date=2021-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124190550/https://lenta.ru/news/2008/08/21/rashomon/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Mükafat və nominasiyalar ==
* [[1951]]-ci ilin Venesiya kinofestivalının mükafatı: [[Qızıl Şir]] – [[Akira Kurosava]].
* [[1951]]-ci ilin &quot;Mayniçi&quot; mükafatı Ən yaxşı aktrisa – [[Maçiko Kyo]].
* [[1951]]-ci ilin &quot;Mavi lent&quot; mükafatı: Ən yaxşı ssenariyə görə – [[Akira Kurosava]], [[Şinobu Haşimoto]].
* [[1951]]-ci ilin &quot;[[Oskar mükafatı|Oskar]]&quot; mükafatı: Xarici dildə ən yaxşı filmə görə.
* [[1953]]-cü ilin &quot;[[Oskar mükafatı|Oskar]]&quot; mükafatı (nominasiya): Ən yaxşı quruluşçu rəssam-dekorator işinə görə – [[Takaşi Masuyama]], H. Masumoto.
* [[1953]]-cü ilin &quot;[[BAFTA mükafatı|BAFTA]]&quot; mükafatı (nominasiya): Ən yaxşı filmə görə.
* [[1953]]-cü ilin ABŞ Kinorejissorlar Gildiyasının mükafatı (nominasiya): [[Akira Kurosava]].

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{columns-list|2|
* Davidson, James F. (1987) &quot;Memory of Defeat in Japan: A Reappraisal of Rashomon&quot; in [[Donald Richie|Richie, Donald]] (ed.). New Brunswick: [[Rutgers University|Rutgers University Press]], pp.&amp;nbsp;159–166.
* Erens, Patricia (1979) ''Akira Kurosawa: a guide to references and resources''. Boston: G.K.Hall.
* Heider, Karl G. (March 1988) &quot;The Rashomon Effect: When Ethnographers Disagree&quot;. ''[[American Anthropologist]]'' v.90, pp.&amp;nbsp;73–81.
* Kauffman, Stanley (1987) &quot;The Impact of Rashomon&quot; in [[Donald Richie|Richie, Donald]] (ed.) ''Rashomon''. New Brunswick: [[Rutgers University|Rutgers University Press]], pp.&amp;nbsp;173–177.
* McDonald, Keiko I. (1987) &quot;The Dialectic of Light and Darkness in Kurosawa's Rashomon&quot; in [[Donald Richie|Richie, Donald]] (ed.) ''Rashomon''. New Brunswick: [[Rutgers University|Rutgers University Press]], pp.&amp;nbsp;183–192.
* Naas, Michael B. (1997) &quot;Rashomon and the Sharing of Voices Between East and West.&quot; in Sheppard, Darren, et al., (eds.) ''On Jean-Luc Nancy: The Sense of Philosophy.'' New York: Routledge, pp.&amp;nbsp;63–90.
* [[Donald Richie|Richie, Donald]] (1987) &quot;Rashomon&quot; in Richie, Donald (ed.) ''Rashomon''. New Brunswick: [[Rutgers University|Rutgers University Press]], pp.&amp;nbsp;1–21.
* [[Donald Richie|Richie, Donald]] (1984) ''The Films of Akira Kurosawa''. (2nd ed.) Berkeley, California: [[University of California|University of California Press]]
* [[Tadao Sato|Sato, Tadao]] (1987) &quot;Rashomon&quot; in [[Donald Richie|Richie, Donald]] (ed.) ''Rashomon'' New Brunswick: [[Rutgers University|Rutgers University Press]], pp.&amp;nbsp;167–172.
* Tyler, Parker. &quot;Rashomon as Modern Art&quot; (1987) in [[Donald Richie|Richie, Donald]] (ed.) ''Rashomon''. New Brunswick: [[Rutgers University|Rutgers University Press]], pp.&amp;nbsp;149–158.
}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Rashomon}}
* {{IMDb title|0042876}}
* {{Allmovie title|40347}}
* {{tcmdb title|id=303984}}
* {{Rotten Tomatoes|rashomon}}
* {{Mojo title|rashomon}}

{{Akira Kurosava}}

[[Kateqoriya:Bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:Detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın ağ-qara filmləri]]
[[Kateqoriya:Akira Kurosavanın filmləri]]
[[Kateqoriya:1950-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Fəxri &quot;Oskar&quot; mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Yaponca filmlər]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:Daiei Film filmləri]]
[[Kateqoriya:Rünoske Akutaqava]]
[[Kateqoriya:Kioto haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Samuray filmləri]]
[[Kateqoriya:VIII əsr haqqında tarixi filmlər]]
[[Kateqoriya:Hekayə əsasında çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Ekzistensialist filmlər]]
[[Kateqoriya:Aldatma haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Zorlama haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Kabus filmləri]]
[[Kateqoriya:Döyüş incəsənət filmləri]]
[[Kateqoriya:XII əsr haqqında tarixi filmlər]]</text>
      <sha1>pp8y39ysvadt9637jfzzjv8rvxa27a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polşa zlotı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323796</id>
    <revision>
      <id>8965754</id>
      <parentid>5947610</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="4z8ihnphuwufscviypolcoy54e3eglx" xml:space="preserve">{{Valyuta}}

'''Polşa zlotı''' — [[Polşa]]nın [[pul vahidi]].

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.nbp.pl/Homen.aspx?f=en/banknoty/banknoty.htm Banknotes issued by the NBP]
* [http://www.nbp.pl/Homen.aspx?f=en/banknoty/monety.htm Coins issued by the NBP]
* [http://www.coinworld.com/news/101705/bw3_big.jpg A fan-shaped 10 złoty commemorative coin released in 2004] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051221091909/http://www.coinworld.com/news/101705/bw3_big.jpg |date=2005-12-21 }}

{{pul-qaralama}}
{{Polşa-qaralama}}

[[Kateqoriya:Polşa pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>4z8ihnphuwufscviypolcoy54e3eglx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965770</id>
      <parentid>8965754</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="8wm1r73dl3johsibgyev0u4et5mhkp5" xml:space="preserve">{{Valyuta}}

'''Polşa zlotı''' — [[Polşa]]nın [[pul vahidi]].

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.nbp.pl/Homen.aspx?f=en/banknoty/banknoty.htm Banknotes issued by the NBP]
* [http://www.nbp.pl/Homen.aspx?f=en/banknoty/monety.htm Coins issued by the NBP]
* [http://www.coinworld.com/news/101705/bw3_big.jpg A fan-shaped 10 złoty commemorative coin released in 2004] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051221091909/http://www.coinworld.com/news/101705/bw3_big.jpg |date=2005-12-21 }}

{{pul-qaralama}}
{{Polşa-qaralama}}

[[Kateqoriya:Polşa pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]
[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Qulden]]</text>
      <sha1>8wm1r73dl3johsibgyev0u4et5mhkp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ukrayna qrivnası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323798</id>
    <revision>
      <id>8965764</id>
      <parentid>6918477</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="2tho1kdmbl473sgxzt9g2tepp19qxxy" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
[[Fayl:Ukraine-2005-Bill-2-Obverse.jpg|250px|thumb|Üzərində [[Yaroslav Mudrı]]nın portreti olan 2 qrivna]]
'''Ukrayna qrivnası''' — [[Ukrayna]]nın pul vahidi.

== Etimologiyası ==
'''Qrivna''' ({{lang-uk|гривня}}) — təxminən bir girvənkə [[qızıl]] və ya [[gümüş]]. Qədim [[Rusiya]]da pul vahidi. Qızıl (gümüş) boyunbağı (qədim Rusiyada). İkişahılıq (qədim Rusiyada).

== Tarixi ==
Dövlətsizlik dövründə [[ruslar]]ın [[sikkə]]ləri yox idi, onlar gümüş &quot;qrivna&quot;dan istifadə edirdilər. O türk sözü &quot;girvənkə&quot;dən yaranıb. [[I Pyotr]]un atası öz dövründə istədi ki, &quot;qrivna&quot;nı iki yerə bölüb &quot;rubl&quot; yaratsın. Ancaq bu, keçmədi, &quot;Mis üsyanı&quot; qalxdı: rubl gümüşdən, yüz qəpiklər misdən kəsilmişdi. Əhalinin Moskvadakı üsyanından sonra bu ləğv olundu. I Pyotr isə bunu ustalıqla həyata keçirdi: əvvəl başqa nominallar, sonda mis pullar buraxdı.

== Pullar ==

=== Kağız əskinaslar ===
&lt;gallery&gt;
Fayl:1 grivna 2011 front.jpg|1 Qrivnanın ön tərəfi
Fayl:1 grivna 2011 back.jpg|1  Qrivnanın arxa tərəfi
&lt;/gallery&gt;

=== Metal pullar ===
&lt;gallery&gt;
Fayl:1 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (averse).jpg|1 Qrivnanın ön tərəfi
Fayl:1 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (reverse).jpg|1  Qrivnanın arxa tərəfi
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
{{Avropa valyutaları}}
{{pul-qaralama}}
{{Ukrayna-qaralama}}

[[Kateqoriya:Ukrayna pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>2tho1kdmbl473sgxzt9g2tepp19qxxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tağıyev pasajı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325778</id>
    <revision>
      <id>8966348</id>
      <parentid>8373206</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="0fz40e245zlidpmdwz26gs23gh4x1k4" xml:space="preserve">{{Bina
|adı             = Tağıyev pasajı
|orijinal adı    = 
|şəkil           = Baku MammadAminRasulzadeStreet6 004 2123.jpg
|şəkilaltı yazı  = Tağıyev pasajı
|şəklin eni      = 300
|aidiyyatı       = 
|ölkə            = Azərbaycan
|şəhər           = Bakı
|yerləşir        = 
|tikilmə tarixi  =  [[1896]]-cı ildə
|koordinatlar    = 
|memar           = 
|memarlıq quruluşu = 
|mərtəbə         = 
|mərtəbə sahəsi  =
|vəziyyəti       = 
|commons         = 
|qeydlər         =
}}

'''Tağıyev pasajı''' — Bakıda XIX əsrin sonlarında və XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş ticarət mərkəzi.

== Tarix ==
Tağıyev pasajının binası 1896-cı ildə [[Hacı Zeynalabdin Tağıyev]]in sifarişi ilə tikilmişdi. Bina arxitektor [[Kazimir Skureviç]]in proyekti əsasında klassik üslubda&lt;ref name=&quot;polonia kazimir&quot;&gt;[http://www.polonia-baku.org/ru/skorewicz.phtml &quot;Казимир Скуревич&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210506153232/http://www.polonia-baku.org/ru/skorewicz.phtml |date=2021-05-06 }} — polonia-baku.org . Retrieved 24 July 2013.&lt;/ref&gt; inşa edilmişdir.&lt;ref name=&quot;window2baku&quot;&gt;[http://www.window2baku.com/architectors.htm &quot;Архитекторы Баку&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210515060006/https://window2baku.com/architectors.htm |date=2021-05-15 }} — www.window2baku.com. Retrieved 24 July 2013.&lt;/ref&gt;

Tağıyev pasajının yerləşdiyi küçə Olqinskaya adlanırdı. Küçə Qafqaz çanişini (6.12.1862-27.07.1881) &lt;ref name=&quot;regiment&quot;&gt;[http://regiment.ru/bio/M/4.htm &quot;великий князь Михаил Николаевич&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160914152435/http://regiment.ru/bio/M/4.htm |date=2016-09-14 }} — regiment.ru . Retrieved 24 July 2013.&lt;/ref&gt; [[Mixail Nikolayeviç Romanov]]un xanımı knyaqinya Olqa Fyodorovnanın şərəfinə adlandırılmışdı.

&lt;blockquote&gt;''&quot;Tağıyev pasajında (Köhnə univermaq) Dorojnov hər növ hazır paltar satırdı; kişi, arvad, uşaq libasları, yun, ipək, kətan paltarlar...&quot;''&lt;ref name=&quot; Сцлейманов &quot;&gt;{{cite book|author= Манаф Сцлейманов |year=1987 |title= Ешитдиклярим, охудугларым, эюрдцклярим |pages=|publisher=[[Азярняшр]] |}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Tağıyev pasajı Sovet İttifaqı zamanında “Köhnə univermaq” və ya Bakı Universal Mağazası (BUM) adlanırdı. Hal-hazırda həmin binada bir neçə brendə aid geyim dükanları yerləşir.

Tağıyev pasajının yerləşdiyi Olqinskaya küçəsi Sovet İttifaqı zamanında Caparidze küçəsi &lt;ref name=&quot;window2baku str&quot;&gt;[http://www.window2baku.com/Streets.htm&quot;Старые наименования улиц и площадей Баку&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191208125537/http://www.window2baku.com/Streets.htm |date=2019-12-08 }} — www.window2baku.com. Retrieved 24 July 2013.&lt;/ref&gt; adlanırdı. İndi isə həmin küçə [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]nin adını daşıyır.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}
{{Hacı Zeynalabdin Tağıyev}}

[[Kateqoriya:Bakı memarlığı]]
[[Kateqoriya:Bakı abidələri]]
[[Kateqoriya:Bakıdakı ticarət mərkəzləri]]</text>
      <sha1>0fz40e245zlidpmdwz26gs23gh4x1k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anti-Dürinq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326745</id>
    <revision>
      <id>8965789</id>
      <parentid>8001946</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="jr993v6rhjphglqq77hkg620y38yttd" xml:space="preserve">{{Ədəbi əsər}}
'''&quot;Anti-Dürinq&quot;''' (1876 −1878) — [[Fridrix Engels]]in əsas əsərlərindən biri. Bu kitabda Engels [[marksizm]]in hər üç tərkib hissəsinin: [[fəlsəfə]], [[siyasi-iqtisad]], elmi [[kommunizm]]in klassik təfsirlərini verir.

Formal olaraq bu kitab [[Yevgeni Dürinq]]in iddialarına bir cavab idi, amma əslində [[polemika]], satira və tənqid ruhunda yazılan kitab özlüyündə marksizmin dərsliyinə çevrildi. Y. Dürinq isə məhz bu kitab sayəsində tarixə düşdü. 1876 −1878 illərdə kapitalizmin sürətli, ancaq nisbətən dinc inkişafı zamanı yazılıb. Bununla belə həmin dövrdə kapitalist istehsal üsülünda müəyyən köklü dəyişikliklər baş verirdi.

[[Paris kommunası]]nın yatırımasında iştirak etmiş [[Bismark]] [[Almaniya]]sı sənaye istehsalının inkişaf sürətinə görə Avropada birinci oldu. Belə tez inkişaf Almaniyada məlum sinfi ziddiyətlərin yaranmasına səbəb olurdu.

Belə şəraitdə Almaniyada marksizm yayılmağa başladı. Bununla belə [[Almaniya]]da bir çox başqa sistemsiz, bəzən bir birinə zidd nəzəri baxışları eyni zamanda özündə birləşdirməyə çalışan &quot;nəzəriyyələr&quot; yaranmağa başladı.

Belə nəzəriyyələrdən biri də xırda burjua ideoloqu Y. Dürinqin nəzəriyyəsi idi. Bu nəzəriyyə xeyli dərəcədə vulqar-[[materialist]], [[idealist]], [[pozitivist]] baxışların [[eklektik]] birləşdirilməsi cəhdi idi.

Dürinqçilik 1875 ildə alman [[sosial]]-[[demokrat]] partiyasının üzvlərinin bir hissəsi([[Eyzenahen]]) arasında yayılmağa başladı.

Eyzenaxenlərin [[lassalyanlar]]la 1875 ildə, Vahid Almaniya Sosialist fəhlə partiyasına birləşməsindən sonra dürinqçilik təhlükəsi daha çox artdı. Engelsin bu kitabı bu nəzəriyyəyə bir cavab oldu.

== Qaynaq ==
Mənbə: Анти-Дюринг. Переворот в науке произведенный господином Евгением Дюрингом. Изд.Полит литературы. Москва 1969
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Marks və Engelsin əsərləri |vəziyyət=collapsed}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>jr993v6rhjphglqq77hkg620y38yttd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İmperializm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327658</id>
    <revision>
      <id>8965795</id>
      <parentid>8942529</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14103" sha1="8p9gdqfuzz53ousfl586ar0xdwe25bm" xml:space="preserve">[[Fayl:Punch Rhodes Colossus.png|thumb|200px|Sesil Rodosun Qahirə ilə Keyptaunu Rodos Kolossu ilə müqayisə edilən dəmir yolu xətti ilə birləşdirmə planını əks etdirən karikatur ''Punch'' jurnalı, 10 dekabr 1892).]]
{{Monarxiya}}
'''İmperializm''' və ya '''ekspansionizm'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EKSPANSIYONIZM NEDİR? |url=https://www.iktisatsozlugu.com/tr/nedir/ekspansiyonizm/1466 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028175240/https://www.iktisatsozlugu.com/tr/nedir/ekspansiyonizm/1466 |archive-date=28 oktyabr 2021 |access-date=4 sentyabr 2020 |website=iktisatsozlugu.com}}&lt;/ref&gt; — bir [[dövlət]]in və ya millətin öz maraqlarına uyğun olaraq digər dövlətlərə və ya millətlərə təsir etmək cəhdidir. Təsir edən dövlət təsirə məruz qalan dövlətin resurslarından &quot;bəhrələnmək&quot; hüququna malikdir.

[[Diktatura]] hakimiyyəti mərkəzləşdirilmiş hökumət və özbaşına idarəetmə üsulları deməkdir. Bu istifadədən başqa, 1830-cu illərdə [[Fransa]]da Napoleon imperiyasına heyran olanları, 1848-ci ildən sonra isə [[III Napoleon]]un səhv idarəçiliyini ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir. 1870-ci illərdə İngiltərədə imperializm anlayışından istifadə geniş vüsət almışdır.

İmperializm öz tənqidçiləri tərəfindən əxlaqi və əxlaqsız qınaqlara məruz qalmışdır və beləliklə, &quot;imperializm&quot; termini beynəlxalq təbliğatda tez-tez ekspansionist və təcavüzkar [[xarici siyasət]] üçün alçaldıcı termin kimi istifadə olunur.

== Etimologiya və istifadə ==
&quot;İmperializm&quot; sözü latın &quot;imperium&quot; sözündən götürülüb, &quot;üstün güc&quot; və ya &quot;suverenlik&quot; deməkdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Charlton T. Lewis, An Elementary Latin Dictionary, imperium (inp-) |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0060:entry=imperium |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115233723/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0060%3Aentry%3Dimperium |archive-date=15 noyabr 2022 |access-date=29 dekabr 2022 |website=perseus.tufts.edu}}&lt;/ref&gt; İlk dəfə 1870-ci illərdə Böyük Britaniyada geniş istifadə olunmağa başlayıb və mənfi mənada istifadə olunub. Alimlər imperializmin dəqiq mənasını müzakirə etdilər, lakin bu, ümumiyyətlə 19-cu və 20-ci əsrlərdə Asiya və Afrikada qərb və [[Yaponiya]]nın siyasi və iqtisadi gücünün hökmranlığına istinad edir.

Edvard Səid kimi bəzi yazıçılar bu termini imperiya mərkəzinə və periferiyaya əsaslanan istənilən hökmranlıq və tabelik sistemini, o cümlədən nominal imperiyalar və neokolonializmi təsvir etmək üçün daha geniş şəkildə istifadə edirlər. Bu termin həm də III Napoleonun xarici hərbi müdaxilələr vasitəsilə siyasi dəstək qazanmaq cəhdlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

== İmperializm dövrü ==
[[Fayl:Colonial_Africa_1913_map.svg|thumb|200px|[[Afrika]], təxminən 1913-cü ildə bir çox Avropa imperiyaları altında koloniyalara bölündü{{Legenda|#f7fab2|Belçika}}{{Legenda|#bbfdd9|Almaniya}}{{Legenda|#eaaff7|İspaniya}}{{Legenda|#b6e3fc|Fransa}}{{Legenda|#fbc5c0|Böyük Britaniya}}{{Legenda|#d2f89b|İtaliya}}{{Legenda|#c0a6f2|Portuqaliya}}]]
1700-cü illərin sonlarında başlayan İmperializm dövründə sənaye iqtisadiyyatları inkişaf edən [[Avropa ölkələrinin siyahısı|Avropa ölkələri]] dünyanın digər hissələrini müstəmləkələşdirdi, təsir etdi və ilhaq etdi. 19-cu əsrdə &quot;[[Afrikanın kolonial bölünməsi|Afrikanın talan edilməsi]]&quot; bu prosesin bir nümunəsidir. [[Afrika]], [[Belçika]], [[Almaniya]], [[İspaniya]], [[Fransa]], [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniya]], [[İtaliya]] və [[Portuqaliya]] daxil olmaqla, müxtəlif Avropa imperiyalarının nəzarətində olan koloniyalara bölündü. Tarixçilər Qallager və Robinson iddia edirdilər ki, &quot;imperializm&quot; anlayışı hökumətdən müstəmləkə üzərində formal, hüquqi nəzarəti mütləq tələb etmir, əksinə, müstəqil ərazilərə qeyri-rəsmi nəzarət daha vacibdir. Böyük Britaniya, Hollandiya və Fransa kimi bir çox imperator dövlətlər öz müstəmləkələrindən resurs istehsalı və ticarəti baxımından böyük qazanc əldə etdiyi halda, Almaniya, İtaliya və ABŞ kimi digər dövlətlər o qədər də faydalana bilmədilər. İmperializm tərəfindən qaynaqlanan bir-biri ilə əlaqəli qlobal iqtisadiyyat [[Birinci Dünya müharibəsi|birinci Dünya Müharibəsinə]] qədər imperial gücləri zəngin və firavan edənə qədər əhəmiyyətli artım yaşadı. Ancaq 19-cu və 20-ci əsrlərdə imperializmin diqqəti Afrika və Asiya kimi yerlərin müstəmləkəçiliyində göründüyü kimi iqtisadi qazancdan siyasi və hərbi nəzarətə keçdi. İstismar edilən xalqların və resursların istismarı və pis rəftarları da daxil olmaqla, imperializmin mənfi təsirləri də daha aydın oldu.

== İmperializmlə bağlı məsələlər ==

=== Şərqşünaslıq və xəyali coğrafiya ===
İmperator nəzarəti həm ərazi, həm də mədəni, imperialistlərin müxtəlif yerlər və cəmiyyətlər haqqında öz anlayışları və şərhləri ilə qanuniləşdirilir. Təsəvvür edilmiş coğrafiyalar kimi tanınan bunlar tez-tez bu ərazilərdəki cəmiyyətlərin reallığını sadələşdirən və təhrif edən əsaslı danışıqları ehtiva edir.

[[Eduard Səid]] özünün &quot;Şərqşünaslıq&quot; kitabında qərbin şərq dünyasının xəyali coğrafiyası olan &quot;şərq&quot; konsepsiyasını qərb və şərq dünyaları arasında mədəni fərqlilik və psixoloji məsafə yaratmaq üsulu kimi necə inkişaf etdirməsindən bəhs edir. Bu mədəni fərqlilik şərqi rasional və mütərəqqi qərblə müqayisədə irrasional və geridə qalmış kimi göstərən ilk şərq əsərlərində özünü büruzə verirdi.

Şərqin bu neqativ təsviri qərbin mənlik hisslərinin artmasına xidmət etdi və şərqin qərb tərəfindən tənzimlənməsinə və idarə olunmasına imkan verdi. Əslində, şərqşünaslıq erkən qərb imperializmi və ağdərili olmayan xalqların sosial, mədəni, siyasi və iqtisadi nəzarəti üçün ideoloji əsaslandırma rolunu oynadı.

=== Mədəni imperializm ===
Mədəni imperializm ideyası bir qrupun digər mədəniyyətin inanclarına, dəyərlərinə və sosial normalarına təsir edən dominant mədəniyyətini əhatə edir. Bu, musiqi, televiziya və ya film kimi məşhur media formasını ala bilər və subkulturada olan insanların bu media formalarında təsvir olunan xarici mədəniyyəti təqlid etmək istəyinə səbəb ola bilər. Məsələn, Amerika serialı Dallas [[Soyuq müharibə]] dövründə varlı Amerika həyat tərzini əks etdirərək [[Rumıniya]] cəmiyyətinə təsir etdi və son zamanlar [[Cənubi Koreya]] serialları qaçaqmalçılıq yolu ilə [[Şimali Koreya]] cəmiyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərdi. Hökumətlər xarici mediaya çıxışı məhdudlaşdırmaqla və ya internet və peyk antenalarını tənzimləməklə bu cür mədəni təsirlərə nəzarət etməyə cəhd edə bilərlər. Mədəniyyətdən hakimiyyət forması kimi istifadə yeni anlayış deyil – [[Roma imperiyası]] ondan yerli elitaları Roma mədəniyyəti və həyat tərzi ilə tanış etmək yolu ilə əməkdaşlıq etmək üçün istifadə edirdi.

== Əsaslandırma ==
İmperializm çox vaxt rasional görünən əsaslarla, məsələn, müəyyən irqlərin üstün olduğuna və aşağı irqləri sivilləşdirməyə borclu olduğuna inamla əsaslandırılmışdır. &quot;[[Sosial darvinizm]]&quot; kimi tanınan bu inanc imperial güclərin hərəkətlərini dəstəkləmək üçün istifadə edilmişdir. Coğrafi cəmiyyətlər və siyasi coğrafiyaçılar da imperializmin dəstəklənməsində rol oynadılar, bəziləri genişlənmənin bir dövlətin yaşaması üçün zəruri olduğunu, digərləri isə konkret ölkələrin imperiya ekspansiyasını dəstəklədilər. Texnologiya və iqtisadi səmərəlilik də imperializmin səbəbləri kimi göstərilib, yeni texnologiyaların və infrastrukturun tətbiqi tez-tez imperializmə məruz qalan bölgələri yaxşılaşdıran kimi görünür. Müəyyən mühitlərin rəhbərliyə ehtiyacı olan mədəniyyətsiz insanları yaratdığını iddia edən ekoloji determinizm anlayışı da imperializmə haqq qazandırmaq üçün istifadə edilmişdir. Bəzi hallarda, imperializmin prinsipləri &quot;Terra nullius&quot; ideyasına və ya müəyyən ərazilərin işğal olunmadığına və buna görə də müstəmləkəçiliyə açıq olduğuna inanırdı.

== Növləri ==
Müxtəlif mənbələr imperializmi belə tərif edir:

* Ölkənin ərazisinin genişləndirilməsi
* Bir millətin və ya cəmiyyətin başqa bir millətə və ya cəmiyyətə vergi verməsi
* Bir millət və ya cəmiyyət başqa bir millətin və ya cəmiyyətin ərazisindəki resurslardan bəhrələnməsi
* Öz mədəniyyətini başqa bir bölgəyə yayan və oranın xalqını qul kimi istifadə edən ölkə və ya cəmiyyət

== Tarixi mərhələləri ==
Collier ensiklopediyası imperializm tarixini üç böyük mərhələyə ayırır: Birincisi, 16-cı əsrə qədər davam edən və imperiyaların genişlənməsi ilə bağlı olan mərhələdir; ikincisi, coğrafi kəşflərlə başlayıb 19-cu əsrə qədər davam edən imperializm, köhnə imperializm adlanır; Üçüncüsü, təxminən 1880-ci illərdə başlayan və müstəmləkələrə və [[Asiya]] və [[Afrika]]nın bölünməsinə yenidən marağa səbəb olan yeni imperializmdir.

== Nəzəri yanaşmalar ==

=== Konservativ nəzəriyyə ===
1870-ci illərdə [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniyada]] imperializm anlayışı baş nazir [[Benjamin Dizraeli|Benjamin Disraelinin]] müstəmləkə imperiyasını gücləndirmək və genişləndirmək siyasətini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Beləliklə, imperializm müstəmləkəçiliklə sinonim olaraq işlədilməyə başladı.

Bu yanaşmaya görə, imperializm inkişaf etmiş ölkələrdə mövcud vəziyyəti saxlamaq üçün bir zərurət və haqq kimi qəbul edilir.

=== Marksist nəzəriyyə ===
1900-cü illərdə Rudolf Hilferdinq, [[Vladimir Lenin|Vladimir İliç Lenin]] və [[Nikolay Buxarin]] sadə müstəmləkəçilik əvəzinə iqtisadi təsirin daha mürəkkəb formalarına diqqət çəkiblər; Onlar bazarlara, təchizat mənbələrinə və investisiya marşrutlarına hakim olmaqda maraqlı idilər. Bu nəzəriyyədə ən çox istifadə edilən mənbə Leninin &quot;Kapitalizmin ən yüksək mərhələsi olan imperializm&quot; adlı əsəridir.

Pierre Jalee imperializmi ''&quot;beynəlxalq əmək bölgüsü, ticarət və kapital hərəkatında müəyyən münasibətləri vurğulayan iqtisadi hadisə&quot;'' kimi müəyyən edir; Riçard D. Volff bunu ''&quot;bir iqtisadiyyatın digər iqtisadiyyat üzərində tətbiq etdiyi nəzarət alətləri şəbəkəsi&quot;'' kimi müəyyən edir; Vladimir Lenin ''&quot;kapitalizmin monopolist mərhələsi&quot;'' kimi; Paul M. Sveezi, Leninin ardınca ''&quot;dünya iqtisadiyyatının inkişafında bir addım&quot;'' olaraq; Riçard C. Eduards, Maykl Reyç və Tomas E. Veyskoff bunu ''&quot;kapitalizmin beynəlmiləlləşməsi&quot;'' kimi təyin edirlər.

[[Mao Tszedun]] görə, imperializm güclü görünən, lakin əslində göründüyü qədər güclü olmayan bir sistemdir. [[Kağız pələng]] kimi təsvir etdiyi imperializmi asanlıqla əzmək olar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kağıttan Kaplan”, Papermoon ve Mao ile Kruşçof |url=http://www.adilmedya.com/kagittan-kaplan-papermoon-ve-mao-ile-kruscof/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427143017/http://www.adilmedya.com/kagittan-kaplan-papermoon-ve-mao-ile-kruscof/ |archive-date=30 may 2016 |access-date=7 avqust 2016 |website=adilmedya.com}}&lt;/ref&gt;

=== Sosial-psixoloji nəzəriyyə ===
[[Yozef Şumpeter|Yozef Alois Şumpeter]] geniş şərhdə imperializmin [[kapitalizm]]dən əvvəl mövcud olduğunu və kapitalizmlə imperializm arasında heç bir əlaqənin olmadığını müdafiə edib.

Bu yanaşmaya görə imperializm döyüşçü sinfinin sağ qalması nəticəsində meydana çıxır ki, bu da müdafiə ehtiyacının zərurətidir.

Maykl Barrant Braunun fikrincə, imperializm &quot;iqtisadi, siyasi və hərbi əlaqələri səciyyələndirir ki, iqtisadi cəhətdən zəif inkişaf etmiş ölkələrin inkişaf etmiş ölkələrə tabe olmasını təmin edir. &quot;İmperializm dünya iqtisadiyyatında qeyri-bərabər münasibətlər sistemini təsvir etmək üçün ən uyğun sözdür&quot;.

=== Digər yanaşmalar ===
İmperializmin siyasi ölçüsünü vurğulayan müəlliflər müxtəlif təriflər verirlər. Hans Neisser imperializmi &quot;əhalini öz siyasi hakimiyyəti altında siyasi idarəçiliyindən kənara çıxarmaq üçün bir millətin təbii hüdudlarından kənarda bir imperiya qurmaq prosesi&quot; kimi tərif edir. Digər müəlliflər imperializm terminini genişləndirərək hərbi və ya diplomatik təzyiq və iqtisadi təsir kimi dolayı mexanizmləri əhatə edir; məsələn, George H. Nadel və Perry Curtis imperializmi &quot;suverenliyin və ya nəzarətin birbaşa və ya dolayısı ilə genişləndirilməsi&quot; kimi təyin edirlər.

== Həmçinin bax ==
* [[Con Atkinson Hobson]]
* [[Kolonializm]]
* [[Hegemoniya]]
* [[İmperiyaların siyahısı]]
* [[Ən böyük imperiyaların siyahısı]]
* [[Postmüstəmləkəçilik]]
* [[Afrikanın kolonial bölünməsi]] – 19-cu əsrin sonları

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İmperializm]]
[[Kateqoriya:Siyasi nəzəriyyələr]]
[[Kateqoriya:Siyasi sistemlər]]
[[Kateqoriya:İstilalar]]
[[Kateqoriya:İmperatorlar]]
[[Kateqoriya:Müstəmləkəçilik]]
[[Kateqoriya:Siyasi ideologiyalar]]
[[Kateqoriya:Leninizm]]
[[Kateqoriya:Avtoritarizm]]
[[Kateqoriya:Kapitalizm]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>8p9gdqfuzz53ousfl586ar0xdwe25bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tiyana Dapçeviç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329217</id>
    <revision>
      <id>8966024</id>
      <parentid>8945262</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="bfzpdhpkwyys1xx9t2g7gchklzu8cvp" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Tiyana Dapçeviç
 |orijinal adı    = {{dil-mk|Тијана Дапчевиќ}}
 |digər adı       = 
 |şəkil           = Tijana Dapčević, ESC2014 Meet &amp; Greet 11 (crop).jpg
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = Tiyana Dapçeviç 2014-cü ildə
 |fon rəngi       = solo ifaçı
 |doğum adı       = Tiyana Todevska&lt;br/&gt; {{dil-mk|Тијана Тодевска}}
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 3.02.1976
 |doğum yeri      = [[Skopye]], [[Makedoniya]], [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{Flaqifikasiya|Makedoniya Respublikası}}
 |fəaliyyəti      = [[müğənni]]
 |janr            = [[pop]]
 |musiqi aləti    = 
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 1999–{{comment|h.h.|hal-hazırda}}
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = [[Tamara Todevska]]
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Tiyana Dapçeviç''' ({{dil-mk|Тијана Дапчевиќ}}; {{DVTY}}) — [[Şimali Makedoniya]] müğənnisi.

== Həyatı==
Tiyana Todevska 3 fevral 1976-cı ildə [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]nın tərkibində olan [[Makedoniya]]nın [[Skopye]] şəhərində dünyaya göz açmışdır. Tiyananın atası Velko Todevski musiqi müəllimi, [[Bosniya və Herseqovina]]da anadan olan [[Serb]] əsilli anası Branka Todevska isə opera ifaçısıdır. Onun bacısı [[Tamara Todevska]] [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya]]nı [[2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir. Tiyana [[makedon dili|makedon]], [[serb dili|serb]], [[ingilis dili|ingilis]] və [[italyan dili|italyan]] dillərində səlis danışa bilir.

== Musiqi karyerası ==
Tiyananın hit mahnılarından biri olan &quot;Sve je isto, samo njega nema&quot; keçmiş Yuqoslaviya prezidenti [[İosip Broz Tito]]ya həsr olunmuşdur. Mahnı serb, boşnak, xorvat, sloven, monteneqro və makedon dillərində səsləndirilmişdir.

O, [[2002]]-cü ildə [[Herseq Novi]]də keçirilən ''Sunçane Skale'' musiqi festivalında &quot;Negativ&quot; adlı mahnı ilə qələbə qazanmışdır.
 
Tiyana Dapçeviç [[To The Sky]] mahnısı ilə [[Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya]]nı [[2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Makedoniya: Tiyana Dapçeviç Avroviziya 2014 üçün seçildi!|url=http://www.esctoday.com/67556/fyr-macedonia-tijana-dapcevic/|publisher=ESCToday|accessdate=28 avqust 2013|date=28 avqust 2013|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131614/http://esctoday.com/67556/fyr-macedonia-tijana-dapcevic/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Diskoqrafiya ==
* ''Kao da...'' (2001)
* ''Negativ'' (2002)
* ''Zemlja mojih snova'' (2004)
* ''Žuta minuta'' (2007)
* ''Muzika'' (2010)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{müğənni-qaralama}}

[[Kateqoriya:2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Serbiya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>bfzpdhpkwyys1xx9t2g7gchklzu8cvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstehsalat münasibətləri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330705</id>
    <revision>
      <id>8965798</id>
      <parentid>7835567</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="6qb69jtgn0wsfd2ummfahjuqidkrx7y" xml:space="preserve">'''İstehsalat münasibətləri''' — [[ictimai istehsal]] əsnasında insanlar arasında yaranan münasibətlər. Anlayış kimi [[Karl Marks]] tərəfindən [[1848]]-ci ildə ''&quot;Kommunist Partiyasının Manifesti&quot;'' əsərində işlənmişdir. [[Texniki-istehsalat münasibətləri]]ndən fərqi ondadır ki, Marksın qənaətinə görə, insanların münasibətlərini onların [[istehsal vasitələri]]nə olan münasibəti, yəni mülkiyyət münasibətləri ilə müəyənləşdirir.

{{iqtisadiyyat-qaralama}}

[[Kateqoriya:Sosial elmlər]]
[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>6qb69jtgn0wsfd2ummfahjuqidkrx7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstehsal üsulu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330712</id>
    <revision>
      <id>8965796</id>
      <parentid>8764503</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="8srbl1jxrj595orlybqw2d0i1es6ltz" xml:space="preserve">'''İstehsal üsulu''' ({{dil-de|Produktionsweise}}) — Marksizmə görə, [[məhsuldar qüvvələr]]in və onların şərtləndirdiyi [[istehsalat münasibətləri]]nin vəhdəti. İçtimai istehsal üsulları, bir tərəfdən — müvafiq istehsalat texnoloqiyasının tarixi tipinə görə (məhsuldar qüvvələr), o biri tərəfdən — istehsal və bölgü əsnasındakı istehsal şəraitinə və vasitələrinə olan hakim münasibətlərin müvafiq iqtisadi gerçəkləşdirilməsi tipinə görə(istehsalat münasibətləri) fərqlənirlər. Hakim istehsal üsulu [[ictimai formasiya|ictimai-iqtisadi formasiyan]]ın özülü''([[bazis]]i)'' sayılır.
{{Sosializm |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Sosial elmlər]]
[[Kateqoriya:İstehsal iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Sosioloji terminologiya]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>8srbl1jxrj595orlybqw2d0i1es6ltz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965813</id>
      <parentid>8965796</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="8yd5pmw6tg2g49w0vki8yu5z1rze79y" xml:space="preserve">'''İstehsal üsulu''' ({{dil-de|Produktionsweise}}) — Marksizmə görə, [[məhsuldar qüvvələr]]in və onların şərtləndirdiyi [[istehsalat münasibətləri]]nin vəhdəti. İçtimai istehsal üsulları, bir tərəfdən — müvafiq istehsalat texnoloqiyasının tarixi tipinə görə (məhsuldar qüvvələr), o biri tərəfdən — istehsal və bölgü əsnasındakı istehsal şəraitinə və vasitələrinə olan hakim münasibətlərin müvafiq iqtisadi gerçəkləşdirilməsi tipinə görə(istehsalat münasibətləri) fərqlənirlər. Hakim istehsal üsulu [[ictimai formasiya|ictimai-iqtisadi formasiyan]]ın özülü''([[bazis]]i)'' sayılır.
{{Sosializm |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Sosial elmlər]]
[[Kateqoriya:İstehsal iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Sosioloji terminologiya]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>8yd5pmw6tg2g49w0vki8yu5z1rze79y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstehsal vasitələri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330715</id>
    <revision>
      <id>8965797</id>
      <parentid>8897009</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="ahj290nrmsanjvwb7k7y77qykqz09z2" xml:space="preserve">'''İstehsal vasitələri''' — [[əmək]] vasitələrinin məcmusudur. İstehsal vasitələri insanlar arasında olan xüsusi ictimai münasibətləri - [[istehsalat münasibətləri]]ni - yaradır. [[İstehsal]] vasitələri və [[insan əməyi]] qırılmaz olaraq bağlı və qarşılıqlı şərtlənəndir.

{{iqtisadiyyat-qaralama}}

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Sosial elmlər]]
[[Kateqoriya:Kapitalizm]]
[[Kateqoriya:İstehsal iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:İstehsal amilləri]]
[[Kateqoriya:Kapital]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Əmək]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>ahj290nrmsanjvwb7k7y77qykqz09z2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965814</id>
      <parentid>8965797</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="mbf62i123h54m7rp9fvidkprtzn6k2c" xml:space="preserve">'''İstehsal vasitələri''' — [[əmək]] vasitələrinin məcmusudur. İstehsal vasitələri insanlar arasında olan xüsusi ictimai münasibətləri - [[istehsalat münasibətləri]]ni - yaradır. [[İstehsal]] vasitələri və [[insan əməyi]] qırılmaz olaraq bağlı və qarşılıqlı şərtlənəndir.

{{iqtisadiyyat-qaralama}}

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Sosial elmlər]]
[[Kateqoriya:Kapitalizm]]
[[Kateqoriya:İstehsal iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:İstehsal amilləri]]
[[Kateqoriya:Kapital]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Əmək]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>mbf62i123h54m7rp9fvidkprtzn6k2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İzafi dəyər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330755</id>
    <revision>
      <id>8965799</id>
      <parentid>8752035</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="610" sha1="n92te11sr8c7o6r1kq5gyespmuwt7aa" xml:space="preserve">'''İzafi dəyər''' ''([[İngilis dili|ingil.]] surplus value)'' — işçinin əməyinin məhsulunun dəyəri ilə aldığı maaşının gerçək dəyəri arasında olan fərq. Kapitalist tərəfindən [[istismar|mənimsənilən]] izafi dəyər işçinin [[zəruri ehtiyac]]larının ödənilməsi üçün sərf etdiyi vaxtdan artıq işlədiyi vaxt ərzində yaranır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>n92te11sr8c7o6r1kq5gyespmuwt7aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.int</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331206</id>
    <revision>
      <id>8965675</id>
      <parentid>8738063</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/9fbb700d7c2d821e|detallar]])</comment>
      <origin>8965675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="bv6315vzwb7dg4zkkik2z5lqbqj3ng9" xml:space="preserve">{{Yüksək səviyyəli domen}}
'''.int''' — beynəlxalq təşkilatlar üçün yuxarı səviyyəli ümumi [[domen]].

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.iana.org/root-whois/int.htm IANA saytında .int domeni üçün whois məlumatları]
{{internet-qaralama}}
[[Kateqoriya:İnternet]]
[[Kateqoriya:Beynəlxalq təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar]]</text>
      <sha1>bv6315vzwb7dg4zkkik2z5lqbqj3ng9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alman markası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348155</id>
    <revision>
      <id>8965717</id>
      <parentid>8928436</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="ntgkli1kv3zv5a7jcvxlxfl7lfnzoof" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Alman markı''' ({{Dil-de|Deutsche Mark}}, &lt;small&gt;qısaca&lt;/small&gt; ''DM'', &lt;small&gt;eləcə də danışıq dilində&lt;/small&gt; ''D-Mark'') — [[Almaniya Federativ Respublikası]]nın [[avro]]ya qədər, yəni [[1948]]-[[2002]]-ci illərdə istifadə etdiyi pul vahidi.
[[Kateqoriya:Monteneqro pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>ntgkli1kv3zv5a7jcvxlxfl7lfnzoof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965725</id>
      <parentid>8965717</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="397" sha1="kloem822jpvtvptvsj6h429kmw2jj2i" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Alman markı''' ({{Dil-de|Deutsche Mark}}, &lt;small&gt;qısaca&lt;/small&gt; ''DM'', &lt;small&gt;eləcə də danışıq dilində&lt;/small&gt; ''D-Mark'') — [[Almaniya Federativ Respublikası]]nın [[avro]]ya qədər, yəni [[1948]]-[[2002]]-ci illərdə istifadə etdiyi pul vahidi.
[[Kateqoriya:Monteneqro pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>kloem822jpvtvptvsj6h429kmw2jj2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qəzənfər Paşayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>350630</id>
    <revision>
      <id>8966047</id>
      <parentid>8479340</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikisaurus</username>
        <id>151917</id>
      </contributor>
      <origin>8966047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16848" sha1="pbkjid6n3yixqjdmipchmyhdo7jcd7h" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Qəzənfər Məhəmməd oğlu Paşayev''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi, [[Azərbaycan]] [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünası]], [[Folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[publisist]], [[dilçi]], [[yazıçı]] və [[tərcüməçi]]. Filologiya elmləri doktoru və professordur.

== Həyat ==
Qəzənfər Məhəmməd oğlu Paşayev 27 avqust 1937-ci ildə [[Tovuz]] rayonunun [[Düz Qırıqlı]] kəndində doğulub.

1962-ci ildə [[Bakı]]da [[Azərbaycan]] Dövlət Pedoqoji Xarici Dillər İnstitutunun [[ingilis dili]] fakültəsini bitirib. Üç ay kənd məktəbində müəllim işlədikdən sonra İraq Respublikasında tərcüməçi işləməyə göndərilib. Müxtəlif fasilələrlə üç dəfə İraqda tərcüməçi və ali təhsil aldığı institutda baş laborant, müəllim, dekan müavini, kafedra müdiri işləyib. 1990-cı ildən isə M. Rəsulzadə adına [[Bakı Dövlət Universiteti]]ndə xarici dillər kafedrasının dosenti və kafedra müdiri işləməyə başlayıb. İraq Türkman folkloru mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. &quot;Kərkük bayatıları&quot; (1968), &quot;Arzu-Qənbər dastanı&quot;(1972), &quot;İraq kərkük atalar sözləri&quot;(1978), &quot;İraq kərkük bayatıları&quot; (1984), &quot;Kərkük tapmacaları&quot;(1984), &quot;Kərkük folklor antologiyası&quot; (1987), &quot;Nəsiminin İraq divanı&quot;(1987), &quot;İraq Türkmən folkloru&quot; (1982), və b. kitabları nəşr edilmişdir. A. Dümanın &quot;Qafqaz səfəri&quot;, &quot;Necə yaşayasan yüzü haqlayasan&quot; və b. kitabları Azərbaycan türkcəsinə çevirən Qəzənfər Paşayevə böyük uğur qazandıran &quot;Altı il Dəclə və Fərat sahillərində&quot; kitabı oxucular arasında əl-əl gəzdi. Bu kitab Qəzənfər müəllimin bacarıqlı pedaqoq, zəhmətkeş alim olmaqla yanaşı şirin dilli bir publisist olduğunu da ortaya qoydu.

[[Əbdüllətif Bəndəroğlu]] ilə birlikdə Azərbaycan ilə [[İraq Kürdüstanı]] hökumətləri arasında ikitərəfli əlaqələrin bünövrəsini qoymuşdur.&lt;ref&gt;{{cite newspaper |url=https://archive.org/details/diplomat_15/page/n1/mode/2up?view=theater |title=Mən əminəm ki, dostluq əlaqələri mütləq yaranacaq |date=mart 2005 |volume=15 |issue=2 |newspaper=[[Diplomat (qəzet)|Diplomat]] |language=az |page=2 }}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
[[Azərbaycan Dillər Universiteti]]nin ingilis-Azərbaycan dilləri fakültəsini bitirmişdir (1962).

İraqda tərcüməçi işləmiş (1962–1966; 1972–1975), burada yaşayan və sayı təqribən 2,5 mln-a çatan azərbaycanlıların (İraq türkmanları) dialekt və folklorunun toplanması və araşdırılması ilə məşğul olmuşdur. &quot;Azərbaycan dilinin Kərkük dialekti&quot; mövzusunda namizədlik (1969), &quot;İraq Türkmən folkloru&quot; mövzusunda doktorluq (1993) dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1964–1989-cu illərdə Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda (1973-cü ildən M. F. Axundov adına APİ) fəaliyyət göstərmiş, institututun ingilis dili fakültəsində dosent, dekan müavini (1970–1971), xarici dillər kafedrasının müdiri (1972–1989) olmuşdur. ABŞ (1983) və İngiltərədə (1988) ixtisasartırma kurslarını bitirmişdir. 1989–1999-cu illərdə BDU-nun Qərbi Avropa dilləri kafedrasında çalışmışdır.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində şöbə müdiri (2001–2005), eyni zamanda 2003-cü ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçidir. Ədəbi-elmi fəaliyyətində İraqda yaşayan azərbaycanlıların – İraq türkmanlarının ədəbi-mənəvi yaradıcılığının tədqiqi və təbliği xüsusi yer tutur. Paşayevin elmi fəaliyyətinin zirvəsi onun &quot;İraq-türkman folkloru&quot; adlı monumental əsəridir. Ə. Bəndəroğlunun &quot;Şah əsər&quot;, prof. M. Naqibin &quot;Abidə bir əsər&quot; başlıqlı məqalələr həsr etdikləri, müəllifin 20 illik axtarışlarının məhsulu olan bu monoqrafiya Bakıda, Bağdadda və İstanbulda nəşr edilmiş, Azərbaycanda və xaricdə tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olmuşdur.

Q. Paşayev &quot;Ədəbiyyat&quot; qəzetinin (1995-ci ildən), &quot;Vəfa&quot; (2004-cü ildən), &quot;Folklor və etnoqrafiya&quot; (2004-cü ildən), &quot;Xəmsə&quot; (2002-ci ildən), &quot;Qopuz&quot; (2005-ci ildən) jurnallarının, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun &quot;Ədəbi-nəzəri məcmuə&quot; sinin redaksiya heyətinin üzvüdür. 1994-cü ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində müdafiə Şurasının üzvüdür. 1997–2005-ci illər arası həmin şuranın həmsədri olub. Pedaqoji və elmi kadrların hzırlanmasında xidmətləri vardır. Rəhbərliyi ilə namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilib. Onlarla doktorluq və namizədlik dissertasiyaları üzrə opponent olub. Bir çox dərslik və monoqrafiyaların redaktoru və ya rəyçisi olmuşdur.

Uzun müddət Azərbaycan–İraq Dostluq Cəmiyyətinin sədr müavini (1990–2003) olmuşdur. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən Elmi-Dini şuranın yarandığı 1997-ci ildən üzvüdür. 2004-cü ildən Yazıçılar Birliyinin Təftiş komissiyasının sədridir. Azərbaycanda: akademiklər: Bəxtiyar Vahabzadə, Bəkir Nəbiyev, Teymur Bünyadov, akademiyanın müxbir üzvləri: Yaşar Qarayev, Vasim Məmmədəliyev, Tofiq Hacıyev, Azad Nəbiyev, Nizami Cəfərov, Filologiya elmləri doktorları, professorlar: M. Təhmasib, Qasım Qasımzadə, Vaqif Vəliyev, Musa Adilov, Murtuz Sadıxov, Əzizə Cəfərzadə, Zeydulla Ağayev, Sədnik Paşayev, Gülrux Əlibəyli, Qəzənfər Kazımov, tibb e.d. Mehdi Sultanov və başqaları, o cümlədən də xarici ölkə alimləri Ə. Tərzibaşı, Ə. Bəndəroğlu, f.e.n. Sinan Səid, M. Xurşid, prof. Mahir Naqib, prof. Sübhi Saatçı, M. T. Qayaçı, E. Hürmüzlü (İraq), prof. Mustafa Arqunşah, prof. Cəlal Ərtuq, prof. İsa Özgan, Kamal Çapraz, İsa Qayacan, dosent dr. T. Abbasxanlı və b. (Türkiyə) Paşayevin tədqiqatlarını yüksək qiymətləndirmiş, onun yaradıcılığına sanballı məqalələr həsr etmişlər.

Paşayev 1995-ci ildə öz vəsaiti hesabına Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor Elm Mərkəzində İraq Türkman Ocağı muzeyi yaratmış, İraqda yaşayan azərbaycanlıların ədəbiyyatı və mədəniyyəti ilə bağlı olan son otuz ildə topladığı şəxsi əşyaların (o cümlədən incəsənət əsərləri), əlyazmaların, elmi mənbələrin, kitabların hamısını burada cəm etmişdir.

2001-ci ildə ocağın kolleksiyası Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyinə köçürülmüş və ayrıca bir zalda &quot;İraq-türkman ədəbiyyatı və mədəniyyəti&quot; daimi ekspozisiyası açılmışdır. İraq Respublikasının &quot;Əməkdə şücaətə görə&quot; medalı ilə təltif edilmiş (1876), Kərkük vəqfinin (1999) və türkman cəbhəsinin (2003) diplom və yüksək mükafatlarına layiq görülmüşdür. Paşayevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən &quot;Bu sevda ölüncədi&quot; (2001), &quot;İraq bizə iraq deyil&quot; (2002) və s. kitablar nəşr edilmiş, şair H. Kürdoğlunun &quot;Tovuzum mənim, Oğuzum mənim&quot; poeması (1998) Paşayevə həsr olunmuşdur.

2018-ci ildə [[Cəfər Cabbarlı mükafatı]]na layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/1165043 |title=“Cəfər Cabbarlı mükafatı” yeni laureatlarına təqdim olunub |author=AzərTAc |date=22.05.2018 |work= |publisher=[https://azertag.az Azertag.az] |accessdate=2018-05-22 |language=az |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226073351/https://azertag.az/xeber/1165043 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kaspi.az/az/cefer-cabbarli-mukafati-2018-teqdim-edildi/?action=disablemobile |title=“Cəfər Cabbarlı Mükafatı”- 2018 təqdim edildi |author=Kaspi |date=22.05.2018 |work= |publisher=[http://kaspi.az Kaspi.az] |accessdate=2018-05-22 |language=az |archive-date=2021-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623024735/https://kaspi.az/az/cefer-cabbarli-mukafati-2018-teqdim-edildi/?action=disablemobile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://anl.az/down/QezenferPashayev.pdf |access-date=2018-07-09 |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308105621/http://anl.az/down/QezenferPashayev.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ==
* SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin (30 may 1980) və SSRİ-nin İraqdakı səfirliyinin (15 may 1974) Təşəkkürnaməsini alıb.
* İraq Respublikasının &quot;Əməkdə şücaətə görə&quot; medalına layiq görülüb (1976).
* SSRİ Təhsil Nazirliyinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (28 aprel 1982),
* Xarici dillər kafedrasının müdiri işlədiyi M. F. Axundov adına Pedaqoji İnstitutun Fəxri diplomu ilə təltif edilib (1980, 1982, 1985).
* SSRİ Nazirlər Sovetinin Xarici İqtisadi Əlaqələr Komitəsinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (23 iyul 1994),
* Respublika Həmkarlar İttifaqının Fəxri fərmanına layiq görülüb (1997),
* Kərkük Vəqfinin (1999), Türkman Cəbhəsinin (2003) ödüllərini alıb. Respublika Həmkarlar Təşkilatının &quot;Qızıl qələm&quot; mükafatına layiq görülüb (2001).
* Səudiyyə Ərəbistanının Mədəniyyət Nazirliyinin ödülünü alıb (2007).
* Ədəbi fəaliyyətinə görə Beynəlxalq &quot;Rəsul Rza&quot; mükafatını alıb (2008).
* Türk Dil Qurumunun Fəxri diplomuna layiq görülüb (2008).
* İraq və İraq-türkman Yazarlar Birliyinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (2012).
* &quot;Aşıq Şəmşir&quot; Mədəniyyət Ocağı İctimai Birliyinin Təşəkkürnamə diplomuna layiq gürülüb (2013).
* Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Həmkarlartəşkilatının &quot;Fədakar alim&quot; diplomu ilə təltif edilmişdir (2012).
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (25dekabr 2012).
* 2018-ci ildə [[Cəfər Cabbarlı mükafatı]]na layiq görülmüşdür

== Əsərləri ==
{{Siyahı sütunlarla||
# “Kərkük bayatıları”, Bakı, “Azərnəşr”, 1968 (Rəsul Rza ilə birgə), 184 s.  
# “Arzu-Qəmbər dastanı”. Bakı, “Gənclik”, 1971, 32 s.  
# Kərkük mahnıları. Bakı, “Gənclik”, 1973, 48 s. 
# “Rusca-ərəbcə danışıq kitabı”. Bağdad, 1974.
# İraq-Kərkük atalar sözləri. Bakı, “Azərnəşr”, 1978, 76 s.
# “İngiltərə haqqında” (ingiliscə). Bakı, APİ nəşriyyatı, 1982, 128 s. 
# İraq-Kərkük bayatıları. Bakı, “Yazıçı”, 1984, 352 s.
# Kərkük tapmacaları. Bakı, “Gənclik”, 1984, 38 s. 
# [https://web.archive.org/web/20151017064553/http://anl.az/el/p/pq_aidfs.pdf '''Altı il Dəclə-Fərat sahillərində''']. Bakı, “Yazıçı”, 1985, təkrar nəşr, 1987, 230 s.
# Altı il Dəcdə-Fərat sahillərində, Bağdad, 1996 (ərəbcə), 128 s. 
# Nəsiminin İraq Divanı. Bakı, “Yazıçı”, 1987, 337 s. 
# Kərkük folkloru antologiyası. Bakı, “Azərnəşr”, 1987, təkrar nəşr, 1990, 368 s.
# “Göylər unutmuşdu yağacağımı” (1991) - tərtibçi 
# İraq-Türkman folkloru. Bakı, “Yazıçı”, 1992, 216 s. 
# İraq-Türkman folkloru, Bağdada, 1995, 160 s. 
# İraq-Türkman folkloru, İstanbul, 1998, 320 s. 
# Rusca-ərəbcə danışıq kitabı. Bağdad, 1994, 98 s. 
# Azərbaycan folkloru antologi yası. İraq-Türkman cildi (Ə.Bəndəroğlu ilə birgə), Bakı, 1999, 468 s. 
# Çağdaş İraq şerindən seçmələr. Bakı, “Elm”, 2001 (Ə.Bəndəroğlu ilə birgə) 108 s. 
# “Yolun sonunadək” (2001) - tərtibçi
# Kərkük dialektinin fonetikası. Bakı, “Elm”, 2003, 212 s. 
# İraq-Türkman folklorunun janrlar sistemi (rusca), Bakınəşr, 2003, 128 s. 
# [https://web.archive.org/web/20151017064854/http://anl.az/el/p/pq_kfj.pdf '''Kərkük folklorunun janrları''']. Bakı, “Elm”, 2003, 318 s. 
# İraq-Türkman ləhcəsi (ortaqlı), “Elm”, 2004, 422 s. 
# [https://web.archive.org/web/20151017065139/http://anl.az/el/p/pq_nma.pdf '''Nostrdamusun möcüzəli aləmi''']. Bakı: Təhsil, 2007.
# [https://web.archive.org/web/20151017065415/http://anl.az/el/p/pq_nesimi.pdf '''Nəsimi haqqında araşdırmalar''']. Bakı: &quot;Qarabağ&quot;, 2010.
# [https://web.archive.org/web/20151017065517/http://anl.az/el/p/pq_borcumuzdur.pdf '''Borcumuzdur bu ehtiram''']. Bakı: Qarabağ, 2010.-199, [1] s.
# [https://web.archive.org/web/20151017065616/http://anl.az/el/p/pq_dilimiz.pdf '''Dilimiz - varlığımız''']. Bakı: &quot;Ozan&quot;, 2011.
# Seçilmiş əsərləri: [https://web.archive.org/web/20151017070513/http://anl.az/el/p/qp_1.pdf '''I cild'''], [https://web.archive.org/web/20151017071251/http://anl.az/el/p/qp_2.pdf '''II cild'''], [https://web.archive.org/web/20151017071427/http://anl.az/el/p/qp_3.pdf '''III cild'''], [https://web.archive.org/web/20151017071524/http://anl.az/el/p/qp_4.pdf '''IV cild'''], [https://web.archive.org/web/20151017071700/http://anl.az/el/p/qp_5.pdf '''V cild'''], [https://web.archive.org/web/20151017071759/http://anl.az/el/p/qp_6.pdf '''VI cild'''], [https://web.archive.org/web/20151017072126/http://www.anl.az/el/p/qp_7.pdf '''VII cild''']. Bakı: Təhsil, 2012.
# [https://web.archive.org/web/20151017070906/http://anl.az/el/Kitab/Azf-272640.pdf '''Elçin haqqında düşüncələrim''']. Bakı: Təhsil, 2013.
# Kərkük sevdalısı. Bakı: Təhsil, 2013.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=tGLkfXyu60k |title=Qəzənfər Paşayevin “Kərkük sevdalısı” kitabının təqdimatı olub |author=İnter Az |date= 16.09.2017|work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2017-09-16 |language=az }}&lt;/ref&gt;
#  Altı il Dəclə-Fərat sahillərində. Bakı: Kitab Klubu, 2015.310 səh.
# [http://anl.az/el/Kitab/2016/Azf-288411.pdf '''Әdəbi məktublar.''' Bakı, «Təhsil», 2015, 256 səh]
# Abbas Zamanov.  Bakı: Gənclik, 2016.131, [1] s.
# [http://anl.az/el/Kitab/2016/Azf-289076.pdf '''Əta Tərzibaşının folklorşünaslıq fəaliyyəti.''' Bakı, «Təhsil», 2016, 264 səh.] 
# [http://anl.az/el/Kitab/2017/11/cd/2017-1104.pdf '''Әdəbi estafetlərdə keçən ömür'''. Bakı, «Təhsil», 2017, 416 səh.]
# [http://anl.az/el/Kitab/2017/Azf-294253.pdf '''Hüseyn Kürdoğlunun poetik dünyası.''' Bakı: “Sabah”, 2017, 288 səh. ]
# Nəsiminin İraq Divanı. Bakı, CBS-PP, 2018.384 s.
}}
Prof. Paşayev fil.e.n. Gülzar İbrahim qızı ilə birgə Hüseyn Arif – 80 (2004), İsi Məlikzadə – 70 (2004), Tofiq Bayram – 70 (2005), Əlibala Hacızadə – 70 (2005), Fikrət Qoca – 70 (2005), Bəkir Nəbiyev – 70 (2005) kimi çox maraqlı portret kitabları da tərtib edərək öz vəsaiti hesabına çap etdirmişdir. İngiltərənin tarixi, coğrafiyası və mədəniyyətindən bəhs edən &quot;İngiltərə haqqında&quot; (1981, ingilis dilində) adlı kitab, eləcə də ingilis filologiyasına dair onlarca elmi məqalə yazmışdır. ABŞ, İngiltərə, İraq, Türkiyə, Rusiya, Özbəkistan, Qazaxıstan, Gürcüstan və s. ölkələrdə keçirilən elmi simpoziumlarda məruzələr etmiş, elmi məqalələri çap olunmuşdur.

== Məqalələr, tərcümələr ==
* Füzulinin həyat və yaradıcılığından bəhs edən məqaləsi ABŞ-də çıxan &quot;Reforma&quot; (№ 2, 1996, s.17–25) jurnalında və Bağdadda ərəbcə elmi məcmuədə (1995) çap olunmuşdur.
* İraq türkmanlarının tarixi, folkloru və ləhcəsindən bəhs edən ABŞ-də nəşr olunan &quot;Azerbaijan international&quot; jurnalında (1.1.2003, 5.22–25) &quot;Azərbaycanlılar İraqda az tanınan elat&quot; adlı məqalə
* İraq türkmanlarının İstanbulda çıxan &quot;Qardaşlıq&quot; (№ 22 və № 23, 2004)dərgisində isə ingiliscə &quot;İraq-Türkman tarixinə və ədəbiyyatına bir baxış&quot; iki məqalə
* [[Aleksandr Düma]]nın Qafqaz səfəri ilə bağlı &quot;Literaturnıy Azerbaydjan&quot; jurnalında (№ 3, 2004, 8–23 səh.) &quot;Düma Qafqazda&quot; adlı rusca ssenarisi çıxmışdır
* A. Dümanın &quot;Qafqaz səfəri&quot; (1985, H. Abbasovla birgə) — tərcümə
* S. Benetin &quot;Necə yaşayasan, yüzü haqlayasan&quot; (1989) — tərcümə
* A. Kristinin &quot;Mavi qatarın sirri&quot; (1995) — tərcümə
* Prof. İ. Pərsinacın &quot;M. F. Axundovun kritikası&quot; (ABŞ, 1989) — tərcümə

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı tərcüməçilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı folklorşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı ədəbiyyatşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları]]
[[Kateqoriya:&quot;Aşıq Ələsgər – 200&quot; yubiley medalı ilə təltif edilənlər]]
[[Kateqoriya:&quot;Cəfər Cabbarlı&quot; mükafatı laureatları]]</text>
      <sha1>pbkjid6n3yixqjdmipchmyhdo7jcd7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuevo sol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>354315</id>
    <revision>
      <id>8965753</id>
      <parentid>8003742</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="h74pcqn980b7c4e7q0wvppuv00hc841" xml:space="preserve">'''Yeni (Nuevo) sol''' ({{lang-es|Nuevo sol}}) — [[Peru]]nun valyutası.

Yeni Peru solu, ([[İspan dili|İspanca]]: nuevo sol peruano) Perunun milli pul vahdidir. S/. işarəsi ilə göstərilir. Yeni Peru solunun beynəlxalq kodu &quot;PEN&quot;dir. 1 [[yeni sol]] 100 sentimoya bərabərdir. Yeni solun çoxluğuna yeni soles, sentimonun çoxluğuna isə sentimos deyilir. Perunun milli pul vahidinə &quot;Sol&quot; yəni, ispanca &quot;Günəş&quot; adının verilməsi təsadüfi deyil, belə ki, bu perunun yerli xalqları üçün Günəşin müqəddəsliyi ilə bağlıdır. Peru valyutasının tarixi 1985-ci ildən başlanır.

'''Ölkənin pul dövriyyəsi'''

kağız pullar: 10, 20, 50, 100 və 200 sol; sikkələr 1, 2 və 5 sol; 1, 5, 10, 20, 50 sentimos.

[[Kateqoriya:Peru pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>h74pcqn980b7c4e7q0wvppuv00hc841</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ravi çayı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>363061</id>
    <revision>
      <id>8965850</id>
      <parentid>8873880</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>8965850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="707" sha1="qgtspydzfqfrbiakdagtrenay8e4c4z" xml:space="preserve">{{Çay}}
'''Ravi''' — [[Hindistan]]da və [[Pakistan]]da çay, [[Çinab çayı]]nın (Hind çayı hövzəsi) sağ qolu. Uzunluğu təqribən 725 km-dir. [[Himalay dağları]]ndan başlanır. Pəncab düzənliyindən keçir. Yayda gursulu olur. Suvarmada istifadə edilir. Ravidən çoxlu suvarma kanalları çəkilmişdir. [[Lahor]] şəhəri Ravi çayı sahilində yerləşir.&lt;ref&gt;[[Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası|ASE]], VIII cild, Bakı, 1984-cü il, səh. 56&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hind hövzəsi]]
[[Kateqoriya:Hindistan çayları]]
[[Kateqoriya:Pakistan çayları]]
[[Kateqoriya:Asiyanın beynəlxalq çayları]]
[[Kateqoriya:Hindistan-Pakistan sərhədi]]</text>
      <sha1>qgtspydzfqfrbiakdagtrenay8e4c4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hollandiya quldeni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>372735</id>
    <revision>
      <id>8965728</id>
      <parentid>8772524</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4117" sha1="an7zrrvb66kj01r4eyfydh3d1xz9qx7" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Hollandiya quldeni''' — [[Hollandiya]]nın [[XVII əsr]]dən 2002-ci ildə [[Avro]]ya keçənə qədər istifadə etdiyi [[pul vahidi]]. '''ƒ''' ya da '''fl.''' simvollarıyla göstərilir. [[Hollandiya]] quldenindən fərqli olaraq [[Niderland Antil adaları quldeni]], hələ də [[Niderland Antil adaları]]nda istifadədədir. [[Surinam]] isə 2004-cü ildə, [[Surinam quldeni]]ndən [[Surinam dolları]]na keçmişdir.

''Qulden'' adı; [[Orta Niderlandca]]da qızıl mənasını verməkdədir.&lt;ref&gt;J. VERDA, '' Middelnederlandsch Handwoordenboek '', The Hague 1932 (1994-cü ildə yenidən çap olunmuşdur).&lt;/ref&gt; Pul vahidinin simvolu ''ƒ'' hərfi isə; daha köhnə bir pul vahidi olan [[florin]]dən gəlməkdədir.  

== Tarix ==
1378-ci ildə Qraf V Vilyamın Hollandiya gilderi dövriyyəyə buraxıldı. Daha sonra müxtəlif şahzadələr və hakim zadəganlar öz gilderlerini təqdim etdilər. İmperator V Çarlzın adını daşıyan sikkə ''Carolus gilderi'' və ya ''sadəcə Carolus'' adlanırdı. 1521-ci il ''qızıl Carolusdan'' sonra 1543-cü ildə ''gümüş Carolus meydana gəldi və bu, 1680-ci ilə qədər'' On Yeddi əyalət üçün (ilk) standart valyuta kimi xidmət etdi. Bu sikkə (imperatorun) portreti olan ilk gilder idi. 1694-cü ildə ''Generaliteits gilderi'' dövriyyəyə buraxıldı və üzərində nizə olan holland qız təsvir edildi.

1521-ci ildən etibarən bir gildiya səkkiz duit iki pennilik 20 styuiverə bölündü . Lakin, xüsusilə 16-cı əsrdə Qroningendə müxtəlif yerli variantlar mövcud idi. 18-ci əsrə qədər Friesland və Overijsseldə hesablamalar da 28 styuiverlik gildiyaya əsaslanırdı. Lakin Zelandiyada hesablamalar Flamand funtuna əsaslanırdı , burada bir funt 6 gildiyaya bərabər idi. Bu hesablama metodunda bir funt (6 gildiya) 20 şillinqə (6 styuiver dəyərində) bölünərək 12 (mühasibat) penniyə bölünürdü. Hesablamaların necə aparıldığı fiziki olaraq nağd şəkildə saxlanılan sikkələrdən daha çox mühasibat uçotu metodundan asılı idi. Respublikanın böyük bir hissəsində gildiya, styuiver və penni ilə hesablanan Holland hesablama metodundan istifadə olunurdu. 1816-cı ildən əvvəlki holland mətnlərində ''f 10-12-4'' kimi məbləğlərə , yəni 10 gulden, 12 stuiver və 4 penniyə rast gəlinir . ''&amp;nbsp;''

Bu mürəkkəb vəziyyətdə bölgələr arasında ticarət aparmaq üçün bir sistemdən digərinə keçmək üçün müxtəlif hesab kitabları dövriyyədə idi.

1816-cı ildə stuiver və penningen ləğv edildi və bundan sonra bir gilder 100 sentə bölündü . Xalq arasında stuiver adı 5 sentlik sikkəyə köçürüldü.

1818-ci ildən ( Kral I Vilyam ) 2002-ci ilə qədər (avronun tətbiqi) hər bir Hollandiya monarxı üçün quldenlər zərb olunurdu və üzərində &quot;Niderland kralı (və ya kraliçası)&quot; yazısı olan portret təsvir olunurdu. Kənarlarında &quot; ''God zij met ons&quot; (Tanrı bizimlə olsun)'' yazısı da 1818-ci ildə tətbiq edilmişdir.

Kraliça Beatriksin təsvirini daşıyan gulden 1982-ci ildə təqdim edildi. Yeni seriyada 1 sentlik sikkə yox idi. Kağız beş guldenlik sikkə 1988-ci ildə 5 guldenlik sikkə ilə əvəz edildi. Dizayn sənaye dizayneri Bruno Ninaber van Eyben tərəfindən hazırlanıb . İlk dəfə olaraq tac və milli gerb sikkədə yox idi.

1 yanvar 2002-ci il tarixindən etibarən gildiya İqtisadi və Valyuta Birliyinin valyutası olan avro ilə əvəz olundu . 1 yanvar 2002-ci ildən 28 yanvar 2002-ci ilə qədər gildiya avro ilə yanaşı qanuni ödəniş vasitəsi idi, baxmayaraq ki, hər hansı bir qalıq avro ilə geri qaytarılmalı idi. 28 yanvar 2002-ci il tarixindən etibarən gildiya artıq qanuni ödəniş vasitəsi deyildi.  Valyuta məzənnəsi hər avro üçün 2,20371 gildiya səviyyəsində müəyyən edildi. Yuvarlaqlaşdırıldıqda, bu, hər gildiya üçün 0,45378 avrodur.

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Niderlandın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>an7zrrvb66kj01r4eyfydh3d1xz9qx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965773</id>
      <parentid>8965728</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qulden]]</comment>
      <origin>8965773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4139" sha1="1qmjc1add8iqh2v2ek8ecjmhlsm5mg3" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Hollandiya quldeni''' — [[Hollandiya]]nın [[XVII əsr]]dən 2002-ci ildə [[Avro]]ya keçənə qədər istifadə etdiyi [[pul vahidi]]. '''ƒ''' ya da '''fl.''' simvollarıyla göstərilir. [[Hollandiya]] quldenindən fərqli olaraq [[Niderland Antil adaları quldeni]], hələ də [[Niderland Antil adaları]]nda istifadədədir. [[Surinam]] isə 2004-cü ildə, [[Surinam quldeni]]ndən [[Surinam dolları]]na keçmişdir.

''Qulden'' adı; [[Orta Niderlandca]]da qızıl mənasını verməkdədir.&lt;ref&gt;J. VERDA, '' Middelnederlandsch Handwoordenboek '', The Hague 1932 (1994-cü ildə yenidən çap olunmuşdur).&lt;/ref&gt; Pul vahidinin simvolu ''ƒ'' hərfi isə; daha köhnə bir pul vahidi olan [[florin]]dən gəlməkdədir.  

== Tarix ==
1378-ci ildə Qraf V Vilyamın Hollandiya gilderi dövriyyəyə buraxıldı. Daha sonra müxtəlif şahzadələr və hakim zadəganlar öz gilderlerini təqdim etdilər. İmperator V Çarlzın adını daşıyan sikkə ''Carolus gilderi'' və ya ''sadəcə Carolus'' adlanırdı. 1521-ci il ''qızıl Carolusdan'' sonra 1543-cü ildə ''gümüş Carolus meydana gəldi və bu, 1680-ci ilə qədər'' On Yeddi əyalət üçün (ilk) standart valyuta kimi xidmət etdi. Bu sikkə (imperatorun) portreti olan ilk gilder idi. 1694-cü ildə ''Generaliteits gilderi'' dövriyyəyə buraxıldı və üzərində nizə olan holland qız təsvir edildi.

1521-ci ildən etibarən bir gildiya səkkiz duit iki pennilik 20 styuiverə bölündü . Lakin, xüsusilə 16-cı əsrdə Qroningendə müxtəlif yerli variantlar mövcud idi. 18-ci əsrə qədər Friesland və Overijsseldə hesablamalar da 28 styuiverlik gildiyaya əsaslanırdı. Lakin Zelandiyada hesablamalar Flamand funtuna əsaslanırdı , burada bir funt 6 gildiyaya bərabər idi. Bu hesablama metodunda bir funt (6 gildiya) 20 şillinqə (6 styuiver dəyərində) bölünərək 12 (mühasibat) penniyə bölünürdü. Hesablamaların necə aparıldığı fiziki olaraq nağd şəkildə saxlanılan sikkələrdən daha çox mühasibat uçotu metodundan asılı idi. Respublikanın böyük bir hissəsində gildiya, styuiver və penni ilə hesablanan Holland hesablama metodundan istifadə olunurdu. 1816-cı ildən əvvəlki holland mətnlərində ''f 10-12-4'' kimi məbləğlərə , yəni 10 gulden, 12 stuiver və 4 penniyə rast gəlinir . ''&amp;nbsp;''

Bu mürəkkəb vəziyyətdə bölgələr arasında ticarət aparmaq üçün bir sistemdən digərinə keçmək üçün müxtəlif hesab kitabları dövriyyədə idi.

1816-cı ildə stuiver və penningen ləğv edildi və bundan sonra bir gilder 100 sentə bölündü . Xalq arasında stuiver adı 5 sentlik sikkəyə köçürüldü.

1818-ci ildən ( Kral I Vilyam ) 2002-ci ilə qədər (avronun tətbiqi) hər bir Hollandiya monarxı üçün quldenlər zərb olunurdu və üzərində &quot;Niderland kralı (və ya kraliçası)&quot; yazısı olan portret təsvir olunurdu. Kənarlarında &quot; ''God zij met ons&quot; (Tanrı bizimlə olsun)'' yazısı da 1818-ci ildə tətbiq edilmişdir.

Kraliça Beatriksin təsvirini daşıyan gulden 1982-ci ildə təqdim edildi. Yeni seriyada 1 sentlik sikkə yox idi. Kağız beş guldenlik sikkə 1988-ci ildə 5 guldenlik sikkə ilə əvəz edildi. Dizayn sənaye dizayneri Bruno Ninaber van Eyben tərəfindən hazırlanıb . İlk dəfə olaraq tac və milli gerb sikkədə yox idi.

1 yanvar 2002-ci il tarixindən etibarən gildiya İqtisadi və Valyuta Birliyinin valyutası olan avro ilə əvəz olundu . 1 yanvar 2002-ci ildən 28 yanvar 2002-ci ilə qədər gildiya avro ilə yanaşı qanuni ödəniş vasitəsi idi, baxmayaraq ki, hər hansı bir qalıq avro ilə geri qaytarılmalı idi. 28 yanvar 2002-ci il tarixindən etibarən gildiya artıq qanuni ödəniş vasitəsi deyildi.  Valyuta məzənnəsi hər avro üçün 2,20371 gildiya səviyyəsində müəyyən edildi. Yuvarlaqlaşdırıldıqda, bu, hər gildiya üçün 0,45378 avrodur.

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Niderlandın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:Qulden]]</text>
      <sha1>1qmjc1add8iqh2v2ek8ecjmhlsm5mg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biz (roman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374756</id>
    <revision>
      <id>8965568</id>
      <parentid>8818350</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicat49</username>
        <id>31470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</comment>
      <origin>8965568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2935" sha1="su8lx65s64mqnjw9iogc2iebybldt77" xml:space="preserve">[[Fayl:Yevgeni Zamyatin. Biz.png|thumbnail|Yevgeni Zamyatin - &quot;BİZ&quot;]]
'''Biz'''  ({{Dil-ru|Мы}}) — rus yazıçı, tənqidçi və publisisti [[Yevgeni Zamyatin]]in ən məşhur əsəridir. Əsərdə [[totalitar]] rejim və ona məcbur şəkildə tabe olan insanlar əks olunmuşdur.

== Məzmun ==
Roman riyazi motivlər əsasında yazılmışdır və riyazi qanunlar əsasında qurulmuş bir dünya təsvir olunmuşdur. Əsərdə insanlar nömrələrlə adlandırılmışdır. Baş qəhrəman inşaatçı D-503 &quot;İnteqral&quot;-ın inşaası ilə məşğuldur. O fərdiçilik xəstəliyinə tutulur və hamı ilə birgə vahid bədənin bir üzvü olmaq istəmir. Onu bu xəstəliyə alışdıran isə İ-330 adlı qadın olur.

&quot;İnteqral&quot; zəbt olunaraq öz qanunlarına tabe edilməmiş digər dünyaları ələ keçirmək üçün hazırlanan kosmik gəmidir. Romanda həmçinin, &quot;Havadar&quot; obrazı böyük maraq doğurur. &quot;Havadar&quot; ədədlərin ədədi hesab olunur və bütün ədədlər əldə etdiklərinə görə ona şükür edirlər və onun qüdrətini sarsılmaz hesab edirlər. Qanunlara tabe olmayanları isə &quot;Havadar&quot;-ın ölüm aparatı gözləyir.

Daha bir maraqlı məqam isə ondan ibarətdir ki, ədədlər hamı tərəfindən görünən şəffaf binalarda yaşayırlar və cinsi əlaqəyə yalnız icazə ilə girə bilirlər. Belə ki, hər hansı ədəd, istənilən digər əks cins ədədə çəhrayı talon yazdırmaqla onunla sevişmək istədiyini bildirir və onlar üçün 1 saat cinsi zaman ayrılır. Və yalnız bu zaman evin pərdələrinin endirilməsinə icazə verilir.

== Digər ==
[[Corc Oruell]] &quot;1984&quot;, [[Oldoks Haksli]] &quot;Cəsur yeni dünya&quot;, [[Rey Bredberi]] &quot;451 farengeyt&quot; kimi [[antiutopik]] əsərlər &quot;Biz&quot;dən təsirlənərək yazılmışdır.

Əsər [[SSRİ]]-də ilk illər çap edilmədiyi üçün, kitab şəklində ilk dəfə 1924-ci ildə [[ABŞ]]-da ingiliscə tərcümə şəklində çıxmışdır. Daha sonralar isə [[Sovet İttifaqı]]-nda da nəşr olunmuşdur. Əsəri Azərbaycan dilinə Zaur Ümumbəşər tərcümə etmiş və 2015-ci ildə &quot;Başla&quot; təşkilatı tərəfindən ilk dəfə olaraq çap edilmişdir.

== Ədəbiyyat ==
*Замятин Е. «Мы»: Текст и материалы к творческой истории романа / Сост., подгот. текста, публ., коммент. и статьи М.Любимовой и Дж.Куртис. — СПб.: Мiръ, 2011. — 608 с., 2000 экз.,
*Скалон Н. Р. Будущее стало настоящим : (Роман Е.Замятина «Мы» в лит.-филос.контексте): Учеб.пособие / Н. Р. Скалон. — Тюмень: Экспресс, 2004. — 114 с

[[Kateqoriya:Yevgeni Zamyatinin romanları]]
[[Kateqoriya:Antikommunizm]]
[[Kateqoriya:Filmlərə adaptasiya olunmuş elmi-fantastika romanları]]
[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</text>
      <sha1>su8lx65s64mqnjw9iogc2iebybldt77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qureyş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379969</id>
    <revision>
      <id>8966300</id>
      <parentid>8945502</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="r0ek24fdyurwl0zhskoysglf3f9b1f2" xml:space="preserve">{{Qəbilə|ad=Qureyş|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəbcə]]|əcdadı=[[Ədnan]]|yer=İlk vaxtlar [[Məkkə]] və ətraf ərazilər|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|şəkil=Quraysh Flag.svg|izah=''Qureyş qəbiləsinin İslamdan əvvəl istifadə etdiyi bayraq''|şəkil_ölçüsü=200}}

'''Qureyş''' ({{dil-ar|قريش}}) — Məhəmmədin mənsub olduğu, mənası &quot;gəlmələr&quot; adlanan ərəb qəbiləsi. [[Məkkə|Məkkənin]] ən güclü qəbiləsiydi. İslam peyğəmbərinin qəbiləsi olmaqla yanaşı, eyni zamanda müsəlmanların ən çox döyüşdüyü qəbilələrdəndir. [[Məhəmməd]] Qureyş qəbiləsinin [[Bəni Haşim|Haşimoğulları]] sülaləsinə mənsubdur. Qurucusu Məhəmməd peyğəmbərin ulu babalarından biri [[Qusay ibn Kilab]]dır.

== Qureyşin əcdadları ==
Qureyş qəbiləsi Məhəmməd peyğəmbərin on bir qarından babası [[Fihr ibn Malik|Fihr ibn Malikin]] oğlanlarının nəslindən gələn zadəgan bir qəbilədir.&lt;ref name=&quot;Cook&quot;&gt;[[Michael Cook]], ''Muhammad'', s.12 Oxford University Press, [[26 Ocak]], 1983, ISBN 0-19-287605-8&lt;/ref&gt; Bəzi tarixçilərə görə Qureyş qəbiləsi, Nuh peyğəmbərin nəvəsi İbrahim peyğəmbərin oğlu [[İsmayıl|İsmayılın]] oğlu [[Ədnan|Ədnanın]] soyundan gəlir.&lt;ref name=&quot;ummah&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.ummah.net/khoei/khadija.htm |access-date=2014-10-11 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014015216/http://www.ummah.net/khoei/khadija.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Qusay ibn Kilab (Zeyd), [[Əbdülmütəllib ibn Haşim|Əbdülmuttalibin]] ulu babası və Məhəmmədin beşinci qarından əcdadıdır.&lt;ref name=&quot;ummah&quot;/&gt; Qusay Məkkənin ən güclü adamı idi. [[Kəbə|Kəbədən]] məsul olan Huzaa qəbiləsindən qız alaraq Kəbənin qoruyuculuğuna qalxmışdır. Xaraba vəziyyətindəki Kəbəni bərpa etdirdi. Ərəblərin Kəbə ətrafında ev inşa etmələrinə icazə verdi. [[Ərəbistan yarımadası|Ərəb Yarımadasındakı]] ilk [[bələdiyyə]] binasını tikdirdi. Burada digər qəbilə liderləriylə siyasi, iqtisadi və mədəni problemlərin, mübahisələrin həllini tapmağa çalışdı. Yığdığı vergilərlə [[İslam|İslamdan]] çox əvvəl [[Kəbə|Kəbəyə]] gəlməkdə olan [[hacı|hacıları]] yemək və su təmin etdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Məhəmmədin həyatı]]
[[Kateqoriya:Qureyş]]
[[Kateqoriya:Müsəlman sülalələr]]</text>
      <sha1>r0ek24fdyurwl0zhskoysglf3f9b1f2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966301</id>
      <parentid>8966300</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="31iz9lqdm52l9k7muth21i651sfk15z" xml:space="preserve">{{Qəbilə|ad=Qureyş|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəbcə]]|əcdadı=[[Ədnan]]|yer=İlk vaxtlar [[Məkkə]] və ətraf ərazilər|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|şəkil=Quraysh Flag.svg|izah=''Qureyş qəbiləsinin İslamdan əvvəl istifadə etdiyi bayraq''|şəkil_ölçüsü=200}}

'''Qureyş''' ({{dil-ar|قريش}}) — Məhəmmədin mənsub olduğu, mənası &quot;gəlmələr&quot; adlanan ərəb qəbiləsi. [[Məkkə|Məkkənin]] ən güclü qəbiləsiydi. İslam peyğəmbərinin qəbiləsi olmaqla yanaşı, eyni zamanda müsəlmanların ən çox döyüşdüyü qəbilələrdəndir. [[Məhəmməd]] Qureyş qəbiləsinin [[Bəni Haşim|Haşimoğulları]] sülaləsinə mənsubdur. Qurucusu Məhəmmədin ulu babalarından biri [[Qusay ibn Kilab]]dır.

== Qureyşin əcdadları ==
Qureyş qəbiləsi Məhəmməd peyğəmbərin on bir qarından babası [[Fihr ibn Malik|Fihr ibn Malikin]] oğlanlarının nəslindən gələn zadəgan bir qəbilədir.&lt;ref name=&quot;Cook&quot;&gt;[[Michael Cook]], ''Muhammad'', s.12 Oxford University Press, [[26 Ocak]], 1983, ISBN 0-19-287605-8&lt;/ref&gt; Bəzi tarixçilərə görə Qureyş qəbiləsi, Nuh peyğəmbərin nəvəsi İbrahim peyğəmbərin oğlu [[İsmayıl|İsmayılın]] oğlu [[Ədnan|Ədnanın]] soyundan gəlir.&lt;ref name=&quot;ummah&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.ummah.net/khoei/khadija.htm |access-date=2014-10-11 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014015216/http://www.ummah.net/khoei/khadija.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Qusay ibn Kilab (Zeyd), [[Əbdülmütəllib ibn Haşim|Əbdülmuttalibin]] ulu babası və Məhəmmədin beşinci qarından əcdadıdır.&lt;ref name=&quot;ummah&quot;/&gt; Qusay Məkkənin ən güclü adamı idi. [[Kəbə|Kəbədən]] məsul olan Huzaa qəbiləsindən qız alaraq Kəbənin qoruyuculuğuna qalxmışdır. Xaraba vəziyyətindəki Kəbəni bərpa etdirdi. Ərəblərin Kəbə ətrafında ev inşa etmələrinə icazə verdi. [[Ərəbistan yarımadası|Ərəb Yarımadasındakı]] ilk [[bələdiyyə]] binasını tikdirdi. Burada digər qəbilə liderləriylə siyasi, iqtisadi və mədəni problemlərin, mübahisələrin həllini tapmağa çalışdı. Yığdığı vergilərlə [[İslam|İslamdan]] çox əvvəl [[Kəbə|Kəbəyə]] gəlməkdə olan [[hacı|hacıları]] yemək və su təmin etdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Məhəmmədin həyatı]]
[[Kateqoriya:Qureyş]]
[[Kateqoriya:Müsəlman sülalələr]]</text>
      <sha1>31iz9lqdm52l9k7muth21i651sfk15z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966302</id>
      <parentid>8966301</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Qureyşin əcdadları */</comment>
      <origin>8966302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="q7fw6alf608dv5xxq31246f3bfjjkpf" xml:space="preserve">{{Qəbilə|ad=Qureyş|dini=[[bütpərəstlik]], [[İslam]]|dili=[[ərəbcə]]|əcdadı=[[Ədnan]]|yer=İlk vaxtlar [[Məkkə]] və ətraf ərazilər|etnik_mənsubiyyət=[[ərəb]]|şəkil=Quraysh Flag.svg|izah=''Qureyş qəbiləsinin İslamdan əvvəl istifadə etdiyi bayraq''|şəkil_ölçüsü=200}}

'''Qureyş''' ({{dil-ar|قريش}}) — Məhəmmədin mənsub olduğu, mənası &quot;gəlmələr&quot; adlanan ərəb qəbiləsi. [[Məkkə|Məkkənin]] ən güclü qəbiləsiydi. İslam peyğəmbərinin qəbiləsi olmaqla yanaşı, eyni zamanda müsəlmanların ən çox döyüşdüyü qəbilələrdəndir. [[Məhəmməd]] Qureyş qəbiləsinin [[Bəni Haşim|Haşimoğulları]] sülaləsinə mənsubdur. Qurucusu Məhəmmədin ulu babalarından biri [[Qusay ibn Kilab]]dır.

== Qureyşin əcdadları ==
Qureyş qəbiləsi Məhəmməd peyğəmbərin on bir qarından babası [[Fihr ibn Malik|Fihr ibn Malikin]] oğlanlarının nəslindən gələn zadəgan bir qəbilədir.&lt;ref name=&quot;Cook&quot;&gt;[[Michael Cook]], ''Muhammad'', s.12 Oxford University Press, [[26 Ocak]], 1983, ISBN 0-19-287605-8&lt;/ref&gt; Bəzi tarixçilərə görə Qureyş qəbiləsi, Nuh peyğəmbərin nəvəsi İbrahim peyğəmbərin oğlu [[İsmayıl|İsmayılın]] oğlu [[Ədnan|Ədnanın]] soyundan gəlir.&lt;ref name=&quot;ummah&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.ummah.net/khoei/khadija.htm |access-date=2014-10-11 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014015216/http://www.ummah.net/khoei/khadija.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Qusay ibn Kilab (Zeyd), [[Əbdülmütəllib ibn Haşim|Əbdülmuttalibin]] ulu babası və Məhəmmədin beşinci qarından əcdadıdır.&lt;ref name=&quot;ummah&quot;/&gt; Qusay Məkkənin ən güclü adamı idi. [[Kəbə|Kəbədən]] məsul olan [[Bənu Xuzaa|Xuzaa]] qəbiləsindən qız alaraq Kəbənin qoruyuculuğuna qalxmışdır. Xaraba vəziyyətindəki Kəbəni bərpa etdirdi. Ərəblərin Kəbə ətrafında ev inşa etmələrinə icazə verdi. [[Ərəbistan yarımadası|Ərəb Yarımadasındakı]] ilk [[bələdiyyə]] binasını tikdirdi. Burada digər qəbilə liderləriylə siyasi, iqtisadi və mədəni problemlərin, mübahisələrin həllini tapmağa çalışdı. Yığdığı vergilərlə [[İslam|İslamdan]] çox əvvəl [[Kəbə|Kəbəyə]] gəlməkdə olan [[hacı|hacıları]] yemək və su təmin etdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Məhəmmədin həyatı]]
[[Kateqoriya:Qureyş]]
[[Kateqoriya:Müsəlman sülalələr]]</text>
      <sha1>q7fw6alf608dv5xxq31246f3bfjjkpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İllüziyaçı (film, 2006)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381153</id>
    <revision>
      <id>8965951</id>
      <parentid>8796318</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="tdp50te4cgy5ms8746sdvnlumevgwpx" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = İllüziyaçı
 |orijinal adı       = The Illusionist
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Sehrbaz (film, 2006).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 300
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Neil Burger
 |ssenarist          = Stevan Milhauzer
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Filip Qlass]]
 |rollarda           = [[Edvard Norton]]&lt;br&gt;[[Paul Qiamatti]]&lt;br&gt;[[Cessika Bil]]
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = Dram
 |ilk baxış          = 
 |dil                = 
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 110 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2006
 |büdcə              = 17.000.000 $
 |gəlir              = 87,892,388 $
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''İllüziyaçı''' ({{Dil-en|The Illusionist}}) — Neil Burger tərəfindən 2006-cı ildə dram janrında çəkilmiş film. Film ''Stevan Milhauzerin'' eyni adlı qısa hekayəsi əsasında çəkilmişdir. Sehirbaz filmi XX əsrin keçid dönəmlərində [[Avstriya-Macarıstan]] imperiyasına daxil olan [[Vyana]] şəhərində fəaliyyət göstərən ''Sehirbaz Eyzenhaymın'' ([[Edvard Norton]]) başına gələn hadisələrdən bəhs edir.

[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2006-cı ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2006-cı ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Hekayə əsasında çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin romantik dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:XIX əsr haqqında tarixi filmlər]]
[[Kateqoriya:Romantik filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>tdp50te4cgy5ms8746sdvnlumevgwpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr</title>
    <ns>4</ns>
    <id>381696</id>
    <revision>
      <id>8966291</id>
      <parentid>8965435</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Mitkeviç]] əlavə edilir.</comment>
      <origin>8966291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9125" sha1="8rq94afz4gtrp35mms732hdqkfuq1ol" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Karvan (Miri Yusif albom)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilmanc}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məhərrəm Səfərli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Əliyev (şəhid) (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məleykə Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Hüseynov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sahibsiz kölgələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şuşa – Azərbaycanın musiqi qalasıdır (kitab)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlqar Eyyubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Adil Bağırov (iş adamı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Awaaz India TV}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolonya Beynəlxalq Klubu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əlizadə Nuri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}</text>
      <sha1>8rq94afz4gtrp35mms732hdqkfuq1ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hissetmə (film, 2007)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385294</id>
    <revision>
      <id>8965948</id>
      <parentid>8814599</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5806" sha1="th5y7dew53mi2r7zciltdy6j6yjyjoq" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Hissetmə
 |orijinal adı       = {{Dil-en|Premonition}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Hissetmə (film, 2007).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 230
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Mennan Yapo
 |ssenarist          = Bill Kelli
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Aşok Amritrac&lt;br&gt;Con Caşni&lt;br&gt;Adam Şankmen&lt;br&gt;Cennifer Qibqot&lt;br&gt;Sunil Perkaş&lt;br&gt;Nik Hemson
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = [[Sandra Ballok]]&lt;br&gt;Culian Makmahon&lt;br&gt;Kourtney Teylor Burness&lt;br&gt;Şan Maklure&lt;br&gt;[[Nia Lonq]]
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Dram filmi|dram]]&lt;br&gt;[[Qorxu filmi|qorxu]]&lt;br&gt;fövqəltəbii
 |ilk baxış          = [[16 mart]] [[2007]]
 |dil                = [[İngiliscə]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = Hyde Park Entertainment&lt;BR&gt; Offspring
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = Bədii film
 |rəng               = 
 |vaxt               = 96 dəqiqə
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 20 000 000$
 |gəlir              = 84.146.832 dollar&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.rottentomatoes.com/m/premonition/ |access-date=2014-11-24 |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525015033/https://www.rottentomatoes.com/m/premonition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0477071
 |vikianbar          = 
}}

'''Hissetmə''' ({{Dil-en|Premonition}}) 2007-ci ildə rejissor Mennan Yapo tərəfindən çəkilmiş, ssenari müəllifinin də Bill Kelli olduğu [[qorxu]], fövqəltəbii və [[dram]] janrlı filmdir.

== Məzmun ==
Linda Henson və Cim Henson 2 qızları ilə birgə xoşbəxt həyat sürürlər. Bir gün Cimin iş ilə əlaqədər olaraq səyahətə çıxdığı gün onun qəzaya uğrayaraq öldüyünü öyrənir. Bundan çox bərk sarsılan Linda anasının dəstəyilə bununla barışır. Lakin səhər oyandığında Cimi səhər yeməyini yediyini görərək şoka düşür. Cim heç nə olmamış kimi ona nə olduğunu soruşur. O isə çaşmış bir halda hər şeyin yolunda olduğunu deyir.
Bundan sonra hər oyandığında Cim ya sağdı yada ki, ölü. Qızının üzündəki ləkələr, içdiyi dərmanlar və tanımadığı halda tanıdığı kimi görünən insanlarla tamamən başını itirən Linda sonda hər şeyi kağıza qeyd edərək hansı gündə nə baş verdiyini aydınlaşdırmağa çalışır və hər şeyin başlandığı Ciminin öldüyü günə, hansıkı həmin xatırlamadığı günə gəlir. Yoldaşının ölümünə səbəb olan qəzanı gözlərilə görən Linda böyük zərbə alır. Artıq hər şey öz yerinə oturur. Film Lindanın yataqdan hamilə olduğunu görərək qalxması ilə başa çatır.

== Rollarda ==
* [[Sandra Ballok]] — Linda Henson
* Culian Makmahon — Ceyms &quot;Cim&quot; Henson
* Kourtney Teylor Burness — Bricit Henson
* Şan Maklure — Meqan Hanson
* [[Nia Lonq]] — Anna
* Keyt Nelliqan — Coanna
* Amber Valletta — Kleir Frankis
* Mark Makaulay — Şerif Reilli
* Cud Siksolella — Kennedi
* Piter Stormer — Həkim Norman Rot
* Mark Famiqlietti — Douq Karuters
* E.C. Stapleton — Satıcı
* Matt Mur — Rahib
* İrene Zeiqler — Quinn
* MArkus Lile Braon — Bob

== Nümayiş ==
Film [[ABŞ]]-də [[12 mart]] [[2007]]-ci ildə nümayiş olundu. Lakin [[Norveç]]də kinoteatrlarda nümayiş olunmayan film, onun əvəzinə [[2 yanvar]] [[2008]]-ci ildə [[DVD]] formatda satışa çıxarıldı.

== İstehsal ==
Fimin çəkilişlərinin çox hissəsi [[Luiziana]]nın Minden şəhərində qalan hissəsi isə həmin ştatın Şreveport şəhərinda baş tutub.

== Ev üçün buraxılış ==
[[17 iyul]] [[2007]]-ci ildə filmin [[DVD]] diski satışa çıxarıldı.

== Gəlir ==
Nümayişə başladığı gündən marağa səbəb olan film 7 həftə ərzində [[ABŞ|Birləşmiş Ştatlarda]] 47.852.604 dollar, ümumilkdə dünya üzrə isə 84.146.832 dollar gəlir qazanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=premonition.htm |access-date=2014-11-24 |archive-date=2018-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518202940/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=premonition.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{IMDb title|0477071|Hissetmə}}

[[Kateqoriya:2007-ci ilin qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Metro-Goldwyn-Mayer filmləri]]
[[Kateqoriya:TriStar Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fəlakət filmləri]]
[[Kateqoriya:Luizianada çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>th5y7dew53mi2r7zciltdy6j6yjyjoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toqquşma (film, 2004)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390760</id>
    <revision>
      <id>8965969</id>
      <parentid>8956469</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="cmv9v32e9wi4n7zw8lsav5tpjziutu7" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Toqquşma
 |orijinal adı       = {{dil-en|Crash}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Pol Haggis
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = [[Sandra Ballok]]&lt;br&gt;[[Don Çidl]]&lt;br&gt;Met Dillon&lt;br&gt;Rayan Filip&lt;br&gt;Cenifer Espozito&lt;br&gt;Uilyam Fixtner&lt;br&gt;[[Brendan Freyzer]]
 |operator           = Rassel Karpenter
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Macəra filmi|macəra]]
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[İngilis dili|ingiliscə]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = rəngli
 |vaxt               = 107 dk.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2004&lt;br&gt;{{USA}}&lt;br&gt;{{GER}}
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Toqquşma''' ({{dil-en|Crash}}) — 2004-cü ildə çəkilən [[Oskar mükafatı]] almış ABŞ filmi. Bir çox film tənqidçisinin təxminindən kənar 2005-ci ildə aşağı səviyyəli büdcəsi olmasına baxmayaraq, &quot;Ən yaxşı film&quot; kateqoriyasında [[Oskar mükafatı]]na layiq görülmüşdür.

== Rollarda ==
:[[Sandra Ballok]] — Jan Kabo
:[[Don Çidl]] — detektiv Qraham Uoters
:Karina Arroyave — Elizabet
:Dato Baxtadze — Lüsyen
:Art Çudabala — Ken Ho
:Şon Kori — polis
:Toni Danza — Fred
:Keyt Devid — leytenant Dikson
:Loretta Devayn — Şanika Conson
:Met Dillon — məmur Con Rayan
:Maykl Penya — Daniel
:Cennifer Esposito — Ria
:İme Etuk — Corc  
:Eddi J.Fernandez — məmur Qomez
:Uilyam Fixtner — Flanaqan

== Xarici keçidlər == 
* [http://www.imdb.com/title/tt0138097/ IMDb-də toqquşma (2004)]

[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Almaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Oskar mükafatı alan filmlər]]
[[Kateqoriya:2004-cü ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Televiziya şoularına adaptasiya edilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Sputnik mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Los-Anceles haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-də irqçilik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İrq və etnik mənşə haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:BAFTA qalibləri (filmlər)]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2004-cü ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Lionsgate filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafiyada reklam və marketinq qalmaqalları]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafda irq mübahisələri]]
[[Kateqoriya:Bəstəkar Mark Ayşemin filmləri]]
[[Kateqoriya:Los-Anceles Polis Departamenti haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>cmv9v32e9wi4n7zw8lsav5tpjziutu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazaxıstan təngəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>400777</id>
    <revision>
      <id>8965756</id>
      <parentid>6816917</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25697" sha1="gv6ka8cr5taqqfs0yz9851a9y3c4hup" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                        = Təngə
|Orijinal adı               = Теңге
|Dil kodu                   = kk
|ISO-en                     = Tenge
|ISO-fr                     = Tenge
|Şəkil                      = Banknotes Tenge.png
|Şəkil2                     = 
|Ümumi izahı                = Əskinasların nümunəsi 2006-cı il
|İzah                       =
|İzah2                      =
|Eni                        =
|Şəklin eni                 =
|Şəklin eni2                =
|ISO                        = KZT
|ISO rəqəmi                 = 398
|ISO2                       =
|ISO rəqəmi2                =
|ISO3                       =
|ISO rəqəmi3                =
|Emitent                    = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|Rəsmi_istifadəçilər        =
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər  =
|İbarətdir1                 = [[Tiın]]
|Nisbət1                    = 100
|İbarətdir2                 =
|Nisbət2                    =
|İbarətdir3                 =
|Nisbət3                    =
|İbarətdir4                 =
|Nisbət7                    =
|Çoxsaylı1                  =
|Nisbət4                    =
|Çoxsaylı2                  =
|Nisbət5                    =
|Çoxsaylı3                  =
|Nisbət6                    =
|Əvəzedici1                 =
|Əvəzedici2                 =
|Əvəzedici3                 =
|Simvol                     = [[Fayl:Kazakhstani tenge symbol.svg|frameless|10px]]
|Abreviatura                =
|İşarə                      =
|Sikkələr                   = 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 təngə
|Əsginaslar                 = 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000 təngə
|Dövriyyəyə buraxılma       = 15.11.1993
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =
|Əvəz etdi                  = [[SSRİ rublu]] (SUR) / [[Rusiya rublu]] (RUR)
|Xronika                    =
|Mərkəzi bank               = [[Qazaxıstan Milli Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı       = www.nationalbank.kz
|Çap_edən                   = Qazaxıstan Respublikası Milli bankının əskinas fabriki
|Çap təşkilatının_saytı     = www.bf.kz
|Sikkəxana                  = Qazaxıstan sikkəxanası
|Sikkəxana_saytı            = www.kmd.kz
|Sikkəxana2                 =
|Sikkəxana_saytı2           =
|Commons                    = Category:Money of Kazakhstan
|İnflyasiya                 =
|İl                         =
}}
'''Qazaxıstan təngəsi''' — [[Qazaxıstan]]ın milli valyutası. Təngə 100 tiyinə bölünür (тиын, tiyin və ya tijin kimi də tərcümə olunur).  ISO-4217 kodu KZT-dir.

== Etimologiyası ==
Təngə sözü [[Qazax dili]]ndə və bir çox [[türk dilləri]]ndə [[tərəzi]] mənasını verir(qədim [[Özbək dili|özbəkcə]] tənga və ya tacik dilində tanga borc götümək terminidir). Sözün mənşəyi bərabər, balans mənasında olan [[Türk dilləri|türkcə]] ''teŋ-'' hissəciyindən gəlir. Bu valyutanın adı [[Funt (pul vahidi)|funt]], [[Lira (pul vahidi)|lira]], [[peso]]ya oxşardır. Valyutanın adı [[rus dili]]nə [[Türk dilləri|türk dili]]ndən keçmiş {{Dil-ru|деньги / ''den'gi''}} pul sözü ilə bağlıdır.

== Simvol ==
[[Fayl:Kazakhstani tenge symbol.svg|80px|thumb|left|Qazaxıstan təngəsi üçün yeni simvol.]]
Novruz bayramından iki gün əvvəl 20 mart 2007-ci ildə, Qazaxıstan Milli Bankı Təngə üçün əyani simvolu təsdiqlədi [[Fayl:Tenge symbol.svg|10px]]. Simvol 2008-ci ildə [[Unicode]]də kodlaşdırma üçün təklif olunub. 2006-cı ilin payızında Qazaxıstan Milli Bankı Qazaxıstan təngəsinin şəkli üçün yarışma təşkil edib və 30,000-dən çox müraciət qəbul olunub. 29 mart 2007-ci ildə Qazaxıstan Milli Bankı Qazaxıstan təngəsinin yaradılması uğrunda qalib kimi Almatıdan Vadim Davıdenko və Sanjar Əmirxanov adlı iki dizaynerin adını açıqlayıb. Onlar mükafat kimi 1 milyon təngə və Qazaxıstan təngəsi simvolunun &quot;valideynləri&quot; adını bölüşüblər.&lt;ref name=&quot;NBRK&quot;&gt;[http://www.nationalbank.kz/cont/publish551926_3607.pdf Press-reliz] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304122715/http://www.nationalbank.kz/cont/publish551926_3607.pdf |date=2016-03-04 }} [[Qazaxıstan Respublikasının Milli Bankı]] 29.03.2007 il tarixli № 12.&lt;/ref&gt;. Bu bir növ [[Yapon poçt markası]]nı xatırladır.

==Sikkələr ==
Sikkələr əvvəllər Almaniyada zərb olunurdu, hazırkı sikkələr isə [[Öskəmən]]də yerləşən Qazaxıstan sikkəxanası tərəfindən ölkə daxilində zərb olunur.

=== Birinci seriya (1993)===
1993-cü ildə,  2, 5, 10, 20 və 50 tıyın nominallı sikkələrin birinci seriyası milli emblem həkk olunmuş şəkildə bürüncdən zərb olundu. 1, 3, 5, 10 və 20 təngə mifik heyvanlar təsvir olunmuş şəkildə mis-nikel qarışığından zərb olundu. Bu dövrün sikkələri aşağı nominallı kağız təngələrlə yanaşı dövriyyə olundu.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
! | Şəkil
! | Nominal
! | Material
! | Diametr, mm
! | Qalınlıq, mm
! | Kütlə, q
! | Kənar
! | Dövriyyə vaxtı
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-2ty.jpg|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;2 tıyın
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;bürünc L-80
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;17,27
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;1,3
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;2,26
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;hamar
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;[[1 mart]] [[1994]] 
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-5ty.JPG|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;5 tıyın
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-10ty.JPG|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;10 tıyın
| &lt;center&gt;19,56
| &lt;center&gt;1,6
| &lt;center&gt;3,48
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-20ty.JPG|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;20 tıyın
| &lt;center&gt;21,87
| &lt;center&gt;1,7
| &lt;center&gt;4,71
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-50ty.JPG|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;50 tıyın
| &lt;center&gt;25
| &lt;center&gt;2
| &lt;center&gt;7,43
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-1t1.jpg|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;1 təngə
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;Nikel-gümüş
| &lt;center&gt;17,27
| &lt;center&gt;1,3
| &lt;center&gt;2,26
|rowspan=&quot;4&quot;| &lt;center&gt;hamar
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;[[25 oktyabr]] [[1995]] -&lt;br /&gt;[[1 oktyabr]] [[2001]]
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-3t.jpg|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;3 təngə
| &lt;center&gt;19,56
| &lt;center&gt;1,6
| &lt;center&gt;3,48
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-5t1.jpg|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;5 təngə
| &lt;center&gt;21,87
| &lt;center&gt;1,7
| &lt;center&gt;4,71
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-10t1.jpg|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;10 təngə
| &lt;center&gt;25
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;2
| &lt;center&gt;7,43
|-
| &lt;center&gt;[[Fayl:KAZ-20t1.jpg|120px]]
| &lt;center&gt;&lt;big&gt;20 təngə
| &lt;center&gt;31
| &lt;center&gt;11,37
| &lt;center&gt; kəsik-kəsik
|+
|}

===İkinci seriya (1995) ===
1998-ci ildə sikkələrin yeni seriyası təqdim olundu. 100 təngə özünə bərabər kağız pulu əvəz edərək 2002-ci ildə təqdim olunub. 2013-cü ildə aşağı nominallı sikkələrin xəlitələri dəyişib. Hazırda dövriyyədə olan sikkələr aşağıdakılardır:

{|class=&quot;wikitable collapsible autocollapse&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=&quot;13&quot;|Qazax təngəsinin ikinci seriyası(1997–bu günədək)&lt;ref&gt;Qazaxıstan Milli Bankı. Valyuta. Olan :http://www.nationalbank.kz/?docid=29&amp;cat_id=7 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140728132605/http://www.nationalbank.kz/?docid=29 |date=2014-07-28 }}&lt;/ref&gt;
|- 
! rowspan=&quot;2&quot;| Şəkil !!rowspan=&quot;2&quot;| Dəyər !!colspan=&quot;3&quot;| Texniki parametrlər !!colspan=&quot;3&quot;| Təsvir !!colspan=&quot;4&quot;| Vaxtı 
|- 
! Diametr !! Çəkisi !! Tərkib !! Haşiyə !! Üst tərəf !! Əks tərəf !! zərb olunma !! buraxılma 
|- {{Coin-yellow-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1tenge 1997.png|120px]]
| 1 təngə
| 15&amp;nbsp;mm
| 1,63q
|rowspan=&quot;4&quot;|Nikel gümüş xəlitəsi, sarı rəngli
|rowspan=&quot;4&quot;|Düz
|rowspan=&quot;4&quot;|Dəyəri
|rowspan=&quot;4&quot;|İl, [[Qazaxıstan gerbi]]
|rowspan=&quot;4&quot;|1997~günümüzədək
|rowspan=&quot;4&quot;|11 Noyabr 1998

|- {{Coin-yellow-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:2tenge 2005.png|120px]]
| 2 təngə
| 16&amp;nbsp;mm
| 1,84 q

|- {{Coin-yellow-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;|[[Fayl:5tenge 1997.png|120px]]
| 5 təngə
| 17,27&amp;nbsp;mm
| 2,18 q

|- {{Coin-yellow-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;|  [[Fayl:10tenge 1997.png|120px]]
| 10 təngə
| 19,56&amp;nbsp;mm
| 2,81 q

|- {{Coin-silver-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:20tenge 1997.png|120px]]
| 20 təngə
| 18,27&amp;nbsp;mm
| 2,9 q
|rowspan=&quot;2&quot;|Nikel gümüş xəlitəsi, ağ rəngli 
|rowspan=&quot;2&quot;|Novşəkilli
|rowspan=&quot;3&quot;|Dəyəri
|rowspan=&quot;3&quot;|İl, [[Qazaxıstan gerbi]]
|rowspan=&quot;2&quot;|1997~günümüzədək
|rowspan=&quot;2&quot;|11 Noyabr 1998

|- {{Coin-silver-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:50tenge 1997.png|120px]]
| 50 təngə
| 23&amp;nbsp;mm
| 4,7 q

|- {{Coin-silver-color}}
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:100tenge 2002.png|120px]]
| 100 təngə
| 24,5&amp;nbsp;mm
| 6,65 q
| Daxili halqa: Nikel gümüş xəlitəsi, ağ rəngli&lt;br&gt;Xarici halqa: nikel və misin xəlitəsi, sarı rəng.
| Novşəkilli - «СТО ТЕНГЕ - ЖYЗ ТЕҢГЕ» (100 təngə)
| 2002~günümüzədək
| 1 İyul 2002
|-
|colspan=&quot;16&quot;|
|}

=== Xatirə sikkələri ===
[[Xatirə sikkəsi|Xatirə sikkələri]] 20, 50, 100, 500, 1,000, 2,500, 5,000 və 10,000 təngə nominalında buraxılıb. Qızıl və gümüş külçə sikkələr  1, 2, 5, 10, 20, 50 və 100 təngə nominalında mövcud olub. 20 və 50 təngə xatirə sikkələrinin çoxu mis-nikeldən zərb olunurdu. 
== Əsginaslar ==
[[Fayl:KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy f.jpg|thumbnail|200 təngə (köhnə dizayn)]]
===1993-cü il seriyası===
15 noyabr 1993-cü ildə Qazaxıstan Milli Bankı 1, 2, 5, 10, 20 və 50 tıyın, 1, 3, 5, 10, 20, və 50 təngə adlı pulları dövriyyəyə buraxıb. 100 təndə bundan qısa müddət sonra buraxılıb. Bunun ardınca isə 200, 500, 1000 təndə kağız pullar buraxılıb. 2000 təngə kağız pul 1996-cı, 5000 təngə 1999-cu, 10000 təngə isə 28 iyul 2003-cü ildə təqdim edilib. Hazırda dövriyyədə olan kağız pullar aşağıdakılardır:
*200 təngə [[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
*500 tenge [[Əbunəsr Farabi]]nin portreti, [[Əhməd Yasəvi türbəsi]]dən fraqment
*1,000 [[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
*2,000 [[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
*5,000 [[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
*10,000 [[Əbunəsr Farabi]]nin portreti, [[İrbis]]in şəkli.

Maraqlıdır ki, 200 təngə əsginasın arxa tərəfində mətn [[Qazax dili]]ndə yazılıb, digər əsginasların arxa tərəfində mətn [[Rus dili]]ndə yazılıb.

{{-}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=9| 1993 Seriyası
|-
!colspan=2| Şəkil !!rowspan=2| Dəyər !!colspan=2| Əsas rəng !!colspan=2| Təsvir !!colspan=2| Vaxt
|-
! Üst tərəf !! Əks tərəf !! Üst tərəfi !! Əks tərəf !! Üst tərəf !! Əks tərəf !! buraxılma !! ləğv edilmə
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.01-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.01-Reverse.jpg|100px]]
|1 tiın
| 
|
|rowspan=6| Qazax dilində nominalın adı, qeyri-adi həndəsi dizayn fonlu
|rowspan=6|  qazax dilində nominalın adı, [[Qazaxıstan gerbi]], qeyri-adi həndəsi dizayn fonlu
|rowspan=13| 1993
|rowspan=6| 2001
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.02-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.02-Reverse.jpg|100px]]
|2 tıyın
| 
|
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.05-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.05-Reverse.jpg|100px]]
|5 tıyın
| 
|
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.10-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.10-Reverse.jpg|100px]]
|10 tıyın
| 
|
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.20-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.20-Reverse.jpg|100px]]
|20 tıyın
| 
|
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.50-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-0.50-Reverse.jpg|100px]]
|50 tıyın
| 
|
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-1-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-1-Reverse.jpg|100px]]
|1 təngə
|tünd göy rəngli
|çəhrayı
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|Əbunəsr Farabinin həndəsi formulları və çertyojları
|rowspan=13| 2012-2018&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.odk.kz/blog/3722.html |access-date=2015-03-28 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142444/http://www.odk.kz/blog/3722.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-3-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-3-Reverse.jpg|100px]]
|3 təngə
|yaşəl, qəhvəyi
|yaşıl
|Süyinbay Aronulının portreti
|[[Alatau]]nun mənzərəsi
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-5-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-5-Reverse.jpg|100px]]
|5 təngə
|qəhvəyi 
|sarı, qırmızı
|Qurmanğazı Sağırbayulının portreti
|Məqbərə
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-10-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-10-Reverse.jpg|100px]]
|10 təngə
|tünd göy rəngli
|çəhrayı
|[[Çokan Vəlixanov]]un portreti
|Oqjetpes dağı
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-20-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-20-Reverse.jpg|100px]]
|20 təngə
|tünd qəhvəyi rəngli
|qəhvəyi
|[[Abay Qunanbayulı]]nın porteti
|Abay Qunanbayulının əsərlərindən götürülmüş insanla [[berkut]]un illüstrasiyaları
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-50-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-50-Reverse.jpg|100px]]
|50 təngə
|açıq qəhvəyi
|qəhvəyi
|Əbilxayır xanın portreti 
|Manğıstau vilayətindən qayaüstü rəsmlər
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-100-Obverse.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:Kazakhstan-1993-Bill-100-Reverse.jpg|100px]]
|100 təngə
|bənövşəyi 
|çəhrayı
|[[Abılay xan]]ın porteti
|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy f.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy b.jpg|100px]]
|200 təngə
|qəhvəyi, qırmızı
|sarı, göy 
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]]
|rowspan=3|1994
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanP21-500Tenge-1999-donatedoy f.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanP21-500Tenge-1999-donatedoy b.jpg|100px]]
|500 təngə
|tünd göy, göy
|göy, bənövşəyi
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPnew-1000Tenge-2000(2001)-donatedoy f.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPnew-1000Tenge-2000(2001)-donatedoy b.jpg|100px]]
|1,000 təngə
|yaşıl, qırmızı
|yaşıl, göy, qırmızı
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]]
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPnew-2000Tenge-2000(2001)-donatedoy f.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPnew-2000Tenge-2000(2001)-donatedoy b.jpg|100px]]
|2,000 təngə
|yaşıl, göy
|yaşıl, qəhvəyi
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]]
|1996
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanP24-5000Tenge-2001-donatedoy f.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanP24-5000Tenge-2001-donatedoy b.jpg|100px]]
|5,000 təngə
|qəhvəyi bənövşəyi
|qəhvəyi
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]]
|1998
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPnew-10000Tenge-2003-donatedoy f.jpg|100px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPnew-10000Tenge-2003-donatedoy b.jpg|100px]]
|10,000 təngə
|göy
|göy, qəhvəyi
|[[Əbunəsr Farabi]]nin portreti
|Dağların fonunda təsvir olunmuş [[İrbis]]
|2003
|}

=== 2006-cı il seriyası === 
[[Fayl:KazakhstanPNew-2000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|thumbnail|Bəzi 2000 təngə əsginaslarda  &quot;банкі&quot; (bank) sözü səhvən &quot;банқі&quot; (banqi) kimi yazılıb.]]
Qazaxıstan Milli Bankı 2006-cı ildə əsginasların yeni seriyasını buraxdı. Onlar əvvəllər mövcud olmuş əsginaslar kimi eyni dəyərə malik idilər. Əsginasların 2006 seriyası sələflərindən daha ekzotik görünüşə malik idi. Üst tərəfində nominalın dəyəri şaquli istiqamətdə yazılıb. Bütün əsginasların üzərində [[Astana]] [[Bayterek (abidə)|Bayterek]] abidəsi, [[Qazaxıstan bayrağı]], [[Qazaxıstan gerbi|gerbi]], açıq ovuc içərisində [[prezident]] [[Nursultan Nazarbayev|Nazarbayevin]] imzası və [[Qazaxıstan himni|himndən]] fraqmentlər təsvir olunub. Hər bir əsginasdakı əsas fərqlər yalnız rəng, dəyər və naxışlardır.

Əsginasın əks tərəfindəki fərqlər daha çox nəzərə çarpır. Əsginasın dəyəri [[rus dili]]ndə yazılıb. Hər bir əsginasda Qazaxıstan sərhədləri daxilində [[Qazaxıstanın coğrafiyası]] və Qazaxıstandakı nadir binalar göstərilir.

2006-cı ildə buraxılan 2000 və 5000 kağız təngələrin birinci çapı zamanı &quot;bank&quot; sözündə orfoqrafik səhv var idi. Orfoqrafik səhv Qazax dilinin mədəni və siyası önəmliyinə görə siyasi cəhətdən həssas məsələ idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kazakh central bank misspells ‘bank’ on money |url=http://www.msnbc.msn.com/id/15316714/ |access-date=2015-03-29 |archive-date=2012-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020163319/http://www.msnbc.msn.com/id/15316714/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{-}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=7| 2006-cı il seriyası 
|-
!colspan=2| Şəkil !!rowspan=2| Dəyər !!rowspan=2| Əsas rəng !!colspan=2| Təsvir !!rowspan=2| Buraxılma vaxtı
|-
! Üst tərəf !! Əks tərəf !! Üst tərəf !!Əks tərəf
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:200 tenge (2006).jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:200_tenge_(2006)_r.jpg|110px]]
| 200 təngə
| narıncı
|rowspan=6|  [[Astana]] [[Bayterek (abidə)|Bayterek]] abidəsi, [[Qazaxıstan bayrağı]], [[Qazaxıstan gerbi|gerbi]], açıq ovuc içərisində [[prezident]] [[Nursultan Nazarbayev|Nazarbayevin]] imzası və [[Qazaxıstan himni|himndən]] fraqmentlər, Kazax dilində sözlə və rəqəmlə dəyər, buraxan bankın adı, Qazax dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.
| İşim çayı üzərindəki körpüdə qanadlı İrbis və Nəqliyyat və Rabitə Nazirliyi, Müdafiə Nazirliyinin binası və fonda Qazaxıstan çöllükləri, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir. 
|rowspan=6| 2006
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:500 tenge (2006).jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:500 tenge (2006) r.jpg|110px]]
| 500 təngə
| göy
| Maliyyə Nazirliyi və Astana Akimatının binası , fonda Qazaxıstanın xəritəsinin konturu üzərində dəniz üzərində təsvir olunmuş qağayılar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1000 tenge (2006).jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPNew-1000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|110px]]
| 1,000 təngə
| qəhvəyi
| Prezident mədəniyyət mərkəzinin binası, fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində dağlar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:2000 tenge (2006).jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPNew-2000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|110px]]
| 2,000 təngə
| yaşıl
| Abay Opera binası, fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində dağ gölü, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5000 tenge (2006).jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:KazakhstanPNew-5000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|110px]]
| 5,000 təngə
| qırmızı
| İstiqlal Abidəsi və Qazaxıstan Mehmanxanası, fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində dağlar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.
|-
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10000 tenge (2006).jpg|110px]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10000 tenge (2006) r.jpg|110px]]
| 10,000 təngə
| bənövşəyi  
| [[Ak Orda Prezident Sarayı]],fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində kanyonlar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.
|}

== Xatirə əsginasları ==
*5,000 təngə (2001)
5,000 təngə 2001-ci ildə [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ-dən]] ayrılmasının 10-cu ildönümünə görə buraxılıb.
*5,000 təngə (2008)
5,000 təngə 2008-ci ildə Qazaxıstan təngəsinin 15 illiyinə xatirə kimi buraxılıb.
*1,000 təngə  (2010)
[[Fayl:Kazakhstan-2010-Bill-1000-Obverse.jpg|thumb|left|270 px|1,000 təngə əskinas [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|ATƏT-ə]] Qazaxıstanın Sədrliyi şərəfinə 2010-ci ildə buraxılıb (ön tərəf). ]] 
[[Fayl:Kazakhstan-2010-Bill-1000-Reverse.jpg|thumb|left|270 px|1,000 təngə əskinas [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|ATƏT-ə]] Qazaxıstanın Sədrliyi şərəfinə 2010-ci ildə buraxılıb (arxa tərəf).]]{{-}}

*1,000 təngə (2011)
*2,000 təngə (2011)
2,000 təngə əsginaslar 2011-ci ildə [[Astana]]da 7-ci Asiya Qış Oyunlarına xatirə kimi buraxılıb.
*10,000 təngə (2011)
10,000 təngə əsginaslar 2011-ci ildə [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ-dən]] ayrılmasının 20-cu ildönümünə görə buraxılıb.
*1,000 təngə (2013)
1,000 təngə əsginaslar 2013-cü ildə  “[[Kul Tigin]]”ə xatirə kimi buraxılıb ([[Orxon əlifbası|Qədim Türk yazısı abidəsi]]).

===2011-2014-cü il seriyası ===
Qazaxıstan Milli Bankı 2011, 2012, 2013 və 2014-cü illərdə  1,000, 2,000, 5,000, və 10,000-təngə əsginasların yeni seriyasını buraxdı.&lt;ref&gt;[http://banknotenews.com/files/9c8ba43484725d9f369957afd533e2a8-2120.php Kazakhstan new date (2012) non-commemorative 10,000-tengé note confirmed] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150206094105/http://banknotenews.com/files/9c8ba43484725d9f369957afd533e2a8-2120.php |date=2015-02-06 }} BanknoteNews.com. 23 iyun, 2012.  İstifadə tarixi 29-03-2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://banknotenews.com/files/304b37daac1fce7e4fd2cbc021b399b8-1918.php Kazakhstan new 5,000-tengé note confirmed] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150206094107/http://banknotenews.com/files/304b37daac1fce7e4fd2cbc021b399b8-1918.php |date=2015-02-06 }} BanknoteNews.com. 12 fevral, 2012. İstifadə tarixi 29-03-2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://banknotenews.com/files/e8d297859f1fdf679f4fbfd12dd6e447-2520.php Kazakhstan new 2,000-tenge note confirmed] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150206101319/http://banknotenews.com/files/e8d297859f1fdf679f4fbfd12dd6e447-2520.php |date=2015-02-06 }} BanknoteNews.com. 8 aprel, 2013.  İstifadə tarixi 29-03-2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://banknotenews.com/files/76ece6cf9a8e66456339e2feee2df4ff-3281.php Kazakhstan new 1,000-tenge note confirmed] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150204015001/http://banknotenews.com/files/76ece6cf9a8e66456339e2feee2df4ff-3281.php |date=2015-02-04 }} BanknoteNews.com. 5 yanvar, 2015.  İstifadə tarixi 29-03-2015.&lt;/ref&gt;

2008-ci ildən etibarən Astananın ev sahibliyi etdiyi 2011 Asiya Qış Oyunlarının şərəfinə xatirə dizaynlı kağız əsginaslar buraxılıb.

==Mübadilə dərəcəsi və inflyasiya==
2014-cü il fevralın 11-də Qazaxıstan Milli Bankı Rusiya rublunun zəifləməsinə cavab olaraq ABŞ dollarına nisbətən 19%-dək təngənin devalvasiyasını seçdi.&lt;ref&gt;[http://www.ft.com/intl/cms/s/0/5a30f3e4-931a-11e3-b07c-00144feab7de.html#axzz2thYSwfoi Kazakhstan devalues tenge by almost 20%] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221227125745/https://www.ft.com/content/5a30f3e4-931a-11e3-b07c-00144feab7de#axzz2thYSwfoi |date=2022-12-27 }}, 11 Fevral 2014&lt;/ref&gt;

{{Mübadilə məzənnəsi|KZT|RUB|CNY}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://kurs.kz/index.php?s=1&amp;mode=main Qazaxıstanda valyuta mübadiləsi məzənnələri] 
* [http://www.nationalbank.kz/?uid=EDC9B408-802C-E8FB-3C252D40CBA37B27&amp;docid=127 Qazaxıstan Milli Bankından xəbərlər] 
* [http://www.kazakhstancoins.com Qazaxıstanın yeni əsginasları və sikkələri yeniləyir] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130526210324/http://www.kazakhstancoins.com/ |date=2013-05-26 }}
* [http://www.kazcoins.com Qazaxıstan sikkələri]
* [http://colnect.com/en/banknotes/list/country/4081 Qazaxıstan əsginasları]

{{Qazaxıstan mövzularda}}

[[Kateqoriya:Qazaxıstan]]
[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>gv6ka8cr5taqqfs0yz9851a9y3c4hup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torpağımız... tariximiz... taleyimiz...</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405392</id>
    <revision>
      <id>8966149</id>
      <parentid>7202148</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Haqqında */</comment>
      <origin>8966149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7688" sha1="f0yj758k2mrf6ikorqy13xjuzj9r8v0" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Torpağımız... tariximiz... taleyimiz...
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Torpağımız... tariximiz... taleyimiz... (film, 2015).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 300px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Füzuli Sabiroğlu]]
 |ssenarist          = [[Füzuli Sabiroğlu]]
 |əsərin müəllifi    = [[Füzuli Sabiroğlu]]
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           = Mir Rəsul Cəfərov&lt;br&gt;Sədrəddin Mirzəyev 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 13 aprel 2015
 |dil                = [[Azərbaycan dili|azərbaycanca]]
 |ölkə               = {{AZE}}
 |istehsalçı         = Lider Qrafika,&lt;br&gt;&quot;Azərbaycan&quot; redaksiyası
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = tammetrajlı sənədli film
 |rəng               = rəngli
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 20
 |il                 = 2015
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Torpağımız... tariximiz... taleyimiz...''' — İlk dəfə 2015-ci il aprel ayının 13-dən may ayının 14-nə kimi [[Lider TV]]-də yayımlanan çoxseriyalı sənədli film. Filmin müəllifi və rejissoru [[Füzuli Sabiroğlu]]dur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rizvanhuseynov.com/2015/04/1915_27.html |title=Центр истории Кавказа принял участие в ряде фильмов и передач, посвященных 1915 году и армянскому вандализму |author= |date=27 апреля 2015 |work= |publisher=rizvanhuseynov.com |accessdate=2015-05-04 |language=ru |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126174625/https://www.rizvanhuseynov.com/2015/04/1915_27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Film ikinci dəfə 8 iyun 2016-cı ildən yayımlanmağa başlamışdır.

== Məzmun ==
Film [[Heydər Əliyev]]in nitqi ilə başlayır: {{Sitatın əvvəli}} &quot;Bundan sonra da elə əsərlər yaranmalıdır ki, o əsərlər indi Ermənistan yerləşən həmin torpaqların Azərbaycana məxsus olmasını daim ardıcıl surətdə sübut etsin. Biz bunu etməlyik. Biz gələcək nəsillər üçün bir yol açmalıyıq. Biz bununla heç vaxt razılaşa bilmərik. Tarix böyükdür. Bir əsrdə olan hadisələr də sonrakı əsrdə dəyişilə bilir. Biz sadəcə, bu həqiqətləri əks etdirməliyik. Ancaq nə vaxt, nə mümkün olacaq, — bunu tarix göstərəcəkdir.&quot; {{Sitatın sonu}}

Bu filmlərdə əsas xətt tarixi faktlar və sənədlər üzərində qurulmuşdur. Sadəcə bəzi bölgələrin folklorundan filmin müəllifi elementlər kimi istifadə etmişdir ki, bu da süjet xəttindəki gərginliyi yumşaltmağa xidmət edir.

Film Qərbi Azərbaycanın gizli işğalı haqqında cəmiyyətin qarşısında duran bir çox tarixi suallara cavab verir. Sensaion arxiv sənədlərinə söykənən tarixi faktlar, şahidlərin ifadələri filmi daha da dəyərli edir. Tarixi Azərbaycan ərazilərində eramızdan əvvəlki dövrdən başlayaraq XX əsrin sonlarınadək olan bir zaman kəsiyindəki tarixi proseslər filmdə xronoloji ardıcıllıqla göstərilir.

== Haqqında ==
Filmin baş məsləhətçisi [[İsrafil Məmmədov (tarixçi)|İsrafil Məmmədov]]dur. Filmin çəkilməsində Mahmud Məmmədov və Yaşar Əliyev dəstək göstərmişlər.

Filmdə Azərbaycan Dövlət Foto-Kino Sənədləri Arxivinin, Rusiya Dövlət Kino və Foto Arxivinin, Ermənistan Kino və Televiziya Arxivlərinin materiallarından, eləcə də, Azərbaycan Milli Dövlət Arxivi və Siyasi Partiyalar və İctimai Hərəkatlar Arxivindəki sənədlərdən, Ermənistan Dövlət Arxivinin və Gürcüstan Dövlət Tarix Arxivinin sənədlərindən istifadə olunmuşdur.

Film tanınmış alimlər tərəfindən tarixi-elmi əsər kimi də qiymətləndirilir.

== Seriyaları ==
* '''Bizi birləşdirən Ağrı:''' İki seriyalı bu hissə 13 – 14 aprel 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=_S7OQUM6QTY '''İzlə''']
* '''Zəngəzur:''' Filmin [[Zəngəzur mahalı]]na aid hissələri 15 – 16 aprel tarixlərində yayımlanmışdır. Seriyanın məsləhətçiləri [[Musa Urud]] və [[Əziz Ələkbərli]]dir. [https://www.youtube.com/watch?v=L_svvG-d9y8 '''İzlə''']
* '''Dərələyəz:''' İki seriyalı bu hissə 20 – 21 aprel 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=zq7d91y_jTI '''İzlə: 1-ci seriya'''] və [https://www.youtube.com/watch?v=xkp9EhMFVus '''İzlə: 2-ci seriya''']
* '''Göyçə:''' İki seriyalı bu hissə 22 – 23 aprel 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=XmkqdHdGV-s '''İzlə: 1-ci seriya'''] və [https://www.youtube.com/watch?v=RlA7k9j7pj8 '''İzlə: 2-ci seriya''']
* '''Şəmşəddil-Qaraqoyunlu:''' Bir seriyalı bu hissə 27 aprel 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=y5dz3ACbxyc '''İzlə''']
* '''Loru-Pəmbək:''' İki seriyalı bu hissə 28 – 29 aprel 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=JtZQRZax7CI '''İzlə: 1-ci seriya'''] və [https://www.youtube.com/watch?v=reGU6MuiCvU '''İzlə: 2-ci seriya''']
* '''Dərəçiçək-Qırxbulaq:''' Bir seriyalı bu hissə 30 aprel 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=wasbOTr6oYg '''İzlə''']
* '''Ağbaba-Şörəyel:''' İki seriyalı bu hissə 4 – 5 may 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=3oIhUtM0PFM '''İzlə: 1-ci seriya'''] və [https://www.youtube.com/watch?v=UuR1ijIR5lE '''İzlə: 2-ci seriya''']
* '''Vedibasar-Gərnibasar:''' İki seriyalı bu hissə 6 – 7 may 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=cfD136zTWSY '''İzlə: 1-ci seriya'''] və [https://www.youtube.com/watch?v=vsa4GxjhH9c '''İzlə: 2-ci seriya''']
* '''Zəngibasar-Sərdarabad:''' Bir seriyalı bu hissə 11 may 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır.
* '''İrəvan şəhəri:''' Üçseriyalı bu hissə 12, 13, 14 may 2015-ci il tarixində yayımlanmışdır. [https://www.youtube.com/watch?v=2PH1vIkjgJs  '''İzlə''']

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçid ==
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLPlexaXVAkTGjdwdjHyIIa9jBSt0yVEj4 Filmi izlə (mənbə № 1)]
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLPlexaXVAkTEsd0gsoQ1Zw_LQk1UEy-l0 Filmi izlə (mənbə № 2)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=1Tr7Sx2l8qQ&amp;feature=share Lider Tv Online — &quot;Torpağımız, Tariximiz, Taleyimiz&quot;] — [[YouTube]] saytı

[[Kateqoriya:2015-ci ilin Azərbaycan filmləri]]
[[Kateqoriya:Tammetrajlı sənədli filmlər]]
[[Kateqoriya:Bakıda çəkilən Azərbaycan filmləri]]
[[Kateqoriya:Gəncədə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Bərdə rayonunda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Tərtər rayonunda çəkilən filmlər]]</text>
      <sha1>f0yj758k2mrf6ikorqy13xjuzj9r8v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Ermənistan etirazları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>411697</id>
    <revision>
      <id>8965886</id>
      <parentid>7883384</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2015-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="iq16t8y1k5hqd7dap5ppktokjgt7pl6" xml:space="preserve">{{İnqilab
|Adı                   = 2015 Ermənistan etirazları
|Yer                   = '''[[Ermənistan]]''': [[İrəvan]], [[Gümrü]], [[Vanadzor]] &lt;br /&gt;
'''[[Erməni diasporu]]''': [[Los-Anceles]], [[New York]], [[Paris]], [[Brüssel]] 
|Tarix                 = 
|Şəkil                 = Բաղրամյան պողոտան ընդդեմ հոսանքի թանկացման ցույցի ժամանակ -3.JPG
|Şəklin eni            = 
|Şəkil məlumat         = 22 iyun 2015-ci ildə İrəvanda nümayişçilər
|Səbəb                 = 
|Məqsəd                = *inqilab
*[[Avrasiya İqtisadi Birliyi]]ndə iştirakın təxirə salınması
|Nəticə                = 
|Təşkilatçılar         = 
|Hərəkətverici qüvvələr= 
|İştirakçı sayı        = 
|Əleyhdarları          = 
|Həlak olanlar         = 
|Yaralananlar          = 
|Həbs olunanlar        = 
}}'''2015 Ermənistan etirazları''' — 17 iyun 2015-ci ildə Ermənistanda başlayan etirazlardır. Etirazların əsas səbəbi elektrik tarifinin artımıdır.

== Haqqında ==
Etirazçılar hökumətdən avqustun 1-dən evlərə verilən elektrik enerjisi qiymətlərinin 17-22 faiz artırılması qərarını dəyişməyi tələb etdilər. Ermənistanın elektrik şəbəkəsinin sahibi Rusiya şirkətidir. Şirkət deyir ki, qiymətlərin qalxması zəruridir, çünki Ermənistan milli valyutası olan dramın dəyəri aşağı düşüb.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/azeri/region/2015/06/150623_electricity_tariffs_clash_armenia |title=Yerevan: &quot;Talana yox!&quot; etirazlarında 29 nəfər xəsarət alıb |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=12 iyun 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527093914/https://www.bbc.com/azeri/region/2015/06/150623_electricity_tariffs_clash_armenia |archive-date=2023-05-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;Şəhər meydanlarına toplaşan yerli əhali Rusiyanın Ermənistan ərazisində olan çoxsaylı sülhməramlı bazalarını &quot;işğal&quot; adlandırıblar. Ermənilər həmçinin Rusiyanın atom stansiyası, dəmir yolları, bir neçə elektrik stansiyası və digər strateji mühüm obyektlərə nəzarət etməsinin də &quot;işğal&quot; olduğunu hesab edirlər. Küçələrə çıxan insanlar əllərində &quot;Biz erməniyik, öz ölkəmizin sahibi!&quot; şüarının yazıldığı plakatlar tutublar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/region-xeberleri/ermenistanda-rusiya-eleyhine-etirazlar-genis-vuset-almaga-baslayib/ |title=​Ermənistanda Rusiya əleyhinə etirazlar geniş vüsət almağa başlayıb |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=12 iyun 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612101530/https://report.az/region-xeberleri/ermenistanda-rusiya-eleyhine-etirazlar-genis-vuset-almaga-baslayib/ |archive-date=2023-06-12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== Həmçinin bax ==
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==

[https://www.reuters.com/article/cnews-us-armenia-protest-idCAKBN0P22AF20150623 Armenians resume energy price protests, defying police]

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:2015-ci ildə Ermənistan]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Ermənistanda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>iq16t8y1k5hqd7dap5ppktokjgt7pl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceyn Mensfild hekayəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>417978</id>
    <revision>
      <id>8966000</id>
      <parentid>8816472</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8966000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="3t15hgfsrxumo83lags0y5fs3j23hir" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Ceyn Mensfild hekayəsi
 |orijinal adı       = {{Dil-en|The Jayne Mansfield Story}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Ceyn Mensfild hekayəsi (film, 1980).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 280px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Dik Lauri
 |ssenarist          = Çarli Denis
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = Loni Anderson&lt;br/&gt;[[Arnold Şvartsenegger]]
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = [[29 oktyabr]] [[1980]]
 |dil                = [[İngilis dili]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = Alan Landsburg Productions
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 100 dəqiqə
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[1980]]
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0080947
 |vikianbar          = 
}} 
'''Ceyn Mensfild hekayəsi''' ({{Dil-en|The Jayne Mansfield Story}}) — [[1980]]-cı ildə Dik Lauri tərəfindən çəkilmiş [[ABŞ]] filmi. Film real hadisələr əsasında hazırlanmışdır.

== Xarici keçidlər ==
* {{imdb title|id=0080947|title=Ceyn Mensfild hekayəsi}}

[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində bioqrafik dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:1950-ci illər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin bioqrafik dram filmləri]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</text>
      <sha1>3t15hgfsrxumo83lags0y5fs3j23hir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yaşılqarın kərtənkələ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>418442</id>
    <revision>
      <id>8965665</id>
      <parentid>8572534</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="c31f5vk2gm57pmp0ym009ta6zo64asb" xml:space="preserve">{{Takson
| yuxarı takson = Darevskia
| ranq          = növ
}}

'''{{lath|Darevskia chlorogaster}}''' ({{dil-la|Darevskia chlorogaster}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Reptilia|no}} sinfinin {{lataz|Squamata|no}} dəstəsinin {{lataz|Lacertidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Darevskia}} cinsinə aid heyvan növü.

Elə də böyük olmayan kərtənkələ növü. Onun bədəninin uzunluğu 67 mm-dir. Quyruqları isə iki dəfə böyükdür.

Bogğazında 18–27 pulcuq vardır. Bədənini ümumilikdə 42–53 pulcuqla örtülü olur. Bədəninin yuxarı açıq-coşqun, parlaq-yaşıl olsa da bütün bədən boyunca xırda tünd qəhvəyinöqtələrlə örtülü olur.

== Yayılma əraziləri ==
Bu növə əsasən [[Azərbaycan]]ın cənub-şərqində Talış dağlarının meşəlik ərazilərində və Lənkəran ovalığı boyunca yayılıb. Üstəlik [[İran]]ın şimal-qərb ərazilərində yayılmışdır. Onlar əsasən alçaq dağlıq, dağ meşələri, çay dərələrinin kənarlarında və bulaqların yaxınlığında yayılmışdır.
Bəzən hündürlüyü 10 və daha artıq olan ağacların üzərinə qalxa bilir. 10 metr maşurut üzrə 1–2 kərtənkələyə rast gəlinir. 1 ha ərazidə 100 kərtənkələ vardır. Qışlama fevral ayında bitir. Ancaq mülayim keçən qışda demək olar ki il boyu aktiv olur.

== Çoxalma və qidalanması ==
Əsasən kiçik onurğasızlarla qidalanırlar. Əsasən qarışqalar, çoxayaqlılar, yağış qurdları, iki qanadlılar, böçəklər və düzqanadlılar.

3–10 yumurta qoyurlar. İyun iyul ayları qoyulan yumurtalar 11×8 mm ölçüyə malik. Balalar 55–58 mm ölüyə malik olurlar. Onlar avqust-sentyabr ayında yumurtadan çıxırlar. Erkəklər 50 mm, dişilər 44 mm olarkən yetkinlik yaşına çatırlar.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>c31f5vk2gm57pmp0ym009ta6zo64asb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qafqaz xaçlıcası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>419828</id>
    <revision>
      <id>8965659</id>
      <parentid>8844688</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5792" sha1="6m0c6dkb6n8j6i1x482y4sfqj7sz96l" xml:space="preserve">{{Takson
| adı                       = {{latb|Pelodytes caucasicus}} 
| aləmi                     = Heyvanlar
| şəkil                     =
| şəkil məlumat             = 
| şəkilaltı yazı            = 
| yuxarı takson             = Pelodytes
| ranqı                     = Növ
| latınca adı               = Pelodytes caucasicus
| müəllif                   = [[Boulenger]] (1896)
| sinonim                   = 
| tipik nümayəndə           = 
| aşağı takson adı          = 
| aşağı takson              = 
| arealın xəritəsi          = Pelodytes caucasicus range Map.png
| arealın xəritəsi haqqında = 
| arealın xəritəsinin eni   = 
| legend sərhədi            = 
| mühafizə                  = NT
| vikinövlər                = Pelodytes caucasicus
| vikianbar                 = Category:Pelodytes caucasicus
| bttsmb                    = 
| ütmx                      = 
| mbmm                      = 
| he                        = 
}}

'''Qafqaz xaçlıcası'''&lt;ref name=&quot;amphibiaUSSR&quot;&gt;Кузьмин С. Л. Земноводные бывшего СССР. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2012. — 2-е изд. — С. 126. — 370 с. — ISBN 978-5-87317-871-1&lt;/ref&gt; ({{Dil-la|Pelodytes caucasicus}}) — Suda-quruda yaşayanların xaçlıcalar cinsinə aid qurbağa növü.

==Təsviri==
Kiçik ölçülü qurbağa olaraq 60 mm uzunluğa malikdir. Bel nahiyəsində xaç şəkli vardır. Bəzən isə bel nahiyyəsi qırmızı xallar olur. Aşağı nahiyyəsi isə ağ rəngdə olur. Rəngi açıqdan tünd qəhvəyiyə qədər müxtəlif çalarda olur.&lt;ref&gt;Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı: Elm, 2004, s. 173 - 174;&lt;/ref&gt;

==Yayıldığı ərazilər==
Qafqaz xaçlıcası əsasən Rusiyanın Krasnodar vilayətində və Stavropol vilayətinin cənub-qərb hissələrində və Gürcüstan cənub-şərqində yayılmışdır. Azərbaycanda isə əsasən [[Zaqatala]] və [[Balakən]] rayonlarında və hənim ərazilərə yaxın bölgələrdə rast gəlmək olar. [[Türkiyə]] ərazisində isə Rize dağlarının yamaclarında rast gəlmək olar.&lt;ref&gt;Ананьева Н.Б., Боркин Л.Я., Даревский И.С., Орлов Н.Л.. Земноводные и пресмыкающиеся. Энциклопедия природы России. М.: ABF, 1998, с. 66 – 69.&lt;/ref&gt;

== Həyat tərzi ==
[[Qafqaz]] xaçlıcası əsasən insan ayağı dəyməyən meşələrdə rast gəlinir. Ümumilikdə isə onlara [[Enliyarpaq]] və qarışııq meşələrdə, hündürlüyü 2300 metr yüksəkliyə malik ərazilədrdə belə görmək olar. Əsas yaşayış yeri isə sıx [[kolluq]]lar və ya otluq ərazilərdir. Bu [[suda-quruda]] yaşayanlar digər həmcinslərinə nisbətən insanların yaşayış yerlərindən uzaqlaşırlar. Oturaq nnövdürlər və gecə, toranlıqda fəal olurlar. Gün çıxdıqdan sonra daşların, qurumuş budaqların, ağac köklərinin altında, yuvalarda və s. gizlənir. İstisna olaraq yağışlı, tutqun havada gündüz vaxtları rast gəlinir. Kürünü axar suların kənarlarında qoyur. Çoxalma vaxtı mart ayından sentyabr ayına qədər davam edir.&lt;ref&gt;Ганиев Ф.Р., Гасымова Г.Х. Некоторые данные о кавказской крестовке - Pelodytes caucasicus boulenger, 1896 (Amphibia, Anura, Pelodytidae) в пределах Азербайджана. AMEA Zoologiya İnstitutunun əsərləri, cild 30, № 2, 2012, səh. 122 - 125.&lt;/ref&gt; Dişilər suyun dibinə 100 - 750 kürü qoya bilirlər. Metamorfoz 75 - 80 gün çəkir və adətən gələn mövsümdə qurtarır. Əsasən onurğasızlarla qidalanır. [[Çömçəquyruq]]ların əsas düşmənləri suilanları, balıqlar, [[tritonlar]] və başqa amfibilərin sürfələri yeyirlər. Orta ömür müddəti 6 il sürür. Cinsi yetkinliyə 2 yaşında çatırlar.
== Sayı ==
[[Azərbaycan]]da sayı haqqında məlumat yoxdur. Başqa ölkələrdə optimal şəraitdə çay kənarı boyunca 1&amp;nbsp;km-ə 10 - 12 yaşlı fərd düşür.
==Qorunması==
Sayları getdikcə azalmaqdadır. Səbəb isə avtomobil yollarında ölməsi və insanlar tərəfindən məhv edilmələri, sel, su mənbələrinin qurudularaq əkin və ya yayaşış yerlərinin tikilməsidir. [[Azərbaycan]]da xüsusi statusa malikdir və [[Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğu]]nda mühafizə olunur.

== Ədəbiyyat ==
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı: Elm, 2004, s. 173 - 174; 
# Ананьева Н.Б., Боркин Л.Я., Даревский И.С., Орлов Н.Л.. Земноводные и пресмыкающиеся. Энциклопедия природы России. М.: ABF, 1998, с. 66 – 69. 
# Ганиев Ф.Р., Гасымова Г.Х. Некоторые данные о кавказской крестовке - Pelodytes caucasicus boulenger, 1896 (Amphibia, Anura, Pelodytidae) в пределах Азербайджана. AMEA Zoologiya İnstitutunun əsərləri, cild 30, № 2, 2012, səh. 122 - 125.
== Xarici keçidlər ==
*[http://www.zoologiya.az/amfibilr.html AMEA. Zoologiya İnstitutu. Suda-quruda yaşayanlar] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150508063008/http://zoologiya.az/amfibilr.html |date=2015-05-08 }}

== Həmçinin bax ==

* [[Qafqaz quru qurbağası]]
* [[Karelin tritonu]]
* [[Adi triton]]
* [[Suriya sarımsaqiyli qurbağası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Suda-quruda yaşayanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan faunası]]
[[Kateqoriya:Gürcüstan faunası]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Avropa suda-quruda yaşayanları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>6m0c6dkb6n8j6i1x482y4sfqj7sz96l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xorvatiya kunası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421569</id>
    <revision>
      <id>8965765</id>
      <parentid>7184699</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7812" sha1="9ueki6u7ih693xloidd8txjfwez9ftx" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                        = Xorvatiya kunası
|Orijinal adı               = Hrvatska kuna
|Dil kodu                   = hr
|ISO-en                     = Kuna
|ISO-fr                     = Kuna croate
|Şəkil                      = 
|Şəkil2                     =
|Ümumi izahı                =
|İzah                       = 
|İzah2                      =
|Eni                        =  
|Şəklin eni                 = 
|Şəklin eni2                =
|ISO                        = HRK
|ISO rəqəmi                 = 191
|ISO2                       =
|ISO rəqəmi2                =
|ISO3                       =
|ISO rəqəmi3                =
|Emitent                    = {{HRV}}
|Rəsmi_istifadəçilər        =
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər  =
|İbarətdir1                 = Lipa
|Nisbət1                    = 100
|İbarətdir2                 = 
|Nisbət2                    =
|İbarətdir3                 =
|Nisbət3                    =
|İbarətdir4                 =
|Nisbət7                    =
|Çoxsaylı1                  =
|Nisbət4                    =
|Çoxsaylı2                  =
|Nisbət5                    =
|Çoxsaylı3                  =
|Nisbət6                    =
|Əvəzedici1                 =
|Əvəzedici2                 =
|Əvəzedici3                 =
|Simvol                     = {{Valyuta simvolu/HRK |HRK|all|sep=&amp;nbsp;•}}
|Abreviatura                =
|İşarə                      = 
|Sikkələr                   = 1, 2, 5, 10, 20, 50 lipa &lt;br&gt;1, 2, 5, 25 kuna
|Əsginaslar                 = 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 kuna
|Dövriyyəyə buraxılma       = {{date|30|05|1994}}
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =
|Əvəz etdi                  = [[Xorvat dinarı]] (HRD)
|Xronika                    = 
|Mərkəzi bank               = [[Xorvat xalq bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı       = www.hnb.hr
|Çap_edən                   = Giesecke &amp; Devrient
|Çap təşkilatının_saytı     = www.gi-de.com/en/index.jsp
|Sikkəxana                  = [[Xorvat sikkəxanası]]
|Sikkəxana_saytı            =  www.hnz.hr
|Sikkəxana2                 =
|Sikkəxana_saytı2           =
|Commons                    = Category:Money of Croatia
|İnflyasiya                 =
|İl                         =
}}

'''Kuna''' ({{Dil-hr|kuna}}) — 1941–1945 ci illərdə və 30 may 1994-cü ildən [[Xorvatiya]]nın pul vahididir

Beynəlxalq kod sistemində [[ISO 4217]] — '''HRK'''.

Valyutanın adı slavyanların əsas pul vahidləri ilə tarixən bağlıdır

== Tarixi ==

=== Kuna Xorvatiya Müstəqil dövlətinin pulu ===
&lt;!-- Germany 6.4.1941. with its allies invaded the Kingdom of Yugoslavia, which capitulated 18.4.1941. After entering the German army in Zagreb, representatives of the Ustasha movement declared 10.4.1941. establishment of the Independent Croatian State under the German and Italian influence. The Independent State of Croatia 8.7.1941. as a means of payment was introduced kuna, which was distributed to 100 Banica. Replacement of the Kingdom of Yugoslavia dinars to the dollar made at a ratio of 1:1 to 29.11.1941. Statutory provision on the money of the Independent Croatian State, provided that the value of a rate equal to the value of 17.921 mg of gold. Exchange rate since 1941. 1945. in relation to the German RM (Reichsmark) was fixed at a ratio of 20 EUR for 1 RM (1 USD = 50 EUR). The value of the rate in the country and in foreign exchange was stable until the end of the war. During the first four months of existence of the NDH, in its territory were in use and the German banknotes Reichskreditkassenschein printed specifically for use in occupied lands, which were not legal tender in the territory of the German III. Reich. NDH government banned their use by 23.8.1941. Small coins of the former Kingdom of Yugoslavia was legal tender up to 31.12.1942. Since NDH existed mostly due to the military aid the Axis powers, has ceased to exist after the capitulation of Germany in may 1945. Preuzeto sa http://www.kunalipa.com/katalog/povijest/20-stoljece-2.php --&gt;

[[Yuqoslaviya]]nın işğalından və 1941-ci ildə [[Xorvatiya]] Müstəqil dövlətinin yaradılmasından sonra xorvatiya kuna banknotların və sikkələrin buraxılışına başlanmışdır, kuna = 100 banis.

1945-ci ildə, azad olmadan sonra, xorvatiya kuna üçün [[Yuqoslaviya]] dinarına mübadilə edirdi: 40 kuna = 1 dinar.

=== Xorvatiya Respublikasının kuna pulu ===
[[Xorvatiya]] Respublikasının kunası 30 may 1994-cü il xorvat dinarının əvəzinə daxil edilmişdi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dubrovnik Guide: Croatian currency: Kuna |url=http://www.dubrovnik-guide.net/croatiancurrency.htm |access-date=2015-10-09 |archive-date=2015-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523021725/http://www.dubrovnik-guide.net/croatiancurrency.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.. Müəyyən edilmiş mübadilə məzənnəsi — 1 KUNA = 1000 xorvat dinarı. Mübadilə 1994-cü ilin 30 mayından 30 iyun 1995 il üzrə həyata keçirilirdi.

Yeni valyutaya keçid 1 iyul 1995-ci ildə qurtardı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hrvatski dinar — prijelazno sredstvo plaćanja |url=http://www.hnb.hr/novcan/povijest/h-nastavak-5.htm |access-date=2015-10-09 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323073835/http://www.hnb.hr/novcan/povijest/h-nastavak-5.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Sikkələr ==
Hazırda Xorvatiyada sikkələr dövriyyədə nominal dəyəri 1, 2, 5, 10, 20, 50 lip və 1, 2 və 5 kun var. Bimetallizm xatirə sikkələri, 25 kun vaxtaşırı buraxılır&lt;ref&gt;sikkə və banknotlar. Həftəlik nəşr. Buraxılış № 52, 2013.. 417&lt;/ref&gt;.

Sikkələr 1993-cü ildən başlayaraq hər il buraxılır, tək buraxılış illərinin sikkələrinin orada təsvir edilmiş obyektin xorvat adı , və cüt buraxılış illərinin sikkələrində — latınca adı göstərilmişdir.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
! | Şəkil
! | Nominal
! | Reversdə&lt;br&gt; təsir obyekti
! | Metall&lt;br&gt; (örtü)
! | Diametr, millimetr
! | Qalınlıq, millimetr
! | Kütlə, q
! | Forma
|-
|
| &lt;center&gt;1 lipa
| &lt;center&gt;[[Şəkər çuğunduru]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|KUKURUZ}}&lt;br&gt;{{Dil-la|ZEA MAYS}}
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;[[alüminium]]+&lt;br&gt;[[maqnezium]]
| &lt;center&gt;16
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;0,8
|rowspan=&quot;6&quot;| &lt;center&gt;hamar
|-
|
| &lt;center&gt;2 lipa
| &lt;center&gt;[[Üzüm mədəniyyəti]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|VINOVA LOZA}}&lt;br&gt;{{Dil-la|VITIS VINIFERA}}
| &lt;center&gt;19
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;0,9
|-
|
| &lt;center&gt;5 lipa
| &lt;center&gt;[[Palıd]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|HRAST LUZNJAK}}&lt;br&gt;{{Dil-la|QUERCUS ROBUR}}
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;[[polad]],&lt;br&gt;[[tunc]]
| &lt;center&gt;18
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;2,5
|-
|
| &lt;center&gt;10 lipa
| &lt;center&gt;[[Adi Tütün]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|DUHAN}}&lt;br&gt;{{Dil-la|NICOTIANA TABACUM}}
| &lt;center&gt;20
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;3,25
|-
|
| &lt;center&gt;20 lipa
| &lt;center&gt;[[Qərb bülbülü]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|MASLINA}}&lt;br&gt;{{Dil-la|OLEA EUROPAEA}}
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;[[polad]], &lt;br&gt;[[nikel]]
| &lt;center&gt;18,5
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;3,0
|-
|
| &lt;center&gt;50 lipa
| &lt;center&gt;[[Adi tunes]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|VELEBITSKA DEGENIJA}}&lt;br&gt;{{Dil-la|DEGENIA VELEBITICA}}
| &lt;center&gt;20,5
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;3,65
|-
| 
| &lt;center&gt;1 kuna
| &lt;center&gt;[[Qərb bülbülü]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|SLAVUJ}}&lt;br&gt;{{Dil-la|LUSCINIA MEGARHYNCHOS}}
|rowspan=&quot;3&quot;| &lt;center&gt;[[mis]] + [[nikel]]
| &lt;center&gt;22,5
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;5,0
|rowspan=&quot;3&quot;| &lt;center&gt;kəsik-kəsik
|-
|
| &lt;center&gt;2 kuna
| &lt;center&gt;[[Adi tunes]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|TUNJ}}&lt;br&gt;{{Dil-la|THUNNUS THYNNUS}}
| &lt;center&gt;24,5
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;6,2
|-
|
| &lt;center&gt;5 kuna
| &lt;center&gt;[[Boz ayı]]&lt;br&gt;{{Dil-hr|MRKI MEDVJED}}&lt;br&gt;{{Dil-la|URSUS ARCTOS}}
| &lt;center&gt;26,7
| &lt;center&gt;
| &lt;center&gt;7,5
|+
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{pul-qaralama}}

[[Kateqoriya:Xorvatiya pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>9ueki6u7ih693xloidd8txjfwez9ftx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cənubi Qafqaz gürzəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422108</id>
    <revision>
      <id>8965632</id>
      <parentid>8568351</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="fyhu44hyjg0x7gi6l3lk9s4qq61prkj" xml:space="preserve">
{{Takson|parent=Vipera|regnum=Heyvanlar|latin=Vipera transcaucasiana|ranq=Növ}}
'''Cənubi Qafqaz gürzəsi''' (''Vipera transcaucasiana'') — [[Əsl gürzələr]] cinsinə aid ilan növü. Bəzən isə buynuzlu gürzə adlandırılır.

== Görünüşləri ==
Bədən uzunluğu 84 sm təşkil edir. Yuxarı hissəsi coşqun qara rəngdə olur.

== Həyat tərzi ==
Dağ kserofit ərazilərdə, meşəliklərdə, daşlı qayalıqların yaxınlığında, gilli ərazilərdə yayıla bilirlər. Onlar hətta 1700 m yüksəkliyi olan ərazilərdə belə müşahidə edilir. Əsasən gəmiricilər və kərtənkələlərlə qidalanır.

Yumurta qoymaqla çoxalır. 4–10 yumurta qoyurlar.

== Yayılması ==
Cənubi Qafqaz gürzəsinə əsasən qərbi [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]], şərqi [[Türkiyə]] və [[İran]] ərazisində rast gəlmək olar.

== Ədəbiyyat ==
* Nilson, G., Andren, C., &amp; Flärdh, B. 1988. Die Vipern der Türkei. Salamandra 24 (4): 215–247.
* Словник-довідник із зоології. — К., 2002.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Əsl gürzələr]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>fyhu44hyjg0x7gi6l3lk9s4qq61prkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikalı kələkbaz (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422718</id>
    <revision>
      <id>8965935</id>
      <parentid>8956528</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="s3ku9o7i2i6lw5ybkdqf7c11245xbzp" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Amerikalı kələkbaz
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              =American Hustle.jpg 
 |şəklin ölçüsü      =210px 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[İngiliscə]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = [[Bədii film]]
 |rəng               = [[rəngli film|rəngli]]
 |vaxt               = 138 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[2013]]
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''Amerikalı kələkbaz''' ({{dil-en|American Hustle}}) — Devid O. Rasselin rejissorluğu ilə 2013-cü ildə çəkilmiş [[Qara yumor|qara komediya]], [[Cinayət filmi|cinayət]] filmi. Film 1980-ci illərdə korrupsioner siyasətçiləri tutmaq üçün FTB ilə işləmək məcburiyyətində qalan fırıldaqçılardan bəhs edir.

== Həmçinin bax ==
*[[ABŞ filmlərinin siyahısı]]

{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:2013-cü ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2013-cü ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:LGBT mövzulu ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Real hadisələr əsasında çəkilmiş dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Biseksual filmlər]]
[[Kateqoriya:Siyasətçilər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Cersi haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-York ştatı haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Cersidə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:BAFTA qalibləri (filmlər)]]
[[Kateqoriya:Atlas Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:Annapurna Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Columbia Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Vaşinqton şəhəri haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin soyğun filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:2013-cü ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Qadın biseksuallığı haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Filadelfiya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:FTB haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Fırıldaqçılar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafiyada kastinq qalmaqalları]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində cinayət komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:İkinci planda ən yaxşı aktrisa nominasiyası üzrə Qızıl Qlobus mükafatına layiq görülmüş filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Aldatma haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin faciəvi komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:Lezbiyan filmləri]]
[[Kateqoriya:Bostonda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>s3ku9o7i2i6lw5ybkdqf7c11245xbzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiçik Asiya kərtənkələsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424210</id>
    <revision>
      <id>8965641</id>
      <parentid>8572485</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="j9vuy98jiz7lwlg454t4fk3c40x9yod" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Kiçik Asiya gürzəsi''' ({{lang-la|Parvilacerta parva}}) — [[Əsl kərtənkələlər]] fəsiləsinə aid kərtənkələ növü.

Elədə böyük olmayan və uzunluğu 6,5 sm olan kərtənkələdir. Ümumi uzunluqları 14–16 sm olur. Rəngi boza çalır. Başı elə də böyük olmur. Erkəklərin cütləşmə zamanı boğaz nahiyəsi yaşıl rəng alır. Quyruğun aşağı hissəsi krem-sarı və ya ağımtıl olur.

== Yayılması ==
Növ əsasən Türkiyənin şərq və mərkəzi hissələrində, həmçinin [[Ermənistan]]&lt;nowiki/&gt;da yayılmışdır. Quru dağlıq və qayalıq ərazilərdə yayılırlar. Xüsusi ilə 800–2400 m yüksəkliklərdə yayılırlar. Günün şəfəqdə olduğu vaxt aktiv olurlar. Təhlükə zamanı quyruğunun kiçik hissəsini ata bilirlər. İllik aktivliyi aprel–sentyabr ayları ərzində müşahidə edilir.

== Çoxalması ==
Yumurta qoyaraq çoxalır. İl ərzində üç dəfə yumurta qoyurlar. Hər yumurta qoyma zamanı dişi 2–5 qoyur. Birinci dəfə iyunun sonu-iyulun əvvəli, ikinci avqustun axırı baş verir. Cinsi yetkinliyə qışlama bitdikdən sonra catır.

== Ədəbiyyat ==
* Arnold, Arribas &amp; Carranza, 2007: ''Systematics of the Palaearctic and Oriental lizard tribe Lacertini (Squamata: Lacertidae: Lacertinae), with descriptions of eight new genera.'' Zootaxa 1430: 1–86 [http://www.lacerta.de/AS/Bibliografie/BIB_605.pdf PDF] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305063714/http://www.lacerta.de/AS/Bibliografie/BIB_605.pdf |date=2016-03-05 }}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Əsl kərtənkələlər]]
[[Kateqoriya:Kərtənkələlər]]
[[Kateqoriya:Sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>j9vuy98jiz7lwlg454t4fk3c40x9yod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ermənistan çöl gürzəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424255</id>
    <revision>
      <id>8965617</id>
      <parentid>8664142</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1933-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]</comment>
      <origin>8965617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="rlejiykdqoh256goagmjqpil7h8ehv8" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Ermənistan çöl gürzəsi''' ({{lang-la|Vipera eriwanensis}}) — [[Əsl gürzələr]] fəsiləsinə aid ilan növü.

== Təsviri ==
Elədə iri olmayan ilandır və uzunluğu 480 mm təşkil edir. Quyruqları 70–80 mm ola bilir. Bədəninin mərkəz hissəsində 19–21 cərgə pulcuq keçir. Üzəri parlaq-boz olur. Rəngin üzəri qara-qəhvəyi ziqzaqvari şəkil vardır.

== Yayılması ==
Onlara [[Türkiyə]]nin Kars, Ərzurun vilayətlərində və Ermənistanın dağ çöllərində yayılmışlar. 1000–2200 m yüksəkliklərdə yayılırlar. Qışlamadan aprel-may aylarında qayıdırlar.

== Zəhəri ==
Digər gürzələr kimi bu növ ilanlarda [[Zəhərli heyvan|zəhərli]] olurlar. Zəhəri insan və heyvanlar üçün təhlükəlidir. Zəhər qana keçdikdən sonra daxili orqanlarda qanaxma yatadır və şikar daxili qanaxmadan tələf olur.

== Qidalanması ==
İlanlar əsasən [[gəmiricilər]], [[sürünənlər]] və kərtənkələlərlə qaidalanır. Bu növün nümayəndələri mağaralar və gəmiricilərin yuvalarında qışlayır. Qışlama oktyabrdan başlayır.

== Ədəbiyyat ==
Ананьева Н. Б., Орлов Н. Л., Халиков Р. Г., Даревский И. С., Рябов С. А., Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — 232 с. — 1000 экз. — ISBN 5-98092-007-2.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Əsl gürzələr]]
[[Kateqoriya:İran sürünənləri]]
[[Kateqoriya:Həssas növlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan sürünənləri]]
[[Kateqoriya:1933-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]</text>
      <sha1>rlejiykdqoh256goagmjqpil7h8ehv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Satlec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426093</id>
    <revision>
      <id>8965851</id>
      <parentid>8873882</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>8965851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5767" sha1="dz0s7sbj91mvky6hwo767oaniramrx8" xml:space="preserve">{{Çay
 |Adı                             = Satlec çayı
 |Yerli adı                         = {{dil-pa|ستلج, ਸਤਲੁਜ}}, {{dil-ur|ستلج}}, {{dil-hi|सतलुज}}, {{dil-sa|शतद्रु və ya सुतुद्री}}
 |Şəkil                   = Sutlej Valley from Rampur ca. 1857.jpg
 |Şəklin izahı                     = 
 |Ölkə               = Çin
 |Ölkə 1             = Hindistan
 |Ölkə 2               = Pakistan
 |Ölkı 3     =
 |Şəhər                = 
 |Şəhər 1                =  
 |Mənbəyi                         =  
 |Mənsəbi                         = [[Hind çayı]]
 |Xəritə                          = 
 |Xəritənin ölçüsü                = 
 |Xəritənin adı                   = 
 |Hövzəsi  =
 |Qolu                            =
 |Uzunluğu                        =  1536 km
 |Hövzəsinin sahəsi               = 395000
 |Çayın meyilliyi                  =          
 |Mənbəyinin yüksəkliyi           = 4630
 |Mənsəbinin yüksəkliyi           = 
 |Yer xəritəsi qeydləri={{Yer xəritəsi+|Hindistan|relief = yes|width=300|float=center|caption=Satlec çayı [[Yakutiya]]nın fiziki xəritəsində:&lt;br&gt;  
[[Fayl:Blue 0080ff pog.svg|7px|]] {{coord|30|00|00|N|81|20|00|E|name=Satlec mənbəyi}}&lt;br&gt; 
[[Fayl:Blue pog.svg|7px|]] {{coord|29|34|00|N|71|02|00|E|namee=Satlec mənsəbi}}|places=
  {{Yer xəritəsi~|Hindistan|lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 00|lat_sec = 00|lon_dir = E|lon_deg = 81|lon_min = 20|lon_sec = 00|mark=Blue 0080ff pog.svg|marksize=7|label_size=80|label=mənbəyi}}
  {{Yer xəritəsi~|Hindistan|lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 34|lat_sec = 00|lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 02|lon_sec = 00|mark =Blue pog.svg|marksize=7||label_size=80|label=mənsəbi}}
}}}}'''Satlec çayı''' (aşağı axarlarda '''Pəncnad'''; {{dil-pa|ستلج, ਸਤਲੁਜ}}, {{dil-ur|ستلج}}, {{dil-hi|सतलुज}}, {{dil-sa|शतद्रु və ya सुतुद्री}}) — [[Asiya]]da yerləşən çay [[Hind çayı]]nın ən iri qoludur. Çin ərazisindən başlayan çay [[Hindistan]] və [[Pakistan]]dan axaraq Hind çayına tökülür. Öz başlanğıcını Tibet dağlarından hündürlüyü 4630 m yüksəklindən (Kaylas dağı və Manasarovar gölü). Uzunluğu 1536&amp;nbsp;km (1050&amp;nbsp;km Hindistan ərazisindən axır), hövzəsinin sahəsi 395 min. km² təşkil edir.

== Coğrafiyası ==
 
Satlec çayının 160&amp;nbsp;km boyunca ərazi [[Pakistan]] və [[Hindistan]]ın dövlət sərhədini təşkil edir.

Satlec axdığı regionların ən uzun çaylarıdır. Əsasən Pəncab ərazisindən axan çay [[Tar (səhra)|Tar səhrası]] ərazisindəndə axır.
Mənbədən 400&amp;nbsp;km məsafədə  400 km məsafədə ''Lanqçen-Kanbab'' adı ilə şimal-qərbdə dərin dərələrlə, Ladakx və Kaylas silsilələri arasından axır.

== Hidroqrafiyası ==
Çay yuxarı axarlarda əsasən əriyən qarlar və buzlaqlarla qidalanır. Digər hissələrdə isə mussonların təsirinə məruz qalır. Rupar şəhəri yaxınlığında illik su sərfiyyatı 530 m³/s, maksimal sərfiyyat isə 12-15 min m³/s olur.

Çay dəfələrlə öz yatağını dəyişmişdir. 1000, 1245, 1796, 1953 illərdə çayın yatağını dəyişməsi nətəcəsində minlərlə insan miqrasiya etməli olmuşdur. 1700 ci ilə qədər çay Sarasvati çayının qolu olmuşdur. Tektonik aktivliklər səbəbindən çay dəmtini dəyişərək cənub-qərbə istiqamətlənmişdir. Bu zaman [[Çölistan]] səhrası formalaşır. Sind ştatının boşalmasına səbəb olmuşdur.

Çayın yuxarı axarları təbii ki, yüksək dağlıq ərazilərdən axır. Aşağı axarlarda isə yüksəklik azalır. Hindlilər çayın üzərində 4 kaskat SES tikmişlər ki, onlsrın ümumi güçü 1200,000 kVt təşkil edir.  Üstəlik hindistan hökuməti on illiklər ərzində Satlec çayını Yamuna çayı ilə birləşdiirən və uzunluğu 214&amp;nbsp;km olan Satlec-Yamuna kanalının tikintisini reallaşdırmağa çalışırlar&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A crucial intervention |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2113/stories/20040702002604700.htm |access-date=2015-11-15 |archive-date=2008-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912232521/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2113/stories/20040702002604700.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Gəmiçilik üçün ancaq gursululuq dövrlərində və müəyyən ərazilərdə mümkündür.

Çayın başlanğıçını çox çətin və əl çatmaz ərazilər başlayır. İlk dəfə 2004-ci ildə mənbələri aşkarlamaq məqsədi ilə rus və alman alimləri buna cədh göstərmişlər&lt;ref&gt;[{{Cite web |title=Satlec{{ref-en}} |url=http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/indus/indus.html |access-date=2015-11-15 |archive-date=2015-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525021811/http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/indus/indus.html |url-status=dead }} Satlec{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== İri şəhərləri ==
Çayın sahillərindəyerləşən iri şəhərlər:
* Çin: Tollinq.
* Hindistan: Nanqal, Rupar, Pxillaur.
* Pakistan: İslam, Baxavalpur.

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo3/geo-4151.htm Coğrafi adlar]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://mt-kailash.ru/expeditions/kailash-2010/satlej Satlec çayının şəkilləri] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110122050000/http://www.mt-kailash.ru/expeditions/kailash-2010/satlej |date=2011-01-22 }}

[[Kateqoriya:Hind hövzəsi]]
[[Kateqoriya:Sərhəd çayları]]
[[Kateqoriya:Asiyanın beynəlxalq çayları]]
[[Kateqoriya:Çin çayları]]
[[Kateqoriya:Pakistan çayları]]
[[Kateqoriya:Hindistan-Pakistan sərhədi]]</text>
      <sha1>dz0s7sbj91mvky6hwo767oaniramrx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transatlantic non-stop (albom)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426710</id>
    <revision>
      <id>8966250</id>
      <parentid>4967861</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="kymogal4mxxvi8zfj27ri0197zr49id" xml:space="preserve">{{Musiqi albomu
|Başlıq                 = Transatlantic non-stop 
|Şəkil              = TransatlanticNon-Stop-cover.jpg
|Şəklin ölçüsü         = 
|Şəklin izahı         = 
|İl          = 
|Yayımlanıb       = 1 fevral 2007
|Yazılıb  = 
|Janr               = [[Xalq mahnısı|Xalq]]
|Müddət               = 
|ölkə               = [[Çili]], [[Ekvador]], [[Azərbaycan]]
|Leybl              = Kirkelig Kulturverksted
|Prodüser           = [[:es:Altiplano (música)|Altiplano]], [[Səyavuş Kərimi]]11
|Əvvəlki               = 
|Əvvəlkinin ili            = 
|Başlıq               = 
|İl           = 
|Sonrakı               = 
|Sonrakının ili            = 
}}
'''Transatlantic non-stop''' — [[Çili]] qrupu [[:es:Altiplano (música)|Altiplano]] və [[Səyavuş Kərimi]]nin birgə layihəsi olan musiqi albomu. Albomda Altiplano qrupu və Azərbaycanın görkəmli muğam ifaçıları tərəfindən müasir miks olunmuş Çili, Ekvador və Azərbaycan xalq mahnıları yer tutub.

== Mahnılar ==
{{Trek siyahısı
| collapsed           = 
| əsasbaşlıq          = 
| əlavə_sütun         = 
| cəmi_müddət         =

| bütün_söz_və_musiqi    = 
| bütün_söz             = 
| bütün_musiqi           =

| söz_və_musiqi_müəllifi = 
| söz_müəllifi          = 
| musiqi_müəllifi        =

| ad1             = Qalalıyam / El Guaranguito
| qeyd1               = [[Nazpəri Dostəliyeva]]
| söz_və_musiqi1       = 
| söz1                = 
| musiqi1              = 
| daha1               = 
| müddət1             = 5.04

| ad2             = Leyla
| qeyd2               = [[Zabit Nəbizadə]]
| söz_və_musiqi2       = 
| söz2                = 
| musiqi2              = 
| daha2               = 
| müddət2             = 4.56

| ad3             = Endim Bulaq Başına/Son De Mayari
| qeyd3               = [[Alim Qasımov]]
| söz_və_musiqi3       = 
| söz3                = 
| musiqi3              = 
| daha3               = 
| müddət3             = 5.18

| ad4             = Wind from Inside
| qeyd4               = 
| söz_və_musiqi4       = 
| söz4                = 
| musiqi4              = 
| daha4               = 
| müddət4             = 6.23

| ad5             = Sarı Gəlin/Evocacion Ancestral
| qeyd5               = [[Aygün Bayramova]]
| söz_və_musiqi5      = 
| söz5                = 
| musiqi5              = 
| daha5               = 
| müddət5             = 6.51

| ad6            = Dilin Can İncidəndir
| qeyd6              = [[Polad Bülbüloğlu]]
| söz_və_musiqi6       = 
| söz6                = 
| musiqi6             = 
| daha6              = 
| müddət6             = 3.50

| ad7             = Mahur Təsnifi
| qeyd7               = [[Ağaxan Abdullayev]]
| söz_və_musiqi7       = 
| söz7                = 
| musiqi7              = 
| daha7               = 
| müddət7             = 8.29

| ad8             = Üzeyir Hacıbəyovun musiqisindən/Tristeza
| qeyd8               = 
| söz_və_musiqi8       = 
| söz8                = 
| musiqi8              = 
| daha8               = 
| müddət8            = 6.01

| ad9            = Ay bəri bax/Paloma, Quiero Contar Te
| qeyd9              = [[Arif Babayev (xanəndə)|Arif Babayev]]
| söz_və_musiqi9       = 
| söz9                = 
| musiqi9             = 
| daha9             = 
| müddət9             = 7.06

| ad10             = Cerca O Lejos De Tu Piel/Gozəlim Sənsən
| qeyd10               = [[Aygün Bayramova]]
| söz_və_musiqi10       = 
| söz10                = 
| musiqi10             = 
| daha10               = 
| müddət10             = 7.45

| ad11             = Məhəbbətin Qüdrəti/Fina Estampa
| qeyd11               = [[Zabit Nəbizadə]]
| söz_və_musiqi11       = 
| söz11                = 
| musiqi11             = 
| daha11               = 
| müddət11            = 5.30
}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.amazon.com/Transatlantic-Non-Stop-Altiplano-Siyavush-Kerimi/dp/B001CKIYUU]
* [https://itunes.apple.com/ru/album/transatlantic-non-stop/id297894022]
* [http://www.cdroots.com/kkv-316.html]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Xalq mahnıları]]</text>
      <sha1>kymogal4mxxvi8zfj27ri0197zr49id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingis məscidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>428263</id>
    <revision>
      <id>8966272</id>
      <parentid>8802641</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7459" sha1="3e9giqdfe8s4tq8y5d7euep7v2txjnp" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı                      = Mingis məscidi
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{AZE}}
|şəhər                    = [[Ordubad]]
|yerləşir                 = 
|aidiyyatı                = 
|memar                    = 
|sifarişçi                = 
|tikilmə_tarixi           = [[1677]]
|üslubu                   = [[Naxçıvan memarlıq məktəbi]]
|vəziyyəti                = fəaliyyət göstərir
|nişanlama2               = 
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = 
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = 
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
 |Azərbaycan 
 |label=Mingis məscidi
 |label_size=100
 |lat_dir =N |lat_deg = 38 |lat_min = 56 |lat_sec = 
 |lon_dir =E |lon_deg = 45 |lon_min = 50 |lon_sec = 
|mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption=}}
}}

'''Mingis məscidi''' — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Ordubad]] şəhərinin [[Mingis (məhəllə)|Mingis məhəlləsi]]ndə yerləşən məscid və tarix-memarlıq abidəsi.

XVII əsrə aid olan məscid [[Nazirlər Kabineti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.{{Bax|#Haqqında|1}}

== Haqqında ==

=== Tarixi ===
Mingis məscidi [[Ordubad|Ordubad şəhəri]]&lt;nowiki/&gt;nin Mingis məhəlləsində yerləşir. Vaxtilə giriş qapısının baş tərəfində qoyulmuş mərmər lövhə üzərindəki kitabədən aydın olur ki, məscid hicri-qəməri təqvimlə 1088-ci ildə, miladi 1677-ci ildə Əbdülhüseyn Ordubadinin oğlu Məhəmməd Hadi tərəfindən bərpa etdirilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |url=http://e-kitab.nakhchivan.az/Az/PDF.aspx?id=11332 |title=Naxçıvan tarixi. Üç cilddə |publisher=“Əcəmi” Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi |year=2013 |isbn=978-9952-8237-0-7 |volume=I |location=[[Naxçıvan]] |pages=330 |language=az |access-date=2024-04-29 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126204457/http://e-kitab.nakhchivan.az/Az/PDF.aspx?id=11332 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kitabədə adı qeyd olunan və məscidi bərpa etdirən Məhəmməd Hadinin atası Əbdülhüseyn Ordubadi [[I Abbas|I Şah Abbas]]&lt;nowiki/&gt;ın baş vəziri, Etimad əd-Dövlə Hatəm bəy Ordubadinin qardaşı Hacı Ədhəm bəyin oğludur.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-07-26 |title=Ordubad rayonu Mingis məscidi |url=https://sirat.az/2022/07/26/ordubad-rayonu-mingis-m%C9%99scidi/ |access-date=2024-05-02 |website=sirat.az |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928040721/https://sirat.az/2022/07/26/ordubad-rayonu-mingis-m%C9%99scidi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Əbdülhüseyn Ordubadi Səfəvi hökmdarı [[I Səfi|I Şah Səfi]]&lt;nowiki/&gt;nin dövründə (1629-1642-ci illər) sarayın baş münşisi yəni, sarayda fəaliyyət göstərən katiblərin rəhbəri olub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

XVII əsrin 2-ci yarısında bərpa etdirilən məscidin inşa tarixi daha əvvəlki dövrlərə aiddir. Azərbaycanda [[Aprel işğalı|sovet işğalından]] sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında [[Azərbaycan Kommunist Partiyası|Azərbaycan KP MK]]-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Arif Yunusov]] |url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |title=Ислам в Азербайджане |publisher=Zaman |year=2004 |isbn=9952-8052-0-9 |location=[[Bakı]] |page=78 |access-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf |archive-date=2023-07-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Zaman keçdikcə istifadəsiz qalmış məscid illərlə yarımuçuq vəziyyətdə olub. 

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid 2001-ci ildə şəhər sakinlərinin təşəbbüsü ilə bərpa edilib. [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti|Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin]] 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2001-08-02 |title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archivedate=2021-07-07 |accessdate=2022-12-14 |publisher=mct.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== Memarlığı ===
Məscidin 1677-ci ildə bərpa edilməsindən xəbər verən kitabə bərpa zamanı qapının sağ tərəfində divara hörülüb.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.ebooks.az/book_SBgGEMDL.html Naxçıvan abidələri ensiklopediyası] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190209220152/http://www.ebooks.az/book_SBgGEMDL.html|date=2019-02-09}}. Naxçıvan: 2008, səh.303-304 {{ref-az}}&lt;/ref&gt; Girişi şimal tərəfdəndir.  İbadət zalı geniş və işıqlıdır. Abidənin düzxətli tavanı mərkəzdə qoyulmuş sütunlar və salonun kənar divarlarının üstündə yerləşdirilmişdir. Yamacda tikildiyi üçün şimal tərəfdən bir, cənub tərəfdən ikimərtəbəlidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bu şəhərdə şimaldan bir, cənubdan iki mərtəbəli olan məscid var |url=https://apa.tv/xeber/xeberler/marsrut-avtobusu-85-yasli-piyadanin-ustunden-kecdi-piyada-oldu-83827 |access-date=2024-05-02 |website=Apa.tv |language=az |archive-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502081552/https://apa.tv/xeber/xeberler/marsrut-avtobusu-85-yasli-piyadanin-ustunden-kecdi-piyada-oldu-83827 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Məscidin əsas girişi şimal tərəfdəndir. Sadə üslubda tikilən abidədə dövrünün memarlıq üslubuna uyğun olaraq dekorativ elementlərdən istifadə edilməyib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mingis məhəlləsində başqa kiçik məscidlər olduğu üçün bu məscid məhəllənin əsas məscidi sayılır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Məscidin cənub hisəsinə açılan birinci mərtəbəsindən təsərrüfat işləri üçün istifadə edilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mingis məscidi |url=https://anl.az/el/emb/Naxchivan/abideler/mescidler/mingis.htm |access-date=2024-05-02 |website=anl.az |archive-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502081552/https://anl.az/el/emb/Naxchivan/abideler/mescidler/mingis.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:Ordubad məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı şiə məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>3e9giqdfe8s4tq8y5d7euep7v2txjnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afaq Sultanova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437239</id>
    <revision>
      <id>8966205</id>
      <parentid>8541494</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="28sla3lep2n1zwqt99im15t9oq8tvy8" xml:space="preserve">{{İdmançı
|adı           = Afaq Sultanova
|şəkil         = Afag Sultanova at the 2012 Summer Paralympics 6.JPG
|şəklin ölçüsü = 220px
|şəklin izahı  = &lt;small&gt;Afaq Sultanova [[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|2012-ci il Yay Paralimpiya Oyunları]]nda&lt;/small&gt;
|tam adı       = Afaq Vaqif qızı Sultanova
|vətəndaşlıq   = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|doğum tarixi  = 20.2.1987
|doğum yeri    = [[Bakı]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]
|vəfat tarixi  = 
|vəfat yeri    = 
|boyu          = 
|idman növü    = Cüdo
|medallar      =
{{Medal yarışları|[[Fayl:IPC logo (2019).svg|25x25px]] &lt;br&gt; [[Yay Paralimpiya Oyunları|Paralimpiya Oyunları]]}}
{{Qızılmedal|[[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|2012 London]]|-57 Kq.}}
{{Medal yarışları|Dövlət təltifləri}}
{{&quot;Şöhrət&quot; ordeni|2012}} {{&quot;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)&quot; yubiley medalı}} &lt;br&gt; {{Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu}}
}}
'''Afaq Vaqif qızı Sultanova''' (20 fevral 1987; [[Bakı]], [[Azərbaycan]]) – [[Azərbaycan]]ı təmsil edən cüdoçu. 2012-ci ildə [[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|XIV Yay Paralimpiya Oyunları]]nın qalibi olub.

== Bioqrafiya ==
Afaq Sultanova 1987-ci il fevralın 20-də [[Bakı]] şəhərinin [[Əmircan (Suraxanı)|Əmircan]] qəsəbəsində anadan olub. Şəxsi məşqçisi [[Ağanağı Cəfərov]]dur.

Afaq Sultanova 2010-cu ildə [[Antalya]] şəhərində ([[Türkiyə]]) baş tutan Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/1659339.html |title=Cüdo üzrə Azərbaycanın Milli Paralimpiya komandası dünya çempionu oldu |access-date=2026-01-03 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126191936/https://az.trend.az/azerbaijan/society/1659339.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/472902 AZƏRBAYCANIN CÜDO ÜZRƏ PARALİMPİYA MİLLİ KOMANDASI DÜNYA ÇEMPİONU OLMUŞDUR]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azadliq.org/a/1995231.html |title=İdmançılarımız 3 medal qazanıb - Bakı |access-date=2026-01-03 |archive-date=2025-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628030722/https://www.azadliq.org/a/1995231.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, ertəsi il Antalyada keçirilmiş IBSA Dünya Çempionatları və Cüdo Oyunlarında növbəti dəfə qızıl medal qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.trend.az/azerbaijan/society/1857730.html |title=Azeri paralympians win gold medals |access-date=2026-01-03 |archive-date=2025-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010161905/https://www.trend.az/azerbaijan/society/1857730.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://sia.az/az/news/sport/55943.html Dünya Oyunlarında Azərbaycan millisinin aktivindəki medalların sayı 8-ə çatdı]&lt;/ref&gt;

Afaq Sultanova 2012-ci ildə [[London]] şəhərində ([[Birləşmiş Krallıq]]) baş tutan [[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|XIV Yay Paralimpiya Oyunları]]nda mübarizə apardı. Turnirin 1/4 final mərhələsində [[Fransa]] nümayəndəsi Marion Koaduya [[İppon|ippon]]la qalib gələn Afaq Sultanova, 1/2 final mərhələsində [[Türkiyə]] nümayəndəsi Duyğu Çeteni gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə məğlub etdi və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi [[Braziliya]] nümayəndəsi Lusia da Silva Teixeira oldu. Həmin görüşdə rəqibinə [[İppon|ippon]]la qalib gələn Afaq Sultanova, [[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|XIV Yay Paralimpiya Oyunları]]nın qalibi oldu.

[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 14 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamına əsasən [[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|XIV Yay Paralimpiya Oyunları]]nda qazandığı nailiyyətlərə və [[Azərbaycanda idman|Azərbaycan idmanı]]nda xidmətlərinə görə Afaq Vaqif qızı Sultanova [[&quot;Şöhrət&quot; ordeni (Azərbaycan)|&quot;Şöhrət&quot; ordeni]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:2012T&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandasının üzvlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı|author=Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi|newspaper=www.azertag.az|date=30.09.2022|url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Milli_Paralimpiya_komandasi_uzvlerinin_teltif_edilmesi_haqqindaAzerbaycan_Respublikasi_Prezidentinin_Serencami-16080|accessdate=30.09.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://archive.today/20221001194908/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_Milli_Paralimpiya_komandasi_uzvlerinin_teltif_edilmesi_haqqindaAzerbaycan_Respublikasi_Prezidentinin_Serencami-16080|url-status=live|archive-date=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;

[[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|London Paralimpiadası]]ndan sonra Afaq Sultanova 2015-ci ildə Odivelaş şəhərində ([[Portuqaliya]]) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı və turniri bürünc medalla başa vurdu.

[[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in 2 fevral 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən [[Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsi|Azərbaycanın Milli Paralimpiya Komitəsi]]nin yaradılmasının 20 illiyi münasibətilə Afaq Vaqif qızı Sultanova [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu|Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplom]] ilə təltif edildi.&lt;ref name=&quot;:Y&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycanın Milli Paralimpiya Komitəsinin yaradılmasının 20 illiyi münasibətilə Azərbaycanda paralimpiada sahəsində xidmətləri olan şəxslərin &quot;Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu&quot; ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2016-cı il tarixli Sərəncamı|author=Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası|newspaper=www.e-qanun.az|date=30.09.2022|url=https://e-qanun.az/framework/31980|accessdate=30.09.2022|language={{ref-az}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001193206/https://e-qanun.az/framework/31980|url-status=unfit|archive-date=2022-10-10}}&lt;/ref&gt;

Afaq Sultanova 2017-ci ilin mayında baş tutan [[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|IV İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nın qalibi oldu.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Azərbaycan Paralimpiya Oyunlarında}}

[[Kateqoriya:Bakıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın paralimpiya cüdoçuları]]
[[Kateqoriya:2012 Yay Paralimpiya Oyunlarında cüdoçular]]
[[Kateqoriya:2012 Yay Paralimpiya Oyunlarında medal qazananlar]]
[[Kateqoriya:Paralimpiya medalına sahib Azərbaycan idmançıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan paralimpiyaçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın qadın cüdoçuları]]</text>
      <sha1>28sla3lep2n1zwqt99im15t9oq8tvy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məmməd Ağabəyov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441647</id>
    <revision>
      <id>8966159</id>
      <parentid>6217802</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="2vko5s2c73zqkpklmu2x0tgzrbigvb8" xml:space="preserve">{{Tək mənbə}}{{Alim 
 |adı                  = Məmməd Ağabəyov
 |orijinal adı         = Ağabəyov Məmməd Heydər oğlu
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 1908
 |doğum yeri           = [[Təbriz]], [[İran]]
 |vəfat tarixi         = 1987
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = geologiya-mineralogiya elmləri doktoru
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           =  
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Məmməd Heydər oğlu Ağabəyov''' ({{DVTY}}) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

== Həyatı ==
Məmməd Ağabəyov İranın Təbriz şəhərində anadan olub. [[1916]]-cı ildə Bakıya köçüb. [[1935]]-ci ildə mühəndis-geoloq ixtisası üzrə [[Azərbaycan Sənaye İnstitutu]]nun (indiki ADNSU) dağ-mədən fakültəsini bitirmişdir. [[1938]]-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının Geologiya İnstitutunun (indiki [[Geologiya və Geofizika İnstitutu]]) ilk təşkilatçılarından biri və [[1943]]-cü ilə qədər onun ilk direktoru olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində &quot;''Elektrokəşfiyyat''&quot; trestinin rəisi, [[1945]]-ci ildən ömrünün sonuna qədər isə Geologiya İnstitutunda işləmişdir. [[1945]]-ci ildə &quot;''Böyük Qafqazın cənub-şərq batımının tektonikasında diapirizmin rolu haqqında''&quot; mövzusunda namizədlik, 1962-ci ildə isə &quot;Azərbaycanın neft yataqlarının geoloji quruluşu və onların əmələgəlməsi&quot; mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. O, Azərbaycanın depressiya zonalarının geologiyasını, onların əmələgəlməsi, tektonik strukturlarda neftin, qazın miqrasiyası və yataqlarda toplanması məsələlərini dəqiq öyrənmişdir. [[1962]]-[[1963]]-cü illərdə [[Mərakeş]]də neft və qaz üzrə BMT eksperti işləmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri, &quot;Nafta-Press&quot; nəşriyyatı, 2004&lt;/ref&gt;

== Elmi fəaliyyəti ==

O, məşhur geoloq, tektonist və neft üzrə mütəxəssisdir. Onun gördüyü işlər Azərbaycanda bir sıra yeni iri neft yataqlarının açılmasına imkan vermişdir. Onun 175 elmi işi dərc olunmuş, 16 monoqrafiyanın və Azərbaycanın depressiya zonalarının neft-qaz yataqlarının tektonikası üzrə irimiqyaslı 20 xəritə və atlasın həmmüəlliflərindəndir. &quot;''Şərəf Nişanı''&quot; ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Geologiya-mineralogiya elmləri doktorları]] 
[[Kateqoriya:&quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni ilə təltif edilənlər]]</text>
      <sha1>2vko5s2c73zqkpklmu2x0tgzrbigvb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966162</id>
      <parentid>8966159</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2219" sha1="45zzgjalyx4m7buz00kmxq6pz32meyz" xml:space="preserve">{{Tək mənbə}}{{Alim|orijinal adı=Məmməd Heydər oğlu Ağabəyov|vətəndaşlığı={{SSRİ}}}}
'''Məmməd Heydər oğlu Ağabəyov''' ({{DVTY}}) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

== Həyatı ==
Məmməd Ağabəyov İranın Təbriz şəhərində anadan olub. [[1916]]-cı ildə Bakıya köçüb. [[1935]]-ci ildə mühəndis-geoloq ixtisası üzrə [[Azərbaycan Sənaye İnstitutu]]nun (indiki ADNSU) dağ-mədən fakültəsini bitirmişdir. [[1938]]-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının Geologiya İnstitutunun (indiki [[Geologiya və Geofizika İnstitutu]]) ilk təşkilatçılarından biri və [[1943]]-cü ilə qədər onun ilk direktoru olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində &quot;''Elektrokəşfiyyat''&quot; trestinin rəisi, [[1945]]-ci ildən ömrünün sonuna qədər isə Geologiya İnstitutunda işləmişdir. [[1945]]-ci ildə &quot;''Böyük Qafqazın cənub-şərq batımının tektonikasında diapirizmin rolu haqqında''&quot; mövzusunda namizədlik, 1962-ci ildə isə &quot;Azərbaycanın neft yataqlarının geoloji quruluşu və onların əmələgəlməsi&quot; mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. O, Azərbaycanın depressiya zonalarının geologiyasını, onların əmələgəlməsi, tektonik strukturlarda neftin, qazın miqrasiyası və yataqlarda toplanması məsələlərini dəqiq öyrənmişdir. [[1962]]-[[1963]]-cü illərdə [[Mərakeş]]də neft və qaz üzrə BMT eksperti işləmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri, &quot;Nafta-Press&quot; nəşriyyatı, 2004&lt;/ref&gt;

== Elmi fəaliyyəti ==

O, məşhur geoloq, tektonist və neft üzrə mütəxəssisdir. Onun gördüyü işlər Azərbaycanda bir sıra yeni iri neft yataqlarının açılmasına imkan vermişdir. Onun 175 elmi işi dərc olunmuş, 16 monoqrafiyanın və Azərbaycanın depressiya zonalarının neft-qaz yataqlarının tektonikası üzrə irimiqyaslı 20 xəritə və atlasın həmmüəlliflərindəndir. &quot;''Şərəf Nişanı''&quot; ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan geoloqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı geoloqlar]]
[[Kateqoriya:SSRİ geoloqları]]</text>
      <sha1>45zzgjalyx4m7buz00kmxq6pz32meyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966164</id>
      <parentid>8966162</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2193" sha1="d57e47mpugpe24xz982szwzvdsdso0n" xml:space="preserve">{{Tək mənbə}}{{Alim|orijinal adı=Məmməd Heydər oğlu Ağabəyov|vətəndaşlığı={{SSRİ}}}}
'''Məmməd Heydər oğlu Ağabəyov''' ({{DVTY}}) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

== Həyatı ==
Məmməd Ağabəyov İranın Təbriz şəhərində anadan olub. 1916-cı ildə Bakıya köçüb. 1935-ci ildə mühəndis-geoloq ixtisası üzrə [[Azərbaycan Sənaye İnstitutu]]nun (indiki ADNSU) dağ-mədən fakültəsini bitirmişdir. [[1938]]-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının Geologiya İnstitutunun (indiki [[Geologiya və Geofizika İnstitutu]]) ilk təşkilatçılarından biri və 1943-cü ilə qədər onun ilk direktoru olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində &quot;''Elektrokəşfiyyat''&quot; trestinin rəisi, 1945-ci ildən ömrünün sonuna qədər isə Geologiya İnstitutunda işləmişdir. 1945-ci ildə &quot;''Böyük Qafqazın cənub-şərq batımının tektonikasında diapirizmin rolu haqqında''&quot; mövzusunda namizədlik, 1962-ci ildə isə &quot;Azərbaycanın neft yataqlarının geoloji quruluşu və onların əmələgəlməsi&quot; mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. O, Azərbaycanın depressiya zonalarının geologiyasını, onların əmələgəlməsi, tektonik strukturlarda neftin, qazın miqrasiyası və yataqlarda toplanması məsələlərini dəqiq öyrənmişdir. 1962–1963-cü illərdə [[Mərakeş]]də neft və qaz üzrə BMT eksperti işləmişdir.&lt;ref&gt;Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri, &quot;Nafta-Press&quot; nəşriyyatı, 2004&lt;/ref&gt;

== Elmi fəaliyyəti ==

O, məşhur geoloq, tektonist və neft üzrə mütəxəssisdir. Onun gördüyü işlər Azərbaycanda bir sıra yeni iri neft yataqlarının açılmasına imkan vermişdir. Onun 175 elmi işi dərc olunmuş, 16 monoqrafiyanın və Azərbaycanın depressiya zonalarının neft-qaz yataqlarının tektonikası üzrə irimiqyaslı 20 xəritə və atlasın həmmüəlliflərindəndir. &quot;''Şərəf Nişanı''&quot; ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan geoloqları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı geoloqlar]]
[[Kateqoriya:SSRİ geoloqları]]</text>
      <sha1>d57e47mpugpe24xz982szwzvdsdso0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ussuriya tritonu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>444844</id>
    <revision>
      <id>8965662</id>
      <parentid>8844664</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3533" sha1="fa8gz6te3ovnpg7vuef7noyfnmxo05g" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''Ussuriya tritonları'''&lt;ref name=&quot;amphibiaUSSR&quot;&gt;Кузьмин С. Л. Земноводные бывшего СССР. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2012. — 2-е изд. — С. 61. — 370 с. — ISBN 978-5-87317-871-1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;Ананьева Н. Б., Боркин Л. Я., Даревский И. С., Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1988. — С. 21. — 10 500 экз. — ISBN 5-200-00232-X.&lt;/ref&gt;, və ya '''Ussuriya çaynaqlı triton'''&lt;ref name=&quot;а&quot; /&gt;, '''çaynaqlı triton'''&lt;ref name=&quot;а&quot; /&gt; ({{lang-la|Onychodactylus fischeri}}) — [[Uzaqşərq tritonları]] cinsinə, [[Künçdişlilər]] fəsiləsinə aid triton növü.

Digər adları: ussuriya künçdiş, uzunquyruq çaynaqlı triton, çaynaqlı triton, Ussuriya безлёгочный triton.

Böyük ölçülərə malik tritondur. Uzunluğu 58–90&amp;nbsp;mm, ümumu uzunluğu isə 125–184&amp;nbsp;mm təşkil edir. Rəngi əsasən qonur və parlaq-qonur rəngdə olur. Boğaz və quyruq nahiyələrində tünd nöqtələr və ləkələr vardır. Dərisi hamardır. Quyruğu uzun olub, bədənindən adətən uzun olur. Silindrik formaya malikdir. Arxa ayaqlarında beş barmaq olur. Arxa və ön barmaqlarının önündə buynuza bənzərdır.

Ussuriya tritonu iynə yarmaqlı və sidr ağacı ilə zəngin olan qarışıq meşələrdə yaşaylr. Onlara əsasən [[Rusiya]]nın uzaq şərqində, Koreyanın şimal-qərbində və [[Çin]]in şimal-şərqində yayılmışdır. Onlara əsasən soyuq dağ bulaqlarının meşələrdən axan hissəsində yaşayırlar. Əsasən 10°—12&amp;nbsp;°C temperaturdan yüksək olmayan ərazilərdə yaşaya bilirlər. İstədiyi anda nəmli sahildə çıxa bilir. Dərisi quruduqda canlı həmən ölür. Onlarda ağçiyər olmadığından dəri ilə nəfəs alır. Əsasən gecə saatları aktiv olur. Təhlükə anında suyun dibinə lildə gizlənir. Əsasən molyusklar və cücülərlə qidalanır.

Tritonlar qrup halında qışlayırlar. Əsasən ağac oyuqlarında, torpaqda olan çatlarda və ya dəliklərdə qışlayırlar. Qışlama oktyabrdan aprelə qədər davam edir. İlkin dövrü 2–3 il davam edir. Yetkinlik yaşına 3–4 ilində çatır. Çoxalma dövrü apreldən avqust ayına qədər davam edir.

Papulyasiyası üçün əsas təhlükə onların yaşadığı ərazilərin insan tərəfindən çirkləndirilməsi və dağıdılmasıdır. Dünya və Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [http://rivu.ru/animals/amphibia/triturus-fischeri/ Ussuriya caynaqlı triton Rusiya Federasiyasının &quot;Qırmızı kitabında&quot;]
* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Amphibias/2.html Rusiya onurğalıları: Ussuriya caynaqlı triton]
* http://zooclub.ru/amfib/h13/index.shtml {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160324132020/http://zooclub.ru/amfib/h13/index.shtml |date=2016-03-24 }}
* http://tritony.ru/species-triturus-fischeri.htm

[[Kateqoriya:Suda-quruda yaşayan quyruqlular]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Asiya suda-quruda yaşayanları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>fa8gz6te3ovnpg7vuef7noyfnmxo05g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dnestryanı rublu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>446081</id>
    <revision>
      <id>8965776</id>
      <parentid>7108258</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13957" sha1="lfp9wi25rvcrlj1gqgg58ix3u7up5n7" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     = Dnestryanı rublu
|Orijinal adı    = приднестровский рубль &lt;small&gt;{{ru icon}}
|Dil kodu     = 
|ISO-en    = 
|ISO-fr       = 
|Şəkil    = Pridniestrowie one ruble.jpg
|Ümumi izahı      =  1 rubl 2007-ci il 
|ISO     = PRB, RUP
|ISO rəqəmi    = 
|Emitent    = {{flaqifikasiya|Dnestryanı}}
|İbarətdir1    = kopek
|Nisbət1      = 100 
|Simvol    = [[Fayl:Pridnestrovie ruble sign.svg|20px]]
|Sikkələr    = 5, 10, 25, 50 qəpik və 1, 3, 5, 10 rubl
|Əsginaslar   = 1, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500 rubl
|Dövriyyəyə buraxılma   =
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = 
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   = Dnestryanı Mərkəzi Bankı
|Mərkəzi bankın_saytı = www.cbpmr.net/
|Commons    = Category:Money of Transnistrian
}}

'''Dnestryanı rublu''' — [[Dnestryanı]]da etibarlı olan və 100 ''kopek'' formasında olan '''rubldur'''. Dnestryanı [[tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlər]]dən olduğundan pulun [[ISO 4217]] kodu yoxdur. Ancaq Aqroprombank və Qazprombank kimi bəzi rəsmi olmayan Dnestryanı təşkilatları '''PRB''' kodunu istifadə edir. Dnestryanı Respublika Bankı bəzən '''RUP''' kodundan da istifadə edir.&lt;ref&gt;http://www.cbpmr.net/?kv=5|publisher=Trans-Dniester {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230707114539/http://www.cbpmr.net/?kv=5%7Cpublisher%3DTrans-Dniester |date=2023-07-07 }} Republican Bank|title=Условия проведения операций &quot;валютный своп&quot; USD/RUP&lt;/ref&gt;

== Birinci emissiya (1994) ==
Sovet pulları 1990-cı ildə Dnestryanı Moldova Respublikası qurulduqdan sonra istifadə edilməyə başlandı. Köhnə Sovet respublikaları öz pul vahidlərini istifadə etməyə başlamışkən, Dnestryanı hələ də Sovet rublundan istifadə etməyə davam edirdi. Maliyyə sistemini qorumaq üçün bir cəhd kimi 1993-cü ilin iyul ayında hökumət 1961-1992-ci il tarixli Qoznak təzyiqli Aleksandr Vasilyeviç Suvorov damğası daşıyan və o damğa qaldırıldığı Sovet və Rus rubllarını satıldı. Sovet və Rus pulları yerinə möhürlənmiş pullar istifadə edilməyə başlandı. Etiketləri daşıdığı düşünülən, tədavülə çıxmamış pullar 1994-cü ildən sonra, xüsusilə, kollektorlar üçün yaradılmışdır.&lt;ref&gt;Trans-Dniester Republican Bank.&lt;/ref&gt;

== İkinci emissiya (1994-2000) ==
İlk müvəqqəti pullar 1994-cü ilin avqust ayında dəyişdirildi və 3 sıfır atıldı. (1 yeni rubl = 1000 köhnə rubl) Bu pul yalnız kağız pullardan ibarət idi, metal pullar isə yox idi və yüksək inflyasiya reallaşdı, yeni pulların hazırlanması lazım gəldi. 1994-cü ildə nümayiş olunmasına baxmayaraq, bəzi kağız pullar (50 rubldan 5000 rubla) 1993-cü ildə nümayiş olundu.

=== Kağız pullar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; margin-bottom: 10px;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; | 1994 Seriyası
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Dəyəri
! rowspan=&quot;2&quot; | Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; | Şəkli
! colspan=&quot;2&quot; | Məlumat
! colspan=&quot;2&quot; | Tarix
|-
!Ön tərəfi
!Arxa tərəfi
!Ön tərəfi
!Arxa tərəfi
!Buraxılış&lt;br&gt;
! Çıxış
|- 
| 1 rubl
| Yaşıl
| [[Fayl:1_Kupon_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:1_Kupon_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]]
| rowspan=&quot;5&quot; | Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| rowspan=&quot;3&quot; |1994
| rowspan=&quot;3&quot; |1994
|- 
| 5 rubl
| Mavi
| [[Fayl:5_Kupon_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:5_Kupon_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]]
|- 
| 10 rubl
| Qırmızı
| [[Fayl:Transnistria_10_Obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:Transnistria_10_Reverse.jpg|100x100pik|150px]]
|- 
| 50 rubl
| Tünd yaşıl
| [[Fayl:50_Kupon_Ruble_Obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:50_Kupon_Ruble_Reverse.jpg|100x100pik|150px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Aleksandr Suvorov]]un [[Tiraspol]]dakı Atlı abidəsi
| rowspan=&quot;2&quot; |1993
| rowspan=&quot;2&quot; |1993
|- 
| 100 rubl
| Qəhvəyi
| [[Fayl:100_Kupon_Ruble_Obverse.png|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:100_Kupon_Ruble_Reverse.png|100x100pik|150px]]
|-
| 200 rubl
|Qırmızı bənövşəyi
| 
| 
| Aleksandr Suvorovun Tiraspoldakı Atlı abidəsi
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1993
| 1994
|-
| 500 rubl
|Mavi
| 
| 
| Aleksandr Suvorovun Tiraspoldakı Atlı abidəsi
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1993
| 1994
|-
| 1000 rubl
| Bənövşəyi və qırmızı bənövşəyi
| 
| 
| Aleksandr Suvorovun Tiraspoldakı Atlı abidəsi
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1993
| 1994
|-
| 1000 rubl
| Bənövşəyi
| 
| 
| General Aleksandr Vasilyeviç Suvorov
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1994
| 1994
|-
| 5000 rubl
| Qara fonda tünd zeytun-yaşılı
| 
| 
| Aleksandr Suvorovun Tiraspoldakı Atlı abidəsi
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1993
| 1995
|-
| 10,000 rubl
| Yaşıl
| 
| 
| 1 rublun üstündə &quot;1oooo&quot; ilə çap edilmiş [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]] 
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1994
| 1996
|-
| 10,000 rubl
| Yaşıl
| 
| 
| 10 rublun üstündə &quot;10ooo&quot; ilə çap edilmiş [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]]
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1994
| 1996
|-
| 50,000 rubl
| Qəhvəyi
| 
| 
| [[Boqdan Xmelnitski]]
| Dram ve Komediya Teatrı, Tiraspol
| 1995
| 1995
|-
| 50,000 rubl
| Mavi
| 
| 
| 5 rublun üstündə &quot;5oooo&quot; ilə holoqrammalı çap edilmiş [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]]
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1994
| 1996
|-
| 50,000 rubl
| Mavi
| 
| 
| 5 rublun üstündə &quot;5oooo&quot; ilə çap edilmiş [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]]
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1994
| 1996
|-
| 100,000 rubl
| Qəhvəyi
| 
| 
| [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]]
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1994
| 1996
|-
| 500,000 rubl
|Bənövşəyi üzərində sarı
|&lt;br&gt;
| 
| Aleksandr Suvorovun Tiraspoldakı Atlı abidəsi
| Yüksək Dnestryanı Sovet Şurası
| 1997
| 1997
|}

== Üçüncü emissiya (2000- hal-hazıra qədər) ==
2000-ci ildə yeni rubldan 6 sıfır atıldı. (1 yeni rubl = 1 000 000 köhnə rubl) Bu yeni emissiyanın həm metal, həm də kağız pulları mövcuddur.

=== Metal pullar ===
&lt;gallery&gt;
Fayl:1 copeică RMN 2000 obverse.jpg|1 kopek ön tərəfi
Fayl:1 copeică RMN 2000 reverse.jpg|1 kopek arxa trəfi
Fayl:10 copeici RMN 2000 obverse.jpg|10 kopek ön tərəfi
Fayl:Monedas Rublo de Transnistria.jpg|2000-ci ildəki bütün pullar
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery&gt;
Fayl:5-kopejek-PMR.jpg|5 kopek, 2005
Fayl:10 kopejek PMR.JPG|10 kopek, 2005
&lt;/gallery&gt;

1 kopekdən 50 kopekə qədər olan sikkələr Sovet dövründən qalma pullar kimi alüminium, ya da mis-sinkdən hazırlanırdı. 1 kopek 2009-cu ilin yanvar ayından tədavüldən çıxarılmışdır.

22 Avqust 2014-cü ildə Dnestryanı Respublika Bankı birləşmiş vəsaitdən çıxan metal pulları dövriyyəyə buraxdı və 1, 3, 5 və 10 Rublu metal pul olaraq tədavülə çıxardı.&lt;ref&gt;[http://worldcoinnews.blogspot.com/2014/08/transnistria-2014-new-coin-family-in.html Transnistria 2014 - New coin family in synthetic material] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160311122139/http://worldcoinnews.blogspot.com/2014/08/transnistria-2014-new-coin-family-in.html |date=2016-03-11 }} World Coin News (worldcoinnews.blogspot.com).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Official poster of  Transnistrian Republican Bank with images and description. |url=http://cbpmr.net/resource/Pridnestrovi_CDR_F11_ITOG.jpg |access-date=2016-04-25 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819103100/http://cbpmr.net/resource/Pridnestrovi_CDR_F11_ITOG.jpg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== Nadir metal pullar ====
2000-ci ildən bəri Dnestryanı Respublika Bankı gümüş və qızıldan hazırlanmış nadir sikkələri tədavülə buraxdı. Onların sayı çox aşağı, dəyəri 500 və 5,000 arasında idi. Başlıqları &quot;Dnestr çayındakı antik qalalar&quot;, &quot;Dnestryanının seçmə insanları&quot; və &quot;Qırmızı kitab Dnestryanı&quot; daxildir. Dnestryanı Respublika Bankının internet saytında tam bir siyahı vardır.

=== Kağız pullar ===
Dnestryanı Respublika Bankı (Приднестровский Республиканский Банк) tərəfindən tədavülə gətirilmiş 1 rubl köhnə pulla 500 rubla bərabər idi.

==== 2000-ci il seriyası ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; margin-bottom: 10px;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; | 2000-ci il seriyası
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |Dəyəri
! rowspan=&quot;2&quot; |Ölçüləri
! rowspan=&quot;2&quot; | Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; | Şəkil
! colspan=&quot;2&quot; | Məlumat
! colspan=&quot;2&quot; | Tarix
|-
! Ön tərəfi
! Arxa tərəfi
! Ön tərəfi
! Arxa tərəfi
!Buraxılış
! Çıxış
|- 
| 1 rubl
| rowspan=&quot;4&quot; | 129 × 56&amp;nbsp;mm
| Narıncı
| [[Fayl:Pmr-money-rouble-1-obv.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:Pmr-money-rouble-1-rev.jpg|100x100pik|150px]] 
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Aleksandr Suvorov|Alexander Suvorov]]
| Chiţcani abidəsi
| rowspan=&quot;6&quot; | 2000
| rowspan=&quot;6&quot; | 2000
|- 
| 5 rubl
| Mavi
| [[Fayl:Pmr-money-rouble-5-obv.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:Pmr-money-rouble-5-rev.jpg|100x100pik|150px]] 
| KVINT brendi fabriki
|- 
| 10 rubl
| Qəhvəyi
| [[Fayl:Pmr-money-rouble-10-obv.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:Pmr-money-rouble-10-rev.jpg|100x100pik|150px]] 
| Novo-Nyametsky Monastrı
|- 
| 25 rubl
| Qırmızı
| [[Fayl:25_PMR_2000_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:25_PMR_2000_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Bəndər (şəhər)|Bəndər]] Qalası
|- 
| 50 rubl
| rowspan=&quot;2&quot; | 129 × 60&amp;nbsp;mm
| Yaşıl
| [[Fayl:50_PMR_2000_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:50_PMR_2000_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Taras Şevçenko]]
| Tiraspol Hökumət Binası
|- 
| 100 rubl
| Bənövşəyi
| [[Fayl:100_PMR_2000_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:100_PMR_2000_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Dmitri Kantemir]]
| Noel Kafedralı, [[Tiraspol]]
|- 
| 200 rubl
| 135 × 64&amp;nbsp;mm
| Tünd qəhvəyi
| [[Fayl:200_PMR_2004_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:200_PMR_2004_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Pyotr Rumyantsev]]
| Gross-Jägersdorf Döyüşü, 21 İyul 1757
| rowspan=&quot;2&quot; | 2004&lt;br&gt;
2012
| rowspan=&quot;2&quot; | 2004
|- 
| 500 rubl
| 140 × 68&amp;nbsp;mm
| Tünd yaşıl
| [[Fayl:500_PMR_2004_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]]
| [[Fayl:500_PMR_2004_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[II Yekaterina]]
| [[II Yekaterina]] tərəfindən gələn [[Tiraspol]]un qalanın inşası planı və fərman
|}

== 2007-ci il seriyası ==
2007-ci ildə 1 rubldan 100 rubla qədər yeni, müasir pullar çıxarıldı. Yeni kağız pulların təması eyni, amma dizaynı fərqli idi.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; margin-bottom: 10px;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; | 2007-ci il seriyası
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Dəyəri
! rowspan=&quot;2&quot; | Ölçüləri
! rowspan=&quot;2&quot; | Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; | Şəkil
! colspan=&quot;2&quot; | Məlumat
! colspan=&quot;2&quot; |Tarix
|-
! Ön tərəfi
! Arxa tərəfi
! Ön tərəfi
! Arxa tərəfi
! Buraxılış
! Çıxış
|- 
| 1 rubl
| rowspan=&quot;4&quot; | 129 × 55&amp;nbsp;mm
| Qəhvəyi
| [[Fayl:1_PMR_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:1_PMR_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Aleksandr Suvorov]]
| Chiţcani abidəsi
| rowspan=&quot;6&quot; | 2007&lt;br&gt;
2012
| rowspan=&quot;6&quot; | 2007
|- 
| 5 rubl
| Mavi
| [[Fayl:5_PMR_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:5_PMR_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| KVINT brendi fabriki
|- 
| 10 rubl
| Yaşıl/Qara
| [[Fayl:10_PMR_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:10_PMR_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| Novo-Nyametsky Monastrı
|- 
| 25 rubl
| Qırmızı
| [[Fayl:25_PMR_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:25_PMR_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Bəndər (şəhər)|Bəndər]] Qalası
|- 
| 50 rubl
| rowspan=&quot;2&quot; | ??
|Boz
| [[Fayl:50_PMR_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:50_PMR_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Taras Şevçenko]]
| Tiraspol Hökumət Binası
|- 
| 100 rubl
| Bənövşəyi
| [[Fayl:100_PMR_ruble_obverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Fayl:100_PMR_ruble_reverse.jpg|100x100pik|150px]] 
| [[Dmitri Kantemir]]
| Noel Kafedralı, [[Tiraspol]]
|}

=== Valyuta məzənnəsi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.anothertriptorecall.com/transnistria-exchange-rates-and-how-to-access-cash/ |access-date=2016-04-25 |archive-date=2015-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150526172918/http://www.anothertriptorecall.com/transnistria-exchange-rates-and-how-to-access-cash/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Məzənnə !! Alış !! Satış
|-
| ABŞ Dolları || 11.00 || 11.15
|-
| Avro || 12.00 || 12.85
|-
| Rus Rublu || 0.210 || 0.228
|-
| Ukrayna Qrivnası || 0.430 || 0.560
|-
| Moldova Leyi || 0.580 || 0.650
|-
| İsveçrə Frankı || 10.40 || 13.50
|-
| İngilis Sterlinqi || 14.80 || 17.80
|}

=== Dnestr xaricində qəbul edilməsi ===
Dnestryanı rublu ümumiyyətlə Dnestryanı xaricində pul olaraq qəbul edilməmişdir. Yenə də bəzi Tiraspol ilə əlaqəli avtobus firmaları Kişinyov avtobus stansiyasında Dnestryanı rublundan istifadə edirlər.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20090110164302/http://www.pridnestrovie.net/money.html Pridnestrovie'nin kendi para birimi]
* [www.cbpmr.net/?lang=en PMR Merkez Bankası (resmi internet sitesi)]
* [http://banknoter.com/s/transnistria Transdinyester kağıt paraları (Ayrıntılı Katalog)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150723214542/http://banknoter.com/s/transnistria |date=2015-07-23 }}
* [http://ciscoins.net/cis/entransnistria.htm CISCoins.net'te Transdinyester madeni paraları] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304054429/http://ciscoins.net/cis/entransnistria.htm |date=2016-03-04 }}

== Həmçinin bax ==
{{Avropa dövlətləri valyutaları}}

[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Dnestryanı]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>lfp9wi25rvcrlj1gqgg58ix3u7up5n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Şablonlar:Valyuta simvolları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>446730</id>
    <revision>
      <id>8965758</id>
      <parentid>3577291</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="rrm5clqhiokayyk3y3hto27rw3p8i65" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Şablonlar:Kodlara görə|Valyuta simvolları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>rrm5clqhiokayyk3y3hto27rw3p8i65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaliopi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447688</id>
    <revision>
      <id>8966021</id>
      <parentid>8945427</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18196" sha1="b98upzaz9vjd1rf25a1n52mynzd9rwo" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Kaliopi
 |orijinal adı    = {{lang-mk|Калиопи}}
 |digər adı       = 
 |şəkil           = ESC2016 - Macedonia Meet &amp; Greet 05.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 230
 |şəklin izahı    = Kaliopi 2016-cı ildə
 |fon rəngi       = solo ifaçı
 |doğum adı       = Kaliopi Bukle&lt;br/&gt; {{lang-mk|Калиопи Букле}}
 |ləqəbi          = Kaliopi
 |doğum tarixi    = 28.12.1966
 |doğum yeri      = [[Oxrid]], [[Makedoniya Respublikası]], [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{Flaqifikasiya|Makedoniya Respublikası}}
 |fəaliyyəti      = [[müğənni]], [[bəstəkar]]
 |janr            = [[pop rok]], [[opera]]
 |musiqi aləti    = [[piano]]
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 1976–{{comment|h.h.|hal-hazırda}}
 |albom şirkəti   = Kaliopi Music Production&lt;br /&gt;Hayat Production&lt;br /&gt;Hit Records&lt;br /&gt;City Records
 |əlaqələri       = Kaliopi qrupu
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Kaliopi Bukle''' ({{lang-mk|Калиопи Букле}}; {{comment|d.|doğum}} [[28 dekabr]] [[1966]], [[Oxrid]], [[Makedoniya Respublikası]], [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]) və ya sadəcə '''Kaliopi''' — [[Makedoniya Respublikası]] müğənnisi və bəstəkarı. O, öz musiqi karyerasında 80-ci illərdə Yuqoslaviyada fəaliyyət göstərən və öz adını daşıyan qrupun vokalistindən Makedoniya və bütün keçmiş Yuqoslaviya ölkələrində məşhur olan peşəkar solo ifaçıya dönüşməyə nail olmuşdur. Kaliopi [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya Respublikası]]nı &quot;Crno i Belo&quot; mahnısı ilə [[2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə və &quot;[[Dona]]&quot; mahnısı ilə [[2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir.

== Bioqrafiya ==
=== Erkən illəri və karyeranın başlanğıcı ===
Kaliopi kiçik yaşlarından musiqiyə həvəsli olmuşdur. 1976-cı ildə o, Makedoniyada keçirilən &quot;Zlatno Slavejče&quot; uşaq festivalında &quot;Mojata učitelka&quot; mahnısı ilə çıxış etmiş və nəticədə qələbə qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ЗЛАТНО СЛАВЕЈЧЕ 1976|url=http://www.zlatnoslavejce.com.mk/sodrzina/monografija/godina.asp?ID=36|work=Zlatno Slavejče|accessdate=10 iyun 2013|language=makedonca|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305124445/http://www.zlatnoslavejce.com.mk/sodrzina/monografija/godina.asp?ID=36|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bio1&gt;{{cite web|title=Префинетиот стил на Калиопи Букле|url=http://www.stipka.com.mk/vesti/pop-folk/7442-lookbook-kaliopi|work=Stipka|accessdate=10 iyun 2013|language=makedonca|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130125125/http://stipka.com.mk/vesti/pop-folk/7442-lookbook-kaliopi|archivedate=30 yanvar 2013}}&lt;/ref&gt; O, 1978 və 1980-ci illərdə Zapro Zaprov ilə birlikdə tur çərçivəsində [[Çexoslovakiya]], [[Sloveniya]] və [[Avstriya]]da konsertlərdə səhnə almışdır.&lt;ref name=bio1 /&gt; Daha sonra Kaliopi dörd il Mariya Nikolovskanın vokal dərslərində iştirak etmiş və 1984-cü ildə Musiqi akademiyasında Blaqoya Nikolovskidən dərs almağa başlamışdır. 1984-cü ildə o, Yuqoslaviyanın mahnı müsabiqələrindən birində solo ifaçı olaraq iştirak etmiş və nəticədə üçüncü yerə layiq görülmüşdür.

=== Kaliopi qrupu, ''Kaliopi'' və ''Rodjeni'' albomları ===
1984-cü ildə Kaliopi Romeo Qrill ilə birlikdə Kaliopi qrupunu yaratmış və Makedoniya radiosunun istəyi ilə onlar &quot;Tomi&quot; və &quot;Nemoj da me budis&quot; adlı ilk iki mahnılarını yazmışdırlar.&lt;ref name=bio1 /&gt; Qrup Opatija festivalında &quot;Leo&quot; mahnısının ən yaxşı ifasına görə Yuqoslaviya jurnalistlərinin səsverməsi nəticəsində xüsusi mükafata layiq görülmüşdür. 1986-cı ildə qrupun ''Kaliopi'' adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür. Həmin ildə onlar Split Festivalında iştirak etmiş və &quot;Da more zna&quot; mahnısına görə mükafat almışdırlar.

1987-ci ildə qrupun ''Rodjeni'' adlı ikinci studiya albomu təqdim olunmuşdur. Zaqrebdə hazırlanan albom qrup üçün uğurlu olmuşdur. Albomda yer alan və Romeo Qrill tərəfindən bəstələnən &quot;Rodjeni (Bato)&quot; mahnısı həmin illərdə hitə çevrilmişdir. Qrup müxtəlif festivallarda səhnə alaraq, [[Zaqreb]], [[Belqrad]], [[Sarayevo]], Titoqrad telekanallarında çıxış edərək, öz fəaliyyətini yüksək səviyyədə davam etdirmişdir. Qrup tur çərçivəsində həm də [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|Sovet İttifaqı]] ölkələrində də çıxış etmişdir. Daha sonra qrupun üzvləri Kaliopi və Romeo Qrill [[İsveçrə]]yə köçmüşdür. Bir neçə müddət səhnədən uzaqlaşdıqdan sonra və Yuqoslaviyanın parçalanmasının ardınca qrupun fəaliyyətinin dayandırdığı açıqlanmışdır. 
  
=== Solo karyera, ''Oboi me'' və ''Ako denot mi e nokj'' albomları ===
1996-cı ildə Kaliopi Makedoniya Respublikasının musiqi səhnəsinə geri dönmüş və həmin ildə ölkənin [[1996 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] üçün milli seçim turu olaraq təşkil etdiyi Skopje Fest-də iştirak etmişdir. İfa etdiyi &quot;Samo ti&quot; mahnısı ilə seçim turunda qalib gələn Kaliopi Makedoniyanı Norveçin paytaxtı Osloda keçirilən müsabiqədə təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Lakin həmin il iştirakda maraqlı olan ölkələrin sayının çoxluğu və yayım vaxtının yetərli olmaması səbəbindən iştirak etmək istəyən ölkələr arasında seçim turu keçirilmişdir. Kaliopi həmin seçim turunda məğlub olmuş və beləliklə Makedoniya Avroviziya 1996-da iştirak hüququ əldə edə bilməmişdir. Kaliopi 1998-ci ildə yenidən ölkənin Avroviziya üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmiş və nəticədə ifa etdiyi &quot;Ne zaboravaj&quot; mahnısı ilə səkkizinci yerdə qərarlaşaraq, məğlub olmuşdur.

Kaliopi Makedoniya musiqi səhnəsində yenidən özünü bərpa etməyə çalışmış və həm özü, həm də başqa müğənnilər üçün mahnılar bəstələməyə başlamışdır. 1999-cu ildə onun ''Oboi me'' adlı solo debüt albomu işıq üzü görmüşdür. Albomun təqdimatı Makedoniyanın MRT telekanalında yayımlanmışdır. Albomda yer alan &quot;Oboi me&quot; və &quot;Daj da pijam&quot; mahnıları Makedoniya radio stansiyalarında səsləndirilməyə başlamışdır. Kaliopi 2000-ci ilin yayında albomun təbliği üçün ölkə ərazisində konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Albom 2012-ci ilədək Kaliopinin keçmiş qrup yoldaşı Romeo Qrill ilə son əməkdaşlığı olmuşdur. 2000-ci ildə Kaliopinin öz adını daşıyan albom şirkəti (Kaliopi Music Production) yaradılmışdır. İfaçı da mahnılarını və albomlarının hazırlıqlarını bir müddət məhz həmin şirkət vasitəsi ilə həyata keçirmişdir.

2001-ci ilin yanvar ayında Kaliopi yeni albomunun satışa buraxıldığını və prodüser Darko Dimitrov ilə əməkdaşlığını elan etmişdir. ''Ako denot mi e nokj'' adlı albomda, &quot;Ako denot mi e nokj&quot;, &quot;Na pat do Makedonija&quot;, &quot;Dali me sakas&quot;, &quot;Mesecina&quot; və &quot;Za samo eden den&quot; mahnıları yer almışdır. Albom Makedoniyanın MRT telekanalında yayımlanan ''Kaliopi Again'' adlı sənədli film vasitəsi ilə təbliğ olunmuşdur. Daha sonra ifaçı albomun təbliği məqsədi ilə 2001-ci ilin noyabr ayınadək &quot;Na pat do Makedonija&quot; adlandırdığı tur çərçivəsində Makedoniyanın müxtəlif şəhərlərində konsertlər təşkil etmişdir.

2002-ci ilin fevralında Kaliopi Skopje Fest-də &quot;Pesna za nas&quot; mahnısı ilə iştirak etmişdir. Nəticədə ifaçı həmin mahnı ilə beşinci yerdə qərarlaşmışdır. Həmin ildə Kaliopinin ''Najmila – Live and Unreleased'' canlı ifalardan təşkil olunmuş albomu işıq üzü görmüşdür. 
 
=== ''Ne mi go zemaj vremeto'' albomu və 30 illik yubiley ===
2003-cü ildə Kaliopinin üçüncü studiya albomunun ilk sinqlı &quot;Ne mi go zemaj vremeto&quot; təqdim olunmuşdur. Eyni adlı albom 2003-cü ilin dekabr ayında satışa buraxılmışdır. Albomda ifaçının [[Qaraçılar|qaraçı]] mənşəli müğənni [[Esma Recepova]] ilə duet şəklində ifa etdiyi &quot;Ben del&quot; və eyni zamanda makedoniyalı aktyor Vasil Zafirçev ilə birlikdə səsləndirdiyi &quot;Purpurni dozdovi&quot; mahnısı yer almışdır. Albomda yer alan &quot;Za kogo postojam&quot;, &quot;Toa sum jas&quot;, &quot;Dari dari dam&quot; və &quot;Koga prokleto ti trebam&quot; mahnıları 2004 və 2005-ci illərdə Makedoniyada hit paradlarda yüksək pillələrdə qərarlaşmışdırlar. Bu həm də Kaliopinin [[Serb-xorvat dili]]ndə səslənən mahnıların da daxil olduğu ilk albomu olmuşdur. 2004-cü ildə Kaliopi Makedoniyanın &quot;Cija si&quot; müziklında səhnə almışdır.

2004-cü ilin noyabr ayında Kaliopinin Makedoniyanın [[2005 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak edən altı ifaçıdan biri olduğu bildirilmişdir. Lakin daha sonra Kaliopi seçim turunun qaydalarına narazılığını bildirərək, iştirakdan imtina etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|1=|title=Kaliopi withdraws from Macedonian selections|url=http://www.esctoday.com/3303/kaliopi_withdraws_from_macedonian_selections/|work=Esctoday.com|date=9 noyabr 2004|access-date=2018-02-06|archive-date=2022-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409091352/https://esctoday.com/3303/kaliopi_withdraws_from_macedonian_selections/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onun seçim turunda ifa etməli olduğu &quot;Ne&quot; mahnısını Aleksandra Pileva ifa etmiş və nəticədə üçüncü yeri tutmuşdur.

2006-cı ilin əvvəlində Kaliopinin &quot;1000 Bozji Cvetovi&quot; adlı yeni sinqlı təqdim olunmuşdur. Həmin ilin mart ayında ifaçı növbəti dəfə Makedoniyanın [[2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya]] üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmişdir. İfa etdiyi &quot;Silna&quot; mahnısı Makedoniyada hitə çevrilsə də, Kaliopi həmin mahnı ilə yarışmada altıncı yerdə qərarlaşaraq, ölkəsini Avroviziyada təmsil edə bilmək fürsətini itirmişdir. İyul ayında ifaçı &quot;Silna&quot; mahnısının serb dilinə tərcümə edilmiş versiyası ilə [[Monteneqro]]da keçirilən ''Sunčane Skale'' musiqi festivalında iştirak etmiş və nəticə olaraq üçüncü yeri tutmuşdur. Daha sonra Kaliopinin &quot;Zivotot e džabe&quot; adlı yeni sinqlı buraxılmışdır. Kaliopi [[Xorvatiya]]lı müğənni Massimo Saviçin albomlarından birində həm bəstəkar, həm də ifaçı kimi yer almışdır. 2006-cı ilin sonunda ifaçı 30 illik yubileyini Skopyedə böyük konsert proqramı ilə qeyd etmişdir. Konsert Kaliopini eyni zamanda Esma Recepova və Edin Karamazov müşayiət etmişdir.

=== Beynəlxalq karyera və ''Želim ti reći'' albomu ===
2007-ci ildə Kaliopi Xorvatiyanın Aquarius Records albom şirkəti anlaşma imzalamışdır. Daha sonra ifaçının həmin şirkətlə əməkdaşlığının ardınca &quot;Probudi me&quot; adlı ilk sinqlı buraxılmışdır. Onun eyni zamanda Xorvatiyada ''The Best of'' adlı hit mahnılarının yer aldığı albomu işıq üzü görmüşdür. 2007-ci ilin mayında Kaliopinin ''Elegija za tebe'' filmi üçün bəstələdiyi &quot;Grev&quot; mahnısı təqdim olunmuşdur. Həmin ilin noyabr ayında ifaçı [[Albaniya]]nın ən böyük musiqi hadisələrindən hesab olunan ''Kënga Magjike'' mahnı festivalında münsiflər heyətinin üzvü olaraq iştirak etmişdir. Kaliopi festivalda oktyabr ayında Xorvatiyada avtomobil qəzasında vəfat edən makedoniyalı gənc ifaçı [[Toşe Proeski]]yə həsr etdiyi &quot;Ako denot mi e nokj&quot; mahnısını ifa etmişdir. Həmin performans zalda izləyicilərin ayaqüstə alqışları ilə yekunlaşmışdır.

2008-ci ildə Kaliopinin serb-xorvat dilində olan ''Želim ti reći'' albomu təqdim olunmuşdur. Həmin ilin iyun ayında ifaçı Monteneqronun ''Pjesma Mediterana'' festivalında &quot;Reci mi&quot; mahnısının ifaçısı və &quot;Dajem ti sve&quot; mahnısının bəstəkarı kimi iştirak etmişdir. İyul ayında isə Kaliopi sayca 48-ci Split Festival-da iştirak etmişdir. O, festivalda &quot;Za tebe čuvam sebe&quot; mahnısı ilə səhnə almışdır. Oktyabr ayında Toşe Proeskinin xatirəsinə düzənlənən konsert proqramında Kaliopi ifaçının &quot;Nemas ni blagodaram&quot; mahnısı ilə çıxış etmişdir.

2009-cu il ərzində Kaliopi keçmiş Yuqoslaviya ölkələrində təşkil olunmuş bir çox festivallarda iştirak etmişdir. İfaçı həmin il iştirak etdiyi festivallardan ''Pjesma Mediterana'' və ''Sunčane Skale''-də qələbə qazanmışdır.

=== ''Oblivion'' və ''Poraka'' albomları === 
2009-cu ilin noyabr ayında Kaliopinin Edin Karamazov ilə əməkdaşlığı nəticəsində doqquz dildə 11 mahnının yer aldığı ''Oblivion'' studiya albomu buraxılmışdır. Albom 2010-cu il ərzində keçmiş Yuqoslaviya ölkələrində konsert proqramları ilə təbliğ olunmuşdur. 2009-cu ilin sonlarında və 2010-cu ildə Kaliopi bir neçə musiqi layihələrində iştirak etmişdir. O, Toşe Proeskinin daha öncə səsləndirilməmiş, makedon dilində olan &quot;Zasekogaš&quot; və serb-xorvat dilində olan &quot;Zauvijek&quot; mahnılarını ilk dəfə ifa etmişdir. 2010-cu ilin dekabrında ifaçının D'Knock, Tihomir Preradoviç, Miroslav Rus və [[Rambo Amadeus]] ilə birlikdə çalışdığı ''Poraka'' adlı yeni albomu işıq üzü görmüşdür. Alboma Kaliopinin sloveniyalı müğənni Marko Vozely ilə duet şəklində ifa etdiyi &quot;Denot si budi&quot; və Edin Karamazov ilə birlikdə ifa etdiyi &quot;Ako Još Ikad Padne Snijeg&quot; mahnıları da daxil edilmişdir. Daha sonra albomun serb-xorvat dilində olan versiyası ''Poruka'' təqdim olunmuşdur.

=== 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ===
2011-ci ilin noyabr ayında Makedoniyanın MRT telekanalı Kaliopinin [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya Respublikası]]nı [[Azərbaycan]]ın paytaxtı [[Bakı]]da keçirilən [[2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil edəcəyini elan etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=FYR Macedonia,Kaliopi presents Crno E Belo |url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=47933&amp;_t=fyr_macedoniakaliopi_presents_crno_e_belo |date=29 fevral 2012 |access-date=2016-05-10 |archive-date=2015-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706044724/http://www.eurovision.tv/page/news?id=47933&amp;_t=fyr_macedoniakaliopi_presents_crno_e_belo |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2012-ci ilin fevralında ifaçının Avroviziya səhnəsində ifa edəcəyi olan &quot;Crno i Belo&quot; təqdim olunmuşdur. Mahnının sözləri Kaliopi, musiqisi isə Romeo Qrill tərəfindən yazılmışdır. 24 may 2012 tarixində keçirilən ikinci yarımfinalda Kaliopi yetərli səs toplayaraq Makedoniyanı dörd illik aradan sonra Avroviziya finalına yüksəldə bilmişdir və final mərhələsində topladığı 71 xalla ölkəyə 13-cü yeri qazandırmışdır.

=== ''Melem'' albomu ===
[[Fayl:ESC2016 - Macedonia 15.jpg|thumb|right|260px|Kaliopi Avroviziya 2016 səhnəsində]]
2013-cü ilin fevralında Kaliopinin ''Melem'' albomu işıq üzü görmüşdür. Həmin ildə Kaliopinin bütün dünyada olan fanatları onun &quot;Kaliopi Fan Festival&quot; adlandırdığı karaoke yarışmasında iştirak etmişdir. Yarışmada ifa olunan mahnılar əsasən ifaçının ən son albomundan olmuşdur.

2015-ci ilin yazında Kaliopinin &quot;Mojot Dom&quot; və &quot;Poželi&quot; mahnıları dinləyicilərinə təqdim olunmuşdur. Həmin ilin payızında isə &quot;Jutro&quot; adlı akustik ballada təqdim olunmuşdur.

=== 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ===
24 noyabr 2015-ci il tarixdə Makedoniya telekanalı Kaliopinin [[İsveç]]in paytaxtı [[Stokholm]]da keçirilən [[2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə ölkəsini yenidən təmsil edəcəyi elan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Калиопи ќе ја претставува Македонија на Евросонг 2016|url=http://mrt.com.mk/node/27808|website=mrt.com.mk|accessdate=27 noyabr 2015|language=makedonca|archive-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125223924/http://mrt.com.mk/node/27808|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 7 mart 2016-cı il tarixdə müğənninin Stokholm səhnəsində ifa edəcəyi mahnı olan &quot;[[Dona]]&quot; rəsmi olaraq təqdim olunmuşdur və 12 may tarixində keçirilən yarımfinal mərhələsində Kaliopinin ifa etdiyi mahnı 11-ci yerdə qərarlaşaraq növbəti mərhələyə adlaya bilməmişdir.

== Diskoqrafiya ==
;Studio albomlar
&lt;small&gt;'''Kaliopi qrupu ilə'''&lt;/small&gt;
* 1986: ''Kaliopi''
* 1987: ''Rodjeni''

&lt;small&gt;'''Solo'''&lt;/small&gt;
* 2000: ''Oboi Me''
* 2001: ''Ako Denot Mi E Nokj''
* 2004: ''Ne Mi Go Zemaj Vremeto''
* 2008: ''Zelim Ti Reci''
* 2010: ''Poraka''
* 2013: ''Melem''

&lt;small&gt;'''Edin Karamazov ilə'''&lt;/small&gt;
* 2009: ''Oblivion''

;Canlı albomlar
* 2002: ''Najmila – Live and Unreleased''
* 2006: ''Kaliopi Live'' &lt;small&gt;(DVD Album)&lt;/small&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = Vlatko İlievski &lt;br/&gt; &quot;Rusinka&quot;
| başlıq  = [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] &lt;br/&gt; [[Fayl:EuroMacedonia.svg|30x30px]]
| illər   = [[2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|'''2012''']]
| sonra   = [[Esma Recepova|Esma]] və [[Vlatko Lozanoski|Lozano]] &lt;br/&gt; &quot;[[Pred Da Se Razdeni]]&quot;
}}
{{Sıralama
| əvvəl   = Daniel Kaymakoski &lt;br/&gt; &quot;Autumn Leaves&quot;
| başlıq  = [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] &lt;br/&gt; [[Fayl:EuroMacedonia.svg|30x30px]]
| illər   = [[2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|'''2016''']]
| sonra   = [[Yana Burçeska]] &lt;br/&gt; &quot;[[Dance Alone]]&quot;
}}
{{son}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Yuqoslaviya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>b98upzaz9vjd1rf25a1n52mynzd9rwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albaniya frankı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459305</id>
    <revision>
      <id>8965716</id>
      <parentid>6965521</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="mvjkkzk11kghdea9p1avvqpq21n7k3f" xml:space="preserve">{{Valyuta
|İbarətdir1    = kindar
|Nisbət1      = 100 
|Simvol    = 
|Sikkələr    = 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 frank
|Əsginaslar   = 1, 5, 20, 100, 500 frank
|Dövriyyəyə buraxılma   = 1926
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 1947
}}

'''Albaniya frankı''' — [[Əhməd Zoğu]]nun dövründə Albaniya Respublikasında və Albaniya Krallıöında istifadə olunan, 5 [[Albaniya leki|lek]]in köhnəlmiş versiyası olan valyutadır.&lt;ref&gt;[http://www.kohajone.com/html/artikull_11686.html] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071012122445/http://www.kohajone.com/html/artikull_11686.html |date=2007-10-12 }}, [[Koha Jonë]] {{Sq icon}}&lt;/ref&gt; Frank Albaniyada 1926-cı ildən 1939-cu ilə qədər istifadə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;taxfreegold1&quot;&gt;{{Cite web |title=taxfreegold.co.uk/ about Franga |url=http://www.taxfreegold.co.uk/albania.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409045629/https://taxfreegold.co.uk/albania.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Sikkələr ==
Aşağıdakı sikkələr dövriyyədə idi:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Denominasiya
!Diametr (mm)
!Çəki (qram)
!Xəlitə
!QRT
|-
|10 Frank
|18,5
|3,2258
|0,9000
|0,0933
|-
|20 Frank
|20
|6,4516
|0,9000
|0,1867
|-
|50 Frank
|27
|16.1290
|0,9000
|0,4667
|-
|100 Frank
|34,5
|32,2580
|0,9000
|0,9335
|}
* Qeyd: Xəlitə = Qızılın unsiyası, AGW = Qızılın çəkisinin real təsviri

== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:20 Franga O.jpg|20 Frank
Fayl:20 Franga R.jpg|20 Frank, Önündə [[Skanderbeq]] 
Fayl:100 Franka Albania (1926).jpg|Zoğunun portreti ilə 100 frank.
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
*[[Korçe frankı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.taxfreegold.co.uk/albania.html www.taxfreegold.co.uk about Franga]
* [http://aes.iupui.edu/rwise/countries/albania.html Franga Banknote] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110629052341/http://aes.iupui.edu/rwise/countries/albania.html |date=2011-06-29 }}

[[Kateqoriya:Frank]]
[[Kateqoriya:Albaniya pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>mvjkkzk11kghdea9p1avvqpq21n7k3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dağlıq Qarabağ dramı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459341</id>
    <revision>
      <id>8965723</id>
      <parentid>7711134</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6156" sha1="3jr4632akonarupz4q3mseheol5hyxr" xml:space="preserve">{{Valyuta
|İbarətdir1    = [[Ermənistan luması|Luma]]
|Nisbət1      = 100 
|Simvol    = 
|Sikkələr    = 50 lum və 1, 5 dram&lt;ref name=&quot;m50530&quot;&gt;{{Cite web |title=Карабах вводит собственную валюту |url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2005/09/m50530.htm |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617083656/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2005/09/m50530.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|Əsginaslar   = 2 və 10 dram
}}

'''Dağlıq Qarabağ dramı''' ({{dil-hy|Արցախյան դրամ}}) — [[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası]]nın pul vahidi idi. DQR nümayəndələrinin məlumatlara görə, dram həmçinin Ermənistanda rəsmi ödəmə vasitəsidir. 1 dram 100 lumaya ({{dil-hy|լումա}}) bərabərdir. Nominalın və tirajın məhdud olmasına görə kolleksiyaçı-numizmatların marağının özünə cəlb edir. Müəyyən səbəblərə görə real müraciətdə (həmçinin internet vasitəsilə) nominal dəyərdən çox bahalı olduğuna görə istifadə olunmurlar və satılırlar. Erməni dramı Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının ərazisində əsas ödəmə vasitəsi idi. &quot;DQR&quot; dramı müəyyən nominala uyğun Ermənistan dramına bərabərdir.

== Əsginaslar ==

Əsginaslar 2 və 10 nominallıq dramlarla buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;regnum58949&quot;/&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
!colspan=&quot;8&quot;| 2004-cü il seriyası
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Təsvir
!rowspan=&quot;2&quot;| Nominal&lt;br&gt;(dramlar)
!rowspan=&quot;2&quot;| Ölçü&lt;br&gt;(mm)
!rowspan=&quot;2&quot;| Əsas&lt;br&gt;rənglər
!colspan=&quot;2&quot;| Təsvir
!rowspan=&quot;2&quot;| Buraxılış&lt;br&gt;ili
|-
! Ön tərəfi
! Arxa tərəfi
! Ön tərəfi
! Arxa tərəfi
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot;|[[Fayl:NagornoKarabakhP1-2-Dram-2004-donatedta f.jpg|150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot;|[[Fayl:NagornoKarabakhP1-2-Dram-2004-donatedta b.jpg|150px]]
| &lt;big&gt;2
| 150×80
| qızmızımtıl-&lt;br&gt;qəhvəyi
| DQR gerbi, [[Gəncəsər monastırı]],&lt;br&gt;Maarifçi Qriqori
| [[Vəftizçi İohann]] və [[İsa]],&lt;br&gt;çarmıx, DQR gerbi
| 2004
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot;|[[Fayl:NagornoKarabakhP2-10-Dram-2004-donatedta f.jpg|165px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot;|[[Fayl:NagornoKarabakhP2-10-Dram-2004-donatedta b.jpg|165px]]
| &lt;big&gt;10
| 165×90
| göyümtül-&lt;br&gt;yaşıl
| DQR gerbi, İsa və [[İncil]],&lt;br&gt;[[Xudavəng monastır kompleksi]]
| [[Xudafərin körpüləri|Хudafərin körpüsü]],&lt;br&gt;üzüm və çaxır,&lt;br&gt;Qarabağ xalçası, DQR gerbi
| 2004
|-
|colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot;|&lt;small&gt;Təsvirlərin miqyası — millimetrə 1,0 piksel.
|+
|}

== Sikkələr ==
Sikkələr 50 lum, 1,5 və 1000 dram nominalla buraxılmışdır.
&lt;gallery&gt;
Fayl:KarabakhskyLuma50coin.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1000coin.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1000coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum5coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum5coin1.jpg
Fayl:KarabakhskyLuma50coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyLuma50coin3.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin2.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin3.jpg
Fayl:KarabakhskyDrum1coin4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tarixi ==
* [[2004]]-cü il — Qarabağ sikkələri və əsginasları kolleksiya hədəflərində satışa buraxılmışdır.
* [[2005]]-ci il — Qarabağ dramları ödəmə vasitəsi kimi istifadə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;m50530&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;regnum58949&quot;&gt;{{Cite web |title=В Нагорном Карабахе в обращении национальный драм |url=http://www.regnum.ru/news/508949.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205170201/http://regnum.ru/news/508949.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dayaz.com/print/news/armenia/30656.html Председатель Центробанка Армении: «Карабахский драм будет введен в обращение и в Армении»]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Нагорный Карабах введет национальную валюту |url=http://lenta.ru/news/2005/09/05/drum/_Printed.htm |access-date=2016-09-01 |archive-date=2008-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306231349/http://www.lenta.ru/news/2005/09/05/drum/_Printed.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Непризнанная республика Нагорный Карабах вводит собственную валюту |url=http://www.newizv.ru/news/2005-09-07/31055/ |access-date=2016-09-01 |archive-date=2008-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412021723/http://www.newizv.ru/news/2005-09-07/31055/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.minfin.nkr.am/index.php?section=gallery/index ԼՂՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐԺՈՒՅԹ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150330234924/http://www.minfin.nkr.am/index.php?section=gallery%2Findex |date=2015-03-30 }}, NKR Maliyyə Nazirliyinin saytı
* [http://ciscoins.narod.ru/nkr2004r.htm Карабахские драмы на сайте «Монеты стран СНГ и Балтии»] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100301134445/http://ciscoins.narod.ru/nkr2004r.htm |date=2010-03-01 }}
* [http://aes.iupui.edu/rwise/countries/azerbaijan.html#nagornokarabakh Карабахские драмы на сайте «World Paper Money Homepage»] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100220093022/http://aes.iupui.edu/rwise/countries/azerbaijan.html#nagornokarabakh |date=2010-02-20 }} {{ref-en}}
* [http://worldcoingallery.com/countries/Nagorno.php Карабахские драмы на сайте «Галерея монет мира Дона Норриса»] {{ref-en}}
* [http://www.bonistica.ru/cat/asia/nagorny-karabah Драмы Нагорного Карабахе на Бонистике] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101228052204/http://www.bonistica.ru/cat/asia/nagorny-karabah |date=2010-12-28 }}

[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Asiya valyutaları]]
[[Kateqoriya:Dram]]
[[Kateqoriya:Dağlıq Qarabağ Respublikası pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>3jr4632akonarupz4q3mseheol5hyxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bolqarıstan levi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459358</id>
    <revision>
      <id>8965720</id>
      <parentid>7094086</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="auwsj6xynt3lfq665tqmi3i9a5ftnmk" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı=Bolqarıstan levi
|Orijinal adı=
|Dil kodu=ar
|ISO-en=Bulgarian lev
|ISO-fr=Lev bulgare
|Şəkil=BG_coin.jpg
|Şəklin eni=170
|ISO=BGN
|ISO rəqəmi=422
|Emitent={{flaqifikasiya|Bolqarıstan}}
|İbarətdir1=stotinka
|Nisbət1=100
|Simvol=лв.
|Sikkələr=1, 2, 5, 10, 20, 50 stotinka|Əsginaslar=2, 5, 10, 20, 50, 100 lev
|Mərkəzi bank=Bolqarıstan Milli Bankı|Mərkəzi bankın_saytı=www.bnb.bg/?toLang=_EN
|Commons=Category:Money of Bulgary
}}

'''Bolqarıstan levi''' ({{dil-bg|лев}})&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Lev - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary&quot; |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/lev |access-date=2016-01-19 |archive-date=2016-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119214853/http://www.merriam-webster.com/dictionary/lev |url-status=live }}&lt;/ref&gt; — [[Bolqarıstan]]ın pul vahidi. 100 stotinkaya bərabərdir. Qədim bolqar dilində ''&quot;lev&quot;'', ''&quot;aslan&quot;'' deməkdir. 1 sentyabr 2016-cı il tarixinə aid məzənnədə 1 bolqar levi 0.570744 [[ABŞ dolları]]na bərabərdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=BGN&amp;To=USD#converter |access-date=2016-09-01 |archive-date=2022-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211094708/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=BGN&amp;To=USD#converter |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:BG coin.jpg|20 lev qızıl pul (1894)
Fayl:Bulgaria 20 stotinka.JPG|20 stotinka (1912)
&lt;/gallery&gt;

== Mənbə ==
{{İstinad siyahısı}}{{Avropa valyutaları}}

[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Bolqarıstan pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>auwsj6xynt3lfq665tqmi3i9a5ftnmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cənubi Afrika randı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459435</id>
    <revision>
      <id>8965734</id>
      <parentid>7621119</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="2sr8ui1v8y5k8yudr7mp8lvq3lals4z" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                 = Cənubi Afrika randı
|ISO                 = ZAR
|ISO rəqəmi          = 4217
|Rəsmi_istifadəçilər = {{Bayraq|CAR}} [[Cənubi Afrika]]
|İbarətdir1          = sent
|Nisbət1             = 100
|Simvol              = R (latın)
|Sikkələr            = 10c, 20c, 50c, R 1, R 2, R 5
|Əsginaslar          = R 10, R 20, R 50, R 100, R 200
}}
'''Cənubi Afrika randı''' ([[ISO 4217]] kodu: ''ZAR'') — [[Cənubi Afrika]]nın [[Valyuta|pul vahidi]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |url                  = http://news.google.com/newspapers?id=0jJWAAAAIBAJ&amp;sjid=wecDAAAAIBAJ&amp;pg=7142%2C3054777
 |title                = 'Decimal Dan' Sings: Catchy Tune Teaches New Currency
 |publisher            = The Spokesman-Review
 |date                 = 10 January 1961
 |accessdate           = 2012-09-05
 |archive-date         = 2021-06-02
 |archive-url          = https://web.archive.org/web/20210602213148/https://news.google.com/newspapers?id=0jJWAAAAIBAJ&amp;sjid=wecDAAAAIBAJ&amp;pg=7142,3054777
 |url-status           = live
 |arxivləşdirmə tarixi = 2021-06-02
 |archiveurl           = https://web.archive.org/web/20210602213148/https://news.google.com/newspapers?id=0jJWAAAAIBAJ&amp;sjid=wecDAAAAIBAJ&amp;pg=7142,3054777
 |deadurl              = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Cənubi Afrika]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title                = Arxivlənmiş surət
 |url                  = https://www.investopedia.com/terms/forex/z/zar-south-african-rand.asp
 |access-date          = 2018-10-23
 |archive-date         = 2022-04-01
 |archive-url          = https://web.archive.org/web/20220401020221/https://www.investopedia.com/terms/forex/z/zar-south-african-rand.asp
 |url-status           = live
 |arxivləşdirmə tarixi = 2022-04-01
 |archiveurl           = https://web.archive.org/web/20220401020221/https://www.investopedia.com/terms/forex/z/zar-south-african-rand.asp
 |deadurl              = live
}}&lt;/ref&gt; randı çox vaxt R hərifi ilə işarə olunur. Rand sözü [[Yohannesburq]]un əsası qoyulduğu və Cənubi Afrikanın qızıl yataqlarının əksəriyyətinin yerləşdiyi [[Vitvatersrand]] adlanan yerdən gəlir. &lt;br /&gt;
Cənubi Afrika valyutası olan Cənubi Afrika Randı (ZAR) ilk dəfə 1961-ci ilin fevral ayında Cənubi Afrikanın Respublikasının əsası qoyulmamışdan əvvəl təqdim olundu və rand Cənubi Afrikanın köhnə valyutası olan poundu əvəz etdi. 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər 1.5 rand 1 [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] dolları dəyərində idi. Ancaq sonrakı onilliklər ərzində randın dəyəri sürətlə düşməyə başladı. 1990-cı illərdə siyasi vəziyyət dəyişdikcə, randın dəyəri daha da azaldı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Afrika valyutaları}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Afrika valyutaları]]
[[Kateqoriya:CAR pulları]]
[[Kateqoriya:Botsvana pulları]]
[[Kateqoriya:Lesoto pulları]]
[[Kateqoriya:Namibiya pulları]]
[[Kateqoriya:Esvatininin pulları]]
[[Kateqoriya:Zimbabve pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>2sr8ui1v8y5k8yudr7mp8lvq3lals4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinfi mübarizə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459586</id>
    <revision>
      <id>8965821</id>
      <parentid>8937889</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3616" sha1="kzyo17etzfpnulus14f2y2pv5mvmr3b" xml:space="preserve">{{azərbaycanca deyil}}
{{vikiləşdirmək}}
{{Kommunizm yan qutu}}

'''Sinfi mübarizə''' anlayışı ilk dəfə [[Karl Marks]] və [[Fridrix Engels]] birlikdə yaratdığı [[Kommunist Manifesti]] adlı əsərində &quot;İndiyə qədərki bütün cəmiyyətin tarixi, sinif savaşları tarixidr&quot; demişdir. Marksa görə kapitalizmdə istehsal edici mövqedə olan ancaq bu mövqeyə qarşı istehsal vasitələrinin burjuaziyanın özəl mülkiyyətində olmasından ötrü istismar edilən işçi sinfinin bu istismardan qurtulması üçün burjuaziyanın iqtidarına son verməsi və istehsal vasitələrinin dövlət nəzarətinə keçilməsidir.

Sinfi mübarizə, Marksist sinif teoriyasında və tarix anlayışında siniflər arası münasibətlərin müstəqil halı olaraq təsbit edilir. Marksist tarix anlayışına görə sinfi mübarizələr yalnız müəyyən bir andakı cəmiyyətin siniflər arasındakı mübarizəsi deyildir, əksinə o tarixin motorudur, yəni tarixi inkişafın və ilərləmənin dayağı ifadəsini siniflər arasındakı mübarizə tapır. Marksizmdə əsas olaraq.&quot;Tarix sinfi mübarizə tarixidir&quot; fikri götürülür.

Hər qabaqcıl sinif, müəyyən bir mərhələdə mürtəceləşir və mənfəətlərini mövcud olanın qorunmasında tapır. Marksist teoriyada Bu qaçınılmaz olaraq belədir. Marks bunun misalını burjuaziyanı, feodalizmi tövsiyə edərkən inqilabçı öz böyüklüyünü qurduqdan sonra mürtəce olaraq ortaya çıxar. Ancaq sınfi mübarizə bitməmişdir və onu məhv edəcək sinif [[burjuaziya]] ilə birlikdə doğulmuşdur. Yəni proletariat

Sinfi mübarizənin qaynağı sosial iqtisadi şərtlər deyilən maddi cəmiyyət quruluşudur, yəni müəyyən bir andakı istehsal münasibətləri ilə mürtəce istehsalçılar arasındakı münasibət və ziddiyətlərin toplamı. Bunun nəticəsində sinfi mübarizənin müəyyən bir dövründə bir müstəqil sinif digər sinif tərəfindən yenilər və iqtidarını itirər. Bu əsas olaraq istehsal tərzindəki dəyişmənin nəticəsidir. Bu dəyişmə bərabərində mənfəətləri müstəqil sinifdən fərqli olan yeni bir sinif doğulmaqdadır. [[Marksizm]] &quot;Siniflərin ortaya çıxmasından etibarən, tarixi, sinfi mübarizə tarixi olaraq anlamaq lazım olduğunu&quot; deyər. Quldarlıqdan Feodalizmə, oradan kapitalizmə keçildiyini, bu keçidləri təmin edən itici gücün, maddi iqtisadi quruluşa bağlı olan siniflər arasındakı mübarizənin olduğu bildirilir.

Proletariata gəldikdə isə vəziyyət fərqli olmuşdur. Proletariat gerçək mənfəətini sinif olaraq öz varlığını da ortadan qaldırmaqda görər. Buna Misal olaraq Marksın&quot;Sinfi cəmiyyəti davam etdirmək deyil son qoymaq&quot; fikri, MArksın iqtisadi-siyasi düşüncələrini izləyərək söyləmək gərəkərsə proletariatın maddi-toplum quruluşdan qaynaqlanması çətin bir vəzifədir. Müxtəlif marksist düşünürlər (Georg Lukács, Antonio Gramsci ya da Althusser kimi) bu teoriyanın açıqlamasını verməyə çalışmışlar. Kimi iqtisadi təyin olunma, kimi iradəçi bu teoriyalarda sinfi mübarizənin təməl bir elmi-siyasi arqument olaraq funksiya görər.
{{Qitə fəlsəfəsi |vəziyyət=collapsed}}
{{Sosializm |vəziyyət=collapsed}}
{{Kommunizm |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Sosializm]]
[[Kateqoriya:Cəmiyyətdə münaqişə]]
[[Kateqoriya:Sosial struktur]]
[[Kateqoriya:Politologiya]]
[[Kateqoriya:Antifaşizm]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Politologiya terminologiyası]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>kzyo17etzfpnulus14f2y2pv5mvmr3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aruba florini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459616</id>
    <revision>
      <id>8965772</id>
      <parentid>6627381</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qulden]]</comment>
      <origin>8965772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2253" sha1="2b6ofafoww4dkpcn0uchcowz2vssk4h" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                      = Aruba florini
|Orijinal adı             =
|Dil kodu                 = ar
|ISO-en                   = Aruban florin
|ISO-fr                   = Florin arubais
|Şəkil                    =  
|Ümumi izahı              =
|Eni                      =
|Şəklin eni               = 250
|Şəklin eni2              =
|ISO                      = AWG
|ISO rəqəmi               = 422
|Emitent                  = {{flaqifikasiya|Aruba}}
|İbarətdir1               = sent
|Nisbət1                  = 100
|Simvol                   = Afl
|Abreviatura              =
|Sikkələr                 = 5, 10, 25, 50 sent, 1, 5 florin
|Əsginaslar               = 10, 25, 50, 100, 500 florin
|Dövriyyəyə buraxılma     =
|Dövriyyəyə buraxılma_son =
|Əvəz etdi                =
|Xronika                  =
|Mərkəzi bank             = Aruba Mərkəzi Bankı
|Mərkəzi bankın_saytı     = http://www.cbaruba.org/|Commons=Category:Money of Aruba
}}

'''Aruba florini''' ([[Niderland dili|Niderlandca]]: ''Arubaanse florijn''; [[ISO 4217]] : AWG) - [[1986]]-cı ildən bəri [[Aruba]]da istifadə edilən rəsmi [[pul vahidi]]dir.&lt;ref&gt;Heiko Otto, ed. [https://web.archive.org/web/20160304025458/http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Aruba-B-En.htm &quot;Banknot Aruba&quot;]&lt;/ref&gt; 1 Aruba florini təqribən 100 sentə bərabərdir. Aruba florini [[Aruba]] Mərkəzi Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.cbaruba.org/cba/home.do |access-date=2016-09-04 |archive-date=2010-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718224126/http://www.cbaruba.org/cba/home.do |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[4 sentyabr]] [[2016]] tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Aruba florini = 0.558659 [[ABŞ dolları]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=AWG&amp;To=USD |access-date=2016-09-04 |archive-date=2022-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213235201/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=AWG&amp;To=USD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Aruba pulları]]
[[Kateqoriya:Şimali Amerika valyutaları]]
[[Kateqoriya:Qulden]]</text>
      <sha1>2b6ofafoww4dkpcn0uchcowz2vssk4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Honduras lempirası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459721</id>
    <revision>
      <id>8965741</id>
      <parentid>7083178</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="mux4chzve6iquj15vrgkvi02yrcjs0c" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     = Honduras lempirası
|Orijinal adı    = Lempira
|Dil kodu     = es
|ISO-en    = Lempira
|ISO-fr       = Lempira
|Şəkil    = HND002.JPG
|Ümumi izahı      = 1989-cu ildə 5 sentavo
|Eni                        = 
|Şəklin eni                 = 170
|Şəklin eni2                =
|ISO     = HNL
|ISO rəqəmi    = 340
|Emitent    = {{flaqifikasiya|Honduras}}
|İbarətdir1    = sentavo
|Nisbət1      = 100         
|Simvol    = 
|Abreviatura     = L        
|Sikkələr    = 1, 2, 5, 10, 20, 50 sentavo və 1 lempira
|Əsginaslar   = 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 lempira
|Dövriyyəyə buraxılma   = 1931
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = [[Honduras pesosu]]
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   = Honduras Mərkəzi Bankı
|Mərkəzi bankın_saytı = www.bch.hn
|Commons    = Category:Money of Honduras
}}

'''Honduras lempirası''' — 100 sentavoya bərabər olan [[Honduras]]ın pul vahididir. 1926-cı ildə mübadilədə daha əvvəl gümüş peso kimi istifadə edilən pul vahidini əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.elheraldo.hn/Econom%C3%ADa/Ediciones/2010/01/13/Noticias/Emiten-1-200-millones-en-billetes-de-20-lempiras |access-date=2016-09-05 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606014132/http://www.elheraldo.hn/Econom%C3%ADa/Ediciones/2010/01/13/Noticias/Emiten-1-200-millones-en-billetes-de-20-lempiras |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1946-cı ildə Beynəlxalq Valyuta Fondundan məlumata görə, lempiradakı qızılın çəkisi 0,444335 qrama bərabərdir.

== Adının mənşəyi ==
Pul vahidi öz adını hindilərin rəhbəri olan Lempiranın (1497–1537) adından götürmüşdür. Lempira 1536-cı ildə hindilər üçün müvəffəqiyyətsizliklə başa çatan ispan müstəmləkəçilərinə qarşı müharibəni açıq elan etdi. Lempira sui-qəsd nəticəsində öldürüldü və onun dəstəsi darmadağın edildi.

== Tarixi ==
Bir lempiraya bərabər sikkələr 1931–1937-ci illər aralığında 900 əyarlı [[gümüş]]dən kəsilirdi. 1974-cü ildən sikkələr, 1 və 5 nominallı lempiralar mislə örtülmüş bürüncdən, latun ilə örtülmüş poladdan kəsilirdi.

== Mübadiləsi və saxlanması ==
Mübadilədə 1, 2, 5, 10, 20, 50 sentavoluq sikkələrdən və 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 və 500 lempiralıq əsginaslardan istifadə olunur.

20 lempiralıq əsginaslar 2008-ci ildə polimerdən istehsal edilmişdir.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
|-
! Təsvir !! Nominal!! Rəng !! Ölçü!! Təsvirdəki şəxs
|-
|
| 1
| qızrmızı
|rowspan=&quot;8&quot;| 156 × 67 mm
| Lempira
|-
|
| 2
| Bənövşəyi
| Мarko Aurelio Soto
|-
|
| 5
| Yaşıl
| Fransisko Morasan
|-
|
| 10
| Qəhvəyi
| Xose Trinidad Kobanyas
|-
|
| 20
| Yaşıl
| Dionisio Errera
|-
|
| 50
| Sarı-yaşıl
| Хuan Manuel Halves
|-
|
| 100
| Narıncı
| Xose Sesilyo de Valle
|-
|
| 500
| Bənövşəyi
| Ramon Roza
|}

== Valyuta məzənnəsi rejimi ==
{{Mübadilə məzənnəsi|HNL|google=yes|xe=yes|oanda=yes|rfrate=yes}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.bch.hn/ Центральный банк Гондураса]
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Honduras-B.htm Галерея банкнот Гондураса] {{Ref-de}}{{Ref-en}}

[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Honduras pulları]]
[[Kateqoriya:Şimali Amerika valyutaları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>mux4chzve6iquj15vrgkvi02yrcjs0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Botsvana pulası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459813</id>
    <revision>
      <id>8965730</id>
      <parentid>6632082</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2276" sha1="sb56ppi3fti53cl7g0srhehe2szl5wn" xml:space="preserve">{{Valyuta|Adı=Botsvana pulası|Orijinal adı=|Dil kodu=ar|ISO-en=Botswana pula|ISO-fr=Pula (monnaie)|Şəkil=|Ümumi izahı=|Eni=|Şəklin eni=170|Şəklin eni2=|ISO=BWP|ISO rəqəmi=422|Emitent={{flaqifikasiya|Botsvana}} {{flaqifikasiya|Zimbabve}}|İbarətdir1=thebe|Nisbət1=100|Simvol=P|Abreviatura=|Sikkələr=5, 10, 25, 50 thebe, 1, 2, 5 pula|Əsginaslar=10, 20, 50, 100, 200 pula|Dövriyyəyə buraxılma=|Dövriyyəyə buraxılma_son=|Əvəz etdi=|Xronika=|Mərkəzi bank=Botsvana Milli Bankı|Mərkəzi bankın_saytı=http://www.bankofbotswana.bw/|Commons=Category:Money of Botswana}}'''Botsvana pulası''' ([[ISO 4217]] : '''BWP''') - [[Botsvana]]da istifadə edilən rəsmî [[pul vahidi]]dir. Qeyri-rəsmî olaraq [[Zimbabve]]də də istifadə olunur.&lt;ref&gt;Hiper enflasyondan dolayı Nisan 2009'da Zimbabve doları belirsiz bir süre için kullanımdan kaldırılmıştır. Bunun yerine ABD doları, Güney Afrika randı, Botsvana pulası, İngiliz sterlini ve Euro gibi para birimler kullanılmaktadır. ABD doları, bütün hükûmet muameleleri için resmî para birimi olarak seçilmiştir.&lt;/ref&gt; [[Tsvana dili]]ndə &quot;pula&quot;nın əsl mənası &quot;yağış&quot;dır. Ölkədə yağış nadir olduğundan pul da dəyərlidir. [[Botsvana]] Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılır. 1 Botsvana pulası 100 thebeyə bərabərdir (thebe - qalxan).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120312174338/http://www.voanews.com/english/news/a-13-2009-04-12-voa9-69816747.html &quot;Zimbabwe Suspends Use of Own Currency&quot;] (İngilizce). Voice of America. 12 Nisan 2009. 12 Mart 2012 tarihinde [http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2009-04-12-voa9-69816747.html kaynağından] arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2010.&lt;/ref&gt;

[[6 sentyabr]] [[2016]] tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Botsvana pulası = 0.0922080 [[ABŞ dolları]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=BWP&amp;To=USD |access-date=2016-09-06 |archive-date=2022-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901045125/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=BWP&amp;To=USD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

{{Afrika valyutaları}}

[[Kateqoriya:Botsvana pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>sb56ppi3fti53cl7g0srhehe2szl5wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braziliya realı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459816</id>
    <revision>
      <id>8965731</id>
      <parentid>6632203</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="pe6k3jb86ryldc0gvjeyhh2ul2d0inx" xml:space="preserve">{{Valyuta|Adı=Braziliya realı|Orijinal adı=|Dil kodu=ar|ISO-en=Brazilian real|ISO-fr=Réal brésilien|Şəkil=|Ümumi izahı=|Eni=|Şəklin eni=170|Şəklin eni2=|ISO=BRL|ISO rəqəmi=422|Emitent={{flaqifikasiya|Braziliya}}|İbarətdir1=centavo|Nisbət1=100|Simvol=R$|Abreviatura=|Sikkələr=5, 10, 25, 50 centavo, R$1|Əsginaslar=R$2, R$5, R$10, R$20, R$50, R$100|Dövriyyəyə buraxılma=|Dövriyyəyə buraxılma_son=|Əvəz etdi=|Xronika=|Mərkəzi bank=Braziliya Milli Bankı|Mərkəzi bankın_saytı=http://www.bcb.gov.br/|Commons=Category:Money of Brazil}}'''Braziliya realı''' ([[Portuqalca]]: ''Real brasileiro''; [[ISO 4217]]: '''BRL''') - [[Braziliya]]nın rəsmi [[Valyuta|pul vahidi]]dir. R$ kimi işarə olunur. 1 Braziliya realı 100 centavoya bərabərdir.&lt;ref&gt;[http://banknotenews.com/files/6902f7c53e05a0e374606417fc992638-1371.php Brazil new 50- and 100-real notes confirmed] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140116114312/http://banknotenews.com/files/6902f7c53e05a0e374606417fc992638-1371.php |date=2014-01-16 }} BanknoteNews.com. Retrieved 2011-10-20.&lt;/ref&gt;

6 sentyabr 2016 tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Braziliya realı = 0.307102 [[ABŞ dolları]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=BRL&amp;To=USD |access-date=2016-09-06 |archive-date=2022-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618173052/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&amp;From=BRL&amp;To=USD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==

[[Kateqoriya:Braziliya pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>pe6k3jb86ryldc0gvjeyhh2ul2d0inx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filippin pesosu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460078</id>
    <revision>
      <id>8965737</id>
      <parentid>8024786</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="6fu4de2rytpyr7sxa7cirs66tx08ren" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     = Filippin pesosu
|Orijinal adı    = Piso ng Pilipinas
|Dil kodu     = tl
|ISO-en    = Philippine Peso
|ISO-fr       = Peso philippin
|Şəkil    = PH Peso 500.jpg
|Şəkil2 = PhilipineseCoins.jpg 
|Ümumi izahı      = 500 peso
|Ümumi izahı2     = Filippin sikkələri
|Eni                        = 
|Şəklin eni                 = 150
|Şəklin eni2                = 150
|ISO     = PHP
|ISO rəqəmi    = 608
|Emitent    = {{flaqifikasiya|Filippin}}
|İbarətdir1    = sentimo
|Nisbət1      = 100         
|Simvol    = ₱, P., PhP
|Abreviatura     =     
|Sikkələr    = 1, 5, 10, 25 sentimo və 1, 5, 10 peso
|Əsginaslar   = 20, 50, 100, 200, 500, 1000 peso
|Dövriyyəyə buraxılma   = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = 
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   = Filippin Mərkəzi Bankı
|Mərkəzi bankın_saytı = www.bsp.gov.ph
|Commons    = Category:Money of the Philippines
}}

'''Filippin pesosu''' ({{lang-tl|piso}}, '''₱''') — [[Filippin]]in milli pul vahidi. 1 Filippin pesosu 100 sentavodan (sentimo) ibarətdir. 1 may 1852-ci ildə İspano-Filipin bankı (ing. Bank of the Philippine Islands) &quot;bərk peso&quot; adlı ({{lang-es|pesos fuertes}}) pul vahidini dövriyyəyə buraxdı. Əvvəl Filippində istifadə olunmuş real dövriyyədən çıxarıldı.&lt;ref&gt;[http://www.bsp.gov.ph/about/overview.asp &quot;Overview of the BSP&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130806185919/http://www.bsp.gov.ph/about/overview.asp |date=2013-08-06 }}. Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) Official Website. Retrieved on 2013-10-01.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Compare currencies in South East Asia|url=http://aroundtheworldinaday.com/philippines_thailand_comparison/thailand_currency_philippines_currency/|website=http://aroundtheworldinaday.com|accessdate=15 July 2014|archive-date=19 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719162751/http://aroundtheworldinaday.com/philippines_thailand_comparison/thailand_currency_philippines_currency/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

İndi pul dövriyyəsində 2001-ci ildə seriyası dəyişdirilmiş və üz tərəfində iki imzası olan (&quot;Gloria Macapagal-Arroyo, President of the Philippines&quot; və &quot;Rafael B. Buenaventura, Governor of the Central Bank&quot;) əsginaslardan istifadə olunur.&lt;ref&gt;[http://welcome.topuertorico.org/reference/money.shtml Puerto Rico Monetary History] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220606011139/https://welcome.topuertorico.org/reference/money.shtml |date=2022-06-06 }}, [http://welcome.topuertorico.org welcome.topuertorico.org] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220908170239/https://welcome.topuertorico.org/ |date=2022-09-08 }}.&lt;/ref&gt;

== Valyuta məzənnəsi rejimi ==
Hal-hazırda Filippində üzən valyuta məzənnəsi rejimindən istifadə olunur. İnflyasiyanın göstəriciləri kurs siyasətinin effektivliyinin meyarıyla çıxış edir.
{{Mübadilə məzənnəsi|PHP|rfrate=yes|ecb=yes|imf=yes}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://philippine.ru/money.html Филиппинские деньги] Филиппины.ru portalı
* [http://time-clock.biz/ru/currency/peso-philipins Филиппинское песо] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170114011107/http://time-clock.biz/ru/currency/peso-philipins |date=2017-01-14 }}
* [http://www.museum-of-money.org/Asia/philippines.htm Обиходные монеты Филиппин] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120125002854/http://www.museum-of-money.org/Asia/philippines.htm |date=2012-01-25 }}
{{Asiya valyutaları}}

[[Kateqoriya:Peso]]
[[Kateqoriya:Asiya valyutaları]]
[[Kateqoriya:Filippin pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>6fu4de2rytpyr7sxa7cirs66tx08ren</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milan (dəqiqləşdirmə)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461470</id>
    <revision>
      <id>8966262</id>
      <parentid>6556135</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="7bjqymif3wyvm86x3tbo3z8s30novlj" xml:space="preserve">;Yaşayış məntəqələri
* [[Milan]] — [[İtaliya]]nın ikinci böyük şəhəri, [[Lombardiya]] regionunun paytaxtı.

;Digər
* [[Milan birjası]]  
* [[Milan Ekert]]
* [[Milan arxiyepiskopluğu]]

== Həmçinin bax ==
* [[Milan (soyad)]]

{{dəqiqləşdirmə}}</text>
      <sha1>7bjqymif3wyvm86x3tbo3z8s30novlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mövcud valyutaların siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466878</id>
    <revision>
      <id>8965751</id>
      <parentid>7029906</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45647" sha1="an6nlp8n96tdmdukaj7j364sniy7w6s" xml:space="preserve">==Dövlətlər və ərazilər üzrə mövcud valyutaların siyahısı ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | [[Dövlət]] {{small|və ya}} [[ərazi]]&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web |title=Field Listing: Exchange Rates |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2076.html |accessdate=2013-12-06 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi]] |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215024949/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//fields/2076.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Valyuta]]&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ISO&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.currency-iso.org/en/home/tables/table-a1.html |title=Current currency &amp; funds code list |accessdate= |publisher=İsveçrə Standartlaşdırma Assosiasiyası |archive-date=2019-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616203905/https://www.currency-iso.org/en/home/tables/table-a1.html |url-status=live }} As of 2016-09-13, this citation said &quot;accessdate=2013-12-06&quot;, but the document itself said &quot;Published July 1, 2016&quot;.&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Valyuta simvolu|Simvol]]&lt;ref name=&quot;ubc&quot;&gt;{{cite web |last=Antweiler |first=Werner |title=Currencies of the World |url=http://fx.sauder.ubc.ca/currency_table.html |year=2006 |accessdate=2006-12-05 |publisher=[[Britaniya Kolumbiyası Universiteti]] |archive-date=2011-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129141202/http://fx.sauder.ubc.ca/currency_table.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{Efn|group=upper-alpha|Many of these symbols can be found in [http://www.unicode.org/charts/PDF/U20A0.pdf Unicode block 20A0–20, &quot;Currency Symbols&quot;].}}
! scope=&quot;col&quot; | [[ISO 4217|ISO code]]&lt;ref name=&quot;ISO&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; | Xırda&lt;br /&gt;pul
! scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | Əsas pulun&lt;br /&gt;xırdalanma&lt;br /&gt;sayı
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Abxaziya}}
| data-sort-value=&quot;Apsar, Abxaziya&quot; | [[Abxaziya apsarı]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative|Bu valyuta gündəlik ticarətdə tətbiq olunmur, lakin qanuni ödəniş vasitəsidir. Bu pul xatirə əskinasları və sikkələri şəklində çap olunur.}}
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
|-
| data-sort-value=&quot;Rubl, Rusiya&quot; | [[Rus rublu]]
| ₽
| RUB
| [[Rus rublu|Kopeyka]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Əfqanıstan}}
| data-sort-value=&quot;Əfqani, Əfqan&quot; | [[Əfqanıstan əfqanisi]]
| ؋
| AFN
| [[Əfqanıstan əfqanisi|Pul]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Akrotiri və Dekeliya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Albaniya}}
| data-sort-value=&quot;Lek, Albaniya &quot; | [[Albaniya leki]]
| L
| ALL
| data-sort-value=&quot;Qindarke&quot; | [[Albaniya leki|Qindarkë]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | {{flaqifikasiya|Olderni}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Olderni&quot; | [[Olderni funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| £
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Britaniya funtu&quot; | [[Funt-sterlinq|Britaniya funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=Britaniya| [[Banknotes of the funtu sterling|Britaniya banknotes]] are issued by the [[Bank of England]] and by some banks in [[Scotland]] and [[Northern Ireland]]. Laws on [[legal tender]] vary between various jurisdictions.&lt;ref name=&quot;BritBanknotes&quot;&gt;{{cite web|title=Banknotes|url=http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/index.htm|accessdate=2006-12-05|publisher=[[Bank of England]]|archive-date=2008-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514223954/http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Gernsi&quot; | [[Gernsi funtu]]
| £
| ''GGP''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO|This currency code is not part of the ISO 4217 standard, but is used commercially.}}
| [[Penni]]
| 100
&lt;includeonly&gt;
|}&lt;/includeonly&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
|-
| {{flaqifikasiya|Əlcəzair}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Əlcəzair&quot; | [[Əlcəzair dinarı]]
| د.ج
| DZD
| [[Sentim|Santim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Andorra}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Anqola}}
| data-sort-value=&quot;Kvanza, Anqola&quot; | [[Anqola kvanzası]]
| Kz
| AOA
| data-sort-value=&quot;Sentimo&quot; | [[Sentimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Angilya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Antiqua və Barbuda}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Argentina}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Argentina&quot; | [[Argentina pesosu]]
| $
| ARS
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Ermənistan}}
| data-sort-value=&quot;Dram, Ermənistan&quot; | [[Ermənistan dramı]]
| [[Fayl:Armenian_dram_sign.svg|10px]]
| AMD
| [[Ermənistan dramı|Luma]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Aruba}}
| data-sort-value=&quot;Florin, Aruba &quot; | [[Aruba florini]]
| ƒ
| AWG
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; data-sort-value=&quot;Yüksəliş adası&quot; | {{flaq|Böyük Britaniya}} [[Yüksəliş adası]]
| data-sort-value=&quot;Funt, Yüksəliş&quot; | Yüksəliş funtu{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| £
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Müqəddəs Yelena&quot; | [[Müqəddəs Yelena funtu]]
| £
| SHP
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Avstraliya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Avstraliya&quot; | [[Avstraliya dolları]]
| $
| AUD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Avstriya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
| data-sort-value=&quot;Manat, Azərbaycan&quot; | [[Azərbaycan manatı]]
| [[Fayl:Azeri manat symbol.svg|12px]]
| AZN
| data-sort-value=&quot;Qəpik&quot; | [[Azərbaycan manatı|Qəpik]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Baham adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Baham adaları&quot; | [[Baham dolları]]
| $
| BSD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Bəhreyn}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Bəhreyn&quot; | [[Bəhreyn dinarı]]
| .د.ب
| BHD
| [[Fils (pul)|Fils]]
| 1000
|-
| {{flaqifikasiya|Banqladeş}}
| data-sort-value=&quot;Taka, Banqladeş&quot; | [[Banqladeş takası]]
| ৳
| BDT
| [[Paisa]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Barbados}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Barbados&quot; | [[Barbados dolları]]
| $
| BBD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Belarus}}
| data-sort-value=&quot;Rubl, Belarus, yeni&quot; | [[Belarus rublu|Yeni Belarus rublu]]
| Br
| BYR
| [[Belarus rublu|Kapeyka]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Rubl, Belarus, köhnə&quot; | [[Belarus rublu|Köhnə Belarus rublu]]{{Efn|group=upper-alpha|Bu pul yenisi ilə əvəz olunub, lakin hazırda dövriyyədədir. }}
| Br
| BYN
| [[Belarus rublu|Kapeyka]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Belçika}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Beliz}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Beliz&quot; | [[Beliz dolları]]
| $
| BZD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Benin}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Bermud adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Bermud&quot; | [[Bermud dolları]]
| $
| BMD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Butan}}
| data-sort-value=&quot;Nqultrum, Butan&quot; | [[Butan nqultrumu]]
| Nu.
| BTN
| [[Butan nqultrumu|Çetrum]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Rupi, Hindistan&quot; | [[Hindistan rupisi]]
| ₹
| INR
| [[Paisa]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Boliviya}}
| data-sort-value=&quot;Boliviano, Boliviya&quot; | [[Boliviya bolivianosu]]
| Bs.
| BOB
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Boneyr}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Bosniya və Herseqovina}}
| data-sort-value=&quot;Marka, Bosniya və Herseqovina, konvertasiya olunan&quot; | [[Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markası]]
| KM və ya КМ{{Efn|group=upper-alpha|Şriftdən asılı olaraq eyni görünsə də, &quot;KM&quot; və &quot;КМ&quot; simvolları [[Serb dili|serb]] və [[Xorvat dili|xorvat]] dillərində istifadə olunan [[Xorvat əlifbası|latın]] və [[Serb kiril əlifbası|kiril]] əlifbalarına əsasən bu cür yazılır.}}
| BAM
| [[Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markası|Feninq]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Botsvana}}
| data-sort-value=&quot;Pula, Botsvana&quot; | [[Botsvana pulası]]
| P
| BWP
| [[Botsvana pulası|Tebe]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Braziliya}}
| data-sort-value=&quot;Real, Braziliya&quot; | [[Braziliya realı]]
| R$
| BRL
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Britaniya Hind Okeanı Əraziləri}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills|ABŞ-də 1 [[Sent (pul)|Sent]] 10 [[Mil (pul)|milə]] və 10 sent 1 [[daym (ABŞ sikkəsi)|dayma]] bərabərdir.&lt;ref name=&quot;Act1792&quot;&gt;{{cite web|title=The Coinage Act of 1792|url=http://landru.i-link-2.net/monques/coinageact.html|accessdate=2006-12-05|archive-date=2008-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412041215/http://landru.i-link-2.net/monques/coinageact.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Britaniya Virgin adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Britaniya Virgin adaları&quot; | Britaniya Virgin adaları dolları{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Bruney}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Bruney&quot; | [[Bruney dolları]]
| $
| BND
| [[Sent (pul)|Sen]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Sinqapur&quot; | [[Sinqapur dolları]]
| $
| SGD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Bolqarıstan}}
| data-sort-value=&quot;Lev, Bolqarıstan&quot; | [[Bolqarıstan levi]]
| лв
| BGN
| [[Bolqarıstan levi|Stotinka]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Burkina-Faso}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Burundi}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Burundi&quot; | [[Burundi frankı]]
| Fr
| BIF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Kamboca}}
| data-sort-value=&quot;Riel, Kamboca&quot; | [[Kamboca rieli]]
| ៛
| KHR
| [[Sent (pul)|Sen]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kamerun}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Mərkəzi Afrika AMİ&quot; | [[Mərkəzi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XAF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kanada}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Kanada&quot; | [[Kanada dolları]]
| $
| CAD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kabo-Verde}}
| data-sort-value=&quot;Eskudo, Kabo-Verde&quot; | [[Kabo-Verde eskudosu]]
| Esc or $
| CVE
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kayman adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Kayman adaları&quot; | [[Kayman adaları dolları]]
| $
| KYD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Mərkəzi Afrika Respublikası}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Mərkəzi Afrika AMİ&quot; | [[Mərkəzi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XAF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Çad}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Mərkəzi Afrika AMİ&quot; | [[Mərkəzi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XAF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Çili}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Çili&quot; | [[Çili pesosu]]
| $
| CLP
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Çin}}
| data-sort-value=&quot;Yuan, Çin&quot; | [[Renminbi|Çin yuanı]]
| ¥ və ya 元
| CNY
| [[Renminbi|Fen]]{{Efn|group=upper-alpha|name=yuan|1 [[Renminbi|jiao]] 10 [[Renminbi|fen]]ə bərabərdir.}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kokos adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Avstraliya&quot; | [[Avstraliya dolları]]
| $
| AUD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kolumbiya}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Kolumbiya&quot; | [[Kolumbiya pesosu]]
| $
| COP
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Komor adaları}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Komor adaları&quot; | [[Komor frankı]]
| Fr
| KMF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Konqo Demokratik Respublikası}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Konqo&quot; | [[Konqo frankı]]
| Fr
| CDF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Konqo}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Mərkəzi Afrika AMİ&quot; | [[Mərkəzi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XAF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Kuk adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Yeni Zelandiya&quot; | [[Yeni Zelandiya dolları]]
| $
| NZD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Kuk adaları&quot; | [[Kuk adaları dolları]]
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kosta-Rika}}
| data-sort-value=&quot;Kolon, Kosta-Rika&quot; | [[Kosta-Rika kolonu]]
| ₡
| CRC
| data-sort-value=&quot;Sentimo&quot; | [[Sentimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kot-d’İvuar}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Xorvatiya}}
| data-sort-value=&quot;Kuna, Xorvatiya&quot; | [[Xorvatiya kunası]]
| kn
| HRK
| [[Xorvatiya kunası|Lipa]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Kuba}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Kuba konvertasiya olunan&quot; | [[Kuba konvertasiya olunan pesosu]]
| $
| CUC
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Peso, Kuba&quot; | [[Kuba pesosu]]
| $
| CUP
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kürasao}}
| data-sort-value=&quot;Qulden, Niderland Antil adaları&quot; | [[Niderland Antil adaları quldeni]]
| ƒ
| ANG
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kipr}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Çexiya}}
| data-sort-value=&quot;Kron, Çexiya&quot; | [[Çex kronu]]
| Kč
| CZK
| data-sort-value=&quot;Haler&quot; | [[Heller (pul)|Haler]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Danimarka}}
| data-sort-value=&quot;Kron, Danimarka&quot; | [[Danimarka kronu]]
| kr
| DKK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; | [[Öre]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Cibuti}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Cibuti&quot; | [[Cibuti frankı]]
| Fr
| DJF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Dominika}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Dominikan Respublikası}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Dominikan&quot; | [[Dominikan pesosu]]
| $
| DOP
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Şərqi Timor}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[East Timor Sentavo coins|Sentavo]]{{Efn|group=upper-alpha|name=coins|Only coins are made for this fractional denomination. See the link on the name for details.}}
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Ekvador}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Ecuadoriya Sentavo coins|Sentavo]]{{Efn|group=upper-alpha|name=coins}}
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
|-
| {{flaqifikasiya|Misir}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Misir&quot; | [[Misir funtu]]
| £ or ج.م
| EGP
| [[Piastr]]{{Efn|group=upper-alpha| name= Misir | 1 [[piastr]] 10 [[Misir funtu|millimə]] bərabərdir.}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Salvador}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Ekvatorial Qvineya}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Mərkəzi Afrika AMİ&quot; | [[Mərkəzi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XAF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Eritreya}}
| data-sort-value=&quot;Nakfa, Eritreya&quot; | [[Eritreya nakfası]]
| Nfk
| ERN
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Estoniya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Efiopiya}}
| data-sort-value=&quot;Birr, Efiopiya&quot; | [[Efiopiya birri]]
| Br
| ETB
| [[Sentim|Santim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Folklend adaları}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Folklend adaları&quot; | [[Folklend adaları funtu]]
| £
| FKP
| [[Penni]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Farer adaları}}
| data-sort-value=&quot;Kron, Danimarka&quot; | [[Danimarka kronu]]
| kr
| DKK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; | [[Öre]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Kron, Farer&quot; | [[Farer kronu]]
| kr
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Öre|Oyra]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Fici}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Fici&quot; | [[Fici dolları]]
| $
| FJD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Finlandiya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Fransa}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Fransa Polineziyası}}
| data-sort-value=&quot;Frank, CFP&quot; | [[CFP frankı]]
| Fr
| XPF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qabon}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Mərkəzi Afrika AMİ&quot; | [[Mərkəzi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XAF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qambiya }}
| data-sort-value=&quot;Dalasi, Qambiya&quot; | [[Qambiya dalasisi]]
| D
| GMD
| [[Qambiya dalasisi|Butut]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Gürcüstan}}
| data-sort-value=&quot;Lari, Gürcüstan &quot; | [[Gürcüstan larisi]]
| ლ
| GEL
| [[Tetri]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Almaniya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qana}}
| data-sort-value=&quot;Sedi, Qana&quot; | [[Qana sedisi]]
| ₵
| GHS
| [[Qana sedisi|Peseva]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Cəbəllütariq}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Cəbəllütariq&quot; | [[Cəbəllütariq funtu]]
| £
| GIP
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Yunanıstan}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qrenada}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qvatemala}}
| data-sort-value=&quot;Ketsal, Qvatemala&quot; | [[Qvatemala ketsalı]]
| Q
| GTQ
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Gernsi}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Britaniya&quot; | [[Funt sterlinq|Britaniya funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=Britaniya}}
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Gernsi&quot; | [[Gernsi funtu]]
| £
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qvineya}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qvineya&quot; | [[Qvineya frankı]]
| Fr
| GNF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qvineya-Bisau}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qayana}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Qayana&quot; | [[Qayana dolları]]
| $
| GYD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Haiti}}
| data-sort-value=&quot;Qurd, Haiti&quot; | [[Haiti qurdu]]
| G
| HTG
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Honduras}}
| data-sort-value=&quot;Lempira, Honduras&quot; | [[Honduras lempirası]]
| L
| HNL
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Honkonq}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Honkonq&quot; | [[Honkonq dolları]]
| $
| HKD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Macarıstan}}
| data-sort-value=&quot;Forint, Macarıstan&quot; | [[Macarıstan forinti]]
| Ft
| HUF
| data-sort-value=&quot;Filler&quot; | [[Filler]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İslandiya}}
| data-sort-value=&quot;Krona, İslandiya&quot; | [[İslandiya kronası]]
| kr
| ISK
| [[Öre|Eyrir]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Hindistan}}
| data-sort-value=&quot;Rupi, Hindistan&quot; | [[Hindistan rupisi]]
| ₹
| INR
| [[Paisa]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İndoneziya}}
| data-sort-value=&quot;Rupia, İndoneziya&quot; | [[İndoneziya rupiası]]
| Rp
| IDR
| [[Sent (pul)|Sen]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İran}}
| data-sort-value=&quot;Rial, İran&quot; | [[İran rialı]]
| ﷼
| IRR
| [[Dinar]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İraq}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, İraq&quot; | [[İraq dinarı]]
| ع.د
| IQD
| [[Fils (pul)|Fils]]
| 1000
|-
| {{flaqifikasiya|İrlandiya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Men adası}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Britaniya&quot; | [[Funt sterlinq|Britaniya funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=Britaniya}}
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Men&quot; | [[Men funtu]]
| £
| ''IMP''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İsrail}}
| data-sort-value=&quot;Şekel, İsrail yeni&quot; | [[Yeni İsrail şekeli]]
| ₪
| ILS
| [[İsrail aqorası|Aqora]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İtaliya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Yamayka}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Yamayka&quot; | [[Yamayka dolları]]
| $
| JMD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Yaponiya}}
| data-sort-value=&quot;Yen, Yaponiya&quot; | [[Yapon yeni]]
| ¥
| JPY
| [[Japanese yen|Sen]]{{Efn|group=upper-alpha|name=sen}}
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Cersi}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Britaniya&quot; | [[Funt sterlinq|Britaniya funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=Britaniya}}
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Cersi&quot; | [[Cersi funtu]]
| £
| ''JEP''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İordaniya}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, İordaniya&quot; | [[İordaniya dinarı]]
| د.ا
| JOD
| [[Piastr]]{{Efn|group=upper-alpha|name=fils|1 [[piastr]] 10 [[Fils (pul)|filsə]] və 1 [[dirhəm]] 10 piastra bərabərdir.}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
| data-sort-value=&quot;Tengə, Qazaxıstan &quot; | [[Qazaxıstan tengəsi]]
| data-sort-value=&quot;₸&quot; | [[Fayl:Kazakhstani tenge symbol.svg|9px]]
| KZT
| data-sort-value=&quot;Tiin&quot; | [[Qazaxıstan tengəsi|Tiin]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Keniya}}
| data-sort-value=&quot;Şillinq, Keniya&quot; | [[Keniya şillinqi]]
| Sh
| KES
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Kiribati}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Avstraliya&quot; | [[Avstraliya dolları]]
| $
| AUD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Kiribati&quot; | [[Kiribati dolları]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Şimali Koreya }}
| data-sort-value=&quot;Vona, Şimali Koreya&quot; | [[Şimali Koreya vonası]]
| ₩
| KPW
| [[Şimali Koreya vonası|Çon]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Cənubi Koreya }}
| data-sort-value=&quot;Vona, Cənubi Koreya&quot; | [[Cənubi Koreya vonası]]
| ₩
| KRW
| [[Cənubi Koreya vonası|Jeon]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Kosovo}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Küveyt}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Küveyt&quot; | [[Küveyt dinarı]]
| د.ك
| KWD
| [[Fils (pul)|Fils]]
| 1000
|-
| {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}}
| data-sort-value=&quot;Som, Qırğızıstan&quot; | [[Qırğız somu]]
| лв
| KGS
| [[Qırğız somu|Tyiyn]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Laos}}
| data-sort-value=&quot;Kip, Laos&quot; | [[Laos kipi]]
| ₭
| LAK
| [[Laos kipi|Att]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Latviya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Livan}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Livan&quot; | [[Livan funtu]]
| ل.ل
| LBP
| [[Piastr]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Lesoto}}
| data-sort-value=&quot;Loti, Lesoto&quot; | [[Lesoto lotisi]]
| L
| LSL
| [[Lesoto lotisi|Sente]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Rand, Cənubi Afrika&quot; | [[Cənubi Afrika randı]]
| R
| ZAR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Liberiya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Liberiya&quot; | [[Liberiya dolları]]
| $
| LRD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Liviya}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Liviya&quot; | [[Liviya dinarı]]
| ل.د
| LYD
| [[Dirhəm]]
| 1000
|-
| {{flaqifikasiya|Lixtenşteyn}}
| data-sort-value=&quot;Frank, İsveçrə&quot; | [[İsveçrə frankı]]
| Fr
| CHF
| [[Rappen]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Litva}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Lüksemburq}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Makao}}
| data-sort-value=&quot;Pataka, Makao&quot; | [[Makao patakası]]
| P
| MOP
| [[Makao patakası|Avo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Makedoniya }}
| data-sort-value=&quot;Denar, Makedoniya&quot; | [[Makedoniya denarı]]
| ден
| MKD
| [[Makedoniya denarı|Deni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Madaqaskar}}
| data-sort-value=&quot;Ariari, Malaqasi&quot; | [[Malaqasi ariarisi]]
| Ar
| MGA
| [[İraimbilanja]]
| 5
|-
| {{flaqifikasiya|Malavi}}
| data-sort-value=&quot;Kvaça, Malavi&quot; | [[Malavi kvaçası]]
| MK
| MWK
| [[Malavi kvaçası|Tambala]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Malayziya}}
| data-sort-value=&quot;Ringgit, Malayziya&quot; | [[Malayziya ringgiti]]
| RM
| MYR
| [[Sent (pul)|Sen]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Maldiv adaları}}
| data-sort-value=&quot;Rufiya, Maldiv&quot; | [[Maldiv rufiyası]]
| .ރ
| MVR
| [[Maldiv laarisi|Laari]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Mali}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Malta}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Marşall adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Mavritaniya}}
| data-sort-value=&quot;Ugiya, Mavritaniya&quot; | [[Mavritaniya ugiyası]]
| UM
| MRO
| [[Xums]]
| 5
|-
| {{flaqifikasiya|Mavriki}}
| data-sort-value=&quot;Rupi, Mavriki&quot; | [[Mavriki rupisi]]
| ₨
| MUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Meksika}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Meksika&quot; | [[Meksika pesosu]]
| $
| MXN
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Mikroneziya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Mikroneziya&quot; |Mikroneziya dolları{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Moldova}}
| data-sort-value=&quot;Ley, Moldova&quot; | [[Moldova leyi]]
| L
| MDL
| [[Moldova leyi|Ban]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Monako}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Monqolustan}}
| data-sort-value=&quot;Tuqrik, Monqolustan&quot; | [[Monqolustan tuqriki]]
| ₮
| MNT
| data-sort-value=&quot;Monqo&quot; | [[Monqolustan tuqriki|Monqo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Monteneqro}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Montserrat}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Mərakeş}}
| data-sort-value=&quot;Dirhəm, Mərakeş&quot; | [[Mərakeş dirhəmi]]
| د.م.
| MAD
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Mozambik}}
| data-sort-value=&quot;Metikal, Mozambik&quot; | [[Mozambik metikalı]]
| MT
| MZN
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Myanma}}
| data-sort-value=&quot;Kyat, Birma&quot; | [[Birma kyatı]]
| Ks
| MMK
| [[Birma kyatı|Pya]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Dağlıq Qarabağ Respublikası}}{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative|Bu ərazi [[Azərbaycan Respublikası]]nın rəsmi sərhədlərinə daxildir və nəzəri olaraq rəsmi pul vahidi [[Azərbaycan manatı]]dır.}}
| data-sort-value=&quot;Dram, Ermənistan&quot; | [[Ermənistan dramı]]
| [[Fayl:Armenian_dram_sign.svg|10px]]
| AMD
| [[Ermənistan dramı|Luma]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dram, Dağlıq Qarabağ&quot;|[[Dağlıq Qarabağ dramı]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| դր.
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Ermənistan dramı|Luma]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Namibiya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Namibiya&quot; | [[Namibiya dolları]]
| $
| NAD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Rand, Cənubi Afrika&quot;| [[Cənubi Afrika randı]]
| R
| ZAR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Nauru}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Avstraliya&quot; | [[Avstraliya dolları]]
| $
| AUD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Nauru&quot; | Nauru dolları{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Nepal}}
| data-sort-value=&quot;Rupi, Nepal&quot; | [[Nepal rupisi]]
| ₨
| NPR
| [[Paisa]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Niderland}}{{Efn|group=upper-alpha|Niderlanda məxsus olan [[Boneyr]], [[Sint-Estatius]] və [[Saba]] adaları avro yox, [[ABŞ dolları]] istifadə edirlər. Onlar siyahıda ayrıca göstəriliblər.}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Yeni Kaledoniya}}
| data-sort-value=&quot;Frank, CFP&quot; | [[CFP frankı]]
| Fr
| XPF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Yeni Zelandiya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Yeni Zelandiya&quot; | [[Yeni Zelandiya dolları]]
| $
| NZD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Nikaraqua}}
| data-sort-value=&quot;Kordoba, Nikaraqua&quot; | [[Nikaraqua kordobası]]
| C$
| NIO
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Niger}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Nigeriya}}
| data-sort-value=&quot;Nayra, Nigeriya&quot; | [[Nigeriya nayrası]]
| ₦
| NGN
| [[Nigeriya nayrası|Kobo]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Niue}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Yeni Zelandiya&quot; | [[Yeni Zelandiya dolları]]
| $
| NZD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Niue&quot; | [[Niue dolları]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Şimali Kipr Türk Respublikası}}
| data-sort-value=&quot;Lira, Türkiyə&quot; | [[Türk lirəsi]]
| [[Fayl:Turkish lira symbol black.svg|10px]]
| TRY
| data-sort-value=&quot;Quruş&quot; | [[Quruş]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Norveç}}
| data-sort-value=&quot;Kron, Norveç&quot; | [[Norveç kronu]]
| kr
| NOK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; | [[Öre]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Oman}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Oman&quot; | [[Oman rialı]]
| ر.ع.
| OMR
| [[Oman rialı|Baisa]]
| 1000
|-
| {{flaqifikasiya|Pakistan}}
| data-sort-value=&quot;Rupi, Pakistan&quot; | [[Pakistan rupisi]]
| ₨
| PKR
| [[Paisa]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Palau}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Palaua&quot; | Palau dolları{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Fələstin}}
| data-sort-value=&quot;Şekel, İsrail yeni&quot; | [[Yeni İsrail şekeli]]
| ₪
| ILS
| [[İsrail aqorası|Aqora]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dinar, İordaniya&quot; | [[İordaniya dinarı]]
| د.ا
| JOD
| [[Piastr]]{{Efn|group=upper-alpha|name=fils}}
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Panama}}
| data-sort-value=&quot;Balboa, Panama&quot; | [[Panama balboası]]
| B/.
| PAB
| data-sort-value=&quot;Sentesimo&quot; | [[Sentesimo]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Papua-Yeni Qvineya}}
| data-sort-value=&quot;Kina, Papua-Yeni Qvineya&quot; | [[Papua-Yeni Qvineya kinası]]
| K
| PGK
| [[Papua-Yeni Qvineya kinası|Toea]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Paraqvay}}
| data-sort-value=&quot;Quarani, Paraqvay&quot; | [[Paraqvay quaranisi]]
| ₲
| PYG
| data-sort-value=&quot;Sentimo&quot; | [[Sentimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Peru}}
| data-sort-value=&quot;Sol, Peru yeni&quot; | [[Yeni Peru solu]]
| S/.
| PEN
| data-sort-value=&quot;Sentimo&quot; | [[Sentimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Filippin}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Filippin&quot; | [[Filippin pesosu]]
| ₱
| PHP
| [[Sentavo]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Pitkern adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Yeni Zelandiya&quot; | [[Yeni Zelandiya dolları]]
| $
| NZD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Pitkern adaları&quot; | [[Pitkern adaları dolları]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| $
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Polşa}}
| data-sort-value=&quot;Zlotı, Polşa&quot; | [[Polşa zlotısı]]
| zł
| PLN
| [[Polşa zlotısı|Qroş]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Portuqaliya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Qətər}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Qətər&quot; | [[Qətər rialı]]
| ر.ق
| QAR
| [[Dirhəm]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Rumıniya}}
| data-sort-value=&quot;Leu, Rumıniya&quot; | [[Rumıniya leyi]]
| lei
| RON
| [[Rumıniya leyi|Ban]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Rusiya}}
| data-sort-value=&quot;Rubl, Rusiya&quot; | [[Rusiya rublu]]
| ₽
| RUB
| [[Rusiya rublu|Kopeyka]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Ruanda}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Ruanda&quot; | [[Ruanda frankı]]
| Fr
| RWF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Saba}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | {{flaqifikasiya|Qərbi Saxara}}{{Efn|group=upper-alpha|Qismən tanınan [[Səhravi Ərəb Demokratik Respublikası]], [[Qərbi Sahara]]nın ərazisinə iddialıdır. Mərakeş dirhəmi  bu ərazinin Mərakeş tərəfindən idarə olunan hissəsində istifadə edilir. and the Sahrawi peseta is the commemorative currency of the Sahrawi Respublikası. Additionally, some ''de facto'' currencies circulate in the territory: the Algeriya dinar is used in Sahrawi refugee camps in [[Tindouf]] and the Mauritaniya ouguiya is used in [[Lagouira]], which is under Mauritaniya administration.}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Əlcəzair&quot; | [[Əlcəzair dinarı]]
| د.ج
| DZD
| [[Sentim|Santim]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Ugiya, Mavritaniya&quot; | [[Mavritaniya ugiya]]
| UM
| MRO
| [[Xums]]
| 5
|-
| data-sort-value=&quot;Dirhəm, Mərakeş&quot; | [[Mərakeş dirhəmi]]
| د. م.
| MAD
| [[Sentim]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Peseta, Səhravi&quot; | [[Səhravi pesetası]]
| ₧ və ya Ptas
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Müqəddəs Yelena adası}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Müqəddəs Yelena adası&quot; | [[Müqəddəs Yelena funtu]]
| £
| SHP
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sent-Kits və Nevis}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sent-Lüsiya}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sent-Vinsent və Qrenadin}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Şərqi Karib&quot; | [[Şərqi Karib dolları]]
| $
| XCD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Samoa}}
| data-sort-value=&quot;Tala, Samoa&quot; | [[Samoa talası]]
| T
| WST
| [[Samoa talası|Sene]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|San-Marino}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|San-Tome və Prinsipi}}
| data-sort-value=&quot;Dobra, San-Tome və Prinsipi&quot; | [[San-Tome və Prinsipi dobrası]]
| Db
| STD
| data-sort-value=&quot;Sentimo&quot; | [[Sentimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Səudiyyə Ərəbistanı}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Səudiyyə&quot; | [[Səudiyyə Ərəbistanı rialı]]
| ر.س
| SAR
| [[Səudiyyə Ərəbistanı rialı|Halala]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Seneqal}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Serbiya}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Serbiya&quot; | [[Serbiya dinarı]]
| дин. və ya din.
| RSD
| [[Para (pul)|Para]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Seyşel adaları}}
| data-sort-value=&quot;Rupi, Seyşel&quot; | [[Seyşel rupisi]]
| ₨
| SCR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Syerra-Leone}}
| data-sort-value=&quot;Leone, Syerra-Leone&quot; | [[Syerra-Leone leonesi]]
| Le
| SLL
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Sinqapur}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Bruney&quot; | [[Bruney dolları]]
| $
| BND
| [[Sent (pul)|Sen]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Sinqapur&quot; | [[Sinqapur dolları]]
| $
| SGD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sint-Estatius}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sint-Marten}}
| data-sort-value=&quot;Qulden, Niderland Antil adaları&quot; | [[Niderland Antil adaları quldeni]]
| ƒ
| ANG
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Slovakiya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sloveniya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Solomon adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Solomon adaları&quot; | [[Solomon adaları dolları]]
| $
| SBD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Somali}}
| data-sort-value=&quot;Şillinq, Somali&quot; | [[Somali şillinqi]]
| Sh
| SOS
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Somalilend}}
| data-sort-value=&quot;Şillinq, Somalilend&quot; | [[Somalilend şillinqi]]
| Sl
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Cənubi Afrika Respublikası}}
| data-sort-value=&quot;Rand, Cənubi Afrika&quot; | [[Cənubi Afrika randı]]
| R
| ZAR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Britaniya&quot; | [[Funt sterlinq|Britaniya funtu]]
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları&quot; | Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları funtu{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| £
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Cənubi Osetiya}}
| data-sort-value=&quot;Rubl, Rusiya&quot; | [[Rusiya rublu]]
| ₽
| RUB
| [[Rusiya rublu|Kopeyka]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İspaniya}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Cənubi Sudan}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Cənubi Sudan&quot; | [[Cənubi Sudan funtu]]
| £
| SSP
| [[Piastr]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Şri-Lanka}}
| data-sort-value=&quot;Rupi, Şri-Lanka&quot; | [[Şri-Lanka rupisi]]
| Rs or රු
| LKR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Sudan}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Sudan&quot; | [[Sudan funtu]]
| {{dil|ar|ج.س.}}
| SDG
| [[Piastr]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Surinam}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Surinam&quot; | [[Surinam dolları]]
| $
| SRD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Esvatini}}
| data-sort-value=&quot;Lilangeni, Esvatini&quot; | [[Esvatini lilangenisi]]
| L
| SZL
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İsveç}}
| data-sort-value=&quot;Kron, İsveç&quot; | [[İsveç kronu]]
| kr
| SEK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; | [[Öre]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|İsveçrə}}
| data-sort-value=&quot;Frank, İsveçrə&quot; | [[İsveçrə frankı]]
| Fr
| CHF
| [[Rappen]]{{Efn|group=upper-alpha|[[rappen]] [[Alman dili|almancadır]]; [[Fransız dili|fransızca]] [[sentim]]; [[İtalyan dili|italyanca]] [[sentesimo]]dur.}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Suriya}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Suriya&quot; | [[Suriya funtu]]
| £ or ل.س
| SYP
| [[Piastr]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Tayvan}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Tayvan yeni&quot; | [[Yeni Tayvan dolları]]
| $
| TWD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Tacikistan}}
| data-sort-value=&quot;Somoni, Tacikistan&quot; | [[Tacikistan somonisi]]
| ЅМ
| TJS
| [[Dirhəm|Diram]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Tanzaniya}}
| data-sort-value=&quot;Şillinq, Tanzaniya&quot; | [[Tanzaniya şillinqi]]
| Sh
| TZS
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Tailand}}
| data-sort-value=&quot;Baht, Tailand&quot; | [[Tailand bahtı]]
| ฿
| THB
| [[Tailand bahtı|Satanq]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Toqo}}
| data-sort-value=&quot;Frank, Qərbi Afrika AMİ&quot; | [[Qərbi Afrika AMİ frankı]]
| Fr
| XOF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Tonqa}}
| data-sort-value=&quot;Paanqa, Tonqa&quot; | [[Tonqa paanqası]]{{Efn|group=upper-alpha|1 yüz [[Tonqa paanqası]] 1 [[Tonqa paanqası|hau]]ya bərabərdir.}}
| T$
| TOP
| [[Tonqa paaanqası|Seniti]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Dnestryanı}}
| data-sort-value=&quot;Rubl, Dnestryanı&quot; | [[Dnestryanı rublu]]
| р.
| ''PRB''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
| [[Transnistriya ruble|Kopek]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Trinidad və Tobaqo}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Trinidad və Tobaqo&quot; | [[Trinidad və Tobaqo dolları]]
| $
| TTD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Tristan-da-Kunya}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Müqəddəs Yelena&quot; | [[Müqəddəs Yelena funtu]]
| £
| SHP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Tristan da Kunya&quot; | Tristan da Kunya funtu{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| £
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Tunis}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Tunis&quot; | [[Tunis dinarı]]
| د.ت
| TND
| [[Tunis dinarı|Millim]]
| 1000
|-
| {{flaqifikasiya|Türkiyə}}
| data-sort-value=&quot;Lira, Türkiyə&quot; | [[Türk lirəsi]]
| [[Fayl:Turkish lira symbol black.svg|10px]]
| TRY
| data-sort-value=&quot;Quruş&quot; | [[Quruş]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Türkmənistan}}
| data-sort-value=&quot;Manat, Türkmənistan&quot; | [[Türkmənistan manatı]]
| m
| TMT
| [[Türkmənistan manatı|Tennesi]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Törks və Kaykos adaları}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Tuvalu}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Avstraliya&quot; | [[Avstraliya dolları]]
| $
| AUD
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Tuvalu&quot; | [[Tuvalu dolları]]
| $
| ''TVD''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO|Bu valyuta kodu ISO 4217 standartına daxil deyil, lakin ticari məqsədlər üçün istifadə edilir.}}
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Uqanda}}
| data-sort-value=&quot;Şillinq, Uqanda&quot; | [[Uqanda şillinqi]]
| Sh
| UGX
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | {{flaqifikasiya|Ukrayna}}
| data-sort-value=&quot;Qrivna, Ukrayna&quot; | [[Ukrayna qrivnası]]
| ₴
| UAH
| [[Ukrayna qrivnası|Kopiyka]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Rubl, Rusiya&quot; | [[Rus rublu]]{{Efn|group=upper-alpha|Yalnız Rusiya və ya ruspərəst qüvvələr tərəfindən işğal edilmiş ərazilərdə istifadə edilir}}&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/1425647c-297f-11e6-8ba3-cdd781d02d89.html |title=Donetsk faces a creeping Russification |author=Roman Olearchyk |publisher=Financial Times |date=5 June 2016 |accessdate=9 August 2016 |archive-date=20 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820041145/http://www.ft.com/cms/s/0/1425647c-297f-11e6-8ba3-cdd781d02d89.html |url-status=live }}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;
| ₽
| RUB
| [[Rus rublu|Kopek]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|BƏƏ}}
| data-sort-value=&quot;Dirhəm, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri&quot; | [[BƏƏ dirhəmi]]
| د.إ
| AED
| [[Fils (pul)|Fils]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}
| data-sort-value=&quot;Funt, Britaniya&quot; | [[Funt-sterlinq|Britaniya funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=Britaniya}}
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|ABŞ}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Uruqvay}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Uruqvay&quot; | [[Uruqvay pesosu]]
| $
| UYU
| data-sort-value=&quot;Sentesimo&quot; | [[Uruqvay pesosu|Sentesimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
| data-sort-value=&quot;Som, Özbəkistan&quot; | [[Özbək somu]]
| so’m • сўм
| UZS
| [[Uzbekistani som|Tiyin]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Vanuatu}}
| data-sort-value=&quot;Vatu, Vanuatu&quot; | [[Vanuatu vatusu]]
| Vt
| VUV
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
|-
| {{flaqifikasiya|Vatikan}}
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Venesuela}}
| data-sort-value=&quot;Bolivar, Venesuela&quot; | [[Venesuela bolivarı]]
| Bs F
| VEF
| data-sort-value=&quot;Sentimo&quot; | [[Sentimo]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Vyetnam}}
| data-sort-value=&quot;Donq, Vyetnam&quot; | [[Vyetnam donqu]]
| ₫
| VND
| data-sort-value=&quot;Hao&quot; | [[Vyetnam donqu|Hao]]{{Efn|group=upper-alpha|1 [[Vyetnam donqu|hao]] 10 [[Vyetnam donqu|şu]]ya bərabərdir.}}
| 10
|-
| {{flaqifikasiya|Uollis və Futuna}}
| data-sort-value=&quot;Frank, CFP&quot; | [[CFP frankı]]
| Fr
| XPF
| [[Sentim]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Yəmən}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Yəmən&quot; | [[Yəmən rialı]]
| ﷼
| YER
| [[Fils (pul)|Fils]]
| 100
|-
| {{flaqifikasiya|Zambiya}}
| data-sort-value=&quot;Kvaça, Zambiya&quot; | [[Zambiya kvaçası]]
| ZK
| ZMW
| [[Nqvee]]
| 100
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | {{flaqifikasiya|Zimbabve}}{{Efn|group=upper-alpha|name=zimbabve|Zimbabvedə qeyri-rəsmi 9 valyutadan istifadə edilir.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Giokos|first1=Eleni|title=This country has nine currencies|url=http://money.cnn.com/2016/02/29/news/zimbabwe-currency/|website=CNNMoney|date=29 February 2016|access-date=2 November 2016|archive-date=6 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506010514/https://money.cnn.com/2016/02/29/news/zimbabwe-currency/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Bax: [[Zimbabve dolları]].''}}
| data-sort-value=&quot;Pula, Botsvana&quot; | [[Botsvana pulası]]
| P
| BWP
| [[Botsvana pulası|Tebe]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Funt, Britaniya&quot; | [[Funt sterlinq|Britaniya funtu]]{{Efn|group=upper-alpha|name=Britaniya}}
| £
| GBP
| [[Penni]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Yuan, Chinese&quot; | [[Chinese yuan]]
| ¥ or 元
| CNY
| [[Renminbi|Fen]]{{Efn|group=upper-alpha|name=yuan}}
| 100
|-
| [[Avro]]
| €
| EUR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| [[Hindistan rupisi]]
| ₹
| INR
| [[Paisa]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Yen, Yaponiya&quot; | [[Yapon yeni]]
| ¥
| JPY
| [[Yapon yeni|Sen]]{{Efn|group=upper-alpha|name=sen}}
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Rand, Cənubi Afrika&quot; | [[Cənubi Afrika randı]]
| Rs
| ZAR
| [[Sent (pul)|Sent]]
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, ABŞ&quot; | [[ABŞ dolları]]
| $
| USD
| [[Sent (pul)|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
| 100
|-
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
| [[Zimbabve bond sikkələri|Sent]]{{Efn|group=upper-alpha|name=coins}}{{Efn|group=upper-alpha|Bu sikkələr [[ABŞ senti]]nə bərabərləşdirilir.}}
| data-sort-value=&quot;&quot; | (''yoxdur'')
|}

==Qeydlər==
&lt;references group=&quot;upper-alpha&quot;/&gt;

[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə pullar]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>an6nlp8n96tdmdukaj7j364sniy7w6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gecə leşyeyəni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>467776</id>
    <revision>
      <id>8965946</id>
      <parentid>8913739</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="35j5x26h608xdc6t1i7wdnler2cx25b" xml:space="preserve">{{Film
 |şəkil = Gecə leşyeyəni (film, 2014).jpg
}}

'''Gecə leşyeyəni''' — [[Den Qilroy]]un yazdığı və rejissorluq etdiyi 2014 Amerika [[neo-noir]], cinayət, triller filmi. Filmin əsas rollarında [[Ceyk Cillenhol]], [[Rene Russo]], [[Riz Ahmed]] və [[Bill Pakston]] yer almaqdadır.

Film premyerasını [[2014 Toronto Beynəlxalq Film Festivalı]]nda etdi.&lt;ref name=&quot;Indiewire&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://variety.com/2014/film/news/tiff-toronto-intl-film-festival-gala-special-presentations-1201266480/ &quot;Toronto Film Festival Lineup&quot;] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20151019092814/http://variety.com/2014/film/news/tiff-toronto-intl-film-festival-gala-special-presentations-1201266480/
 | date = 2015-10-19
}}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[Open Road Films]] tərəfindən 31 oktyabr 2014-də təqdim edildi.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nightcrawlers.htm &quot;Nightcrawler (2014)&quot;] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20160817172346/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nightcrawlers.htm
 | date = 2016-08-17
}}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Tənqidçilərdən müsbət şərhlər alan film [[87. Oskar mükafatı]]nda [[Ən Yaxşı Orijinal Ssenariyə görə Oskar mükafatı|Ən Yaxşı orijinal Ssenari]] namizədliyi əldə etdi.

== Məzmun ==
Luiz Blum gecələr [[Los-Anceles]]də baş verən cinayət, qəza kimi hadisələri kamerasına lentə alan və xəbər kanallarına satan işsiz bir adamdır.

== Rollarda ==
* [[Ceyk Cillenhol]] - Luiz Blum
* [[Rene Russo]] - Nina Romina
* Riz Ahmed - Rik
* Bill Paxton - Co Loder
* Michael Hyatt - Detektiv Frontieri
* Ann Cusack - Linda
* Kevin Rahm - Frenk Kruz
* Kathleen York - Cek

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* &lt;span class=&quot;official-website&quot;&gt;&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://www.nightcrawlerfilm.com/ Resmi site] {{dead link| date = December 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
* [[IMDb|Internet Movie Database]]'de ''[[imdbtitle:2872718|Gece Vurgunu]]''
* [[Metacritic]]'de ''[http://www.metacritic.com/movie/nightcrawler Gece Vurgunu]''
* [[Rotten Tomatoes]]'da ''[https://www.rottentomatoes.com/m/nightcrawler/ Gece Vurgunu]''
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2014-cü ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Saturn mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Los-Anceles haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Los-Ancelesdə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Kinorejissorların debüt filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Jurnalistlər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin neonuar filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixopatlar və sosiopatlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Ceyms Nyuton Hovardın film musiqiləri]]
[[Kateqoriya:Pis qəhrəmanların yer aldığı əsərlər]]
[[Kateqoriya:Qatillər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Open Road Films filmləri]]
[[Kateqoriya:Televiziya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>35j5x26h608xdc6t1i7wdnler2cx25b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yana Burçeska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469211</id>
    <revision>
      <id>8966028</id>
      <parentid>8646225</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4856" sha1="26ue1we8dhs3oayrkgzurl2otqpzkr1" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Yana Burçeska
 |orijinal adı    = {{dil-mk|Јана Бурческа}}
 |digər adı       = 
 |şəkil           = Jana Burčeska Red Carpet Kyiv 2017 (cropped).jpg
 |şəklin ölçüsü   = 200
 |şəklin izahı    = Yana Burçeska Avroviziya 2017-nin açılış mərasimində
 |fon rəngi       = solo ifaçı
 |doğum adı       = Yana Burçeska&lt;br/&gt; {{dil-mk|Јана Бурческа}}
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 6.7.1993
 |doğum yeri      = [[Skopye]], [[Makedoniya Respublikası]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{Flaqifikasiya|Makedoniya Respublikası}}
 |fəaliyyəti      = [[müğənni]]
 |janr            = {{flatlist|
* [[Pop]]
}}
 |musiqi aləti    = vokal
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 2010–{{comment|h.h.|hal-hazırda}}
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Yana Burçeska''' ({{dil-mk|Јана Бурческа}}; {{comment|d.|doğum}} [[6 iyul]] [[1993]], [[Skopye]], [[Makedoniya Respublikası]]) — [[Makedoniya]] müğənnisi. O, [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya Respublikası]]nı [[2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir.

== Həyatı və musiqi karyerası ==
Yana Burçeska 2011-ci ildə Makedoniya Respublikasında təşkil olunan ''Macedonian Idol'' məharət yarışmasında iştirak etmiş və beşinci yeri qazanmışdır. 2016-cı ilin noyabr ayında Makedoniya Respublikasının MRT telekanalı Yana Burçeskanın ölkəni [[Ukrayna]]nın paytaxtı [[Kiyev]]də keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil edəcəyini açıqlamışdır&lt;ref&gt;{{cite web|title=Macedonia: Jana Burčeska to the Eurovision Song Contest 2017|url=https://eurovoix.com/2016/11/21/macedonia-jana-burceska-eurovision-song-contest-2017/|website=eurovoix.com|accessdate=21 noyabr 2016|archive-date=2019-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217030227/https://eurovoix.com/2016/11/21/macedonia-jana-burceska-eurovision-song-contest-2017/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Yananın müsabiqədə ifa edəcəyi mahnı olan  &quot;[[Dance Alone]]&quot; 2017-ci ilin mart ayında təqdim edilmişdir. Uzun məşqlərdən sonra müğənni 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinalında üçüncü nömrə altına səhnə almışdır. Nəticədə Yana 18 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı yarımfinalda 69 xalla 15-ci yeri tutaraq, finala adlaya bilməmişdir.

Avroviziya 2017-də Makedoniya Respublikası üçün hazırlanmış reklam çarxında Yananın uşaq gözlədiyi bəlli olmuşdur. Daha sonra müğənninin nişanlısı Aleksander canlı yayımda Yanaya evlilik təklif etmişdir. Hadisə dünya mediasında yer almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/news/world/eurovision-2017-live-marriage-proposal-steals-show-saturday-s-finalists-n758181|title=Eurovision 2017: Live Marriage Proposal Steals the Show From Saturdays Finalists|publisher=NBCNews.com|date=11 may 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170513061940/http://www.nbcnews.com/news/world/eurovision-2017-live-marriage-proposal-steals-show-saturday-s-finalists-n758181|archivedate=13 may 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.independent.ie/style/weddings/dramatic-eurovision-proposal-steals-the-show-35707072.html|title=Dramatic Eurovision proposal steals the show|work=Irish Independent|publisher=independent.ie|date=12 may 2017|access-date=3 January 2018|archive-date=12 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170512094352/http://www.independent.ie/style/weddings/dramatic-eurovision-proposal-steals-the-show-35707072.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2017-ci ilin oktyabr ayında Yananın Dona adlı qız övladı dünyaya gəlmişdir.

== Diskoqrafiya ==
=== Sinqllar ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:9em;&quot;| Mahnı adı
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| İl
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Dance Alone]]&quot;
| 2017
|-
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Kaliopi]] &lt;br/&gt; &quot;[[Dona]]&quot;
| başlıq  = [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] &lt;br/&gt; [[Fayl:EuroMacedonia.svg|30x30px]]
| illər   = [[2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|'''2017''']]
| sonra   = [[Eye Cue (qrup)|Eye Cue]]&lt;br/&gt; &quot;[[Lost and Found (Eye Cue mahnısı)|Lost and Found]]&quot;
}}
{{son}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>26ue1we8dhs3oayrkgzurl2otqpzkr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monti Holl problemi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>471655</id>
    <revision>
      <id>8965712</id>
      <parentid>8889958</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]</comment>
      <origin>8965712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37945" sha1="58vsn0klbyu3hh4ieq46l8r6d2p9800" xml:space="preserve">[[Fayl:Monty open door.svg|right|thumb|250x300px| Yeni maşına sahib olmaq məqsədi ilə iştirakçı bir qapı seçir, məsələn, bu nümunədə ''1 nömrəli qapı''. Daha sonra veriliş aparıcısı digər qapılardan birini - məsələn, bu nümunədə ''3 nömrəli qapını'' açaraq qapı arxasındakı keçini aşkara çıxarmaqla iştirakçıya seçimini 1 ''nömrəli qapıdan 2 nömrəli qapıya dəyişməyi'' və ya ''əvvəlki qərarında qalmağı'' təklif edir.]]

'''''Monti Hall problemi''''' — Amerika istehsalı olan &quot;Let's Make a Deal&quot; ({{dil-az| &quot;Gəlin razılaşaq&quot;}}) adlı və daha sonra aparıcın şərəfinə &quot;Monty Hall&quot; ({{dil-az| &quot;Monti Hall&quot;}}) adlandırılmış oyun şousunda irəli sürülən ehtimal problemi formasında beyin yoran tapmacadır. Bu problem 1975-ci ildə Stiv Selvin tərəfindən &quot;The American Statistician&quot; ({{dil-az| &quot;Amerikalı Statist&quot;}}) jurnalına göndərdiyi məktubda izah (həll) edilmişdir. Bu, 1990-cı ildə &quot;Parade&quot; jurnalındakı Meriln vos Savantın &quot;Ask Marilyn&quot; ({{dil-az| &quot;Merilndan soruş&quot;}}) bölməsində sitat kimi verilmiş oxucu məktubundan götürülmüş bir sual kimi məşhurlaşmışdır:

{{sitat| Təsəvvür edin ki, oyun şousundasınız və sizə seçim haqqı kimi üç qapı təqdim olunmuşdur: Bir qapının arxasında maşın, digər iki qapının arxasında isə keçilər vardır. Siz bir qapı seçmirsiniz, məsələn 1 nömrəli qapı. Daha sonra hər bir qapının arxasında nəyin olduğunu əvvəlcədən bilən veriliş aparıcısı digər iki qapıdan birini açır, məsələn 3 nömrəli qapı. Ardınca isə o, sizdən soruşur: &quot;Seçiminizi 2 nömrəli qapıya dəyişmək istəyirsinizmi?&quot; Bu vəziyyətdə seçiminizi dəyişmək sizin üçün sərfəlidirmi?}}

Vos Savantın cavabına görə iştirakçı öz seçimini dəyişərək digər qapını seçməlidir. Standart fərziyyələrə əsasən seçimini dəyişən iştirakçıların maşın qazanma şansı {{sfrac|2|3}} olarkən öz əvvəlki seçimlərində sabit qalan iştirakçıların bu uduşu qazanma şansı yalnızca {{sfrac|1|3}}-dir.

Təqdim olunmuş ehtimallar aparıcı və iştirakçının qapıları necə seçəcəyinə əsaslanan xüsusi fərziyyələrdən asılıdır. Burada (bu standart şərtlər altında) həlledici məqam iştirakçının ən başda 1 nömrəli qapını seçdiyi zamanla müqayisədə indi 2 və 3 nömrəli qapılar haqqında daha çox məlumat vardır: aparıcının məqsədli şəkildə edilmiş hərəkəti iştirakçının seçmədiyi qapıya əlavə dəyər əlavə edir, lakin iştirakçının ən başda seçdiyi qapının dəyərini dəyişmir. Bu məsələyə təsir edən digər bir yanaşma isə iştirakçının seçimini dəyişdirməsinin bu iki qapı arasında təsadüfi seçim etməsindən daha fərqli bir hərəkət olduğunu irəli sürür. Yəni, adıçəkilən birinci hadisə baş verərkən iştirakçı əvvəlki məlumata əsaslanaraq bu qərarı verir, lakin ikinci hadisəni seçərkən o, bunu etmir. Təsvir olunan davranışlardan başqa digər mümkün davranışlar iştirakçının əlavə ya əlavə informasiya ilə təmin edə bilər, ya da məsələyə heç bir təsir göstərməz və beləliklə, müxtəlif ehtimallar meydana gətirər. Burada digər bir məqam isə sizin qapı seçiminizi dəyişməklə maşın qazanmaq şansınızın birbaşa ilk seçimizdə uduşlu qapını seçmə şansınızla əlaqali olmasıdır: əgər siz ilk cəhdinizdə doğru seçim etmisinizsə, bu zaman seçiminizi dəyişmək sizin məğlubiyyətinizlə; yox, əgər siz ilk seçimizdə yanlış qapını seçmisinizsə, seçiminizi dəyişmək sizin yarışmada qalib gəlməyinizlə nəticələnəcək. Belə ki, sizin ilk cəhdinizdə doğru qapını seçmə ehtimalınız 1/3, səhv qapını seçmə ehtimalınız isə 2/3-dir.

Bir çox oxucu Savantın izahına baxmayaraq iştirakçının seçimini dəyişməsinin uğurlu bir qərar olmasına etiraz etdi. &quot;Parade&quot; jurnalında bu problem nəşr edildikdən sonra 10000-ə yaxın oxucu, o cümlədən təqribən 1000 fəlsəfə doktoru jurnala məktub yazdı və onların əksər hissəsi Savantın səhv fikirdə olduğunu iddia edirdi. Hətta verilən izahlar, simulyasiyalar və əvvəlki riyazi isbatlara baxmayaraq hal-hazırda da bir çox insan iştirakçının seçimini dəyişməsinin ən yaxşı strategiya olduğunu qəbul etmir. Tarixdə riyaziyyat sahəsində ən çox töhfə vermiş alimlərdən biri olan Pal Erdöş də ona Savantın proqnozlaşdırdığı nəticə kompüter simulyasiyası ilə göstərilənə qədər bu həllə şübhə ilə yanaşırdı.

Bu problem həqiqətə uyğun paradoksdur. Doğru seçim (yəni, iştirakçının seçdiyi qapını dəyişməsi) ümumi mənada düşünülənlərə əks olduğun üçün absurd görünə bilər, lakin buna baxmayaraq həm də əyani sürətdə doğrudur. &quot;Monti Hall&quot; problemi daha əvvəlki illərdə meydana çıxan &quot;Üç məhbus&quot; problemi və daha yaxın zamanda irəli sürülən &quot;Bertrandın qutusu&quot; paradoksu ilə riyazi cəhətdən yaxından əlaqəlidir.

== Paradoks ==
Stiv Selvin 1975-ci ildə &quot;Let's Make a Deal&quot; adlı oyun şousuna əsaslanan problemi təsvir edən məktub yazaraq &quot;American Statistician&quot; jurnalına göndərdi və sonrakı nəktubunda isə bunu &quot;Monti Hall&quot; problemi adlandırdı. Bu problem Martin Qardnerin 1959-cu ildə &quot;Scientific American&quot; jurnalında qələmə aldığı &quot;Riyaziyi oyunlar&quot; mövzusuna daxil olan &quot;Üç məhbus&quot; problemi və həmçinin Qardnerin kitabı olan &quot;Aha Gotcha&quot;da təsvir etdiyi &quot;Üç qabıq&quot; problemi ilə riyazi cəhətdən eynidir.

Eyni problem 19990-cı ildə Kreq Videkr tərəfindən &quot;Parade&quot; jurnalındakı Meriln vos Savantın &quot;Ask Marilyn&quot; hissəsinə ünvanladığı məktubda yenidən qeyd olunmuşdu:

{{sitat| Təsəvvür edin ki, oyun şousundasınız və sizə seçim haqqı kimi üç qapı təqdim olunmuşdur: Bir qapının arxasında maşın, digər iki qapının arxasında isə keçilər vardır. Siz bir qapı seçmirsiniz, məsələn 1 nömrəli qapı. Daha sonra hər bir qapının arxasında nəyin olduğunu əvvəlcədən bilən veriliş aparıcısı digər iki qapıdan birini açır, məsələn 3 nömrəli qapı. Ardınca isə o, sizdən soruşur: &quot;Seçiminizi 2 nömrəli qapıya dəyişmək istəyirsinizmi?&quot; Bu vəziyyətdə seçiminizi dəyişmək sizin üçün sərfəlidirmi?}}

=== Standart fərziyyələr ===
Standart fərziyyələrə əsasən maşın qazanma ehtimalı iştirakçı öz seçimini dəyişdikdən sonra {{sfrac|2|3}}-yə bərabərdir. Bu həll üçün əsas məqam aparıcının davranışıdır. Sualın &quot;Parade&quot; jurnalına göndərilmiş verisyasındakı qeyri-müəyyənliklər aparıcının davranışları ilə bağlı protokolu açıq-aşkar müəyyənləşdirmir. Halbuki Kreqin sualı ilə birgə çap olunmuş Merilnin həlli bunu aydın formada ifadə edir və həm Selvin, həm də Savat aparıcının bu şoudakı rolunu aşağıdakı kimi açıq-aydın müəyyənləşdirir:

# Aparıcı hər zaman iştirakçı tərəfindən seçilməyən qapılardan birini açmalıdır.
# Aparıcın açacağı qapının arxasında hər zaman keçi olmalıdır, maşın yox. 
# Aparıcı qapını açdıqdan sonra hər zaman iştirakçıya seçimini dəyişmək və ya əvvəl seçdiyi qapıda qalmaq fürsətini təqdim etməlidir. 
  
Bu fərziyyələrdən hər hansı biri dəyişərsə, bu zaman iştirakçının öz qapı seçimini dəyişməklə maşın qazanma ehtimalı da fərqli ola bilər. Həmçinin bunu da əlavə etmək lazımdır ki, maşın təsadüfi şəkildə qapılardan birinin arxasına yerləşdirilir və əgər iştirakçı ən başda maşın olan qapını seçərsə, onda aparıcı arxasında keçinin olduğu digər iki qapıdan təsadüfi şəkildə birini aça bilər. Bəzi müəlliflər iştirakçının ilk seçiminin də, həmçinin təsadüf olduğunu güman edirlər.

=== Sadə həllər ===
[[Fayl:Monty Hall Problem - Standard probabilities.svg|right|thumb|300x230px| Oyunun üç mümkün forması: bunlardan ikisində iştirakçı bir qapı açılmazdan əvvəl seçdiyi qapını dəyişməklə uduş qazanır.]]
&quot;Parade&quot; jurnalında vos Savant tərəfindən təqdim edilmiş həll üç qapı arxasındakı bir maşın və iki keçinin üç mümkün qoyuluşunu və hər vəziyyətdə ən başda 1 nömrəli qapını seçdikdən sonra bu seçimdə qalmağın və ya dəyişməyin nəticələrini göstərir:

::::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:left; text-align: center;&quot;
|-
! 1 nömrəli qapının arxasında || 2 nömrəli qapının arxasında|| 3 nömrəli qapının arxasında || 1 nömrəli qapıda qalan zaman nəticə || Qapı seçimini dəyişməklə əldə olunan nəticə 
|-
| Keçi || Keçi || '''Maşın''' || Keçi qazanır || '''Maşın qazanır'''
|-
| Keçi || '''Maşın''' || Keçi || Keçi qazanır || '''Maşın qazanır'''
|-
| '''Maşın''' || Keçi || Keçi || '''Maşın qazanır''' || Keçi qazanır
|}

Əvvəlki seçimində qalan iştirakçı üç ehtimaldan yalnızca birində qalib gəlir, lakin aparıcı arxasında keçi olan qapını açdıqdan sonra qapı seçimini dəyişərsə bu üç ehtimaldan ikisində qalib gələr.

İntuitiv izahda qeyd olunur ki, əgər iştirakçı əvvəlcə keçi olan qapını seçərsə (3 qapıdan 2-də bu mümkündür), o, seçimini dəyişməklə maşın qazanacaq, çünki artıq keçi seçilə bilməz. Halbuki əgər iştirakçı əvvəlki seçimində qapını seçmiş olarsa, o, seçimini dəyişməklə maşın qazana bilməyəcək. Aparıcının daha sonr0 arxasında keçi olan seçilməmiş qapılardan birini açması faktı əvvəlki ehtimala təsir etmir və onu dəyişmir.

Əksər insanlar iştirakçının seçimini dəyişməsinin burada bir əhəmiyyət kəsmədiyi nəticəsinə gəlir, çünki iki qapı, bir maşın var və uduş şansı 50%-dir. Bu, aparıcının qapını təsadüfi olaraq açması halı üçün xarakterikdir, lakin burada məsələ belə deyildir; açılan qapı iştirakçının əvvəlki seçimindən asılıdır, belə ki, asılılıq olmaması fərziyyəsi buraya uyğun deyildir. Aparıcı qapını açmazdan əvvəl maşının hər qapının arxasında olması ehtimalı {{sfrac|1|3}}-dir. Əgər maşın 1 nömrəli qapının arxasındadırsa, aparıcı 2 və ya 3 nömrəli qapının aça bilər, beləliklə, maşın 1 nömrəli qapının arxasında olarsa və aparıcı 3 nömrəli qapının açarsa, bu zaman ehtimal {{sfrac|1|3}} x {{sfrac|1|2}} = {{sfrac|1|6}}-dir. Halbuki əgər maşın iki nömrəli qapının arxasında olarsa (iştirakçı 1 nömrəli qapını seçmişdir), aparıcı '''məcburən''' 3 nömrəli qapını açmalıdır və bu da ehtimalın {{sfrac|1|3}} x 1 = {{sfrac|1|3}}-ə bərabər olması mənasına gəlir. Bunlar aparıcının 3 nömrəli qapını açmasının iki mümkün halıdır, belə ki, əgər iştirakçı 1 nömrəli qapını seçmişdirsə və aparıcı 3 nömrəli qapının açırsa, maşının 2 nöçrəli qapının arxasında olması ehtimalı 1 nömrəli qapının arxasında olması ehtimalından 2 dəfə çoxdur.

{{Şəkillər albomu
| yer              = left
| istiqamət        = üfüqi
| başlıq           = 
| başlıq_yer       = 
| başlıq_arxafon   = 
| alt yazı         = 
| alt_yazı_yer     = 
| alt_yazı_arxafon = 
| miqyas           = 
| arxafon rəng     = 
| şəkil1           = Monty closed doors.svg
| miqyas1          = 200x230px
| alt1             = 
| izah1            = Maşının seçilən qapı arxasında olması ehtimalı {{sfrac|1|3}}, digər iki qapıdan birinin arxasında olması ehtimalı isə {{sfrac|2|3}}-dir.
| şəkil2           = Monty open door chances.svg
| miqyas2          = 
| alt2             = 
| izah2            = Aparıcı qapını açır, digər iki qapı üçün olan birgə ehtimal dəyişməz olaraq {{sfrac|1|3}}-də qalır, lakin açılan qapı üçün bu, 0-a bərabər olur.
| şəkil3           = 
| miqyas3          = 200x230px
| alt3             = 
| izah3            = 
}}
 
Həlli başa düşməyin digər bir yolu isə əvvəlcədən seçilməyən iki qapının birgə hesaba alınmasıdır. Sisl Adamsın irəli sürdüyü kimi, &quot;Monti itirakçıya qarşılıq verərək deyir: siz əvvəlcə seçdiyiniz qapıda qala bilərsiniz və ya siz digər iki qapını seçə bilərsiniz&quot;. Maşının digər iki qapının arxasında olması vəziyyətində iştirakçının maşın qazanma ehtimalı, yəni {{sfrac|2|3}} Monti tərəfindən qapılardan biri açıldıqdan sonra da dəyişmir, çünki maşının olduğu yeri əvvəlcədən bilərək onun tək məqsədi keçinlərdən birini aşkara çıxarmaqdır. Beləliklə, iştirakçının aparıcının qapılardan birini açmasından sonrakı seçimi aparıcının iştirakçıya qapını əvvəlki seçimindən ''digər iki qapıya'' dəyişməsini təklif etməsindən fərqli deyildir. Bu halda dəyişmək açıq-aşkar iştirakçıya maşın qazanmaq üçün {{sfrac|2|3}}-yə bərabər ehtimal təklif edir.

Kit Devlinin dediyi kimi, &quot;Monti qapını açmaqla iştirakçıya &quot;Seçmədiyiniz iki qapı var və uduşun onlardan birinin arxasında olması ehtimalı {{sfrac|2|3}}-yə bərabərdir. Mən digər iki qapıdan birini açaraq sizə həmin qapının arxasında maşın olmadığını göstərməklə yardım edəcəyəm. Siz indi bu əlavə informasiyadan istifadə edərək seçim edə bilərsiniz. Sizin 1 nömrəli qapını seçməklə uduş qazanmaq ehtimalınız {{sfrac|1|3}}-dir. Mən bunu dəyişmədim, lakin 3 nömrəli qapını açmaqla sizin seçiminizi dəyişərək 2 nömrəli qapını seçməklə uduş qazanma ehtimalınızın {{sfrac|2|3}} olduğunu göstərdim.&quot; deyir.&quot;

== Vos Savant və mətbuatın qəzəbi ==
Vos Savant &quot;Monti Hall&quot; problemi ilə bağlı qeydlərində iştirakçının seçimini dəyişməli olduğunu yazmışdı. O, oxucularından minlərlə məktub aldı və əksər insanlar onun cavabı ilə razılaşmadılar. 1990-1991-ci illər ərzində &quot;Parade&quot; jurnalında onun paradoksa həsr olunan daha üç qeydi çap olundu. Vos Savantın oxucularıdnan qəbul edilmiş çoxsaylı məktublar Donald Qranberq tərəfindən qələmə alınan ''&quot;Monti Hall&quot; Dilemması: Beyinlə bağlı mükəmməl illüziya''kitabında nəşr olunmuşdur. Müzakirə digər qəzet və jurnallara da yayıldı (məsələn, Sisl Adamsın &quot;The Straight Dope&quot;qəzetindəki qeydlərində və &quot;The New York Times&quot; qəzetində).

Cavabını aydınlaşdırmaq üçün Savant &quot;Üç qabıq&quot; problemini irəli sürdü: &quot;Siz kənara baxırsınız və mən bu üç qabıqdan birinə noxud dənəsi qoyuram. Daha sonra sizdən bir qabıq seçməyinizi xahiş edirəm və bu zaman sizin doğru qabığı seçmə ehtimalınız {{sfrac|1|3}}-dir, razılaşırsınızmı? Ardınca isə mən digər iki qabıqdan altında noxud dənəsi olmayanı qaldırıram. Seçdiyinizin nə olduğundan asılı olmayaraq bunu edə biləcəyimdən (və edəcəyimdən) biz sizin seçdiyiniz qabıq üzərindəki ehtimalları yoxlamaq üçün bizə yardım edəcək heç bir şey öyrənmədik&quot;. O, həmçinin buna bənzər simulyasiyanı üç kartla da etmişdir.

== İstifadə olunan ədəbiyyat == 
* {{cite journal |last= Adams |first= Cecil |ref= refAdams1990 |url= http://www.straightdope.com/classics/a3_189.html |title= On 'Let's Make a Deal,' you pick door #1. Monty opens door #2&amp;nbsp;– no prize. Do you stay with door #1 or switch to #3? |journal= The Straight Dope |date= 2 noyabr 1990 |accessdate= 13 may 2020 |archive-date= 15 May 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080515211118/http://www.straightdope.com/classics/a3_189.html |url-status= dead }}
* {{cite journal |last= Barbeau |first= Edward |ref= refBarbeau1993 |year= 1993 |title= Fallacies, Flaws, and Flimflam: The Problem of the Car and Goats |url= https://archive.org/details/sim_college-mathematics-journal_1993-03_24_2/page/149 |journal= The College Mathematics Journal |volume= 24 |issue= 2 |pages= 149–154|doi= 10.1080/07468342.1993.11973519 }}
* {{cite book |ref= refBehrends2008 |title= Five-Minute Mathematics |last= Behrends |first= Ehrhard |publisher= AMS Bookstore |year= 2008 |isbn= 978-0-8218-4348-2 |page= 57 |url= https://books.google.com/?id=EpkyE6JFmkwC&amp;pg=PA48&amp;dq=monty-hall+door-number }}
* {{cite journal |last= Bell |first= William |ref= refBell1992 |title= Comment on 'Let's make a deal' by Morgan et al. |url= https://archive.org/details/sim_american-statistician_1992-08_46_3/page/241 |journal= American Statistician |volume= 46 |issue= 3 |page= 241 |date= avqust 1992}}
* {{cite journal |ref=refCarlton2005 |url=http://www.amstat.org/publications/JSE/v13n2/carlton.html |title=Pedigrees, Prizes, and Prisoners: The Misuse of Conditional Probability |first=Matthew |last=Carlton |year=2005 |journal=Journal of Statistics Education [online] |volume=13 |issue=2 |accessdate=13 may 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005173535/http://www.amstat.org/publications/jse/v13n2/carlton.html |archive-date=5 oktyabr 2008 |url-status=dead }}
* {{cite journal |last= Chun |first= Young H. |ref= refChun1991 |year= 1991 |title= Game Show Problem |journal= OR/MS Today |volume= 18 |issue= 3 |page= 9}}
* {{Cite journal|last1= D'Ariano |first1= G. M. |last2= Gill |first2= R. D. |last3= Keyl |first3= M. |last4= Werner |first4= R. F. |last5= Kümmerer |first5= K. |last6= Maasen |first6= H. |displayauthors= 1 |ref= refDArianoetal2002 |title= The Quantum Monty Hall Problem |journal= Quant. Inf. Comput. |volume= 2 |issue= 5 |pages= 355–366 |date= 21 fevral 2002 }}
* {{cite web |ref=refDevlin2003 |url=http://www.maa.org/external_archive/devlin/devlin_07_03.html |title=Devlin's Angle: Monty Hall |publisher=The Mathematical Association of America |first=Keith |last=Devlin |date= iyul–avqust 2003 |accessdate=13 may 2020}}
* {{cite web |ref=refDevlin2005 |url=http://www.maa.org/external_archive/devlin/devlin_12_05.html |title=Devlin's Angle: Monty Hall revisited |publisher=The Mathematical Association of America |first=Keith |last=Devlin |date= dekabr 2005 |accessdate=13 may 2020}}
* {{cite journal |last= Eisenhauer |first= Joseph G. |ref= refEisenhauer2001 |year= 2001 |title= The Monty Hall Matrix |journal= Teaching Statistics |volume= 22 |issue= 1 |pages= 17–20 |url= http://isds.bus.lsu.edu/chun/teach/reading-a/matrix.pdf |accessdate= 13 may 2020 |doi= 10.1111/1467-9639.00005 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120301190154/http://isds.bus.lsu.edu/chun/teach/reading-a/matrix.pdf |archive-date= 1 mart 2012 |url-status= dead }}
* {{cite journal |ref=refEnßlinandWesterkamp2018 |last1= Enßlin |first1= Torsten A. |last2= Westerkamp |first2= Margretfavvoyy |title= The rationality of irrationality in the Monty Hall problem |journal= Annalen der Physik |volume= 531 |issue= 3 |pages= 1800128 |date= aprel 2018 |doi= 10.1002/andp.201800128 }}
* {{cite journal |last= Falk |first= Ruma |ref= refFalk1992 |year= 1992 |title= A closer look at the probabilities of the notorious three prisoners |url= https://archive.org/details/sim_cognition_1992-06_43_3/page/197 |journal= Cognition |volume= 43 |issue= 3 |pages= 197–223 |doi=10.1016/0010-0277(92)90012-7|pmid= 1643813 }}
* {{cite journal |last1= Flitney |first1= Adrian P. |last2= Abbott |first2= Derek |lastauthoramp= yes |ref= refFlitney2002 |year=2002 |title= Quantum version of the Monty Hall problem |journal= Physical Review A |volume= 65 |issue= 6 |pages= 062318 |id= Art. No. 062318, 2002 |doi=10.1103/PhysRevA.65.062318}}
* {{cite journal |last1= Fox |first1= Craig R. |last2= Levav |first2= Jonathan |lastauthoramp= yes |ref= refFoxandLevav2004 |year= 2004 |title= Partition-Edit-Count: Naive Extensional Reasoning in Judgment of Conditional Probability |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-psychology-general_2004-12_133_4/page/626 |journal= Journal of Experimental Psychology: General |volume= 133 |issue= 4 |pages= 626–642 | doi = 10.1037/0096-3445.133.4.626 |pmid=15584810}}
* {{cite journal |last= Gardner |first= Martin |ref= refGardner1959a |title= Mathematical Games |url= https://archive.org/details/martin-gardner-mathematical-games-pattersons-worms |journal= Scientific American |date= oktyabr 1959a |pages= 180–182 |postscript=. Reprinted in ''The Second Scientific American Book of Mathematical Puzzles and Diversions''}}
* {{cite journal |last= Gardner |first= Martin |ref= refGardner1959b |title= Mathematical Games |url= https://archive.org/details/martin-gardner-mathematical-games-pattersons-worms |journal= Scientific American |date= noyabr 1959b |page= 188}}
* {{cite book |last=Gardner |first=Martin |year=1982 |title=Aha! Gotcha: Paradoxes to Puzzle and Delight |publisher=W. H. Freeman |isbn=978-0716713616 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/ahagotchaparadox00gard }}
* {{cite book |last= Gill |first= Jeff |year= 2002 |title= Bayesian Methods |url= https://archive.org/details/bayesianmethodss0000gill |pages= [https://archive.org/details/bayesianmethodss0000gill/page/8 8]–10 |publisher= CRC Press |isbn= 1-58488-288-3 |postscript=. ({{Google books|IJ3XTLQViM4C|restricted online copy|page=8}})}}
* {{cite book |last= Gill |first= Richard |ref= refGill2010 |chapter= Monty Hall problem |pages=858–863 |title= International Encyclopaedia of Statistical Science |publisher= Springer |year= 2010}}
* {{cite journal |last= Gill |first= Richard |ref= refGill2011 |title= The Monty Hall Problem is not a probability puzzle (it's a challenge in mathematical modelling) |journal= Statistica Neerlandica |volume= 65 |issue= 1 |pages= 58–71 |date= fevral 2011 |doi=10.1111/j.1467-9574.2010.00474.x}}
* {{cite web |ref= refGill2011a |last= Gill |first= Richard |title= The Monty Hall Problem |publisher= Mathematical Institute, University of Leiden, Netherlands |pages= 10–13 |date= 17 mart 2011a |url= http://www.math.leidenuniv.nl/~gill/mhp-statprob.pdf }}
* {{cite web |ref= refGill2011b |last= Gill |first= Richard |year= 2011b |title= Monty Hall Problem (version 5) |work= StatProb: The Encyclopedia Sponsored by Statistics and Probability Societies |url= http://statprob.com/encyclopedia/MontyHallProblem2.html |access-date= 13 may 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160121155336/http://statprob.com/encyclopedia/MontyHallProblem2.html |archive-date= 21 yanvar 2016 |url-status= dead }}
* {{cite journal |ref= refGillman1992 |last= Gillman |first= Leonard |year= 1992 |jstor= 2324540 |title= The Car and the Goats |url= https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1992-01_99_1/page/n4 |journal= American Mathematical Monthly |volume= 99 |issue= 1 |pages= 3–7 |doi=10.2307/2324540}}
* {{cite journal|ref=refGilovichetal1995|last1=Gilovich|first1=T.|last2=Medvec|first2=V.H.|last3=Chen|first3=S.|lastauthoramp=yes|title=Commission, Omission, and Dissonance Reduction: Coping with Regret in the &quot;Monty Hall&quot; Problem|journal=Personality and Social Psychology Journal|year=1995|volume=21|issue=2|pages=182–190|doi=10.1177/0146167295212008}}
* {{cite journal |ref= refGnedin2011 |last= Gnedin |first= Sasha |year= 2011 |title= The Mondee Gills Game |journal= The Mathematical Intelligencer |volume= 34 |pages= 34–41 |doi= 10.1007/s00283-011-9253-0 |doi-access= free }}
* {{cite book |last=Granberg |first=Donald |year=2014 |title=The Monty Hall Dilemma: A Cognitive Illusion Par Excellence |publisher=Lumad/CreateSpace |isbn=978-0996100809 |ref=harv}}
* {{cite book |ref= refGranberg1996 |last= Granberg |first= Donald |year= 1996 |chapter= To Switch or Not to Switch |editor-last= vos Savant |editor-first= Marilyn |title= The Power of Logical Thinking |url= https://archive.org/details/poweroflogicalth00voss |publisher= St. Martin's Press |isbn= 0-312-30463-3 |postscript=. ({{Google books|jNndlc2W4pAC|restricted online copy |page=169}})}}
* {{cite journal |last1= Granberg |first1= Donald |last2= Brown |first2= Thad A. |lastauthoramp= yes |ref= refGranbergandBrown1995 |year= 1995 |title= The Monty Hall Dilemma |url= https://archive.org/details/sim_personality-and-social-psychology-bulletin_1995-07_21_7/page/711 |journal= Personality and Social Psychology Bulletin |volume= 21 |issue= 7 |pages= 711–729 |doi=10.1177/0146167295217006}}
* {{cite book |ref=refGrinsteadandSnell2006 |last1=Grinstead |first1= Charles M. |last2= Snell |first2= J. Laurie |lastauthoramp= yes |title= Grinstead and Snell's Introduction to Probability |url=http://www.math.dartmouth.edu/~prob/prob/prob.pdf |accessdate= 13 may 2020 |date= 4 iyul 2006 }}
* {{cite web |ref= refHall1975 |last= Hall |first= Monty |year= 1975 |url= http://www.letsmakeadeal.com/problem.htm |title= The Monty Hall Problem |work= LetsMakeADeal.com |accessdate= 13 may 2020 |postscript= . Includes 12 may 1975 letter to Steve Selvin}}
* {{cite book |ref= refHenze1997 |last= Henze |first= Norbert |origyear= 1997 |title= Stochastik für Einsteiger: Eine Einführung in die faszinierende Welt des Zufalls |edition= 9th |year= 2011 |pages= 50–51, 105–107 |publisher= Springer |isbn= 9783834818454 |postscript=. ({{Google books|esknPQ4sUs4C|restricted online copy|page=105}})}}
* {{cite journal |ref= refHerbransonandSchroeder2010 |last1= Herbranson |first1= W. T. |last2= Schroeder |first2= J. |lastauthoramp= yes |year= 2010 |title= Are birds smarter than mathematicians? Pigeons (''Columba livia'') perform optimally on a version of the Monty Hall Dilemma |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-comparative-psychology_2010-02_124_1/page/n4 |journal= Journal of Comparative Psychology |volume= 124 |issue= 1 |pages= 1–13 |pmid= 20175592 |pmc=3086893 |doi= 10.1037/a0017703}}
* {{cite journal |ref= refHogbinandNijdam2010 |last= Hogbin |first= M. |last2= Nijdam |first2= W. |title= Letter to editor on ''Let's make a deal'' by Morgan et al. |journal= American Statistician |volume= 64 |issue= 2 |pages=193 |year= 2010|doi= 10.1198/tast.2010.09227 }}
* {{cite journal |ref= refKahnemanetal1991 |last= Kahneman |first= D. |first2= J.L. |last2= Knetsch |first3= R.H. |last3= Thaler |lastauthoramp= yes |year= 1991 |title= Anomalies: The endowment effect, loss aversion, and status quo bias |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-perspectives_spring-1991_5_2/page/193 |journal= The Journal of Economic Perspectives | doi = 10.1257/jep.5.1.193 |volume=5 |pages=193–206|doi-access= free }}
* {{cite journal|ref=refKaivantoetal2014|last1=Kaivanto|first1=K.|last2=Kroll|first2=E.B.|last3=Zabinski|first3=M.|lastauthoramp=yes|title=Bias Trigger Manipulation and Task-Form Understanding in Monty Hall|journal=Economics Bulletin|year=2014|volume=34|issue=1|pages=89–98|url=http://www.accessecon.com/Pubs/EB/2014/Volume34/EB-14-V34-I1-P10.pdf}}
* {{cite journal |ref= refKraussandWang2003 |last1= Krauss |first1= Stefan |last2= Wang |first2= X. T. |lastauthoramp= yes |year= 2003 |title= The Psychology of the Monty Hall Problem: Discovering Psychological Mechanisms for Solving a Tenacious Brain Teaser |journal= Journal of Experimental Psychology: General |volume= 132 |issue= 1 |url= http://www.diss.fu-berlin.de/diss/servlets/MCRFileNodeServlet/FUDISS_derivate_000000001141/04_chap2.pdf |accessdate= 13 may 2020 | doi = 10.1037/0096-3445.132.1.3 |pages=3–22}}
* {{cite journal |ref= refLucasetal2009 |last1= Lucas |first1= Stephen |first2= Jason |last2= Rosenhouse |first3= Andrew |last3= Schepler |lastauthoramp= yes |year= 2009 |title= The Monty Hall Problem, Reconsidered |journal= Mathematics Magazine |volume= 82 |issue= 5 |pages= 332–342 |url= http://educ.jmu.edu/~lucassk/Papers/MHOverview2.pdf |accessdate= 13 may 2020|doi= 10.4169/002557009X478355 }}
* {{cite book |ref= refMartin1989 |last= Martin |first= Phillip |url= http://sites.google.com/site/psmartinsite/Home/bridge-articles/the-monty-hall-trap |title= The Monty Hall Trap |origyear= 1989 |editor-last1= Granovetter |editor1-first= Pamela |editor2-last= Granovetter |editor2-first= Matthew |year=1993 |work= For Experts Only |publisher= Granovetter Books}}
* {{cite journal |ref= refMorganetal1991 |last1= Morgan |first1= J. P. |last2= Chaganty |first2= N. R. |last3= Dahiya |first3= R. C. |last4= Doviak |first4= M. J. |lastauthoramp= yes |year= 1991 |jstor= 2684453 |title= Let's make a deal: The player's dilemma |url= https://archive.org/details/sim_american-statistician_1991-11_45_4/page/284 |journal= American Statistician |volume= 45 |issue= 4 |pages= 284–287 |doi=10.1080/00031305.1991.10475821}}
* {{cite web |ref= refMoroneandFiore2007 |last1= Morone |first1= A. |first2= A. |last2= Fiore |lastauthoramp= yes |year= 2007 |title= Monty Hall's Three Doors for Dummies |publisher= Dipartimento di Scienze Economiche e Metodi Matematici&amp;nbsp;– Università di Bari, Southern Europe Research in Economic Studies&amp;nbsp;– S.E.R.I.E.S. |id= Working Paper no. 0012 |url= https://ideas.repec.org/p/bai/series/wp0012.html}}
* {{cite journal |ref= refMueserandGranberg1999 |last1= Mueser |first1= Peter R. |last2= Granberg |first2= Donald |lastauthoramp= yes |date= may 1999 |url= http://econpapers.repec.org/paper/wpawuwpex/9906001.htm |title= The Monty Hall Dilemma Revisited: Understanding the Interaction of Problem Definition and Decision Making |publisher= University of Missouri |id= Working Paper 99-06 |accessdate= 13 may 2020}}
* {{cite journal |ref= refNalebuff1987 |last= Nalebuff |first= Barry |title= Puzzles: Choose a Curtain, Duel-ity, Two Point Conversions, and More |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-perspectives_fall-1987_1_2/page/157 |journal= Journal of Economic Perspectives |volume= 1 |issue= 2 |pages= 157–163 |date= Autumn 1987 |doi=10.1257/jep.1.2.157|doi-access= free }}
* {{cite journal |ref=harv |last= Rao |first= M. Bhaskara |title= Comment on ''Let's make a deal'' by Morgan et al. |url=https://archive.org/details/sim_american-statistician_1992-08_46_3/page/241 |journal= American Statistician |volume= 46 |issue= 3 |pages= 241–242 |date= avqust 1992}}
* {{cite book |ref= refRosenhouse2009 |last= Rosenhouse |first= Jason |title= The Monty Hall Problem |url= https://archive.org/details/montyhallproblem0000rose |publisher= Oxford University Press |year= 2009 |isbn= 978-0-19-536789-8}}
* {{cite journal |ref= refRosenthal2005a |title=Monty Hall, Monty Fall, Monty Crawl |first=Jeffrey S. |last=Rosenthal |date= sentyabr 2005a |journal=Math Horizons |pages= 5–7 |url= http://probability.ca/jeff/writing/montyfall.pdf }}
* {{cite book |ref= refRosenthal2005b |last= Rosenthal |first= Jeffrey S. |year= 2005b |title= Struck by Lightning: the Curious World of Probabilities |publisher= Harper Collins |isbn= 978-0-00-200791-7 |url= https://archive.org/details/struckbylightnin00jeff }}
* {{cite journal |ref= refSamuelsonandZeckhauser1988 |last1= Samuelson |first1= W |first2= R. |last2= Zeckhauser |lastauthoramp=yes |year= 1988 |title= Status quo bias in decision making |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-risk-and-uncertainty_1988-03_1_1/page/7 |journal= Journal of Risk and Uncertainty |volume= 1 |pages= 7–59 |doi=10.1007/bf00055564}}
* {{cite journal |ref=harv |last=Selvin |first=Steve |title=A problem in probability (letter to the editor) |journal=American Statistician |volume=29 |issue=1 |pages=67–71 |date= fevral 1975a |issn= |jstor= 2683689 |doi=10.1080/00031305.1975.10479121}}
* {{cite journal |ref=harv |last=Selvin |first=Steve |title=On the Monty Hall problem (letter to the editor) |journal=American Statistician |volume=29 |issue=3 |page=134 |date= avqust 1975b |issn= |jstor= 2683443 }}
* {{cite journal |ref=harv |last= Seymann |first= R. G. |year= 1991 |jstor= 2684454 |title= Comment on Let's make a deal: The player's dilemma |url=https://archive.org/details/sim_american-statistician_1991-11_45_4/page/287 |journal= American Statistician |volume= 45 |issue= 4 |pages= 287–288 |doi=10.2307/2684454}}
* {{cite journal |ref= refStibeletal2008 |last1= Stibel |first1= Jeffrey |last2= Dror |first2= Itiel |last3= Ben-Zeev |first3= Talia |year= 2008 |title= The Collapsing Choice Theory: Dissociating Choice and Judgment in Decision Making |journal= Theory and Decision|url= http://users.ecs.soton.ac.uk/id/TD%20choice%20and%20judgment.pdf }}
* {{cite news |ref=harv |last= Tierney |first= John |url= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CEFDD1E3FF932A15754C0A967958260 |title= Behind Monty Hall's Doors: Puzzle, Debate and Answer? |newspaper= The New York Times |date= 21 iyul 1991 |accessdate= 13 may 2020}}
* {{cite journal |ref= refVazsonyi1999 |last= Vazsonyi |first= Andrew |title= Which Door Has the Cadillac? |journal= Decision Line |date= dekabr 1998 – yanvar 1999 |pages= 17–19 |url=http://www.decisionsciences.org/DecisionLine/Vol30/30_1/vazs30_1.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20140413131827/http://www.decisionsciences.org/DecisionLine/Vol30/30_1/vazs30_1.pdf |archive-date=13 aprel 2014 |accessdate= 13 may 2020}}
* {{Cite news|url=http://www.realclearscience.com/articles/2015/02/25/the_monty_hall_problem_everybody_is_wrong_109101.html|title=The 'Monty Hall' Problem: Everybody Is Wrong |work=RealClearScience |last=VerBruggen |first=Robert |date=24 fevral 2015|access-date=13 may 2020|ref=harv}}
* {{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/volokh-conspiracy/wp/2015/03/02/an-easy-answer-to-the-infamous-monty-hall-problem/|title=An &quot;easy&quot; answer to the infamous Monty Hall problem|last=Volokh|first=Sasha|date=2015-03-02|work=Washington Post|access-date=13 may 2020|language=en-US|issn=0190-8286 |ref=harv}}
* {{cite journal |ref= refvosSavantGSP |last= vos Savant |first= Marilyn |date= 1990–91 |title= Game Show Problem |url= http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |accessdate= 13 may 2020 |journal=  |archive-url= https://web.archive.org/web/20130121183432/http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |archive-date= 21 yanvar 2013 |url-status= dead }}
* {{cite journal |last=vos Savant |first=Marilyn |ref=harv |url=http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |title=Ask Marilyn |journal=Parade Magazine |page=16 |date=9 sentyabr 1990a |access-date=13 may 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121183432/http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |archive-date=21 yanvar 2013 |url-status=dead }}
* {{cite journal |last= vos Savant |first= Marilyn |ref= harv |url= http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |title= Ask Marilyn |journal= Parade Magazine |page= 25 |date= 2 dekabr 1990b |access-date= 13 may 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130121183432/http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |archive-date= 21 yanvar 2013 |url-status= dead }}
* {{cite journal |last= vos Savant |first= Marilyn |ref= harv |url= http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |title= Ask Marilyn |journal= Parade Magazine |page= 12 |date= 17 fevral 1991a |access-date= 13 may 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130121183432/http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |archive-date= 21 yanvar 2013 |url-status= dead }}
* {{cite journal |last= vos Savant |first= Marilyn |ref= harv |url= http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |title= Ask Marilyn |journal= Parade Magazine |page= 26 |date= 7 iyul 1991b |access-date= 13 may 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130121183432/http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ |archive-date= 21 yanvar 2013 |url-status= dead }}
* {{cite journal |last= vos Savant |first= Marilyn |ref=harv |title= Marilyn vos Savant's reply |department= Letters to the editor |journal= American Statistician |volume= 45 |issue= 4 |page= 347 |date= noyabr 1991c}}
* {{cite book |last=vos Savant |first=Marilyn |title=The Power of Logical Thinking |publisher=St. Martin's Press |year=1996 |isbn=0-312-15627-8 |url=https://archive.org/details/poweroflogicalth00voss |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/poweroflogicalth00voss/page/5 5] |ref=harv}}
* {{cite journal |last= vos Savant |first= Marilyn |ref=harv |title= Ask Marilyn |journal= Parade Magazine |page= 6 |date= 26 noyabr 2006}}
* {{cite web |ref=refWilliams2004 |url=http://www.nd.edu/~rwilliam/stats1/appendices/xappxd.pdf |title=Appendix D: The Monty Hall Controversy |first=Richard |last=Williams |year=2004 |work=Course notes for Sociology Graduate Statistics I |accessdate=13 may 2020}}
* {{cite journal |last= Whitaker |first= Craig F. |ref= refWhitaker1990 |title= [Formulation by Marilyn vos Savant of question posed in a letter from Craig Whitaker]. Ask Marilyn |journal= Parade Magazine |page= 16 |date= 9 sentyabr 1990}}
&lt;!-- {{cite journal |first= Marilyn |last= vos Savant |date= noyabr 26&amp;nbsp;– 2 dekabr 2006 |title= Ask Marilyn |journal= Parade Classroom Teacher's Guide |pages= 3 |url= http://www.paradeclassroom.com/tg_folders/2006/1126/TG_11262006.pdf |format= [[PDF]] |accessdate= 13 may 2020 |isbn= 0-312-08136-7 }} --&gt;

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20130121183432/http://marilynvossavant.com/game-show-problem/ Oyun şousu problemi - Meriln vos Savantın rəsmi veb-saytında orijinal sual və onun cavabları]
* [http://math.ucsd.edu/~crypto/Monty/Montytitle.html San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin veb-saytında oyunun &quot;Monti bilir&quot; və &quot;Monti bilmir&quot; versiyaları və həmçinin oyunun izahı]
* [https://curlie.org/Science/Math/Recreations/Famous_Problems/Monty_Hall/ &quot;Monti Hall&quot; problemi]
* [https://www.bbc.com/news/av/magazine-24047377/stick-or-switch-probability-and-the-monty-hall-problem Əvvəlki seçimində qalmaq, yoxsa onu dəyişmək?], BBC, 11 sentyabr 2013 (video). Riyaziyyatçı Markus du Sautoy &quot;Monti Hall&quot; paradoksunu izah edir.

[[Kateqoriya:Paradokslar]]
[[Kateqoriya:Riyazi teorem və məsələlər]]
[[Kateqoriya:Ehtimal nəzəriyyəsi]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]</text>
      <sha1>58vsn0klbyu3hh4ieq46l8r6d2p9800</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otokar Cobra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>472381</id>
    <revision>
      <id>8965905</id>
      <parentid>8383440</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</comment>
      <origin>8965905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9647" sha1="hx0go5azuxlg0fscnetgzfa2qrorr15" xml:space="preserve">{{Silah
|adı= Otokar Cobra
|şəkil= Paradbaku98.jpg
|izah= Sərhəd Qoşunlarına məxsus Otokar Cobra hərbi parad zamanı
|mənşəyi= {{TUR}}
|növü= Zirehli döyüş maşını
&lt;!--Növ seçimi--&gt;
|is_ranged=
|is_bladed=
|is_explosive=
|is_artillery=
|is_vehicle= yes
|is_missile=
|is_UK=
&lt;!--İstismar tarixçəsi--&gt;
|istismar= 1997 - davam edir
|istifadə_edən_ölkə(lər)= 
|istifadə_edildiyi_müharibə(lər)= [[Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)]]
[[Türkiyə-PKK mübahisəsi]]
[[Kosovo müharibəsi]]
&lt;!--İstehsal tarixçəsi--&gt;
|konstruktor= [[Otokar]]
|konstruksiya_tarixi=
|istehsalçı= [[Otokar]]
|istehsal_xərci=
|istehsal_tarixi=
|cəmi_istehsal= 
|variantları= 
&lt;!--Ümumi xüsusiyyətləri--&gt;
|spec_label=
|ağırlığı= 6200 kq
|uzunluğu= 5.23 m
|hissələrin_uzunluğu= 
|eni= 2.22 m
|hündürlüyü= 2.1 m
|diametri=
|ekipaj= 1+8
&lt;!--Uzaqdan atılan silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|giliz= 
|kalibr=
|lülə=
|atış_tipi= 
|atəş_tezliyi= 
|güllənin_başlanğıc_sürəti= 
|effektiv_məsafə= 
|maksimum_məsafə= 
|güllə_ötürmə_sistemi= 
|nişangah= 
&lt;!--Artileriya xüsusiyyətləri--&gt;
|breech=
|geri_təpmə_sistemi=
|daşıma_sistemi=
|nişangah_bucağı=
|üfüqi_dönüş_bucağı=
&lt;!--Kəsici silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|tiyə_növü=
|qəbzə_növü=
|qın_növü=
|əzici_növü=
|sap_növü=
&lt;!--Partlayıcı xüsusiyyətləri--&gt; 
|partlayıcı_maddə_növü=
|partlayıcı_ağırlığı=
|fitil=
|güc=
&lt;!--Maşın/raket xüsusiyyətləri--&gt;
|zireh=
|əsas_silahı= 1 ədəd 7.62 mm və ya 12.7 mm pulemyot
|köməkçi_silahı=
|motoru= General Motors V-8
|motor_gücü= 190 AG
|güc_nisbəti=
|ötürücü=
|döyüş_başlığı=
|yerdən_yüksəklik=
|qanad_genişliyi=
|itələyici=
|yanacaq_tutumu= 145 litr
|maksimum_məsafə= 752 km
|maksimum_yüksəklik=
|yüksəklik=
|itələmə_gücü=
|sürəti= 115 km/s
|yönləndirmə_sistemi=
|manevr=
|dəqiqlik=
|atış_platforması=
|daşıma=
}}

'''Otokar Cobra''' [[Otokar]]ın araşdırma və inkişaf etdirmə qrupu tərəfindən silahlı qüvvələrin zirehli təkərli vasitə ehtiyacı istiqamətində ən uyğun həlli təmin etmək üzrə inkişaf etdirilmişdir.

Cobra, yaxşı bir ballistik qoruma ilə yanaşı, eyni platformanın fərqli vəzifələrə adaptiv olması ilə tanınır. Oxşar gövdə və infrastruktur üzərinə hazırlandığı üçün bir çox model və tip üçün baxım və xidmətdə böyük asanlıq təmin etməkdədir. Fərqli istifadə məqsədləri üçün çıxarılmış fərqli maşınlarlarda belə ana quruluşun eyni qalması baxım, təmir və ehtiyat hissədə də böyük qənaət təmin etməsi, Cobranı bir çox ordunun seçim etdiyi zirehli nəqliyyat vasitəsi etməkdədir.

İlk dəfə 2008-ci ildə [[Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)|Rusiya-Gürcüstan müharibəsi]]ndə [[Gürcüstan Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən istifadə edilmişdir.

==Cobra II==
[[Fayl:OtokarCobraII.jpg|thumb|center|300px|Otokar Cobra II IDEF 2019-da]]

Mövcud Cobra-nın daha da inkişafı olan Cobra II (türk. Kobra II) Türkiyənin Otokar şirkəti tərəfindən dizayn edilmiş və istehsal edilmiş həvəskar taktiki avtomobildir.  Cobra II 4x4 təkərli zirehli avtomobildir və sürücü və komandir daxil olmaqla doqquz personal üçün tutumuna malikdir.  O, əldəqayırma partlayıcı qurğular və minalardan gələn təhlükələrə qarşı yüksək səviyyədə qorunma xüsusiyyətinə malikdir.  Onun müxtəlif funksiyaları arasında təhlükəsizlik və sülhməramlı əməliyyatlar və sərhəd mühafizəsi var.  Kadr daşıyıcısı modul dizaynı sayəsində istifadəçinin müxtəlif təhlükəsizlik tələblərinə uyğun olaraq müxtəlif versiyalarda istehsal edilə bilər.

Taktiki personal daşıyıcısının ümumi uzunluğu 5,6 m (18 fut), eni 2,5 m (8 fut 2 düym) və hündürlüyü 2,2 m (7 fut 3 düym) təşkil edir.  Run flat, CTIS, kondisioner sistemi, işıqlandırma sistemi və yedəkləmə gözü avtomobilin standart avadanlıqları arasındadır.  O, əlavə olaraq özünü bərpa edən bucurqad, KBRN filtrasiya dəsti, avtomatik yanğınsöndürmə sistemi, naviqasiya sistemi, domofon sistemi və köməkçi enerji bloku ilə təchiz oluna bilər.  O, isteğe bağlı olaraq 30 mm-ə qədər pulemyot və ya qumbaraatandan ibarət uzaqdan idarə olunan silah sistemi (RCWS) ilə təchiz oluna bilər.

Türkiyə Silahlı Qüvvələrində və təhlükəsizlik qüvvələrində xidmət edir.  O, həmçinin bir sıra digər ölkələr və BMT tərəfindən sülhməramlı missiyalarda istifadə olunur.  Suriya-Türkiyə səddində patrul etmək üçün istifadə edilən zirehli maşının hazırlanması [[Avropa İttifaqı]] tərəfindən maliyyələşdirilib.  İlk dəfə 2013-cü ilin may ayında təqdim edildi.

İlk dəfə IDEF 2013 sərgisində nümayiş etdirilən Cobra II Cobra-nın daha ağır zirehli varisidir.  Cobra II, sələfindən təxminən iki dəfə çox olan döyüş çəkisinə malikdir və bir qədər geniş, daha uzun və hündürdür.

Standart avadanlığa arxa görüntü kamerası, termal ön kamera, kondisioner sistemi, işıqlandırma sistemi, çox nöqtəli təhlükəsizlik kəmərləri, radio qurğuları və yedəkləmə gözü daxildir.  O, isteğe bağlı olaraq özünü bərpa edən bucurqad, nüvə, bioloji və kimyəvi filtrasiya dəsti, avtomatlaşdırma yanğınsöndürmə sistemi, domofon sistemi, naviqasiya sistemi və köməkçi enerji bloku ilə təchiz oluna bilər.  APC konfiqurasiyasında avtomobil doqquz personal daşıya bilər və ekipaj tərəfindən idarə olunan pulemyotlar və qısa mənzilli yer-hava raketləri və qumbaraatanlarla silahlanmış uzaq silah stansiyaları da daxil olmaqla bir sıra müxtəlif silahlarla silahlana bilər.

Cobra II 6,7 litr həcmli, altı silindrli, su ilə soyudulan, turbo yüklü, ümumi relsli, avtomatik sürət qutusu ilə birləşdirilmiş dizel mühərriki (altı irəli və bir geri) ilə təchiz edilmişdir.  O, 2650 rpm-də 360 [[at gücü]] (269 kVt) güc və 1400 rpm-də 1100 Nm fırlanma anı istehsal edir.  Mühərrik həmçinin F-34 və F-54 yanacağı ilə uyğun gəlir.  Onun maksimal sürəti 110 km/saat (68 mil/sa) və 700 km (430 mil) məsafədə işləyə bilər.

Otokar Cobra II üçün həm açıqlanmayan müştəridən, həm də Türkiyə Silahlı Qüvvələrindən sifariş alıb.

2015-ci ilin sonlarında Türkiyə Silahlı Qüvvələri 52 milyon dollar dəyərində 82 Cobra II avtomobili və müvafiq sistemlər, texniki xidmət və dəstək sifariş edib.  2016-cı ilin iyun ayında [[Türkiyə Silahlı Qüvvələri]] 120,8 milyon dollar dəyərində açıqlanmayan sayda Cobra II avtomobilləri ilə yanaşı müvafiq sistemlər, texniki xidmət və dəstək sifariş edib.  2015-ci il sifarişi ilə eyni dəyərin nəqliyyat vasitələrinə nisbətini fərz etsək, bu, təxminən 180 nəqliyyat vasitəsinin sifarişini nəzərdə tutur.

===İstifadə edən ölkələr===
* {{AZE}}
* {{BAN}}
* {{GHA}}
* {{TUR}}
* {{TUN}}

==İstifadə edən ölkələr==
[[Fayl:Otokar Cobra operators.png|thumb|300px|Otokar Cobra istifadəçi ölkələri]]
*{{AZE}} - 350&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://en.apa.az/news.php?id=142490 |access-date=2016-12-24 |archive-date=2012-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325182425/http://en.apa.az/news.php?id=142490 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* {{ALG}} - 600&lt;ref name=&quot;Export&quot;&gt;{{Cite web |title=Undersecretariat for Defense Industries. |url=http://www.ssm.gov.tr/EN/savunmasanayiimiz/ihracurunleri/Pages/default.aspx |access-date=2016-12-24 |archive-date=2008-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081222130042/http://www.ssm.gov.tr/EN/savunmasanayiimiz/ihracurunleri/Pages/default.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{BHR}} - N/A&lt;ref name=&quot;Export&quot;/&gt;
* {{BGD}} - 24 Cobra 2007-2008 illərində test üçün alındı. 2010-ci ildə Banqladeş Polisi 7 Cobra aldı&lt;ref&gt;[http://www.bdmilitary.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=120&amp;Itemid=97 BDMilitary.com | Otokar Cobra APC]{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
* {{GEO}} - 300 Cobra, ümumi $58 milyon.
* {{KAZ}} - 30+ Cobra vasitəsi
* {{KOS}} - 100 Cobra
* {{MAS}} - 257 Cobra sifarişi alındı.
* {{MDV}} - 5 Cobra&lt;ref name=&quot;Cobra&quot;&gt;{{Cite web |title=Army Technology Cobra Page. |url=http://www.army-technology.com/projects/cobra/ |access-date=2016-12-24 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406132949/http://www.army-technology.com/projects/cobra |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{NGA}} - 193 Cobra
* {{SLO}} - 10 Cobra,&lt;ref name=&quot;Export1&quot;&gt;{{Cite web |title=Slovenian paper |url=http://www.rtvslo.si/modload.php?&amp;c_mod=rnews&amp;op=sections&amp;func=read&amp;c_menu=1&amp;c_id=176034 |access-date=2016-12-24 |archive-date=2019-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104180034/http://www.rtvslo.si/modload.php?&amp;c_mod=rnews&amp;op=sections&amp;func=read&amp;c_menu=1&amp;c_id=176034 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{PAK}} - N/A&lt;ref name=&quot;Export1&quot;/&gt;
* {{PER}} - Görüşlər davam edir&lt;ref name=&quot;ref458&quot;&gt;{{Cite web |title=Cobra. |url=http://www.ssm.gov.tr/EN/savunmasanayiimiz/ssurunleri/urunkara/Pages/cobra.aspx |access-date=2016-12-24 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006145610/http://www.ssm.gov.tr/EN/savunmasanayiimiz/ssurunleri/urunkara/Pages/cobra.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{TUR}} - 1213 Cobra
* {{UAE}} - N/A&lt;ref name=&quot;ref458&quot; /&gt;

==İstinadlar==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hərbi texnika]]
[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</text>
      <sha1>hx0go5azuxlg0fscnetgzfa2qrorr15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ANS Press</title>
    <ns>0</ns>
    <id>473155</id>
    <revision>
      <id>8965564</id>
      <parentid>8407729</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="hm75gc6h0w8m36rcw3dlhhb470z3w2d" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{Sayt
|saytın adı      = ANS Press
|loqotip         = ANS Press loqo.png
|URL             = anspress.com
|ekran görüntüsü = ANS Pressin qapadılmamışdan əvvəlki son forması.png
|şəkilaltı yazı  = ANS Pressin qapadılmamışdan əvvəlki son forması
|kommersiya      = 
|tipi            = Xəbər
|qeydiyyat       = 
|dilləri         = [[Azərbaycan dili]]
|yerləşməsi      = [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|sahibi          = [[Vahid Mustafayev]]
|müəllifi        = [[Seyfulla Mustafayev]]
|açılıb          = 28 may 1994
|hazırki statusu = Aktiv
|dövriyyəsi      = 
|xalis gəlir     = 
}}

'''ANS Press''' — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xəbər agentliyi. 18 iyul 2016-cı il tarixində [[ANS TV]] və [[ANS ÇM]] ilə birlikdə fəaliyyəti dayandırılmış&lt;ref&gt;{{Cite web |title=anspress.com fəaliyyətini dayandırıb |url=https://modern.az/az/news/107152/anspresscom-fealiyyetini-dayandirib |access-date=2023-04-19 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419103532/https://modern.az/az/news/107152/anspresscom-fealiyyetini-dayandirib |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ANS Televiziyasının ardından &quot;anspress.com&quot; saytına da giriş an etibarilə mümkün deyil |url=https://technote.az/az/ans-televiziyasnn-ardndan-anspresscom-saytna-da-giris-an-etibarile-mmkn-deyil |access-date=2023-04-19 |archive-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424041653/https://technote.az/az/ans-televiziyasnn-ardndan-anspresscom-saytna-da-giris-an-etibarile-mmkn-deyil |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 

Vebsayt 7 Mart 2023-ci il tarixindən etibarən öz fəaliyyətini bərpa etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ANSPRESS yenidən Açılır |url=https://divcorporation.com/2023/03/07/anspress-acildi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307051034/https://anspress.com/ |archive-date=2023-03-07 |access-date=2023-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=ANSPRESS yenidən fəaliyyətə başladı |url=https://metbuat.az/news/1461184/anspress-yeniden-fealiyyete-basladi.html |access-date=2023-04-19 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419103533/https://metbuat.az/news/1461184/anspress-yeniden-fealiyyete-basladi.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Platforma bir neçə hissədən ibarətdir. Yeniliyə açıq olan, 2006-cı ildən fəaliyyət göstərən domain,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Domain Name Age Checker - Check how old any domain is |url=https://www.whatsmydns.net/domain-age |access-date=2025-12-14 |website=www.whatsmydns.net |language=en |archive-date=2025-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214204620/https://www.whatsmydns.net/domain-age |url-status=live }}&lt;/ref&gt; əvvəllər sadəcə xəbər agentliyi kimi fəaliyyət göstərirdisə indi platforma bir neçə hissədən ibarətdir.

== Həmçinin bax ==
* [[ANS Şirkətlər Qrupu]]
* [[ANS TV]]
* [[ANS ÇM]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
&lt;ref name=&quot;qafqazinfo&quot;&gt;{{cite web
 |title=ANSPRESS Fevral 
 |url=https://qafqazinfo.az/news/detailru/-anspress-8744
 |website=Qafqazinfo
}}&lt;/ref&gt;

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.anspress.com ANS Press]
* [https://divcorporation.com/portfolio-item/ansspress-platform Hüseyn İsmayıl - ANS Press texniki işləri barədə]


[[Kateqoriya:Azərbaycan informasiya agentlikləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan xəbər veb-saytları]]
[[Kateqoriya:2016-cı ildə ləğv olunanlar]]
[[Kateqoriya:Yenidən bərpa olunan platformalar]]
[[Kateqoriya:DIV Corporation texnoloji yenilikllərindən]]</text>
      <sha1>hm75gc6h0w8m36rcw3dlhhb470z3w2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abican</title>
    <ns>0</ns>
    <id>475117</id>
    <revision>
      <id>8966064</id>
      <parentid>8719290</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="lyxzct361paj4mdsh5zqrw837if275b" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Abican''' ({{Dil-fr|Abidjan}}) — [[Kot-d'İvuar]]da şəhər. [[Atlantik okeanı]]nın Ebriye sahilindədir.&lt;ref&gt;{{ASE|1|22|Abican}}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==

=== Tanınmışları ===
* [[Abdul Qadir Keyta]]

== Təhsil ==
Şəhərdə [[HEC Paris]] biznes məktəbinin kampusu yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/11/23/a-abidjan-hec-a-la-conquete-de-l-afrique-de-l-ouest_5387365_3212.html |title=A Abidjan, HEC à la conquête de l’Afrique de l’Ouest |access-date=2025-12-14 |archive-date=2025-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214184158/https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/11/23/a-abidjan-hec-a-la-conquete-de-l-afrique-de-l-ouest_5387365_3212.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Wikivoyage|Abidjan}}
{{Vikianbar kateqoriyası|Abidjan}}

* [http://www.abidjan-da.ci/ Site officiel du District d'Abidjan] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070217075604/http://www.abidjan-da.ci/ |date=2007-02-17 }}
* [http://www.tedxabidjan.com/ TEDxAbidjan, The Premier Intellectual Gathering of Côte d'Ivoire – Le Principal Forum Intellectuel qui réunit les esprits les plus brillants sous licence de TED] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101014093341/http://tedxabidjan.com/ |date=2010-10-14 }}
{{Kot-d'İvuar-qaralama}}

[[Kateqoriya:Abican]]
[[Kateqoriya:Kot-d'İvuar şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Keçmiş paytaxtlar]]</text>
      <sha1>lyxzct361paj4mdsh5zqrw837if275b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>II Kvirike (Şəki-Kaxeti hökmdarı)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>475930</id>
    <revision>
      <id>8965557</id>
      <parentid>8471567</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T11:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8965557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5014" sha1="gy3raf43kffc4ryh5iio9b555lmgqqq" xml:space="preserve">{{Monarx
 |adı               = II Kvirike
 |orijinal adı      = II Kvirike {{dil-ka| კვირიკე II}}
 |əvvəlki           = [[I Axsartan]]
 |sonrakı           = [[II Axsartan (Şəki-Kaxeti hökmdarı)|II Axsartan]]
 |başlanğıc         = 1082
 |son               = 1104
 |dəfn yeri         = 
 |milliyyəti        = [[gürcülər|gürcü]]
 |vətəndaşlığı      = 
 |partiya           = 
 |təhsili           = 
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = 
 |sülalə            = 
 |əvvəlki adı       = 
 |atası             = [[I Axsartan]]
 |anası             = 
 |həyat yoldaşı     = 
 |uşağı             = 
 |dini              = 
 |təltifləri        = 
 |monoqram          = 
 |monoqramın ölçüsü = 
 |imzası            = 
 |imzanın ölçüsü    = 
 |imzanın izahı     = 
 |vikianbar         = 
}}

'''II Kvirike''' (Şəki/Eretidə); '''IV Kvirike''' (Kaxetidə ({{dil-ka| კვირიკე IV }})) – Şəki-Kaxeti hökmdarı. Mənbələrdə adı ilk dəfə 1082-ci ildə çəkilir və 1104-cü ildə vəfat etməsi göstərilir. XVIII əsr gürcü tarixçi-coğrafiyaşünası [[Vaxuşti Baqrationi]] isə səhvən II Kvirikenin 1084-cü ildən 1102-ci ilə qədər hakimiyyətdə olduğunu və 1102-ci ildə vəfat etdiyini göstərir{{sfn|Вахушти Багратиони.|1976|p=}}.

[[Fayl:Zedazeni_church.jpg|thumb|300px|left|[[Zedazeni monastırı]]]]
XII əsr erməni tarixçisi {{link-interwiki|az=Samuel Anesi|az_mətn=|başqa_dil=ru|başqa_dildə_başlıq=Самуел Анеци}} 1082-ci il üçün Şəki çarı Kverikenin adını çəkir{{sfn|Мусхелишвили Д. Л.|1982|p=43}}. &quot;[[Çarlar-çarı Davidin həyatı]]&quot; adlanan XII əsr anonim gürcü mənbəsinə görə
{{sitat2|Kaxetidə Kviriki çarlıq edirdi, çarlıq etməyə layiq kişi, öz düşüncələrinə hakim, əsil xristian idi. Allah çar Davidə imkan verdi, o, Zeda-Zedeni qalasını Kvirikedən aldı{{sfn|Картлис Цховреба|2008|p=185}}.}}

&quot;Çarlar-çarı Davidin həyatı&quot;na görə, Gürcü çarı [[IV David]] Zeda-Zedeni qalasını II Kvirikenin əlindən aldıqdan bir il sonra (1104) II Kvirike vəfat etmişdir{{sfn|Картлис Цховреба|2008|p=185, 186}}.

Zeda-Zedeni (Zedazeni) qalası Tiflisin şimalında idi və &quot;Kartlis tsxovreba&quot;nın XVI əsr redaktəsində (&quot;Çariça Annanın siyahısı&quot;) çar Davidin həmin qalanı 1003-cü ildə ələ keçirməsi göstərilir{{sfn|Картлис Цховреба|2008|p=206, qeyd 54}}.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|1}}

== Ədəbiyyat ==
# {{kitab3
 | müəllif         =  Мусхелишвили Д. Л.
 | hissə           = 
 | hissənin linki  = 
 | başlıq          = Из исторической географии восточной Грузии (Шаки и Гогорена)
 | orijinal        = 
 | link            = 
 | vikimənbə       = 
 | cavabdeh        = 
 | nəşr            = 
 | yer             = Тбилиси
 | nəşriyyat       = Мацниереба
 | il              = 1982 
 | том            =
 | страницы        =   
 | столбцы        =
 | страниц         = 
 | seriya          =
 | isbn            = 
 | doi             = 
 | тираж           = 
 | ref             = Мусхелишвили Д. Л.
}}
# {{kitab3
 | müəllif         = Вахушти Багратиони.
 | hissə           = 
 | hissənin linki  = 
 | başlıq          =  История царства Грузинского
 | orijinal        =  
 | link            = http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/3067/1/Istoria_Carstva_Gruzinskogo.pdf
 | vikimənbə       = 
 | cavabdeh        = Перевел, снабдил предисловием, словарями и указателем Н. Т. Накашидзе
 | nəşr            = 
 | yer             = Тбилиси
 | nəşriyyat       = Мецниереба
 | il              = 1976
 | том             = 
 | страницы        =      
 | столбцы        =
 | страниц         = 
 | seriya          =
 | isbn            = 
 | doi             = 
 | тираж           = 
 | ref             = Вахушти Багратиони.
}}
# {{kitab3
 | müəllif         = 
 | hissə           = 
 | hissənin linki  = 
 | başlıq          =  Картлис Цховреба
 | orijinal        =  
 | link            = http://bagrationi.org/wp-content/uploads/2013/12/KartlisCxovreba.pdf
 | vikimənbə       = 
 | cavabdeh        = Главный редактор академик Роин Метревели
 | nəşr            = 
 | yer             = Тбилиси
 | nəşriyyat       = Артануджи
 | il              = 2008
 | том             = 
 | страницы        =      
 | столбцы        =
 | страниц         = 
 | seriya          =
 | isbn            = 
 | doi             = 
 | тираж           = 
 | ref             = Картлис Цховреба
}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şəkinin tarixi}}</text>
      <sha1>gy3raf43kffc4ryh5iio9b555lmgqqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanada dolları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>480539</id>
    <revision>
      <id>8965747</id>
      <parentid>8659181</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1511" sha1="2hwvuf9c85gjuel03h0xljmzdpe9pco" xml:space="preserve">{{Aydınlaşdırma
|mövzu                       = Kanada dolları
|digər mövzu                 = Digər ölkənin dolları
|digər mövzu səhifəsi        = Dollar
}}
{{Valyuta
|Adı     = Kanada dolları
|Orijinal adı    = 
|Dil kodu     = 
|ISO-en    = Canadian dollar
|ISO-fr       = 
|Şəkil    = 
|Ümumi izahı      =  
|ISO     = CAD
|ISO rəqəmi    = 124
|Emitent    = {{flaqifikasiya|Kanada}}
|İbarətdir1    = sent
|Nisbət1      = 100
|Simvol    = $, Can$, C$, CAD
|Sikkələr    = 5¢, 10¢, 25¢,50¢, $1, $2
|Əsginaslar   = $5, $10, $20,$50, $100
|Dövriyyəyə buraxılma   = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = 
|Xronika    =
|Mərkəzi bank   = [[Kanada Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı = http://www.bankofcanada.ca/
|Commons    = Category:Money of Canada
}}

'''Kanada dolları''' — [[Kanada]]nın pul vahidi.

Kanada dolları [[ABŞ dolları]]ndan, [[avro]]dan, [[Yapon yeni]]ndən, [[funt sterlinq]]dən sonra dünyada ən çox rezerv olunan beşinci valyutadır və dünya rezervlərinin təxminən 2%-ni təşkil edir. Kanadanın stabil hüquqi və siyasi sitemi, güclü suveren vəziyyəti və iqtisadiyyatı Kanada dollarını mərkəzi banklar arasında məşhur edir.

== Mənbə ==
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Kanada-B.htm Kanada dolları (Əsginaslar)] {{ref-de}} {{ref-en}} {{ref-fr}}

[[Kateqoriya:Valyutalar]]

[[Kateqoriya:Dollar]]

[[Kateqoriya:Kanada]]
[[Kateqoriya:Britaniya imperiyası pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>2hwvuf9c85gjuel03h0xljmzdpe9pco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sərçəbed</title>
    <ns>0</ns>
    <id>482019</id>
    <revision>
      <id>8966242</id>
      <parentid>8961585</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="fhrl0nvfz3gqtwe72so7l7fbsrpeupu" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Sərçəbed''' və ya '''Sərçəbet''' —  [[Ermənistan|Ermənistan Respublikasının]] [[Loru mərzi|Loru mərzinin]] Sərçəbed bələdiyyəsi ərazisində kənd.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/save/http://www.ebooks.az/download/pe14UjKT.pdf PDF] [https://web.archive.org/web/20150721025034/https://behruzmelikov.files.wordpress.com/2013/11/qerbi-azerbaycanin-turk-menseli-toponimleri.pdf versiyası]. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: [[İbrahim Bayramov|İ. M. Bayramov]]; Redaktorları: [[Budaq Budaqov|B. Ə. Budaqov]], [[Həsən Mirzəyev|H. İ. Mirzəyev]], S. A. Məmmədov. Bakı: &quot;Elm&quot; nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ерицов А.Д. Экономической быт гос. крестьян Борчалинского уезда Тифлисской губернии. &quot;Материалы для изучения экономического быт. гос. крестьян Закавказского края&quot; том. III. Тифлис, 1887.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис, 1913.&lt;/ref&gt;

== Toponimi ==
Azərbaycan dilində sarıca (torpağın süxurunun sarı rəngə çalmasını bildirir) və türk dillərində bəd/bət — &quot;üz&quot;, &quot;səth&quot; sözlərindən ibarətdir (coğrafi şərait bildirən toponimlərdə &quot;bət&quot; sözü barədə bax: İrabad). Azərbaycanda Sarıca (Şəki rayonunu) yüksəkliyinin və oradakı Daşüz (daş və bət sözünün sinonimi olan &quot;üz&quot; sözlərindən; bəzi tədqiqatçıların Daşüz adını &quot;Kitabi Dədə Qorqud&quot; eposunda &quot;Daş oğuz&quot; adı ilə eyniləşdirilmələri səhvdir) toponimləri ilə mə’naca eynidir.&lt;ref&gt;{{EAMTİL|368|Sərçəbed}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
XIX əsrin sonlarından sonra bu kənd barədə məlumat yoxdur. Sərçəbed həm də Cılqaçayın bir qolunun adıdır.&lt;ref&gt;Еремян С.Т. Политическая история Албании III–VII вв. &quot;Очерки истории СССР&quot;, М., 1958.&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
{{Loru kəndləri}}
{{Qərbi Azərbaycan}}

[[Kateqoriya:Loru kəndləri]]
[[Kateqoriya:Loru mərzinin yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>fhrl0nvfz3gqtwe72so7l7fbsrpeupu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramin Həsənov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484180</id>
    <revision>
      <id>8966284</id>
      <parentid>8185650</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xcite</username>
        <id>94204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */ istinadlar</comment>
      <origin>8966284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7513" sha1="gv5s3qzg8xylz5q4soeta190eqanng0" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Ramin Həsənov
 |orijinal adı                  = Ramin Müzəffər oğlu Həsənov
 |şəkil                         = Ramin Həsənov.jpg
 |şəklin ölçüsü                 = 250px

 |vəzifə_2                       = Azərbaycanın [[Almaniya]]dakı fövqaladə və səlahiyyətli səfiri
 |bayraq_2                      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2                     = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2                  = 7 sentyabr 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.M.Həsənovun Azərbaycan Respublikasının Almaniya Federativ Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/az/articles/view/21017 |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192620/https://president.az/az/articles/view/21017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |son_2                    = 19 avqust 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.M.Həsənovun Azərbaycan Respublikasının Almaniya Federativ Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsindən geri çağırılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/az/articles/view/56973 |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831060146/https://president.az/az/articles/view/56973 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki_2                      = [[Pərviz Şahbazov]]
 |sonrakı_2                      = [[Nəsimi Ağayev]]

 |vəzifə                       = Azərbaycanın [[Cənubi Koreya]]dakı fövqaladə və səlahiyyətli səfiri&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.M.Həsənovun Azərbaycan Respublikasının Koreya Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/az/articles/view/56966 |access-date=2022-08-24 |archive-date=2022-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220821052046/https://president.az/az/articles/view/56966 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |bayraq                      = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2                     = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc                  = 19 avqust 2022
 |son                    = 
 |əvvəlki                      = Rəmzi Teymurov
 |sonrakı                      =

 |vətəndaşlığı                  = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
 |doğum tarixi                  = 7.11.1977
 |vikianbar                     = 
}}

'''Həsənov Ramin Müzəffər oğlu''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan diplomatı, [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasının]] [[Cənubi Koreya]]dakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

== Həyatı == 
Ramin Həsənov 7 noyabr 1977-ci ildə doğulmuşdur. 1994-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1994—1998-ci illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq fakültəsində bakalavr pilləsində təhsil almışdır. 1998—2000-ci illərdə eyni fakültənin magistratrura pilləsində təhsilini davam etdirmiş və 2000-ci ildə beynəlxalq hüquq üzrə magistr dərəcəsini almışdır. 1999-cu ildə Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin xarici diplomatlar üçün kursunda iştirak etmişdir.

Azərbaycan, alman, ingilis, rus və türk dilləri bilir.

Evlidir, iki övladı var.
 
== Diplomatik karyerası ==
Ramin Həsənov diplomatik xidmətə 1999-cu ildə başlamışdır.
1999—2000-ci illərdə [[Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi|Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin]] [[Avropa]] və [[Kanada]] idarəsində referent və [[attaşe]] vəzifələrində çalışmışdır. 
2000—2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Almaniyadakı Səfirliyinin attaşesi və üçüncü katibi vəzifələrində işləmişdir. 
2003—2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Birinci Qərb İdarəsinin üçüncü katibi və ikinci katibi olmuşdur. 
2004—2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Müqavilələr idarəsində ikinci katib vəzifəsində çalışmışdır. 
2005—2009-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının İsveçrə Konfederasiyasındakı Səfirliyin ikinci katibi, birinci katibi və müşaviri vəzifələrində işləmişdir. 
2009—2010-cu illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Müqavilələr idarəsində şöbə müdiri, 2010—2013-cü illərdə idarə rəisinin müavini olmuşdur. 
2013-cü ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquq və Müqavilələr idarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuş və 2016-cı ilə qədər bu vəzifədə fəaliyyət göstərmişdir.

24 iyul 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanlarının 90 illiyi yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

[[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]]nin 7 iyul 2012-ci il tarixli 2340 nömrəli sərəncamı ilə “Diplomatik xidmətdə fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanları əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında |url=http://www.e-qanun.az/framework/23910 |access-date=2017-03-22 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922111507/https://e-qanun.az/framework/23910 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Ramin Həsənov Azərbaycan Respublikasının rəsmi nümayəndə heyətlərinin tərkibində Azərbaycanı çoxsaylı ikitərəfli və çoxtərəfli tədbirlərdə təmsil etmişdir.

[[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasının]] Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2016—2022)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.M.Həsənovun Azərbaycan Respublikasının Almaniya Federativ Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://www.president.az/articles/21017 |access-date=2017-03-22 |archive-date=2017-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007102103/http://president.az/articles/21017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

19 avqust 2022-cı ildən Azərbaycanın Cənubi Koreyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

[https://president.az/articles/33781 Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 9 iyul 2019-ci il tarixli 1320 nömrəli sərəncamı] ilə Ramin Həsənova fövqəladə və səlahiyyətli səfir diplomatik rütbəsi verilmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanları əməkdaşlarına diplomatik rütbələrin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/articles/33781 |access-date=2019-07-12 |archive-date=2021-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726193707/https://president.az/articles/33781 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://seoul.mfa.gov.az/az/category/sefirin-tercumeyi-hali Ramin Həsənov] ([https://web.archive.org/web/20250619074859/https://seoul.mfa.gov.az/az/content/78/sefirin-tercumeyi-hali Arxivləşdirilib])([https://web.archive.org/web/20260616084404/https://seoul.mfa.gov.az/az/category/sefirin-tercumeyi-hali Arxivləşdirilib])

[[Kateqoriya:Azərbaycanın Almaniyadakı səfirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan diplomatları]]</text>
      <sha1>gv5s3qzg8xylz5q4soeta190eqanng0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Proletariya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485099</id>
    <revision>
      <id>8965820</id>
      <parentid>8938842</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2143" sha1="sbgulhymd5b8yp0fwholgoprp5nmuld" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{mənbə azlığı}}
{{Əmək}}
[[Fayl:Pyramid of Capitalist System.jpg|thumb]]
'''Proletariya''' ({{Dil-de|Proletariat}}; {{Dil-la|proletarius}} — yoxsul sözündən) — müasir cəmiyyətdə əsas siniflərdən biri, muzdlu fəhlə; fəhlə sinfi. Yoxsul, heç bir [[mülkiyyət]]i olmayan adama deyilir.

== Marksist nəzəriyyədə proletariya ==
{{Əsas|Marksizm}}
Marksist nəzəriyyədə proletariat istehsal vasitələrinə sahib olmayan sinfin adıdır. Proletar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Proletar |first=Sözün mənası |title=Nədir? |url=https://obastan.com/proletar/33383?l=az |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111163125/https://obastan.com/proletar/33383?l=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; maaş alan fəhlədir. Proletariat, feodalizmin həll edilməsilə mülksüzləşən insanların, əmək gücünü müəyyən ödəniş qarşılığında satmaqdan başqa həyat variantı qalmaması ortaya çıxan, istehsaldakı mövqeləri etibarilə müəyyən bir qrup təşkil edən təbəqənin sinfi kimi tanınmasıdır.

Marksizm proletariat və burjuaziya (kapitalist sinif) bir-birinin ziddi iki mövqeyə ayırır, nümunə olaraq zavod işçisi pulunu mümkün qədər almaq istəyərkən müdir sayılan istehsal vasitələrinə malik insanlar da mümkün qədər az verməyə çalışır. Bunun da arxasında, hər iki sinif, istehsaldakı yerləri və ictimai həyatdakı mövqeləri tamamilə qarşıdurma vəziyyətindədirlər. Bu qarşıdurma müvəqqəti və aradan qaldırılan deyil, əksinə, ancaq sinifsiz cəmiyyətə keçdikdə bitəcək bir qarşıdurmadır. Proletarianın sinfi maraqları, Marksist nəzəriyyəyə görə, mövcud ictimai sistemin tamamilə aşılmasını və bir sinif olaraq özünün də ortadan qalxmasını tələb edir, lakin burjuaziya öz varlığını bu sistemin davam etdirilməsində tapır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Proletariya| ]]
[[Kateqoriya:Sosial hərəkatlar]]
[[Kateqoriya:Sosializm tarixi]]
[[Kateqoriya:Sosial problemlər]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>sbgulhymd5b8yp0fwholgoprp5nmuld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mitkeviç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>491438</id>
    <revision>
      <id>8966290</id>
      <parentid>6906823</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə silinməyə namizəd göstərilir. Ətraflı: [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç]]</comment>
      <origin>8966290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="3j56mme75kobthd54l95wdzhzbe43qy" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd|Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Underlinked|date=fevral 2023}}
{{Orphan|date=fevral 2023}}

{{əhəmiyyət}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Məlik Namazəliyev
 |vəzifə                         = Zəngəzurun  qəza  rəisi
 |bayraq                        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2                       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc                    = [[1906]]
 |vikianbar                     = 
}}

'''Məlik Namazəliyev''' — [[Zəngəzur]]un  qəza  rəisi (1906).

Gorus sahəsinin müsəlmanları 25 iyul 1906-cı ildə Qafqaz canişininə teleqram göndərərək Zəngəzur qəzasının rəisi Mitkeviçin öz vəzifəsinin öhdəsindən gəlməməsindən şikayətlənirdilər. Teleqramda bildirilirdi ki, iyulun 9-da Gorusun müasir silahlarla silahlanmış komitəçiləri (erməni terrorçu partiyaları nəzərdə tutulurdu) Eyvazlar və Davutlu kəndlərinin köçərilərinə qəfildən hücum etmiş, çobanı yaralamışlar. Müsəlmanlar qorxu içərisində qaçaraq Ağudi və Vağudi kəndlərinə sığınmışlar. Ermənilər eyvazlıların 900, davutluların isə 600 qoyununu və 300 iribaşlı heyvanını aparmışlar. Köçərilər arana təhlükəsiz enmək üçün qəza rəisi Mitkeviçə müraciət etmişlər. Mitkeviç onları əmin etmişdir ki, yolların təhlükəsizliyi təmin ediləcək və təqsirkarlar cəzalandırılacaq. Qəza rəisinə inanan köçərilər yola çıxmış, lakin yenidən ermənilərin hücumuna məruz qalmışlar. Pusquda duran ermənilər iki tərəfdən hücum edərək bu dəfə eyvazlıların 50 baş iribuynuzlu heyvanını və 15 xurcununu aparmışlar. Qəza rəisinin heç bir tədbir görmək istəmədiyini görən köçərilər Qafqaz canişinindən onlara vurulan ziyanın ödənməsini və yeni qəza rəisinin təyin edilməsini xahiş etmişdilər. (“Kaspi”, 11 avqust 1906)..&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2013/aprel/300923.htm |access-date=2017-05-18 |archive-date=2022-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328211804/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2013/aprel/300923.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|1}}

[[Kateqoriya:Dərələyəzdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>3j56mme75kobthd54l95wdzhzbe43qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IMac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492874</id>
    <revision>
      <id>8965898</id>
      <parentid>8702413</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</comment>
      <origin>8965898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="0eufxv7yltp4xwdkxj4s9fmezmpktx6" xml:space="preserve">{{kiçik hərf}}
{{vikiləşdirmək}}
{{Kompüter}}

'''iMac''' (ay-mək) – Apple Inc. şirkətinin istehsalı olan monobloklu fərdi kompüterlər seriyası. İlk iMac G3 modeli 1998-ci ildə təqdim olunub.

== Xarici keçidlər ==
*{{Official website|www.apple.com/imac|iMac}}
*[http://support.apple.com/specs/imac/ Apple – Support – Specifications]

{{Apple}}
{{Apple cihazları}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Kompüter]]
[[Kateqoriya:Apple Inc.]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</text>
      <sha1>0eufxv7yltp4xwdkxj4s9fmezmpktx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İbrahim İbrahimli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500201</id>
    <revision>
      <id>8966206</id>
      <parentid>7706005</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5872" sha1="481e3ll8xia15r50r4s5n9q8tbbknvz" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|İbrahim İbrahimov}}
{{eyni soyad|İbrahimli}}
{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə      = [[Müsavat Partiyası]]nın başqan müavini
 |bayraq      = Logo of Müsavat Party.svg
 |bayraq2     = Logo of Müsavat Party.svg
 |başlanğıc   = 2001
 |son         = ?
 |əvvəlki     = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı     = 
 |başlıq1     = Başqan
 |mətn1       = [[İsa Qəmbər]]
 |vəzifə_2    = [[Müsavat Partiyası]]nın humanitar məsələlər üzrə katibi
 |bayraq_2    = Logo of Müsavat Party.svg
 |bayraq2_2   = Logo of Müsavat Party.svg
 |başlanğıc_2 = ?
 |son_2       = 2001
 |əvvəlki_2   = 
 |sonrakı_2   = ''Vəzifə ləğv edildi.''
 |başlıq1     = Başqan
 |mətn1       = İsa Qəmbər
}}

'''İbrahim İbrahimli''' və ya '''İbrahim İbrahimov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatlarının siyahısı|XII çağırış]] deputatı&lt;ref name=&quot;e-qanun.az&quot;&gt;[http://e-qanun.az/framework/6456 &quot;Azərbaycan SSR Ali Soveti birinci sessiyasının Katibliyi haqqında&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190117065730/http://www.e-qanun.az/framework/6456 |date=2019-01-17 }} Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 5 fevral 1991-ci il tarixli, 5—XII nömrəli Qərarı. [[e-qanun.az]] {{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Haqqında ==
İbrahim Məşəhilal oğlu İbrahimli 13 avqust 1952-ci ildə [[Zeynəddin]] kəndində anadan olub.

[[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi]] Naxçıvan Vilayət Təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun276&quot;&gt;[http://e-qanun.az/framework/9746 ''&quot;Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının təşkil edilməsi haqqında&quot;''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190310215427/http://e-qanun.az/framework/9746 |date=2019-03-10 }} Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 26 noyabr 1991-ci il tarixli, 276-XP nömrəli '''Qərarı'''. [[e-qanun.az]] {{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

Daha sonra [[Müsavat Partiyası]]na üzv olmuşdur. Bir müddət partiyanın Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyasının sədri olmuşdur.

[[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2000)|2000-ci il parlament seçkilərində]] İbrahim İbrahimli [[Müsavat Partiyası]]nın proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında partiya daxili keçirilmiş praymerizə əsasən 6-cı sırada olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000-ci ilin və bu günün Müsavat Partiyası - deputatlığa namizədləri müqayisə etsək... (FOTOLAR) |url=https://musavat.com/news/2000-ci-ilin-ve-bu-gunun-musavat-partiyasi-deputatliga-namizedleri-muqayise-etsek-fotolar_665418.html |access-date=2024-01-08 |website=musavat.com |archive-date=2023-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429162814/https://musavat.com/cookies.html?backurl=https%3A%2F%2Fmusavat.com%3A443%2Fnews%2F2000-ci-ilin-ve-bu-gunun-musavat-partiyasi-deputatliga-namizedleri-muqayise-etsek-fotolar_665418.html%3Fd%3D3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Müsavat Partiyası proporsional seçkilər üzrə 140 546 səs (ümumi səslərin 4,85%-i) toplamış, lakin 6%-lik seçki həddini keçə bilmədiyi üçün mandat qazana bilməmişdir. Beləliklə, İbrahim İbrahimli deputat seçilə bilməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000-ci il parlament seçkilərinin nəticəsi |url=http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2019_00.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726190334/http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2019_00.htm |archive-date=2011-07-26 |access-date=2022-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000-2001-ci illər parlament seçkiləri haqqında yekun hesabat |url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/d/14266.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801145304/https://www.osce.org/files/f/documents/0/d/14266.pdf |archive-date=2021-08-01 |access-date=2022-05-30}}&lt;/ref&gt;

5 may 2015-ci ildə [[Müsavat Partiyası]] sıralarından istefa vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.sabahinfo.az/posts/detail/bibrahim-ibrahimli-musavat-partiyasindan-istefa-verdi-b-6912 |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604160311/http://www.sabahinfo.az/posts/detail/bibrahim-ibrahimli-musavat-partiyasindan-istefa-verdi-b-6912 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Daha sonra [[Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası]]nda fəaliyyət göstərməyə davam etmişdir.

16 iyun 2021-ci ildə uzun sürən xəstəlik-beyin xərçəngi səbəbi ilə Bakıda vəfat etdi. Balaxanı qəbiristanlığında dəfn edildi.

=== Parlamentdə ===
İbrahim İbrahimli [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin XII çağırışında [[Naxçıvan MSSR]]-in Babək rayonundan – 341 nömrəli Leninabad seçki dairəsindən deputat seçilmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun.az&quot;/&gt;. 5 fevral 1991-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti birinci sessiyasının Katibliyi tərkibinə seçilmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun.az&quot;/&gt;.

O, 26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən [[Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası|Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurası]]nın tərkibinə daxil edilmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun276&quot;/&gt;.

O, 6 dekabr 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının ilk milli Konstitusiyası layihəsini hazırlayan komissiyanın tərkibinə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi İcraiyyə Komitəsinin sədri oladaq daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://e-qanun.az/framework/8759 |access-date=2022-04-17 |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417125506/https://e-qanun.az/framework/8759 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{şəxs-qaralama}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin XII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Müsavat Partiyasının başqan müavinləri]]
[[Kateqoriya:Müsavat Partiyasının katibləri]]</text>
      <sha1>481e3ll8xia15r50r4s5n9q8tbbknvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966215</id>
      <parentid>8966206</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Xərçəng xəstəliyindən ölənlər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8966215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5926" sha1="dszy4x42wtqc5egonwi0irx0g0964vc" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|İbrahim İbrahimov}}
{{eyni soyad|İbrahimli}}
{{Vəzifəli şəxs
 |vəzifə      = [[Müsavat Partiyası]]nın başqan müavini
 |bayraq      = Logo of Müsavat Party.svg
 |bayraq2     = Logo of Müsavat Party.svg
 |başlanğıc   = 2001
 |son         = ?
 |əvvəlki     = ''Vəzifə təsis edildi.''
 |sonrakı     = 
 |başlıq1     = Başqan
 |mətn1       = [[İsa Qəmbər]]
 |vəzifə_2    = [[Müsavat Partiyası]]nın humanitar məsələlər üzrə katibi
 |bayraq_2    = Logo of Müsavat Party.svg
 |bayraq2_2   = Logo of Müsavat Party.svg
 |başlanğıc_2 = ?
 |son_2       = 2001
 |əvvəlki_2   = 
 |sonrakı_2   = ''Vəzifə ləğv edildi.''
 |başlıq1     = Başqan
 |mətn1       = İsa Qəmbər
}}

'''İbrahim İbrahimli''' və ya '''İbrahim İbrahimov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin [[Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatlarının siyahısı|XII çağırış]] deputatı&lt;ref name=&quot;e-qanun.az&quot;&gt;[http://e-qanun.az/framework/6456 &quot;Azərbaycan SSR Ali Soveti birinci sessiyasının Katibliyi haqqında&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190117065730/http://www.e-qanun.az/framework/6456 |date=2019-01-17 }} Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 5 fevral 1991-ci il tarixli, 5—XII nömrəli Qərarı. [[e-qanun.az]] {{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Haqqında ==
İbrahim Məşəhilal oğlu İbrahimli 13 avqust 1952-ci ildə [[Zeynəddin]] kəndində anadan olub.

[[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi]] Naxçıvan Vilayət Təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun276&quot;&gt;[http://e-qanun.az/framework/9746 ''&quot;Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının təşkil edilməsi haqqında&quot;''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190310215427/http://e-qanun.az/framework/9746 |date=2019-03-10 }} Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 26 noyabr 1991-ci il tarixli, 276-XP nömrəli '''Qərarı'''. [[e-qanun.az]] {{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

Daha sonra [[Müsavat Partiyası]]na üzv olmuşdur. Bir müddət partiyanın Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyasının sədri olmuşdur.

[[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2000)|2000-ci il parlament seçkilərində]] İbrahim İbrahimli [[Müsavat Partiyası]]nın proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında partiya daxili keçirilmiş praymerizə əsasən 6-cı sırada olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000-ci ilin və bu günün Müsavat Partiyası - deputatlığa namizədləri müqayisə etsək... (FOTOLAR) |url=https://musavat.com/news/2000-ci-ilin-ve-bu-gunun-musavat-partiyasi-deputatliga-namizedleri-muqayise-etsek-fotolar_665418.html |access-date=2024-01-08 |website=musavat.com |archive-date=2023-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429162814/https://musavat.com/cookies.html?backurl=https%3A%2F%2Fmusavat.com%3A443%2Fnews%2F2000-ci-ilin-ve-bu-gunun-musavat-partiyasi-deputatliga-namizedleri-muqayise-etsek-fotolar_665418.html%3Fd%3D3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Müsavat Partiyası proporsional seçkilər üzrə 140 546 səs (ümumi səslərin 4,85%-i) toplamış, lakin 6%-lik seçki həddini keçə bilmədiyi üçün mandat qazana bilməmişdir. Beləliklə, İbrahim İbrahimli deputat seçilə bilməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000-ci il parlament seçkilərinin nəticəsi |url=http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2019_00.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726190334/http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2019_00.htm |archive-date=2011-07-26 |access-date=2022-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000-2001-ci illər parlament seçkiləri haqqında yekun hesabat |url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/d/14266.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801145304/https://www.osce.org/files/f/documents/0/d/14266.pdf |archive-date=2021-08-01 |access-date=2022-05-30}}&lt;/ref&gt;

5 may 2015-ci ildə [[Müsavat Partiyası]] sıralarından istefa vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.sabahinfo.az/posts/detail/bibrahim-ibrahimli-musavat-partiyasindan-istefa-verdi-b-6912 |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604160311/http://www.sabahinfo.az/posts/detail/bibrahim-ibrahimli-musavat-partiyasindan-istefa-verdi-b-6912 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Daha sonra [[Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası]]nda fəaliyyət göstərməyə davam etmişdir.

16 iyun 2021-ci ildə uzun sürən xəstəlik-beyin xərçəngi səbəbi ilə Bakıda vəfat etdi. Balaxanı qəbiristanlığında dəfn edildi.

=== Parlamentdə ===
İbrahim İbrahimli [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin XII çağırışında [[Naxçıvan MSSR]]-in Babək rayonundan – 341 nömrəli Leninabad seçki dairəsindən deputat seçilmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun.az&quot;/&gt;. 5 fevral 1991-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti birinci sessiyasının Katibliyi tərkibinə seçilmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun.az&quot;/&gt;.

O, 26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən [[Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası|Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurası]]nın tərkibinə daxil edilmişdir&lt;ref name=&quot;e-qanun276&quot;/&gt;.

O, 6 dekabr 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının ilk milli Konstitusiyası layihəsini hazırlayan komissiyanın tərkibinə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi İcraiyyə Komitəsinin sədri oladaq daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://e-qanun.az/framework/8759 |access-date=2022-04-17 |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417125506/https://e-qanun.az/framework/8759 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{şəxs-qaralama}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin XII çağırış deputatları]]
[[Kateqoriya:Müsavat Partiyasının başqan müavinləri]]
[[Kateqoriya:Müsavat Partiyasının katibləri]]
[[Kateqoriya:Xərçəng xəstəliyindən ölənlər]]</text>
      <sha1>dszy4x42wtqc5egonwi0irx0g0964vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raket Müdafiə Agentliyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500769</id>
    <revision>
      <id>8965901</id>
      <parentid>8747788</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</comment>
      <origin>8965901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="iaory6pu1cmg3gnj67oncq3nskygq1t" xml:space="preserve">[[Fayl:Seal_of_the_U.S._Missile_Defense_Agency.svg|thumb|Raket Müdafiə Agentliyinin loqosu]]
'''Raket Müdafiə Agentliyi''' ({{Dil-en|Missile Defense Agency}}) ABŞ Müdafiə Nazirliyində [[ballistik raket]]lərə qarşı laylı bir müdafiə yaradılmasından cavabdeh bir agentlikdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RMA rəsmi saytı |url=https://www.mda.mil/ |access-date=2017-06-26 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126105200/https://www.mda.mil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Agentliyin başlanğıcı 1983-ə gedib çıxır. 1993-də adı &quot;Ballistik Raket Müdafiə Təşkilatı&quot; olaraq dəyişdirilib, amma yenə 2002-də əvvəlki adına qaytarılmışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:ABŞ Müdafiə Nazirliyi]]
[[Kateqoriya:ABŞ silahlı qüvvələri]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</text>
      <sha1>iaory6pu1cmg3gnj67oncq3nskygq1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiçik Asiya qurbağası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504529</id>
    <revision>
      <id>8965642</id>
      <parentid>8572490</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="2cf6tb67t1wlc4vc2mtc4lrzky9hppx" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Kiçik Asiya qurbağası'''&lt;ref name=&quot;amphibiaUSSR&quot;&gt;Кузьмин С. Л. Земноводные бывшего СССР. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2012. — 2-е изд. — С. 198. — 370 с. — ISBN 978-5-87317-871-1&lt;/ref&gt; ({{lang-la|Rana macrocnemis}}) — [[Quyruqsuzlar]] dəstəsinə, [[Ranidae|əsl qurbağalar]] fəsiləsinə daxil olan qurbağa növü.

== Təsviri ==
Bədəninin zunluğu 9 sm təşkil edir. Rəsgi dəyişkəndir. Parlaq boz rəngin üzərində tünd nöqtələr vardır. Kiçik Asiyadan tutmuş [[Qafqaz]] ərazisinə kimi yayılmışlar. Onlar [[İran]]ın şimal-qərbi və kiçik bir populyasiya isə [[Türkmənistan]]ın [[Kopetdağ]] silsiləsi sistemində müşahidə edilirlər.

== Yayılma bölgələri və həyat tərzi ==
Onlara hətta 2400 m dəniz səviyyəsindən yüksəkdə olan ərazilərdə belə rast gəlirlər. Onlar meşə, subalp və apl çəmənliklərinə yayılırlar. Subalp və alp zonasında gecə və gündüz radələrində aktiv olurlar. Meşələrdə bütün günü aktivdirlər. Əsasən həşəratlar və onların qurdları, xərçəngkimilər, molyusklar və qurdlarla qidalanırlar.

Saylarına təsir göstərən əsas amillərdən biri antropogen faktordur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Красная книга Краснодарского края (животные) / науч. ред. А. С. Замотайлов. — Изд. 2-е. — Краснодар: Центр развития ПТР Краснодар. края, 2007. — 504 с.: илл.
* Банников А. Г., Даревский И. С., Ищенко В. Г., Рустамов А. К., Щербак Н. Н. Определитель земноводных и пресмыкающихся фауны СССР. — М.: Просвещение, 1977. — 415 с.
* Жукова Т. И. Питание малоазиатской лягушки // Вопросы экологии позвоночных животных. Краснодар, 1973. — С. 38–42.
* Молов Ж. Н. О некоторых причинах, влияющих на численность малоазиатской лягушки в Кабардино-Балкарии // Фауна, экология и охрана животных Северного Кавказа. Нальчик, 1974. 2. — С. 154–157.
* Тертышников М. Ф., Логачева Л. П., Кутеиков А. П. О распространении и экологии малоазиатской лягушки (''Rana macrocnemis'' Boul.) в Центральной части Кавказа // Вестн. зоол. 1979. 2. — С. 44–48.
* Туниев Б. С. Герпетологическая фауна Кавказского заповедника. Дисс. … канд. биол. наук. — Л., 1987б, 135 с.
* Туниев Б. С., Береговая С. Ю. Симпатрические амфибии тисосамшитовой рощи // Тр. Зоолог. ин-та АН СССР. 1986. 157. — С. 136–151.

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Suda-quruda yaşayanlar]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>2cf6tb67t1wlc4vc2mtc4lrzky9hppx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdelhak Nuri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505237</id>
    <revision>
      <id>8966029</id>
      <parentid>8936616</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12607" sha1="eeqdmm6gkup3r3z446if2wzymzkz3bm" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |adı              = Abdelhak Nuri
 |orijinal adı     = 
 |tam adı          = 
 |ləqəbi           = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |doğum tarixi     = 
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |boyu             =
 |çəkisi           = 
 |mövqeyi          = [[Yarımmüdafiəçi (futbol)|Yarımmüdafiəçi]]
 |əsas ayağı       = 
 |indiki klubu     = 
 |nömrəsi          = 
 |gənclər klubları          = {{futbol karyerası
|2005—2015|{{bayraq|Niderland}} [[Ayaks AFK|Ayaks]]|
}}
 |milli yığma               = {{futbol karyerası
|2012|{{bayraq|Niderland}} [[Niderland milli futbol komandası (15 yaşlılar)|Niderland (15 yaşlılar)]]|1 (0)
|2012—2013|{{bayraq|Niderland}} [[Niderland milli futbol komandası (16 yaşlılar)|Niderland (16 yaşlılar)]]|2 (0)
|2013—2014|{{bayraq|Niderland}} [[Niderland milli futbol komandası (17 yaşlılar)|Niderland (17 yaşlılar)]]|12 (5)
|2014|{{bayraq|Niderland}} [[Niderland milli futbol komandası (18 yaşlılar)|Niderland (18 yaşlılar)]]|2 (0)
|2014—2016|{{bayraq|Niderland}} [[Niderland milli futbol komandası (19 yaşlılar)|Niderland (19 yaşlılar)]]|19 (9)
}}
 |klub haqqında məlumatların yenilənməsi   = 
 |yığma haqqında məlumatların yenilənməsi  = 
 |klublar                   = {{futbol karyerası
|2015—2017|{{bayraq|Niderland}} [[Ayaks AFK|Ayaks]]|9 (0)
|2015—2017| → {{bayraq|Niderland}} [[Yonq Ayaks]] (icarə) |45 (11)
}}
 |vikianbar        = 
}}
'''Abdelhak Nuri''' ({{dil-nl|Abdelhak Nouri}}; {{DVTY}}) — əsasən [[Yarımmüdafiəçi (futbol)|yarımmüdafiəçi]] mövqeyində çıxış etmiş Niderland futbolçusu. &quot;[[Ayaks AFK|Ayaks]]&quot;ın yetirməsi olan Nuri, iki il klubun əvəzedici və əsas komandasında çıxış edib. O, həmçinin müxtəlif yaş qruplarında Niderland millisini təmsil etmişdir.

2017-ci ilin iyul ayında, 20 yaşında olarkən mövsüm əvvəli yoldaşlıq oyunu zamanı yerə yıxılaraq huşunu itirib. [[Ürək aritmiyası]] keçirən futboçu, nəticədə ağır və daimi beyin zədəsi almış və bu səbəbdən futbolçu karyerasını davam etdirə bilməmişdir.

== Erkən illəri ==
2 aprel 1997-ci ildə [[Amsterdam]]da [[Mərakeş]] əsilli ailədə anadan olub.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2194100-laatste-interview-appie-nouri-vanavond-op-tv.html|title=Laatste interview 'Appie' Nouri vanavond op tv|access-date=2021-09-16|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107020034/https://nos.nl/artikel/2194100-laatste-interview-appie-nouri-vanavond-op-tv.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əsasən gənclər komandasında çıxışı ilə tanınmışdır. Bir çox nəşrlər onu gələcəyin ulduzu hesab edirdilər. Peşəkar karyerasında debüt etməzdən öncə, &quot;[[The Guardian]]&quot; tərəfindən 2014-cü ildə dünyanın ən yaxşı 40 gənc oyunçusu siyahısına əlavə edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/ng-interactive/2014/oct/14/next-generation-2014-40-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2014: 40 of the best young talents in world football|first1=Guardian|last1=sport|first2=Garry|last2=Blight|first3=Garry|last3=Blight|work=[[The Guardian]]|access-date=2021-09-16|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417125328/https://www.theguardian.com/football/blog/ng-interactive/2014/oct/14/next-generation-2014-40-of-the-best-young-talents-in-world-football|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Klub karyerası ==
&quot;[[Ayaks AFK|Ayaks]]&quot; futbol akademiyasının yetirməsidir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/even-voorstellen-abdelhak-nouri.htm|title=Even voorstellen: Abdelhak Nouri|publisher=''ajax.nl''|date=29 noyabr 2014|access-date=2017-07-18|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028023353/http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/even-voorstellen-abdelhak-nouri.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 8 yaşından [[Amsterdam]] klubunun formasını geyinməyə başlayıb. 2015-ci ildə &quot;Ayaks&quot;ın əvəzedici komandası olan — &quot;[[Yonq Ayaks]]&quot;ın heyətinə keçirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/ajax-met-29-spelers-naar-qatar.htm|title=Ajax met 29 spelers naar Qatar|auteur=|publisher=Ajax.nl|date=2 yanvar 2015|access-date=2017-07-18|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028021058/http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/ajax-met-29-spelers-naar-qatar.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Burada debüt mövsümündə on yeddi görüşdə iştirak edib və bir qol vurub. 2016–17 mövsümündə &quot;Yonq Ayaks&quot;la yanaşı, &quot;Ayaks&quot;ın əsas komandasında da forma geyinib. Əsas komandanın heyətində ilk oyununa, 29 oktyabr 2016-cı ildə, [[Erediviziya]]nın 11-ci turu çərçivəsində &quot;[[Ekselsior FK|Ekselsior]]&quot;a qarşı keçirilən görüşdə çıxıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Отчёт о матче &quot;Аякс&quot; — &quot;Эксельсиор&quot;{{!}}publisher=transfermarkt.co.uk{{!}} |url=http://www.transfermarkt.co.uk/abdelhak-nouri/leistungsdatendetails/spieler/258353/plus/0/saison/2016/wettbewerb/NL1/verein/610 |access-date=2017-07-18 |archive-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204202204/http://www.transfermarkt.co.uk/abdelhak-nouri/leistungsdatendetails/spieler/258353/plus/0/saison/2016/wettbewerb/NL1/verein/610 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Ürək aritmiyası ===
8 iyul 2017-ci ildə [[Avstriya]]nın [[İnsbruk]] şəhərində [[Almaniya]]nın &quot;[[Verder Bremen FK|Verder Bremen]]&quot; klubuna qarşı keçirilən yoxlama oyununun ikinci hissəsində yerə yıxılaraq huşunu itirib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/abdelhak-nouri-buiten-levensgevaar.htm|title=Abdelhak Nouri buiten levensgevaar.|publisher=''ajax.nl''|lang=nl|accessdate=21.7.2017|archive-date=2017-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016052433/http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/abdelhak-nouri-buiten-levensgevaar.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2847112-havbeka-ajaksa-gospitalizirovali-na-vertoljote-s-polja-vo-vremja-tovarischeskoj-igry.html|title=Хавбека &quot;Аякса&quot; эвакуировали с поля на вертолёте во время товарищеской игры.|publisher=''championat.com''|accessdate=21.7.2017|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717154052/https://www.championat.com/football/news-2847112-havbeka-ajaksa-gospitalizirovali-na-vertoljote-s-polja-vo-vremja-tovarischeskoj-igry.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Oyunçuya 15 dəqiqəyə yaxın meydanda yardım göstərilib, daha sonra isə o, [[vertolyot]] vasitəsilə [[xəstəxana]]ya yerləşdirilib. Görüş yarımçıq dayandırılıb və azarkeşlərdən stadionu tərk etmələri xahiş olunub. Futbolçunun huşunu itirməsinə [[ürək aritmiyası]] səbəb olub.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2847356-zhizni-futbolista-ajaksa-poterjavshemu-soznanie-vo-vremja-igry-nichego-ne-ugrozhaet.html|title=Жизни футболиста &quot;Аякса&quot;, потерявшего сознание во время игры, ничего не угрожает.|publisher=''championat.com''|accessdate=21.7.2017|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717154041/https://www.championat.com/football/news-2847356-zhizni-futbolista-ajaksa-poterjavshemu-soznanie-vo-vremja-igry-nichego-ne-ugrozhaet.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həkimlər onu [[süni koma]] vəziyyətinə salıblar. 13 iyul 2017-ci ildə Nuriyə dönməz beyin zədələnməsi diaqnozu təyin edilib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2850780-u-igroka-ajaksa-nuri-diagnostirovano-neobratimoe-povrezhdenie-mozga.html|title=У игрока &quot;Аякса&quot; Нури диагностировано необратимое повреждение мозга.|publisher=''championat.com''|accessdate=21.7.2017|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717183422/https://www.championat.com/football/news-2850780-u-igroka-ajaksa-nuri-diagnostirovano-neobratimoe-povrezhdenie-mozga.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tədqiqatlar göstərib ki, onun beyninin böyük bir hissəsi fəaliyyət göstərmir və beynin ən mühüm funksiyalarının bərpası şansı sıfıra bərabərdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/ernstige-hersenschade-nouri.htm|title=Ernstige hersenschade Nouri.|publisher=''ajax.nl''|lang=nl|accessdate=21.7.2017|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716091834/http://www.ajax.nl/streams/ajax-actueel/ernstige-hersenschade-nouri.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin mart ayında ailəsi Nurinin evdə müalicə aldığını və komadan çıxdıqdan sonra onun vəziyyətinin yaxşılaşdığı barədə məlumat yayıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.goal.com/en-us/news/ajax-star-nouri-improving-and-watching-football-after-waking/1fkxvokrlgugq1p2fx1w5hnc62|title=Ajax star Nouri improving and watching football after waking from coma.|publisher=''goal.com''|lang=en|access-date=2020-03-28|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327080738/https://www.goal.com/en-us/news/ajax-star-nouri-improving-and-watching-football-after-waking/1fkxvokrlgugq1p2fx1w5hnc62|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vi.nl/nieuws/oudere-broer-over-nouri-sinds-hij-thuis-is-gaat-het-stukken-beter|title=Oudere broer over Nouri: 'Sinds hij thuis is, gaat het stukken beter'.|publisher=''vi.nl''|lang=nl|access-date=2020-03-28|archive-date=2024-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003050701/https://www.vi.nl/nieuws/oudere-broer-over-nouri-sinds-hij-thuis-is-gaat-het-stukken-beter|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-4004663-brat-eks-havbeka-ajaksa-nuri-appi-projavljaet-emocii-chasto-pojavljaetsja-ulybka.html|title=Брат экс-хавбека «Аякса» Нури: Аппи проявляет эмоции, часто появляется улыбка.|publisher=''championat.com''|access-date=2020-03-28|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328075203/https://www.championat.com/football/news-4004663-brat-eks-havbeka-ajaksa-nuri-appi-projavljaet-emocii-chasto-pojavljaetsja-ulybka.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

21 fevral 2022-ci ildə &quot;Ayaks&quot; komaya düşən Nuri ilə müqaviləni vaxtından əvvəl xitam verdiyi üçün, onun ailəsinə 7,85 milyon [[avro]] təzminat ödəyəcəyini açıqlayıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ajax.nl/artikelen/familie-nouri-en-ajax-treffen-schikking/|title=Familie Nouri en Ajax treffen schikking.|publisher=''ajax.nl''|lang=nl|access-date=2022-02-21|archive-date=2022-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221160510/https://www.ajax.nl/artikelen/familie-nouri-en-ajax-treffen-schikking/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ly&quot;&gt;{{cite web|url=https://sportnet.az/futbol/77809-komadan-ayilan-futbolchuya-tezminat-verilecek.html|title=Komadan ayılan futbolçuya təzminat veriləcək|website=Sportnet.az|accessdate=2026-01-14|}}&lt;/ref&gt;

== Milli komanda karyerası ==
Niderlandın yeniyetmə və gənclərdən ibarət yığma komandalarının formasını geyinmişdir. 19 yaşadək futbolçulardan ibarət Niderland millisinin heyətində iki dəfə yeniyetmələrin Avropa Çempionatında iştirak etmişdir.

== Şəxsi həyatı ==
Abdelhakın böyük qardaşı Məhəmməd, Niderlandın üçüncü divizionunda çıxış edən &quot;TEK&quot; klubunun futbolçusu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Профиль Мохаммеда Нури на Transfermarkt |url=http://www.transfermarkt.co.uk/mohammed-nouri/profil/spieler/325900 |access-date=2017-07-23 |archive-date=2016-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703065250/http://www.transfermarkt.co.uk/mohammed-nouri/profil/spieler/325900 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

{{xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Yonq Ayaks oyunçuları|Nuri]]
[[Kateqoriya:Ayaks AFK oyunçuları|Nuri]]
[[Kateqoriya:Erediviziya oyunçuları|Nuri]]
[[Kateqoriya:Niderland milli gənclər futbol komandasının oyunçuları|Nuri]]
[[Kateqoriya:Niderlandın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Mərakeşin kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Niderland Birinci Diviziyası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Futbol hücumçuları]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]</text>
      <sha1>eeqdmm6gkup3r3z446if2wzymzkz3bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serb dinarı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510135</id>
    <revision>
      <id>8965760</id>
      <parentid>7883468</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1623" sha1="g5lv1g1sdezl2ryizjgizyfvzet1rts" xml:space="preserve">{{Valyuta}}

'''Serb dinarı —''' [[Serbiya]]nın istifadə etdiyi [[pul vahidi]]dir. [[Voyevodina]] (İnzibati mərkəzi Novi-Sad şəhəridir.) Serbiyanın muxtar bir bölgəsidir və onlar da Serb dinarını istifadə edirlər. [[Kosovo]] və [[Monteneqro]] Serbiyadan ayrıldıqdan sonra serb dinarı yerinə [[Avropa İttifaqı]]nın rəsmi pul vahidi olan [[avro]] istifadə etməyə başladı. Şimali Kosovoda hələ də Serb dinarı rəsmi pul vahidi olaraq istifadə edilməkdədir.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Serb dinarı
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Cрпски динар / Srpski dinar
|-
![[ISO 4217|ISO 4217 Kodu]]
|&lt;code&gt;RSD&lt;/code&gt;
|-
!İstifadəçi(lər)
|[[Serbiya]]
|-
![[İnflyasiya]]
|3,2%
|-
|Mənbə
|Mart 2012
|-
!Simvol
|RSD veya РСД
|-
!Qəpik pullar
|
|-
|Ən çox istifadə edilən
|1, 2, 5, 10, 20
|-
!Əskinaslar
|
|-
|Ən çox istifadə edilən
|10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000
|-
|Nadir hallarda istifadə edilən
|2000 ''(yeni)'', 5000
|-
!Mərkəzi Bank
|Əskinas və Qəpik Pul İstehsal İnstitutu — Topčider
|-
!İstehsal
|Əskinas və Qəpik Pul İstehsal İnstitutu — Topčider
|}

== Mənbə ==
* [http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&amp;pLevel=1&amp;pubType=2&amp;pubKey=1085 Serbiya Statistika Ofisi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120416140835/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&amp;pLevel=1&amp;pubType=2&amp;pubKey=1085 |date=2012-04-16 }}
{{Avropa valyutaları}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Serbiya iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Dinar]]
[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>g5lv1g1sdezl2ryizjgizyfvzet1rts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didərgin (teleserial, 2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518979</id>
    <revision>
      <id>8966132</id>
      <parentid>8956697</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>176426</id>
      </contributor>
      <comment>101</comment>
      <origin>8966132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8098" sha1="nhr7cuf8hdxqmaypfd8l8paleefzs0d" xml:space="preserve">{{Serial
|Tam adı             = Didərgin
|Orijinal adı        = Outlander
|Şəkil               =Outlander_title_card.jpg
|Şəklin eni          = 250px
|Şəkilaltı yazı      = 
|Əsaslanır           =Diana Qaboldonun ''Didərgin'' romanlar seriyası
|İlk baxış tarixləri = 9 avqust 2014
|Rejissor            = 
|Operator            = 
|Prodüser            = Devid Broun&lt;br&gt; Metyu B. Roberts
|Yaradıcısı          =Ronald D. Mur
|Ssenarist           =
|Rollarda            = {{Plainlist}}
* Kaitriona Balfe 
* [[Sem Hyuqen]]
* Tobias Menzies 
* Qeri Leuis 
* Qraham Maktaviş 
* Lotte Verbeek
* Bill Paterson 
* Laura Donnelli 
* Douqlas Henşall 
* Stiven  Kri 
* Dunkan Lakroiks 
* Qrant O'Rourk 
* Stefen Ualters 
* Klaiv Russell 
* Riçard Rankin 
* Sofi Skelton 
* Endrü Qouer 
|Yaş reytinqi        = 
|Şüar                = 
|Bəstəkar            = Bear Makkreri
|Montaj              = 
|Rəssam              = 
|İstehsalçı ölkə     = {{bayraq|USA}} [[ABŞ|Birləşmiş Ştatlar]]&lt;br&gt; {{bayraq|Böyük Britaniya}} [[Böyük Britaniya|Birləşmiş Krallıq]] 
|İl                  = 2014
|Studiya             = Sony Pictures Television&lt;br&gt; Left Bank Pictures&lt;br&gt; Story Mining and Supply Company&lt;br&gt; Tall Ship Productions
|Dil                 = [[İngilis dili]]&lt;br&gt; [[Şotland kelt dili]]&lt;br&gt; [[Şotland german dili]]&lt;br&gt; [[Fransız dili]]
|İlk çıxış tarixi    = 
|Janr                = Tarixi&lt;br&gt; [[Dram]]&lt;br&gt; [[Romans]]
|Növü                = Teleserial
|Rəng                = 
|Mövsüm sayı         = 8
|Seriya sayı         = 101
|Seriya vaxtı        = 51-88 dəqiqə
|Müddəti             = 9 avqust 2014 — indiyədək
|Telekanal           = [[Starz]]
|Dublyaj             = 
|DublyajAz           = 
|imdb_id             = 3006802
|Format              = 
|Sayt                =http://www.starz.com/originals/outlander
}}
'''Didərgin''' ({{Dil-en|Outlander}}) — Diana Qaboldonun eyni adlı zamanda səyahət romanı əsasında çəkilmiş Britaniya-Amerikan teleserialıdır. Ronald D. Mur tərəfindən inkişaf etdirilmiş, Sony Pictures Television və Left Bank Pictures-in prodüserliyi ilə yaradılmış serial 9 avqust 2014-cü ildə [[Starz]] kanalında yayımlanmağa başladı. Mövzuda [[İkinci Dünya müharibəsi]] illərində orduda tibb bacısı kimi çalışan evli Kleir Randall (Kaitriona Balf) bir gün möcüzəli şəkildə özünü 1743-cü ilin Şotlandiyasıda tapır və burada döyüşçü Ceymi Frase ([[Sem Hyuqen]]) ilə tanış olduqdan sonar hadisələr öz cərəyanı ilə davam edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/outlander-premiere-date-poster-revealed-702417 |access-date=2017-10-09 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328164714/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/outlander-premiere-date-poster-revealed-702417 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.ew.com/article/2014/08/01/outlander |access-date=2017-10-09 |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327102156/https://ew.com/article/2014/08/01/outlander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

İkinci kitaba əsaslanan ikinci mövsüm 13 seriadan ibarət olaraq 1 iyun 2016-cı ildə yayımlandı. Starz serial üçüncü və dördüncü mövsümlər üçün yenilədi və mövsümlərin kitab serialarına uyğun müvafiq şəkildə üçüncü və dördüncü kitablara əsaslanacağı bildirildi. 13 serialı üçüncü mövsüm 10 sentyabr 2017-ci ildə yayımlanmağa başladı.

== Rollarda ==

=== Əsas ===
{{Div col}}
* Kaitriona Balfe — Kleir Fraser
* [[Sem Hyuqen]] — Ceymi Fraser&lt;ref&gt;Jamie's full name is established as James &quot;Jamie&quot; Alexander Malcolm MacKenzie Fraser in the Season 1 episode &quot;The Wedding&quot;.&lt;/ref&gt;
* Tobias Menzies — Frank Randall / Conathan &quot;Qara Cek&quot; Randall (mövsüm: 1–3)
* Qeri Leuis — Kolum Makenzi (mövsüm: 1–2)
* Qraham Maktaviş — Douqal Makenzie (mövsüm: 1–2)
* Lotte Verbeek — Qeillis Dunkan / Qillian Edqars
* Bill Paterson — Edvard &quot;Ned&quot; Gouan (mövsüm: 1)
* Laura Donnelli — Canet &quot;Cenni&quot; Fraser Murra
* Douqlas Henşall — Taran Makuarri (mövsüm: 1)
* Stiven Kri — Yan Murra
* Dunkan Lakroiks — Murtaq Fitzqibbons Fraser
* Qrant O'Rourk — Rupert Makenzie (mövsüm: 1–3)
* Stefen Ualters — Anqus Mor (mövsüm: 1–2)
* Saymon Kallo — Klerens Meriebon, (mövsüm: 1–2)
* Dominiq Paynon — Master Raymond (mövsüm: 2)
* Stanli Ueber — Le Comte St. Germain (mövsüm: 2)
* Nell Hudson — Laoqair Makenzie (mövsüm: 1(ardıcıl), mövsüm: 2)
* Klaiv Russell — Saymon Fraser (2-ci mövsüm)
* Riçard Rankin — Roqer Uakefield (mövsüm: 2–)
* Sofi Skelton — Brianna &quot;Bri&quot; Randall (mövsüm: 2–)
* Endrü Qouer – Şahzadə Çarlz Edvard Stüart (mövsüm: 2–3)
* Rosi Dey — Meri Haukins (mövsüm: 2)
* Frances de la Tour — Hildeqarde anası (mövsüm: 2)
* Devid Berri – Lord Con Qrey (mövsüm: 3–)
{{Div col end}}

=== Ardıcıl ===
{{Div col}}
* Ceyms Flit — Dr. Reqinald Uakefield
* Saymon Meakok — Hyu Munro
* Rori Börns – gənc Roqer Uakefield
* Annette Badland — Qlenna Fitzqibbons (mövsüm: 1)
* Aislín Makqukin — Letitia Makenzie (mövsüm: 1)
* Finn Den Hertoq — Uillie (mövsüm: 1)
* Roderik Qilkison -Hamiş Makenzie (mövsüm: 1)
* Tim MakIinnerni — Beyn (mövsüm: 1)
* Loklann O'Mearain — Horroks (mövsüm: 1)
* Kleir Sermonn — Louise de Rohan (mövsüm: 2)
* Robert Kavanah — Cared Fraser (mövsüm: 2)
* Margaux Chatelier — Annalise de Marillak (mövsüm: 2)
* Lionel Linqelser – Fransız kralı (mövsüm: 2)
* Mark Duret — Cosef Duverni (mövsüm: 2)
* Romann Berruks — CKlaudel &quot;Ferqus&quot; Fraser (mövsüm: 2–3)
* Laurens Dobies — Aleks Randall (mövsüm: 2)
* Audri Brisson — Anqeliqu bacı (mövsüm: 2)
* Oskar Kennedi — Gənc Lord Con Qrey (mövsüm: 2)
* Sem Hoare — Harold &quot;Hal&quot; Qrey (mövsüm: 3)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theartistspartnership.co.uk/hoare/385/ |title=Artist Details: Sam Hoare |publisher=TheArtistsPartnership.co.uk |accessdate=July 17, 2017 |archive-date=June 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621000710/http://www.theartistspartnership.co.uk/hoare/385/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Div col end}}

== Musiqi ==
Serialın soundtrektləri Bear Makkreri tərəfindən bəstələnib. Taytl musiqisinin sözləri [[Robert Stevenson]]un ''Sing me a Song of a Lad that is Gone'' şeirini Şotland xalq musiqisi olan The Skye Boat Song-un musiqisi ilə əvəzləyərək hazırlanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.bearmccreary.com/blog/blog/films/comic-con-2014-highlights/#blog/blog/films/comic-con-2014-highlights/ |access-date=2017-10-09 |archive-date=2014-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808052251/http://www.bearmccreary.com/blog/blog/films/comic-con-2014-highlights/#blog/blog/films/comic-con-2014-highlights/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; İkinci fəsilin yarısına qədər serialda fransız abu havasına görə mahnı franzıca səsləndirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.vulture.com/2016/04/outlander-season-two-credits.html |access-date=2017-10-09 |archive-date=2016-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506100854/http://www.vulture.com/2016/04/outlander-season-two-credits.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xarici Keçidlər ==
* [http://www.starz.com/originals/outlander Rəsmi sayt]
* {{IMDb name|3006802}}

== İstinadlar ==

[[Kateqoriya:ABŞ teleserialları]]
[[Kateqoriya:2014-cü ilin teleserialları]]
[[Kateqoriya:ABŞ dram teleserialları]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Starz teleserialları]]
[[Kateqoriya:2014-cü ildə başlayan ABŞ teleserialları]]
[[Kateqoriya:Fentezi teleserialları]]
[[Kateqoriya:Macəra teleserialları]]
[[Kateqoriya:Tarixi teleseriallar]]
[[Kateqoriya:LGBT-əlaqəli ABŞ teleserialları]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ABŞ dram teleserialları]]
[[Kateqoriya:Zaman səyahəti teleserialları]]</text>
      <sha1>nhr7cuf8hdxqmaypfd8l8paleefzs0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məlikov qardaşlarının evi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523142</id>
    <revision>
      <id>8966148</id>
      <parentid>8843200</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5239" sha1="lj2fincadg9w33rrtxi9ym4ughvml7v" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Tarixi abidə
|adı            = Məlikov qardaşlarının evi
|orijinal adı   = 
|şəkil          = 
|şəkil_izah     = 
|ölkə           = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər          = [[Fayl:Coat of arms of Baku.svg|22px|]] [[Bakı]]
|yerləşir       = &lt;small&gt;İslam Səfərli küç.13&lt;/small&gt;
|aidiyyatı         = [[Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası]]
|memar             = [[Vartan Sarkisov]]
|tikilmə_tarixi    = 1900
|üslubu            = [[Neobarokko memarlığı|neobarokko]]
|vəziyyəti           = yaxşı
|nişanlama2     = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı = 
|nişanlama2_rəsmiadı  = 
|nişanlama2_tipi   = 
|nişanlama2_kriteriya   = 
|nişanlama2_nömrəsi    = [http://www.e-qanun.az/framework/2847 3494]
|nişanlama2_hissəsi    = 
|nişanlama2_sərbəst1ad   = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər   = Bina
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası   = 
|Xəritəsi             =  {{Yer xəritəsi
 |Azərbaycan Bakı
 |label=&lt;small&gt;Məlikov qardaşlarının evi&lt;/small&gt;|label_size=100 |lat=40.372199
 |long=49.8345788
|mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=right|width=299 |float=center |caption=}}
}}
'''Məlikov qardaşlarının evi''' — [[Bakı]] şəhərində, İ. Səfərli 13, S. Tağızadə 121 və Tolstoy 136 küçələrinin kəsişməsində yerləşən tarixi malikanədir. Bina 1900-cü ildə [[Vartan Sarkisov]]un layihəsi əsasında neobarokko üslubunda inşa edilmişdir.

== Tarixi ==

=== İnşası ===
Bina 1900-cü ildə memar [[Vartan Sarkisov]]un layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Mülkün sahibi Məlikov qardaşlarıdır.

=== Sonrakı istifadəsi ===
{{əsas|Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası}}
Əvvəllər yaşayış binası kimi istifadə olunmuş binada 1922-ci ildən [[Azərbaycan]]ın ən köhnə kütləvi kitabxanası olan [[Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası]] yerləşdirilmişdir. Kitabxana 1919-cu ilin mart ayında, [[Nəriman Nərimanov]], [[Dadaş Bünyadzadə]], [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]], [[Cəfər Cabbarlı]] tərəfindən əsası qoyulmuş ''&quot;Xəzər sahili istehlak cəmiyyəti&quot;'' adlı təşkilatın təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. [[Azərbaycan qadını|Azərbaycan qadınlarını]] geniş sürətdə kitabxanaya cəlb etmək üçün fəaliyyətə başladığı dövrdən kitabxana ''&quot;Oxucu qadınlar dərnəyi&quot;'' təşkil etmişdir. 1922-ci ildə [[Mirzə Ələkbər Sabir|Sabirin]] vəfatının on illiyi ilə əlaqədar olaraq kitabxanaya onun adı verilmiş və həmin ildən kitabxana Məlikovların malikanəsində yerləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Səlimova|first=Firuzə|title=M.Ə.Sabir adına Mərkəzi Şəhər kitabxanasının dünəni və bu günü|url=https://www.youtube.com/watch?v=4cdcNV1kFKQ|website=YouTube|accessdate=25 oktyabr 2017|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405034253/https://www.youtube.com/watch?v=4cdcNV1kFKQ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Memarlıq xüsusiyyətləri ==
Məlikovun iki mərtəbəli yaşayış evi [[forştadt]]ın tarixi məhəllələrinin memarlıq-planlaşdırma həllinin mühüm elementlərindən biridir.&lt;ref name=&quot;Fətullayev224&quot;&gt;{{Harvnb|Fətullayev|2013|p=224}}&lt;/ref&gt; Bu evdə tikilinin estetik keyfiyyəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən yeni tikinti materialı olan qırmızı tökmə kərpiclə order sisteminin zəngin plastikasından uğurla istifadə edilmişdir. Əsas fasad rizalit sistemli daş formanın arxitektur kütlələrin ifadəsinin inkişaf etmiş impulsunu verən xüsusi kompozisiya üsulları ilə fərqlənir. Bina klassik formaların həcmi cəhətdən plastik tarazlığı vasitəsilə ətraf mühitlə məkan əlaqəsi yaradır.&lt;ref name=&quot;Fətullayev224&quot;/&gt;

Fasadın daşdan yonulmuş memarlıq elementlərinin reylefliliyi vasitəsilə nail olunmuş fiqurlu forması mükəmməl həll edilərək XX əsrin əvvəllərində memarlığın mürəkkəb inkişaf prosesi şəraitində binanın bədii mahiyyətinin palitrasını meydana çıxarır.&lt;ref name=&quot;Fətullayev226&quot;&gt;{{Harvnb|Fətullayev|2013|p=226}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{Cite book |last=Fətullayev|first=Şamil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/Nwk2rER9|title=Bakının memarlıq ensiklopediyası|publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı|year=2013|isbn=978-9952-32-020-6|location=[[Bakı]]|page=528|language=az|ref={{SfnRef|Fətullayev|2013}}|author-link=Şamil Fətullayev}}

{{Bakının görməli yerləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan sarayları]]
[[Kateqoriya:1900-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:1900-cü ildə Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:Bakının görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Vartan Sarkisov]]
[[Kateqoriya:1900-cü ildə tamamlanmış binalar və tikililər]]
[[Kateqoriya:1900-cü il memarlığı]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın tarixi evləri]]
[[Kateqoriya:Bakının tarixi evləri]]
[[Kateqoriya:Bakının tarixi binaları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>lj2fincadg9w33rrtxi9ym4ughvml7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966150</id>
      <parentid>8966148</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>8966150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5224" sha1="9jpzfyciq54yk30c03tcbczw3y0redj" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|adı            = Məlikov qardaşlarının evi
|orijinal adı   = 
|şəkil          = 
|şəkil_izah     = 
|ölkə           = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər          = [[Fayl:Coat of arms of Baku.svg|22px|]] [[Bakı]]
|yerləşir       = &lt;small&gt;İslam Səfərli küç.13&lt;/small&gt;
|aidiyyatı         = [[Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası]]
|memar             = [[Vartan Sarkisov]]
|tikilmə_tarixi    = 1900
|üslubu            = [[Neobarokko memarlığı|neobarokko]]
|vəziyyəti           = yaxşı
|nişanlama2     = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı = 
|nişanlama2_rəsmiadı  = 
|nişanlama2_tipi   = 
|nişanlama2_kriteriya   = 
|nişanlama2_nömrəsi    = [http://www.e-qanun.az/framework/2847 3494]
|nişanlama2_hissəsi    = 
|nişanlama2_sərbəst1ad   = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər   = Bina
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Yerli əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası   = 
|Xəritəsi             =  {{Yer xəritəsi
 |Azərbaycan Bakı
 |label=&lt;small&gt;Məlikov qardaşlarının evi&lt;/small&gt;|label_size=100 |lat=40.372199
 |long=49.8345788
|mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=right|width=299 |float=center |caption=}}
}}
'''Məlikov qardaşlarının evi''' — [[Bakı]] şəhərində, İ. Səfərli 13, S. Tağızadə 121 və Tolstoy 136 küçələrinin kəsişməsində yerləşən tarixi malikanədir. Bina 1900-cü ildə [[Vartan Sarkisov]]un layihəsi əsasında neobarokko üslubunda inşa edilmişdir.

== Tarixi ==

=== İnşası ===
Bina 1900-cü ildə memar [[Vartan Sarkisov]]un layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Mülkün sahibi Məlikov qardaşlarıdır.

=== Sonrakı istifadəsi ===
{{əsas|Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası}}
Əvvəllər yaşayış binası kimi istifadə olunmuş binada 1922-ci ildən [[Azərbaycan]]ın ən köhnə kütləvi kitabxanası olan [[Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası]] yerləşdirilmişdir. Kitabxana 1919-cu ilin mart ayında, [[Nəriman Nərimanov]], [[Dadaş Bünyadzadə]], [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]], [[Cəfər Cabbarlı]] tərəfindən əsası qoyulmuş ''&quot;Xəzər sahili istehlak cəmiyyəti&quot;'' adlı təşkilatın təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. [[Azərbaycan qadını|Azərbaycan qadınlarını]] geniş sürətdə kitabxanaya cəlb etmək üçün fəaliyyətə başladığı dövrdən kitabxana ''&quot;Oxucu qadınlar dərnəyi&quot;'' təşkil etmişdir. 1922-ci ildə [[Mirzə Ələkbər Sabir|Sabirin]] vəfatının on illiyi ilə əlaqədar olaraq kitabxanaya onun adı verilmiş və həmin ildən kitabxana Məlikovların malikanəsində yerləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Səlimova|first=Firuzə|title=M.Ə.Sabir adına Mərkəzi Şəhər kitabxanasının dünəni və bu günü|url=https://www.youtube.com/watch?v=4cdcNV1kFKQ|website=YouTube|accessdate=25 oktyabr 2017|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405034253/https://www.youtube.com/watch?v=4cdcNV1kFKQ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Memarlıq xüsusiyyətləri ==
Məlikovun iki mərtəbəli yaşayış evi [[forştadt]]ın tarixi məhəllələrinin memarlıq-planlaşdırma həllinin mühüm elementlərindən biridir.&lt;ref name=&quot;Fətullayev224&quot;&gt;{{Harvnb|Fətullayev|2013|p=224}}&lt;/ref&gt; Bu evdə tikilinin estetik keyfiyyəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən yeni tikinti materialı olan qırmızı tökmə kərpiclə order sisteminin zəngin plastikasından uğurla istifadə edilmişdir. Əsas fasad rizalit sistemli daş formanın arxitektur kütlələrin ifadəsinin inkişaf etmiş impulsunu verən xüsusi kompozisiya üsulları ilə fərqlənir. Bina klassik formaların həcmi cəhətdən plastik tarazlığı vasitəsilə ətraf mühitlə məkan əlaqəsi yaradır.&lt;ref name=&quot;Fətullayev224&quot;/&gt;

Fasadın daşdan yonulmuş memarlıq elementlərinin reylefliliyi vasitəsilə nail olunmuş fiqurlu forması mükəmməl həll edilərək XX əsrin əvvəllərində memarlığın mürəkkəb inkişaf prosesi şəraitində binanın bədii mahiyyətinin palitrasını meydana çıxarır.&lt;ref name=&quot;Fətullayev226&quot;&gt;{{Harvnb|Fətullayev|2013|p=226}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{Cite book |last=Fətullayev|first=Şamil|url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/Nwk2rER9|title=Bakının memarlıq ensiklopediyası|publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı|year=2013|isbn=978-9952-32-020-6|location=[[Bakı]]|page=528|language=az|ref={{SfnRef|Fətullayev|2013}}|author-link=Şamil Fətullayev}}

{{Bakının görməli yerləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan sarayları]]
[[Kateqoriya:1900-cü ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:1900-cü ildə Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:Bakının görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Vartan Sarkisov]]
[[Kateqoriya:1900-cü ildə tamamlanmış binalar və tikililər]]
[[Kateqoriya:1900-cü il memarlığı]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın tarixi evləri]]
[[Kateqoriya:Bakının tarixi evləri]]
[[Kateqoriya:Bakının tarixi binaları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri]]</text>
      <sha1>9jpzfyciq54yk30c03tcbczw3y0redj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamboca rieli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524784</id>
    <revision>
      <id>8965745</id>
      <parentid>7987783</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8591" sha1="mnhi3616vx8kxc60ed86y00bg41gguu" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                        = Kamboca rieli
|Orijinal adı               = {{dil-km|រៀល}}
|Dil kodu                   = 
|ISO-en                     = 
|ISO-fr                     =
|Şəkil                      = 10 000 riels reverse.jpg
|Şəkil2                     =
|Ümumi izahı                =
|İzah                       = 10 000 riel (2006)
|İzah2                      =
|Eni                        =
|Şəklin eni                 =
|Şəklin eni2                =
|ISO                        =
|ISO rəqəmi                 =
|ISO2                       =
|ISO rəqəmi2                =
|ISO3                       =
|ISO rəqəmi3                =
|Emitent                    =
|Rəsmi_istifadəçilər        = {{KHM}}
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər  =
|İbarətdir1                 = kak
|Nisbət1                    = 10
|İbarətdir2                 = sen
|Nisbət2                    = 100
|İbarətdir3                 =
|Nisbət3                    =
|İbarətdir4                 =
|Nisbət7                    =
|Çoxsaylı1                  =
|Nisbət4                    =
|Çoxsaylı2                  =
|Nisbət5                    =
|Çoxsaylı3                  =
|Nisbət6                    =
|Əvəzedici1                 =
|Əvəzedici2                 =
|Əvəzedici3                 =
|Simvol                     = [[Fayl:Cambriel.svg|frameless|10px]]
|Abreviatura                = KHR
|İşarə                      = ៛
|Sikkələr                   = 50, 100, 200, 500 riel
|Əsginaslar                 = 50, 100, 500, 1000, 2000, 5000, 10,000, 20.000, 50,000 riel
|Dövriyyəyə buraxılma       =
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =
|Əvəz etdi                  =
|Xronika                    =
|Mərkəzi bank               = [[Kamboca Milli Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı       = http://www.nbc.org.kh/
|Çap_edən                   =
|Çap təşkilatının_saytı     =
|Sikkəxana                  =
|Sikkəxana_saytı            =
|Sikkəxana2                 =
|Sikkəxana_saytı2           = 
|Commons                    = Category:Money of Cambodia
|İnflyasiya                 = 1.4%
|İl                         =
}}

'''Kamboca rieli''' ({{dil-km|រៀល}}; simvol: {{dil|km|៛}}; [[ISO 4217|code]]: '''KHR''') — [[Kamboca]] respublikasının [[Valyuta|pul vahidi]]. İki fərqli riel var. Birinci dəfə riel 1953-cü ildən 1975-ci ilin may ayına qədər buraxılmışdı. 1975–1980 illər arasında ölkədə pul sistemi yox idi. 20 mart 1980-ci ildən etibarən &quot;riel&quot; adlandırılan ikinci valyuta buraxılmışdır. Simvolu Unikode-də U+17DB kodu (៛) ilə göstərilir.

Xalqın fikrincə, valyutanın adı [[Mekonq çayı]] balığı olan rieldən (Kxmer dilində &quot;kiçik balıq&quot;) gəlir. Adı çox güman ki, XIX əsrin ortalarında Kambocada Malay, Hind və Çinli tacirlər tərəfindən istifadə edilən yüksək gümüşün tərkibli Meksika realından gəlir.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Filippi|first=Jean-Michel|title=The strange adventure of the Cambodian currency|url=http://www.phnompenhpost.com/special-reports/strange-adventure-cambodian-currency|work=Phenom Penh Post|accessdate=16 March 2012|archive-date=17 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131117134118/http://www.phnompenhpost.com/special-reports/strange-adventure-cambodian-currency|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Birinci riel (1953–1975) ==
1953-cü ildə ''Institut d'Émission des États du Cambodge, du Laos et du Vietnam'' Kamboca filialı ikili denominasiya edilmiş [[Fransız Çinhindi piastrı|piastr]] və riel əsginasları tədavülə çıxardı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Brief History of Cambodian Currency |url=http://mongkol.wordpress.com/2007/10/18/a-brief-history-of-cambodian-currency/ |access-date=2017-11-09 |archive-date=2010-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329132543/http://mongkol.wordpress.com/2007/10/18/a-brief-history-of-cambodian-currency/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda, ''İnstitutun'' digər iki filialı da [[Cənubi Vyetnam]]da [[Vyetnam donqu|donq]] və [[Laos]]da [[Laos kipi|kip]] ilə oxşar razılaşmalara malik idi. Pisatr ispan dilində peso sözündən götürülmüşdür.

Riel əvvəllər 100 santiyə (sikkələrin üstündə cent. qısaltması yazılırdı) bölünmüşdür, lakin 1959-cu ildə 100 ''sen'' ({{dil|km|សេន}}) olaraq dəyişdi. İlk bir neçə il ərzində riel və piastr birlikdə dövriyyədə oldular.

* Birinci buraxılış, 1955–56: 1 riel, 5 riel, 10 riel, 50 riel.
* İkinci buraxılış, 1956: 1 riel, 20 riel, 50 riel, 100 riel, 500 riel.
* Üçüncü buraxılış, 1963: 5 riel, 10 riel, 100 riel.
* Dördüncü buraxılış, 1972: 100 riel*, 500 riel, 1,000 riel*, 5,000 riel*.&lt;ref name=&quot;Cambodian Currency Collection&quot;&gt;Cambodian Currency Collection [http://www.artofangkor.com/ccc Cambodian Currency Collection] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090720221350/http://www.artofangkor.com/ccc/ |date=2009-07-20 }}&lt;/ref&gt; (* ''Buraxılmadı.'')

=== Sikkələr ===
1953-cü ilin 10, 20 və 50 sentiləri və sen sikkələri [[alüminium]]dan zərb edilmişdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının sikkə proqramının bir hissəsi kimi 1970-ci ildə ABŞ-nin 5 sentlik sikkəsi ölçüsündə 1 riel buraxıldı, lakin tədavülə çıxarılmadı.

== Qırmızı kxmerlər (1975–1980, 1993–1999) ==
[[Qırmızı kxmerlər]] əsginaslar çap etsə də, ölkə Qırmızı kxmerlərdən azad edildikdən sonra bu pul məhv edildiyi üçün dövriyyəyə buraxılmadı.
* Beşinci buraxılış, 1975: 0.1 riel (1 kak), 0.5 riel (5 kak), 1 riel, 5 riels, 10 riel, 50 riel, 100 riel.&lt;ref name=&quot;Cambodian Currency Collection&quot;/&gt;

1993-cü ildə onlar tərəfindən nəzarət edilən ərazilərdə məhdud istifadə üçün bir sıra rəngli banknotların çap olundu.

== İkinci riel (1980–indiyədək) ==
1978-ci ildə Vytenam işğalı sona çatdıqdan sonra 1 riel 4 [[ABŞ dolları]]na bərabər olamaq riel Kambocanın milli valyutası olaraq 1 aprel 1980-ci ildə yenidən bərpa edildi. Yeni riel 10 kak ({{dil|km|កាក់}}) və 100 sen olmaqla bölünürdü. Əvəz ediləcək heç bir pul olmadığı və ciddi şəkildə pozulmuş iqtisadiyyat mərkəzi hökumət onun istifadəsini təşviq etmək üçün yeni pulları əhaliyə payladı.

* Altıncı buraxılış, 1979: 0.1 riel (1 kak), 0.2 riel (2 kak), 0.5 riel (5 kak), 1 riel, 5 riel, 10 riel, 20 riel, 50 riel.
* Yeddinci buraxılış, 1987: 5 riel, 10 riel.
* Səkkizinci buraxılış, 1990–92: 50 riel, 100 riel, 500 riel.
* Doqquzuncu buraxılış, 1992–93: 200 riel, 1,000 riel*, 2,000 riel*. (* ''Buraxılmadı.'')
* Onuncu buraxılış, 1995: 1,000 riel, 2,000 riel, 5,000 riel, 10,000 riel, 20.000 riel, 50,000 riel, 100,000 riel.
* On birinci buraxılış, 1995–99: 100 riel, 200 riel, 500 riel, 1,000 riel.
* On ikinci buraxlış, 2001–07: 50 riel, 100 riel, 500 riel, 1,000 riel, 2,000 riel, 5,000 riel, 10,000 riel, 50,000 riel.
* On üçüncü buraxılış; 2008–13: 100 riel, 500 riel, 1,000 riel, 2,000 riel, 10,000 riel, 20.000 riel, 50,000 riel, 100,000 riel.
* On dördüncü buraxılış; 2016: 1,000 riel, 5,000 riel.

=== Hazırda buraxılmış əsginaslar ===
* 50 riel (2002–08–29)&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Linzmayer | first1 = Owen | title = The Banknote Book | chapter = Cambodia | publisher = www.BanknoteNews.com | year = 2012 | location = San Francisco, CA | url = http://www.banknotebook.com/ | access-date = 2017-11-09 | archive-date = 2015-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150923031410/http://www.banknotebook.com/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;
* 100 riel (2001–08–09 and 2015–01–14)
* 500 riel (2002–04–04 and 2014–01–14)
* 1,000 riel (2006–01–06 and 2017–10–25)
* 2,000 riel (2008–01–03 and 2013–11–09)
* 5,000 riel (2001–04–06 and 2017–10–25)
* 10,000 riel (2001–04–06 and 2015–05–07)
* 20.000 riel (2008–05–12)
* 50,000 riel (2001–04–06 and 2014–05–06)
* 100,000 riel (2013–05–14)&lt;ref name=&quot;Cambodian Currency Collection&quot; /&gt;

=== Sikkələr ===
İlk sikkələr 1979-cu ildə zərb edilən və alüminiumdan hazırlanan 5 sen sikkələri idi.

== Həmçinin bax ==
* [[Kamboca tikalı]]
* [[Kamboca frankı]]
* [[Kamboca iqtisadiyyatı]]
{{Vikianbar kateqoriyası|Money of Cambodia}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Asiya valyutaları}}

[[Kateqoriya:Asiya valyutaları]]
[[Kateqoriya:Kamboca]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>mnhi3616vx8kxc60ed86y00bg41gguu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laos kipi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525186</id>
    <revision>
      <id>8965748</id>
      <parentid>7987799</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5920" sha1="hkfhmhyc85fms9d9meds3xn6tu1ecfp" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                        = Laos kipi
|Orijinal adı               = {{dil-lo|ເງີນກີບລາວ}}
|Dil kodu                   = 
|ISO-en                     = 
|ISO-fr                     =
|Şəkil                      = Lao kip 2000.jpg
|Şəkil2                     =
|Ümumi izahı                =
|İzah                       = 2000 kip (2011)
|İzah2                      =
|Eni                        =
|Şəklin eni                 =
|Şəklin eni2                =
|ISO                        =
|ISO rəqəmi                 =
|ISO2                       =
|ISO rəqəmi2                =
|ISO3                       =
|ISO rəqəmi3                =
|Emitent                    =
|Rəsmi_istifadəçilər        = {{LAO}}
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər  =
|İbarətdir1                 = att
|Nisbət1                    = 100
|İbarətdir2                 = 
|Nisbət2                    = 
|İbarətdir3                 =
|Nisbət3                    =
|İbarətdir4                 =
|Nisbət7                    =
|Çoxsaylı1                  =
|Nisbət4                    =
|Çoxsaylı2                  =
|Nisbət5                    =
|Çoxsaylı3                  =
|Nisbət6                    =
|Əvəzedici1                 =
|Əvəzedici2                 =
|Əvəzedici3                 =
|Simvol                     = [[Fayl:Kip.svg|frameless|10px]]
|Abreviatura                = LAK
|İşarə                      = 
|Sikkələr                   = 500, 1000, 2000, 5000, 10,000, 20.000, 50,000, 100,000 kip (əksər hallarda istifadə edilir)&lt;br/&gt;1, 5, 10, 20, 50, 100 kip (nadir hallarda istifadə edilir)
|Əsginaslar                 = 10, 20, 50 att (nadir hallarda istifadə olunur)
|Dövriyyəyə buraxılma       =
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =
|Əvəz etdi                  =
|Xronika                    =
|Mərkəzi bank               = [[Laos Xalq Demokratik Respublikası Milli Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı       = https://www.bol.gov.la/
|Çap_edən                   =
|Çap təşkilatının_saytı     =
|Sikkəxana                  =
|Sikkəxana_saytı            =
|Sikkəxana2                 =
|Sikkəxana_saytı2           = 
|Commons                    = Category:Money of Lao
|İnflyasiya                 = 3.92%
|İl                         =
}}

'''Lao kipi''' ({{dil-lo|ກີບ}}; [[ISO 4217|kodu]]: '''LAK'''; simvolu: '''₭''' or '''₭N'') 1952-ci ildən [[Laos]] respublikasının [[Valyuta|pul vahidi]]. Tarixi olaraq vir kip 100 ''att'' ({{dil|lo|ອັດ}})-a bölünür.

== Tarixi ==
=== Azad Laos kipi (1946) ===
1945-1946-cı illərdə Fransız qüvvələri regionu zəbt etmədən əvvəl Azad Laos hökuməti [[Vyentyan]]da 10, 20 və 50 att və 10 kip kağız pul buraxdı.

=== Krallıq kipi (1952) ===
Kip 1952-ci ildə [[Fransız Çinhindi piastrı]]nı əvəz etdi. Kip (həmçinin fransız dilində piastr adlanıdr) 100 att (Lao: ອັດ) və ya sentə bölünür.

==== Sikkələr ====
Üzərində laos və fransız dillərində yazı olan 10, 20 və 50 att sikkələr buraxıldı. Hamısı alüminiumdan hazırlanmışdı və Çin pulları kimi ortasında dəlik vardı. Yalnız 1952-ci ildə buraxılmışdı.

==== Əsginaslar ====
1953-cü ildə ''Institut d'Émission des États du Cambodge, du Laos et du Vietnam'' Laos filialı  ikili denominasiya edilmiş [[Fransız Çinhindi piastrı|piastr]] və riel əsginasları tədavülə çıxardı. Eyni zamanda, ''İnstitutun'' digər iki filialı da [[Kamboca]]da [[Kamboca rieli|riel]] və [[Cənubi Vyetnam]]da [[Vyetnam donqu|donq]] ilə oxşar razılaşmalara malik idi. 1, 5, 10 və 100 kip üçün əsginaslar mövcud idi.

1957-ci ildə hökumət yalnız kipdən təşkil olunan əsginaslar buraxdı. 1, 5, 10, 20 və 50 kip əsginaslar Security Banknote Company, 100 kip əsginaslar Banque de France və 500 kip xatirə əsginası Thomas De la Rue tərəfindən çap edildi. 1962-ci ildə 1 və 5 kip əskinaslar Bradbury &amp; Wilkinson və 10 kip əskinaslar De la Rue tərəfindən təqdim olundu.

1963-cü ildə 20, 50, 200 və 1000 kip əskinaslar da əlavə olundu, hamısı De la Rue tərəfindən çap edilmişdi. Bunu 1974-1975-ci illərdə yenə də De la Rue tərəfindən çap olunan 100, 500 və 5000 kip əsginaslar izlədi. 1975-ci ildə Bradbury &amp; Wilkinson tərəfindən 10 kip və De la Rue tərəfindən 1000 kip çap edilsə də dövriyyəyə çıxarılmadı.

== Patet Laos kipi (1976) ==
Patet Lao kipi 1976-cı ildən əvvəl Patet Lao nəzarətindəki ərazilərdə buraxıldı. 1, 10, 20, 50, 100, 200 və 500 kip əsginaslar mövcud idi. Əsginaslar Çində nəşr edilirdi.

== Laos XDR kipi (1979) ==
16 dekabr 1979-cu ildə Pate Lao kipi 1-in 100-ə nisbətində olmaqla yeni Laos kipi ilə əvəz olundu.&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Linzmayer | first1 = Owen | title = The Banknote Book | chapter = Laos | publisher = www.BanknoteNews.com | year = 2012 | location = San Francisco, CA | url = http://www.banknotebook.com/ | access-date = 2017-11-10 | archive-date = 2015-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150923031410/http://www.banknotebook.com/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

=== Sikkələr ===
1980-ci ildə 28 il fasilədən sonra 10, 20 və 50 att olmaqla sikkələr Laosda yenidən buraxılmağa başlandı. 1985-ci ildə bunu Laos Xalq Demokratik Respublikasının 10 illiyinə həsr edilmiş 1, 5, 10, 20 və 50 kip sikkələr izlədi. Hal-hazırda sikkələr dövriyyədə yoxdur.

=== Əsginaslar ===
1979-cu ildə 1, 5, 10, 20, 50 və 100 kip əsginaslar təqdim edildi. 1988-ci ildə 500 kip, 1992-ci ildə 1000, 1997-ci ildə 2000 və 5000, 2002-ci ildə 10,000 və 20.000, 17 yanvar 2006-cı ildə 50,000 kip əsginaslar buraxıldı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Asiya valyutaları}}

[[Kateqoriya:Asiya valyutaları]]
[[Kateqoriya:Laos]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>hkfhmhyc85fms9d9meds3xn6tu1ecfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tacikistan rublu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527025</id>
    <revision>
      <id>8965752</id>
      <parentid>6253802</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3404" sha1="i71v15arzw2eqpfwzupr185u74vovff" xml:space="preserve">'''Tacikistan rublu yaxud rubl''' ([[Tacik dili|tacik]]. rubl) — [[1995|1995-ci il]] [[10 may]] tarixindən [[2000|2000-ci il]] [[29 oktyabr]] tarixinə qədər Tacikistanın rəsmi valyutası. Formal olaraq 100 təngə.&lt;ref&gt;''Загоренко Д. Н.'' Реестр банкнот. Страны СНГ и Балтии. — Донецк: Изд-во «Лондон XXI», 2012&lt;/ref&gt;
==Tarixi==
Keçmiş Sovet Sosialist Respublikalarında olduğu kimi [[Tacikistan]] hətta müstəqilliyinin əldə etdikdən sonra da sovet rublundan istifadəyə davam etmişdir. [[1993|1993-cü il]] [[26 iyul]] tarixində rus rublunun yeni versiyası tədavülə buraxıldı və sovet pullarının [[Rusiya Federasiyası|Rusiya Federasiyasına]] axınına son qoyuldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Global History of Currencies — Russia |url=http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&amp;country_name=Russia |access-date=2017-11-22 |archive-date=2007-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104044317/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&amp;country_name=Russia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tacikistanda bu pullardan [[1994|1994-cü il]] [[8 yanvar]] tarixinə qədər istifadə edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tables of modern monetary history: Asia |url=http://users.erols.com/kurrency/asia.htm |access-date=2017-11-22 |archive-date=2007-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070219231722/http://users.erols.com/kurrency/asia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[1994|1994-cü il]] [[1 yanvar|1 yanvar tarixindən]] başlayaraq Tacikistan hüdudlarında ödəniş vasitəsi kimi [[1993|1993-cü ildə]] tədavülə buraxılan rus rublu qəbul edildi. Buna qədər [[1993|1993-cü ilin]] noyabrında milli tacik ornamentləri ilə rus pullarının dəyişdirilməsinin mümkünlüyü məsələsinə baxıldı. [[1995|1995-ci ilin]] [[10 may|mayın 10-da]] rus rublu tacik rublu ilə əvəz edildi: 1 tacik rublu 100 rus rubluna bərabər idi. Başlanğıcda tacik rublundan pul kuponu kimi istifadə edilməsi təklif edilirdi.  

[[2000|2000-ci ilin]] [[30 oktyabr|oktyabr ayının 30-da]] tacik rublu yeni milli valyuta olan [[somoni]] ilə əvəz edildi. 1 somoni 1000 tacik rubluna bərabər olaraq müəyyən edildi. Mübadilə [[2001|2001-ci ilin]] [[1 aprel|1 aprelinə]] qədər reallaşdırıldı və bu dövr ərzində hər iki valyuta bərabər dövriyyəyə malik idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Национальные валюты. Валюта Таджикский рубль, её описание. |url=http://www.maxpj.ru/system.php/692 |access-date=2017-11-22 |archive-date=2015-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110073533/http://www.maxpj.ru/system.php/692 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

== Xatirə pulu ==
[[1999|1999-cu ildə]] tacik rublu valyutasının yeganə xatirə pulu tədavülə buraxıldı.
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Nominal
! colspan=&quot;3&quot; |Parametrlər
! colspan=&quot;2&quot; |Təsvir
! rowspan=&quot;2&quot; |Zərb edilmə 
tarixi
|-
!Диаметр
!Çəkisi
!Tərkibi
!Avers
!Revers
|- {{Coin-silver-color}}
|20 rubl
|35,1 mm
|20 q
|gümüş - 900
|İsmayıl Somoni
|Monarxiya mənsubluğu
|1999-cu il
|}

==Həmçinin bax==
* [[Somoni]] 
==İstinadlar==
[[Kateqoriya:Tacikistan pulları]]
[[Kateqoriya:Asiya valyutaları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>i71v15arzw2eqpfwzupr185u74vovff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965771</id>
      <parentid>8965752</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="6eg5ckx0w8osl8ozyiqckqg9dfivjyz" xml:space="preserve">'''Tacikistan rublu yaxud rubl''' ([[Tacik dili|tacik]]. rubl) — [[1995|1995-ci il]] [[10 may]] tarixindən [[2000|2000-ci il]] [[29 oktyabr]] tarixinə qədər Tacikistanın rəsmi valyutası. Formal olaraq 100 təngə.&lt;ref&gt;''Загоренко Д. Н.'' Реестр банкнот. Страны СНГ и Балтии. — Донецк: Изд-во «Лондон XXI», 2012&lt;/ref&gt;
==Tarixi==
Keçmiş Sovet Sosialist Respublikalarında olduğu kimi [[Tacikistan]] hətta müstəqilliyinin əldə etdikdən sonra da sovet rublundan istifadəyə davam etmişdir. [[1993|1993-cü il]] [[26 iyul]] tarixində rus rublunun yeni versiyası tədavülə buraxıldı və sovet pullarının [[Rusiya Federasiyası|Rusiya Federasiyasına]] axınına son qoyuldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Global History of Currencies — Russia |url=http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&amp;country_name=Russia |access-date=2017-11-22 |archive-date=2007-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104044317/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&amp;country_name=Russia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tacikistanda bu pullardan [[1994|1994-cü il]] [[8 yanvar]] tarixinə qədər istifadə edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tables of modern monetary history: Asia |url=http://users.erols.com/kurrency/asia.htm |access-date=2017-11-22 |archive-date=2007-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070219231722/http://users.erols.com/kurrency/asia.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[1994|1994-cü il]] [[1 yanvar|1 yanvar tarixindən]] başlayaraq Tacikistan hüdudlarında ödəniş vasitəsi kimi [[1993|1993-cü ildə]] tədavülə buraxılan rus rublu qəbul edildi. Buna qədər [[1993|1993-cü ilin]] noyabrında milli tacik ornamentləri ilə rus pullarının dəyişdirilməsinin mümkünlüyü məsələsinə baxıldı. [[1995|1995-ci ilin]] [[10 may|mayın 10-da]] rus rublu tacik rublu ilə əvəz edildi: 1 tacik rublu 100 rus rubluna bərabər idi. Başlanğıcda tacik rublundan pul kuponu kimi istifadə edilməsi təklif edilirdi.  

[[2000|2000-ci ilin]] [[30 oktyabr|oktyabr ayının 30-da]] tacik rublu yeni milli valyuta olan [[somoni]] ilə əvəz edildi. 1 somoni 1000 tacik rubluna bərabər olaraq müəyyən edildi. Mübadilə [[2001|2001-ci ilin]] [[1 aprel|1 aprelinə]] qədər reallaşdırıldı və bu dövr ərzində hər iki valyuta bərabər dövriyyəyə malik idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Национальные валюты. Валюта Таджикский рубль, её описание. |url=http://www.maxpj.ru/system.php/692 |access-date=2017-11-22 |archive-date=2015-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110073533/http://www.maxpj.ru/system.php/692 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

== Xatirə pulu ==
[[1999|1999-cu ildə]] tacik rublu valyutasının yeganə xatirə pulu tədavülə buraxıldı.
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Nominal
! colspan=&quot;3&quot; |Parametrlər
! colspan=&quot;2&quot; |Təsvir
! rowspan=&quot;2&quot; |Zərb edilmə 
tarixi
|-
!Диаметр
!Çəkisi
!Tərkibi
!Avers
!Revers
|- {{Coin-silver-color}}
|20 rubl
|35,1 mm
|20 q
|gümüş - 900
|İsmayıl Somoni
|Monarxiya mənsubluğu
|1999-cu il
|}

==Həmçinin bax==
* [[Somoni]] 
==İstinadlar==
[[Kateqoriya:Tacikistan pulları]]
[[Kateqoriya:Asiya valyutaları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>6eg5ckx0w8osl8ozyiqckqg9dfivjyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asiya istehsal üsulu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527571</id>
    <revision>
      <id>8965790</id>
      <parentid>8939113</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6696" sha1="eir5fas2dys982q82gy5t7rwlhofu04" xml:space="preserve">'''Asiya istehsal üsulu''' — [[Marksizm|marksizmdə]] kapitalizməqədərki dövrdə [[Asiya]] ölkələrində mövcud olmuş ictimai quruluşun xüsusiyyətlərini ifadə etmək üçün işlədilən termin &lt;ref&gt;{{Cite web |title=İzahlı və ikidilli lüğətlər |url=https://www.azleks.az/ |access-date=2017-11-27 |archive-date=2022-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904060550/https://www.azleks.az/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Ümumi məlumat ==
[[Karl Marks]] tərəfindən təsvir edilmiş ardıcıl ictimai-iqtisadi formasiyaları keçən cəmiyyətin inkişafının sistemində [[Şərq|Qədim Şərq]]in ölkələrində mövcud olmuş  &quot;Asiya istehsalat üsuluna&quot; da toxunulur. Bu halda dövlət,  həmçinin torpaq sahibkarı kimi çıxış edərək, ondan asılı olan bilavasitə istehsalçılara qarşı durur.  [[Karl Marks]] dörd istehsalat üsulu seçdi — [[Asiya]], [[Antik]], [[feodal]] və [[burjuaziya]] — və onlara uyğun olan formalaşmaları. Sonra, [[Karl Marks]]ın davamçılarının əməklərində, birinci ictimai formasiya kimi quldarlıq göstərilirdi.Cəmiyyətin tarixi inkişafının xüsusi dövrü kimi Asiya istehsalat üsulu mövcud olması qəbul edilirdi.

== Tarixi səciyyəsi ==
Şərqdə dövlətin təsərrüfat həyatını tənzimləməsi ilə formalaşan istehsal üsuludur ki, burada dövlət torpaq üzərində tam olaraq hakimiyyətə sahibdir. Təsərrüfatda, istehsalda bu cür münasibətləri ilk dəfə olaraq Karl Marks şərh etmişdir ki, o da bunu [[Asiya]] istehsal üsulu, yaxud da Asiya despotizmi olaraq qeyd edir. Belə ki, orta əsrlərdə [[Avropa]]da hakimiyyət nə qədər avtoritar səciyyə daşısa da, torpaq üzərində xüsusi mülkiyyət qalmaqda idi və bu da cəmiyyətə müəyyən dərəcədə azadlıq verir, insanların imkanlarını genişləndirirdi.O dövrdə kənd icmaları, monastrlar torpaq üzərində hakimiyyətə malik idilər və onların işinə qarışmaq imkanlarından məhrum idi.
Ancaq [[Şərq]]də vəziyyət fərqli idi. Dövlət torpaqların əsas hakimi hesab olunurdu. Ayrı-ayrı şəxslər torpaqda işləsələr də, ondan istifadə etsələr də, torpağın sahibi dövlət hesab olunurdu. Maraqlıdır ki, təsərrüfatda və istehsalatda bu cür münasibətlərin formalaşması şərq xalqlarının dünyagörüşü, etiqad etdikləri dinlər və müxtəlik təlimlərlə əlaqədar idi. Məsələn, [[islam]] şərqində [[Allah]] bütün torpaqların hakimi hesab olunurdu və [[xəlifə]], [[sultan]] onun yerdəki nümayəndələri olaraq qəbul olunduğundan, xəlifənin bu torpaqlara sahiblik etməsi tamamilə normal hesab olunurdu və kimsə etiraz edərsə,sanki Allaha qarşı üsyan etmiş kimi olurdu. Yaxud da [[Çin]]də imperator bütün torpaqların hakimi idi və məlumdur ki,[[Çin]] 2000 il ərzində [[Konfutsiçilik|konfutsiçi]]liyin təsiri altında olmuşdur. Burada konfutsiçiliyin nüfuzu buna şərait yaradırdı. Konfutsiçilikdə xüsusi avtoriteti olan şəxsə ondan aşağı olan təbəqə itaət etməli idi və bu həmin təlimin başlıca prinsipi hesab olunurdu. Buna görə də, xalq imperatoru bütün torpaqların əsas sahibi kimi qəbul etməyə məcbur idi.
Həmçinin çar [[Rusiya|Rusiyası]]nda da, bu cür istehsal üsulu hökm sürməkdə idi. Hakimiyyət [[kilsə]] tərəfindən müqəddasləşdirilmiş, çar bütün torpaqların qanunu sahibi qəbul edilmişdi. Çox maraqlıdr ki, Sovet hakimiyyətinin əsas ideologiya olaraq qəbul etdiyi marksizm bütün cəmiyyət sferalarında tətbiq edilsə də, Marksdan ağızdolusu danışılsa da, Marksın məhz &quot;Asiya istehsal üsulu&quot; həmişə kölgədə qalmış, araşdırılmamışdı.Səbəb isə sadə idi, çünki Sovet hakimiyyəti dövründə istehsal münasibətləri Marksın &quot;Asiya istehsal üsulu&quot;na yaxın idi.Bu sahədə tədqiqat aparanlar ciddi təzyiqlərə, təqiblərə məruz qalır, hətta repressiyalardan belə yan keçə bilmirdilər. Məhz buna görə də [[SSRİ]] dağılana kimi Marksın bu baxışları gizlədilmiş, Sovetlər dağıldıqdan sonra, arxivdən yavaş-yavaş üzə çıxarılmağa başlamışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sözaltı sözlük |url=https://soz6.com/nedir/46943/asiya-istehsal-usulu |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711222449/https://soz6.com/nedir/46943/asiya-istehsal-usulu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Antik mədəniyyətlə müqayisəsi ==
İctimai əmək bölgüsünün meydana gəlməsi, istehsal vasitələrinin təsərrüfat həyatında müəyyənedici rola malik olması, qul əməyinin mənimsənilməsi prosesi ictimai inkişafın iki yolunu müəyyən etdi. Bunların biri cəmiyyətin həyatında ictimai əməyin təşkilinin üstün rola malik olması ilə, ikincisi isə, müxtəlif ailələrin istehsal vasitələrinə və qullara görə mülkiyyətlərinin inkişafı ilə əlaqədardır. Məhz bununla əlaqədar olaraq tarixdə iqtisadi inkişafın, o cümlədən &quot;siniflərin&quot; meydana gəlməsinin iki üsulu fərqləndirilir. Bunlardan birini [[Asiya]] istehsal üsulu, digərini isə antik istehsal üsulu kimi fərqləndirirlər. Bununla əlaqədar olaraq  bəzi hallarda Qədim dünya dedikdə, [[Şərq]] və Asiya ölkələri, [[Antik]] dünya dedikdə isə [[Qədim Yunanıstan]] və [[Qədim Roma]] nəzərdə tutulur. Lakin bir ümumi cəhət vardır ki, ictimai inkişafda, təsərrüfatçılığın təşkilində, siniflərin əmələ gəlməsində, dövlətin idarə olunmasında, insanların istehsal vasitələrinə və əməyinə görə davranış və fəaliyyət qaydalarının  müəyyənləşdirilməsində nəticə etibari ilə eyni iqtisadi fikirlər söylənilmişdir. Məhz bununla əlaqədar olaraq, qədim dünya dedikdə, istər-istəməz uzaq keçmişdə mövcud olmuş olduqca dəyərli fikirləri, mövcud dövrü dolğun əks etdirən elmi &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kollektiv sayt |url=http://kayzen.az/ |access-date=2017-11-27 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711112805/https://kayzen.az/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;mülahizələri vəhdət şəklində şərh etmək ehtiyacı əmələ gəlir. Ona görə də Antik dövrün iqtisadi fikirlərini, analoji olaraq Qədim dövrün fikirləri kimi də qəbul etmək olar.

== Həmçinin bax ==
* [[İctimai formasiya]]
== Xarici keçidlər ==
== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Asiya tarixi]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Tarixşünaslıq]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>eir5fas2dys982q82gy5t7rwlhofu04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yol (film, 2009)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533701</id>
    <revision>
      <id>8965971</id>
      <parentid>8925132</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5976" sha1="etk879rfxuyv593b4nngc6p40cqr7td" xml:space="preserve">{{digər məna|Yol (dəqiqləşdirmə)}}
{{Film
 |adı                = Yol
 |orijinal adı       = {{Dil-en|The Road}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Yol (film, 2009).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = John Hillcoat
 |ssenarist          = Jo Penhall
 |əsərin müəllifi    = Kormak MkKarti
 |prodüser           = Nik Ueşler&lt;br/&gt;Stiv Şvarts&lt;br/&gt;Paul Mae Şvarts
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Nik Cave&lt;br/&gt;Uarren Ellis
 |rollarda           = [[Viqqo Mortensen]]&lt;br/&gt;Kodi Smit-McPhee&lt;br/&gt;Robert Duvall&lt;br/&gt;[[Şarliz Teron]]&lt;br/&gt;Guy Pearce
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Dram]]
 |ilk baxış          = 03 Sentyabr 2009&lt;br/&gt;13 Sentyabr 2009&lt;br/&gt;25 Noyabr 2009
 |dil                = [[İngiliscə]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = 2929 Entertainment
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = Rəngli
 |vaxt               = 111 dəqiqə
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2009
 |büdcə              = $25.000.000 &lt;ref name=&quot;boxofficemojo.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=road08.htm |access-date=2018-01-22 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305164018/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=road08.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |gəlir              = $27.600.000 &lt;ref name=&quot;boxofficemojo.com&quot;/&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0898367
 |vikianbar          = 
}}
'''Yol''' ''({{Dil-en|The Road}})'' '''-''' Amerikan yazıçı Kormak MkKartinin eyni adlı Pulitzer mükafatlı romanı əsasında, rejissor Con Hillkat tərəfindən 2009-cu ildə çəkilən, ABŞ istehsalı olan film. Filmin ssenarisi Jo Penhall tərəfindən yazılmışdır. Əsas çəkilişlər Pensilvaniya, Luiziana, Qərbi Virciniya və Oreqon şəhərlərində aparılmışdır. Filmin baş qəhramanları, dünya film ulduzu Viqqo Mortensen ''(ata)'' və balaca aktyor  Kodi Smit-McPheedir ''(oğul)''.

== Məzmun ==
Baş vermiş böyük fəlakət nəticəsində dünya məhv olmaqdadır. Bitkilər və heyvanlar hamısı ölmək və yox olma ərəfəsindədir. Güclü zəlzələlər və təbbi fəlakətlər baş verir. Bir ata və oğul dağılmaqda olan dünyada həyat mübarizəsi aparmaqdadılar. Fəlakətdən öncəki günlər əksəriyyət vaxt kişinin yuxularında öz əksini tapır. Ata və oğul, sağ qalmaq üçün insan yeyənlərdən və soyuq ərazilərdən qaçaraq daha uyğun bir yerdə məskunlaşacaqlarını ummaqdadırlar.

Kişinin oğlu fəlakətdən bir qədər sonra dünyaya gəlir. Qadın fəlakətin daha böyüyəcəyini və insan yeyənlərin onları da nə zamansa yeyəcəklərini düşünərək bütün ümidlərini itirir. Ailənin bir silahı və üç mərmisi var. Bu son qurtuluş kimi hesab olunsa da kişi hücum edən adamyeyənlərdən birini vurur. Bununla o arvadının təzyiqinə məruz qalır. Arvadı onu, üç mərmi ilə özünü, arvadını və oğlunu öldürməməsində günahlandırır. Daha sonra arvadı üzərindəki paltarların bəzilərini çıxararaq kişini və oğlunu ölümlə tərk etmək üçün qaranlıq və soyuq meşəyə doğru yol alır və bir daha gözə görünmür.

Ata və oğul sonu bilinməyən bir yola üz tuturlar. Kişi adamyeyənlərin birini də silahı ilə vurur və bir gülləsi qalır.

== Rollarda ==
Filmdə yalnız bir nəfərin adı Eli olaraq göstərilir.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;CCCCCC&quot;
! Aktyor/aktrisa !! Rol
|-
| [[Viqqo Mortensen]] || Kişi ''(ata)''
|-
| [[Kodi Smit-McPhee]] || Oğlan ''(oğul)''
|-
| [[Şarliz Teron]] || Qadın ''(kişinin arvadı, oğlanın anası)''
|-
| [[Michael K. Williams]] || Oğru
|-
| [[Robert Duvall]] || Qoca kişi Eli
|-
| [[Guy Pearce]] || Veteran
|-
| [[Molly Parker]] || Veteranın arvadı
|-
| [[Garret Dillahunt]] || Adamyeyənlərdən biri
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2009-cu ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin həyatda qalma filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin postapokaliptik filmləri]]
[[Kateqoriya:Ata-oğul münasibətlərindən bəhs edən filmlər]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:The Weinstein Company filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fəlakət filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fəlakət filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Vaşinqton ştatında çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Kannibalizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qazamatlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin yol filmləri]]
[[Kateqoriya:Luizianada çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Pensilvaniyada çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Elmi fantastika romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Dimension Films filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin fəlakət filmləri]]
[[Kateqoriya:Yol filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>etk879rfxuyv593b4nngc6p40cqr7td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Çaypara şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>535851</id>
    <revision>
      <id>8966287</id>
      <parentid>8085525</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3254" sha1="qdghb7wqts1d4iqg8rnh8ocu2l7nz25" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|Adı= Çaypara şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Çaypara şəhristanı]]

|bodystyle = text-align:left;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Qaraziyaəddin]]

|qrup2 = '''Dehistanlar&lt;br /&gt;(qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Bəstam • Çors
'''HACILAR BƏXŞİ:''' Hacılar-i Cənubi • Hacılar-i Şimali

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Abbasbulağı (Çaypara)|Abbasbulağı]] • [[Acay (Xoy)|Acay]] • [[Allahverdi kəndi (Çaypara)|Allahverdikəndi]] • [[Axurlu (Xoy)|Axurlu]] • Ağməzar-i Kürd • [[Babilabad (Çaypara)|Babilabad]] • [[Balakəhriz (Çaypara)|Balakəhriz]] • [[Behistan (Çaypara)|Behistan]] • [[Badəki (Çaypara)|Bədəki / Badəki]] • [[Bəndili (Çaypara)|Bəndili]] • [[Bəstam (Çaypara)|Bəstam]] • [[Bəydərviş (Çaypara)|Bəydərviş]] • [[Bilalabad (Çaypara)|Bilalabad]] • Cilqava • [[Çir (Çaypara)|Çir]] • [[Çirkəndi (Çaypara)|Çirkəndi]] • [[Çors (Çaypara)|Çors]] • [[Çumaran (Çaypara)|Çumaran]] • [[Damdama (Çaypara)|Damdama]] • [[Dilkəndi (Çaypara)|Dilkəndi]] • Dizac-i Hətəmxan • [[Dördağac (Çaypara)|Dördağac]] • [[Duhağılı (Çaypara)|Duhağılı]] • [[Düzan (Çaypara)|Düzan]] • [[Əliabad (Çaypara)|Əliabad]] • [[Feyzabad (Çaypara)|Feyzabad]] • [[Guraş (Çaypara)|Guraş]] • [[Hacılar (Çaypara)|Hacılar]] • [[Hacı Əhməd kəndi (Çaypara)|Hacıəhmədkəndi]] • Həmziyan-i Süfla • Həmziyan-i Ülya • [[Hüseynabad (Çaypara)|Hüseynabad]] • [[Hüseynbəyli (Çaypara)|Hüseynbəyli]] • [[Xanəgah (Çaypara)|Xanəgah]] • İdəli-i Süfla • İdəli-i Ülya • [[İsmayıl Kəhrizi (Çaypara)|İsmayılkəhrizi]] • [[Kafil (Çaypara)|Kafil]] • [[Kamalabad (Çaypara)|Kamalabad]] • [[Kasiyan (Çaypara)|Kasiyan]] • [[Kürəbulaq (Çaypara)|Kürəbulaq]] • [[Küzdəgan (Çaypara)|Küzdəgan]] • Qamışkan-i Süfla • Qamışkan-i Ülya • Qanat-i Bağırbəy • Qanat-i Mirzə Cəlil • [[Qarakəhriz (Çaypara)|Qarakəhriz]] • Qarakəndi • [[Qaratəpə (Çaypara)|Qaratəpə]] • [[Qarnıyarıq (Çaypara)|Qarnıyarıq]] • Qızılcagöl • Qozlu-i Xaniyə • Qurul-i Süfla • Qurul-i Ülya • Quçaş • Məkan-i Mostoqol Karxana Geç-i Səfid Mərmər [Səfid Mərmər Plaster şirkəti] (Sefid Marmar Plaster Company) • [[Mərqişə (Çaypara)|Mərqişə]] • [[Mirzə Hisam (Çaypara)|Mirzə Hisam]] • [[Nalbənd (Çaypara)|Nalbənd]] • [[Pir Yadigar (Çaypara)|Piryadigar]] • Səxtiman • [[Səltə (Çaypara)|Səltə]] • [[Soluklu (Çaypara)|Soluqlu]] • Şəkərbulağı-i Ülya (Yuxarı Şəkərbulağı) • [[Şirinbulaq (Çaypara)|Şirinbulaq]] • [[Şitov (Çaypara)|Şitov]] • Şorca-i Hüseynabad • [[Şorkəhriz (Çaypara)|Şorkəhriz]] • [[Şurik (Çaypara)|Şurik]] • [[Tac Xatun (Çaypara)|Tacxatun]] • [[Tahirabad (Çaypara)|Tahirabad]] • Yatımağılı/Atamqulu/Etməkli • [[Yusif kəndi (Çaypara)|Yusifkəndi]] • Zəngilan-i Süfla • Zəngilan-i Ülya

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Qərbi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdghb7wqts1d4iqg8rnh8ocu2l7nz25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Meşkinşəhr şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>536151</id>
    <revision>
      <id>8966278</id>
      <parentid>8858911</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9903" sha1="0ihux976bjzzoaagifzt903xoa92cqd" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|ad= Meşkinşəhr şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Meşkinşəhr şəhristanı]]

|bodystyle = text-align:left;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Meşkinşəhr|Meşkinşəhr (Xiyov)]] • [[Rəzi]] • [[Lahrud|Lahrud (Ları)]]

|qrup2 = '''Dehistanlar (qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Dəşt • Meşkin-i Qərbi • Meşkin-i Şərqi • Şaban

'''ƏRŞAQ BƏXŞİ:''' Ərşaq-i Mərkəzi • Ərşaq-i Şimali

'''MEŞKİN-İ ŞƏRQİ BƏXŞİ:''' [[Lahrud]] • Nəqdi • Qarasu

'''MURADLI BƏXŞİ:''' Ərşaq-i Qərbi • Salavat • Yəft

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Abbaskəndi (Meşkinşəhr)|Abbaskəndi]] • [[Abbasqışlağı (Meşkinşəhr)|Abbasqışlağı]] • [[Abbasəlikəndi (Meşkinşəhr)|Abbasəlikəndi]] • Abgərm-i Qotursuyu • [[Ağabəyli (Meşkinşəhr)|Ağabəyli]] • [[Ağamurad (Meşkinşəhr)|Ağamurad]] • [[Ağbad-i Gədik (Meşkinşəhr)|Ağbad-i Gədik]] • Ağbulaq • Ağbulaq-i Süfla • [[Ağbulaq-i Ülya (Meşkinşəhr)|Ağbulaq-i Ülya]] • Ağcaqışlaq • [[Ağçalı (Meşkinşəhr)|Ağçalı]] • [[Ağdaraq (Meşkinşəhr)|Ağdaraq]] • Ağdərə • Ağdəvəli-i Ülya • [[Ağdivar (Meşkinşəhr)|Ağdivar]] • [[Ağqasımlı (Meşkinşəhr)|Ağqasımlı]] • [[Alardeh (Meşkinşəhr)|Alardeh]] • [[Alaçıqtəpəsi (Meşkinşəhr)|Alaçıqtəpəsi]] • [[Alıç (Meşkinşəhr)|Alıç]] • [[Alicah (Ərdəbil)|Alicah]] • Alni • [[Anzan (Meşkinşəhr)|Anzan]] • [[Arcaq (Meşkinşəhr)|Arcaq]] • Atəşgah-i Cədid • [[Attutan (Meşkinşəhr)|Attutan]] • [[Babiyan (Meşkinşəhr)|Babiyan]] • [[Ballıcamirək (Meşkinşəhr)|Ballıcamirək]] • [[Ballıqaya (Meşkinşəhr)|Ballıqaya]] • [[Balutkəndi (Meşkinşəhr)|Balutkəndi]] • [[Baris (Meşkinşəhr)|Baris]] • [[Bərkçay (Meşkinşəhr)|Bərkçay]] • [[Bərəzil (Meşkinşəhr)|Bərəzil]] • [[Bicaq (Meşkinşəhr)|Bicaq]] • Bixanqışlağı • [[Binələr (Meşkinşəhr)|Binələr]] • Bolus • Borçalı • Cabbarlı • Camalabad • Camışölən-i Süfla • Camışölən-i Ülya • [[Cəbdərəq (Meşkinşəhr)|Cəbdərəq]] • [[Cəbərkəndi (Meşkinşəhr)|Cəbərkəndi]] • [[Cəfərabad (Meşkinşəhr)|Cəfərabad]] • [[Cəlayir (Meşkinşəhr)|Cəlayır]] • [[Çadırgünbədi (Meşkinşəhr)|Çadırgünbədi]] • [[Çaxır Çəməni (Meşkinşəhr)|Çaxar çəməni]] • [[Çaxmaqçuxur (Meşkinşəhr)|Çaxmaqçuxur]] • [[Çanaqbulaq (Meşkinşəhr)|Çanaqbulaq]] • [[Çanbalıqışlaq (Meşkinşəhr)|Çanbalıqışlaq]] • Çapağan • Çarçılı ''(Carçılı)'' • Çəbənli • Çırçır • Çobanqışlağı • Dağkəndi • Dağkəndi-i Süfla • Dağkəndi-i Ülya • Damqulu • [[Daşbulağı (Meşkinşəhr)|Daşbulağı]] • Daşbulaqkəndi • Daşkəsən • [[Daşlıdərə (Meşkinşəhr)|Daşlıdərə]] • [[Dədəbəyli (Meşkinşəhr)|Dədəbəyli]] • [[Dərəbəyli (Meşkinşəhr)|Dərəbəyli]] • [[Dəstgir (Meşkinşəhr)|Dəstgir]] • Dəvəçi-i Süfla • [[Dəvəçi-i Ülya (Meşkinşəhr)|Dəvəçi-i Ülya]] • [[Dikdərə (Meşkinşəhr)|Dikdərə]] • Dostbəyli • Dovşanlı • [[Dövlətabad (Meşkinşəhr)|Dövlətabad]] • [[Eynullahkəndi (Meşkinşəhr)|Eynullahkəndi]] • [[Əhliiman (Meşkinşəhr)|Əhliiman]] • Əhmədabad • Əhmədbəyli • [[Əkbərkəndi (Meşkinşəhr)|Əkbərkəndi]] • [[Ələmdar (Meşkinşəhr)|Ələmdar]] • Əliabad • Əlikəhrizi (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • Əlikəhrizi (Ərşaq-i Şimali dehistanı) • [[Əlikəran (Meşkinşəhr)|Əlikəran]] • [[Əliməhəmmədli (Meşkinşəhr)|Əliməhəmmədli]] • [[Əlişansuyu (Meşkinşəhr)|Əlişansuyu]] • [[Əmirkəndi (Meşkinşəhr)|Əmirkəndi]] • [[Əndəzəq (Meşkinşəhr)|Əndəzəq]] • [[Ərbabkəndi (Meşkinşəhr)|Ərbabkəndi]] • [[Ərəbli (Meşkinşəhr)|Ərəbli]] • [[Əsədabad (Meşkinşəhr)|Əsədabad]] • [[Əsrabad (Meşkinşəhr)|Əsrabad]] • [[Fəxrabad (Meşkinşəhr)|Fəxrabad]] • [[Genlicə (Meşkinşəhr)|Genlicə]] • [[Gədəkəhriz (Meşkinşəhr)|Gədəkəhriz]] • [[Gələsən Görəsən (Meşkinşəhr)|Gələsən Görəsən]] • [[Gəllər-i Məhəmmədhəsən (Meşkinşəhr)|Gəllər-i Məhəmmədhəsən]] • [[Gəllər-i Məhəmmədtağı (Meşkinşəhr)|Gəllər-i Məhəmmədtağı]] • [[Girdəgöl (Meşkinşəhr)|Girdəgöl]] • [[Gölçeşmə (Meşkinşəhr)|Gölçeşmə]] • [[Güllüdərə-i Süfla (Meşkinşəhr)|Güllüdərə-i Süfla]] • [[Güllüdərə-i Ülya (Meşkinşəhr)|Güllüdərə-i Ülya]] • [[Gündüz (Meşkinşəhr)|Gündüz]] • [[Günikəndi (Meşkinşəhr)|Günikəndi]] • [[Günpapaq-i Ülya (Meşkinşəhr)|Günpapaq-i Ülya]] • [[Hacılı (Meşkinşəhr)|Hacılı]] • [[Hacıseyfli (Meşkinşəhr)|Hacıseyfli]] • [[Hamamlı (Meşkinşəhr)|Hamamlı]] • [[Heydərabad (Meşkinşəhr)|Heydərabad]] • Həbəş • Həftçeşmə • Həram • Həsənabad • Həsənli • Hiq • [[Hüseynxankəndi (Meşkinşəhr)|Hüseynxankəndi]] • Xanıməlili • Xanibabalı • Xankəndi • Xaraba-i Qadirli • Xarabarəzi • Xəlifədavud • Xəlifəli • Xəncər • Xırdaqışlaq • Xurşidabad • Xürrəmabad • İbrahimkəndi • İmarətli-i Ülya • İncə • İslamkəndi • [[Karənab (Meşkinşəhr)|Karənab]] • Kazımabad • Kazımlı • [[Keçibulağı-i Süfla (Meşkinşəhr)|Keçibulağı-i Süfla]] • Kəhlikbulağı (Nəqdi (Nüğədi) dehistanı) • Kəhlikbulaq (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • [[Kələdərə (Meşkinşəhr)|Kələdərə]] • [[Kələnpa (Meşkinşəhr)|Kələnpa]] • [[Kəlhor (Meşkinşəhr)|Kəlhor]] • [[Kənçübə (Meşkinşəhr)|Kənçübə]] • [[Kəndəkəndi (Meşkinşəhr)|Kəndəkəndi]] • [[Kəngərli (Meşkinşəhr)|Kəngərli]] • [[Kərəmli (Meşkinşəhr)|Kərəmli]] • [[Kərkəşə (Meşkinşəhr)|Kərkəşə]] • [[Kəviç (Meşkinşəhr)|Kəviç]] • [[Kuhkənar (Meşkinşəhr)|Kuhkənar]] • [[Kücənəq (Meşkinşəhr)|Kücənəq]] • [[Külədigəh (Meşkinşəhr)|Külədigəh]] • [[Küli-i Süfla (Meşkinşəhr)|Küli-i Süfla]] • [[Küli-i Ülya (Meşkinşəhr)|Küli-i Ülya]] • [[Kürbulaq (Meşkinşəhr)|Kürbulaq]] • [[Qadirli (Meşkinşəhr)|Qadirli]] • [[Qanlıbulaq (Meşkinşəhr)|Qanlıbulaq]] • [[Qaraağac (Meşkinşəhr)|Qaraağac]] • [[Qaraağacpüştə (Meşkinşəhr)|Qaraağacpüştə]] • [[Qarabağlar (Meşkinşəhr)|Qarabağlar]] • [[Qaraçı-i Süfla (Meşkinşəhr)|Qaraçı-i Süfla]] • [[Qaraçı-i Ülya (Meşkinşəhr)|Qaraçı-i Ülya]] • [[Qaragöl (Meşkinşəhr)|Qaragöl]] (Dəşt dehistanı) • Qaragöl (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • Qaraxanlı • Qarakəsək • Qaraqaya • Qaralı • [[Qaraməlhəm (Meşkinşəhr)|Qaraməlhəm]] • Qaravəlili • Qarıməzrayəsi • Qasımkəndi • Qaynarca • Qırxbulaq • Qışlaq-i Əlişansuyu • Qışlaq-i Məhəmmədqulu • Qışlaq-i Mirsultanlı • Qışlaq-i Təng • Qışlaqçayərəbli • Qızılqoşa • Qilpənli-i Süfla • Qilpənli-i Ülya • Qövşə-i Süfla • Qövşə-i Ülya • Quldurköhülü • Qulubəyli • Qurlu • Qurttəpə (Dəşt dehistanı) • Qurttəpə (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • Qüsabə • [[Ləlgənc (Meşkinşəhr)|Ləlgənc]] • [[Ləmbər (Meşkinşəhr)|Ləmbər]] • [[Ləncabad (Meşkinşəhr)|Ləncabad]] • [[Ləngəbiz (Meşkinşəhr)|Ləngəbiz]] • [[Lihəq (Meşkinşəhr)|Lihəq]] • [[Macandeh (Meşkinşəhr)|Macandeh]] • [[Mahmudabad (Meşkinşəhr)|Mahmudabad]] • [[Maşiran (Meşkinşəhr)|Maşiran]] • Məhəmandost-i Ülya • Məhəmmədli • Məzafə • Məzrayə-i Bəzağa • Məzrayə-i Cahan • Məzrayə-i Xələf • [[Mircəfərli (Meşkinşəhr)|Mircəfərli]] • [[Mirəlili (Meşkinşəhr)|Mirəlili]] • [[Mirhüseynli (Meşkinşəhr)|Mirhüseynli]] • Mirkəndi • Mirqəhrəmanlı • Mirzəhəsənkəndi • Misdərə • Mizan • Mollalı • [[Muradlı (Meşginşəhr)|Muradlı]] • [[Müvil (Meşkinşəhr)|Müvil]] • Nasirkəndi (Salavat dehistanı) • Nəsirabad (Dəşt dehistanı) • Nəsirkəndi (Ərşaq-i Mərkəzi dehistanı) • Nəsrabad (Meşkin-i Şərqi dehistanı) • Nəqdi-i Süfla • Nəqdi-i Ülya • Niyazqulu • Niyazsuyu • [[Nulubulaq (Meşkinşəhr)|Nulubulaq]] • Ocaqqışlağı • Ocaqqulukəndi • Orduxankəndi • Paşalı • Pərixan • Pirazmiyan • Pirəlili • Postkəndi • Püştkuh • Rəhimbəyli-i Süfla • Rəhimbəyli-i Ülya • Saçlı • Sahibdivan • Salavat • Sarıxanlı • Sarıqaya • Sati-i Süfla • Sati-i Ülya • Sati-i Vusta • Savucbulaq (Soyuqbulaq) • Seyidbəyli • Seyidkəndi • Səadətbulağı • Sərbanlar • Sərdi • Səvarə • Sübhanlı • Şabanlı • Şeyxəzimli • [[Şeyxli (Meşkinşəhr)|Şeyxli]] • Şeyxlər • Şeyxməhəmmədli • Şəhab-ül Din (Şəhabəddin) • Şəmsabad • Şəmsir • Şorgöl • Şuşbulaq • Tağçadaş • Talkan • Təkbulaq-i Ərşaq • Təkdam • Tərhəmabad • Təzəkənd • Təzəkənd-i Hacıxan • Təzəkənd-i Yüzbaşı • Töbnəq • Tumardərəsi-i Süfla • Tumardərəsi-i Ülya • Ur • Ülmayi-i Süfla • Ülmayi-i Ülya • Ümidcə • Ünar • [[Vəliabad (Meşkinşəhr)|Vəliabad]] • [[Vizdərə (Meşkinşəhr)|Vizdərə]] • [[Yengicə (Meşkinşəhr)|Yengicə]] • [[Yusifxankəndi (Meşkinşəhr)|Yusifxankəndi]] • [[Zakili (Meşkinşəhr)|Zakili]] • [[Zərgərqulubulağı (Meşkinşəhr)|Zərgərqulubulağı]] • [[Zirzəmin (Meşkinşəhr)|Zirzəmin]] • [[Zöhrablı (Meşkinşəhr)|Zöhrablı]]

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Ərdəbil ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ihux976bjzzoaagifzt903xoa92cqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966285</id>
      <parentid>8966278</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10040" sha1="szzb1ac5apn24b4lgpdbdkyewblns90" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|ad= Meşkinşəhr şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Meşkinşəhr şəhristanı]]

|bodystyle = text-align:left;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Meşkinşəhr|Meşkinşəhr (Xiyov)]] • [[Rəzi]] • [[Lahrud|Lahrud (Ları)]]

|qrup2 = '''Dehistanlar (qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Dəşt • Meşkin-i Qərbi • Meşkin-i Şərqi • Şaban

'''ƏRŞAQ BƏXŞİ:''' Ərşaq-i Mərkəzi • Ərşaq-i Şimali

'''MEŞKİN-İ ŞƏRQİ BƏXŞİ:''' [[Lahrud]] • Nəqdi • Qarasu

'''MURADLI BƏXŞİ:''' Ərşaq-i Qərbi • Salavat • Yəft

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Abbaskəndi (Meşkinşəhr)|Abbaskəndi]] • [[Abbasqışlağı (Meşkinşəhr)|Abbasqışlağı]] • [[Abbasəlikəndi (Meşkinşəhr)|Abbasəlikəndi]] • Abgərm-i Qotursuyu • [[Ağabəyli (Meşkinşəhr)|Ağabəyli]] • [[Ağamurad (Meşkinşəhr)|Ağamurad]] • [[Ağbad-i Gədik (Meşkinşəhr)|Ağbad-i Gədik]] • Ağbulaq • Ağbulaq-i Süfla • [[Ağbulaq-i Ülya (Meşkinşəhr)|Ağbulaq-i Ülya]] • Ağcaqışlaq • [[Ağçalı (Meşkinşəhr)|Ağçalı]] • [[Ağdaraq (Meşkinşəhr)|Ağdaraq]] • Ağdərə • Ağdəvəli-i Ülya • [[Ağdivar (Meşkinşəhr)|Ağdivar]] • [[Ağqasımlı (Meşkinşəhr)|Ağqasımlı]] • [[Alardeh (Meşkinşəhr)|Alardeh]] • [[Alaçıqtəpəsi (Meşkinşəhr)|Alaçıqtəpəsi]] • [[Alıç (Meşkinşəhr)|Alıç]] • [[Alicah (Ərdəbil)|Alicah]] • Alni • [[Anzan (Meşkinşəhr)|Anzan]] • [[Arcaq (Meşkinşəhr)|Arcaq]] • Atəşgah-i Cədid • [[Attutan (Meşkinşəhr)|Attutan]] • [[Babiyan (Meşkinşəhr)|Babiyan]] • [[Ballıcamirək (Meşkinşəhr)|Ballıcamirək]] • [[Ballıqaya (Meşkinşəhr)|Ballıqaya]] • [[Balutkəndi (Meşkinşəhr)|Balutkəndi]] • [[Baris (Meşkinşəhr)|Baris]] • [[Bərkçay (Meşkinşəhr)|Bərkçay]] • [[Bərəzil (Meşkinşəhr)|Bərəzil]] • [[Bicaq (Meşkinşəhr)|Bicaq]] • Bixanqışlağı • [[Binələr (Meşkinşəhr)|Binələr]] • Bolus • Borçalı • Cabbarlı • Camalabad • Camışölən-i Süfla • Camışölən-i Ülya • [[Cəbdərəq (Meşkinşəhr)|Cəbdərəq]] • [[Cəbərkəndi (Meşkinşəhr)|Cəbərkəndi]] • [[Cəfərabad (Meşkinşəhr)|Cəfərabad]] • [[Cəlayir (Meşkinşəhr)|Cəlayır]] • [[Çadırgünbədi (Meşkinşəhr)|Çadırgünbədi]] • [[Çaxır Çəməni (Meşkinşəhr)|Çaxar çəməni]] • [[Çaxmaqçuxur (Meşkinşəhr)|Çaxmaqçuxur]] • [[Çanaqbulaq (Meşkinşəhr)|Çanaqbulaq]] • [[Çanbalıqışlaq (Meşkinşəhr)|Çanbalıqışlaq]] • Çapağan • Çarçılı ''(Carçılı)'' • Çəbənli • Çırçır • Çobanqışlağı • Dağkəndi • Dağkəndi-i Süfla • Dağkəndi-i Ülya • Damqulu • [[Daşbulağı (Meşkinşəhr)|Daşbulağı]] • Daşbulaqkəndi • Daşkəsən • [[Daşlıdərə (Meşkinşəhr)|Daşlıdərə]] • [[Dədəbəyli (Meşkinşəhr)|Dədəbəyli]] • [[Dərəbəyli (Meşkinşəhr)|Dərəbəyli]] • [[Dəstgir (Meşkinşəhr)|Dəstgir]] • Dəvəçi-i Süfla • [[Dəvəçi-i Ülya (Meşkinşəhr)|Dəvəçi-i Ülya]] • [[Dikdərə (Meşkinşəhr)|Dikdərə]] • Dostbəyli • Dovşanlı • [[Dövlətabad (Meşkinşəhr)|Dövlətabad]] • [[Eynullahkəndi (Meşkinşəhr)|Eynullahkəndi]] • [[Əhliiman (Meşkinşəhr)|Əhliiman]] • Əhmədabad • Əhmədbəyli • [[Əkbərkəndi (Meşkinşəhr)|Əkbərkəndi]] • [[Ələmdar (Meşkinşəhr)|Ələmdar]] • Əliabad • Əlikəhrizi (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • Əlikəhrizi (Ərşaq-i Şimali dehistanı) • [[Əlikəran (Meşkinşəhr)|Əlikəran]] • [[Əliməhəmmədli (Meşkinşəhr)|Əliməhəmmədli]] • [[Əlişansuyu (Meşkinşəhr)|Əlişansuyu]] • [[Əmirkəndi (Meşkinşəhr)|Əmirkəndi]] • [[Əndəzəq (Meşkinşəhr)|Əndəzəq]] • [[Ərbabkəndi (Meşkinşəhr)|Ərbabkəndi]] • [[Ərəbli (Meşkinşəhr)|Ərəbli]] • [[Əsədabad (Meşkinşəhr)|Əsədabad]] • [[Əsrabad (Meşkinşəhr)|Əsrabad]] • [[Fəxrabad (Meşkinşəhr)|Fəxrabad]] • [[Genlicə (Meşkinşəhr)|Genlicə]] • [[Gədəkəhriz (Meşkinşəhr)|Gədəkəhriz]] • [[Gələsən Görəsən (Meşkinşəhr)|Gələsən Görəsən]] • [[Gəllər-i Məhəmmədhəsən (Meşkinşəhr)|Gəllər-i Məhəmmədhəsən]] • [[Gəllər-i Məhəmmədtağı (Meşkinşəhr)|Gəllər-i Məhəmmədtağı]] • [[Girdəgöl (Meşkinşəhr)|Girdəgöl]] • [[Gölçeşmə (Meşkinşəhr)|Gölçeşmə]] • [[Güllüdərə-i Süfla (Meşkinşəhr)|Güllüdərə-i Süfla]] • [[Güllüdərə-i Ülya (Meşkinşəhr)|Güllüdərə-i Ülya]] • [[Gündüz (Meşkinşəhr)|Gündüz]] • [[Günikəndi (Meşkinşəhr)|Günikəndi]] • [[Günpapaq-i Ülya (Meşkinşəhr)|Günpapaq-i Ülya]] • [[Hacılı (Meşkinşəhr)|Hacılı]] • [[Hacıseyfli (Meşkinşəhr)|Hacıseyfli]] • [[Hamamlı (Meşkinşəhr)|Hamamlı]] • [[Heydərabad (Meşkinşəhr)|Heydərabad]] • Həbəş • Həftçeşmə • Həram • Həsənabad • Həsənli • Hiq • [[Hüseynxankəndi (Meşkinşəhr)|Hüseynxankəndi]] • Xanıməlili • Xanibabalı • Xankəndi • Xaraba-i Qadirli • Xarabarəzi • Xəlifədavud • Xəlifəli • Xəncər • Xırdaqışlaq • Xurşidabad • Xürrəmabad • İbrahimkəndi • İmarətli-i Ülya • İncə • İslamkəndi • [[Karənab (Meşkinşəhr)|Karənab]] • Kazımabad • Kazımlı • [[Keçibulağı-i Süfla (Meşkinşəhr)|Keçibulağı-i Süfla]] • Kəhlikbulağı (Nəqdi (Nüğədi) dehistanı) • Kəhlikbulaq (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • [[Kələdərə (Meşkinşəhr)|Kələdərə]] • [[Kələnpa (Meşkinşəhr)|Kələnpa]] • [[Kəlhor (Meşkinşəhr)|Kəlhor]] • [[Kənçübə (Meşkinşəhr)|Kənçübə]] • [[Kəndəkəndi (Meşkinşəhr)|Kəndəkəndi]] • [[Kəngərli (Meşkinşəhr)|Kəngərli]] • [[Kərəmli (Meşkinşəhr)|Kərəmli]] • [[Kərkəşə (Meşkinşəhr)|Kərkəşə]] • [[Kəviç (Meşkinşəhr)|Kəviç]] • [[Kuhkənar (Meşkinşəhr)|Kuhkənar]] • [[Kücənəq (Meşkinşəhr)|Kücənəq]] • [[Külədigəh (Meşkinşəhr)|Külədigəh]] • [[Küli-i Süfla (Meşkinşəhr)|Küli-i Süfla]] • [[Küli-i Ülya (Meşkinşəhr)|Küli-i Ülya]] • [[Kürbulaq (Meşkinşəhr)|Kürbulaq]] • [[Qadirli (Meşkinşəhr)|Qadirli]] • [[Qanlıbulaq (Meşkinşəhr)|Qanlıbulaq]] • [[Qaraağac (Meşkinşəhr)|Qaraağac]] • [[Qaraağacpüştə (Meşkinşəhr)|Qaraağacpüştə]] • [[Qarabağlar (Meşkinşəhr)|Qarabağlar]] • [[Qaraçı-i Süfla (Meşkinşəhr)|Qaraçı-i Süfla]] • [[Qaraçı-i Ülya (Meşkinşəhr)|Qaraçı-i Ülya]] • [[Qaragöl (Meşkinşəhr)|Qaragöl]] (Dəşt dehistanı) • Qaragöl (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • Qaraxanlı • Qarakəsək • Qaraqaya • Qaralı • [[Qaraməlhəm (Meşkinşəhr)|Qaraməlhəm]] • Qaravəlili • Qarıməzrayəsi • Qasımkəndi • Qaynarca • Qırxbulaq • Qışlaq-i Əlişansuyu • Qışlaq-i Məhəmmədqulu • Qışlaq-i Mirsultanlı • Qışlaq-i Təng • Qışlaqçayərəbli • Qızılqoşa • Qilpənli-i Süfla • Qilpənli-i Ülya • Qövşə-i Süfla • Qövşə-i Ülya • Quldurköhülü • Qulubəyli • Qurlu • Qurttəpə (Dəşt dehistanı) • Qurttəpə (Ərşaq-i Qərbi dehistanı) • Qüsabə • [[Ləlgənc (Meşkinşəhr)|Ləlgənc]] • [[Ləmbər (Meşkinşəhr)|Ləmbər]] • [[Ləncabad (Meşkinşəhr)|Ləncabad]] • [[Ləngəbiz (Meşkinşəhr)|Ləngəbiz]] • [[Lihəq (Meşkinşəhr)|Lihəq]] • [[Macandeh (Meşkinşəhr)|Macandeh]] • [[Mahmudabad (Meşkinşəhr)|Mahmudabad]] • [[Maşiran (Meşkinşəhr)|Maşiran]] • Məhəmandost-i Ülya • Məhəmmədli • Məzafə • Məzrayə-i Bəzağa • Məzrayə-i Cahan • Məzrayə-i Xələf • [[Mircəfərli (Meşkinşəhr)|Mircəfərli]] • [[Mirəlili (Meşkinşəhr)|Mirəlili]] • [[Mirhüseynli (Meşkinşəhr)|Mirhüseynli]] • [[Mirkəndi (Meşkinşəhr)|Mirkəndi]] • [[Mirqəhrəmanlı (Meşkinşəhr)|Mirqəhrəmanlı]] • [[Mirzəhəsənkəndi (Meşkinşəhr)|Mirzəhəsənkəndi]] • [[Misdərə (Meşkinşəhr)|Misdərə]] • Mizan • Mollalı • [[Muradlı (Meşginşəhr)|Muradlı]] • [[Müvil (Meşkinşəhr)|Müvil]] • Nasirkəndi (Salavat dehistanı) • Nəsirabad (Dəşt dehistanı) • Nəsirkəndi (Ərşaq-i Mərkəzi dehistanı) • Nəsrabad (Meşkin-i Şərqi dehistanı) • Nəqdi-i Süfla • Nəqdi-i Ülya • Niyazqulu • Niyazsuyu • [[Nulubulaq (Meşkinşəhr)|Nulubulaq]] • Ocaqqışlağı • Ocaqqulukəndi • Orduxankəndi • Paşalı • Pərixan • Pirazmiyan • Pirəlili • Postkəndi • Püştkuh • Rəhimbəyli-i Süfla • Rəhimbəyli-i Ülya • Saçlı • Sahibdivan • Salavat • Sarıxanlı • Sarıqaya • Sati-i Süfla • Sati-i Ülya • Sati-i Vusta • Savucbulaq (Soyuqbulaq) • Seyidbəyli • Seyidkəndi • Səadətbulağı • Sərbanlar • Sərdi • Səvarə • Sübhanlı • Şabanlı • Şeyxəzimli • [[Şeyxli (Meşkinşəhr)|Şeyxli]] • Şeyxlər • Şeyxməhəmmədli • Şəhab-ül Din (Şəhabəddin) • Şəmsabad • Şəmsir • Şorgöl • Şuşbulaq • Tağçadaş • Talkan • Təkbulaq-i Ərşaq • Təkdam • Tərhəmabad • Təzəkənd • Təzəkənd-i Hacıxan • Təzəkənd-i Yüzbaşı • Töbnəq • Tumardərəsi-i Süfla • Tumardərəsi-i Ülya • Ur • Ülmayi-i Süfla • Ülmayi-i Ülya • Ümidcə • Ünar • [[Vəliabad (Meşkinşəhr)|Vəliabad]] • [[Vizdərə (Meşkinşəhr)|Vizdərə]] • [[Yengicə (Meşkinşəhr)|Yengicə]] • [[Yusifxankəndi (Meşkinşəhr)|Yusifxankəndi]] • [[Zakili (Meşkinşəhr)|Zakili]] • [[Zərgərqulubulağı (Meşkinşəhr)|Zərgərqulubulağı]] • [[Zirzəmin (Meşkinşəhr)|Zirzəmin]] • [[Zöhrablı (Meşkinşəhr)|Zöhrablı]]

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Ərdəbil ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szzb1ac5apn24b4lgpdbdkyewblns90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Urmiya şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>536789</id>
    <revision>
      <id>8966276</id>
      <parentid>8859088</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16944" sha1="huv0z9i3rz6k2hept28qc8pfiwpjpts" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|ad= Urmiya şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Urmiya şəhristanı]]

|qrupların stili = text-align:center;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Urmiya|Urmiya (Urmu)]] • [[Quşçu (Urmiya)|Quşçu]] • [[Nuşinşəhr|Nuşinşəhr / Nuşin (Karxana-i Qənd)]] • [[Silvanə]] • [[Sero|Sirov]]

|qrup2 = '''Dehistanlar&lt;br&gt;(qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Baxışlıçay • Bərəndüz • Bərəndüzçay-i Cənubi • Bərəndüzçay-i Şimali • Başqala • Dol • Nazlı-i Cənubi • Rövzəçay • Türkmən

'''ƏNZƏL BƏXŞİ:''' Ənzəl-i Cənubi • Ənzəl-i Şimali

'''NAZLI BƏXŞİ:''' Nazlıçay • Nazlı-i Şimali • Talatəpə 

'''SİLVANƏ BƏXŞİ:''' Dəşt • Mərgavar • Tərgavar

'''SUMAY-İ BƏRADOST BƏXŞİ:''' Bəradost • Sumay-i Cənubi • Sumay-i Şimali

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = Abacalı-i Süfla • Abacalı-i Ülya • [[Abbasabad (Urmiya)|Abbasabad]] • [[Abdibəy (Urmiya)|Abdibəy]] • [[Adeh (Urmiya)|Adeh]] • [[Ağbulaq (Urmiya)|Ağbulaq]] • [[Ağca Qala (Urmiya)|Ağca qala]] • [[Ağsaqqal (Urmiya)|Ağsaqqal]] • [[Axyan-i Büzürg]] • Axyan-i Kiçik • [[Alqiyan (Urmiya)|Alqiyan]] • [[Almanabad (Urmiya)|Almanabad]] • Alvac • Anbi • Anhar-i Süfla • Anhar-i Ülya • Armudağac • Aşnaabad • [[Avdi (Urmiya)|Avdi]] • Aversi • [[Aydınlı (Urmiya)|Aydınlı]] • Azadigan • Babagəncə • Babarud • Bacergah • [[Baçacıq (Urmiya)|Baçacıq]] • [[Bağıstan (Urmiya)|Bağıstan]] • [[Balacı (Urmiya)|Balacı]] • Balanıc • Baldırlı • Balı • Balistan • [[Balovlan (Urmiya)|Balovlan]] • Bani • [[Baracıq (Urmiya)|Baracıq]] • [[Baraspi (Urmiya)|Baraspi]] • [[Barbin (Urmiya)|Barbin]] • [[Barduk (Urmiya)|Barduk]] • Barı • Baruj • [[Başlanbeşli (Urmiya)|Başlanbeşli]] • Bavan (Mərgavar dehistanı) • Bavan (Sumay-i Cənubi dehistanı) • Bayat • Berəsb • Berəzan • Best • [[Bədəki (Urmiya)|Bədəki]] • Bədilbu • Bəhlə • Bəhlulabad • Bənd • [[Bərbəran (Urmiya)|Bərbəran]] • Bərdəkiş • [[Bərdərəş (Urmiya)|Bərdərəş]] • [[Bərdəsur (Urmiya)|Bərdəsur]] • Bərdəzi-i Ülya • Bərdiyan • Bərəndüz • Bəsrik • Bəstəkabad • [[Bibakran (Urmiya)|Bibakran]] • Biquz • Birincabad • [[Birlan (Urmiya)|Birlan]] • Bolarğu • Bozlu • Bözvə • Buraşan • [[Burbur (Urmiya)|Burbur]] • [[Burxanlı (Urmiya)|Burxanlı]] • [[Büzürgabad (Urmiya)|Büzürgabad]] • Calqaran • Camalabad • [[Canvisli (Urmiya)|Canvisli]] • Carabad (Dol dehistanı) • Carabad (Mərgavar dehistanı) • [[Caraci (Urmiya)|Caraci]] • Carçılı • [[Catar (Urmiya)|Catar]] • Ceyran-i Süfla • Ceyran-i Ülya • Cəbəlkəndi (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • [[Cəbəlkəndi (Urmiya)|Cəbəlkəndi]] (Türkmən dehistanı) • [[Cəfəriyan]] • [[Cənizə (Urmiya)|Cənizə]] • Cihadlı • Colbar • Cucahi • Cuhni • Cürni • Çamaki • Çanaqlı • [[Çarə (Urmiya)|Çarə]] • [[Çavraş (Urmiya)|Çavraş]] • Çer • [[Çəmən (Urmiya)|Çəmən]] • [[Çərikabad (Urmiya)|Çərikabad]] • Çiçəkli-i Başqala • Çiçəkli-i Hacıağa • Çiçəkli-i Mansur • Çonqaralı-i Pul • Çonqaralı-i Yekan • Çöhrəqoşa • [[Çubtaraş (Urmiya)|Çubtaraş]] • [[Dalov (Urmiya)|Dalov]] • [[Danqaralı (Urmiya)|Danqaralı]] • Danşəkədə-i Keşavərzi [(Qərbi Azərbaycan ostanı) Kənd təsərrüfatı departamenti] (Department of Agriculture, West Azerbaijan) • [[Darğalı (Urmiya)|Darğalı]] • [[Daşağıl (Urmiya)|Daşağıl]] • [[Daylaq (Urmiya)|Daylaq]] • Dehkədə-i Əsayiş • Dədəsaqi • Dəkəl Sədausima [(IRIB kanalının) teleyayın stansiyası] (IRIB Broadcasting Station) • Dərbənd (Bəradost dehistanı) • Dərbənd (Dəşt dehistanı) • Dərbənd (Dol dehistanı) • [[Dərbərud (Urmiya)|Dərbərud]] • Dərəsənci • [[Dərəzəm (Urmiya)|Dərəzəm]] • Dərinqala • Dəstcird • Dəzgir • Didan-i Süfla • Didan-i Ülya • Dilədar • Divac • Dizac-i Dövl • Dizac-i Fəthi • Dizac-i Nəqalə • Dizac-i Rəhimpur • Dizac-i Təkyə • Dolama • Dostalan • Dovkana • Dovıran • [[Dövləpasan (Urmiya)|Dövləpasan]] • [[Dübarə (Urmiya)|Dübarə]] • Əhmədrəsul • [[Əleyh (Urmiya)|Əleyh]] • Əliabad • Əliabad-i Bərəndüz • [[Əlibəyli (Urmiya)|Əlibəyli]] • [[Əlikan (Urmiya)|Əlikan]] • Əlikəndi • Əmirabad • Əngəman • Əngənə • [[Ərəbli (Urmiya)|Ərəbli]] • Ərəbli-i Bişə • Ərəbli-i Dərə • Ərəbli-i Yekan • [[Ərnisa (Urmiya)|Ərnisa]] • Ərzin • Əsəngəran • Əsgərabad-i Kuh • Əsgərabadtəpə • [[Əşki (Urmiya)|Əşki]] • Əvdilan-i Süfla • Əvdilan-i Ülya • Əyyublu • [[Fağıbəyli (Urmiya)|Fağıbəyli]] (Nazlı-i Cənubi dehistanı) • [[Fəqihbəyli (Urmiya)|Fəqihbəyli]] (Bərəndüzçay-i Şimali dehistanı) • [[Fələkan (Urmiya)|Fələkan]] • [[Firuziyan (Urmiya)|Firuziyan]] • [[Fuladlı (Urmiya)|Fuladlı]] ''(Poladlı)'' • Furudgah-i Urmiyə [Urmiya hava limanı] (Urmia Airport) • [[Gabaran (Urmiya)|Gabaran]] • [[Gavlan (Urmiya)|Gavlan]] • [[Gəcin (Urmiya)|Gəcin]] • [[Gəlləbehi (Urmiya)|Gəlləbehi]] • [[Gələxar (Urmiya)|Gələxar]] • [[Gəncabad (Urmiya)|Gəncabad]] • [[Gəngəçin (Urmiya)|Gəngəçin]] • [[Gərdabad (Urmiya)|Gərdabad]] • [[Gərdəbelic (Urmiya)|Gərdəbelic]] • [[Gərdik (Urmiya)|Gərdik]] • [[Gərdiknasir (Urmiya)|Gərdiknasir]] • [[Gərdivan (Urmiya)|Gərdivan]] • Gəznəq • Golanik-i Süfla • Golanik-i Ülya • [[Govdal (Urmiya)|Govdal]] • [[Gövcar (Urmiya)|Gövcar]] • [[Göycəyaran (Urmiya)|Göycəyaran]] • [[Göyçəliaslan (Urmiya)|Göyçəliaslan]] • [[Göyçəlitəpə (Urmiya)|Göyçəlitəpə]] / Göyçələrtəpə • [[Göytəpə (Urmiya)|Göytəpə]] • [[Gözgəvənd (Urmiya)|Gözgəvənd]] • [[Guranabad (Urmiya)|Guranabad]] • [[Gül-i Şeyxan (Urmiya)|Gül-i Şeyxan]] • [[Güldanlı (Urmiya)|Güldanlı]] • [[Gülhar (Urmiya)|Gülhar]] • Gülmərz-i Süfla • [[Gülpaşin (Urmiya)|Gülpaşin]]/Gülparçin • [[Gül Təpə (Urmiya)|Gül Təpə]] • [[Gülüstanə (Urmiya)|Gülüstanə]] • [[Günbəd (Urmiya)|Günbəd]] • [[Gündək-i Molla (Urmiya)|Gündək-i Molla]] • [[Hacıabad (Urmiya)|Hacıabad]] • Hacıbayram • [[Hacıpirli (Urmiya)|Hacıpirli]] • [[Halaquş (Urmiya)|Halaquş]] • [[Hamamlar (Urmiya)|Hamamlar]] • [[Hasukəndi (Urmiya)|Hasukəndi]] • [[Havandıq (Urmiya)|Havandıq]] • [[Heydərli (Urmiya)|Heydərli]] (Bərəndüz dehistanı) • [[Heydərli (Urmiya)|Heydərli]] (Nazlı-i Şimali dehistanı) • [[Heydərli-i Bəylər (Urmiya)|Heydərli-i Bəylər]] • [[Həftabad (Urmiya)|Həftabad]] • [[Həftsəran (Urmiya)|Həftsəran]] • [[Həki (Urmiya)|Həki]] • [[Hələfələ (Urmiya)|Hələfələ]] • [[Həlulan (Urmiya)|Həlulan]] • [[Həngrəvan (Urmiya)|Həngrəvan]] • [[Həsbistan (Urmiya)|Həsbistan]] • [[Həsənabad (Urmiya)|Həsənabad]] (Mərgavar dehistanı) • [[Həsənabad (Urmiya)|Həsənabad]] (Sumay-i Şimali dehistanı) • Həsənabad (Türkmən dehistanı) • [[Həsənli (Urmiya)|Həsənli]] • [[Həşimabad (Urmiya)|Həşimabad]] • [[Həştiyan (Urmiya)|Həştiyan]] • [[Hisar-i Ağbulaq (Urmiya)|Hisar-i Ağbulaq]] • [[Hisar-i Babagəncə (Urmiya)|Hisar-i Babagəncə]] • [[Hisar-i Bəhramxan (Urmiya)|Hisar-i Bəhramxan]] • [[Hisar-i Hacılar (Urmiya)|Hisar-i Hacılar]] • [[Hisar-i Qapıçı (Urmiya)|Hisar-i Qapıçı]] • [[Hisar-i Süpürgən (Urmiya)|Hisar-i Süpürgən]] • [[Hisar-i Tarmani (Urmiya)|Hisar-i Tarmani]] • [[Hisar-i Türkmən (Urmiya)|Hisar-i Türkmən]] • [[Hisarxaraba (Urmiya)|Hisarxaraba]] • [[Hovarsin (Urmiya)|Hovarsin]] • [[Xalidabad (Urmiya)|Xalidabad]] • [[Xalyan (Urmiya)|Xalyan]] • [[Xangah-i Alvac (Urmiya)|Xangah-i Alvac]] • Xanəgah • Xanəgahsürx • [[Xanəşan (Urmiya)|Xanəşan]] • Xanik (Bəradost dehistanı) • Xanik (Sumay-i Şimali dehistanı) • Xaraba-i Sənci • Xaraguş • Xataylı • Xızırabad • Xələc • Xəlifatan • Xəncərqışlağı • Xoşaku • Xoşalan • Xudaverdixankəndi • Xurəsb • Xürrəmabad (Bərəndüz dehistanı) • Xürrəmabad (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • İğdır • İləzgi • İlyasabad • İmamkəndi (Bəradost dehistanı) • İmamkəndi (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • İmamzadə • İrəvanlı • İsakan • İsalı • İsalı-i Heydərli • İsalı-i Zəmi • İskəndərabad • İslamabad • İslamlı • İslampənahabadi Cədid • İşgəsu • [[Jujahi (Urmiya)|Jujahi]] • [[Kalvan (Urmiya)|Kalvan]] • [[Kamanə (Urmiya)|Kamanə]] • Kanan-i Süfla • Kanan-i Ülya • [[Kanespi (Bəradost dehistanı)|Kanespi]] • [[Kanespi (Sumay-i Cənubi dehistanı)|Kanespi]] • [[Kanidəstər (Urmiya)|Kanidəstər]] • Kaniquzan • Kanimiran • Kanirəş • Kanisi • Kanişurik (Bəradost dehistanı) • Kanişurik (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • Kanitayir • Karvansara • Kasıb • Kasiyan • [[Kayir (Urmiya)|Kayir]] • [[Keçəbaş (Urmiya)|Keçəbaş]] • [[Keləsi (Urmiya)|Keləsi]] / Kilsə (?) • [[Kəçalabad (Urmiya)|Kəçalabad]] • [[Kəçalə (Urmiya)|Kəçalə]] • Kəhriz • [[Kəkələr (Urmiya)|Kəkələr]] • [[Kərimabad (Urmiya)|Kərimabad]] (Nazlı-i Şimali dehistanı) • [[Kərimabad (Tərgavar)|Kərimabad (Tərgavar dehistanı)]] • [[Kəştiban]] • [[Kəvələq (Urmiya)|Kəvələq]] • [[Kəvsi (Urmiya)|Kəvsi]] • [[Kəy (Urmiya)|Kəy]] • [[Kilsə-i Sir (Urmiya)|Kilsə-i Sir]] • [[Kukiya (Urmiya)|Kukiya]] • [[Kulgani (Urmiya)|Kulgani]] • [[Kurani (Urmiya)|Kuran]] • [[Kuranə (Urmiya)|Kuranə]] • [[Kurani (Urmiya)|Kurani]] • [[Kurtəkavil (Urmiya)|Kurtəkavil]] • [[Kusəabad (Urmiya)|Kusəabad]] • [[Kusəəhməd (Urmiya)|Kusəəhməd]] • [[Kutalan (Urmiya)|Kutalan]] • [[Kürdlər (Urmiya)|Kürdlər]] • Kürə-i Süfla • Kürə-i Ülya • Kürəneh • [[Qaçi (Urmiya)|Qaçi]] • [[Qafarbehi (Urmiya)|Qafarbehi]] • Qala-i Əzizbəy • Qala-i İsmayılağa • Qalacıq • Qalasərdar • Qalğaçı / Qalqaçı • Qalılı • [[Qamət (Urmiya)|Qamət]] • Qamışlı • Qaraağac (Bəradost dehistanı) • Qaraağac (Bərəndüzçay-i Şimali dehistanı) • Qaraağac-i Ülya • Qarabağ • Qaracalı (Baxışlıçay dehistanı) • Qaracalı (Nazlı-i Şimali dehistanı) • Qaragöz-i El • Qaragöz-i Səlimağa • Qarahəsənli • Qarahəsənli-i Xacəpaşa • Qaraqız • Qaraqoyunlu • Qaralar-i Ağatağı • Qaralar-i Hacıqasım • Qaralar-i Kuh / Qaralar-i Qurxana • Qaralar-i Lütfullah • Qaralar-i Təsuci • Qaranə • Qarayi • Qarnisə • Qasımlı • Qazan • Qazanəkeş • Qazanəli • Qəhrəman • Qəhrəmanlı-i Süfla • Qəhrəmanlı-i Ülya • Qərabqulu • Qəribkəndi • Qəsrik (Bəradost dehistanı) • Qəsrik (Dəşt dehistanı) • Qəsrik (Rövzəçay dehistanı) • Qəsrik (Sumay-i Cənubi dehistanı) • Qılınclı • Qılmanxana • Qırıqlı • Qışlaq-i Məhəmmədqulu • Qışlaq-i Mirzəəli • Qışlaq-i Tarazlı • Qışlaq-i Şakur • Qızılaşıq • Qızılhacılı • Qoturlar • Qulunçu • Qulusuyu • Quni • Qurçinqala ''(Göyərçinqala)'' • Qurmik • Qurşalı • Qurttəpə • Qusur • Qutlu • Quyucuq • Lacani • Laləli-i Torab • Laşınlı ''(Laçınlı)'' • [[Lerni (Urmiya)|Lerni]] • [[Lək (Urmiya)|Lək]] • [[Lorzini (Urmiya)|Lorzini]] • [[Lur (Urmiya)|Lur]] • [[Lülhəm (Urmiya)|Lülhəm]] • [[Mahmudabad (Urmiya)|Mahmudabad]] • [[Mahmudan (Urmiya)|Mahmudan]] • [[Maku kəndi (Urmiya)|Maku kəndi]] • [[Malunə (Urmiya)|Malunə]] • [[Mamakan (Urmiya)|Mamakan]] (Mərgavar dehistanı) • [[Mamakan (Sumay-i Şimali dehistanı)|Mamakan (Sumay-i Şimali dehistanı)]] • [[Mənsurabad (Urmiya)|Mansurabad]] • [[Maracul (Urmiya)|Maracul]] • Maşkabad-i Süfla • Maşkabad-i Ülya • [[Mavana (Urmiya)|Mavana]] • [[Meskin (Urmiya)|Meskin]] • [[Meşik (Urmiya)|Meşik]] • [[Məcrusə (Urmiya)|Məcrusə]] • [[Məfəran (Urmiya)|Məfəran]] • Mərəngalı-i Büzürg • Mərəngalı-i Kiçik • [[Mərgərəş (Urmiya)|Mərgərəş]] • [[Mərnə (Urmiya)|Mərnə]] • Məstəkan (Bəradost dehistanı) • Məstəkan (Sumay-i Şimali dehistanı) • Məzrayə-i Nəsrabad • Məzrayə-i Təhqiqəti Tütün • Məzrayə-i Üçevlər • Minqol • Mirabad (Dəşt dehistanı) • [[Mirabad (Mərgavar)|Mirabad (Mərgavar dehistanı)]] • Mirabad (Rövzəçay dehistanı) • Mirabad (Sumay-i Şimali dehistanı) • Mirdavud • Mirşəkərli • Miyavaq • Mollabəsək • Muğatel • Muradəli-i Süfla • Muradəli-i Ülya • Muradkəndi • Muşabad • Mübarəkabad • Müctəmə-i Karkənan Karxana-i Siman [(Urmiya) sement kooperativi] (Cement Cooperative, Urmia) • Müqəddəm • Naxçıvantəpə • Nanas • Narı (Dol dehistanı) • Nari (Mərgavar dehistanı) • Narlar • Nazlı • Naznaz • Nergi • Neyçalan • Nəcəfabad • Nəsirabad • Nəybin • Nəzərabad-i İftixar • Nəzərabadqala • Nivli • Novruzbulağı • Nur-ül Dinabad ''(Nurəddinabad)'' • Nuşan-i Süfla • Nuşan-i Ülya • Nuy • Oxçular • Orduşahi • Oskandriyan • Ovalı • Ovsalı-i Allahverdixan • Ovsalı-i Kazım • Ömərabad • Padegan-i Şəhid Ab Şənasan [Şəhid Ab Şənasan (hərbi) qarnizonu] (Shahid Ab Shanasan Garrison) • Par • Pesan • Peşkələ • Pirancıq • Pirəli • Pirgöl • Pirhadi • Pirmurad • Post • Püşt-i Gül • Rabat • Rajan • Razgəh • Reyhanabad • Rəhimabad (Bərəndüzçay-i Cənubi dehistanı) • Rəhimabad (Nazlı-i Şimali dehistanı) • Rəşkan • Rəvənd-i Süfla • Rəvənd-i Ülya • Rigabad • Rikan • Saatlı-i Bəylər • Saatlıkuh / Saatlıdağ • Sakan • Salehabad • Samartu • Samsalı • Saracıq • Saralan • Sarıbəyli-i Aralıq • Sarıbəyli-i Çıraq • Sarıbəyli-i Moin • Sarıbəyli-i Musayi • Sarıcalı • Satlı ''(Saatlı)'' / Saatlı-i Bivalə • Sehgərgan • Seydan • Seylanə • Sədəqə • Səfərbehi • Səfərquluxankəndi • Səidli • Səlimbəy • Səlimkəndi • Sənci • Səngər-i Mirabdullah • Sənicilik • Sərdrud • Sidək • Sinabad • Sir • Siyarək • Soltanabad (Dol dehistanı) • Sudinabad • Sufikani • Sufiyan • Sulədugal • Sulik • Sultanabad (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • Sultani • Surbani • Surkan • Surmanabad • Susanabad • Süpürgən • Şabankəndi • Şahinabad • Şeyban • Şeyxməzari • Şeyxsərməst • Şeyxşəmzin • Şeyxteymur • Şeyxzərd • Şirabad • Şirakan (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • Şirakan (Mərgavar dehistanı) • Şirukəndi • Şorkənd • Şəhr-i Viran • Şəhrək-i Gülmərz • Şəhrək-i Rustayi-i Nasir • Şəhrək-i Sünəti-i Urmiyə [Urmiya sənaye ərazisi] (Urmia Industrial Estate) • Şəhrək-i Zeyvə • Şəklabad • Şəmləkan • Şəms-i Hacıyan • Şərifabad • Talatəpə • Talin • Tamtaman • Tarmani • Tasmalı • Tezxarab (Rövzəçay dehistanı) • Tezxarab (Türkmən dehistanı) • Təbbət • Təkə • Təkəli • Təqlidabad • Təndərək • Təpə • Təpə-i Babagəncə • Təpəmakı • Təpətürkmən • Təpik • Tərzili • Təzəkənd (Mərgavar dehistanı) • Təzəkənd (Nazlıçay dehistanı) • Təzəkənd (Türkmən dehistanı) • Təzəkənd-i Anhar • Təzəkənd-i Babagəncə • Təzəkənd-i Camalxan • Təzəkənd-i Cənizə • Təzəkənd-i Əfşar • Təzəkənd-i Qatırçı • Təzəkənd-i Qışlaq • Təzəkənd-i Şeşmal • Tibətan • Toppuzabad (Bərəndüzçay-i Cənubi dehistanı) • Toppuzabad (Mərgavar dehistanı) • Topraqqala ''(Torpaqqala)'' • Tovlaki • Tuli • Tumatar • Tuyi • Tülkan • Türkmən • Uzarlı • Uzuniskəndəri • Uzunməlik • Üçevlər • Üçqabarlar • Vandayi • Vəqaslı-i Süfla • Vəqaslı-i Ülya • Vəlindeh-i Süfla • Vəlindeh-i Ülya • Vərməziyar • Vəzirabad • Yağmurəli • Yengicə (Sumay-i Şimali dehistanı) • Yengicə (Talatəpə dehistanı) • Yengicə-i Qazi • Yorğanlı • Yorğanlı-i Cənizə • Yorqunabad-i Süfla • Yorqunabad-i Ülya • Yusifabad-i Şahmirzəkəndi • Yuvalar •  Zadəli • Zaiyəkəndi • Zerixan • Zeynalı • Zeyvə (Dol dehistanı) • Zeyvə (Mərgavar dehistanı) • Zəngabad • Zəngəkan • Zəngilan • Zirmanlı • Zonbalan • Zovik

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Qərbi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>huv0z9i3rz6k2hept28qc8pfiwpjpts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966288</id>
      <parentid>8966276</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16971" sha1="gq7snc7m2tlzvubp7315pbyclqerq4j" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|ad= Urmiya şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Urmiya şəhristanı]]

|qrupların stili = text-align:center;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Urmiya|Urmiya (Urmu)]] • [[Quşçu (Urmiya)|Quşçu]] • [[Nuşinşəhr|Nuşinşəhr / Nuşin (Karxana-i Qənd)]] • [[Silvanə]] • [[Sero|Sirov]]

|qrup2 = '''Dehistanlar&lt;br&gt;(qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Baxışlıçay • Bərəndüz • Bərəndüzçay-i Cənubi • Bərəndüzçay-i Şimali • Başqala • Dol • Nazlı-i Cənubi • Rövzəçay • Türkmən

'''ƏNZƏL BƏXŞİ:''' Ənzəl-i Cənubi • Ənzəl-i Şimali

'''NAZLI BƏXŞİ:''' Nazlıçay • Nazlı-i Şimali • Talatəpə 

'''SİLVANƏ BƏXŞİ:''' Dəşt • Mərgavar • Tərgavar

'''SUMAY-İ BƏRADOST BƏXŞİ:''' Bəradost • Sumay-i Cənubi • Sumay-i Şimali

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = Abacalı-i Süfla • Abacalı-i Ülya • [[Abbasabad (Urmiya)|Abbasabad]] • [[Abdibəy (Urmiya)|Abdibəy]] • [[Adeh (Urmiya)|Adeh]] • [[Ağbulaq (Urmiya)|Ağbulaq]] • [[Ağca Qala (Urmiya)|Ağca qala]] • [[Ağsaqqal (Urmiya)|Ağsaqqal]] • [[Axyan-i Büzürg]] • Axyan-i Kiçik • [[Alqiyan (Urmiya)|Alqiyan]] • [[Almanabad (Urmiya)|Almanabad]] • Alvac • Anbi • Anhar-i Süfla • Anhar-i Ülya • Armudağac • Aşnaabad • [[Avdi (Urmiya)|Avdi]] • Aversi • [[Aydınlı (Urmiya)|Aydınlı]] • Azadigan • Babagəncə • Babarud • Bacergah • [[Baçacıq (Urmiya)|Baçacıq]] • [[Bağıstan (Urmiya)|Bağıstan]] • [[Balacı (Urmiya)|Balacı]] • Balanıc • Baldırlı • Balı • Balistan • [[Balovlan (Urmiya)|Balovlan]] • Bani • [[Baracıq (Urmiya)|Baracıq]] • [[Baraspi (Urmiya)|Baraspi]] • [[Barbin (Urmiya)|Barbin]] • [[Barduk (Urmiya)|Barduk]] • Barı • Baruj • [[Başlanbeşli (Urmiya)|Başlanbeşli]] • Bavan (Mərgavar dehistanı) • Bavan (Sumay-i Cənubi dehistanı) • Bayat • Berəsb • Berəzan • Best • [[Bədəki (Urmiya)|Bədəki]] • Bədilbu • Bəhlə • Bəhlulabad • Bənd • [[Bərbəran (Urmiya)|Bərbəran]] • Bərdəkiş • [[Bərdərəş (Urmiya)|Bərdərəş]] • [[Bərdəsur (Urmiya)|Bərdəsur]] • Bərdəzi-i Ülya • Bərdiyan • Bərəndüz • Bəsrik • Bəstəkabad • [[Bibakran (Urmiya)|Bibakran]] • Biquz • Birincabad • [[Birlan (Urmiya)|Birlan]] • Bolarğu • Bozlu • Bözvə • Buraşan • [[Burbur (Urmiya)|Burbur]] • [[Burxanlı (Urmiya)|Burxanlı]] • [[Büzürgabad (Urmiya)|Büzürgabad]] • Calqaran • Camalabad • [[Canvisli (Urmiya)|Canvisli]] • Carabad (Dol dehistanı) • Carabad (Mərgavar dehistanı) • [[Caraci (Urmiya)|Caraci]] • Carçılı • [[Catar (Urmiya)|Catar]] • Ceyran-i Süfla • Ceyran-i Ülya • Cəbəlkəndi (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • [[Cəbəlkəndi (Urmiya)|Cəbəlkəndi]] (Türkmən dehistanı) • [[Cəfəriyan]] • [[Cənizə (Urmiya)|Cənizə]] • Cihadlı • Colbar • Cucahi • Cuhni • Cürni • Çamaki • Çanaqlı • [[Çarə (Urmiya)|Çarə]] • [[Çavraş (Urmiya)|Çavraş]] • Çer • [[Çəmən (Urmiya)|Çəmən]] • [[Çərikabad (Urmiya)|Çərikabad]] • Çiçəkli-i Başqala • Çiçəkli-i Hacıağa • Çiçəkli-i Mansur • Çonqaralı-i Pul • Çonqaralı-i Yekan • Çöhrəqoşa • [[Çubtaraş (Urmiya)|Çubtaraş]] • [[Dalov (Urmiya)|Dalov]] • [[Danqaralı (Urmiya)|Danqaralı]] • Danşəkədə-i Keşavərzi [(Qərbi Azərbaycan ostanı) Kənd təsərrüfatı departamenti] (Department of Agriculture, West Azerbaijan) • [[Darğalı (Urmiya)|Darğalı]] • [[Daşağıl (Urmiya)|Daşağıl]] • [[Daylaq (Urmiya)|Daylaq]] • Dehkədə-i Əsayiş • Dədəsaqi • Dəkəl Sədausima [(IRIB kanalının) teleyayın stansiyası] (IRIB Broadcasting Station) • Dərbənd (Bəradost dehistanı) • Dərbənd (Dəşt dehistanı) • Dərbənd (Dol dehistanı) • [[Dərbərud (Urmiya)|Dərbərud]] • Dərəsənci • [[Dərəzəm (Urmiya)|Dərəzəm]] • Dərinqala • Dəstcird • Dəzgir • Didan-i Süfla • Didan-i Ülya • Dilədar • Divac • Dizac-i Dövl • Dizac-i Fəthi • Dizac-i Nəqalə • Dizac-i Rəhimpur • Dizac-i Təkyə • Dolama • Dostalan • Dovkana • Dovıran • [[Dövləpasan (Urmiya)|Dövləpasan]] • [[Dübarə (Urmiya)|Dübarə]] • Əhmədrəsul • [[Əleyh (Urmiya)|Əleyh]] • Əliabad • Əliabad-i Bərəndüz • [[Əlibəyli (Urmiya)|Əlibəyli]] • [[Əlikan (Urmiya)|Əlikan]] • Əlikəndi • Əmirabad • Əngəman • Əngənə • [[Ərəbli (Urmiya)|Ərəbli]] • Ərəbli-i Bişə • Ərəbli-i Dərə • Ərəbli-i Yekan • [[Ərnisa (Urmiya)|Ərnisa]] • Ərzin • Əsəngəran • Əsgərabad-i Kuh • Əsgərabadtəpə • [[Əşki (Urmiya)|Əşki]] • Əvdilan-i Süfla • Əvdilan-i Ülya • Əyyublu • [[Fağıbəyli (Urmiya)|Fağıbəyli]] (Nazlı-i Cənubi dehistanı) • [[Fəqihbəyli (Urmiya)|Fəqihbəyli]] (Bərəndüzçay-i Şimali dehistanı) • [[Fələkan (Urmiya)|Fələkan]] • [[Firuziyan (Urmiya)|Firuziyan]] • [[Fuladlı (Urmiya)|Fuladlı]] ''(Poladlı)'' • Furudgah-i Urmiyə [Urmiya hava limanı] (Urmia Airport) • [[Gabaran (Urmiya)|Gabaran]] • [[Gavlan (Urmiya)|Gavlan]] • [[Gəcin (Urmiya)|Gəcin]] • [[Gəlləbehi (Urmiya)|Gəlləbehi]] • [[Gələxar (Urmiya)|Gələxar]] • [[Gəncabad (Urmiya)|Gəncabad]] • [[Gəngəçin (Urmiya)|Gəngəçin]] • [[Gərdabad (Urmiya)|Gərdabad]] • [[Gərdəbelic (Urmiya)|Gərdəbelic]] • [[Gərdik (Urmiya)|Gərdik]] • [[Gərdiknasir (Urmiya)|Gərdiknasir]] • [[Gərdivan (Urmiya)|Gərdivan]] • Gəznəq • Golanik-i Süfla • Golanik-i Ülya • [[Govdal (Urmiya)|Govdal]] • [[Gövcar (Urmiya)|Gövcar]] • [[Göycəyaran (Urmiya)|Göycəyaran]] • [[Göyçəliaslan (Urmiya)|Göyçəliaslan]] • [[Göyçəlitəpə (Urmiya)|Göyçəlitəpə]] / Göyçələrtəpə • [[Göytəpə (Urmiya)|Göytəpə]] • [[Gözgəvənd (Urmiya)|Gözgəvənd]] • [[Guranabad (Urmiya)|Guranabad]] • [[Gül-i Şeyxan (Urmiya)|Gül-i Şeyxan]] • [[Güldanlı (Urmiya)|Güldanlı]] • [[Gülhar (Urmiya)|Gülhar]] • Gülmərz-i Süfla • [[Gülpaşin (Urmiya)|Gülpaşin]]/Gülparçin • [[Gül Təpə (Urmiya)|Gül Təpə]] • [[Gülüstanə (Urmiya)|Gülüstanə]] • [[Günbəd (Urmiya)|Günbəd]] • [[Gündək-i Molla (Urmiya)|Gündək-i Molla]] • [[Hacıabad (Urmiya)|Hacıabad]] • Hacıbayram • [[Hacıpirli (Urmiya)|Hacıpirli]] • [[Halaquş (Urmiya)|Halaquş]] • [[Hamamlar (Urmiya)|Hamamlar]] • [[Hasukəndi (Urmiya)|Hasukəndi]] • [[Havandıq (Urmiya)|Havandıq]] • [[Heydərli (Urmiya)|Heydərli]] (Bərəndüz dehistanı) • [[Heydərli (Urmiya)|Heydərli]] (Nazlı-i Şimali dehistanı) • [[Heydərli-i Bəylər (Urmiya)|Heydərli-i Bəylər]] • [[Həftabad (Urmiya)|Həftabad]] • [[Həftsəran (Urmiya)|Həftsəran]] • [[Həki (Urmiya)|Həki]] • [[Hələfələ (Urmiya)|Hələfələ]] • [[Həlulan (Urmiya)|Həlulan]] • [[Həngrəvan (Urmiya)|Həngrəvan]] • [[Həsbistan (Urmiya)|Həsbistan]] • [[Həsənabad (Urmiya)|Həsənabad]] (Mərgavar dehistanı) • [[Həsənabad (Urmiya)|Həsənabad]] (Sumay-i Şimali dehistanı) • Həsənabad (Türkmən dehistanı) • [[Həsənli (Urmiya)|Həsənli]] • [[Həşimabad (Urmiya)|Həşimabad]] • [[Həştiyan (Urmiya)|Həştiyan]] • [[Hisar-i Ağbulaq (Urmiya)|Hisar-i Ağbulaq]] • [[Hisar-i Babagəncə (Urmiya)|Hisar-i Babagəncə]] • [[Hisar-i Bəhramxan (Urmiya)|Hisar-i Bəhramxan]] • [[Hisar-i Hacılar (Urmiya)|Hisar-i Hacılar]] • [[Hisar-i Qapıçı (Urmiya)|Hisar-i Qapıçı]] • [[Hisar-i Süpürgən (Urmiya)|Hisar-i Süpürgən]] • [[Hisar-i Tarmani (Urmiya)|Hisar-i Tarmani]] • [[Hisar-i Türkmən (Urmiya)|Hisar-i Türkmən]] • [[Hisarxaraba (Urmiya)|Hisarxaraba]] • [[Hovarsin (Urmiya)|Hovarsin]] • [[Xalidabad (Urmiya)|Xalidabad]] • [[Xalyan (Urmiya)|Xalyan]] • [[Xangah-i Alvac (Urmiya)|Xangah-i Alvac]] • Xanəgah • Xanəgahsürx • [[Xanəşan (Urmiya)|Xanəşan]] • Xanik (Bəradost dehistanı) • Xanik (Sumay-i Şimali dehistanı) • Xaraba-i Sənci • Xaraguş • Xataylı • Xızırabad • Xələc • Xəlifatan • Xəncərqışlağı • Xoşaku • Xoşalan • Xudaverdixankəndi • Xurəsb • Xürrəmabad (Bərəndüz dehistanı) • Xürrəmabad (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • İğdır • İləzgi • İlyasabad • İmamkəndi (Bəradost dehistanı) • İmamkəndi (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • İmamzadə • İrəvanlı • İsakan • İsalı • İsalı-i Heydərli • İsalı-i Zəmi • İskəndərabad • İslamabad • İslamlı • İslampənahabadi Cədid • İşgəsu • [[Jujahi (Urmiya)|Jujahi]] • [[Kalvan (Urmiya)|Kalvan]] • [[Kamanə (Urmiya)|Kamanə]] • Kanan-i Süfla • Kanan-i Ülya • [[Kanespi (Bəradost dehistanı)|Kanespi]] • [[Kanespi (Sumay-i Cənubi dehistanı)|Kanespi]] • [[Kanidəstər (Urmiya)|Kanidəstər]] • Kaniquzan • Kanimiran • Kanirəş • Kanisi • Kanişurik (Bəradost dehistanı) • Kanişurik (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • Kanitayir • Karvansara • Kasıb • Kasiyan • [[Kayir (Urmiya)|Kayir]] • [[Keçəbaş (Urmiya)|Keçəbaş]] • [[Keləsi (Urmiya)|Keləsi]] / Kilsə (?) • [[Kəçalabad (Urmiya)|Kəçalabad]] • [[Kəçalə (Urmiya)|Kəçalə]] • Kəhriz • [[Kəkələr (Urmiya)|Kəkələr]] • [[Kərimabad (Urmiya)|Kərimabad]] (Nazlı-i Şimali dehistanı) • [[Kərimabad (Tərgavar)|Kərimabad (Tərgavar dehistanı)]] • [[Kəştiban]] • [[Kəvələq (Urmiya)|Kəvələq]] • [[Kəvsi (Urmiya)|Kəvsi]] • [[Kəy (Urmiya)|Kəy]] • [[Kilsə-i Sir (Urmiya)|Kilsə-i Sir]] • [[Kukiya (Urmiya)|Kukiya]] • [[Kulgani (Urmiya)|Kulgani]] • [[Kurani (Urmiya)|Kuran]] • [[Kuranə (Urmiya)|Kuranə]] • [[Kurani (Urmiya)|Kurani]] • [[Kurtəkavil (Urmiya)|Kurtəkavil]] • [[Kusəabad (Urmiya)|Kusəabad]] • [[Kusəəhməd (Urmiya)|Kusəəhməd]] • [[Kutalan (Urmiya)|Kutalan]] • [[Kürdlər (Urmiya)|Kürdlər]] • Kürə-i Süfla • Kürə-i Ülya • Kürəneh • [[Qaçi (Urmiya)|Qaçi]] • [[Qafarbehi (Urmiya)|Qafarbehi]] • Qala-i Əzizbəy • Qala-i İsmayılağa • Qalacıq • Qalasərdar • Qalğaçı / Qalqaçı • Qalılı • [[Qamət (Urmiya)|Qamət]] • Qamışlı • Qaraağac (Bəradost dehistanı) • Qaraağac (Bərəndüzçay-i Şimali dehistanı) • Qaraağac-i Ülya • Qarabağ • Qaracalı (Baxışlıçay dehistanı) • Qaracalı (Nazlı-i Şimali dehistanı) • Qaragöz-i El • Qaragöz-i Səlimağa • Qarahəsənli • Qarahəsənli-i Xacəpaşa • Qaraqız • Qaraqoyunlu • Qaralar-i Ağatağı • Qaralar-i Hacıqasım • Qaralar-i Kuh / Qaralar-i Qurxana • Qaralar-i Lütfullah • Qaralar-i Təsuci • Qaranə • Qarayi • Qarnisə • Qasımlı • Qazan • Qazanəkeş • Qazanəli • Qəhrəman • Qəhrəmanlı-i Süfla • Qəhrəmanlı-i Ülya • Qərabqulu • Qəribkəndi • Qəsrik (Bəradost dehistanı) • Qəsrik (Dəşt dehistanı) • Qəsrik (Rövzəçay dehistanı) • Qəsrik (Sumay-i Cənubi dehistanı) • Qılınclı • Qılmanxana • Qırıqlı • Qışlaq-i Məhəmmədqulu • Qışlaq-i Mirzəəli • Qışlaq-i Tarazlı • Qışlaq-i Şakur • Qızılaşıq • Qızılhacılı • Qoturlar • Qulunçu • Qulusuyu • Quni • Qurçinqala ''(Göyərçinqala)'' • Qurmik • Qurşalı • Qurttəpə • Qusur • Qutlu • Quyucuq • Lacani • Laləli-i Torab • Laşınlı ''(Laçınlı)'' • [[Lerni (Urmiya)|Lerni]] • [[Lək (Urmiya)|Lək]] • [[Lorzini (Urmiya)|Lorzini]] • [[Lur (Urmiya)|Lur]] • [[Lülhəm (Urmiya)|Lülhəm]] • [[Mahmudabad (Urmiya)|Mahmudabad]] • [[Mahmudan (Urmiya)|Mahmudan]] • [[Maku kəndi (Urmiya)|Maku kəndi]] • [[Malunə (Urmiya)|Malunə]] • [[Mamakan (Urmiya)|Mamakan]] (Mərgavar dehistanı) • [[Mamakan (Sumay-i Şimali dehistanı)|Mamakan (Sumay-i Şimali dehistanı)]] • [[Mənsurabad (Urmiya)|Mansurabad]] • [[Maracul (Urmiya)|Maracul]] • Maşkabad-i Süfla • Maşkabad-i Ülya • [[Mavana (Urmiya)|Mavana]] • [[Meskin (Urmiya)|Meskin]] • [[Meşik (Urmiya)|Meşik]] • [[Məcrusə (Urmiya)|Məcrusə]] • [[Məfəran (Urmiya)|Məfəran]] • Mərəngalı-i Büzürg • Mərəngalı-i Kiçik • [[Mərgərəş (Urmiya)|Mərgərəş]] • [[Mərnə (Urmiya)|Mərnə]] • Məstəkan (Bəradost dehistanı) • Məstəkan (Sumay-i Şimali dehistanı) • Məzrayə-i Nəsrabad • Məzrayə-i Təhqiqəti Tütün • Məzrayə-i Üçevlər • Minqol • Mirabad (Dəşt dehistanı) • [[Mirabad (Mərgavar)|Mirabad (Mərgavar dehistanı)]] • Mirabad (Rövzəçay dehistanı) • Mirabad (Sumay-i Şimali dehistanı) • Mirdavud • [[Mirşəkərli (Urmiya)|Mirşəkərli]] • Miyavaq • Mollabəsək • Muğatel • Muradəli-i Süfla • Muradəli-i Ülya • Muradkəndi • Muşabad • Mübarəkabad • Müctəmə-i Karkənan Karxana-i Siman [(Urmiya) sement kooperativi] (Cement Cooperative, Urmia) • Müqəddəm • Naxçıvantəpə • Nanas • Narı (Dol dehistanı) • Nari (Mərgavar dehistanı) • Narlar • Nazlı • Naznaz • Nergi • Neyçalan • Nəcəfabad • Nəsirabad • Nəybin • Nəzərabad-i İftixar • Nəzərabadqala • Nivli • Novruzbulağı • Nur-ül Dinabad ''(Nurəddinabad)'' • Nuşan-i Süfla • Nuşan-i Ülya • Nuy • Oxçular • Orduşahi • Oskandriyan • Ovalı • Ovsalı-i Allahverdixan • Ovsalı-i Kazım • Ömərabad • Padegan-i Şəhid Ab Şənasan [Şəhid Ab Şənasan (hərbi) qarnizonu] (Shahid Ab Shanasan Garrison) • Par • Pesan • Peşkələ • Pirancıq • Pirəli • Pirgöl • Pirhadi • Pirmurad • Post • Püşt-i Gül • Rabat • Rajan • Razgəh • Reyhanabad • Rəhimabad (Bərəndüzçay-i Cənubi dehistanı) • Rəhimabad (Nazlı-i Şimali dehistanı) • Rəşkan • Rəvənd-i Süfla • Rəvənd-i Ülya • Rigabad • Rikan • Saatlı-i Bəylər • Saatlıkuh / Saatlıdağ • Sakan • Salehabad • Samartu • Samsalı • Saracıq • Saralan • Sarıbəyli-i Aralıq • Sarıbəyli-i Çıraq • Sarıbəyli-i Moin • Sarıbəyli-i Musayi • Sarıcalı • Satlı ''(Saatlı)'' / Saatlı-i Bivalə • Sehgərgan • Seydan • Seylanə • Sədəqə • Səfərbehi • Səfərquluxankəndi • Səidli • Səlimbəy • Səlimkəndi • Sənci • Səngər-i Mirabdullah • Sənicilik • Sərdrud • Sidək • Sinabad • Sir • Siyarək • Soltanabad (Dol dehistanı) • Sudinabad • Sufikani • Sufiyan • Sulədugal • Sulik • Sultanabad (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • Sultani • Surbani • Surkan • Surmanabad • Susanabad • Süpürgən • Şabankəndi • Şahinabad • Şeyban • Şeyxməzari • Şeyxsərməst • Şeyxşəmzin • Şeyxteymur • Şeyxzərd • Şirabad • Şirakan (Ənzəl-i Cənubi dehistanı) • Şirakan (Mərgavar dehistanı) • Şirukəndi • Şorkənd • Şəhr-i Viran • Şəhrək-i Gülmərz • Şəhrək-i Rustayi-i Nasir • Şəhrək-i Sünəti-i Urmiyə [Urmiya sənaye ərazisi] (Urmia Industrial Estate) • Şəhrək-i Zeyvə • Şəklabad • Şəmləkan • Şəms-i Hacıyan • Şərifabad • Talatəpə • Talin • Tamtaman • Tarmani • Tasmalı • Tezxarab (Rövzəçay dehistanı) • Tezxarab (Türkmən dehistanı) • Təbbət • Təkə • Təkəli • Təqlidabad • Təndərək • Təpə • Təpə-i Babagəncə • Təpəmakı • Təpətürkmən • Təpik • Tərzili • Təzəkənd (Mərgavar dehistanı) • Təzəkənd (Nazlıçay dehistanı) • Təzəkənd (Türkmən dehistanı) • Təzəkənd-i Anhar • Təzəkənd-i Babagəncə • Təzəkənd-i Camalxan • Təzəkənd-i Cənizə • Təzəkənd-i Əfşar • Təzəkənd-i Qatırçı • Təzəkənd-i Qışlaq • Təzəkənd-i Şeşmal • Tibətan • Toppuzabad (Bərəndüzçay-i Cənubi dehistanı) • Toppuzabad (Mərgavar dehistanı) • Topraqqala ''(Torpaqqala)'' • Tovlaki • Tuli • Tumatar • Tuyi • Tülkan • Türkmən • Uzarlı • Uzuniskəndəri • Uzunməlik • Üçevlər • Üçqabarlar • Vandayi • Vəqaslı-i Süfla • Vəqaslı-i Ülya • Vəlindeh-i Süfla • Vəlindeh-i Ülya • Vərməziyar • Vəzirabad • Yağmurəli • Yengicə (Sumay-i Şimali dehistanı) • Yengicə (Talatəpə dehistanı) • Yengicə-i Qazi • Yorğanlı • Yorğanlı-i Cənizə • Yorqunabad-i Süfla • Yorqunabad-i Ülya • Yusifabad-i Şahmirzəkəndi • Yuvalar •  Zadəli • Zaiyəkəndi • Zerixan • Zeynalı • Zeyvə (Dol dehistanı) • Zeyvə (Mərgavar dehistanı) • Zəngabad • Zəngəkan • Zəngilan • Zirmanlı • Zonbalan • Zovik

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Qərbi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq7snc7m2tlzvubp7315pbyclqerq4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eye Cue (qrup)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537456</id>
    <revision>
      <id>8966020</id>
      <parentid>8949301</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3636" sha1="2gfrj0ja3ojle07zkawh63dz8sn13r3" xml:space="preserve">{{Musiqi qrupu
 |Adı                = Eye Cue
 |Orijinal adı       = 
 |Açar               = 
 |Loqo               = 
 |Loqo miqyası       = 
 |Şəkil              = 
 |Şəkil məlumat      = 
 |Şəkil miqyası      = 
 |Fon                = 
 |Janr               = [[Pop rok]], [[Alternativ rok]]
 |İllər              = 2008–{{comment|h.h.|hal-hazırda}}
 |Ölkə               = {{Flaqifikasiya|Makedoniya Respublikası}}
 |Şəhər              = [[Skopye]]
 |Dil                =
 |Digər adı          =
 |Leybl              = 
 |Digər layihələr    = 
 |Əlaqəli layihələr  = 
 |Heyət              = Broyan Traykovski&lt;br/&gt;Mariya İvanovska&lt;br/&gt;İvo Mitkovski
 |Keçmiş üzvlər      = İvan Sarievski-Sare&lt;br/&gt;İskra Srbinovska&lt;br&gt;Leana Taçi
 |Əməkdaşlıq         = 
 |Sayt               =
}}

'''Eye Cue''' — Broyan Traykovski və Mariya İvanovskadan təşkil olunan [[Makedoniya]]lı musiqi dueti. Onları bəzən səhnədə təbilçi İvo Mitkovski müşayiət edir. 2008 və 2010-cu illərdə qrupun &quot;Magija&quot; və &quot;Not This Time&quot; mahnıları [[Balkan yarımadası|Balkan ölkələri]]ndə hit olmuşdur. Eye Cue dueti &quot;[[Lost and Found (Eye Cue mahnısı)|Lost and Found]]&quot; mahnısı ilə [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya Respublikası]]nı [[2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdirlər.

== Karyera ==
13 fevral 2018-ci il tarixində Makedoniya Respublikasının MRT telekanalı Eye Cue musiqili duetinin &quot;[[Lost and Found (Eye Cue mahnısı)|Lost and Found]]&quot;  mahnısı ilə [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Makedoniya Respublikası]]nı [[Portuqaliya]]nın paytaxtı [[Lissabon]]da keçirilən [[2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil edəcəyini elan etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wiwibloggs.com/2018/02/13/fyr-macedonia-eye-cue-eurovision-2018-lost-found/217290/|title=FYR Macedonia: It's Eye Cue for Eurovision 2018 with &quot;Lost and Found&quot; - wiwibloggs|date=13 fevral 2018|access-date=2018-02-14|archive-date=2018-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214014558/http://wiwibloggs.com/2018/02/13/fyr-macedonia-eye-cue-eurovision-2018-lost-found/217290/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnı duetin üzvü Broyan Traykovski tərəfindən bəstələnmiş və Makedoniya telekanalına daxil olan 382 mahnı arasından seçilmişdir.

Eye Cue 8 may tarixində baş tutan müsabiqənin birinci yarımfinal mərhələsində 11-ci səhnə almışdır. Nəticədə qrup 24 xalla yarımfinalda 18-ci yeri tutaraq, final mərhələsinə yüksələ bilməmişdir.

== Heyət ==
* Broyan Traykovski ({{Dil-mk|Боjaн Траjковски}}) — vokalist
* Mariya İvanovska ({{Dil-mk|Мариja Ивановска}}) — vokalist

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Yana Burçeska]] &lt;br/&gt; &quot;[[Dance Alone]]&quot;
| başlıq  = [[Makedoniya Respublikası Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] &lt;br/&gt; [[Fayl:EuroMacedonia del Norte.svg|30x30px]]
| illər   = [[2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|'''2018''']]
| sonra   = [[Tamara Todevska]] &lt;br/&gt; &quot;[[Proud (mahnı)|Proud]]&quot;
}}
{{son}}

== Həmçinin bax ==

{{2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi müğənniləri}}

[[Kateqoriya:2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
[[Kateqoriya:Musiqi qrupları]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Musiqi duetləri]]
[[Kateqoriya:Alternativ rok-qruplar]]
[[Kateqoriya:2008-ci ildə yaranan musiqi qrupları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>2gfrj0ja3ojle07zkawh63dz8sn13r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yalançıbuynuz gürzələr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539899</id>
    <revision>
      <id>8965663</id>
      <parentid>8558062</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1918" sha1="thg9hqyrg6jg87kkfwlg58yay1lrbtq" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Yalançıbuynuz gürzələr''' (''Pseudocerastes'') — [[Gürzələr]] cinsinə aid ilan cinsi. Əsasən [[Yaxın Şərq]] regionunda yayılmışlar.

Əsas özllikləri gözlərinin üzərində 2–3 pulcuqdan ibarət olan buynuzun olmasıdır.

Bucinsə daxil olan canlıların uzunluqları 40–70 sm arasında dəyişir. Nadir hallarda 108 sm-ri keçir. Yumurta qoymaqla çoxalırlar&lt;ref name=mallow2003&gt;Mallow D, Ludwig D, Nilson G. 2003. True Vipers: Natural History and Toxinology of Old World Vipers. Krieger Publishing Company, Malabar, Florida. 359 pp. ISBN 0-89464-877-2
&lt;/ref&gt;.

== Təsnifatı və yayılması ==
Bu cinsə 2011-ci ilə olan məlumata görə 3 növ daxildir:
* {{bt-lataz|Pseudocerastes fieldi|Fələstin gürzəsi}}&lt;ref&gt;bu canlını [[Verner Fələstin gürzəsi]] (''Vipera palaestinae'') ilə səhv salmaq olmaz&lt;/ref&gt;
* {{bt-lataz|Pseudocerastes persicus|Fars yalançıbuynuz gürzə}}
* {{bt-lataz|Pseudocerastes urarachnoides|Hörümçək quyruqlu gürzə}}
Əvvəllər birinci və ikinci növlər eyni növə daxil idi (Pseudocerastes fieldi). Birinci növ Misir, İsrail, İordaniya, Cəudiyyə Ərəbistanı, Suriya, Cənubi İranda yayılmışdır. İkinci növ isə[[Pakistan]]dan [[Türkiyə]], [[Azərbaycan]]dan [[İsrail]] və [[İordaniya]] kimi ərazilərə yayılmışlar. Onlara həmçinin [[Səudiyyə Ərəbistanı]], [[Oman]] və [[BƏƏ]] kimi ölkələrdə belə görülə bilir. 2006-cı ildə isə İranın İraqla sərhəd zonasına yaxın, İlam ostanlığı ərazisində qeydə almışlar. Azərbaycanın İranla sərhəd ərailərində [[Fars yalançıbuynuz gürzə]] yayılıb.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

[[Kateqoriya:Gürzəkimilər]]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Sürünən cinsləri]]
[[Kateqoriya:İlan cinsləri]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>thg9hqyrg6jg87kkfwlg58yay1lrbtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1977-ci ilin Türkiyə filmləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>541551</id>
    <revision>
      <id>8965996</id>
      <parentid>8279687</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1977-ci ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8965996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="eyiutrpg5ui5zbt20phul1phrwgpmsn" xml:space="preserve">{{Filmyr|Türkiyə}}

[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə 1977-ci ilin filmləri|Türkiyə]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə Türkiyə filmləri|*1977]]
[[Kateqoriya:1977-ci ildə Türkiyədə yarananlar|Türkiyə]]
[[Kateqoriya:1977-ci ilin filmləri]]</text>
      <sha1>eyiutrpg5ui5zbt20phul1phrwgpmsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nəsimi Ağayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541950</id>
    <revision>
      <id>8966251</id>
      <parentid>8041794</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xcite</username>
        <id>94204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçid */ istinadlar, kateqoriya</comment>
      <origin>8966251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6731" sha1="i957fd66rl58stbh1zaavsra5eui75r" xml:space="preserve">{{eyni soyad|Ağayev}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Nəsimi Məhəmmədəli oğlu Ağayev 

 |vəzifə                         = Azərbaycanın [[Almaniya]]dakı fövqaladə və səlahiyyətli səfiri 
 |bayraq                        = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2                       = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc                    = 19 avqust 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=N.M.Ağayevin Azərbaycan Respublikasının Almaniya Federativ Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/az/articles/view/56976 |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823065821/https://president.az/az/articles/view/56976 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
 |son                      =
 |əvvəlki                        = [[Ramin Həsənov]] 
 |sonrakı                        =

 |vəzifə_2                       = [[Azərbaycan]]ın [[Los-Anceles]]dəki baş konsulu
 |bayraq_2                        = Coat_of_arms_of_Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2                       = Flag_of_Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2                  = 10 aprel 2012
 |son_2                    = 19 avqust 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=N.M.Ağayevin Amerika Birləşmiş Ştatlarının Los-Anceles şəhərində Azərbaycan Respublikasının baş konsulu vəzifəsindən geri çağırılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=https://president.az/az/articles/view/56967 |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823065644/https://president.az/az/articles/view/56967 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki_2                      = [[Elin Süleymanov]]
 |sonrakı_2                      =

 |mükafatları                    = +
}}

'''Nəsimi Məhəmmədəli oğlu Ağayev''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan diplomatı, Azərbaycanın [[Almaniya|Almaniyadakı]] fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Almaniyaya yeni səfir təyin olunan Nəsimi Ağayev Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edib |url=https://report.az/xarici-siyaset/almaniyaya-yeni-sefir-teyin-olunan-nesimi-agayev-prezident-ilham-eliyeve-tesekkur-edib/ |access-date=2022-08-19 |archive-date=2022-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220822163538/https://report.az/xarici-siyaset/almaniyaya-yeni-sefir-teyin-olunan-nesimi-agayev-prezident-ilham-eliyeve-tesekkur-edib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təhsili ==
Nəsimi Ağayev Almaniyanın {{iw|Saarland Universiteti|Saarland Universitetinin|ru|Саарский университет}}, Avropa İnstitutunun Avropa Hüququnun (LL. M.) magistr dərəcəsini və [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin Beynəlxalq münasibətlər üzrə bakalavr və magistr dərəcəsini almışdır. O, həmçinin, Avstriyada {{iw|Vyana Diplomatik Akademiyası|Vyana Diplomatik Akademiyasında|en|Diplomatic Academy of Vienna}} təhsil almışdır.

Ana dili olan [[Azərbaycan dili]]ndən başqa [[İngilis dili|İngilis]], [[fransız dili|Fransız]], [[Alman dili|Alman]], [[Rus dili|Rus]], [[İspan dili|İspan]] və [[Türk dili|Türk]] dillərini də bilir.

== Fəaliyyəti ==
1999-cu ildə Azərbaycanın diplomatik xidmətinə qəbul edilmiş, ölkənin [[Avstriya]]dakı (2000–2003) və [[Almaniya]]dakı (2005–2008) səfirliklərində, eləcə də, [[Bakı]]da [[Xarici İşlər Nazirliyi]]ndə xidmət etmişdir. Azərbaycan Prezidenti [[Heydər Əliyev]]in 3–6 iyul 2000-ci ildə Avstriyaya rəsmi səfəri zamanı alman dili üzrə tərcüməçisi olub.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150442725172724&amp;set=a.10150442725122724.366070.677737723&amp;type=3&amp;theater |title=With President Heydar Aliyev at his meeting with Austrian President Thomas Klestil. Vienna, Austria, July 4, 2000 |accessdate=2018-04-16 |archive-date=2023-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806025126/https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10150442725172724&amp;set=a.10150442725122724.366070.677737723&amp;type=3&amp;theater |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2001–2003-cü illərdə Vyana Universitetində Azərbaycan dilini tədris etmişdir.

Fövqəladə və səlahiyyətli səfir diplomatik rütbəsinə malikdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://berlin.mfa.gov.az/az/content/36/sefirin-tercumeyi-hali |title=Embassy of Azerbaijan to Germany. Nasimi Aghayev. Ambassador |accessdate=2018-04-16 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607082457/https://www.azconsulatela.org/About-Us/Consul-General |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] tərəfindən 2022-ci ilin 19 avqustunda Azərbaycanın Almaniyadakı səfiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Ondan öncə 2012–2022-ci illərdə [[Azərbaycan]]ın [[Los-Anceles]]dəki baş konsulu vəzifəsində çalışaraq, Azərbaycanı [[Kaliforniya]] və [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]nın qərbindəki digər 12 ştatda təmsil etmişdir.

2010–2012-ci illərdə [[Vaşinqton şəhəri|Vaşinqton]]da Azərbaycanın Səfirliyində siyasi məsələlər üzrə müşavir vəzifəsində çalışmışdır.

Los Ancelesdə çalışarkən Nəsimi Ağayev 105 ölkəni təmsil edən, dünyanın ikinci ən böyük konsulluq korpusu (Nyu-Yorkdan sonra) olan Los Anceles Konsulluq Korpusunun sədri (duayen) olmuşdur.

O, Beynəlxalq Münasibətlərin {{iw|Qafqaz Şərhi jurnalı|Qafqaz Şərhi jurnalının|en|Caucasian Review of International Affairs}} baş redaktoru olmuşdur və 2007-ci ildə Almaniyada nəşr olunan ''&quot;Humanitar müdaxilə və beynəlxalq hüquq: Kosovoda NATO əməliyyatı&quot;'' adlı kitabı yazmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldcat.org/title/humanitare-intervention-und-volkerrecht-der-nato-einsatz-im-kosovo |title=Humanitäre Intervention ind Völkerrecht : der NATO-Einsatz I'm Kosovo |accessdate=2018-04-16 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903160705/http://www.worldcat.org/title/humanitare-intervention-und-volkerrecht-der-nato-einsatz-im-kosovo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://azertag.az/xeber/Bas_konsul_Nesimi_Agayev_Los_Anceles_Konsulluq_Korpusunun_sedri_teyin_olunub-1116534 Baş konsul Nəsimi Ağayev Los-Anceles Konsulluq Korpusunun sədri təyin olunub]
* [https://berlin.mfa.gov.az/az/category/biography Nəsimi Ağayev] ([https://web.archive.org/web/20260616081311/https://berlin.mfa.gov.az/az/category/biography Arxivləşdirilib])

[[Kateqoriya:Azərbaycanın Los-Ancelesdəki baş konsulları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın Almaniyadakı səfirləri]]</text>
      <sha1>i957fd66rl58stbh1zaavsra5eui75r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan rublu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542376</id>
    <revision>
      <id>8965719</id>
      <parentid>8062150</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16298" sha1="ilojuih170bqb2980nj0l7vksp2aecv" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     = Azərbaycan rublu
|Orijinal adı    = {{dil-az|آذربايجان ربلی, Азәрбајҹан рублу}}
|Şəkil    = 10 th roubles 1921.jpg
|Ümumi izahı      =  10 000 rubl, 1921-ci il
|Emitent    = [[Fayl:Red flag.svg|20px]] [[Bakı Kommunası]]&lt;br&gt;{{ADR}}&lt;br&gt;{{AzSSR}}
|İbarətdir1    = [[qəpik]]
|Sikkələr    = buraxılmayıb
|Əsginaslar   = 5, 100, 1000, 5000, 10 000, 25 000, 50 000, 100 000, 250 000, 1 000 000, 5 000 000 rubl
|Dövriyyəyə buraxılma   = 1918
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = [[Zaqafqaziya rublu]]
|Xronika    = 10.01.1923—10.04.1924
|Commons    = Category:Banknotes of Azerbaijan
}}
'''Azərbaycan rublu''' ({{dil-az|آذربايجان ربلی; Азәрбајҹан рублу}}) — 1918–1923-cü illərdə [[Azərbaycan]] ərazisində pul vahidi.

== Tarixi ==
19 yanvar 1918-ci ildə Bakı hökuməti &quot;Bakı pulları&quot; buraxmağa başladı. Bu, [[Zaqafqaziya]]da inqilabdan sonra buraxılan ilk kağız pul idi. Həmin ilin fevral ayında 1918-ci ilin sentyabrından əvvəl buraxılmış və Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan arasında müqavilə əsasında bölüşdürülmüş [[Zaqafqaziya Komissarlığı]]nın (ilk Zaqafqaziya rublu, zakbon) qanun layihəsi işə salınıb. Bakı pulunun buraxılması 1918-ci ilin iyuluna qədər davam etdi. İyul ayında, onların əvəzinə, [[Bakı Soveti (İcraiyyə Komitəsi)|Bakı Soveti]] ilə birlikdə Şəhər Təsərrüfat Şurasına həmin ilin 14 sentyabrına qədər davam edən pul buraxmağa başladı.

1918-ci ilin oktyabrında [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] Hökuməti Zaqafqaziyanın payından asılı olmayan pul buraxmağa başladı. 1919-cu ilin sentyabrında yaradılan [[Azərbaycan Dövlət Bankı (1919)|Azərbaycan Dövlət Bankı]] 1920-ci ilin aprel ayından əvvəl buraxılmış Azərbaycan Respublikasının banknotlarının buraxılmasına başlamışdır.

1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Sosialist Sovet Respublikasının 1923-cü il yanvar ayına qədər buraxılmış kağız pulları buraxılmağa başlayır. Bütün əvvəlki pullar ləğv edilir.

10 yanvar 1923-cü ildə Zaqafqaziyanın pul dövriyyəsini birləşdirən bir pul islahatı başlandı. [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan]], [[Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası|Gürcüstan]] və [[Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası|Ermənistan]] emissiyaları dayandı, Zaqafqaziya Sosialist Sovet Respublikasının valyuta nişanları (ikinci Zaqafqaziya rublu, zakdenznak) buraxıldı. Mübadilə bu nisbətdə aparılmışdır: 100 Azərbaycan rublu = 1 rubl zakdeznak. Mübadilə müddəti əvvəlcə 10 yanvar 1923-cü il tarixinə təyin edilmiş, lakin sonradan 10 aprel 1924-cü ilədək uzadıdılmışdır.&lt;ref name=&quot;Колташев&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bonistikaweb.ru/KNIGI/Koltashev.htm|title=И. Колташев &quot;Рассказывают бумажные деньги&quot;|publisher=сайт bonistikaweb.ru|accessdate=|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6B7P5A5zr?url=http://www.bonistikaweb.ru/KNIGI/Koltashev.htm|archivedate=2012-10-02}} {{Ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbar.az/pages/national-currency/history-of-the-national-currency|title=History of the national currency|publisher=сайт cbar.az|accessdate=|lang=az|archiveurl=https://www.webcitation.org/6B7P65meK?url=http://www.cbar.az/pages/national-currency/history-of-the-national-currency|archivedate=2012-10-02}}&lt;/ref&gt;

== Banknotlar ==
Kağız pul nişanları buraxılmışdır:

* Bakı şəhər idarəsi: 5, 15 və 50 qəpik, 1, 3, 5, 10 və 25 rubl;
* Şəhər təsərrüfat şurası: 10, 25 və 50 rubl&lt;ref&gt;Васюков А.И., Горшков В.В., Колесников В.И. Бумажные денежные знаки России и СССР. — М: Политехника, 1993. с. 96–97.&lt;/ref&gt;;
* [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]: 25, 50, 100, 250 və 500 rubl&lt;ref&gt;Васюков А.И., Горшков В.В., Колесников В.И. Бумажные денежные знаки России и СССР. — М: Политехника, 1993. с. 58.&lt;/ref&gt;;
* [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]: 5, 100, 1000, 5000, 10 000, 25 000, 50 000, 100 000, 250 000, 1 000 000 və 5 000 000 rubl&lt;ref&gt;Васюков А.И., Горшков В.В., Колесников В.И. Бумажные денежные знаки России и СССР. — М: Политехника, 1993. с. 58–59.&lt;/ref&gt;.

=== Bakı şəhər idarəsinin banknotları ===
Banknotlar 19 yanvar 1918-ci il tarixdən 14 sentyabr 1918-ci il tarixinə qədər buraxılmışdır. Cəmi 172 211 911 rubl 50 qəpik məbləğində banknotlar buraxılmışdır.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Şəkil
! rowspan=&quot;2&quot; |Nominal
! rowspan=&quot;2&quot; |Ölçüləri
(mm)
! rowspan=&quot;2&quot; |Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; |Qeydlər
! rowspan=&quot;2&quot; |Tiraj
|-
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5 qəpik &lt;/big&gt;
|30×40
|sarı-qırmızı
|nominal, [[Bakı quberniyası]]nın gerbi
|eminentin adı, izahlı yazı
|4 060 590
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:15 kopeks 1918 Baku Municipality a.jpg|35px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:15 kopeks 1918 Baku Municipality b.jpg|35px]]
|&lt;big&gt;15 qəpik &lt;/big&gt;
|34×44
|qəhvəyi
|nominal, [[Bakı quberniyası]]nın gerbi
|nominal, eminentin adı, izahlı yazı
|2 482 920
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:50 kopeks 1918 Baku Municipality a.jpg|49px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:50 kopeks 1918 Baku Municipality b.jpg|49px]]
|&lt;big&gt;50 qəpik &lt;/big&gt;
|49×35
|açıq-qəhvəyi
|номинал&lt;ref&gt;rubl al hizbe ({{dil-ar|ربع الحزب|rubʿ al-ḥizb}})&lt;/ref&gt;, [[Bakı quberniyası]]nın gerbi, eminentin adı, imzalar
|nominal, izahlı yazı, saxta olma haqqında xəbərdarlıq
|6 703 600
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:1 rouble 1918 Baku Municipality a.jpg|96px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:1 rouble 1918 Baku Municipality b.jpg|96px]]
|&lt;big&gt;1 rubl &lt;/big&gt;
|96×57
|qəhvəyi
|nominal, eminentin adı, saxta olma haqqında xəbərdarlıq
|[[Bakı quberniyası]]nın gerbi, eminentin adı, imzalar, nominal, izahlı yazılar, buraxılma ili
|2 030 400
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:3 roubles 1918 Baku Municipality a.jpg|96px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:3 roubles 1918 Baku Municipality b.jpg|96px]]
|&lt;big&gt;3 rubl &lt;/big&gt;
|96×57
|yaşıl
|[[Bakı quberniyası]]nın gerbi, eminentin adı, imzalar, nominal, izahlı yazılar
|nominal, izahlı yazı, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, buraxılma ili
|2 727 868
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:5 roubles 1918 Baku Municipality a.jpg|96px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:5 roubles 1918 Baku Municipality b.jpg|96px]]
|&lt;big&gt;5 рублей &lt;/big&gt;
|96×57
|göy
|nominal&lt;ref&gt;həmçinin [[Erməni əlifbası|erməni yazısı]] — [[Ե]]&lt;/ref&gt;, eminentin adı, izahlı yazı, imzalar, buraxılma ili
|nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, [[Bakı quberniyası]]nın gerbi
|2 282 100
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:10 roubles 1918 Baku Municipality a.jpg|96px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:10 roubles 1918 Baku Municipality b.jpg|96px]]
|&lt;big&gt;10 rubl &lt;/big&gt;
|96×57
|qırmızı
|[[Bakı quberniyası]]nın gerbi, eminentin adı, nominal, izahlı yazı, imzalar
|nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, buraxılma ili
|4 644 234
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:25 roubles 1918 Baku Municipality a.jpg|109px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:25 roubles 1918 Baku Municipality b.jpg|109px]]
|&lt;big&gt;25 rubl &lt;/big&gt;
|109×69
|qəhvəyi
boz
|[[Bakı quberniyası]]nın gerbi, eminentin adı, nominal, izahlı yazı, imzalar, buraxılma ili
|nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq
|4 008 712
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Təsvirin miqyası — hər millimetrə 1,0 piksel. &lt;/small&gt;
|+
|}

=== Bakı Şəhər Təssərüfatı Şurasının banknotları ===
Banknotlar 1918-ci ilin iyul-sentyabr aylarında buraxılmışdır. Cəmi 117 459 000 rubl məbləğində banknotlar buraxılmışdır&lt;ref&gt;[http://www.bonistikaweb.ru/SOVKOLSF/pravzak.htm Л. Иольсон — Правительственные эмиссии Закавказья / Советский коллекционер, 1925, № 4, с.7–9] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180321052732/http://www.bonistikaweb.ru/SOVKOLSF/pravzak.htm |date=2018-03-21 }} {{Ru icon}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Şəkil
! rowspan=&quot;2&quot; |Nominal
! rowspan=&quot;2&quot; |Ölçüləri
(mm)
! rowspan=&quot;2&quot; |Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; |Qeydlər
! rowspan=&quot;2&quot; |Tiraj
|-
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:10 roubles 1918 Council of Baku Municipal Economy a.jpg|99px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:10 roubles 1918 Council of Baku Municipal Economy b.jpg|99px]]
|&lt;big&gt;10 &lt;/big&gt;
|99×70
|qırmızı
|[[Merkuri (mifologiya)|Merkuri]] kadusey və kitabla əyləmiş halda, [[Bakı gerbi]] qalxanla, dəfnə budaqları и lövbər, nominal, imzalar, izahlı yazı
|eminentin adı, nominal və buraxılma ili, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, Bakı gerbi
|1 146 500
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:25 roubles 1918 Council of Baku Municipal Economy a.jpg|99px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:25 roubles 1918 Council of Baku Municipal Economy b.jpg|99px]]
|&lt;big&gt;25 &lt;/big&gt;
|99×66
|[[yasəmən]] rəngli
|[[Merkuri (mifologiya)|Merkuri]] və altı işçi, Bakı gerbi,
nominal, imzalar, izahlı yazı, buraxılma ili
|eminentin adı, nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq
|994 640
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:50 roubles 1918 Council of Baku Municipal Economy a.jpg|108px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:50 roubles 1918 Council of Baku Municipal Economy b.jpg|108px]]
|&lt;big&gt;50 &lt;/big&gt;
|108×67
|mavi-yaşıl
|neft buruqları və gəmi təsviri, Bakı gerbi,
&quot;bolluq buynuzu&quot;, dişli çarx, yeşiklər və lövbər, nominal və imzalar, izahlı yazı, buraxılma ili
||eminentin adı, nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq
|1 622 560
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Təsvirin miqyası — hər millimetrə 1,0 piksel. &lt;/small&gt;
|+
|}

=== Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banknotları ===
[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin mövcud olduğu 23 ay ərazində 28 may 1918–28 aprel 1920-ci illərdə buraxılmışdır.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Şəkil
! rowspan=&quot;2&quot; |Nominal
! rowspan=&quot;2&quot; |Ölçüləri
(mm)
! rowspan=&quot;2&quot; |Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; |Qeydlər
! rowspan=&quot;2&quot; |Tiraj
|-
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:25 manatlıq əskinas 1919.jpg|107px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azərbaycan 25 manatlıq əskinas 1919, avers.jpg|107px]]
|&lt;big&gt;25 &lt;/big&gt;
|107×65
|yasəmən rəngli
|dövlətin adı, nominal,
izahlı yazı
|dövlətin adı, nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, imzalar və buraxılma ili
|1919
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp2-50rubles-1919-donatedos b.jpg|107px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp2-50rubles-1919-donatedos f.jpg|107px]]
|&lt;big&gt;50 &lt;/big&gt;
|107×65
|yaşıl
|dövlətin adı, nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq
|dövlətin adı, nominal, izahlı yazı, imzalar və buraxılma ili
|1919
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp5-100rubles-1919-donatedos b.jpg|138px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp5-100rubles-1919-donatedos f.jpg|138px]]
|&lt;big&gt;100 &lt;/big&gt;
|138×90
|qəhvəyi
|название государства, номинал,
пояснительная надпись и год выпуска
|название государства, номинал,
предупреждение о подделке и подписи
|1919
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp6-250rubles-1919-donatedos b.jpg|151px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp6-250rubles-1919-donatedos f.jpg|151px]]
|&lt;big&gt;250 &lt;/big&gt;
|151×96
|sarı
çəhrayı
|dövlətin adı, nominal, izahlı yazı
|dövlətin adı, nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, imzalar və buraxılma ili
|1919
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp7-500roubles-1920 b-donated.jpg|151px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:Azerbaijanp7-500roubles-1920 f-donated.jpg|151px]]
|&lt;big&gt;500 &lt;/big&gt;
|151×96
|yasəmən rəngli, çəhrayı
|dövlətin adı, nominal, izahlı yazı
|dövlətin adı, nominal, saxta olma haqqında xəbərdarlıq, imzalar və buraxılma ili
|1920
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Təsvirin miqyası — hər millimetrə 1,0 piksel. &lt;/small&gt;
|+
|}

=== Azərbaycan SSR banknotları ===
1920-ci ilin aprelindən 1923-cü ilədək buraxılmışdır.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Şəkil
! rowspan=&quot;2&quot; |Nominal
! rowspan=&quot;2&quot; |Ölçüləri
(mm)
! rowspan=&quot;2&quot; |Əsas rəngi
! colspan=&quot;2&quot; |Qeydlər
! rowspan=&quot;2&quot; |Tiraj
|-
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
!Ön tərəf
!Arxa tərəf
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:5 рублей 1920 года. Азербайджанская ССР. Аверс.jpg|49px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:5 рублей 1920 года. Азербайджанская ССР. Реверс.jpg|49px]]
|&lt;big&gt;5 &lt;/big&gt;
|49×64
|sarı, yasəmən rəngli
|
|
|1920
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;100 &lt;/big&gt;
|167×107
|sarı-yaşıl
|
|
|1920
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;1000 &lt;/big&gt;
|107×66
|yaşıl
|
|
|1920
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|118×67
|yaşıl
|
|
|1920
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;5000 &lt;/big&gt;
|146×94
|sarı, mavi, qəhvəyi
|
|
|1920
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:10 th roubles 1921.jpg|149px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:10th roubles revers.jpg|149px]]
|&lt;big&gt;10 000 &lt;/big&gt;
|149×93
|çəhrayı, yaşıl
|
|
|1921
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
|&lt;big&gt;25 000 &lt;/big&gt;
|145×93
|boz, qəhvəyi
|
|
|1921
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:50 000 рублей 1921 года. Азербайджанская ССР. Реверс.jpg|145px]]
|&lt;big&gt;50 000 &lt;/big&gt;
|145×93
|boz, yaşıl
|
|
|1921
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:100 000 рублей 1922 года. Азербайджанская ССР. Аверс.jpg|138px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:100 000 рублей 1922 года. Азербайджанская ССР. Реверс.jpg|138px]]
|&lt;big&gt;100 000 &lt;/big&gt;
|138×90
|mavi
|
|
|1922
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:250 000 рублей 1922 года. Азербайджанская ССР. Аверс.jpg|145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:250 000 рублей 1922 года. Азербайджанская ССР. Реверс.jpg|145px]]
|&lt;big&gt;250 000 &lt;/big&gt;
|145×93
|qəhvəyi, mavi
|
|
|1922
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:1 000 000 рублей 1922 года. Азербайджанская ССР. Аверс.jpg|145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:1 000 000 рублей 1922 года. Азербайджанская ССР. Реверс.jpg|145px]]
|&lt;big&gt;1 000 000 &lt;/big&gt;
|145×93
|qırmızı
|
|
|1922
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:5 000 000 рублей 1923 года. Азербайджанская ССР. Аверс.jpg|156px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Fayl:5 000 000 рублей 1923 года. Азербайджанская ССР. Реверс.jpg|156px]]
|&lt;big&gt;5 000 000 &lt;/big&gt;
|156×96
|yaşıl, qırmızı
|
|
|1923
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Təsvirin miqyası — hər millimetrə 1,0 piksel. &lt;/small&gt;
|+
|}

== Ədəbiyyat ==
* ''Васюков А.И., Горшков В.В., Колесников В.И.'' Бумажные денежные знаки России и СССР. — М: Политехника, 1993. — 215 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7325-0325-0&lt;/nowiki&gt;.
* ''Cuhaj G. S.'' Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368–1960. — 12-е изд. — Iola: Krause Publications, 2008. — 1223 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-89689-730-4&lt;/nowiki&gt;.

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan manatı]]
* [[Bakı bonları]]
* [[SSRİ rublu]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Azərbaycan pulları]]
[[Kateqoriya:Rubl]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət rəmzləri]]
[[Kateqoriya:1918-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>ilojuih170bqb2980nj0l7vksp2aecv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miranda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542842</id>
    <revision>
      <id>8966277</id>
      <parentid>8810539</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="8bx3hjo64yysz45kdwsh21px3wc4hee" xml:space="preserve">{{ad}}
'''Miranda''' — qadın adı.
{{adaşlar}}
* [[Miranda Riçardson]] — [[Böyük Britaniya]] aktrisası
* [[Miranda Kerr]] —
* [[Miranda Kosqrov]] —
* [[Miranda Hobbs]] —
* [[Miranda Martino]] —
* [[Miranda Oldhaus-Qrin]] —

;Digər
* [[Miranda (peyk)]] — Uranın beş dəyirmi peykinin ən kiçiyi və ən kiçik hissəsidir. 

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qadın adları]]
[[Kateqoriya:Bütün eyni soyadlıların siyahısı]]</text>
      <sha1>8bx3hjo64yysz45kdwsh21px3wc4hee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zaqafqaziya bonu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543490</id>
    <revision>
      <id>8965769</id>
      <parentid>6325562</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3182" sha1="7c615rxhhd5wly04l4qn5gvqdkdprfl" xml:space="preserve">'''Zaqafqaziya bonları''' — [[Zaqafqaziya Komissarlığı]]nın pul nişanı.

== Tarixi ==

=== İlk buraxılışı ===
İlk dəfə 1918-ci il fevralın 5-də buraxılmıdı. [[Zaqafqaziya seymi]] dövründə və sonralar müstəqil Cənubi Qafqaz respublikaları yarandıqdan sonra da işlənən Zaqafqaziya bonları bu respublikalar arasındakı razılaşmalar əsasında buraxılmışdı. İlk razılaşma 1918-ci il iyunun 20-də [[Gürcüstan]]la Ermənistan arasında, daha sonra, 1918-ci il sentyabrın 6-da [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]], [[Ermənistan]] arasında əldə olunmuşdu. Sonralar bir neçə dəfə — 1918-ci il noyabrın 15-də Azərbaycanla Gürcüstan, 1919-cu il fevralın 12-də və mayın 7-də Gürcüstanla Ermənistan, sonuncu dəfə isə 1919-cu il iyunun 4-də Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan arasında razılaşmalar əldə edilmişdi.

Azərbaycanda Gürcüstan arasında 1918-ci il noyabrın 15-də imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycan və Gürcüstanın səlahiyyətli nümayəndələrinin 1918-ci il 6 sentyabr tarixli sazişinə olavə olaraq, Zaqafqaziya Komissarlığının daha 160 milyon rubl məbləğində (''Azərbaycan və Gürcüstan respublikalarının hər birinin ehtiyacı üçün 80 milyon rubl'') birgə bonlar buraxılması barədə razılıq əldə olunmuşdu.

Bonlar respublikalarm hökumətlərinə, onlar ekspedisiyadan daxil olduqca, Dövlət bankının Tiflis kontoru tərəfindon buraxılırdı. Tərəflərdən heç birinin digərinin xəbəri və razılığı olmadan Zaqafqaziya bonlarını hazırlamağa və buraxmağa ixtiyarı yox idi.

1919-cu il 4 iyun tarixli sazişə əsasən, [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]]ın hər birinə, əlavə olaraq, 100 milyon rublluq Zaqafqaziya bonu buraxmaq qorara alınmışdı. Həmin sazişlə [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] hökuməti bu məbləği, habclə 1919-cu il 12 fevral tarixli müqaviləyə əsasən ona düşən 80 milyon rublluq bonları (cəmi 180 milyon) almışdı. 1919-cu il 4 iyun tarixli sazişdə həm də bildirilirdi ki, hər üç respublika birgə bonlar buraxmaq barədə razılığa gəlməsələr, Zaqafqaziya Komissarlığının mövcud nümunələrindən olan bonlarının buraxılması həmişəlik dayandırılmalıdır. Bu halda, Gürcüstan hökuməti Zaqafqaziya bonlarının bütün nümunələrinin litoqrafıya daşlarını və qurğuşun lövhələrini cilalatmağı, rəsmlərinin, foto şəkillərinin neqativlərini məhv etməyi və hər üç tərəfın nümayəndələrinin iştirakı ilə onların orginaliarını yandırmağı öhdəsinə götürürdü.

[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] hökuməti Zaqafqaziya bonları ilə əlaqədar bir sıra qərarlar qəbul etmişdi.&lt;ref&gt;{{AXCE|2|445}}&lt;/ref&gt;

== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Russia-Transcaucasian-1918-Banknote-10-Obverse.png|10 rubl 1918-ci il. Ön tərəf
Fayl:Russia-Transcaucasian-1918-Banknote-10-Reverse.png|10 rubl 1918-ci il. Arxa tərəf
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı bonları]]

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>7c615rxhhd5wly04l4qn5gvqdkdprfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965782</id>
      <parentid>8965769</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3202" sha1="4h3dhjjmwe4x8wn2eboum0nl2s0s7ld" xml:space="preserve">'''Zaqafqaziya bonları''' — [[Zaqafqaziya Komissarlığı]]nın pul nişanı.

== Tarixi ==

=== İlk buraxılışı ===
İlk dəfə 1918-ci il fevralın 5-də buraxılmıdı. [[Zaqafqaziya seymi]] dövründə və sonralar müstəqil Cənubi Qafqaz respublikaları yarandıqdan sonra da işlənən Zaqafqaziya bonları bu respublikalar arasındakı razılaşmalar əsasında buraxılmışdı. İlk razılaşma 1918-ci il iyunun 20-də [[Gürcüstan]]la Ermənistan arasında, daha sonra, 1918-ci il sentyabrın 6-da [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]], [[Ermənistan]] arasında əldə olunmuşdu. Sonralar bir neçə dəfə — 1918-ci il noyabrın 15-də Azərbaycanla Gürcüstan, 1919-cu il fevralın 12-də və mayın 7-də Gürcüstanla Ermənistan, sonuncu dəfə isə 1919-cu il iyunun 4-də Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan arasında razılaşmalar əldə edilmişdi.

Azərbaycanda Gürcüstan arasında 1918-ci il noyabrın 15-də imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycan və Gürcüstanın səlahiyyətli nümayəndələrinin 1918-ci il 6 sentyabr tarixli sazişinə olavə olaraq, Zaqafqaziya Komissarlığının daha 160 milyon rubl məbləğində (''Azərbaycan və Gürcüstan respublikalarının hər birinin ehtiyacı üçün 80 milyon rubl'') birgə bonlar buraxılması barədə razılıq əldə olunmuşdu.

Bonlar respublikalarm hökumətlərinə, onlar ekspedisiyadan daxil olduqca, Dövlət bankının Tiflis kontoru tərəfindon buraxılırdı. Tərəflərdən heç birinin digərinin xəbəri və razılığı olmadan Zaqafqaziya bonlarını hazırlamağa və buraxmağa ixtiyarı yox idi.

1919-cu il 4 iyun tarixli sazişə əsasən, [[Azərbaycan]], [[Gürcüstan]] və [[Ermənistan]]ın hər birinə, əlavə olaraq, 100 milyon rublluq Zaqafqaziya bonu buraxmaq qorara alınmışdı. Həmin sazişlə [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] hökuməti bu məbləği, habclə 1919-cu il 12 fevral tarixli müqaviləyə əsasən ona düşən 80 milyon rublluq bonları (cəmi 180 milyon) almışdı. 1919-cu il 4 iyun tarixli sazişdə həm də bildirilirdi ki, hər üç respublika birgə bonlar buraxmaq barədə razılığa gəlməsələr, Zaqafqaziya Komissarlığının mövcud nümunələrindən olan bonlarının buraxılması həmişəlik dayandırılmalıdır. Bu halda, Gürcüstan hökuməti Zaqafqaziya bonlarının bütün nümunələrinin litoqrafıya daşlarını və qurğuşun lövhələrini cilalatmağı, rəsmlərinin, foto şəkillərinin neqativlərini məhv etməyi və hər üç tərəfın nümayəndələrinin iştirakı ilə onların orginaliarını yandırmağı öhdəsinə götürürdü.

[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] hökuməti Zaqafqaziya bonları ilə əlaqədar bir sıra qərarlar qəbul etmişdi.&lt;ref&gt;{{AXCE|2|445}}&lt;/ref&gt;

== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Russia-Transcaucasian-1918-Banknote-10-Obverse.png|10 rubl 1918-ci il. Ön tərəf
Fayl:Russia-Transcaucasian-1918-Banknote-10-Reverse.png|10 rubl 1918-ci il. Arxa tərəf
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı bonları]]

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>4h3dhjjmwe4x8wn2eboum0nl2s0s7ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Si Ronda (film, 1930)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544018</id>
    <revision>
      <id>8965977</id>
      <parentid>8914270</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1930-cu ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8965977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10568" sha1="1t3nmn0dnuubi7l1rtmhw54qqsa3kw3" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Si Ronda
 |orijinal adı       = Si Ronda
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Si Ronda (film, 1930).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 250px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = Li Tek Svie
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Tan Xoen Yauv
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = Bəxtiyar Əfəndi, Momo
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = döyüş sənətləri filmi
 |ilk baxış          = 
 |dil                = Səssiz film
 |ölkə               = [[Niderland Ost-Hindi]]
 |istehsalçı         = Tans Film
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = ağ-qara
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[1930]]
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Si Ronda''' — [[1930]]-cu ildə Li Tek Svienin rejissorluğu ilə çəkilən, [[Niderland Ost-Hindi]]n istehsalı olan hərəkət şəklində səssiz bir film. Baş rolunu Bəxtiyar Əfəndinin canlandırdığı və müasir Bətəvi (İndonaziya ve Bruneydə yaşayan xalqdır) şifahi ənənəsinə əsaslanan film, silat (Malay dünyasında keçirilən bir döyüş sənəti) sahəsində istedadlı Si Ronda kimi tanınan bir quldurun macəralarından bəhs edir. Filmin mənbəyi olan lenong (Bətəvilərin ənənəvi teatr növü) hekayələrində Ronda, adətən, [[Robin Hud]] tərzində biri kimi təsvir edilir. Artıq unudulduğu düşünülən film [[1929]]-[[1931]]-ci illər arasında çıxan döyüş sənətləri filmlərindən biridir.

==İstehsalı==

Si Ronda zamanında etnik çinlilər ilə yerli tamaşaçılar arasında populyar olan bir lenongdan götürüldü. Ronda hekayələri silat sahəsində istedadlı olan və varlılardan alıb kasıblara verməsi ilə tanınan eyni adlı Bətəvi quldurun sərgüzəştlərindən bəhs edir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Filmindonesia.or.id, Si Ronda}}; {{harvnb|Biran|2009|pp=104-05}}; {{harvnb|van Till|1996|p=470}}&lt;/ref&gt; İndoneziyalı film sənətçisi Misbaç Yusa Biran Rondanın hərəkət səhnələrini canlandıra bildiyi üçün uyğun olduğunu irəli sürdü. Yerli kinoda bu cür səhnələr, adətən, Amerikan filmlərindən təsirlənir və tamaşaçılar tərəfindən müsbət qarşılanırdı.&lt;ref&gt;{{harvnb|Biran|2009|p=108}}; {{harvnb|Sen|1995|p=15}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Bachtiar Effendi p104.JPG|thumb|left|Bəxtiyar Əfəndi, &quot;Si Ronda&quot; filminin baş rol ifaçısı]]

Si Jampang ilə Si Pitung (XIX əsrdə [[Niderland Ost-Hindi]]n [[Cakarta]] kəndində yaşamış quldur) daxil olmaqla Si Rondanınkinə bənzər hekayələr qeyri-qanuni şəkildə yaşamaqla bərabər, həm də ümumi xalq üçün döyüşən qeyri-adi güclərə sahib kişilər haqqında yazılmışdır. [[1929]]-cu ildə &quot;''Batavia Motion Picture''&quot; tərəfindən Si Tjonatın ekranlara çıxmasından sonra quldur filmləri kimi ortaya çıxan bu növ yerli kinolar da məşhur oldu. [[1929]]-cu ildə yenə Vonq qardaşları Rampok Prenger və 1931-ci ildə Si Pitung hekayələri əsasında çəkilmiş bu filmi izlədi.&lt;ref&gt;{{harvnb|Sen|1995|p=15}}; {{harvnb|Biran|2009|pp=105, 111, 113}}&lt;/ref&gt; [[1929]]-[[1931]]-ci illər arasında yerli filmlərin dörddə birindən ibarət olan bu növə aid bütün filmlər mərkəzdəki xarakterin qəhrəmanlıq keyfiyyətlərini qoruyub saxladı. Məsələn, Vonq qardaşların Si Pitung hekayəsi əsasında çəkilmiş filmdə sadə bir quldur kimi yox, Robin Hud tərzində bir fiqur kimi təsvir edilmişdi.&lt;ref&gt;{{harvnb|Biran|2009|pp=379-80}}; {{harvnb|van Till|1996|pp=461-68}}&lt;/ref&gt;

Rejissoru Li Tek Svie olan Si Ronda filmi &quot;''Tans Film''&quot; ( Niderland Ost-Hindi film şirkəti) şirkəti tərəfindən çəkildi. Adları çəkilən bu ikili daha əvvəl [[1929]]-cu ildə şirkətin &quot;''Njai Dasima''&quot; filmində birlikdə işləmişdi. Filmin kinematoqrafı A.Loepias idi. Ağ-qara çəkilən bu səssiz filmdə Bəxtiyar Əfəndi baş rolu oynadı. &quot;''Njai Dasima''&quot; filmində rol alan Momo da filmdə yer aldı.

==Yayımlanması==

Si Ronda [[1930]]-cu ildə hazır oldu. Bəxtiyar Əfəndi Tanın &quot;''Nancy Bikin Pembalesan''&quot; (Nansi intiqam alır) filmindən əvvəl Njai Dasima filminin davamı olaraq [[1930]]-ci ilin [[may]] ayında ekranlara çıxacağını söylədi. Hollandiya qəzetləri [[1932]]-ci ildə Şimali Sumatra vilayətinin paytaxtı olan Medalda göstərildiyini yazdı.

==Tarixə qovuşan film==

Film, böyük ehtimalla, tarixə qovuşdu. Amerikalı antropoloq Karl Q. Heider [[1950]]-ci ildən əvvəlki bütün [[İndoneziya]] filmlərinin yoxa çıxdığını yazırdı. Bununla yanaşı, JB Kristantonun Katalog Film Indonesia (İndoneziya Film Kataloqu), bir neçəsinin Filmoteka İndoneziyanın arxivlərində qaldığını deyir.

==Həmçinin bax==

* [[Səssiz film]]
* [[Film]]

==Xarici keçidlər==

* [https://www.youtube.com/watch?v=4wqPL8qo9Ys Si Ronda Macan Betawi (Full Movie)]
* [https://www.imdb.com/title/tt1846736/ Si Ronda (1930)]

==İstinadlar==
&lt;references /&gt;

===Ədəbiyyat===

* {{cite book
  | title = [[Sejarah Film 1900-1950: Bikin Film di Jawa]]
  | trans_title = History of Film 1900-1950: Making Films in Java
  | language = Endonezyaca
  | last = Biran
  | first = Misbach Yusa
  | authorlink = Misbach Yusa Biran
  | location = Jakarta
  | publisher = Komunitas Bamboo working with the Jakarta Art Council
  | year = 2009
  | isbn = 978-979-3731-58-2
  | ref = harv
  }}
*{{cite book
 |title=Gender, Sexuality and Colonial Modernities
 |chapter=Gender and 'Hyper-masculinity' as Post-colonial Modernity during Indonesia's Struggle for Independence, 1945 to 1949
 |last=Gouda
 |first=Frances
 |isbn=978-0-203-98449-9
 |editor1-last=Burton
 |editor1-first=Antoinette
 |publisher=Routledge
 |year=1999
 |location=Londra
 |pages=163-76
 |ref=harv
}}
*{{cite book
 |url=https://books.google.com/books?id=m4DVrBo91lEC
 |title=Indonesian Cinema: National Culture on Screen
 |isbn=978-0-8248-1367-3
 |author1=Heider
 |first1=Karl G.
 |year=1991
 |publisher=University of Hawaii Press
 |location=Honolulu
 |ref=harv
}}
* {{cite web 
 |title=Kredit Si Ronda 
 |trans_title=Credits for Si Ronda 
 |language=Endonezyaca 
 |url=http://filmindonesia.or.id/movie/title/lf-s007-30-376864_si-ronda/credit 
 |work=filmindonesia.or.id 
 |publisher=Konfiden Foundation 
 |location=Jakarta 
 |accessdate=28 Nisan 2013 
 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDP11xP1?url=http://filmindonesia.or.id/movie/title/lf-s007-30-376864_si-ronda/credit 
 |archivedate=2013-04-28 
 |ref={{SfnRef|Filmindonesia.or.id, Kredit Si Ronda}} 
 |deadurl=dead 
 |df= 
 }}
*{{cite news
 |title=Kunst en Vermakelijkheden
 |trans_title=Art and Entertainment
 |language=Dutch
 |url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A011023834%3Ampeg21%3Ap005%3Aa0110
 |work=De Sumatra Post
 |location=Medan
 |page=5
 |date=7 Ocak 1932
 |publisher=J. Hallermann
 |accessdate=28 Nisan 2013
 |ref={{SfnRef|De Sumatra Post 1932, Kunst en Vermakelijkheden}}
 }}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{cite web 
 |title=Momo 
 |language=Endonezyaca 
 |url=http://filmindonesia.or.id/movie/name/nmp4b852da934003_momo/filmography 
 |work=filmindonesia.or.id 
 |publisher=Konfiden Foundation 
 |location=Jakarta 
 |accessdate=28 Nisan 2013 
 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDPNk58N?url=http://filmindonesia.or.id/movie/name/nmp4b852da934003_momo/filmography 
 |archivedate=2013-04-28 
 |ref={{SfnRef|Filmindonesia.or.id, Momo}} 
 |deadurl=dead 
 |df= 
 }}
*{{cite web 
 |url=http://www.jakarta.go.id/web/encyclopedia/detail/2623/Ronda-Si 
 |title=Ronda, Si 
 |language=Endonezyaca 
 |work=Encyclopedia of Jakarta 
 |publisher=Jakarta City Government 
 |accessdate=28 Nisan 2013 
 |archivedate=2013-04-28 
 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDRRIJpT?url=http://www.jakarta.go.id/web/encyclopedia/detail/2623/Ronda-Si 
 |ref={{SfnRef|JCG, Ronda, Si}} 
 |deadurl=dead 
 |df= 
 }}
*{{cite book
 |title=Profil Dunia Film Indonesia
 |trans_title=Profile of Indonesian Cinema
 |language=Endonezyaca
 |last=Said
 |first=Salim
 |publisher=Grafiti Pers
 |location=Jakarta
 |year=1982
 |oclc=9507803
 |ref=harv
}}
*{{cite book
 |title=Indonesian Cinema: Framing the New Order
 |url=https://archive.org/details/indonesiancinema0000senk
 |publisher=Zed Books
 |last1=Sen
 |first1=Krishna
 |ref=harv
 |year=1995
 |isbn=978-1-85649-123-5
 |location=Londra
}}
* {{cite web 
 |title=Si Ronda 
 |language=Endonezyaca 
 |url=http://filmindonesia.or.id/movie/title/lf-s007-30-376864_si-ronda 
 |work=filmindonesia.or.id 
 |publisher=Konfiden Foundation 
 |location=Jakarta 
 |accessdate=22 Temmuz 2012 
 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69LYXyB55?url=http://filmindonesia.or.id/movie/title/lf-s007-30-376864_si-ronda 
 |archivedate=2012-07-22 
 |ref={{SfnRef|Filmindonesia.or.id, Si Ronda}} 
 |deadurl=dead 
 |df= 
 }}
* {{cite web 
 |title=Si Ronda Macan Betawi 
 |language=Endonezyaca 
 |url=http://filmindonesia.or.id/movie/title/lf-s018-78-423638_si-ronda-macan-betawi 
 |work=filmindonesia.or.id 
 |publisher=Konfiden Foundation 
 |location=Jakarta 
 |accessdate=28 Nisan 2013 
 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDPZX4VY?url=http://filmindonesia.or.id/movie/title/lf-s018-78-423638_si-ronda-macan-betawi 
 |archivedate=2013-04-28 
 |ref={{SfnRef|Filmindonesia.or.id, Si Ronda Macan Betawi}} 
 |deadurl=dead 
 |df= 
 }}
*{{cite journal |title=In Search of Si Pitung: The History of an Indonesian Legend |first= Margreet |last=van Till |work=Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde |jstor=27864777 |year=1996 |volume=152 |issue=3 |pages=461-482 |issn=0006-2294 |oclc=770588866 |ref=harv}} {{subscription required}}

[[Kateqoriya:Səssiz filmlər]]
[[Kateqoriya:Niderland filmləri]]
[[Kateqoriya:1930-cu ilin filmləri]]</text>
      <sha1>1t3nmn0dnuubi7l1rtmhw54qqsa3kw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Sərab şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>545571</id>
    <revision>
      <id>8966283</id>
      <parentid>8927756</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5634" sha1="pumz8zq1jg7d9lnqu4q2vea0xgnl264" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|ad= Sərab şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Sərab şəhristanı]]

|qrupların stili = text-align:center;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Sərab]] • [[Mehriban (İran)|Mehraban]] • [[Duzduzan]] • [[Şərəbyan|Şərəbiyan]]

|qrup2 = '''Dehistanlar (qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Abarğan • Ağmiyun • Hövmə • Molla Yaqub • Razlıq • Sayın
'''MEHRABAN BƏXŞİ:''' Alan Baraquş • Ərdəlan • Şərəbiyan

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Abarğan (Sərab)|Abarğan]] • Abbasabad • Abdullahabad • Ağbulaq-i Bəhman • Ağcakənd • Ağmiyun • Alan • [[Allahhəqq (Sərab)|Allahhaqq]] • [[Anaqiz (Sərab)|Anaqiz]] • [[Atmiyan-i Süfla (Sərab)|Atmiyan-i Süfla]] • [[Atmiyan-i Vüsta (Sərab)|Atmiyan-i Vüsta]] • [[Baftan (Sərab)|Baftan]] • [[Baraquş (Sərab)|Baraquş]] • [[Başkənd (Sərab)|Başkənd]] • [[Bəhriman (Sərab)|Bəhriman]] • [[Bəlistan (Sərab)|Bəlistan]] • [[Bicənd (Sərab)|Bicənd]] • [[Bilasəcin (Sərab)|Bilasəcin]] • [[Birincavad (Sərab)|Birincavad]] • [[Camalabad (Sərab)|Camalabad]] • [[Cehizdan (Sərab)|Cehizdan]] • Cildəbaxan • [[Çehquş (Sərab)|Çehquş]] • Çırlı • Çiçəkli • Çilləxana • [[Çöhrəq (Sərab)|Çöhrəq]] • [[Çulalı (Sərab)|Çulalı]] • [[Damancan (Sərab)|Damancan]] • [[Dehdolan (Sərab)|Dehdolan]] • [[Deyləmşah (Sərab)|Deyləmşah]] • [[Dəmbəran (Sərab)|Dəmbəran]] • [[Dəmirçi (Sərab)|Dəmirçi]] • Dərab (Abarğan dehistanı) • Dərab (Sayın dehistanı) • Dibəkli • [[Dican (Sərab)|Dican]] • [[Diklanlı (Sərab)|Diklanlı]] • [[Dizac Əzim (Sərab)|Dizac Əzim]] • Dizac-i Mirhumay • Dizac-i Səfid • Dizac-i Şur • [[Dövlətabad (Sərab)|Dövlətabad]] • [[Duniq (Sərab)|Duniq]] • [[Eydərşan (Sərab)|Eydərşan]] • [[Eyvəq (Sərab)|Eyvəq]] • Əbris • Əcirabad • Əhmədabad-i Süfla • Əhmədabad-i Ülya • Əndərab • Əngiz • [[Ərdəlan (Sərab)|Ərdəlan]] • Ərdiha • Ərzənəq • Əsbfüruşan/Əşuşan • Əsbgəran (Ağmiyun dehistanı) • Əsbgəran (Razlıq dehistanı) • [[Əsfistan (Sərab)|Əsfistan]] • [[Əsgərabad (Sərab)|Əsgərabad]] • [[Əsnəq (Sərab)|Əsnəq]] • [[Əştciran (Sərab)|Əştciran]] • [[Fərguş (Sərab)|Fərguş]] • [[Gəvaşin (Sərab)|Gəvaşin]] • [[Gülabad (Sərab)|Gülabad]] • [[Güllücə (Sərab)|Güllücə]] • [[Gülü (Sərab)|Gülü]] • [[Günbədan (Sərab)|Günbədan]] • [[Xaki (Sərab)|Xaki]] • [[Xatunabad (Sərab)|Xatunabad]] • [[Xəzrabad (Sərab)|Xəzrabad]] • [[Heris (Sərab)|Heris]] • Heydərabad • [[Həsəncan (Sərab)|Həsəncan]] • [[Həsəncankuh (Sərab)|Həsəncankuh]] • [[Hirvan (Sərab)|Hirvan]] • [[Hisar (Sərab)|Hisar]] • [[Huliq (Sərab)|Huliq]] • [[İdahlı (Sərab)|İdahlı]] • İmamçay • İrac • İslamabad • İsmayılabad • İstili / İstililəcbin • [[Kehdolan (Sərab)|Kehdolan]] • [[Kədican (Sərab)|Kədican]] • [[Kələntər-i Süfla (Sərab)|Kələntər-i Süfla]] • [[Kələntər-i Ülya (Sərab)|Kələntər-i Ülya]] • [[Kəliyan (Sərab)|Kəliyan]] • [[Kəndovan (Sərab)|Kəndovan]] • [[Kivac (Sərab)|Kivac]] • [[Küşnəq (Sərab)|Küşnəq]] • [[Qalacıq (Sərab)|Qalacıq]] • [[Qarabulaq (Sərab)|Qarabulaq]] • Qaraxanlı • Qaraqaya • Qaraməscid • Qarxun • Qarqa • Qeysərəq • [[Qırxbulaq (Sərab)|Qırxbulaq]] • [[Qışlaq (Sərab)|Qışlaq]] • [[Qızılca-i Əkrad (Sərab)|Qızılca-i Əkrad]] • [[Qızılca-i Sadat (Sərab)|Qızılca-i Sadat]] • Qızılqaya • Qızılkeçi • Qoşagünbəd (Qoşagümbəz) • Qulu • Qurxud • [[Quşçu (Sərab)|Quşçu]] • [[Ləncivan (Sərab)|Ləncivan]] • [[Manqutay (Sərab)|Manqutay]] • [[Mehin (Sərab)|Mehin]] • [[Meydancıq (Sərab)|Meydancıq]] • [[Məhəmməd kəndi (Sərab)|Məhəmməd kəndi]] • [[Mərdabad (Sərab)|Mərdabad]] • [[Məşhədi kəndi (Sərab)|Məşhədi kəndi]] (Məşədikəndi) • [[Mirkuh-i Süfla (Sərab)|Mirkuh-i Süfla]] • [[Mirkuh-i Ülya (Sərab)|Mirkuh-i Ülya]] • [[Mirkuh-i Vüsta (Sərab)|Mirkuh-i Vüsta]] • [[Molla Yaqub (Sərab)|Molla Yaqub]] • [[Möhsünabad (Sərab)|Möhsünabad]] • [[Narab (Sərab)|Narab]] • Nərmiq (Alan Baraquş dehistanı) • Nərmiq (Molla Yaqub dehistanı) • [[Ortakənd (Sərab)|Ortakənd]] • Ovğan • Parkab • Pirkaman • Racülabad • [[Razgah (Sərab)|Razgah]] • Razlıq • Sandıqlı • Saqqızçı • Sarıqaya • Səhzab • [[Sənziq (Sərab)|Sənziq]] • Səransər • Sərçeşmə • Sərdha • Sindan • [[Siyahdolan (Sərab)|Siyahdolan]] • Soltanabad • Sovin • Sövmayə Zərrin (Ağmiyun dehistanı) • Sövmayə Zərrin (Alan Baraquş dehistanı) • Sövmayə-i Haq • Sürxəriz • Şadbağı • [[Şalalı (Sərab)|Şalalı]] • [[Şalqun (Sərab)|Şalqun]] • [[Şeyxsərcin (Sərab)|Şeyxsərcin]] • Şəkərdərə • Şirəcin • [[Şirmərdan (Sərab)|Şirmərdan]] • [[Şoradil (Sərab)|Şoradil]] • Təran • Təzəkənd (Hövmə dehistanı) • Təzəkənd (Sayın dehistanı) • Tirşab • Tökəldan • Vənəq-i Süfla • [[Vənəq-i Ülya (Sərab)|Vənəq-i Ülya]] • [[Yengicə (Sərab)|Yengicə]] • [[Zəncilabad (Sərab)|Zəncilabad]] • [[Zir Asif (Sərab)|Zir Asif]] • [[Ziri (Sərab)|Ziri]]

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pumz8zq1jg7d9lnqu4q2vea0xgnl264</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gözlərindəki sirr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546310</id>
    <revision>
      <id>8965947</id>
      <parentid>8870121</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18831" sha1="sfifj6btrfptxvxzh7eb82keza5ryht" xml:space="preserve">{{Film
 |şəkil              = Gözlərindəki sirr (film, 2009).jpg
}}

'''Gözlərindəki sirr''' ({{dil-es|El secreto de sus ojos}}) — 2009-cu ildə çəkilmiş [[Argentina]] və [[İspaniya]]nın birgə 
&lt;ref name=holl&gt;''Hollywood Reporter'', [http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/world/news/e3i80aa430b917f5eca648e198bc3495edb Spanish films do better abroad than at home] {{Vebarxiv|url=https://archive.today/20130125105528/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/world/news/e3i80aa430b917f5eca648e198bc3495edb |date=2013-01-25 }}&lt;/ref&gt; istehsalı olan cinayət-dram filmi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt1305806/?ref_=nm_ov_bio_lk1 |title=The secret in their eyes (2009) |language=English |accessdate=14 December 2016 |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528152546/https://www.imdb.com/title/tt1305806/?ref_=nm_ov_bio_lk1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Film həm də ssenari müəllifi olan Eduardo Saçerinin &quot;''Gözlərindəki sual''&quot; əsəri əsasında ekranlaşdırılıb və rejissoru Xuan Xose Kampanelladır.

Film 1974-cü ildə zorlama və qətl cinayətinin araşdırılması ilə məşğul olan [[məhkəmə]] işçisi Benjamin Esposito və hakim Irene Menendez Hastingsdən, bu cinayətin hadisə ilə əlaqədar bütün şəxslərdə buraxdığı izdən, 25 ildən sonra qəhrəmanların keçmişi və dəfn etdikləri hisslərini xatırlamalarından bəhs edir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Secret in Their Eyes |url=https://www.theguardian.com/film/2010/aug/15/secret-in-their-eyes-review |first=Philip |last=French |date=14 August 2010 |work=The Guardian |location=London |access-date=8 May 2018 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026033932/https://www.theguardian.com/film/2010/aug/15/secret-in-their-eyes-review |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Film həm [[Hollivud]], həm də [[İspaniyada]] bir neçə mükafatın sahibi olub. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi “«Xarici dildə ən yaxşı film» kateqoriyasında [[Oskar mükafatı|Oskar]] mükafatıdır. Bununla da [[Argentina]] 1985-ci ildə istehsal olunmuş ''“[[Rəsmi hekayə]]”'' filmindən sonra bu mükafatı iki dəfə qazanan ilk [[Latın Amerikası]] dövləti olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Academy Awards Official website – Foreign Language Film Category |url=http://oscar.go.com/oscar-night/winners?cid=10_oscars_landingCallout_nominations#category_foreign-language-film |access-date=2018-05-08 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126055639/https://oscar.go.com/oscar-night/winners?cid=10_oscars_landingCallout_nominations#category_foreign-language-film |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Coyle|first=Jake|title=Argentine film `Secret in Their Eyes' wins Oscar|url=http://www.utsandiego.com/news/2010/mar/07/argentine-film-secret-in-their-eyes-wins-oscar/|accessdate=16 October 2012|newspaper=U-T San Diego|date=7 March 2010|archive-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421080050/https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-argentine-film-secret-in-their-eyes-wins-oscar-2010mar07-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Film həm də “İspan dilində ən yaxşı xarici film” nominasiyasında Qoya mükafatının qalibidir.&lt;ref&gt;[[Buenos Aires Herald]], [http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/25352 1 March 2010] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130528045626/http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/25352 |date=28 May 2013 }}&lt;/ref&gt; Argentina tarixində 1975-ci il istehsallı ''“[[Nazareno Kruz və Canavar]]”'' filmindən sonra ən çox gəlir gətirən filmdir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110725195424/http://www.corneta.org/no_101/leonardo_favio_su_obra.html El multifacético Leonardo Favio]{{es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.argentina.ar/_es/cultura/C2731-el-secreto-de-sus-ojos-ya-es-record.php The Secret in Their Eyes is already a record] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091208125620/http://www.argentina.ar/_es/cultura/C2731-el-secreto-de-sus-ojos-ya-es-record.php |date=2009-12-08 }} {{es}}&lt;/ref&gt;

2016-cı ildə [[BBC]] tərəfindən təşkil olunan səsverməyə əsasən 177 tənqidçi tərəfindən 21-ci əsrin ən yaxşı 100 filmindən biri seçilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |title=The 21st Century's 100 greatest films |work=BBC |date=August 23, 2016 |accessdate=December 16, 2016 |archive-date=January 31, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131124228/http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Məzmunu ==
{{məzmun}}
''(Qeyd: filmdə hadisələrin həm keçmiş, həm də müasir dövrdə baş verdiyi üçün bu mətndə keçmişdəki hadisələri təsvir edərkən personajların soyadından, müasir dövrdə isə adlarından istifadə olunur. Məsələn, məhkəmə işçisi Benjamin “Esposito”-dan danışıldıqda onun soyadı, təqaüddə olan “Benjamin” Esposito nəzərdə tutulduqda isə onun adı çəkilir).''

Artıq təqaüddə olan Benjamin Esposito ilk romanına başlamaq üzrədir. O, Liliana Kolotonun qətli ilə bağlı əsər yazmağa hazırlaşır və bu cinayət hadisəsini birgə araşdırdığı hakim Irene Menendez Hastingsin ofisinə keçmiş xatirələri yada salmaq və planları barədə danışmaq üçün baş çəkir. Irene Benjaminə hadisəni lap əvvəldən təsvir etməyi məsləhət görür.

1974-cü ildə Kolotonun evindən zorlanmış və qətlə yetirilmiş meyiti tapılır. Esposito mərhumun əri Rikardo Moralesə söz verir ki, qatil törətdiyi əməli həyatı bahasına ödəyəcək. Amma Morales ölüm cəzasının tərəfdarı olmadığını bildirir. Espositonun istintaq qrupuna onun spirtli içki aludəçisi olan dostu və köməkçisi Pablo Sandoval və [[Kornell Universiteti|Kornell]] Hüquq Məktəbinin məzunu  Menendez daxildir. Onlar araşdırmağa başlamazdan əvvəl rəqibləri Romano qatili daha tez tapdığını göstərmək üçün qurbanın evinin yaxınlığında işləyən iki fəhləyə işgəncə verərək onları törətmədikləri cinayəti etiraf etməyə məcbur edir. Esposito ifadələrin saxta olduğunu aşkara çıxarır və Romanonu təqsirsiz insanlara qarşı təhqir və irqi ayrı-seçkiliyə etdiyinə görə şikayət edəcəyi ilə bağlı hədələyir.

Qurbanın evində axtarış aparan Esposito Kolotonun doğulduğu şəhər Çivilkoyda çəkilən məktəb fotolarını nəzərdən keçirir və Isidoro Gomez  adlı sinif yoldaşının bütün fotolarda nəzərlərinin Liliana Kolotoya dikildiyini görür. Gomezin yaşayış yeri məlum olmadığına görə Esposito və Sandoval Çivilkoya yola düşürlər. Onlar gizlicə Gomezin anasının evinə girib oğlunun ona yazdıqları məktubları tapırlar. Sandoval məktubları oğurlaya bilsə də, onlarda heç bir lazımlı məlumat olmur. Üstəlik məhkəmə sədri onların qanunsuz hərəkətlərini öyrənir və bununla da cinayət işi bağlanır. Əsərin əlyazmasını müzakirə edərkən Benjamin bu hadisənin Irenanın nişanlanmasını xəbər verməsindən 1 həftə sonra baş verdiyini ona xatırladır. Bu xatirə çox üzücü olur və Irene onun romanı ilə bir də keçmişi yada salmaq istəmədiyini deyir.

Cinayət işi bir ildən sonra Espositonun Moralesi hər gün Buones-Ayresin müxtəlif metrostansiyalarında əyləşərək Gomezi gözlədiyini gördükdən sonra yenidən başlanır. Menendezin razılığından sonra Sandoval icazəsiz götürdüyü məktubları təhlil edir və Gomezin [[Buenos-Ayres]]in futbol klubu Racingin azarkeşi olduğu məlum olur. Esposito və Sandoval Gomezi azarkeş izdihamının içində görənə qədər Racingin 4 oyununda iştirak edirlər. Gomez  qaçmağa çalışsa da yaxalanır və həbs olunur. Törətdiyi cinayəti etiraf etmədiyini görən Menendez ona psixoloji cəhətdən təzyiq göstərmək üçün rişxəndlə zorlama və qətl cinayəti üçün kifayət qədər cəsarətsiz və zəif olduğunu deyir. Hisslərini cilovlaya bilməyən Gomez öz penisini göstərir və etdiyi cinayəti qışqıraraq etiraf edir.

1975-ci ildə Morales arvadının qatilini televizorda həmin dövrdə Argentina prezidenti [[Maria Estela Martinez de Pero]]nun cangüdənləri arasında görür. Tezliklə Menendez və Esposito Gomezi indi hüquq-mühafizə orqanlarında yüksək vəzifə tutmuş Romanonun onlara bəslədiyi kinə görə azad etdirdiyini öyrənirlər. Romano Gomezin zorakı bacarığının olduğunu və həbsxanada vaxt keçirməkdənsə bu bacarığından sol qanadı təmsil edən qüvvələrə qarşı istifadə etməklə dövlət əhəmiyyətli işlər üçün daha faydalı olacağını deyərək öz əməlinə haqq qazandırır. Romano onların hər ikisini təhqir edir və Espositonu Menendezin əlaltısı adlandırır. Daha sonra Sandovalın sərxoş vəziyyətdə Espositonun evinə gəlməsi və Espositonun onu öz qonaq otağında qoyaraq Sandovalın arvadına xəbər verməyə getməsi epozodu təsvir olunur. Onlar qayıtdıqda Sandovalın qətlə yetirildiyini görürlər. Esposito başa düşür ki, Romano və ya Gomezin hədəfi o imiş. O, iş yerini dəyişmək qərarına gəlir və Xuxuy əyalətinə təyinat alır. Gecəyarısı dostu Pablonun qurban olmasını xatırlayarkən Benjaminə Irene zəng edir və kitabın qalan hissəsini görmək istədiyini deyir. Menendez qatar stansiyasında çox kədərli bir əlvida ilə Espositonu yola salır.

Irene oxumağı bitirəndə o və Benjamin təsirli sonluq barədə düşünürlər. Ricardo Moralesin [[Buenos-Ayres]]in kəndlərinin birində sakit həyat sürdüyü məlum olur. Onun bu cinayət işindən əl çəkməsinə baxmayaraq Benjamin həyatının sevgisi olmadan 25 ilini necə keçirdiyini soruşur. Benjamin Pablonun sön sözləri olan Isidoronu tapmağı təkrarlayanda Ricardo 1975-ci ildə onu oğurladığını və atəş açaraq öldürdüyünü etiraf edir. Ricardonun qəribə hərəkətərini görən Benjamin onu izləyərək evin yaxınlığında olan kiçik tikiliyə girdiyini görür. Ora daxil olarkən Benjamin Isidoronun dəmir barmaqlıqlar arasında hələ də cəmiyyətdən təcrid olunmuş şəkildə yaşadığınının şahidi olur. Isidoro ünsiyyət qurmaq üçün Benjaminə yalvarır. Ricardo isə Isidoronun heç vaxt azadlıqda olmayacağı ilə bağlı Benjaminin ona verdiyi vədi xatırladır. Benjamin Pablonun məzarını ziyarət edir, sonra isə Ireneyə baş çəkir. Irene onun gözlərində qəribə ifadə sezir, bunun mürəkkəb olacağını deyir və qapını bağlamasını xahiş edir.
{{məzmun-son}}

== Rollarda ==
* [[Rikardo Darin]] — Benjamin Esposito, Liliana Kolotonun zorlanma və qətl cinayətini araşdıran məhkəmə işçisi
* Soledad Villamil — Irene Menendez Hastings, hakim və Espositoya cinayətin açılmasında kömək edən rəhbəri
* Guillermo Francella — Pablo Sandoval, Espositonun spirtli içki aludəçisi dostu və köməkçisi
* Pablo Rago — Rikardo Morales
* Javier Godino — Isidoro Gomez
* Mario Alarcon — Hakim Fortuna
* Mariano Argento — Romano
* Jose Luis Gioia – Müfəttiş Baez
* Carla Quevedo — Liliana Koloto

== Tarixi və siyasi təsir ==
Filmdəki obrazların taleyi Argentinanın 2 siyasi dövrü-1975 və 1999-cu illəri ilə bağlıdır. Əsas hadisələr 1975-ci ildə Argentinada sonuncu hərbi diktatorluğun (1976-1985) qurulmasından və siyasi burulğanlarla və dövlətin maliyələşdirdiyi terror aktları ilə müşahidə olunan Maria Estela Martinez de Peronun prezidentlik dövrünün başa çatmasından bir il əvvəl baş verir. Isidoro Gomez və onu müdafiə edən hökumət Argentina [[xunta]]sını və onların apardıqları [[Çirkli Müharibə]]ni təmsil edirlər.&lt;ref name=&quot;cineaste.com&quot;&gt;[http://www.cineaste.com/articles/emthe-secret-in-their-eyesem-historical-memory-production-models-and-the-foreign-film-oscar The Secret in Their Eyes: Historical Memory, Production Models, and the Foreign Film Oscar (WEB EXCLUSIVE)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120127110647/http://www.cineaste.com/articles/emthe-secret-in-their-eyesem-historical-memory-production-models-and-the-foreign-film-oscar |date=2012-01-27 }} Matt Losada, ''[[Cineaste Magazine]]'', 2010&lt;/ref&gt;  Yeddi ildən artıq davam edən bu dövr çoxsaylı [[insan hüquqları]]nın pozulması ilə müşahidə olunub.&lt;ref&gt;CONADEP, Nunca Más Report, Chapter II, Section One:''Advertencia'', [http://www.desaparecidos.org/arg/conadep/nuncamas/] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210104161115/http://desaparecidos.org/arg/conadep/nuncamas/ |date=2021-01-04 }} {{es icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hmh.org/la_Genocide_Argentina.shtml Atrocities in Argentina (1976–1983)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190329150230/https://www.hmh.org/la_Genocide_Argentina.shtml |date=2019-03-29 }} [[Holocaust Museum Houston]]&lt;/ref&gt; 1983-cü ildən bəri Argentinada demokratik rejim qurulub və [[Raúl Alfonsin]] hökuməti 1985-ci ildə Çirkli Müharibənin məsul şəxslərindən bir neçəsini mühakimə edib.

İkinci dövr 1999-cu ildə [[Karlos Menem]] hökumətinin son günlərindən bəhs edir. Bu dövrdə “Full stop” qanunu kimi tanınan amnistiya aktı qəbul edilir və xunta üzvlərindən bir çoxu əfv olunur. Diktaturanın cinayətkarları  və güman ki Gomezin dostları və keçmiş həmkarları artıq azadlıqdadırlar. Onlar asanlıqla Moralesi tapıb intiqam ala bilərlər. Bu fakt Moralesin özünü və Gomezi uzun müddət cəmiyyətdən təcrid edərək yaşama səbəbini izah edir.
== İstehsal ==
Argentina və İspaniyanın birgə istehsalı olan &lt;ref name=holl/&gt; bu filmin çəkilişləri üçün Xuan Xose Kampanella ''[[Doktor Haus (teleserial, 2004)|Doktor Haus]] və Qanun&amp;Qayda'' seriallarının  bir neçə seriyasına rejissorluq etmək üçün getdiyi ABŞ-dən geri qayıdır. Bu film onun dostu aktyor Rikardo Darin ilə dördüncü əməkdaşlığı idi. Filmdə futbol epizodu [[Atletico Huracan]] klubunun stadionunda çəkilib.&lt;ref&gt;[http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/25352 ''Criterio'' magazine, September 2009] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130528045626/http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/25352 |date=2013-05-28 }} {{es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=m6voCojHTxQ |title=The Secret of their Eyes – VFX Breakdown Huracan (Part1) |publisher=YouTube |date= |accessdate=15 March 2012 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113205435/https://www.youtube.com/watch?v=m6voCojHTxQ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=OyozA65_DM0 |title=El secreto de sus ojos – making of |publisher=YouTube |date=5 April 2010 |accessdate=15 March 2012 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103213321/https://www.youtube.com/watch?v=OyozA65_DM0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=MtB117zNC2E |title=El Secreto de sus ojos – Escena del Estadio |publisher=YouTube |date= |accessdate=15 March 2012 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809043056/https://www.youtube.com/watch?v=MtB117zNC2E |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== Qəbulu ==
Film həm Argentina &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.elamante.com/content/view/2305/1 |title=Puntaje promedio de &quot;El secreto de sus ojos&quot; en la redacción de El Amante |work=El Amante Cine |language=Spanish |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090912070709/http://www.elamante.com/content/view/2305/1 |archivedate=12 September 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.otroscines.com/criticas_detalle.php?idnota=3106 |title=El secreto de sus ojos, de Juan José Campanella |first=Diego |last=Batlle |work=Otros Cines |date=13 August 2009 |access-date=8 May 2018 |archive-date=5 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405110623/http://www.otroscines.com/criticas_detalle.php?idnota=3106 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; həm də digər dövlətlərin tənqidçilərindən müsbət rəylər alıb. “[[Rotten Tomatoes]]” 136 rəy əsasında filmə 91% müsbət rəy vermişdir ki, bu da ortalama 7.6/10 göstəricidə əks olunur. Sayt tənqidçilərinin ortaq rəyində deyilir ki, “Xuan Xose Kampanella gözlənilməz və sirli simvolizm, maraqlı ssenari və möhtəşəm aktyor heyəti ilə  [[Oskar mükafatı|Oskar]] qazanmağı təmin edib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/secret_in_their_eyes |title=The Secret in Their Eyes (El Secreto de Sus Ojos) (2010) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango (company)|Fandango Media]] |accessdate=19 March 2018 |archive-date=9 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109201013/https://www.rottentomatoes.com/m/secret_in_their_eyes |url-status=live }}&lt;/ref&gt; “[[Metacritic]]” saytı 36 tənqidçinin rəyi əsasında filmə 100 baldan 80 balla qiymət verib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/movie/the-secret-in-their-eyes |title=The Secret in Their Eyes Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |accessdate=19 March 2018 |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829160930/https://www.metacritic.com/movie/the-secret-in-their-eyes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Rəsmi saytı|http://www.elsecretodesusojos.com/}} {{es}}
* {{Rəsmi saytı|http://www.sonyclassics.com/thesecretintheireyes/}} 
* {{IMDb title|1305806|Gözlərindəki sirr}}
* {{mojo title|secretintheireyes|Gözlərindəki sirr}}
* {{rotten-tomatoes|secret_in_their_eyes|Gözlərindəki sirr}}

[[Kateqoriya:2009-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Argentinanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Yazıçılar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Argentinanın melodram filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın melodram filmləri]]
[[Kateqoriya:Argentinanın detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Argentinanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Buenos-Ayres haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Argentina haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Detektiv romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Romantik filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ispan dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Zorlama haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1999-cu il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>sfifj6btrfptxvxzh7eb82keza5ryht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bosniya və Herseqovina dinarı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547487</id>
    <revision>
      <id>8965721</id>
      <parentid>7857135</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="qalwqcmg5nouyuwwyq5jvi9w2mafm2e" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                        = Bosniya və Herseqovina markı
|Orijinal adı               = {{Dil-bs|Bosanskohercegovački dinar}}
|Dil kodu                   = 
|ISO-en                     = Convertible mark
|ISO-fr                     = Mark convertible
|Şəkil                      = 
|Şəkil2                     =
|Ümumi izahı                =
|İzah                       =
|İzah2                      =
|Eni                        =
|Şəklin eni                 =
|Şəklin eni2                =
|ISO                        =BAD 
|ISO rəqəmi                 =070 
|ISO2                       =
|ISO rəqəmi2                =
|ISO3                       =
|ISO rəqəmi3                =
|Emitent                    = [[Fayl:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|35 px]] [[Bosniya və Herseqovina Respublikası]]
|Rəsmi_istifadəçilər        =
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər  =
|İbarətdir1                 = 
|Nisbət1                    = 
|İbarətdir2                 = 
|Nisbət2                    =
|İbarətdir3                 =
|Nisbət3                    =
|İbarətdir4                 =
|Nisbət7                    =
|Çoxsaylı1                  =
|Nisbət4                    =
|Çoxsaylı2                  =
|Nisbət5                    =
|Çoxsaylı3                  =
|Nisbət6                    =
|Əvəzedici1                 =
|Əvəzedici2                 =
|Əvəzedici3                 =
|Simvol                     = 
|Abreviatura                =
|İşarə                      =
|Sikkələr                   = buraxılmayıb
|Əsginaslar                 = 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000 dinarlar
|Dövriyyəyə buraxılma       =
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =
|Əvəz etdi                  = Yuqoslaviya dinarı
|Xronika                    =
|Mərkəzi bank               = [[Bosniya və Herseqovina Mərkəzi Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı       = 
|Çap_edən                   =
|Çap təşkilatının_saytı     =
|Sikkəxana                  = 
|Sikkəxana_saytı            =
|Sikkəxana2                 =
|Sikkəxana_saytı2           =
|Commons                    = 
|İnflyasiya                 = 
|İl                         =
}}'''Bosniya və Herseqovina dinarı (Bosniya dinarı)''' ({{Dil-bs|Bosanskohercegovački dinar}}) — Bosniya və Herseqovina Respublikasında 1992—1998-ci illərdə istiadə edilən pul vahidi.

== Tarixi ==
1 iyul 1992-ci ildə Bosniya Və Herseqovina Xalq bankı özünün milli valyutası olan dinarı dövrüyəyə buraxır. Dövrüyəyə buraxılan 10, 25, 50, 100, 500 və 1000 dinar nominallarla yanaşı Yuqoslaviya dinarıda istifadə edilirdi. 10 noyabr 1992-ci ildə 10 dinar banknotları istifadəyə verilir.

15 avqust 1994-cü ildə denominasiya (10 000:1) gerçəkləşdirilir. Bosniya dinarı Bosniya və Herseqovina Respublikasının yeganə pul vahidi elan edilir. İkinci buraxılış banknotlar istifadəyə verilir (10, 20, 50, 100 və 500 dinar&lt;ref&gt;Cuhaj, 2009, pp. 146—147.&lt;/ref&gt;). Alman markasına uyğun məzənnə müəyyən edilir: 100 dinar = 1 marka. Dinar faktiki olaraq bosniya-müsəlmanlarının nəzarət etdiyi ərazilərdə istifadə edilir. Bosniya və Herseqovina ərazisində həmçinin  [[Xorvatiya kunası]], yeni [[Yuqoslaviya dinarı]], [[Alman markı]], [[Serb Respublikası dinarı]] və müxtəlif valyutalar.

1998-ci ildə yeni pul vahidi olan Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markası dövrüyəyə butraxılır. Dinara 100:1 nisbətindən istifadə edilir. Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markası 1995-ci ildə [[Deyton sazişi]] ilə yaradılıb və 1998-ci ildə Bosniya və Herseqovina valyutası kimi ''Serbiya Respublikası dinarı, Xorvat kunasını və Bosniya və Herseqovina dinarını'' əvəz edib. Valyutanın adı alman dilində olan [[Alman markı|Mark]] və [[Pfeninq]] sözlərindən gəlir.

1998-ci ilin dekabrında 10, 20 və 50 nominalında sikkələr təqdim olunub. Sonralar isə 1,2 və 5 marka sikkələr təqdim olunub. 
== Ədəbiyyat ==
* Cuhaj G.S. Standard Catalog of World Paper Money. Modern Issues 1961-Present. — 15-е изд. — Iola: Krause Publications, 2009. — 1112 с. — ISBN 978-0-89689-837-0.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Bosniya və Herseqovina pulları]]
[[Kateqoriya:Dinar]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>qalwqcmg5nouyuwwyq5jvi9w2mafm2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Hurand şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>550420</id>
    <revision>
      <id>8966268</id>
      <parentid>8778450</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3327" sha1="fhkfbgjwkx89nip48gxb9binduhpsw0" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|Adı= Hurand şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Hurand şəhristanı]]

|bodystyle = text-align:left;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Hurand]]

|qrup2 = '''Dehistanlar (qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Çahardəngə • Diklə • Düdəngə

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Ağbəraz (Hurand)|Ağbəraz]] • [[Ağdərə (Hurand)|Ağdərə]] • [[Alçalı (Hurand)|Alçalı]] • [[Ampar (Hurand)|Ampar]] • [[Avalan (Hurand)|Avalan]] • [[Aydınlı (Hurand)|Aydınlı]] • [[Baldağı (Hurand)|Baldağı]] • [[Büzinan (Hurand)|Büzinan]] • Caban (Diklə dehistanı) • Caban (Düdəngə dehistanı) • [[Cəfərabad (Hurand)|Cəfərabad]] • [[Cərzəng (Hurand)|Cərzəng]] • [[Çarmadaş (Hurand)|Çarmadaş]] • Çinab • Davudlu • [[Dehrud (Hurand)|Dehrud]] • [[Dilqanab (Hurand)|Dilqanab]] • Gavlan • [[Gürumdərə (Hurand)|Gürumdərə]] • [[Harasban (Hurand)|Harasban]] • [[Havay (Hurand)|Havay]] • [[Helan-i Səfərəli (Hurand)|Helan-i Səfərəli]] • [[Həlili (Hurand)|Həlili]] • [[Hovin (Hurand)|Hovin]] • [[Huridərə (Hurand)|Huridərə]] • Xankəndi • [[Xəlifəli (Hurand)|Xəlifəli]] • [[Xoysüruq (Hurand)|Xoysüruq]] • Xudaqulu • İncar • Ərmək • [[Ərnan (Hurand)|Ərnan]] • [[Əsgərli (Hurand)|Əsgərli]] • [[Əzizli (Hurand)|Əzizli]] • [[Əznab-i Xaləsə (Hurand)|Əznab-i Xaləsə]] • [[Əznab-i Süfla (Hurand)|Əznab-i Süfla]] • [[Əznab-i Ülya (Hurand)|Əznab-i Ülya]] • [[Kali-i Süfla (Hurand)|Kali-i Süfla]] • [[Kanbidan (Hurand)|Kanbidan]] • [[Kandeh (Hurand)|Kandeh]] • [[Karəmeydan (Hurand)|Karəmeydan]] • [[Kərgəs (Hurand)|Kərgəs]] • [[Kəvir (Hurand)|Kəvir]] • [[Kucan (Hurand)|Kucan]] • [[Kuran (Hurand)|Kuran]] • Qalacıq • [[Qalakəndi (Hurand)|Qalakəndi]] • Qamışlı • Qaradərviş • Qaraqaya-i Şəkərli • [[Qayadibi (Hurand)|Qayadibi]] • Qışlaq-i Ərzbəy • [[Qotanlı (Hurand)|Qotanlı]] • [[Leğlan (Hurand)|Leğlan]] • [[Loğman (Hurand)|Loğman]] • [[Lorum (Hurand)|Lorum]] • [[Malahuni (Hurand)|Malahuni]] • [[Meydanlar (Hurand)|Meydanlar]] • [[Məcidabad (Hurand)|Məcidabad]] • [[Məhəmmədabad (Hurand)|Məhəmmədabad]] • [[Mərdili (Hurand)|Mərdili]] • Məzrayə-i Cahangir • Məzrayə-i Gura • [[Milxas (Hurand)|Milxas]] • [[Mincab-i Cədid (Hurand)|Mincab-i Cədid]] • [[Mincab-i Qədim (Hurand)|Mincab-i Cədid]] • [[Mollalı (Hurand)|Mollalı]] • [[Muradlı (Hurand)|Muradlı]] • [[Mülkdərə (Hurand)|Mülkdərə]] (Mülkdərə) • Nəvansər • Niq • Nüğədi • [[Pərican (Hurand)|Pərican]] • Pəştab • Pirasmilli • Seyidbunə • Səngərabad • Soltanabad • Sufi • Şağlan • Şalvari • Şeyxboran • [[Tağıkəndi (Hurand)|Tağıkəndi]] • Təbistanəq • Təzəkənd-i Davudlu • Təzəkənd-i Nəsirabad • Təzəkənd-i Niq • Təzəkənd-i Yəft • Tin • [[Tömbəkuluq (Hurand)|Tömbəkuluq]] • Tubin • Verəvcən-i Süfla • Verəvcən-i Ülya • Viyəq • Vizanab • Yeddibulaq • Ziyarlı

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhkfbgjwkx89nip48gxb9binduhpsw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Kəleybər şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>550423</id>
    <revision>
      <id>8966273</id>
      <parentid>8962100</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8690" sha1="4zjkpr8bj7rntqjxz5bhgxlndyctf4k" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|Adı= Kəleybər şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Kəleybər şəhristanı]]

|bodystyle = text-align:left;

|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Kəleybər]] • [[Abış Əhməd|Abışəhməd]]

|qrup2 = '''Dehistanlar (qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Meşəpara • [[Mulan (Kəleybər)|Mulan]]/Mövlan • Peyğançayı • Yaylaq

'''ABIŞƏHMƏD BƏXŞİ:''' [[Abış Əhməd]] • Qışlaq • Seyidan

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Acudanabad (Kəleybər)|Acudanabad]] • [[Ağamirli (Kəleybər)|Ağamirli]] • Ağcaqışlaq-i Ülya • Ağdərə-i Cədid • Ağdərə-i Qədim • [[Ağviyə (Kəleybər)|Ağviyə]] • [[Alışlı (Kəleybər)|Alışlı]] • [[Allulu (Kəleybər)|Allulu]] • [[As-i Cədid (Kəleybər)|As-i Cədid]] • [[As-i Qədim (Kəleybər)|As-i Qədim]] • Aslanbəyli • [[Babaylı (Kəleybər)|Babaylı]] • [[Bağlar (Kəleybər)|Bağlar]] • Balan (Meşəpara dehistanı) • [[Balan (Kəleybər)|Balan]] (Seyidan dehistanı) • [[Balasəng (Kəleybər)|Balasəng]] • [[Balabəyli (Kəleybər)|Balıbəyli]] • [[Başab (Kəleybər)|Başab]] • [[Başkalan (Kəleybər)|Başkalan]] • Behruz • [[Bərzəndiq (Kəleybər)|Bərzəndiq]] • [[Bəxtiyarlı (Kəleybər)|Bəxtiyarlı]] • [[Binədiq (Kəleybər)|Binədiq]] • [[Canıbəyli (Kəleybər)|Canıbəyli]] • Cığanab-i Süfla • [[Coğanab-i Ülya (Kəleybər)|Coğanab-i Ülya]] • [[Cığcığ (Kəleybər)|Cığcığ]] • [[Cund (Kəleybər)|Cund]] • [[Çanaq (Kəleybər)|Çanaq]] • [[Çatqaya (Kəleybər)|Çatqaya]] • [[Çay kəndi (Kəleybər)|Çaykəndi]] • [[Çəpərqaya (Kəleybər)|Çəpərqaya]] • [[Çiləxana (Kəleybər)|Çilləxana]] • [[Daşlı (Kəleybər)|Daşlı]] • [[Daşqayabaşı (Kəleybər)|Daşqayabaşı]] • [[Dəmirçihəddadan (Kəleybər)|Dəmirçihəddadan]] • [[Dilbilməz (Kəleybər)|Dilbilməz]] • [[Dolan (Kəleybər)|Dolan]] • [[Dumruq (Kəleybər)|Dumruq]] • [[Eldərəsi (Kəleybər)|Eldərəsi]] • [[Elli (Kəleybər)|Elli]] • [[Elyurdu (Kəleybər)|Elyurdu]] • [[Ermənian (Kəleybər)|Ermənian]] • [[Əbdülrəzzaq (Kəleybər)|Əbdülrəzzaq]] • [[Əhmədabad-i Təzəkənd (Kəleybər)|Əhmədabad-i Təzəkənd]] • [[Ələviq (Kəleybər)|Ələviq]] • [[Əliabad (Kəleybər)|Əliabad]] • [[Əlikəlbi (Kəleybər)|Əlikəlbi]] • [[Əlişari (Kəleybər)|Əlişari]] • [[Əmirabad (Kəleybər)|Əmirabad]] • [[Ənbəstaq (Kəleybər)|Ənbəstaq]] • [[Ərəbşah-i Dərə (Kəleybər)|Ərəbşah-i Dərə]] • [[Ərəbşah-i Xərguşan (Kəleybər)|Ərəbşah-i Xərguşan]] • Ərəbşahxan • [[Əsbhar-i Süfla (Kəleybər)|Əsbhar-i Süfla]] • [[Əsbhar-i Ülya (Kəleybər)|Əsbhar-i Ülya]] • [[Əsbqəlyan (Kəleybər)|Əsbqəlyan]] • [[Fərhadlı (Kəleybər)|Fərhadlı]] • Fətəli-i Soltanlı • [[Gamışavanı (Kəleybər)|Gamışavanı]] • [[Gavar (Kəleybər)|Gavar]] • [[Gəldər (Kəleybər)|Gəldər]] • [[Gərdəzaylı (Kəleybər)|Gərdəzaylı]] • [[Güldərə (Kəleybər)|Güldərə]] • [[Güzalan (Kəleybər)|Güzalan]] • [[Heyran-i Ülya (Kəleybər)|Heyran-i Ülya]] • [[Həddadan (Kəleybər)|Həddadan]] • [[Hərnə (Kəleybər)|Hərnə]] • [[Həsənəli-i Kədxudalı (Kəleybər)|Həsənəli-i Kədxudalı]] • [[Hicrandost (Kəleybər)|Hicrandost]] • [[Hinabad-i Süfla (Kəleybər)|Hinabad-i Süfla]] • [[Hinabad-i Ülya (Kəleybər)|Hinabad-i Ülya]] • [[Homu (Kəleybər)|Homu]] • [[Hürmuğan-i Süfla (Kəleybər)|Hürmuğan-i Süfla]] • [[Hürmuğan-i Ülya (Kəleybər)|Hürmuğan-i Ülya]] • [[Xalan (Kəleybər)|Xalan]] • [[Xana-i Xosrov (Kəleybər)|Xana-i Xosrov]] • [[Xanbağı (Kəleybər)|Xanbağı]] • Xankəndi • [[Xanəgah-i Süfla (Kəleybər)|Xanəgah-i Süfla]] • Xanəgahkəndi • Xanəgahkolahı • Xəril • Xubyarlı • Xunirud • [[İlankəş (Kəleybər)|İlankəş]] • [[Kabudan (Kəleybər)|Kabudan]] • [[Kağlıgözlü (Kəleybər)|Kağlıgözlü]] • [[Kahılqu (Kəleybər)|Kahılqu]] • [[Kalan (Kəleybər)|Kalan]] • [[Kali-i Ülya (Kəleybər)|Kali-i Ülya]] • [[Kaliquzi (Kəleybər)|Kaliquzi]] • [[Kardücin (Kəleybər)|Kardücin]] • [[Keyqubad (Kəleybər)|Keyqubad]] • [[Kəhlik (Kəleybər)|Kəhlik]] • [[Kəlaləq (Kəleybər)|Kəlaləq]] • [[Kələntər (Kəleybər)|Kələntər]] • [[Kələsur (Kəleybər)|Kələsur]] • [[Kəlkin (Kəleybər)|Kəlkin]] • [[Kəpirabad (Kəleybər)|Kəpirabad]] • [[Kolaşlı (Kəleybər)|Kolaşlı]] • [[Koman (Kəleybər)|Koman]] • [[Kür-i Süfla (Kəleybər)|Kür-i Süfla]] • [[Kür-i Ülya (Kəleybər)|Kür-i Ülya]] • [[Kürdlər (Kəleybər)|Kürdlər]] • [[Qalakəndi (Kəleybər)|Qalakəndi]] • Qalalı • [[Qanlı (Kəleybər)|Qanlı]] • [[Qaradərə-i Süfla (Kəleybər)|Qaradərə-i Süfla]] • [[Qaradərə-i Vusta (Kəleybər)|Qaradərə-i Vusta]] • [[Qaradərə-i Ülya-i Do (Kəleybər)|Qaradərə-i Ülya-i Do]] • [[Qaradərə-i Ülya-i Yek (Kəleybər)|Qaradərə-i Ülya-i Yek]] • [[Qaraqaya (Kəleybər)|Qaraqaya]] • [[Qaravanlı (Kəleybər)|Qaravanlı]] • [[Qasımkəndi (Kəleybər)|Qasımkəndi]] • Qatar • Qayabaşı-i Büzürg • Qəlyansaz • Qırançaykəndi • Qışlaq-i Ağlağan • Qışlaq-i Axmud-i Süfla • Qışlaq-i Axmud-i Ülya • Qışlaq-i Axmud-i Vusta • Qışlaq-i Darçın • Qışlaq-i Gəzlihacıməhəmməd • Qışlaq-i Gəzlihacıyunis • [[Qışlaq-i Hacıhüseyn (Kəleybər)|Qışlaq-i Hacıhüseyn]] • Qışlaq-i Xanlı • Qışlaq-i Kəleybər • Qışlaq-i Qane • Qışlaq-i Qarabağlı • Qışlaq-i Qaradağlı • Qışlaq-i Qaraxanlı • Qışlaq-i Lülədərəhacımeynbaşı-i Süfla • Qışlaq-i Lülədərəhacımeynbaşı-i Ülya • Qışlaq-i Nərəkeş • Qışlaq-i Özbək • Qışlaq-i Sövməə • Qışlaq-i Şahvəli • [[Qoşabulaq (Kəleybər)|Qoşabulaq]] • Quşçu • Quşçubayramxacə • Quşqayası • Quytul • [[Lamhuni (Kəleybər)|Lamhuni]] • [[Lətədeh (Kəleybər)|Lətədeh]] • [[Lümədərə (Kəleybər)|Lümədərə]] • [[Mahmudabad (Kəleybər)|Mahmudabad]] • [[Məhəmmədan (Kəleybər)|Məhəmmədan]] • Məhəmmədhəsənli • Mərzrud • [[Məzgər (Kəleybər)|Məzgər]] • Məzrayə-i Əkrad • [[Mikəndi (Kəleybər)|Mikəndi]] • [[Miqas-i Cədid (Kəleybər)|Miqas-i Cədid]] • [[Miqas-i Qədim (Kəleybər)|Miqas-i Qədim]] • [[Miyandərə (Kəleybər)|Miyandərə]] • [[Mollalı (Kəleybər)|Mollalı]] • [[Mölük (Kəleybər)|Mölük]] • Mulan/Mövlan • [[Mütəaliq (Kəleybər)|Mütəaliq]] • [[Napüştə (Kəleybər)|Napüştə]] • [[Nəbican (Kəleybər)|Nəbican]] • [[Nəcəf-i Tərəkəmə (Kəleybər)|Nəcəf-i Tərəkəmə]] • [[Nəcikəndi (Kəleybər)|Nəcikəndi]] • Novcadeh-i Süfla • Novcadeh-i Ülya • [[Palıdlı (Kəleybər)|Palıdlı]] • [[Peyğan (Kəleybər)|Peyğan]] • Pirəhmədli • Pirələr-i Şahqasım • Pirəmaşan • Pirəyusifiyan-i Süfla • Pirəyusifiyan-i Ülya • Pirikəndi • Pirlər-i Süfla • Pirlər-i Ülya • Rüstəmkəndi • Saraclı • Saramlı • Sarıbulaq • Sarıdərə (Qışlaq dehistanı) • Sarıdərə (Peyğançayı dehistanı) • [[Sehriq (Kəleybər)|Sehriq]] • Seyidlər-i Süfla • Seyidlər-i Ülya • Səlahpəyahs • Sərdarabad • Sərdərə • Siran • Sirək • Suludərə • Sövməə • [[Şaxmılı (Kəleybər)|Şaxmılı]] • [[Şamlı-i Büzürg (Kəleybər)|Şamlı-i Büzürg]] • Şamlı-i Kiçik • [[Şeyxlan-i Süfla (Kəleybər)|Şeyxlan-i Süfla]] • [[Şeyxlan-i Ülya (Kəleybər)|Şeyxlan-i Ülya]] • [[Şəbxana (Kəleybər)|Şəbxana]] • [[Şəkərəlikəndi (Kəleybər)|Şəkərəlikəndi]] • [[Şəriq (Kəleybər)|Şəriq]] • [[Şocaabad (Kəleybər)|Şocaabad]] • [[Uluqışlaq (Kəleybər)|Uluqışlaq]] • [[Uzi (Kəleybər)|Uzi]] • [[Uzunqaya (Kəleybər)|Uzunqaya]] • [[Ümranabad (Kəleybər)|Ümranabad]] • [[Üskülü (Kəleybər)|Üskülü]] • Ütükəndi • [[Vələndəran (Kəleybər)|Vələndəran]] • [[Yaralıca (Kəleybər)|Yaralıca]] • [[Yeli-i Süfla (Kəleybər)|Yeli-i Süfla]] • [[Yeli-i Ülya (Kəleybər)|Yeli-i Ülya]] • [[Yüzbənd (Kəleybər)|Yüzbənd]] • [[Zərbil (Kəleybər)|Zərbil]] • [[Zərdoğan (Kəleybər)|Zərdoğan]] • [[Zəviyə (Kəleybər)|Zəviyə]] • [[Ziriyan (Kəleybər)|Ziriyan]]

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zjkpr8bj7rntqjxz5bhgxlndyctf4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Marağa şəhristanı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>550425</id>
    <revision>
      <id>8966264</id>
      <parentid>8844819</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="81o7t65gc3m8a506ha94hp60xkbskfx" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
|ad= Marağa şəhristanı
|state = {{{state|collapsed}}}
|başlıq = [[Marağa şəhristanı]]|qrupların stili = text-align:center;
|qrup1 = Şəhərlər
|siyahı1 = [[Marağa]] • [[Xodacu|Xaracu / Xodacu]]

|qrup2 = '''Dehistanlar (qəsəbələr)'''
 |siyahı2 = '''MƏRKƏZİ BƏXŞİ:''' Qaranaz • Saracu-i Qərbi • Saracu-i Şimali

'''SARACU BƏXŞİ:''' Quruçay-i Qərbi • Saracu-i Cənubi • Saracu-i Şərqi

|qrup3 = Kəndlər
|siyahı3 = [[Ağacəri (Marağa)|Ağacəri]] • [[Ağbulaq-Ələmdar (Marağa)|Ağbulaq-i Ələmdar]] • Ağbulaq-i Fütuhi • Ağbulaq-i Süfla • Ağbulaq-i Ülya • [[Ağcadüzəc (Marağa)|Ağcadüzəc]] • [[Ağcakəhəl (Marağa)|Ağcakəhəl]] • [[Ağcaməşhəd (Marağa)|Ağcaməşhəd]] • Ağkənd-i Səmərəq • [[Axça (Marağa)|Axça]] • [[Alagəyin (Marağa)|Alagəyin]] • Alılı • [[Almaçovan (Marağa)|Almaçovan]] • [[Alovkəndi (Marağa)|Alovkəndi]] • Arqun • [[Aşan (Marağa)|Aşan]] • [[Badamlı (Marağa)|Badamlı]] • [[Bağyeri (Marağa)|Bağyeri]] • [[Balaqaya (Marağa)|Balaqaya]] • Bayanlıca • [[Behnaq (Marağa)|Behnaq]] • Bölükabad / Bilgəova • [[Bülbül (Marağa)|Bülbül]] • [[Cahangir kəndi (Marağa)|Cahangir kəndi]] • [[Camalabad (Marağa)|Camalabad]] • Ceyran-i Süfla • Ceyran-i Ülya • Cuki-i Bijan • Cuki-i Məhəmmədrza • Cuki-i Vusta • [[Çalılıbadiyanlı (Marağa)|Çalılıbadiyanlı]] • Çalılıçələbiyanlı • Çanaqbulaq-i Süfla • Çanaqbulaq-i Ülya • Çavan-i Ələmdar • Çavan-i Süfla • Çavan-i Ülya • [[Çavanbağ (Marağa)|Çavanbağ]] • [[Çaybağı (Marağa)|Çaybağı]] • [[Çikan (Marağa)|Çikan]] • Çilan-i Süfla • Çilan-i Ülya • [[Çəbinli (Marağa)|Çəbinli]] • [[Daşatan (Marağa)|Daşatan]] • Daşbulaqbazar • [[Dəvəboynu (Marağa)|Dəvəboynu]] • Divrəzm • Dürrac-i Süfla • Dürrac-i Ülya • [[Eydli (Marağa)|Eydli]] • Əhəq • Əhmədabad • Əkiz • Ələviyan • Əliabad • Əmir • [[Fətullahbulağı (Marağa)|Fətullahbulağı]] • [[Gənci (Marağa)|Gənci]] • [[Göl (Marağa)|Göl]] • [[Göşayış (Marağa)|Göşayış]] • [[Göycə qala (Marağa)|Göycə qala]] • Göycəqala-i Süfla • Göycəqala-i Ülya • [[Göycəqamalaq (Marağa)|Göycəqamalaq]] • [[Gülçavan (Marağa)|Gülçavan]] • [[Gültəpə (Marağa)|Gültəpə]] • Gülüstan-i Süfla • Gülüstan-i Ülya • [[Günəbaxan (Marağa)|Günəbaxan]] • [[Hacıbağırkəndi (Marağa)|Hacıbağırkəndi]] • [[Hacıkürd (Marağa)|Hacıkürd]] • [[Hacıkənd (Marağa)|Hacıkənd]] • Heris • [[Hirəq (Marağa)|Hirəq]] • [[Xanəgah (Marağa)|Xanəgah]] • Xatab-i Süfla • Xəlifəkəndi • Xurmazərd • [[İsfahancıq (Marağa)|İsfahancıq]] • İsfəstanəc • [[Kahaq (Marağa)|Kahaq]] • [[Kahcıq (Marağa)|Kahcıq]] • [[Kamilabad (Marağa)|Kamilabad]] • [[Kargərtan (Marağa)|Kargərtan]] • [[Kəracabad (Marağa)|Kəracabad]] • [[Kərəmcavan (Marağa)|Kərəmcavan]] • [[Kosasəfər (Marağa)|Kosasəfər]] • [[Köhlən (Marağa)|Köhlən]] • [[Kürdədeh (Marağa)|Kürdədeh]] • [[Kütb (Marağa)|Kütb]] • [[Qalaxaləsə (Marağa)|Qalaxaləsə]] • [[Qaraburğa]] • [[Qaracaqaya (Marağa)|Qaracaqaya]] • Qarakənd • Qaraköhnə-i Musəvi • Qaranaz-i Süfla • Qaranaz-i Ülya • Qaratlı • Qartavul • Qavaqlı • [[Qayabulağı (Marağa)|Qayabulağı]] • [[Qışlaq (Marağa)|Qışlaq]] • Qışlaq-i Əmir • Qızca • [[Qoşabulaq (Marağa)|Qoşabulaq]] • Qotan • Qovudərə-i Süfla • Qovudərə-i Ülya • Qoyunqışlaq • [[Qozluca (Marağa)|Qozluca]] • Qulukənd • [[Qumtəpə (Marağa)|Qumtəpə]] • Quşqayası • Laləzər • Mavalı-i Süfla • Mavalı-i Ülya • [[Meymunəq (Marağa)|Meymunəq]] • [[Məməşir (Marağa)|Məməşir]] • [[Minbaş-i Hisarlı (Marağa)|Minbaş-i Hisarlı]] • [[Mollaqasım (Marağa)|Mollaqasım]] • [[Möhsünabad (Marağa)|Möhsünabad]] • [[Muğancıq (Marağa)|Muğancıq]] • [[Mulu (Marağa)|Mulu]] • [[Musadərə (Marağa)|Musadərə]] • [[Mürdüq (Marağa)|Mürdüq]] • [[Narcabad (Marağa)|Narcabad]] • [[Nasirkəndi (Marağa)|Nasirkəndi]] • [[Nova (Marağa)|Nova]] • Ortaqışlaq-i Ülya • Oxçu • Özbək • Padegan-i İslami İmam Rza [İslami İmam Rza (hərbi) qarnizonu] (Eslami Emam Reza Garrison) • Palçıqlı • [[Sarıca (Marağa)|Sarıca]] • Sarıqaya • Sarıqışlaq-i Süfla • Sarıqışlaq-i Ülya • Seyidkəndi • Səidabad • Sərgizə • [[Sərkərabad (Marağa)|Sərkərabad]] • Sırıc • Sinovkeş • Sövməə • Sövməəyi-Süfla • Sövməəyi-Ülya • Şahverdikəndi • Şaxtalı • Şeyxcan • Şeyxlər-i Süfla • [[Şəlilvənd (Marağa)|Şəlilvənd]] • [[Şirinkənd (Marağa)|Şirinkənd]] • [[Talıbxan (Marağa)|Talıbxan]] • Təzəkənd • Təzəkənd-i Əliabad • Təzəkənd-i Gülçavan • Təzəkənd-i Qaranaz • Təzəkənd-i Qışlaq • Təzəkənd-i Nasirpur • Təzəkənd-i Süfla • Təzəkənd-i Ülya • Uzunoba • [[Vərcəvi (Marağa)|Vərcəvi]] • [[Yagürg (Marağa)|Yagürg]] • [[Yayşəhr (Marağa)|Yayşəhr]] • Yeləqarşı-i Süfla • [[Yengicə (Marağa)|Yengicə]] • [[Yoncalı (Marağa)|Yoncalı]] • [[Zəniq (Marağa)|Zəniq]]

|aşağının stili = background:#ddf; text-align:center;
 |aşağı = [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:İran şəhristanları]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81o7t65gc3m8a506ha94hp60xkbskfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nüşabə Babayeva-Vəkilova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>552093</id>
    <revision>
      <id>8966249</id>
      <parentid>8847556</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Javid</username>
        <id>312072</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="6i2jgry2cv9g2o5smul1zwc7keddocd" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı           = Nüşabə Babayeva-Vəkilova
 |şəkil         =
 |şəklin ölçüsü = 250
 |şəklin izahı  = Nüşabə Vəkilova və həyat yoldaşı [[Vaqif Səmədoğlu]]
 |həyat yoldaşı = [[Vaqif Səmədoğlu]]
 | elmi dərəcəsi = [[Alim]], [[fəlsəfə doktoru|Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru]]
 | elmi adı = [[Dosent]]
 |təltifləri = [[File:Vagif Samadoghlu medal.png|left|30px|link=Vaqif Səmədoğlu medalı]] {{Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal}}
}}

'''Nüşabə Rəşid qızı Babayeva-Vəkilova''' — [[Azərbaycan]] [[alim]]i, [[fəlsəfə doktoru|Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru]], [[dosent]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=SƏMƏD VƏKİLOV TƏLTİF EDİLİB |url=https://yazarlar.az/2021/06/12/s%C9%99m%C9%99d-v%C9%99kilov-t%C9%99ltif-edilib/}}&lt;/ref&gt; [[xalq şairi|Azərbaycanın xalq şairi]] [[Vaqif Səmədoğlu]]nun həyat yoldaşı, [[Səməd Vurğun|Azərbaycanın ilk xalq şairi Səməd Vurğun]]un gəlini. [[Səməd Vurğunun ev-muzeyi|Səməd Vurğun Muzeyi]]nin sabiq rəhbəri (2015–2022), [[Vaqif Səmədoğlu Mərkəzi]]nin təsisçisi və rəhbəri (2019-cu ildən).&lt;ref&gt;{{cite web
 | title        = Nüşabə Vəkilova: “Mən dünənimi bu günümdə yaşatmağa çalışıram”
 | url          = https://azertag.az/xeber/Nusabe_Vekilova_Men_dunenimi_bu_gunumde_yasatmaga_chalisiram-920858
 | publisher    = Azertag.az
 | access-date  = 2018-07-04
 | archive-date = 2019-02-22
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190222074739/https://azertag.az/xeber/Nusabe_Vekilova_Men_dunenimi_bu_gunumde_yasatmaga_chalisiram-920858
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sankt-Peterburqda Vaqif Səmədoğlunun 80 illik yubileyi münasibətilə sərgi açılıb |url=https://azertag.az/xeber/sankt |website=azertag.az}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Nüşabə Babayeva-Vəkilova Bakıda anadan olmuşdur. O, 190 nömrəli məktəbdə təhsil almış, daha sonra ADU-nun (indiki [[Bakı Dövlət Universiteti]]) şərqşünaslıq fakültəsinin fars bölməsini bitirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının [[AMEA Fəlsəfə və Hüquq İnstitutu|Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda]] fəaliyyətə başlamışdır.
1978–1981-ci illərdə [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]]nun əyani aspiranturasında təhsil almış, &quot;Cənubi Azərbaycan maarifçilərinin ictimai-siyasi baxışları&quot; mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə elmləri namizədi (fəlsəfə doktoru) elmi dərəcəsini qazanmışdır. O, &quot;Cənubi Azərbaycan maarifçiləri&quot; adlı monoqrafiyanın müəllifidir.
1985–1987-ci illərdə Nüşabə Babayeva-Vəkilova [[Əfqanıstan]]da tərcüməçi kimi çalışmış, 1981–2000-ci illərdə isə əmək fəaliyyətini [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]]nda davam etdirmişdir. 2000–2015-ci illər ərzində [[Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti]]nin dosenti olmuşdur.
Nüşabə Babayeva-Vəkilova şair, dramaturq və ictimai xadim [[Vaqif Səmədoğlu]]nun həyat yoldaşıdır. O, Vaqif Səmədoğlunun &quot;Mən burdayam, İlahi…&quot; (1996; 2005), &quot;Uzaq yaşıl ada&quot; (1999; 2006), &quot;Sandığ şeirləri&quot; (2016), &quot;Poemalar&quot; (2022) şeirlər toplusunun, iki cildlik &quot;Dramaturgiya&quot; (2014), aforizmlər kitabının (2013) və &quot;[Gürzəçöl yazıları]&quot; (pritçalar) (2016) nəşrlərinin tərtibatçısı və redaktorudur. Onun tərtib etdiyi şeirlər kitabları fransız (2017), polyak (2018) və serb (2022) dillərində də çap olunmuşdur. Həmçinin o, Vaqif Səmədoğlu haqqında materiallardan ibarət &quot;Şair və Zaman&quot; (2010) kitabını hazırlayıb nəşr etdirmişdir. 2022-ci ildə müəllifi olduğu &quot;Mən sənin yuxunam&quot; adlı xatirə kitabı işıq üzü görmüşdür.
2015–2022-ci illərdə Nüşabə Babayeva-Vəkilova [[Səməd Vurğunun Ev Muzeyi]]nin direktoru olmuşdur. Bu müddətdə muzeydə Xalq yazıçısı [[Yusif Səmədoğlu]]nun, Xalq şairi [[Vaqif Səmədoğlu]]nun ekspozisiyalarını, həmçinin [[Xavər Vəkilova]] və [[Aybəniz Vəkilova]]nın guşələrini yaratmış, muzey fondunu yeni eksponatlarla zənginləşdirmişdir. O, Qazax şəhərindəki &quot;Poeziya evi&quot;nin təkmilləşdirilməsi işində də iştirak etmişdir.
Nüşabə Babayeva-Vəkilova [[Vaqif Səmədoğlu medalı]] və Nizami Gəncəvi medalı ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nüşabə Babayeva-Vəkilova |url=https://parlaqimzalar.az/author/nusab-babayeva-v-kilova |accessdate=2025-12-06}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{reflist}}
{{qaralama}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan muzeylərinin direktorları]]</text>
      <sha1>6i2jgry2cv9g2o5smul1zwc7keddocd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alita: Döyüş mələyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557415</id>
    <revision>
      <id>8966015</id>
      <parentid>8965219</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:İspanca filmlər]]</comment>
      <origin>8966015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42970" sha1="89ksi1ot7hpjk1hw0x3b18soitc80ee" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Alita: Döyüş mələyi
 |orijinal adı       = {{Dil-en|Alita: Battle Angel}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Alita Döyüş mələyi (film, 2018) 2.jpg
 |şəklin ölçüsü      = 230px
 |şəklin izahı       = Poster.
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Robert Rodriges]]
 |ssenarist          = [[Ceyms Kemeron]]&lt;br&gt;[[Laeta Kaloqridis]]
 |əsərin müəllifi    = [[Yukito Kişiro]]nun ''&quot;[[Battle Angel Alita]]&quot;'' manqası
 |prodüser           = Ceyms Kemeron&lt;br&gt;[[Con Landau]]
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Tom Holkenborq]]
 |rollarda           = [[Roza Salazar]]&lt;br&gt;[[Kristof Valts]]&lt;br&gt;[[Cennifer Konnelli]]&lt;br&gt;[[Maherşala Ali]]&lt;br&gt;[[Ed Skreyn]]&lt;br&gt;[[Ceki Erl Heyli]]&lt;br&gt;[[Kian Conson]]
 |operator           = [[Bill Poup]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Camera Operator Winter 2017 |url=https://issuu.com/cameraoperators/docs/co-winter2017/22 |accessdate=15 avqust 2018 |archive-date=2019-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326035350/https://issuu.com/cameraoperators/docs/co-winter2017/22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[kiberpank]], macəra
 |ilk baxış          = 14 fevral 2019
 |dil                = [[ingilis]]
 |ölkə               = {{USA}}
 |istehsalçı         = {{Plainlist|
* [[20th Century Fox]]&lt;ref name=insight&gt;{{cite web|url=https://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php|title=Film releases|work=[[Variety Insight]]|accessdate=April 30, 2017|archive-date=September 3, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903113118/https://www.varietyinsight.com/print_featurefilm_releases.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Lightstorm Entertainment]]&lt;ref name=insight/&gt;
* [[Troublemaker Studios]]
}}
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = [[rəngli film|rəngli]]
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 175–200 milyon $&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2017/12/alita-battle-angel-robert-rodriguez-james-cameron-manga-1201905274/|title=‘Alita: Battle Angel’ First Trailer: Robert Rodriguez and James Cameron Deliver a Blockbuster Manga|work=[[IndieWire]]|author=Zack Sharf|date=December 8, 2017|accessdate=July 5, 2018|archive-date=September 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927122433/https://www.indiewire.com/2017/12/alita-battle-angel-robert-rodriguez-james-cameron-manga-1201905274/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = {{URL|https://www.foxmovies.com/movies/alita-battle-angel}}
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0437086
 |vikianbar          = 
}}
'''''Alita: Döyüş mələyi''''' ({{Dil-en|Alita: Battle Angel}}; {{dil-ja|&lt;small&gt;アリータ: バトル・エンジェル&lt;/small&gt;}}) – [[Yukito Kişiro]]nun ''&quot;[[Battle Angel Alita]]&quot;'' manqa seriyası əsasında çəkilmiş [[2019]]-cu il istehsalı [[ABŞ]] [[kiberpank]] və [[macəra filmi]]. [[Ceyms Kemeron]] və [[Con Landau]]nun prodüserliyi, [[Robert Rodriges]]in rejissorluğu, Kemeron və [[Laeta Kaloqridis]]in ssenaristliyi ilə çəkilən filmin 14 fevral 2019-cu ildə ekranlaşdırılması planlaşdırılır. Buraxılış və istehsal tarixi Kemeronun &quot;[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]&quot; sikvelləri üzərindəki işlərinə görə daim ertələnmişdir. Filmin baş rollarında [[Roza Salazar]], [[Kristof Valts]], [[Cennifer Konnelli]], [[Maherşala Ali]], [[Ed Skreyn]], [[Ceki Erl Heyli]] və [[Kian Conson]] çıxış edirlər. ''&quot;Alita: Battle Angel&quot;''-da Dison İdo adlı kibertibb mütəxəssisi tərəfindən tapılan Alita adlı yaddaşını itirmiş kiborq qız əslində kim olduğunu kəşf etməyə çalışır.

== Məzmun ==
[[Ceyms Kemeron]] [[Yukito Kişiro]]nun orijinal manqasının əsas hekayəsi&lt;ref name=&quot;Collider.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://collider.com/battle-angel-james-cameron/ |title=BATTLE ANGEL Update from James Cameron |last=Daniels |first=Hunter |date=January 31, 2011 |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 24, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424190017/http://collider.com/battle-angel-james-cameron/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və ilk 4 cildi əsasında filmi çəkməyi planlaşdırdığını bildirmişdir. O, xüsusilə 3-cü və 4-cü cildlərdə vacib yer tutan uydurma [[motorbol]] idman növünün filmə daxil edilməsini istəyir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/2596165/james-cameron-wants-3-d-battle-angel-alita-motorball-scenes-will-focus-on-early-chapters-of-series/ |title=James Cameron Wants 3-D 'Battle Angel Alita' Motorball Scenes, Will Focus On Early Chapters Of Series |last=Carroll |first=Larry |date=March 1, 2010 |website=[[MTV News]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=May 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507190433/http://www.mtv.com/news/2596165/james-cameron-wants-3-d-battle-angel-alita-motorball-scenes-will-focus-on-early-chapters-of-series/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-02-01/cameron-still-aims-to-direct-battle-angel-after-avatar |title=Cameron Still Aims to Direct Battle Angel After Avatar 2/3 |date=February 1, 2011 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406080847/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-02-01/cameron-still-aims-to-direct-battle-angel-after-avatar |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Rollarda ==
* [[Roza Salazar]] Alita rolunda: əsas kiborq qəhrəman. Salazar rolu hərəkət tutma texnikası vasitəsilə canlandırır.&lt;ref name=&quot;Salazar Collider&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FirstTrailerReleased&quot;/&gt;
* [[Kristof Valts]] Doktor Dison İdo rolunda: Alitanı tapan və ona baxan alim.&lt;ref name=&quot;ChristophCast&quot;/&gt;
* [[Cennifer Konnelli]]&lt;ref name=&quot;Connelly&quot; /&gt; Kiren rolunda&lt;ref name=&quot;anncru&quot;/&gt;
* [[Maherşala Ali]] iki rolda:&lt;ref name=&quot;Ali2&quot; /&gt; biri motorbol oyunları təşkil edən Vektor rolunda.&lt;ref name=&quot;Ali&quot;/&gt;
* [[Ed Skreyn]] Zapan rolunda: Alitanı öldürməyə çalışan antaqonist kiborq.&lt;ref name=&quot;Skrein Zapan&quot;/&gt;
* [[Ceki Erl Heyli]] kiborq rolunda.&lt;ref name=&quot;Haley&quot;/&gt;
* Kian Conson Hüqo rolunda: Alitanın sevgi hisləri bəslədiyi və ona motorbol oyununu öyrədən oğlan.&lt;ref name=&quot;JohnsonCast&quot;/&gt;
* [[Mişel Rodriqes]] Qelda rolunda: kiborq döyüşçüsü və motorbol oyunçusu.&lt;ref name=&quot;Rodriguez&quot; /&gt;
* [[Eysa Qonsales]] Nissiana rolunda: kiborq.&lt;ref name=&quot;GonzalezCast&quot;/&gt;
* [[Lana Kondor]] Koyomi rolunda: yetim uşaq və frilans fotoqraf.&lt;ref name=&quot;Condor&quot;/&gt;
* [[Corc Lendeborq]] Hüqonun dostu rolunda.&lt;ref name=&quot;Lendeborg&quot;/&gt;
* [[İdara Viktor]] tibb bacısı Qerhad rolunda: İdonun köməkçisi.
* Leonard Vu Kinuba rolunda.&lt;ref name=&quot;WuCast&quot;/&gt;
* [[Marko Saror]] Acakutti rolunda: motorbol oyunçusu.&lt;ref name=&quot;Zaror&quot; /&gt;

== İstehsal ==
=== İnkişaf ===
{{Şəkillər albomu
| yer              = left
| istiqamət        = üfüqi
| başlıq           = 
| başlıq_yer       = &lt;!-- left/right/center --&gt;
| başlıq_arxafon   = 
| alt yazı         = Filmin prodüserləri: [[Ceyms Kemeron]] və [[Con Landau]].
| alt_yazı_yer     = &lt;!-- left/right/center --&gt;
| alt_yazı_arxafon = 
| miqyas           = 
| arxafon rəng     = 
| şəkil1           = Cameronavatar (cropped).jpg
| miqyas1          = 145
| alt1             = 
| izah1            = 
| şəkil2           = Jon Landau 2010.jpg
| miqyas2          = 140
| alt2             = 
| izah2            = 
}}
[[Yukito Kişiro]]nun ''&quot;[[Battle Angel Alita]]&quot;'' manqa seriyası [[Ceym Kemeron]]un diqqətini [[Qilermo del Toro]] sayəsində cəlb etmişdir. Kemeron manqa ilə tanış olar-olmaz konsepsiyasına vurulmuşdur.&lt;ref name=&quot;Landau MTV&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/2596073/avatar-producer-says-battle-angel-alita-has-a-new-name-will-follow-avatar-2/ |title='Avatar' Producer Says 'Battle Angel Alita' Has A New Name, Will Follow 'Avatar 2' |last=Carroll |first=Larry |date=February 18, 2010 |website=[[MTV News]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=February 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204132206/http://www.mtv.com/news/2596073/avatar-producer-says-battle-angel-alita-has-a-new-name-will-follow-avatar-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2000-ci ilin iyununda [[20th Century Fox]] Ceyms Kemeron üçün &quot;battleangelalita.com&quot; [[domen adı]]nı qeydiyyatdan keçirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2000-06-27/james-caeron-interestd-in-alita |title=James Caeron interestd in Alita |date=June 27, 2000 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=April 28, 2016 |archive-date=January 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105200942/https://www.animenewsnetwork.com/news/2000-06-27/james-caeron-interestd-in-alita |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Fox &quot;battleangelmovie.com&quot; domen adını da qeydiyyatdan keçirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-08/battle-angel-alita-domains |title=Battle Angel Alita Domains |date=January 8, 2001 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=April 28, 2016 |archive-date=January 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105200939/https://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-08/battle-angel-alita-domains |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2003-cü ilin aprelində Kemeronun filmin rejissoru olacağı təsdiqlənmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2003-04-17/cameron%27s-alita-confirmed |title=Cameron's Alita confirmed? |date=April 17, 2003 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=April 28, 2016 |archive-date=May 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515040538/https://www.animenewsnetwork.com/news/2003-04-17/cameron%27s-alita-confirmed |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kemeron 4 may 2003-cü ildə [[Fuji TV]]-də verdiyi müsahibədə filmin ssenarisinin hazırlandığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2003-05-07/cameron%27s-alita-in-pre-production |title=Cameron's Alita in pre-production |date=May 7, 2003 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418131930/http://www.animenewsnetwork.com/news/2003-05-07/cameron%27s-alita-in-pre-production |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Filmin əvvəlcə bu manqadan təsirlənmiş &quot;[[Qara mələk (teleserial, 2000)|Qara mələk]]&quot; teleserialından sonra buraxılması planlaşdırılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Live-Action &quot;Alita: Battle Angel&quot; Finally Shows Its Hand |url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/12/08-1/live-action-alita-battle-angel-finally-shows-its-hand |work=[[Crunchyroll]] |date=December 8, 2017 |access-date=September 5, 2018 |archive-date=January 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116063802/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/12/08-1/live-action-alita-battle-angel-finally-shows-its-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=James Cameron Hasn't Forgotten About 'Battle Angel' |url=https://screenrant.com/james-cameron-battle-angel/ |work=[[Screen Rant]] |date=August 20, 2010 |access-date=September 5, 2018 |archive-date=January 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116063745/https://screenrant.com/james-cameron-battle-angel/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Daha sonra bu filmin onun &quot;[[Dərinliyin gəlmələri (film, 2005)|Dərinliyin gəlmələri]]&quot; (2005) filmindən sonra növbəti filmi olması planlaşdırıldı.&lt;ref name=&quot;Cameron talks&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2004-11-22/cameron-talks-about-battle-angel |title=Cameron Talks About Battle Angel |date=November 22, 2004 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305173633/http://www.animenewsnetwork.com/news/2004-11-22/cameron-talks-about-battle-angel |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005-ci ilin iyununda Kemeron &quot;Layihə 880&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-06-16/james-cameron-to-delay-battle-angel |title=James Cameron to Delay Battle Angel? |date=June 16, 2005 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=August 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822203927/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-06-16/james-cameron-to-delay-battle-angel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (daha sonra adı &quot;[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]&quot;) adlı film üzərində işlədiyinə görə film üzərində işlər ertlənmişdir.&lt;ref name=&quot;radar&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2010-08-20/cameron/battle-angel-still-on-his-radar |title=James Cameron: Battle Angel Alita 'Still On My Radar' |date=August 20, 2010 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 24, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424133208/http://www.animenewsnetwork.com/interest/2010-08-20/cameron/battle-angel-still-on-his-radar |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2006-cı ilin fevralında verdiyi müsahibədə 20th Century Fox ilə hər iki filmi çəkmək haqqında müqaviləsinin olduğunu bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;EW 9/09&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2006-02-19/cameron%27s-battle-angel |title=News on Cameron's Battle Angel |date=February 19, 2006 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=August 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822144857/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-02-19/cameron%27s-battle-angel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;[[Entertainment Weekly]]&quot; filmin 2009-cu ilin sentyabrına qədər ertələndiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;EW 9/09&quot;/&gt; 2006-cı ilin iyununda Kemeron &quot;Döyüş mələyi&quot;nin &quot;Avatar&quot; ilə birlikdə planlaşdırdığı iki film trilogiyasından biri olduğunu açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/1535402/titanic-mastermind-james-camerons-king-size-comeback-two-sci-fi-trilogies/ |title='Titanic' Mastermind James Cameron's King-Size Comeback: Two Sci-Fi Trilogies |last=Carroll |first=Larry |date=June 29, 2006 |website=[[MTV News]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=March 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316154804/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1535402/06292006/story.jhtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2008-ci ilin mayında Kemeron &quot;Batma&quot; adlı [[bioqrafik film]] üzərində işlədiyi üçün filmin yenə ertələndiyini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-05-16/cameron-not-planning-on-battle-angel-after-avatar-film |title=Cameron Not Planning on Battle Angel after Avatar Film |date=May 16, 2008 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=February 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160210184648/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-05-16/cameron-not-planning-on-battle-angel-after-avatar-film |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin həmin ilin iyunundakı [[San Diego Comic-Con International]] tədbirində yenə də filmi çəkmək niyyətində olduğunu qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-07-25/cameron/still-looking-at-battle-angel-very-seriously |title=Cameron: Still Looking at Battle Angel 'Very Seriously' (Updated) |date=July 25, 2009 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 16, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416231948/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-07-25/cameron/still-looking-at-battle-angel-very-seriously |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2009-cu ilin dekabrında Kemeron ssenarinin tamamlandığını açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;MTV 2009-12&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/2595652/avatar-director-offers-update-on-battle-angel-alita-adaptation/ |title='Avatar' Director Offers Update On 'Battle Angel Alita' Adaptation |last=Marshall |first=Rick |date=December 14, 2009 |website=[[MTV News]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=May 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503004904/http://www.mtv.com/news/2595652/avatar-director-offers-update-on-battle-angel-alita-adaptation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2010-ci ilin fevralında [[Con Landau]] verdiyi müsahibədə Kemeronu filmin adını &quot;Alita: Döyüş mələyi&quot;nə dəyişdirməyə məcbur etdiyini bildirmişdir: &quot;Mən deyirəm ki, filmin adı &quot;Alita: Döyüş mələyi&quot; olmalıdır, çünki Cim ancaq T və A hərfləri ilə başlayan filmlər çəkir&quot;.&lt;ref name=&quot;Landau MTV&quot;/&gt; Landau həmçinin [[Laeta Kaloqridis]]in ssenari üzərində işlədiyini açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;Landau MTV&quot;/&gt;

2010-cu ilin avqustunda Kemeron hələ də filmi çəkmək istədiyini, amma nə vaxt edəcəyini bilmədiyini qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;radar&quot;/&gt; Oktyabr ayında o, &quot;Döyüş mələyi&quot; əvəzinə növbəti filmləri kimi &quot;Avatar&quot; sikvellərini çəkəcəyini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-10-27/cameron-next-films-to-be-avatar-not-battle-angel |title=Cameron's Next Films to Be Avatar 2/3, Not Battle Angel |date=October 27, 2010 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406054121/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-10-27/cameron-next-films-to-be-avatar-not-battle-angel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, layihəni çox sevdiyi üçün tərk etmək və başqa rejissora təhvil vermək istəmədiyini desə də,&lt;ref name=&quot;Collider.com&quot;/&gt; [[2011]]-ci ilin iyununda &quot;Avatar&quot; sikvellərinin tamamlanmadığı müddətcə &quot;Döyüş mələyi&quot;nin istehsal olunmayacağını demişdir:&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-06-10/cameron/battle-angel-still-planned-after-avatar |title=Cameron: Battle Angel Still Planned After Avatar 2/3 |date=June 10, 2011 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422225538/https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-06-10/cameron/battle-angel-still-planned-after-avatar |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;...&quot;Döyüş mələyi&quot; bir neçə il müddətində istehsal olunmayacaq&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aintitcool.com/node/55552 |title=EXCLUSIVE: James Cameron is still going to do BATTLE ANGEL ALITA, but not for a while!!! |date=May 8, 2012 |website=[[Ain't It Cool News]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=September 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913072957/http://www.aintitcool.com/node/55552 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kemeron qeyd edir ki, &quot;Avatar&quot;ı birinci istehsal etmək istəyinin səbəbi filmin cəmiyyətin təbiətin mühafizəsinə olan diqqətini artıracağı fikridir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/2600205/james-cameron-avatar-will-do-more-good-than-battle-angel/ |title=James Cameron: 'Avatar' Will Do 'More Good' Than 'Battle Angel' |last=Schwartz |first=Terri |date=April 17, 2012 |website=[[MTV News]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=June 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610060334/http://www.mtv.com/news/2600205/james-cameron-avatar-will-do-more-good-than-battle-angel/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Robert Rodriguez SDCC 2014.jpg|thumb|150px|right|Filmin rejissoru [[Robert Rodriges]].]]
2013-cü ilin iyununda Kemeron filmin [[2017]]-ci ildə istehsal olunmağa başlayacağını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2013-07-09/cameron/will-start-developing-battle-angel-alita-in-2017 |title=Cameron: Will Start Developing Battle Angel Alita in 2017 |date=July 9, 2013 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418122932/http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-07-09/cameron/will-start-developing-battle-angel-alita-in-2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2015-ci ilin oktyabrında [[Robert Rodriges]]in &quot;Alita: Döyüş mələyi&quot; adlanacaq filmin rejissoru olmaq üçün studiya ilə görüşdüyü, Ceyms Kemeron və Con Landaunun [[prodüser]] kimi layihədə olacaqları məlum olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/james-cameron-robert-rodriguez-teaming-832157 |title=James Cameron, Robert Rodriguez Teaming Up for 'Battle Angel Alita' Movie |last=Kit |first=Borys |date=October 14, 2015 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423035201/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/james-cameron-robert-rodriguez-teaming-832157 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rodriges Kemeronun 186 səhifəlik ssenarisi və 600 səhifəlik qeydləri (əslində isə Kemeronda 1000 səhifədən çox qeyd var idi)&lt;ref name=&quot;anncru&quot;&gt;{{cite web |title=Crunchyroll Expo 2018: Alita: Battle Angel Panel Report |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2018-09-03/crunchyroll-expo-2018-alita-battle-angel-panel-report/.136283 |website=ANN |accessdate=5 sentyabr 2018 |language=ingilis |date=3 sentyabr 2018 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419122538/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2018-09-03/crunchyroll-expo-2018-alita-battle-angel-panel-report/.136283 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ilə tanış olmuşdur. Rodrigesin işindən məmnun olan Kemeron ona filmi çəkməyi təklif etmişdir.&lt;ref name=&quot;FirstTrailerReleased&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2017/film/news/alita-battle-angel-first-trailer-james-cameron-robert-rodriguez-1202634419/ |title=James Cameron and Robert Rodriguez’s ‘Alita: Battle Angel’ Gets Creepy First Trailer |last=Nobil |first=Taryn |date=December 8, 2017 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=December 9, 2017 |archive-date=December 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210210731/http://variety.com/2017/film/news/alita-battle-angel-first-trailer-james-cameron-robert-rodriguez-1202634419/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016-cı ilin aprelində 20th Century Fox layihə üçün hələ yaşıl işıq yandırmadığını, filmin büdcəsini azaltmağı çalışdığını bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;HR Zendaya&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/zendaya-finalists-james-camerons-battle-887797 |title=Zendaya Among Finalists for James Cameron's 'Battle Angel' Movie (Exclusive) |last=Kit |first=Borys |date=April 26, 2016 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430050141/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/zendaya-finalists-james-camerons-battle-887797 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Həmin ay [[Robert Rodriges]] filmin rejissoru təyin olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;HR Zendaya&quot;/&gt; 2016-cı ilin mayında [[20th Century Fox]] filmin 20 iyul 2018-ci ildə buraxılacağını anons etmişdir.&lt;ref name=&quot;Collider release date&quot;&gt;{{cite web |url=http://collider.com/alita-battle-angel-movie-release-date/ |title=Fox Dates 'Alita: Battle Angel'; Shifts 'The Predator' and Two Marvel Movies |last=Chitwood |first=Adam |date=May 28, 2016 |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=May 28, 2016 |archive-date=May 29, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529124637/http://collider.com/alita-battle-angel-movie-release-date/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== İstehsal öncəsi ===
[[Ceyms Kemeron]] potensial rejissor olarkən filmi &quot;[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]&quot; filmində istifadə etdiyi kompüter qrafikası texnikası ilə çəkməyi planlaşdırırdı.&lt;ref name=&quot;MTV 2009-12&quot;/&gt; O, Alita personajını tamamilə [[kompüter qrafikası]] ilə yaratmaq istəyirdi.&lt;ref name=&quot;Cameron talks&quot;/&gt; O, &quot;Avatar&quot; filmində istifadə etdiyi Fusion kamera sistemi, üz performans tutması və Simulcam kimi texnologiyalardan bu filmdə də istifadə edəcəyini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-08-05/james-cameron-lists-needed-tech-for-battle-angel-film |title=James Cameron Lists Needed Tech for Battle Angel Film |date=August 5, 2009 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=April 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425083632/https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-08-05/james-cameron-lists-needed-tech-for-battle-angel-film |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2006-cı ilin mayında Kemeron filmin istehsal texnologiyaları üçün 10 ay vaxt sərf etdiyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2006/digital/news/manga-s-the-rights-fit-for-majors-1200335453/ |title=Manga's the rights fit for majors |last=Hendrix |first=Grady |date=May 28, 2006 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=August 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826110813/http://variety.com/2006/digital/news/manga-s-the-rights-fit-for-majors-1200335453/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[2008]]-ci ilin oktyabrında film üzərində il yarım işləmiş rəqəmsal sənətçi Mark Qoerner film üzərində istehsal öncəsi prosesin demək olar ki, tamamlandığını açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-10-25/cg-artist-interviewed-on-prelim-battle-angel-designs |title=CG Artist Interviewed on Prelim. Battle Angel Designs |date=October 25, 2008 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=May 3, 2016 |archive-date=March 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170833/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-10-25/cg-artist-interviewed-on-prelim-battle-angel-designs |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Rol seçimi ===
[[Fayl:Rosa WIKI.jpg|thumb|Alita rolunu canlandıran [[Roza Salazar]].|left|200px]]
2016-cı ilin aprelində [[Mayka Monro]], [[Roza Salazar]] və [[Zendaya]] Alita rolu üçün namizəd idilər.&lt;ref name=&quot;HR Zendaya&quot;/&gt; [[Bella Torn]]un da rol üçün namizəd olduğu açıqlanmışdı.&lt;ref name=&quot;HR Zendaya&quot;/&gt; 2016-cı ilin may ayının sonunda Roza Salazar rol üçün seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;Salazar Collider&quot;&gt;{{cite web |url=http://collider.com/battle-angel-alita-rosa-salazar/ |title=Exclusive: Rosa Salazar to Lead 'Battle Angel Alita' |last=Foutch |first=Haleigh |date=May 26, 2016 |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=May 26, 2016 |archive-date=May 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528192936/http://collider.com/battle-angel-alita-rosa-salazar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016-cı ilin avqustunda [[Kristof Valts]]ın Doktor Dison İdonu&lt;ref name=&quot;ChristophCast&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/christoph-waltz-talks-star-james-922625 |title=Christoph Waltz in Talks to Star in James Cameron's 'Alita: Battle Angel' (Exclusive) |last=Kit |first=Borys |date=August 24, 2016 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=August 24, 2016 |archive-date=August 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826054233/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/christoph-waltz-talks-star-james-922625 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (manqada Daysuke İdo)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-24/christoph-waltz-in-talks-to-star-in-james-cameron-alita-battle-angel/.105734 |title=Christoph Waltz in Talks to Star in James Cameron's Alita: Battle Angel |date=August 24, 2016 |website=[[Anime News Network]] |accessdate=August 24, 2016 |archive-date=August 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160825141633/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-24/christoph-waltz-in-talks-to-star-in-james-cameron-alita-battle-angel/.105734 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; oynamaq üçün studiya ilə görüşdüyü məlum olmuşdur. 14 sentyabr 2016-cı ildə [[Ceki Erl Heyli]] kiborq antaqonist kimi seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;Haley&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/james-camerons-alita-battle-angel-928822 |title=James Cameron's 'Alita: Battle Angel' Casts Jackie Earle Haley (Exclusive) |last=Kit |first=Borys |date=September 14, 2016 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=September 14, 2016 |archive-date=September 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917022702/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/james-camerons-alita-battle-angel-928822 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2016-cı ilin sentyabrında&lt;ref name=&quot;Skrein&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2016/film/news/ed-skrein-james-cameron-alita-battle-angel-1201867383/ |title=Ed Skrein in Talks to Join James Cameron's 'Alita: Battle Angel' |last=McNary |first=Dave |date=September 21, 2016 |website=Variety |accessdate=September 21, 2016 |archive-date=September 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922130046/http://variety.com/2016/film/news/ed-skrein-james-cameron-alita-battle-angel-1201867383/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Ed Skreyn]] Zapan roluna seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;Skrein Zapan&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/deadpool-bad-guy-ed-skrein-931543 |title='Deadpool' Bad Guy Ed Skrein Joins James Cameron's 'Alita: Battle Angel' (Exclusive) |last=Kit |first=Borys |date=September 21, 2016 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=September 22, 2016 |archive-date=September 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922132340/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/deadpool-bad-guy-ed-skrein-931543 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

30 sentyabr 2016-cı ildə Kian Conson Alitanın sevgilisi Hüqo rolu üçün filmə cəlb olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;JohnsonCast&quot;&gt;{{cite web |last=Kit |first=Borys |title='Nashville' Actor Nabs Key Role in 'Alita: Battle Angel' (Exclusive) |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/nashville-actor-nabs-key-role-934192 |accessdate=October 1, 2016 |work=The Hollywood Reporter |date=September 30, 2016 |archive-date=October 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001145014/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/nashville-actor-nabs-key-role-934192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Studiya Hüqo rolu üçün [[Evan Coqia]], [[Duqlas But]], [[Cek Lauden]] və Noy Silveri də namizəd kimi görmüşdü, lakin &quot;etnik cəhətdən daha qeyri-müəyyən&quot; görünüşünə görə Conson seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;JohnsonCast&quot;/&gt; 3 oktyabr 2016-cı ildə [[Maherşala Ali]] ilə Vektor rolu üçün danışıqların getdiyi bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ali&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/luke-cage-villain-mahershala-ali-934662 |title='Luke Cage' Villain Mahershala Ali in Talks to Join James Cameron's 'Alita: Battle Angel' (Exclusive) |work=The Hollywood Reporter |last=Mueller |first=Matthew |date=October 3, 2016 |access-date=August 15, 2018 |archive-date=July 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726093915/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/luke-cage-villain-mahershala-ali-934662 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ali müsahibəsində filmdə iki rolda çıxış edəcəyini bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;Ali2&quot;&gt;{{cite web |url=https://moviepilot.com/p/mahershala-ali-plays-two-roles-in-alita-battle-angel/4215355 |title=Oscar-Winner Mahershala Ali Plays Two Roles In 'Alita: Battle Angel' |last=Fischer |first=Russ |date=February 27, 2017 |website=[[Moviepilot]] |accessdate=February 27, 2017 |archive-date=February 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227143715/https://moviepilot.com/p/mahershala-ali-plays-two-roles-in-alita-battle-angel/4215355 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

5 oktyabr 2016-cı ildə [[Eysa Qonsales]] filmə qoşulmuşdur.&lt;ref name=&quot;GonzalezCast&quot;&gt;{{cite web |last=McNary |first=Dave |title=James Cameron's 'Alita: Battle Angel' Adds Eiza Gonzalez |url=https://variety.com/2016/film/news/alita-battle-angel-james-cameron-eiza-gonzalez-1201879149/ |accessdate=October 6, 2016 |website=Variety |date=October 5, 2016 |archive-date=October 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006140416/http://variety.com/2016/film/news/alita-battle-angel-james-cameron-eiza-gonzalez-1201879149/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, Rodrigesin &quot;[[Küldən şəfəqə (teleserial)|Küldən şəfəqə]]&quot; teleserialında oynayırdı. 7 oktyabr 2016-cı ildə [[Corc Lendeborq]] Hüqonun dostu roluna seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lendeborg&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/alita-battle-angel-adds-spider-936008 |title='Alita: Battle Angel' Adds 'Spider-Man: Homecoming' Actor (Exclusive) |last=Galuppo |first=Mia |date=October 7, 2016 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=October 11, 2016 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011165251/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/alita-battle-angel-adds-spider-936008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 11 oktyabr 2016-cı ildə [[Lana Kondor]] yetim Koyomi rolu üçün seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;Condor&quot;&gt;{{cite web |url=http://deadline.com/2016/10/x-men-lana-condor-alita-battle-angel-pacific-rim-2-ivanna-sakhno-1201834792/ |title='X-Men' Actress Lana Condor Joins 'Alita: Battle Angel'; 'Pacific Rim' Sequel Adds Ivanna Sakhno |website=[[Deadline Hollywood]] |first=Amanda |last=N'Duka |date=October 11, 2016 |access-date=August 15, 2018 |archive-date=November 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161122030800/http://deadline.com/2016/10/x-men-lana-condor-alita-battle-angel-pacific-rim-2-ivanna-sakhno-1201834792/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 18 oktyabr 2016-cı ildə [[Leonard Vu]]nun kiborq Kinuba rolunda görünəcəyi açıqlanmışdır.&lt;ref name=&quot;WuCast&quot;&gt;{{cite web |last=McNary |first=Dave |title=Leonard Wu Joins James Cameron's 'Alita: Battle Angel' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2016/film/news/leonard-wu-james-cameron-alita-battle-angel-1201893161/ |accessdate=October 22, 2016 |website=Variety |date=October 19, 2016 |archive-date=October 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022143404/http://variety.com/2016/film/news/leonard-wu-james-cameron-alita-battle-angel-1201893161/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2016-cı ilin dekabrında [[Marko Saror]] kiborq Acakutti kimi layihəyə qoşulmuşdur.&lt;ref name=&quot;Zaror&quot;&gt;{{cite web |url=http://screenanarchy.com/2016/12/marko-zaror-joins-alita-battle-angel.html |title=Marko Zaror Joins ALITA: BATTLE ANGEL |last=Martin |first=Peter |date=December 2016 |website=[[Screen Anarchy]] |accessdate=December 6, 2016 |archive-date=December 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161206161454/http://screenanarchy.com/2016/12/marko-zaror-joins-alita-battle-angel.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 7 fevral 2017-ci ildə [[Cennifer Konnelli]] naməlum antaqonist qadın roluna seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;Connelly&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/jennifer-connelly-joins-james-camerons-alita-battle-angel-972646 |title=Jennifer Connelly Joins James Cameron's 'Alita: Battle Angel' (Exclusive) |last1=Kit |first1=Borys |last2=Porreca |first2=Brian |date=February 7, 2017 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=February 8, 2017 |archive-date=February 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207195359/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/jennifer-connelly-joins-james-camerons-alita-battle-angel-972646 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 22 fevral 2017-ci ildə [[Mişel Rodriqes]] də filmdə çəkildiyini açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rodriguez&quot;&gt;{{cite web |url=http://ew.com/movies/2017/02/22/michelle-rodriguez-alita-battle-angel/ |title=Michelle Rodriguez joins 'Alita: Battle Angel' movie |last=Hibberd |first=James |date=February 22, 2017 |website=[[Entertainment Weekly]] |accessdate=February 23, 2017 |archive-date=February 23, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223115959/http://ew.com/movies/2017/02/22/michelle-rodriguez-alita-battle-angel/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Çəkilişlər ===
Filmin çəkilişləri 17 oktyabr 2016-cı ildə [[Texas]] ştatının [[Ostin (Texas)|Ostin]] şəhərində başlamış və 9 fevral 2017-ci ildə başa çatmışdır.&lt;ref name=&quot;Haley&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gov.texas.gov/film/hotline-crew/22597 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012022941/http://gov.texas.gov/film/hotline-crew/22597 |archivedate=October 12, 2016 |deadurl=yes |title=Job Hotline — Crew &amp; Industry Calls — Alita: Battle Angel |website=[[Texas Film Commission]] |accessdate=October 11, 2016 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt; Aktyor heyəti filmin səhnələrinə [[rok]], [[pank]] və [[emo]] ünsürlərini əlavə etmək üçün 2017-ci ilin 3, 6 və 7 fevral gecələrində Ostinə çıxmışdırlar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kvue.com/features/entertainment/rocker-emo-types-wanted-for-sci-fi-movie-filming-in-austin/395099868 |title=Rocker, emo-types wanted for Sci-Fi movie filming in Austin |last=Cunningham |first=Chelsea |date=January 31, 2017 |website=[[KVUE]] |accessdate=February 8, 2017 |archive-date=February 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201031931/http://www.kvue.com/features/entertainment/rocker-emo-types-wanted-for-sci-fi-movie-filming-in-austin/395099868 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kxan.com/2017/01/31/robert-rodriguez-film-seeking-edgy-extras-in-austin/ |title=Robert Rodriguez film seeking ‘edgy’ extras in Austin |last=Jechow |first=Andy |date=January 31, 2017 |website=[[KXAN-TV]] |accessdate=February 8, 2017 |archive-date=February 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202195707/http://kxan.com/2017/01/31/robert-rodriguez-film-seeking-edgy-extras-in-austin/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Buraxılış ==
Filmin əvvəlcə [[20 iyul]] [[2018]]-ci ildə [[IMAX]] formatında buraxılması planlaşdırılırdı.&lt;ref name=&quot;Collider release date&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://collider.com/the-predator-imax-maze-runner-the-death-cure/ |title='The Predator', 'Maze Runner', Mystery Marvel Movie and More to Get IMAX Release |last=Chitwood |first=Adam |date=September 27, 2016 |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=September 27, 2016 |archive-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160930063248/http://collider.com/the-predator-imax-maze-runner-the-death-cure/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2018-ci ilin fevralında filmin 21 dekabr 2018-ci il tarixinə ertələndiyi açıqlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.joblo.com/movie-news/fox-pushes-back-the-predator-alita-battle-angel-release-dates-661|title=Fox pushes back The Predator &amp; Alita: Battle Angel release dates|access-date=2018-02-13|language=en-US|archive-date=2021-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504105534/https://www.joblo.com/movie-news/fox-pushes-back-the-predator-alita-battle-angel-release-dates-661|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ən son isə 14 fevral 2019-cu ilə ertələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/alita-battle-angel-release-date-pushed-spring-2019-1147922 |title='Dark Phoenix' Pushed Back to June 2019, Untitled 'Deadpool' Opening In December |last=Couch |first=Aaron |date=September 28, 2018 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=September 28, 2018 |archive-date=September 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928210408/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/alita-battle-angel-release-date-pushed-spring-2019-1147922 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Marketinq ===
Filmin ilk treyleri 8 dekabr 2017-ci ildə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;FirstTrailerReleased&quot;/&gt; Treyler qarışıq rəylər (xüsusilə baş qəhrəmanın görünüşü ilə bağlı) almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theverge.com/2017/12/8/16750806/alita-battle-angel-robert-rodriguez-trailer-watch |title=The first trailer for Robert Rodriguez's Alita: Battle Angel falls squarely into the uncanny valley |last=Liptak |first=Andrew |date=December 8, 2017 |website=[[The Verge]] |accessdate=December 9, 2017 |archive-date=December 8, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208221500/https://www.theverge.com/2017/12/8/16750806/alita-battle-angel-robert-rodriguez-trailer-watch |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Filmin ikinci treyleri 23 iyul 2018-ci ildə [[San Diego Comic-Con International]] tədbirində buraxılmış və [[Linkin Park]]-ın &quot;[[New Divide]]&quot; mahnısından istifadə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2018/film/news/alita-battle-angel-trailer-james-cameron-robert-rodriguez-1202880975/|title='Alita: Battle Angel’: Cyborgs Face Off in Latest Eye-Popping Trailer|last=McNary|first=Dave|date=July 23, 2018|website=variety|accessdate=July 23, 2018|archive-date=July 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723193708/https://variety.com/2018/film/news/alita-battle-angel-trailer-james-cameron-robert-rodriguez-1202880975/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Rəsmi saytı|www.foxmovies.com/movies/alita-battle-angel}}
* {{IMDb title|tt0437086}}
* {{Ann|film|4598}}

{{Battle Angel Alita}}

[[Kateqoriya:2019-cu ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:20th Century Fox filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:Kiberpank filmləri]]
[[Kateqoriya:Battle Angel Alita]]
[[Kateqoriya:Kiborq haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Antiutopik filmlər]]
[[Kateqoriya:Hadisələrin gələcəkdə cərəyan etdiyi filmlər]]
[[Kateqoriya:IMAX filmləri]]
[[Kateqoriya:Filmdə hərəkət tutma]]
[[Kateqoriya:Manqalara əsaslanan bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:TSG Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:Süni intellekt haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin 3D filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin antiutopik filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin postapokaliptik filmləri]]
[[Kateqoriya:Sputnik mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:2019-cu ilin 3D filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Transhumanizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Texasda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin yeniyetmə filmləri]]
[[Kateqoriya:Robert Rodriqesin filmləri]]
[[Kateqoriya:Troublemaker Studios filmləri]]
[[Kateqoriya:2019-cu ilin elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ScreenX filmləri]]
[[Kateqoriya:20th Century Studios mediafranşizaları]]
[[Kateqoriya:Amneziya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Döyüş sənəti elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:İspanca filmlər]]</text>
      <sha1>89ksi1ot7hpjk1hw0x3b18soitc80ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ripple Effect Studios</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557424</id>
    <revision>
      <id>8965902</id>
      <parentid>8301572</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</comment>
      <origin>8965902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14881" sha1="89593xquazg2u4jh7s01g2u4fngxog8" xml:space="preserve">{{Şirkət
|adı                  = EA Digital Illusions CE AB
|loqotipi             = [[Fayl:DICE Los Angeles.jpg|250px]]
|tipi                 = [[Diviziya (biznes)|diviziya]]
|birjada listinqi     = 
|fəaliyyəti           = 
|şüarı                = 
|təsis edilib         = {{start date and age|1995}}&lt;ref name=&quot;DIbegin&quot;/&gt;
|təsisçiləri          = {{Unbulleted list
| [[Stiven Spilberq]]
| [[Ceffri Katzenberq]]
| [[Deyvid Qeffen]]
}}
|ləğv edilib          = 
|baş qərargah         = {{Bayraq|ABŞ}} — [[Playa-Vista (Los-Anceles)|Playa-Vista]], [[Kaliforniya]]
|xidmət sahəsi        = [[Yer|Dünya]]
|yerləşməsi           = 
|hakim simaları       = Fredrik Lövinq — baş menecer
|sahəsi               = [[Videooyun sənayesi]]
|məhsulu              = {{Unbulleted list
| [[Medal of Honor (oyun seriyası)|''Medal of Honor'' seriyası]]
| [[Command &amp; Conquer (oyun seriyası)|''Command &amp; Conquer'' seriyası]]
}}
|gəliri               =  
|əməliyyat mənfəəti   = 
|təmiz mənfəəti       = 
|ümumi aktivlər       = 
|ümumi kapital        = 
|sahibkar             =  
|əməkdaşların sayı    = 
|ana şirkəti          = {{Unbulleted list
|[[DreamWorks Pictures|DreamWorks]] {{small|(50%, 1995–2000)}}
|[[Microsoft]] {{small|(50%, 1995–2000)}}
|[[Electronic Arts]] {{small|(2000–2013)}}
|[[EA DICE]] {{small|(2013–)}}
}}
|budaq şirkətləri     = 
|auditoru             = 
|veb-saytı            = {{URL|dice.se/about/los-angeles/}}
}}
'''DICE Los Angeles''' (əvvəllər '''DreamWorks Interactive L.L.C.''', '''EA Los Angeles''' və '''Danger Close Games''') — [[ABŞ]] [[Videooyun yaradıcısı|videooyun istehsalı]] şirkəti. &quot;DICE Los Angeles&quot; 1995-ci ilin aprel ayında &quot;[[DreamWorks Pictures|DreamWorks]]&quot; və &quot;[[Microsoft]]&quot; şirkətləri tərəfindən təsis edilmişdir və 2013-cü ildən bəri &quot;[[EA Digital Illusions CE AB|EA DICE]]&quot; şirkətinin diviziyasıdır. 2000-ci ildə &quot;[[Electronic Arts]]&quot; studiyanı satın almış və onun adını &quot;EA Los Angeles&quot;, daha sonra isə 2010-cu ildə &quot;Danger Close Games&quot; olaraq dəyişmişdir. 2013-cü ildə studiya baş ofisi [[İsveç]]&lt;nowiki/&gt;də yerləşən &quot;[[EA DICE]]&quot; şirkətinin bir diviziyası olmuş və &quot;DICE Los Angeles&quot; adını almışdır. Şirkət başlıca olaraq yaratdığı &quot;''[[Medal of Honor (oyun seriyası)|Medal of Honor]]''&quot; və &quot;''[[Command &amp; Conquer (oyun seriyası)|Command &amp; Conquer]]''&quot; videooyun seriyalarına görə tanınır.

== Tarix ==
=== DreamWorks Interactive (1995–2000) ===

&quot;DreamWorks Interactive&quot; şirkətinin təsis ediləcəyi 22 mart 1995-ci ildə açıqlanmışdır.&lt;ref name=&quot;DIbegin&quot;&gt;{{cite news |first=Ceraldin |last=Fabrikant |title=THE MEDIA BUSINESS; Dreamworks and Microsoft in Multimedia Venture |url=https://www.nytimes.com/1995/03/23/business/the-media-business-dreamworks-and-microsoft-in-multimedia-venture.html |year=1995 |publisher=[[The New York Times]] |archivedate=23 may 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150526144945/https://www.nytimes.com/1995/03/23/business/the-media-business-dreamworks-and-microsoft-in-multimedia-venture.html |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt; 3 aprel 1995-ci ildə fəaliyyətə başlayan şirkət &quot;[[DreamWorks Pictures|DreamWorks]]&quot; və &quot;[[Microsoft]]&quot; şirkətlərinin birgə idarə etdiyi bir müəssisə idi. Studiyaya rejissor [[Stiven Spilberq]] rəhbərlik edirdi. Spilberqin dövründə studiya çoxlu lisenziyalı videooyun buraxmışdır. &quot;[[Los Angeles Times]]&quot; qəzetinin redaktoru Lezli Helmin dediyinə görə, şirkətin istehsal etdiyi ilk videooyunlar olduqca müvəffəqiyyətsiz idi.&lt;ref name=37k&gt;{{cite news | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150107053439/http://articles.latimes.com/1997/aug/18/business/fi-23584 | url=http://articles.latimes.com/1997/aug/18/business/fi-23584 | title=Have CD-ROMances Run Their Course? | last=Helm | first=Lezli | date=18 avqust 1997 | newspaper=[[Los Angeles Times]] | archivedate=7 yanvar 2015 | deadurl=no | accessdate=15 avqust 2018 }}&lt;/ref&gt; Şirkətin ən böyük uğurlarından biri 1997-ci ilin avqust ayında satışa çıxardığı &quot;''[[Goosebumps: Escape from Horrorland]]''&quot; idi. Oyun ümumi olaraq 130 min nüsxə satmışdır.&lt;ref name=dec1996&gt;{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/19970718224800/http://www.gamecenter.com/News/Item/0,3,527,00.html | url=http://www.gamecenter.com:80/News/Item/0,3,527,00.html | title=December's 30 best-sellers | author=GamerX | date=3 fevral 1997 | publisher=[[CNET Gamecenter]] | archivedate=1997-07-18 | deadurl=dead | access-date=2020-09-15 }}&lt;/ref&gt;

31 oktyabr 1999-cu ildə studiya [[PlayStation|PlayStation konsolu]] üçün birinci şəxs atıcı janrındakı &quot;''[[Medal of Honor (videooyun, 1999)|Medal of Honor]]''&quot; videooyununu satışa çıxarmışdır. &quot;[[Electronic Arts]]&quot; tərəfindən nəşr olunan bu oyun şirkətin ən uğurlu videooyun seriyasına çevrilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Medal of Honor |url=http://medalofhonor.wikia.com/wiki/Medal_of_Honor |publisher=Medalofhonor.wikia.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090530123053/http://medalofhonor.wikia.com/wiki/Medal_of_Honor |archivedate=30 may 2009 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt;

=== EA Los Angeles (2000–2010) ===
&quot;''[[Medal of Honor (videooyun, 1999)|Medal of Honor]]''&quot; videooyununun əldə etdiyi müvəffəqiyyətdən sonra &quot;[[Electronic Arts]]&quot; şirkəti 24 fevral 2000-ci ildə &quot;[[DreamWorks]]&quot; və &quot;[[Microsoft]]&quot;dan satın almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Keri |first=Tiffani |title=EA buys Dreamworks Interactive |url=http://www.zdnet.com/article/ea-buys-dreamworks-interactive |date=24 fevral 2000 |publisher=ZD Net |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304033214/http://www.zdnet.com/article/ea-buys-dreamworks-interactive/ |archivedate=11 sentyabr 2011 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt;  Şirkətin adı &quot;EA Los Angeles&quot; olaraq dəyişdirilmişdir. Buna əlavə olaraq, şirkət əsasən &quot;''[[Medal of Honor (oyun seriyası)|Medal of Honor]]''&quot; seriyası üzrə işləyəcəkdi. Onlar həmin il &quot;''[[Medal of Honor: Underground]]''&quot; videooyununu satışa çıxarmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnet.com/news/electronic-arts-to-buy-dreamworks-microsoft-venture/ |title=Electronic Arts to buy DreamWorks, Microsoft venture |accessdate=June 19, 2009 |date=February 24, 2000 |first=Melane Avstriya |last=Farmer |publisher=[[CNET]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151223193732/http://www.cnet.com/news/electronic-arts-to-buy-dreamworks-microsoft-venture/ |archivedate=23 dekabr 2015 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt; 6 avqust 2003-cü ildə &quot;EA Los Angeles&quot; [[Bel-Eyr (Los-Anceles)|Bel-Eyr]]&lt;nowiki/&gt;dən [[Playa-Vista (Los-Anceles)|Playa-Vista]]&lt;nowiki/&gt;ya köçmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electronic Arts Preps Massive LA Studio |url=http://www.ign.com/articles/2003/08/06/electronic-arts-preps-massive-la-studio-4 |date=6 avqust 2003 |author[[IGN]] heyəti |publisher=[[IGN]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920140111/http://www.ign.com/articles/2003/08/06/electronic-arts-preps-massive-la-studio-4 |archivedate=20 sentyabr 2016 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt; Həmin ofisdə onlar &quot;[[EA Pacific]]&quot; ilə birləşdirilmiş və &quot;[[Westwood Studios]]&quot;un bir neçə əməkdaşını işə almışdır. Buna görə də, şirkət &quot;''[[Command &amp; Conquer (oyun seriyası)|Command &amp; Conquer]]''&quot; seriyası üzrə işləməyə başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gamespot.com/articles/ea-consolidates-studios-closes-westwood/1100-2909852/ |title=EA consolidates studios, closes Westwood |date=January 29, 2003 |accessdate=15 avqust 2018 |first=Sem |last=Parker |publisher=[[GameSpot]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302104631/http://www.gamespot.com/articles/ea-consolidates-studios-closes-westwood/1100-2909852/ |archivedate=2 mart 2014 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt;

=== Danger Close Games (2010–2013) ===
22 iyul 2010-cu ildə &quot;[[Electronic Arts]]&quot; &quot;EA Los Angeles&quot; şirkətinin &quot;Danger Close Games&quot; olaraq rebrendləşdiriləcəyini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Qilbert |first=Ben |title='Danger Close' studio formed at EA by Medal of Honor team |url=https://www.engadget.com/2010/07/22/danger-close-studio-formed-at-ea-by-medal-of-honor-team/ |date=22 avqust 2010 |publisher=Engadget.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129210342/https://www.engadget.com/2010/07/22/danger-close-studio-formed-at-ea-by-medal-of-honor-team/ |archivedate=29 yanvar 2016 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt; Şirkət bu dövrdə sadəcə &quot;[[Medal of Honor (oyun seriyası)|''Medal of Honor'']]&quot; videooyunları üzrə işləmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.engadget.com/2010/07/23/danger-close-the-story-behind-ea-las-new-name/ |title=Danger Close: The story behind EA LA's new name |last=Qilbert |first=Ben |publisher=[[Engadget]] |date=23 iyul 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160817161100/https://www.engadget.com/2010/07/23/danger-close-the-story-behind-ea-las-new-name/ |archivedate=17 avqust 2016 |accessdate=15 avqust 2018}}&lt;/ref&gt; Onların ilk layihəsi &quot;''[[Medal of Honor (videooyun, 2010)|Medal of Honor]]''&quot; 12 oktyabr 2010-cu ildə [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 3]] və [[Xbox 360]] platformaları üçün satışa çıxarılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ign.com/articles/2010/07/23/medal-of-honor-team-forms-new-studio |title=Medal of Honor Team Forms New Studio |accessdate=15 avqust 2018 |date=22 iyul 2010 |first=Cim |last=Reyli |publisher=[[IGN]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104144257/http://www.ign.com/articles/2010/07/23/medal-of-honor-team-forms-new-studio |archivedate=2 noyabr 2012}}&lt;/ref&gt; Oyunun davamı olan &quot;''[[Medal of Honor: Warfighter]]''&quot; 23 oktyabr 2012-ci ildə satışa çıxarılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ign.com/articles/2012/10/27/medal-of-honor-warfighter-review |title=Medal of Honor: Warfighter Review |accessdate=15 avqust 2018 |date=26 oktyabr 2012 |first=Miç |last=Dayer |publisher=[[IGN]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028161249/http://www.ign.com/articles/2012/10/27/medal-of-honor-warfighter-review |archivedate=28 noyabr 2012}}&lt;/ref&gt;

=== DICE Los Angeles (2013–) ===
31 yanvar 2013-cü ildə &quot;[[Electronic Arts]]&quot; &quot;''Medal of Honor''&quot; seriyasını &quot;[[Medal of Honor: Warfighter|''Warfighter'']]&quot; epizodunun müvəffəqiyyətsizliyinə görə ləğv etmişdir. 15 may 2013-cü ildə studiya &quot;[[EA DICE]]&quot; şirkətinin bir diviziyası olmuşdur. &quot;DICE Los Angeles&quot; studiyası &quot;''[[Battlefield 4]]''&quot; videooyununun istehsalında &quot;DICE Stockholm&quot; ilə birgə işləmişdir.&lt;ref name=&quot;DICE_LA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324715704578483171152663246|title=EA Opening New Los Angeles Game Studio|last1=Hanzqard|first1=Yens|last2=Ledel|first2=Yohann|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=15 may 2013|accessdate=14 avqust 2018|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518184330/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324715704578483171152663246|archivedate=18 may 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Məhsullar ==
=== Videooyunlar ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! İl
! Ad
! Platforma(lar)
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | ''DreamWorks Interactive L.L.C.'' olaraq
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1996
| ''[[Someone's in the Kitchen!]]''
| [[Microsoft Windows]]
|-
| ''[[Steven Spielberg's Director's Chair]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[Goosebumps: Escape from HorrorLand]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[The Neverhood]]''
| Microsoft Windows
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1997
| ''[[Chaos Island: The Lost World]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[Goosebumps: Attack of the Mutant]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[Dilbert's Desktop Games]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[The Lost World: Jurassic Park (konsol oyunu)|The Lost World: Jurassic Park]]''
| [[PlayStation]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1998
| ''[[Skullmonkeys]]''
| PlayStation
|-
| ''[[Small Soldiers (videooyun)|Small Soldiers]]''
| PlayStation
|-
| ''[[Small Soldiers (videooyun)|Small Soldiers: Squad Commander]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[Trespasser (videooyun)|Trespasser]]''
| Microsoft Windows
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1999
| ''[[BoomBots]]''
| PlayStation
|-
| ''[[T'ai Fu: Wrath of the Tiger]]''
| PlayStation
|-
| ''[[Warpath: Jurassic Park]]''
| PlayStation
|-
| ''[[Medal of Honor (videooyun, 1999)|Medal of Honor]]''
| PlayStation
|-
| 2000
| ''[[Medal of Honor: Underground]]''
| PlayStation
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | ''EA Los Angeles'' olaraq
|-
| 2001
| ''[[Clive Barker's Undying]]''
| [[macOS]], Microsoft Windows
|-
| 2002
| ''[[Medal of Honor: Frontline]]''
| [[GameCube]], [[PlayStation 2]], [[Xbox (konsol)|Xbox]]
|-
| 2003
| ''[[Medal of Honor: Rising Sun]]''
| GameCube, PlayStation 2, Xbox
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2004
| ''[[GoldenEye: Rogue Agent]]''
| GameCube, PlayStation 2, Xbox
|-
| ''[[Medal of Honor: Pacific Assault]]''
| Microsoft Windows
|-
| ''[[The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth]]''
| Microsoft Windows
|-
| 2005
| ''[[Medal of Honor: European Assault]]''
| GameCube, PlayStation 2, Xbox
|-
| 2006
| ''[[The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth II]]''
| Microsoft Windows, [[Xbox 360]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2007
| ''[[Command &amp; Conquer 3: Tiberium Wars]]''
| macOS, Microsoft Windows, Xbox 360
|-
| ''[[Medal of Honor: Vanguard]]''
| PlayStation 2, [[Wii]]
|-
| ''[[Medal of Honor: Airborne]]''
| Microsoft Windows, [[PlayStation 3]], Xbox 360
|-
| ''[[Medal of Honor: Heroes 2]]''
| [[PlayStation Portable]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2008
| ''[[Boom Blox]]''
| [[Wii]]
|-
| ''[[Command &amp; Conquer: Red Alert 3]]''
| macOS, Microsoft Windows, PlayStation 3, Xbox 360
|-
| 2009
| ''[[Boom Blox Bash Party]]''
| Wii
|-
| 2010
| ''[[Command &amp; Conquer 4: Tiberian Twilight]]''
| Microsoft Windows
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | ''Danger Close Games'' olaraq
|-
| 2010
| ''[[Medal of Honor (videooyun, 2010)|Medal of Honor]]''
| Microsoft Windows, PlayStation 3, Xbox 360
|-
| 2012
| ''[[Medal of Honor: Warfighter]]''
| Microsoft Windows, PlayStation 3, Xbox 360
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | ''DICE Los Angeles'' olaraq
|-
|2013
| ''[[Battlefield 4]]''
| Microsoft Windows, PlayStation 3, [[PlayStation 4]], Xbox 360, [[Xbox One]]
|-
| 2016
| ''[[Battlefield 1]]''
| Microsoft Windows, PlayStation 4, Xbox One
|-
| 2017
| ''[[Star Wars Battlefront II (videooyun, 2017)|Star Wars Battlefront II]]''
| Microsoft Windows, PlayStation 4, Xbox One
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Rəsmi saytı|www.dice.se/about/los-angeles/|&quot;DICE Los Angeles&quot; şirkətinin}}

{{Electronic Arts}}
{{Medal of Honor}}

[[Kateqoriya:1995-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:DreamWorks]]
[[Kateqoriya:Electronic Arts]]
[[Kateqoriya:ABŞ şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Videooyun istehsalı şirkətləri]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</text>
      <sha1>89593xquazg2u4jh7s01g2u4fngxog8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediyada gender bərabərsizliyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558225</id>
    <revision>
      <id>8966035</id>
      <parentid>8907755</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35091-77</username>
        <id>347935</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6272" sha1="grag7njjoqaji6x2yznqovvok4ui55c" xml:space="preserve">[[Fayl:Wikipedia editors are predominantly male EN.svg|thumb|Vikicəmiyyətin böyük hissəsini kişi istifadəçilər təşkil edir.]]
'''Vikipediyada gender bərabərsizliyi''' — [[Vikipediya]] redaktorlarının əsasən kişilər olması, Vikipediyadakı bioqrafiyaların daha az bir qisminin qadınlara aid olması və qadınları maraqlandıran mövzuların daha az əhatə olunmasına verilmiş ümumi ad.&lt;ref name=&quot;torres&quot;&gt;{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=2016-06-02|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=2020-06-26|issn=0017-8012|archive-date=2020-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Kleeman|first=Jenny|date=26 May 2016|title=The Wikipedia wars: does it matter if our biggest source of knowledge is written by men?|url=https://www.newstatesman.com/lifestyle/2015/05/wikipedia-has-colossal-problem-women-dont-edit-it|access-date=2020-06-26|website=www.newstatesman.com|language=en|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325090445/https://www.newstatesman.com/lifestyle/2015/05/wikipedia-has-colossal-problem-women-dont-edit-it|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə aparılmış Vikipediyanın 12 dil versiyasını və [[Vikimedia Fondu]]nun bəzi digər layihələrini əhatə edən lsorğu zamanı sorğuda iştirak edən 3734 nəfərdən 90%-nin kişi, 8,8%-nin qadın olduğu, 1%-nin isə [[cinsi azlıq]]lara aid olduğu ortaya çıxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Community Insights/2018 Report/Contributors - Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Insights/2018_Report/Contributors|access-date=2020-09-28|website=meta.wikimedia.org|language=en|archive-date=2022-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727231640/https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Insights/2018_Report/Contributors|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019-cu ildə Wikimedia Fondunun ozamankı [[Baş icraçı direktor|baş direktoru]] Katherine Maher bildirmişdir ki, onun komandası qadınların ümumi redaktorların 15–20%-ni təşkil etdiyini ehtimal edir.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Balch|first=Oliver|date=2019-11-28|title=Making the edit: why we need more women in Wikipedia|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/careers/2019/nov/28/making-the-edit-why-we-need-more-women-in-wikipedia|access-date=2020-06-26|issn=0261-3077|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919233657/https://www.theguardian.com/careers/2019/nov/28/making-the-edit-why-we-need-more-women-in-wikipedia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Vikipediyada qadınlarla bağlı məqalələrinin yaradılması, genişləndirilməsi, neytral və təfərrüatlı olması ehtimalı daha azdır. 2021-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərmişdir ki, 2017-ci ilin aprelində dərc edilmiş bioqrafiyaların yalnız 17%-i qadınlara aid olduğu halda, silinməyə namizəd göstərilmiş bioqrafiyaların 41%-i qadınlara aid olmuşdur. Gender bərabərsizliyi Vikipediyaya ən çox irad tutulmuş mövzular arasındadır.

2015-ci ildə Vikipediyanın qurucusu [[Cimmi Vels]] ensiklopediyanın redaktorlarının ən azı 25%-nin qadınlardan ibarət olması ilə bağlı qoyduqları məqsədə çata bilmədiklərini açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;torres&quot; /&gt; Vikipediyada qadın redaktorları həvəsləndirmək və qadınlarla bağlı mövzuların əhatə dairəsini artırmaq üçün &quot;''Edit-a-thon''&quot; və &quot;Women in Red&quot; kimi layihələr hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;tnw2&quot;&gt;{{cite web|url=https://thenextweb.com/tech/2019/03/19/physicist-has-written-over-500-biographies-female-scientists-wikipedia/|website=thenextweb.com|first=Cara|last=Curtis|year=2019|title=This physicist has written over 500 biographies of women scientists on Wikipedia|publisher=[[The Next Web]]|access-date=10 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804235220/https://thenextweb.com/tech/2019/03/19/physicist-has-written-over-500-biographies-female-scientists-wikipedia/|archive-date=4 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indy5002&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/science-women-wikipedia-biography-sexism-academia-physics-a-level-a8773631.html|title=This is why I've written 500 biographies of female scientists on Wikipedia|first=Jessica|last=Wade|date=11 February 2019|newspaper=[[The Independent]]|author-link=Jess Wade|access-date=25 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520230025/https://www.independent.co.uk/voices/science-women-wikipedia-biography-sexism-academia-physics-a-level-a8773631.html|archive-date=20 May 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Araşdırılması ==
2008-ci ildə dünya miqyasında aparılmış ilk araşdırma zamanı bütün redaktorların 13%-nin qadınlar olduğu ortaya çıxmışdır. 2011-ci ildə aparılmış araşdırmada bu rəqəmin qlobal miqyasda 9%-ə qədər endiyi müşahidə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;torres&quot; /&gt; 2009-cu ildə Vikimedia Fondunun sorğusu göstərmişdir ki, ortalama fəaliyyəti olan bir kişi redaktorun bu rəqəmdən iki dəfə çox redaktəsi olduğu halda 500-dən çox redaktə edən redaktorların yalnız 6%-i qadınlardır.&lt;ref name=&quot;Clubhouse2&quot;&gt;{{cite web|last1=Lam|first1=Shyong (Tony) K.|last2=Uduwage|first2=Anuradha|last3=Dong|first3=Zhenhua|last4=Sen|first4=Shilad|last5=Musicant|first5=David R.|last6=Terveen|first6=Loren|last7=Riedl|first7=John|title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance|url=http://www-users.cs.umn.edu/~lam/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418072510/http://www-users.cs.umn.edu/~lam/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf|archive-date=18 April 2015}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commonscat-inline|Gendergap}}
* Wikimedia Meta-Wiki-də [https://meta.wikimedia.org/wiki/Gender_gap Gender bərabərsizliyi]

[[Kateqoriya:Vikipediya mübahisələri]]
[[Kateqoriya:Gender bərabərliyi]]
[[Kateqoriya:Seksizm]]
[[Kateqoriya:Vikipediya tarixi]]
[[Kateqoriya:Ayrı-seçkilik]]
[[Kateqoriya:Gender tədqiqatları]]</text>
      <sha1>grag7njjoqaji6x2yznqovvok4ui55c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966037</id>
      <parentid>8966035</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-35091-77|~2026-35091-77]] ([[User talk:~2026-35091-77|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Nemoralis|Nemoralis]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu</comment>
      <origin>8907755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6271" sha1="de1vkzdljrj5hjbbeq0bfzvsi47kwr1" xml:space="preserve">[[Fayl:Wikipedia editors are predominantly male EN.svg|thumb|Vikicəmiyyətin böyük hissəsini kişi istifadəçilər təşkil edir.]]
'''Vikipediyada gender bərabərsizliyi''' — [[Vikipediya]] redaktorlarının əsasən kişilər olması, Vikipediyadakı bioqrafiyaların daha az bir qisminin qadınlara aid olması və qadınları maraqlandıran mövzuların daha az əhatə olunmasına verilmiş ümumi ad.&lt;ref name=&quot;torres&quot;&gt;{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=2016-06-02|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=2020-06-26|issn=0017-8012|archive-date=2020-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Kleeman|first=Jenny|date=26 May 2016|title=The Wikipedia wars: does it matter if our biggest source of knowledge is written by men?|url=https://www.newstatesman.com/lifestyle/2015/05/wikipedia-has-colossal-problem-women-dont-edit-it|access-date=2020-06-26|website=www.newstatesman.com|language=en|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325090445/https://www.newstatesman.com/lifestyle/2015/05/wikipedia-has-colossal-problem-women-dont-edit-it|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə aparılmış Vikipediyanın 12 dil versiyasını və [[Vikimedia Fondu]]nun bəzi digər layihələrini əhatə edən sorğu zamanı sorğuda iştirak edən 3734 nəfərdən 90%-nin kişi, 8,8%-nin qadın olduğu, 1%-nin isə [[cinsi azlıq]]lara aid olduğu ortaya çıxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Community Insights/2018 Report/Contributors - Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Insights/2018_Report/Contributors|access-date=2020-09-28|website=meta.wikimedia.org|language=en|archive-date=2022-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727231640/https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Insights/2018_Report/Contributors|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019-cu ildə Wikimedia Fondunun ozamankı [[Baş icraçı direktor|baş direktoru]] Katherine Maher bildirmişdir ki, onun komandası qadınların ümumi redaktorların 15–20%-ni təşkil etdiyini ehtimal edir.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Balch|first=Oliver|date=2019-11-28|title=Making the edit: why we need more women in Wikipedia|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/careers/2019/nov/28/making-the-edit-why-we-need-more-women-in-wikipedia|access-date=2020-06-26|issn=0261-3077|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919233657/https://www.theguardian.com/careers/2019/nov/28/making-the-edit-why-we-need-more-women-in-wikipedia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Vikipediyada qadınlarla bağlı məqalələrinin yaradılması, genişləndirilməsi, neytral və təfərrüatlı olması ehtimalı daha azdır. 2021-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərmişdir ki, 2017-ci ilin aprelində dərc edilmiş bioqrafiyaların yalnız 17%-i qadınlara aid olduğu halda, silinməyə namizəd göstərilmiş bioqrafiyaların 41%-i qadınlara aid olmuşdur. Gender bərabərsizliyi Vikipediyaya ən çox irad tutulmuş mövzular arasındadır.

2015-ci ildə Vikipediyanın qurucusu [[Cimmi Vels]] ensiklopediyanın redaktorlarının ən azı 25%-nin qadınlardan ibarət olması ilə bağlı qoyduqları məqsədə çata bilmədiklərini açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;torres&quot; /&gt; Vikipediyada qadın redaktorları həvəsləndirmək və qadınlarla bağlı mövzuların əhatə dairəsini artırmaq üçün &quot;''Edit-a-thon''&quot; və &quot;Women in Red&quot; kimi layihələr hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;tnw2&quot;&gt;{{cite web|url=https://thenextweb.com/tech/2019/03/19/physicist-has-written-over-500-biographies-female-scientists-wikipedia/|website=thenextweb.com|first=Cara|last=Curtis|year=2019|title=This physicist has written over 500 biographies of women scientists on Wikipedia|publisher=[[The Next Web]]|access-date=10 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804235220/https://thenextweb.com/tech/2019/03/19/physicist-has-written-over-500-biographies-female-scientists-wikipedia/|archive-date=4 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indy5002&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/science-women-wikipedia-biography-sexism-academia-physics-a-level-a8773631.html|title=This is why I've written 500 biographies of female scientists on Wikipedia|first=Jessica|last=Wade|date=11 February 2019|newspaper=[[The Independent]]|author-link=Jess Wade|access-date=25 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520230025/https://www.independent.co.uk/voices/science-women-wikipedia-biography-sexism-academia-physics-a-level-a8773631.html|archive-date=20 May 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Araşdırılması ==
2008-ci ildə dünya miqyasında aparılmış ilk araşdırma zamanı bütün redaktorların 13%-nin qadınlar olduğu ortaya çıxmışdır. 2011-ci ildə aparılmış araşdırmada bu rəqəmin qlobal miqyasda 9%-ə qədər endiyi müşahidə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;torres&quot; /&gt; 2009-cu ildə Vikimedia Fondunun sorğusu göstərmişdir ki, ortalama fəaliyyəti olan bir kişi redaktorun bu rəqəmdən iki dəfə çox redaktəsi olduğu halda 500-dən çox redaktə edən redaktorların yalnız 6%-i qadınlardır.&lt;ref name=&quot;Clubhouse2&quot;&gt;{{cite web|last1=Lam|first1=Shyong (Tony) K.|last2=Uduwage|first2=Anuradha|last3=Dong|first3=Zhenhua|last4=Sen|first4=Shilad|last5=Musicant|first5=David R.|last6=Terveen|first6=Loren|last7=Riedl|first7=John|title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance|url=http://www-users.cs.umn.edu/~lam/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418072510/http://www-users.cs.umn.edu/~lam/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf|archive-date=18 April 2015}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commonscat-inline|Gendergap}}
* Wikimedia Meta-Wiki-də [https://meta.wikimedia.org/wiki/Gender_gap Gender bərabərsizliyi]

[[Kateqoriya:Vikipediya mübahisələri]]
[[Kateqoriya:Gender bərabərliyi]]
[[Kateqoriya:Seksizm]]
[[Kateqoriya:Vikipediya tarixi]]
[[Kateqoriya:Ayrı-seçkilik]]
[[Kateqoriya:Gender tədqiqatları]]</text>
      <sha1>de1vkzdljrj5hjbbeq0bfzvsi47kwr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rubl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559516</id>
    <revision>
      <id>8965778</id>
      <parentid>6680407</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="8cvzg02xfzh8xqlkzcv711zvnd7ubsf" xml:space="preserve">[[Fayl:25 rublej 1769 goda..jpg|thumb|Rubl əskinazı ([[1769]])|238x238px]]

'''Rubl '''(&lt;span class=&quot;IPA&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|/]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;IPA nopopups&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|&lt;span title=&quot;/ˈ/ primary stress follows&quot; style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;ˈ&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;IPA nopopups&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|&lt;span title=&quot; 'r' in 'rye' &quot; style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;IPA nopopups&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|&lt;span title=&quot;/uː/ long 'oo' in 'goose' &quot; style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;uː&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;IPA nopopups&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|&lt;span title=&quot; 'b' in 'buy' &quot; style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;b&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;IPA nopopups&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|&lt;span title=&quot;/əl/ 'le' in 'bottle' &quot; style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;əl&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;IPA&quot;&gt;[[İngilis dili üçün BFƏ cədvəli|/]]&lt;/span&gt;; {{Dil-ru|рубль|p=rublʲ}}) [[Rusiya iqtisadiyyatı]] ilə bağlı olan [[Şərqi Avropa]] ölkələrində işlədilən pul vahidi. Rubl ilk dəfə [[Rusiya imperiyası]] dövründə pul vahidi kimi yaradılmışdı. Sonra isə [[SSRİ]]-nin valyuta vahidi kimi işlədilmişdir. Dövrümüzdə [[Rusiya]]&lt;nowiki/&gt;da və [[Belarusiya]]&lt;nowiki/&gt;da valyuta kimi işlədilir. Habelə, Rusiyanın təsiri altında olan [[Abxaziya]] və [[Şimali Osetiya]]&lt;nowiki/&gt;da da rəsmi pul vahidi kimi rubldan istifadə edilir. Bir rubl 100 '''qəpikə'''({{Dil-ru|копе́йка|r=kopeyka|p=kɐˈpʲejkə}}) bərabərdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Руководство самопровозглашенной ДНР объявило рубль единой учетной валютой и ввело «плавающий» курс рубля к гривне |url=http://www.0624.com.ua/home/business/12718-rukovodstvo-samoprovozglashennoj-dnr-objavilo-rubl-edinoj-uchetnoj-valjutoj-i-vvelo-plavajushhij-kurs-rublja-k-grivne |access-date=2018-08-28 |archive-date=2016-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617183430/http://www.0624.com.ua/home/business/12718-rukovodstvo-samoprovozglashennoj-dnr-objavilo-rubl-edinoj-uchetnoj-valjutoj-i-vvelo-plavajushhij-kurs-rublja-k-grivne |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В «ЛНР» российский рубль сделали «основной валютой» |url=http://ru.tsn.ua/ato/v-lnr-rossiyskiy-rubl-sdelali-osnovnoy-valyutoy-471828.html |access-date=2018-08-28 |archive-date=2016-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604163506/http://ru.tsn.ua/ato/v-lnr-rossiyskiy-rubl-sdelali-osnovnoy-valyutoy-471828.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Belarus rublu]]
*[[Rusiya rublu]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://monety-rossii.com Монеты России и СССР]
* [http://www.historicalstatistics.org/Currencyconverter.html Historical Currency Converter]

{{pul-qaralama}}

[[Kateqoriya:Rusiya pulları]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Numizmatika]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>8cvzg02xfzh8xqlkzcv711zvnd7ubsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mbombe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563892</id>
    <revision>
      <id>8965903</id>
      <parentid>7881732</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</comment>
      <origin>8965903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="2qiocsvnuwulg1hfr77237kbglpcerf" xml:space="preserve">'''Mbombe 6x6''' — [[CAR]]-ın [[Paramount Group]] şirkətinin mina qorunması istehsalı ilə təkərli zirehli avtomobil. Mbombe, [[STANAG 4569]] metoduna əsasən IV səviyyədə qorunmanı təmin edir.

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Zirehli avtomobillər]]
[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</text>
      <sha1>2qiocsvnuwulg1hfr77237kbglpcerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965907</id>
      <parentid>8965903</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="4xu12n2dtd6g61b3esi192skxixhl0z" xml:space="preserve">'''Mbombe 6x6''' — [[CAR]]-ın [[Paramount Group]] şirkətinin mina qorunması istehsalı ilə təkərli zirehli avtomobil. Mbombe, [[STANAG 4569]] metoduna əsasən IV səviyyədə qorunmanı təmin edir.

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Zirehli avtomobillər]]
[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərdə yarananlar]]</text>
      <sha1>4xu12n2dtd6g61b3esi192skxixhl0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965908</id>
      <parentid>8965907</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8965908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="sihq08ztmy3zjreyfjkk3lcneogojq6" xml:space="preserve">{{avtomobil}}
'''Mbombe 6x6''' — [[CAR]]-ın [[Paramount Group]] şirkətinin mina qorunması istehsalı ilə təkərli zirehli avtomobil. Mbombe, [[STANAG 4569]] metoduna əsasən IV səviyyədə qorunmanı təmin edir.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Zirehli avtomobillər]]
[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərdə yarananlar]]</text>
      <sha1>sihq08ztmy3zjreyfjkk3lcneogojq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oldboy (film, 2003)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>568794</id>
    <revision>
      <id>8965960</id>
      <parentid>8816230</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9763" sha1="557yv8zd449hbfubgtrxaftxpr7ljkd" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Oldboy
 |orijinal adı       = {{Dil-ko|올드보이}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Oldboykoreanposter.jpg
 |şəklin ölçüsü      = 200px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 200px
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Pak Çhan Uk]]
 |ssenarist          = Qaron Sutia&lt;br&gt;[[Pak Çhan Uk]]
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Vyaçeslav Ovçinnikov
 |rollarda           = Çoi Min Sik&lt;br&gt;Yu Çji Te&lt;br&gt;Kan Hö Çjon
 |operator           = Vadim Yusov 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Dram (janr)|dram]]
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[koreya dili]]
 |ölkə               = {{KOR}}
 |istehsalçı         = Show East&lt;br&gt;Egg Films
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = [[rəngli film|rəngli]]
 |vaxt               = 116 dəqiqə
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = [[2003]]
 |büdcə              = 3 000 000 [[ABŞ dolları|dollar]]
 |gəlir              = 14 980 005 [[ABŞ dolları|dollar]]
 |əvvəlki            = [[İntiqam mənimdir (film, 2002)|İntiqam mənimdir]]
 |sonrakı            = [[İntiqam xanım (film, 2005)|İntiqam xanım]]
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0364569
 |vikianbar          = 
}}

'''Oldboy''' ({{Dil-ko|올드보이}}) — [[2003]]-cü ildə rejissor və ssenarist Pak Çan Uk tərəfindən çəkilmiş &quot;intiqam trilogiyası&quot;nın ikinci hissəsi olan [[döyüş filmi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oldboy (2003) — Metacritic |url=http://www.metacritic.com/movie/oldboy |access-date=2018-11-20 |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422001231/https://www.metacritic.com/movie/oldboy |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Üçlüyün ilk filmi ''[[İntiqam mənimdir (film, 2002)]]'', sonuncusu ''[[İntiqam xanım (film, 2005)]]''&lt;ref&gt;{{cite web|work=Rottentomatoes.com|title=Consensus of Oldboy reviews|url=http://www.rottentomatoes.com/m/oldboy/|accessdate=11 April 2007|archive-date=13 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913115144/https://www.rottentomatoes.com/m/oldboy|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ebert&quot;&gt;{{cite news|title=Ebert review|first=Roger|last=Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20050324/REVIEWS/50310001/1023|publisher=''[[Chicago Sun-Times]]''|accessdate=11 April 2007|archive-date=21 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421150545/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20050324%2FREVIEWS%2F50310001%2F1023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Filmin əsərləri Yapon adları Qaron Tsutii və Nobuaki Minaqişi tərəfindən eyni adlı manqaya əsaslanırdı. Premyer nümayiş 21 noyabr 2003-cü ildə Cənubi Koreyada, Rusiyada isə — 18 noyabr 2004-cü ildə keçirilmişdir. 3 milyard dollar&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.imdb.com/title/tt0364569/business|title=Box office / business for Oldeuboi|date=|publisher=imdb.com|accessdate=|archive-date=2013-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811050429/http://www.imdb.com/title/tt0364569/business|url-status=live}}&lt;/ref&gt; büdcəsi ilə dünya üzrə ödənişlər 14,980,005 dollar təşkil edir&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=oldboy.htm|title=boxofficemojo.com|publisher=boxofficemojo.com|accessdate=|archive-date=2014-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205115948/http://boxofficemojo.com/movies/?id=oldboy.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Məzmun ==
1988-ci ildə Oh Dae su adlı bir iş adamı, qızının dördüncü doğum gününü itirmədən sərxoş olduğu üçün tutuldu. Yoldaşı Joo-hwan onu polis bölməsindən götürdükdən sonra Dae-su üçün evə zəng etmək üçün telefon kabinə gedəcəklər. Joo-hwan Dae-su'nun həyat yoldaşı ilə söhbət edərkən, Dae-su qaçırılan və qidaya qapının içərisində qida ilə çatdırılan möhürlənmiş otel otağında oyanır. Televiziya izləyən Dae-su, arvadının öldürüldüyünü və baş şübhəlinin olduğunu öyrənir. Dae-su, zamanın kölgə salmağı, intiqam planlaması və qaçmaq üçün bir tunel çıxarmaq üçün cəhd edir.

2003-cü ildə həbs olunduğundan 15 il keçdi. Özünü azadlığa qazandırmadan əvvəl, Dae-su ciddi, hipnozlaşdırılmış və bir kostyum paltar geyinmiş bir evdə oyanır. Daha sonra intihar edən başqa bir şəxslə qarşılıqlı əlaqə qurduqdan sonra, Dae-Su döyüş bacarıqlarını bir qrup gənc oğrular üzərində sınayır. Daha sonra sirli bir dilənçi ona pul və cib telefonu verir. O, həbsxananın səbəbini izah etməkdən imtina edən kapitanından məzəmmətli telefon zəngi alır. Daha sonra suşi restoranda çökür və restoranın gənc şefi Mi-do tərəfindən götürülür. O bərpa etdikdən sonra, Dae-su qızı və həbsxanasının yerini tapmağa çalışır. Qızı bir İsveçli cütlük tərəfindən qəbul olunduqdan sonra, onunla əlaqə yaratmaqdan imtina edir. Dae-su həbsxana üçün yemək yeyən Çin restoranı tapır və bir çatdırılma adamını təqib edərək həbsxananı tapır. İnsanlar başqalarının həbsi üçün ödəniş edə biləcək xüsusi bir həbsxanadır. Dae-su həbsxanaya daxil olur və Dae-su sahibinin şəxsiyyətini bilmir, amma Dae-su &quot;çox danışmaq&quot; üçün həbs olunduğunu göstərir. Həbsxanadan çıxarkən, Dae-su çox sayda mühafizəçilər tərəfindən hücuma məruz qalır və arxa bıçaqla bıçaqlandı, lakin hamısını məğlub etməyə çalışır.

Dae-suun başçısı, Lee Woo-jin adlı zəngin bir adam, yenidən Dae-su ilə əlaqə saxlayır və ona ultimatum verir: əgər Dae-su beş gün içərisində həbs olunma səbəbini tapsa, Woo-jin özünü öldürəcək. Əks halda, Mi-do'u öldürəcək. Dae-su və Mi-do intim olanda, onlar cinsi əlaqə saxlayırlar. Bununla yanaşı, Joo-hwan Dau-su ilə əlaqə saxlamağa çalışır Woo-jin'in bacısı haqqında bəzi mühüm məlumatlar, lakin gizli olaraq onu təqib edən Woo-jin tərəfindən öldürülür. Dae-su nəhayət, o və Woo-jinin eyni məktəbə getdiyini xatırladır və öz qardaşına təslim olan Woo-jinə şahidlik etdi. Dae-su, sinif yoldaşlarına hadisə haqqında danışdıqdan sonra, Woo-jin'in bacısı intihar etdi, kədərlənmiş Woo-jin'ü intiqam almaq üçün aparıb. Günümüzə qədər Woo-jin, Cənab Parkın əlini, Dae-su tərəfindən əvvəlki bir təhlükəni yerinə yetirərək, Cənab Parkı və dəstəsini Dae-su ilə zəif birləşməyə səbəb edir. Dae-su Mi-do'u cənab Park ilə yaradır və Woo-jin ilə qarşılaşır.

Woo-jinin evində, Woo-jin Mi-do'nin Dae-su'nun qızı olduğunu göstərir. Woo-jin suyu restoranına Dae-su yola yönəltmək üçün hipnozdan istifadə edərək hər şeyi təşkil etdi, Dae-su, Woo-jin'in etdiyi kimi, ən azğınlıq eyni ağrını yaşamaq üçün onlarla görüşmək və aşiq olmaq üçün təşkil edirdi. Dae-su, Woo-jin'e hücum etməyə çalışır, lakin Woo-jin'in cangüdəni tərəfindən pis bir şəkildə döyülür. Dae-su cangüdəni yaralamaq üçün çalışır, lakin Woo-jin öz müdafiəsini öldürərək müdaxilə edir. Woo-jin, Cənab Parkın hələ də onun üçün çalışdığını və cənab Parkın yeni həbsxanasında saxlanılan Mi-doa həqiqəti söyləməyi təhdid etdiyini göstərir. Dae-su, Woo-jin'in bacısının ölümünə cəlb etdiyi üçün üzr istəyir və iti təqlid edərək özünü alçaltır, Woo-jin'i Mi-do deyə bilməyəcək. Woo-jin gülməyəndə gülür, Dae-su öz dilini təzahürat əlaməti olaraq kəsir. Woo-jin, Dae-su'nun üzr istəməsini qəbul edir və cənab Parkı Mi-do'dan həqiqəti gizlədəcək deyir. Liftə girdikdən sonra Woo-jin bacısının intiharını xatırladır və Derringer ilə başını özünə vurur.

Tədbirin ardından Dae-su, Mi-do qızı olmağı haqqında məlumatlarını silmək üçün hipnotisti həbsxanadan tapır və onlar birlikdə xoşbəxt ola bilərlər. Mi-do sonra Dae-su tapır və iki kucaklaşırken onu sevir. Hipnozçuların heç bir əlaməti yoxdur ki, bu görüşün xəyali idi. Dae-su geniş bir təbəssümə girir, sonra yavaş-yavaş acı bir görünüşlə əvəz olunur. Hipnozun həqiqətən işləməsi naməlum qalır.

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Oldboy (2003 film)}}

* {{IMDb title|0364569|Oldboy}}
* {{Rotten Tomatoes|oldboy|Oldboy}}
* {{Mojo title|oldboy|Oldboy}}

== İstinadlar ==

[[Kateqoriya:2003-cü ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Qisas haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin sikvel filmləri]]
[[Kateqoriya:Cənubi Koreyanın sikvel filmləri]]
[[Kateqoriya:Pak Çhan Ukun filmləri]]
[[Kateqoriya:Koreya dilində filmlər]]
[[Kateqoriya:Həbsxana filmləri]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Cənubi Koreyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Adam oğurluğu haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İnsest haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Ata-qız münasibətlərindən bəhs edən filmlər]]
[[Kateqoriya:Neonuar]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2003-cü il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>557yv8zd449hbfubgtrxaftxpr7ljkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atalar və oğullar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570303</id>
    <revision>
      <id>8965567</id>
      <parentid>8858570</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicat49</username>
        <id>31470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</comment>
      <origin>8965567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="8iuk7wm53cgg62ynqh1nuf05tp0blgz" xml:space="preserve">{{Ədəbi əsər}}
'''Atalar və oğullar''' — rus yazıçı [[İvan Turgenev]]in ən məşhur əsəri. 1862-ci ildə yazılmış əsərin adı original olaraq &quot;Отцы и дети&quot; olsa da, azərbaycancaya &quot;Atalar və oğullar&quot; olaraq tərcümə edilmişdir.

Əsərin hekayəsi 1850-ci illərin Rusiyasında keçir. Universitetdən yeni məzun olan Arkadi Kirsanov dostu Yevgeni Bazarovla birlikdə atasının malikanəsinə gəlir. Arkadinin atası Nikolay gəncləri öz malikanəsində, Marinoda sevinclə qarşılayır, lakin Nikolayın qardaşı Pavel bu gəlişdən heç də məmnun qalmır. Bunun səbəbi isə gənclərin, xüsusilə də Bazarovun davamçısı olduğu nihilizm fəlsəfi cərəyanıdır. Əsərin baş qəhrəmanı Bazarov tibb tələbəsi və qatı nihilistdir. O Arkadiyə müəllimlik edir, &quot;qocaların&quot; — Kirsanov qardaşlarının liberal ideyalarını amansızlıqla lağa qoyur. Bazarov üçün köhnə dünyadan qalmış heç bir qayda keçərli deyil, o bunları yıxmağa qərarlıdır. Pavelin kinayə ilə soruşduğu &quot;Bəs hər şeyi dağıdandan sonra nə edəcəksiniz?&quot; sualına isə, Bazarov &quot;Bilmirik. Bu, bizdən sonrakıların işidir&quot; deyə cavab verir. Marinoda bir neçə həftəlik istirahətdən sonra cavanlar şəhərə yollanır və orda məşhur mülkədar xanım Anna Sergeyevna Odintsova ilə tanış olurlar. Gənclərin dərrakəsi və yenilikçi, qorxubilməz fikirləri Odintsovanı cəlb edir və o, Bazarovla Arkadini öz mülkünə dəvət edir. Burda keçirdikləri vaxt boyunca Arkadi Odinstsovaya aşiq olsa da, Odintsova Bazarovla ünsiyyətə daha çox meyil edir və bu səbəbdən Arkadi öz vaxtını Anna Sergeyevnanın kiçik bacısı Katya ilə keçirir. Sevgi məsələlərinə dərin nifrətlə yanaşan Bazarov isə ilk zamanlar Arkadinin hisslərini lağa qoysa da, sonradan özü də Odinstsovaya aşiq olmağa başlayır. Öz sevgisinə qarşılıq tapa bilməyən Bazarov dostu Arkadini və digər hər kəsi tərk edib öz atasının kəndinə qayıdır. Burda bir müddət atasına həkimlik işlərində kömək edir və növbəti əməliyyatların birində səhvən əlini kəsərək, qan zəhərlənməsi keçirir. Ölümünə az qaldığını hiss edən Bazarov atasından Odintsovanı çağırtmağı xahiş edir. Baş tutan görüşdən bir neçə gün sonra Bazarov ölür. Əsər Arkadi ilə Katyanın evlənməsi və məclisdə Arkadinin Katyanın qulağına &quot;Bu da Bazarovun xatirəsinə&quot; deyərək tostu ithaf etməsi ilə bitir. &quot;Atalar və oğullar&quot; nihilizm mövzusunu ələ alan ilk və ən məşhur əsərlərdən sayılır. Əsər sonrakı nəsillərdə bir çox gənclə ilham qaynağı olmuşdur. Məsələn, məşhur bolşevik inqilabçısı Vladimir Bazarov öz təxəllüsünü Yevgeni Bazarova ithafən götürüb.
{{Xarici keçidlər}}{{Ədəbiyyat-qaralama}}

[[Kateqoriya:Realist romanlar]]
[[Kateqoriya:İvan Turgenev]]
[[Kateqoriya:Televiziyaya adaptasiya olunmuş romanlar]]
[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</text>
      <sha1>8iuk7wm53cgg62ynqh1nuf05tp0blgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İnqilab dalğaları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>572718</id>
    <revision>
      <id>8965810</id>
      <parentid>8939138</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="dr59q0yuovzaimo0z3yl62d7pfc381v" xml:space="preserve">{{İnqilab sidebar}}
'''İnqilab dalğası''' — oxşar dövrdə müxtəlif yerlərdə baş verən [[inqilab]]lar seriyası. Bir çox hallarda, keçmiş inqilablar və inqilabi dalğalar mövcud olanları ilhamlandırdılar, ya da ilkin inqilab digər eyni zamanda &quot;oxşar inqilablar&quot;la bağlı olur.&lt;ref&gt;Mark N. Katz, [https://books.google.com/books?id=pLrnRMI2tmgC ''Revolution and Revolutionary Waves''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210426200335/https://books.google.com/books?id=pLrnRMI2tmgC |date=2021-04-26 }}, Palgrave Macmillan (October 1, 1999)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nader Sohrabi, ''Revolution and Constitutionalism in the Ottoman Empire and Iran'', Cambridge University Press, 2011 [https://books.google.com/books?id=4c0EFd7BfhAC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Revolution+and+Constitutionalism+in+the+Ottoman+Empire+and+Iran&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=rz0gT4LpDK_H0AHYt4i3Ag&amp;ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=revolutionary%20wave&amp;f=false pp. 74, 83, 87, 90, 94, 96] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130526064341/http://books.google.com/books?id=4c0EFd7BfhAC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Revolution+and+Constitutionalism+in+the+Ottoman+Empire+and+Iran&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=rz0gT4LpDK_H0AHYt4i3Ag&amp;ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=revolutionary%20wave&amp;f=false |date=2013-05-26 }}, {{ISBN|0-521-19829-1}}, {{ISBN|978-0-521-19829-5}}&lt;/ref&gt; İnqilabçı dalğaların səbəbləri [[Robert Rozuell Palmer]], [[Kreyn Brinton]], [[Hanna Arendt]], [[Erik Hoffer]] və [[Jak Qodşo]] kimi tarixçilər və siyasi fəlsəfələr tərəfindən araşdırılmışdır.&lt;ref&gt;*Colin J. Beck, Dissertation submitted to Stanford University Department of Sociology graduate Ph.D program, March 2009, &quot;Ideological roots of waves of revolution,&quot; ProQuest, 2009, [https://books.google.com/books?id=qxRNGu8Pf1wC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Ideological+roots+of+waves+of+revolution&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=K0cgT_vxFYO90AHt5KAG&amp;ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Ideological%20roots%20of%20waves%20of%20revolution&amp;f=false pp. 1-5] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170215092630/https://books.google.com/books?id=qxRNGu8Pf1wC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Ideological+roots+of+waves+of+revolution&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=K0cgT_vxFYO90AHt5KAG&amp;ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Ideological%20roots%20of%20waves%20of%20revolution&amp;f=false |date=2017-02-15 }}, {{ISBN|1-109-07655-X}}, 9781109076554.
*Note: Colin J. Beck also wrote ''The Ideological Roots of Waves of Revolution,'' BiblioBazaar, 2011, {{ISBN|1-243-60856-0}}, 9781243608567&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Revwave}}

[[Kateqoriya:İnqilab dalğaları]]
[[Kateqoriya:Tarixşünaslıq]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>dr59q0yuovzaimo0z3yl62d7pfc381v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamara Todevska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577278</id>
    <revision>
      <id>8966023</id>
      <parentid>8646183</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8285" sha1="awxk1om04tt3zyb6sgk1igw9k7it9hv" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı             = Tamara Todevska
 |orijinal adı    = {{dil-mk|Тамара Тодевска}}
 |digər adı       = 
 |şəkil           =
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = Tamara [[2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya 2008]] səhnəsində
 |fon rəngi       = solo ifaçı
 |doğum adı       = Tamara Todevska&lt;br/&gt; {{dil-mk|Тамара Тодевска}}
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 1.6.1985
 |doğum yeri      = [[Skopye]], [[Şimali Makedoniya]], [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{Flaqifikasiya|Şimali Makedoniya}}
 |fəaliyyəti      = [[müğənni]]
 |janr            = {{flatlist|
*[[Pop musiqi|Pop]]
}}
 |musiqi aləti    = 
 |səs tembri      = 
 |fəaliyyət illəri= 2003–{{comment|h.h.|hal-hazırda}}
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = [[Tiyana Dapçeviç]]
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |mükafatları     = 
 |imzası          = 
 |saytı           = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Tamara Todevska''' ({{dil-mk|Тамара Тодевска}}; {{comment|d.|doğum}} [[1 iyun]] [[1985]], [[Skopye]], [[Şimali Makedoniya]], [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]) — Şimali Makedoniya müğənnisi.

== Həyatı==
Tamara Todevska 1 iyun 1985-ci ildə [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası]]nın tərkibində olan [[Şimali Makedoniya]]nın [[Skopye]] şəhərində dünyaya göz açmışdır. Tamaranın atası Velko Todevski musiqi müəllimi, [[Bosniya və Herseqovina]]da anadan olan [[Serb]] əsilli anası Branka Todevska isə opera ifaçısıdır. Onun böyük bacısı [[Tiyana Dapçeviç]] &quot;[[To The Sky]]&quot; mahnısı ilə [[Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Şimali Makedoniya]]nı [[2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir.

== Musiqi karyerası ==
Tamaranın ilk mahnısı [[1997]]-ci ildə bacısı Tiyana ilə birlikdə ifa etdiyi &quot;Igra luda&quot; ({{dil-az|Çılğın oyun}}) olmuşdur. O, [[2003]]-cü ildə [[Monteneqro]]da keçirilən ''Sunçane Skale'' musiqi festivalında &quot;1003&quot; adlı mahnı ilə çıxışından sonra şöhrət qazanmışdır. Tamara festivalda 2-ci yerdə qərarlaşmışdır.

=== &quot;Sino&quot; ===
[[2005]]-ci ildə Tamaranın &quot;Sino&quot; ({{dil-az|Göy}}) adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür. Tamara albomun prodüseri Aleksandar Masevski ilə [[2004]]-cü ildən bəri əməkdaşlıq etmişdir. &quot;Sino&quot;, &quot;Molci, molci&quot;, &quot;A, što ako?&quot;, &quot;Ljubovna prikazna&quot;, &quot;Najverni prijateli&quot;, &quot;Ljubi, ljubi&quot;, Šetaj&quot; kimi hitlərin yer aldığı albom 2005-ci ildə &quot;İlin albomu&quot; seçilmişdir.

=== Nacionalen Eurosong 2007 ===
[[2007]]-ci ildə Tamara &quot;Kazi Koj Si Ti&quot; mahnısı ilə Şimali Makedoniyanın [[2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya]] milli seçim turunda iştirak etmişdir. O, nəticədə 105 xal toplayaraq ikinci yerdə qərarlaşmış və Şimali Makedoniyanı müsabiqədə təmsil etmək fürsətini əldən vermişdir.

=== Skopje Fest 2008 ===
[[2008]]-ci ilin fevral ayında Tamara Vrçak və Adriyan ilə birlikdə ifa etdiyi &quot;Vo ime na ljubovta&quot; mahnısı ilə Skopje Fest 2008-də qələbə qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news/belgrade-2008?id=500|title=FYR Macedonia: Tamara, Vrcak &amp; Adrian win - Eurovision Song Contest Tel Aviv 2019|website=www.eurovision.tv|access-date=2019-01-25|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013233313/http://www.eurovision.tv/page/news/belgrade-2008?id=500|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Balkan yarımadası|Balkanlar]]da hit olan mahnının [[ingilis dili|ingilis]], [[serb dili|serb]], [[türk dili|türk]], [[rus dili|rus]] və [[alban dili|alban]] dillərində versiyaları da təqdim olunmuşdur. Tamara, Vrçak və Adriyan triousu həmin mahnının ingilis dilindəki versiyası ilə Şimali Makedoniyanı [[Serbiya]]nın paytaxtı [[Belqrad]]da keçirilən [[2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir. Müsabiqənin yarımfinalında 10-cu yerdə qərarlaşmalarına baxmayaraq, münsiflərin qərarı ilə Makedoniya finala keçə bilməmişdir.

=== 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ===
Tamara Todevska &quot;[[Proud (mahnı)|Proud]]&quot; mahnısı ilə Şimali Makedoniyanı [[İsrail]]in [[Tel-Əviv]] şəhərində keçirilən [[2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə təmsil etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://eurovoix.com/2019/02/08/fyr-macedonia-tamara-todevska-to-sing-proud-at-eurovision/|title=FYR Macedonia: Tamara Todevska to Sing “Proud” at Eurovision|date=8 fevral 2019|work=Eurovoix|access-date=2019-02-12|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327101144/https://eurovoix.com/2019/02/08/fyr-macedonia-tamara-todevska-to-sing-proud-at-eurovision/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tamara müsabiqə üçün aparılan uzun məşqlərin ardınca 16 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 17-ci nömrə altında çıxış etmişdir. Nəticədə 239 xalla 2-ci yeri tutaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Tamara 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 305 xal toplayaraq, 7-ci yerdə qərarlaşmışdır. O, finalda münsif səsverməsinə görə birinci yeri tutsa da, SMS səsverməsində on ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Bu Şimali Makedoniyanın Avroviziya tarixindəki ən yüksək nəticəsi olmuşdur.

== Şəxsi həyatı ==
[[27 iyun]] [[2015]]-ci il tarixində Tamara keçmiş basketbol oyunçusu Aleksandar Dimitrovski ilə ailə həyatı qurmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.plusinfo.mk/vest/31833/galerija-se-omazi-tamara-dodevska |access-date=2019-01-25 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404152950/http://www.plusinfo.mk/vest/31833/galerija-se-omazi-tamara-dodevska |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cütlüyün Hana adlı bir qızı və Daren adlı bir oğlu var.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://skopjeinfo.mk/tamara-todevska-stana-majka|title=Тамара Тодевска стана мајка|access-date=2019-01-25|archive-date=2019-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190606110157/http://skopjeinfo.mk/tamara-todevska-stana-majka|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Diskoqrafiya ==
=== Albomlar ===
* ''Sino'' (2005)
* ''Eden den'' (2015)

=== Sinqllar ===
*1997 &quot;Igra luda&quot; ([[Tiyana Dapçeviç]] ilə duet)
*2002 &quot;Dali znam&quot;
*2002 &quot;Koga bi mozela&quot; (Branka Todevska ilə duet)
*2003 &quot;1003&quot;
*2004 &quot;Sex&quot;
*2004 &quot;Sino&quot;
*2004 &quot;Molci molci&quot; (Ronin ilə duet)
*2005 &quot;Najverni Prijateli&quot;
*2005 &quot;Ljubi, ljubi&quot; (Tuna ilə duet)
*2005 &quot;Šetaj&quot;
*2005 &quot;A, što ako?&quot;
*2005 &quot;Ljubovna prikazna&quot; (Ugro ilə duet)
*2006 &quot;Losa Devojka&quot;
*2006 &quot;Sedmo Nebo&quot; (Vrçak ilə duet)
*2007 &quot;Kaži Koj Si Ti&quot;
*2007 &quot;Luda&quot; (DNK və Vrçak ilə birlikdə)
*2007 &quot;Za Makedonija&quot; (Toni Zen ilə duet)
*2007 &quot;Smešhno zar ne&quot;
*2008 &quot;Let me love you&quot; (Vrçak və Adriyan ilə birlikdə)
*2008 &quot;So maki sum se rodila&quot;
*2008 &quot;Dajem Ti Sve&quot;
*2009 &quot;Usne ko krv&quot;
*2009 &quot;Una magia Pandev&quot; (Toni Zen ilə duet)
*2009 &quot;Šarena Pesma&quot;
*2009 &quot;Davam Jas Se&quot;
*2010 &quot;Šila&quot;
*2011 &quot;Gušni me&quot;
*2011 &quot;Ne me zamaraj&quot;
*2011 &quot;Nejkješ da sum sama&quot;
*2012 &quot;Možeš li&quot;
*2012 &quot;Zaludno e&quot;
*2012 &quot;Samo sakam da&quot;
*2014 &quot;Teško bez tebe&quot;
*2014 &quot;Brod što tone&quot;
*2015 &quot;Frazi ljubovni&quot;
*2015 &quot;Baš na tebe&quot;
*2018 &quot;Doviduvanje tago&quot;
*2019 &quot;[[Proud (mahnı)|Proud]]&quot;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{başlanğıc}}
{{Sıralama
| əvvəl   = [[Eye Cue (qrup)|Eye Cue]] &lt;br/&gt; &quot;[[Lost and Found (Eye Cue mahnısı)|Lost and Found]]&quot;
| başlıq  = [[Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] &lt;br/&gt; [[Fayl:EuroMacedonia del Norte.svg|30x30px]]
| illər   = [[2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|'''2019''']]
| sonra   = –
}}
{{son}}

== Xarici keçidlər ==

{{2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi müğənniləri}}

[[Kateqoriya:2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>awxk1om04tt3zyb6sgk1igw9k7it9hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapital (kitab)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581333</id>
    <revision>
      <id>8965802</id>
      <parentid>8785883</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11598" sha1="cz2d6h6ra11xc2rahijecm029a6qoil" xml:space="preserve">{{digər məna|Kapital (dəqiqləşdirmə)}}
{{Kitab}}

'''Kapital'''&lt;ref&gt;{{Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası|5|253|Капитал|link=https://archive.org/details/ace-v/page/253/mode/2up}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-de|Das Kapital}}; tam adı: '''Kapital.''' '''Siyasi iqtisadın tənqidi''' ({{Dil-de|Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie}}) — [[Karl Marks|Karl Marksın]] [[Siyasi iqtisadiyyat|siyasi iqtisadiyyatın]] tənqidi barədə olan kitabı. Marksın ən mühüm əsərlərindən biridir. Üç cilddir. Marksın ölümündən sonra II və III cildləri dostu və həmkarı [[Fridrix Engels]] tərəfindən nəşr olunub.

== Haqqında ==
1859-cu ildə Marks özünün siyasi iqtisadiyyatla bağlı ilk ciddi tənqidi əsəri olan ''&quot;Siyasi iqtisadiyyatın tənqidinə töhfə&quot;'' ({{dil-de|Zur Kritik der Politischen Ökonomie}}) kitabını dərc etdirir.&lt;ref&gt;Karl Marx, &quot;A Contribution to the Critique of Political Economy&quot; contained in the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 29'', pp. 257–417.&lt;/ref&gt; Bu əsər sadəcə onun daha sonra nəşr etmək niyyətində olduğu üç cildlik ''&quot;Kapital&quot;'' kitabının girişi kimi nəzərdə tutulmuşdu. Marks əsərdə iqtisadi təfəkkürün aksiomlarını və kateqoriyalarını tənqidi şəkildə araşdırmağa başlamışdı.{{sfn|Postone|1993|pp=54–55, 173, 192}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marx |title=Economic Manuscripts: Appendix I: Production, Consumption, Distribution, Exchange |url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/appx1.htm#205 |access-date=28 March 2022 |website=www.marxists.org |quote=[...] The solitary and isolated hunter or fisherman, who serves Adam Smith and Ricardo as a starting point, is one of the unimaginative fantasies of eighteenth-century romances a la Robinson Crusoe; and despite the assertions of social historians, these by no means signify simply a reaction against over-refinement and reversion to a misconceived natural life. [...] This is an illusion and nothing but the aesthetic illusion of the small and big Robinsonades. It is, on the contrary, the anticipation of “bourgeois society,” which began to evolve in the sixteenth century and in the eighteenth century made giant strides towards maturity. The individual in this society of free competition seems to be rid of natural ties, etc., which made him an appurtenance of a particular, limited aggregation of human beings in previous historical epochs. The prophets of the eighteenth century, on whose shoulders Adam Smith and Ricardo were still wholly standing, envisaged this 18th-century individual – a product of the dissolution of feudal society on the one hand and of the new productive forces evolved since the sixteenth century on the other – as an ideal whose existence belonged to the past. They saw this individual not as an historical result, but as the starting point of history&lt;br&gt;[...]&lt;br&gt;Labour seems to be a very simple category. The notion of labour in this universal form, as labour in general, is also extremely old. Nevertheless “labour” in this simplicity is economically considered just as modern a category as the relations which give rise to this simple abstraction. |archive-date=8 February 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020208230946/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1859/critique-pol-economy/appx1.htm#205 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/794037359 |title=Classical sociological theory |date=2012 |publisher=[[John Wiley &amp; Sons]] |others=Craig J. Calhoun |isbn=978-0-470-65567-2 |edition=3rd |location=Chichester, West Sussex |page=138 |oclc=794037359 |quote=Marx used social criticism as his standard form of social analysis. Marx defined criticism as the &quot;radical negation of social reality.&quot; |access-date=2023-11-26 |archive-date=2021-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005120939/https://www.worldcat.org/title/classical-sociological-theory/oclc/794037359 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Əsər oxucular tərəfindən coşğu ilə qarşılandı və satışa çıxan kimi tezliklə satılıb qurtardı.{{sfn|Fedoseyev|1973|p=318}}

''&quot;Siyasi iqtisadiyyatın tənqidinə töhfə&quot;'' kitabının uğurlu satışı Marksı 1860-cı illərin əvvəllərində onun həyatı boyu ən əsas əsəri qismində çıxış edəcək üç böyük cilddən ibarət ''&quot;Kapital&quot;'', eləcə də siyasi iqtisadiyyat nəzəriyyəçilərini, xüsusilə də [[Adam Smit]] və [[David Rikardo]]nu müzakirə və tənqid edən ''&quot;İzafi dəyər nəzəriyyələri&quot;'' ({{dil-en|Theorien über den Mehrwert}}) adlı əsərləri üzərində işi bitirməyə stimullaşdırırdı. ''&quot;İzafi dəyər nəzəriyyələri&quot;'' əsəri çox zaman ''&quot;Kapital&quot;''ın dördüncü cildi kimi qəbul edilir və [[İqtisadi təlimlər tarixi|iqtisadi fikir tarixi]]nə dair ilk əhatəli traktatlardan biri hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Rockmore2002&quot;&gt;{{cite book|author=Tom Rockmore|title=Marx after Marxism: the philosophy of Karl Marx|url=https://books.google.com/books?id=FkMgeGZuCOwC&amp;pg=PA128|access-date=9 March 2011|year=2002|publisher=[[John Wiley &amp; Sons]] |isbn=978-0-631-23189-9|page=128|archive-date=16 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616233929/http://books.google.com/books?id=FkMgeGZuCOwC&amp;pg=PA128|url-status=live |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt; 1867-ci ildə ''&quot;Kapital&quot;''ın kapitalı tənqidi şəkildə təhlil edən birinci cildi nəşr olundu.&lt;ref name=&quot;BrewerMarx1984-15&quot;&gt;{{cite book |last1=Brewer |first1=Anthony |last2=Marx |first2=Karl |author2-link=Karl Marks |title=A guide to Marx's Capital |url=https://books.google.com/books?id=RyQ4AAAAIAAJ&amp;pg=PA15 |access-date=9 March 2011|year=1984 |publisher=[[Cambridge University Press|CUP Archive]] |isbn=978-0-521-25730-5 |page=15 |archive-date=22 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722090920/http://books.google.com/books?id=RyQ4AAAAIAAJ&amp;pg=PA15 |url-status=live |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ''&quot;Kapital&quot;'' [[Muzdlu işçi|muzdlu əməyin]] artımı, iş yerinin çevrilməsi, [[Sərmayə|kapital yığımı]], rəqabət, [[bank]] sistemi, mənfəət dərəcəsinin aşağı düşmə tendensiyası və torpaq icarəsi, habelə muzdlu əməyin kapitalın hökmranlığını davamlı olaraq necə təkrar ortaya çıxarması kimi mövzular vasitəsilə kapitalın yığılmasının dinamikasını təsvir edərək [[istehsal üsulu]]nun keçmişdən gələcəyə qədər &quot;hərəkət qanunları&quot;nın izahını nəzərdə tuturdu.{{sfn|Postone|2006|pp=190, 26–27. 135, 374–75}}{{sfn|Calhoun|2012}}{{sfn|Pepperell|2010|pp=104–105}} Marks qeyd edirdi ki, kapitalın hərəkətverici qüvvəsi haqqı ödənilməyən işləri [[izafi dəyər]]in əsas mənbəyini təşkil edən şəxslərin [[Əmək iqtisadiyyatı|əməyinin]] [[Əməyin istismarı|istismarı]] ilə bağlıdır.

''&quot;Kapital&quot;''ın rus dilində nəşrinə olan tələbat tezliklə kitabın 27 mart 1872-ci ildə rus dilində 3000 nüsxə ilə çapına səbəb oldu. 1871-ci ilin payızına qədər ''&quot;Kapital&quot;''ın alman dilindəki ilk nəşrinin bütün tirajları satılmış və kitab ikinci dəfə nəşr olunmuşdu.

''&quot;Kapital&quot;''ın II və III cildləri Marksın ömrünün sonunadək üzərində işləməyə davam etdiyi əlyazmalar olaraq qaldı. Hər iki cild Marksın ölümündən sonra Engels tərəfindən nəşr edilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.egs.edu/library/karl-marx/biography/ |title=Karl Heinrich Marx – Biography |publisher=Egs.edu |access-date=9 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901101839/http://www.egs.edu/library/karl-marx/biography |archive-date=1 September 2010 }}&lt;/ref&gt; Belə ki, əsərin II cildi 1893-cü ilin iyulunda Engels tərəfindən ''&quot;II Kapital: Kapitalın dövriyyəsi prosesi&quot;'' adı altında hazırlanıb dərc olundu.&lt;ref&gt;Karl Marx, &quot;Capital II: The Process of Circulation of Capital&quot; embodying the whole volume of the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 36'' (International Publishers: New York, 1997).&lt;/ref&gt; III cild isə bir il sonra – 1894-cü ilin oktyabrında ''&quot;III Kapital: Bütövlükdə kapitalist istehsalı prosesi&quot;'' adı ilə nəşr edildi.&lt;ref&gt;Karl Marx, &quot;Capital III: The Process of Capitalist Production as a Whole&quot; embodying the whole volume of the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 37'' (International Publishers: New York, 1998).&lt;/ref&gt; ''&quot;İzafi dəyər nəzəriyyələri&quot;'' əsəri o zamanlar geniş yayılmış ''&quot;1861–1863-cü illərin iqtisadi əlyazmaları&quot;''ndan götürülmüşdü. Sonuncu ''&quot;Kapital&quot;'' üçün nəzərdə tutulmuş ikinci qaralama əsər olub ''&quot;Marks və Engelsin əsərlərinin toplusu&quot;''nun 30–34-cü cildlərini əhatə edirdi. Daha dəqiq, ''&quot;İzafi dəyər nəzəriyyələri&quot;'' əsərlər toplusunun otuzuncu cildindən otuz ikinci cildinin sonuna qədər olan hissəni,&lt;ref&gt;Karl Marx, &quot;Theories of Surplus Value&quot; contained in the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 30'' (International Publishers: New York, 1988) pp. 318–451.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Karl Marx, &quot;Theories of Surplus Value&quot; contained in the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 31'' (International Publishers: New York, 1989) pp. 5–580.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Karl Marx, &quot;Theories of Surplus Value&quot; contained in the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 32'' (International Publishers: New York, 1989) pp. 5–543.&lt;/ref&gt; daha geniş olan ''&quot;1861–1863-cü illərin iqtisadi əlyazmaları&quot;'' isə əsərlər toplusunun otuzuncu cildinin əvvəlindən otuz dördüncü cildinin birinci yarısına qədərki hissəni ehtiva edirdi. Əsərlər toplusunun otuz dördüncü cildinin digər yarısı isə ''&quot;Kapital&quot;'' üçün nəzərdə tutulmuş üçüncü qaralama əsər olan ''&quot;1863–1864-cü illərin iqtisadi əlyazmaları&quot;''nın bugünədək çatmış fraqmentlərindən ibarətdir və onun da böyük bir hissəsi ''&quot;Kapital&quot;''ın I cildinin &quot;Penguin&quot; nəşriyyatı tərəfindən çap olunmuş nəşrinə əlavə kimi daxil edilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1864/economic/introduction.htm |title=Economic Works of Karl Marx 1861–1864 |website=Marxists Internet Archive |access-date=14 July 2018 |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716154952/https://www.marxists.org/archive/marx/works/1864/economic/introduction.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;İzafi dəyər nəzəriyyələri&quot;'' alman dilində ixtisar olunmuş şəkildə 1905 və 1910-cu illərdə dərc olunmuşdu. Bu ixtisar olunmuş nəşr sonralar ingilis dilinə tərcümə olunaraq 1951-ci ildə Londonda çap edilmişdi. ''&quot;İzafi dəyər nəzəriyyələri&quot;'' tam şəkildə, ixtisar olunmadan 1963 və 1971-ci illərdə Moskvada ''&quot;Kapital&quot;''ın IV cildi kimi çapdan çıxmışdı.&lt;ref&gt;See note 228 on p. 475 of the ''Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 30''.&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Vladimir Lenin]]
* [[Kommunizm]]
* [[Fridrix Engels]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Marks və Engelsin əsərləri |vəziyyət=collapsed}}
{{Siyasi iqtisadiyyatın tənqidi |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:&quot;Dünyanın yaddaşı&quot; siyahısında olan obyektlər]]
[[Kateqoriya:Karl Marks]]
[[Kateqoriya:Kapital]]
[[Kateqoriya:Siyasi kitablar]]
[[Kateqoriya:Sosializm tarixi]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>cz2d6h6ra11xc2rahijecm029a6qoil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Bərpa üçün namizəd səhifələr</title>
    <ns>4</ns>
    <id>581334</id>
    <revision>
      <id>8966200</id>
      <parentid>8962164</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toghrul R</username>
        <id>147643</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası */ cmt</comment>
      <origin>8966200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29094" sha1="ibspdokccghhauv4qtjvh7q3jvwaki5" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi ən aşağıdan əlavə edin.
--&gt;

== Bioresurslar İnstitutu (Naxçıvan) ==

Fikrimcə aşağıdakı məqalələr bərpa olunmalıdır:
* [[Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu]]
* [[İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu]]
* [[Bioresurslar İnstitutu (Naxçıvan)]]
* [[Əlyazmalar Fondu]].
Əslində səbəbi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu|burada]] izah etmişdim. Və görünür ki, dediyim hadisə də baş veribmiş - Bioresurslar İnstitutunun (Naxçıvan) Naxçıvan Dövlət Universitetinin tabeliyinə verilməsinə [https://e-qanun.az/framework/59281 Prezidentin sərəncamı] və [https://e-qanun.az/framework/59415 Nazirlər Kabinetinin sərəncamı] var. Yəni bunlar ayrı qurumdurlar və hər dəfə bir qurumun tabeliyindən digər qurumun tabeliyinə verilə bilərlər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:09, 8 oktyabr 2025 (UTC)

:[https://e-qanun.az/framework/60620 Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyindəki elmi müəssisələrin fəaliyyətinin optimallaşdırılması haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN 7 oktyabr 2025-ci il tarixli QƏRARI № 292] - buna da baxmaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:31, 14 oktyabr 2025 (UTC)
::{{bərpa olunsun}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 19:08, 4 yanvar 2026 (UTC)
:::{{Bərpa olunmasın}} @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], linkini qeyd etdiyiniz SNS-də sizə ətraflı cavablar vermişdim. İlkin mənbələr ümumiyyətlə ensiklopediklik üçün yeganə əsaslar ola bilməz. &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 16:29, 1 fevral 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], axı Bioresurslar İnstitutu AMEA Naxçıvan Bölməsinin tabeliyində deyil axı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:38, 1 fevral 2026 (UTC)
:::::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], köçürək NDU məqaləsinə. Burda nə var ki? Tay bu qədər qeyri-ensiklopedik məqaləni bərpa etməyin nə adı var ki? &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 16:53, 1 fevral 2026 (UTC)
::::::O da variantdır. Amma fikrimcə əvvəl bunu müəyyənləşdirək, biz haradan bilirik ki bunlar balaca institutlardır? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:58, 1 fevral 2026 (UTC)
{{Bərpa olunmasın}}. Qurumun mövcudluğu və ya dövlət qərarlarında adının çəkilməsi avtomatik olaraq ayrıca ensiklopedik məqaləyə malik olmasını əsaslandırmır. Mövzu barədə məlumatların daha geniş bir məqalədə (məsələn, Naxçıvan Dövlət Universiteti və ya aid olduğu elmi qurum haqqında məqalədə) verilməsi daha məqsədəuyğun görünür.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:15, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Xaqani Əliyev]] ==

Salam, &quot;Xaqani Əliyev&quot; məqaləsini tamamlamışam və 15 etibarlı istinad əlavə etmişəm. Məqalədəki şəkil üçün müəllif tərəfindən VRT icazəsi də göndərilib. Zəhmət olmasa, bu məqalənin təsdiqlənməsinə dəstək olardınız. Təşəkkürlər [[İstifadəçi:CaspianEditor|CaspianEditor]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:CaspianEditor|müzakirə]]) 17:11, 8 fevral 2026 (UTC)

:{{bitərəf}} fikrimcə şəxs ensiklopedik deyil. [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 13:54, 22 fevral 2026 (UTC)
{{Bərpa olunmasın}}. Şəxsin fəaliyyəti [[VP:ŞEƏ]] ensiklopedik əhəmiyyət üçün həlledici meyar deyil. Şəxsin müstəqil və etibarlı mənbələrdə geniş şəkildə işıqlandırılması göstərilmədiyi üçün ensiklopediklik tələbləri tam ödənilmir.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:46, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Müşfiq Ötgün]] ==

Müşviq Ötgün haqqındakı məqalə bir müddət əvvəl silinmişdir. Məncə bu məqalə bərpa edilməlidir. [https://apa.az/culture-policy/baki-kitab-merkezinde-tanimadigimiz-konfutsi-adli-gece-kecirilib-foto-909604 Bu mənbə] açıq şəkildə göstərir ki, şəxs ensiklopedikdir. Azərbaycan-Çin əlaqələrində rol oynayan, kitabı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yenidən çap edilən bir şəxsdən danışırıq. Xahiş edirəm maraqlananlar fikirlərini bildirsin. [[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 08:32, 28 fevral 2026 (UTC)
* {{y}} Qaralamada bərpa edildi: [[Qaralama:Müşfiq Ötgün]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:59, 28 fevral 2026 (UTC)
* {{lehinə}} Bərpa edilsin.--[[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 17:45, 28 fevral 2026 (UTC)

:{{şərh}} Şəxs [[VP:EƏ]] ödəyir, amma bir kitaba və nəşr edildiyi fonda görə yox. Əgər ciddi redaktə ediləcəksə, qeyri-elmi və cinsiyyətçi çıxışları üçün ayrı tənqidi bölmə olacaqsa bərpa edilə bilər. Yox əgər qaralamadakı vəziyyətdə qalacaqsa - yox. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:18, 1 mart 2026 (UTC)

::{{u|Qədir}}, bu məqaləni bərpa edə bilərsiniz mi?--[[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Arçil xan Günəşsoylu|müzakirə]]) 01:04, 22 aprel 2026 (UTC)
:::{{əlehinə}} Məqalədə heç bir dəyiçiklik yoxdur. Kitabı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yenidən çap edilib deyə məqaləsi bərpa edilmir.  [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 28 aprel 2026 (UTC)

* {{şərh}} Fikrimcə məqalə bərpa üçün çox kasaddır. Məqaləni genişləndirib və fəaliyyətini daha geniş və aydın formada yazılsa ensiklopedik olaraq bərpa etmək olar. --[[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] 12:34, 27 aprel 2026 (UTC)

* {{lehinə}} Bərpa edilsin.--[[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov]] --[[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ələddin.Məlikov|müzakirə]]) 16:32, 27 aprel 2026 (UTC)
* {{Şərh}} Məqalədə çox əksik detallar və tərəfli mətnlər qeyd edilib, bu halda bərpa edilə və müzakirə aparıla bilməz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:16, 18 may 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}} keçən dəfə də yazmışdım. Şəxs sıravi alim deyil, cəmiyyətdə kifayət qədər tanınmış və çəkiyə malik ziyalıdır. Aktiv ictimai həyatı var. Ən çox müzakirə olunan və çıxışları ilə kifayət qədər rezonans yaradan şəxsdir. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 07:03, 4 iyun 2026 (UTC)
{{Bərpa olunmasın}}. Təqdim edilən arqumentlər əsasən şəxsin ictimai fəaliyyəti, nəşrlərinin çap olunması və müxtəlif qurumlarla əlaqələrinə əsaslanır.  Sadəcə bir neçə nəşr, təşkilati fəaliyyət və ya ictimai çıxışlar ensiklopediklik üçün yetərli hesab edilmir. Məqalənin mövcud vəziyyəti daha çox bioqrafik və interpretativ xarakter daşıyır və neytral, yoxlanıla bilən mənbələrlə gücləndirilməyə ehtiyac var.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:43, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Roida Rzayeva]] ==
Roida Rzayeva fəlsəfə elmləri doktorudur. '''AMEA-nın akademik Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun şöbə müdiri, fəlsəfə elmləri doktoru, professordur. Onlarla kitab və monoqrafiyaları nəşr olunub. Nüfuzlu beynəlxalq jurnallarda əsərləri yer almışdır.''' [[İstifadəçi:Shafa Movsumov|Shafa Movsumov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shafa Movsumov|müzakirə]]) 11:22, 21 aprel 2026 (UTC)
: {{Bərpa olunmasın}}  180-dən çox elmi əsərin müəllifi,  80 sertifikat sahibi və s əsaslı cümlələr heç biri öz həqiqiliyini tapmır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:18, 18 may 2026 (UTC)
:{{Bərpa olunsun}} elmlər doktoru və professordur. İstinadların verilmə formatı düzəldilərək bərpa edilə bilər. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 13:29, 11 iyun 2026 (UTC)
:{{Bərpa olunsun}}. Məqalə mövzusu olan şəxs fəlsəfə elmləri doktoru, professordur. Elmi fəaliyyəti, monoqrafiyaları, beynəlxalq konfranslarda çıxışları və müxtəlif mənbələrdə işıqlandırılması nəzərə alındıqda ensiklopedik əhəmiyyət daşıdığı qənaətindəyəm. Məqalədə texniki və ya mənbələndirmə ilə bağlı çatışmazlıqlar varsa, bunlar təkmilləşdirmə yolu ilə aradan qaldırıla bilər.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:21, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Yüksəliş müsabiqəsi]] ==
{{qapalı}}
Azərbaycanda gələcəyin dövlət idarəçisi kadrlarını yetişdirmək üçün əsas müsabiqədir. Hal-hazırda məqalə üzərində işləyirəm. Xahiş edirəm ki, məqaləni bərpa edəsiniz. [[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Arçil xan Günəşsoylu|müzakirə]]) 01:06, 22 aprel 2026 (UTC)

* {{bərpa olunsun}} Əvvəla bu müsabiqənin fəlsəfəsini tam olaraq hələ də başa düşmürəm. Müsabiqənin məqsədi Azərbaycanda kadr ehtiyatı formalaşdırılmasıdır. Dərhal bir sual yaranır, bəs ölkədəki ali təhsil müəssisələri nə iş görür? Məsələnin vikipediya tərəfinə gəldikdə isə, 7 il əvvəl yaradılan, bu gün də davam edən və ölkə miqyasında çox populyardır. Fikrimcə ensiklopedikdir. {{imzasız|Memmedli Farid|11:57, 27 aprel 2026}}

:{{Bərpa olunsun}}. Kifayət qəfər populyardır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:19, 23 may 2026 (UTC)
:{{Bərpa olunsun}} [[İstifadəçi:Hatselate|Hatselate]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hatselate|müzakirə]]) 11:35, 25 may 2026 (UTC)
----
'''Yekunlaşdırma:''' Səhifənin bərpa olunmasına qərar verildi. &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:39, 4 iyun 2026 (UTC)
{{qapalı-son}}

== [[Qaralama:Səxavət Məmmədov (tarzən)]] ==
{{qapalı}}
Şəxs Azərbaycanın dövlət səviyyəli musiqi kollektivlərində fəaliyyət göstərmiş peşəkar sənətkardır və yaradıcılığı haqqında etibarlı mənbələr mövcuddur. Fəaliyyəti Azərbaycan tarzənlik məktəbinin təbliği baxımından əhəmiyyət kəsb edir və VP:BİO (ensiklopedik əhəmiyyətlilik) kriteriyalarına tam cavab verir. Məqalənin struktur və məzmun baxımından əsas sahəyə keçirilməsi üçün kifayət qədər əsası var. --[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 12:01, 24 aprel 2026 (UTC)
* {{Lehinə}} Bərpaya təqdim edən istifadəçi kimi .Şəxs Azərbaycanın dövlət musiqi kollektivlərində (məsələn, Dövlət Rəqs Ansamblı) uzun illər fəaliyyət göstərmiş peşəkar tarzəndir. Onun sənət fəaliyyəti və qastrol səfərləri haqqında kifayət qədər etibarlı mənbələr (mətbuat və rəsmi arxivlər) mövcuddur.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 12:04, 24 aprel 2026 (UTC)
* {{bərpa olunsun}} Bərpa edilsin. Fikrimcə, fəaliyyətinə əsasən ensiklopedikdir. --[[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] 11:51, 27 aprel 2026 (UTC)
:{{lehinə}} [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 00:16, 28 aprel 2026 (UTC)
: {{Bərpa olunmasın}} Konsert proqramında iştirak etmək, uzun illər haradasa fəaliyyət göstərmək və onlara aid istinadlar ensikopedik demək deyil. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:25, 18 may 2026 (UTC)
: {{Lehinə}} Bərpa edilsin, Azərbaycanı saysız-hesabsız beynəlxalq müsabiqələrdə təmsil edən musiqiçidir. Fəaliyyəti məqaləsinin bərpa edilməsinə imkan verir. --[[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Xayala Mammadli|müzakirə]]) 08:58, 3 iyun 2026 (UTC)
----
'''Yekunlaşdırma:''' Səhifənin bərpa olunmasına qərar verildi. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:48, 4 iyun 2026 (UTC)
{{qapalı-son}}

== [[Qaralama:Rəvanə Qurbanova]] ==
Düşünürəm ki, şəxs kifayət qədər tanınan musiqiçidir, Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının solistidir. Qatıldığı tədbirlərin siyahısı da sanballıdır, məqalə də kifayət qədər vikipediya qaydalarına uyğun tərtib olunub. Ona görə məqalənin bərpa olunmasını təklif edirəm. Bakıdan da çox fərqli adamlar, xüsusilə musiqi sahəsinin adamları məqalənin nəyə görə silindiyini məndən soruşublar. Mən məqaləni təftiş edəndən sonra ensiklopedik olduğunu düşünürəm. Və aktiv redaktorlarımızı məqalənin bərpası ilə bağlı fikir bildirməyə dəvət edirəm. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 12:51, 27 aprel 2026 (UTC)

Rəvanə Qurbanova haqqında düşüncələrim

Rəvanə Qurbanovanı uşaqlıq illərindən tanıyıram. Onu tanıdığım ilk günlərdən etibarən hər zaman sənətinə və öz adına layiq şəkildə yaşayan bir insan kimi görmüşəm. O, sadəcə bir xanəndə deyil, həm də sənətə böyük sevgi və məsuliyyətlə yanaşan nadir insanlardandır.

İllər keçdikcə onun necə püxtələşdiyinin, səsinin necə formalaşıb zənginləşdiyinin şahidi olmuşam. Rəvanə hər zaman böyük ustadlardan dərs almağa can atıb və bu zəhmətin nəticəsi bu gün onun ifalarında açıq-aydın hiss olunur. Onun oxuduğu muğamlar, xalq mahnıları dinləyiciyə təkcə musiqi deyil, duyğu və ruh ötürür.

O, dəfələrlə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində və xarici ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış edərək milli musiqimizi layiqincə təmsil edib. Bu da onun sənətə olan bağlılığının və peşəkarlığının göstəricisidir.

Rəvanə Qurbanova eyni zamanda çox gözəl insan, səmimi və sadə xarakterə sahib bir xanımdır. Onu yaxından tanıyan biri kimi deyə bilərəm ki, onun uğurlarının arxasında yalnız istedad deyil, həm də böyük zəhmət, səbr və təvazökarlıq dayanır.

Belə sənətkarların varlığı milli musiqimizin yaşaması və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün çox önəmlidir.  Hörmətlə Anadolu Agentliyinin fotojuranlisti Rəsul Rəhimov [[Xüsusi:Töhfələr/&amp;#126;2026-25571-90|&amp;#126;2026-25571-90]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:&amp;#126;2026-25571-90|müzakirə]]) 16:28, 27 aprel 2026 (UTC)
: Salam. [[Vikipediya:MİLLİ]] qaydası ilə tanış olmağı məsləhət görürəm. Əgər şəxsin [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (şəxslər)]] tələblərinə cavab verdiyini düşünürsünüzsə və bunu təsdiq edəcək mənbələr varsa məqaləni öz qaralamanızda hazırlayıb bərpa üçün təqdim edə bilərsiz. İstəsəz inzibatçılardan biri sizə məqalənin silinmiş versiyasındakı məzmunu da təqdim edə bilər. Öncə [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (şəxslər)]], [[Vikipediya:Yoxlanıla bilmə]] və [[Vikipediya:Vikimübaliğə]] qaydaları ilə tanış olun — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 16:51, 27 aprel 2026 (UTC)
: İstifadəçi hesabı üzərindən fəaliyyət göstərməyiniz ünsiyyəti daha rahat edəcək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 16:52, 27 aprel 2026 (UTC)
: Vikipediya məqalələri sadəcə bəlli edilmiş kriteriyalar əsasında saxlanıla bilər. Sizin şəxs barədə necə düşünməyiniz, şəxsin necə xarakterə sahib olması Vikipediya üçün əsassızdır. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:59, 28 aprel 2026 (UTC)
: {{şərh}} Müəyyən əksik detallar düzəldilərək bərpa edilə bilər. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:30, 18 may 2026 (UTC)
* Tanınmış xanəndədir. Fikrimcə, {{Bərpa olunsun|bərpa oluna bilər}}. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:41, 4 iyun 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}}. Şəxsin peşəkar musiqi fəaliyyəti, solist kimi çalışması və müxtəlif tədbirlərdə təmsil olunması nəzərə alındıqda bərpası qənaətindəyəm. Çatışmazlıqlar varsa, bərpadan sonra aradan qaldırıla bilər.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:24, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Rövşən Qurbanov]] ==
Rövşən Qurbanov Azərbaycanın ən gənc tanınmış tarzənlərindən biridir. Beynəlxalq muğam mərkəzinin solistidir. İnternetdə də haqqında kifayət qədər məlumat var. Məqalə də texniki olaraq normal tərtib olunub, bəzi qüsurlar var, amma onlar məncə məqalənin silinməsinə səbəb ola bilməz. Şəxs yuxarıda məqaləsini bərpa olunması üçün namizəd göstərdiyim Rəvanə Qurbanovanın həyat yoldaşıdır. Düşünürəm ki, aktiv istifadəçilərimiz məqalənin bərpası ilə bağlı öz fikirlərini bildirsələr yaxşı olar. Sonda qərarı təbii ki, aktiv redaktorlarımız verəcəklər. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 12:56, 27 aprel 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}}. Şəxs musiqi sahəsində fəaliyyət göstərən peşəkar tarzəndir. Müxtəlif konsertlərdə, layihələrdə və tədbirlərdə iştirak edib. Haqqında internetdə və media resurslarında kifayət qədər məlumat mövcuddur.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:27, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Cəbrayıl Qəhrəman]] ==
Cəbrayıl Qəhrəman (Qəhrəmanov Cəbrayıl İsmayıl oğlu) Azərbaycan pedaqoqu, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, fizika metodikası üzrə tədqiqatçı alim, həmçinin şair və publisistdir. O, uzun illər təhsil sahəsində fəaliyyət göstərmiş, elmi-pedaqoji və publisistik məqalələrlə respublika səviyyəli mətbu orqanlarda çıxış etmişdir.
Şəxsin fəaliyyəti müxtəlif müstəqil və etibarlı mənbələrdə işıqlandırılmışdır. Onun haqqında qəzet və jurnallarda çoxsaylı məqalələr dərc olunmuş, həmçinin yaradıcılığına həsr olunmuş ayrıca kitab (“İllərin izi”, 2018) nəşr edilmişdir. Bu isə onun ensiklopedik əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir.

Bundan əlavə:

*50-dən çox elmi və publisistik məqalənin müəllifidir
*Bir neçə kitabı nəşr olunmuşdur
*Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür
*“Qızıl qələm” və digər mükafatlara layiq görülmüşdür
*Televiziya və radio proqramlarında yaradıcılığı təqdim olunmuşdur
*Əvvəlki versiyada mənbələr kifayət qədər sistemli təqdim olunmamış ola bilər. Lakin mövcud etibarlı istinadlara əsaslanaraq *məqaləni Vikipediya qaydalarına uyğun şəkildə yenidən işləyib təqdim etməyə hazıram.

Əsas mənbələr:
*“Təhsil problemləri” qəzeti, 11 mart 2008
*“İllərin izi” kitabı, Bakı, 2018
*“Ədalət” qəzeti, 2009, 2013, 2015, 2017
*“Respublika” qəzeti, 7 iyun 2009
*“Laçın yurdu” jurnalı, 2015, 2017
*“Açıq söz” qəzeti, 2009
*“Qanun və məmur” qəzeti, 2008
*“525-ci qəzet”, 2010
*“Ədəbiyyat” qəzeti, 2024
[[İstifadəçi:NurAy|NurAy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NurAy|müzakirə]]) 15:25, 28 aprel 2026 (UTC)

:{{bərpa olunmasın}} Yerləşdirilmiş kitablar və buradakı qəzet-jurnallar (heç biri tarix və səhifə ilə düzgün şəkildə göstərilməyib) şəxsin ensiklopedikliyini təsdiq etmir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:49, 4 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Ramilə Qardaşxanqızı]] ==

Ramilə Qardaşxanqızı - Yazar-Jurnalist. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaütçüsü.

Ramilə Qardaşxanqızı - Mehdiyeva Ramilə Qardaşxan qızı 1983-cü ildə Laçın rayon Cağazur kəndində anadan olub. 1989-cu ildə Cağazur kənd orta məktəbin birinci sinifinə qəbul olunub və 1999-cu ildə həmin məktəbin 11-ci sinifini bitirib. Uşaq yaşlarından şeir yazır. Bakı Slavyan Universitetini (BSU) bitirib.  2007-ci ildən ədəbiyyata gəlib. 2008-ci ildə ilk dəfə şeirləri &quot;Söz dünyası&quot; almanaxında çap olunub. Daha sonra şeir, esse, hekayə və məqalələri müntəzəm olaraq dövrü mətbuatın müxtəlif qəzet və jurnallarında, ədəbiyyat portallarında (saytlarda) çap olunmağa başlayıb.

2011-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvüdür. 2012-ci ildə ilk şeirlər və şeir-esselər toplusi, 160 səhifəlik &quot;Arzularımın Səni&quot; adlı kitabı &quot;Qanun&quot; nəşriyyatında işıq üzü görüb. 

2012-ci ildə Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakultəsinə daxil olan yazar, eyni anda Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Yazıçılar Birliyi ilə birgə yaratdığı “Gənc Ədiblər” Məktəbinin də üzvü olub. Elə həmin ilin May ayında ədəbi fəaliyyətinə görə gənclər üçün birdəfəlik Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Türkiyənin İstanbul şəhərində dərc olunan &quot;Şair Bakışlı Kalemler&quot; antalogiyasında, o cümlədən də Azəfbaycanda bir çox antalogiya və almanax kitablarda dərc olunub. Bir neçə mahnının söz müəllifidir.

Ramilə Qardaşxanqızı 2012-ci ildən ədəbi fəaliyyətlə yanaşı mətbuat sahəsində çalışır. Yazılı jurnalistikaya &quot;Yeni Avropa&quot; qəzetondə başlayıb, &quot;Mənim ölkəm&quot; və &quot;Hərbi and&quot; qəzetlərinin əməkdaşı, Yurdunsesi.info saytının redaktoru olub. 

Televiziya fəaliyyətinə 2016-cı ildə Moskvanın yeganə azərbaycandilli televiziyası olan “İnterAz” televiziyasında &quot;Xeyirli Sabahlar&quot; proqramının redaktoru və  &quot;İncə Saat&quot; proqramının həm redaktoru həm də aparıcısı olub. 

Ədəbiyyat və jurnalistika fəaliyyətinə görə bir çox fəxri fərman və diplomlarla təltif edilib.

Hazırda ARB televiziyasının əməkdaşı, məşhur “Söhbət var” verlişinin redaktoru və prodüsseridir.  [[Xüsusi:Töhfələr/&amp;#126;2026-26935-92|&amp;#126;2026-26935-92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:&amp;#126;2026-26935-92|müzakirə]]) 17:55, 3 may 2026 (UTC)
* Qaralamada işləyin, [[VP:ŞƏXS]] ilə tanış olun. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:34, 3 may 2026 (UTC)

== AFB Bank səhifəsi ==

Salam AFB bankın Vikipediya səhifəsini qeyd etdiyiniz qaydalara uyğun dəyişdim

[[Qaralama:AFB Bank]]

Zəhmət olmasa yayımlanmasına dəstək ola bilərsiz? [[İstifadəçi:İamnasibbayli|İamnasibbayli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:İamnasibbayli|müzakirə]]) 05:47, 4 may 2026 (UTC)

:Salam bu səhifə ilə bağlı fikirlərinizi bildirə bilərsiz? [[İstifadəçi:İamnasibbayli|İamnasibbayli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:İamnasibbayli|müzakirə]]) 07:48, 18 may 2026 (UTC)
{{Bərpa olunsun}}. AFB Bank ölkədə fəaliyyət göstərən lisenziyalı kommersiya bankıdır. Bankın fəaliyyəti, strukturu və hüquqi statusu barədə etibarlı mənbələrdə məlumatlar mövcuddur. Məqalədə əvvəl mövcud olmuş çatışmazlıqlar onun ensiklopedikliyini aradan qaldırmı, bu qüsurlar məzmunun təkmilləşdirilməsi ilə həll oluna bilər.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:34, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Gülqədəm Mirzəzadə]] ==

Salam. Adıçəkilən şəxsin ictimai fəaliyyəti, yazıçı və publisist olması, haqqında kifayət qədər mənbə olması və dövlət təltiflərinə layiq görülməsi səbəbindən bərpaya namizəd kimi təklif edirəm. [[İstifadəçi:Shafa Movsumov|Shafa Movsumov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shafa Movsumov|müzakirə]]) 06:44, 3 iyun 2026 (UTC)

:{{bərpa olunmasın}} Prezident təqaüdçüsü, Tərəqqi medalı almaq, &quot;Neftçalada Qadınların Sosial İnkişafına Dəstək&quot; İctimai Birliyinin sədri və AYB üzvü olmaq şəxsi ensiklopedik etmir. Məqalə açıq şəkildə reklam xarakterli və PR üçün yazılmışdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:43, 4 iyun 2026 (UTC)
:{{bərpa olunmasın}} Təqdim edilən arqumentlər əsasən şəxsin aldığı təltiflər, üzvlük statusları və ictimai vəzifələrə əsaslanır. Lakin bu göstəricilər özlüyündə ensiklopedik əhəmiyyətin sübutu hesab edilmir. İctimai birliyin sədri olmaq şəxsi ensiklopedik etmir. --[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:39, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası]] ==

{{Bərpa olunsun}} Salam. [[Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası]] məqaləsinin bərpa olunması üçün müraciət edirəm.

Səhifə silinən zaman qeyd kimi &quot;şəxsin işləri, müsahibə və promosiya tipli mənbələrlə ensiklopediklik ödənmir&quot; əlavə edilib. Lakin bu səhifə şəxsin bioqrafik ensiklopedikliyini sübut etmək məqsədi daşımır. Məqalənin predmeti [[Murad Arif]]in şəxsi fəaliyyəti haqqında reklam xarakterli mətn deyil, onun rəsmi yayımlanmış studiya albomları, müəllifi olduğu mahnılar və əlaqəli musiqi işlərini ayrı-ayrı albom və sinql səhifələri yaratmadan bir ümumi diskoqrafiya səhifəsində sistemləşdirməkdir. Bu [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (musiqi)]] prinsiplərində də əks olunub. Həmin qaydaya əsasən, geniş məlumat əks etdirməyən və əsasən kompozisiya siyahısı hesabına həcmli görünən albom məqalələri ifaçının özü və ya diskoqrafiyası haqqında məqalə ilə birləşdirilməlidir. Bu səbəbdən şəxsin albomları üçün ayrıca məqalələr yaradılmamış, onlar haqqında faktoloji məlumatlar vahid diskoqrafiya siyahısında toplanmışdır. Bundan əlavə, məqalədə yalnız Murad Arifin öz albomları və mahnıları deyil, Azərbaycanın ən tanınmış müğənnilərinin, eləcə də [[Nil Karaibrahimgil]] və [[Ziynət Sali]] kimi məşhur müğənnilərin repertuarında yer alan Murad Arifin müəllifi olduğu mahnılar da əks etdirilib.

Mövzu üzrə açıq internet resurslarında, hətta jurnal-qəzetlərdə kifayət qədər istinad tapmaq mümkündür. Lakin məqalədə istinad sayını süni şəkildə artırmağı məqsədəuyğun hesab etməmişəm. İstinadların sayını artırmalı olsam, hər mahnıya bir istinad verməklə 100+ istinad alınar ki, bu da yaxşı görünməz. Bu tipli məqalələrdə əsas məqsəd hər faktı çoxsaylı təkrar mənbələrlə yükləmək yox ([[:en:Wikipedia:Citation overkill]]), məlumatı sadə və oxunaqlı formada təqdim etməkdir. 

Məqalədə hər hansısa çatışmazlıq varsa, dəstək göstərmənizi xahiş edirəm. Təşəkkür edirəm.. [[İstifadəçi:AzGerman|AzGerman]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:AzGerman|müzakirə]]) 07:44, 13 iyun 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}} bu qədər işin diskoqrafiyasında verilməsində problem görmürəm. Şəxs ensiklopedikdir, təbii ki, bu qədər işi bir səhifədə vermək də uyğun deyil. Albomları ayrı-ayrılıqda ensiklopedik olmasa da, bir məqalənin tərkibində verilə bilər. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:36, 16 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ibspdokccghhauv4qtjvh7q3jvwaki5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966248</id>
      <parentid>8966200</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası */</comment>
      <origin>8966248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29408" sha1="km54n99xod3icesjvyus1vbxgm7wijm" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi ən aşağıdan əlavə edin.
--&gt;

== Bioresurslar İnstitutu (Naxçıvan) ==

Fikrimcə aşağıdakı məqalələr bərpa olunmalıdır:
* [[Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu]]
* [[İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu]]
* [[Bioresurslar İnstitutu (Naxçıvan)]]
* [[Əlyazmalar Fondu]].
Əslində səbəbi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu|burada]] izah etmişdim. Və görünür ki, dediyim hadisə də baş veribmiş - Bioresurslar İnstitutunun (Naxçıvan) Naxçıvan Dövlət Universitetinin tabeliyinə verilməsinə [https://e-qanun.az/framework/59281 Prezidentin sərəncamı] və [https://e-qanun.az/framework/59415 Nazirlər Kabinetinin sərəncamı] var. Yəni bunlar ayrı qurumdurlar və hər dəfə bir qurumun tabeliyindən digər qurumun tabeliyinə verilə bilərlər. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:09, 8 oktyabr 2025 (UTC)

:[https://e-qanun.az/framework/60620 Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyindəki elmi müəssisələrin fəaliyyətinin optimallaşdırılması haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN 7 oktyabr 2025-ci il tarixli QƏRARI № 292] - buna da baxmaq olar. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 22:31, 14 oktyabr 2025 (UTC)
::{{bərpa olunsun}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 19:08, 4 yanvar 2026 (UTC)
:::{{Bərpa olunmasın}} @[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], linkini qeyd etdiyiniz SNS-də sizə ətraflı cavablar vermişdim. İlkin mənbələr ümumiyyətlə ensiklopediklik üçün yeganə əsaslar ola bilməz. &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 16:29, 1 fevral 2026 (UTC)
::::@[[İstifadəçi:Samral|Samral]], axı Bioresurslar İnstitutu AMEA Naxçıvan Bölməsinin tabeliyində deyil axı. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:38, 1 fevral 2026 (UTC)
:::::@[[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]], köçürək NDU məqaləsinə. Burda nə var ki? Tay bu qədər qeyri-ensiklopedik məqaləni bərpa etməyin nə adı var ki? &lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''[[İstifadəçi:Samral|samral]]'''&lt;/font&gt; &lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Samral|''müzakirə'']]&lt;/sup&gt; 16:53, 1 fevral 2026 (UTC)
::::::O da variantdır. Amma fikrimcə əvvəl bunu müəyyənləşdirək, biz haradan bilirik ki bunlar balaca institutlardır? [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 16:58, 1 fevral 2026 (UTC)
{{Bərpa olunmasın}}. Qurumun mövcudluğu və ya dövlət qərarlarında adının çəkilməsi avtomatik olaraq ayrıca ensiklopedik məqaləyə malik olmasını əsaslandırmır. Mövzu barədə məlumatların daha geniş bir məqalədə (məsələn, Naxçıvan Dövlət Universiteti və ya aid olduğu elmi qurum haqqında məqalədə) verilməsi daha məqsədəuyğun görünür.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:15, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Xaqani Əliyev]] ==

Salam, &quot;Xaqani Əliyev&quot; məqaləsini tamamlamışam və 15 etibarlı istinad əlavə etmişəm. Məqalədəki şəkil üçün müəllif tərəfindən VRT icazəsi də göndərilib. Zəhmət olmasa, bu məqalənin təsdiqlənməsinə dəstək olardınız. Təşəkkürlər [[İstifadəçi:CaspianEditor|CaspianEditor]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:CaspianEditor|müzakirə]]) 17:11, 8 fevral 2026 (UTC)

:{{bitərəf}} fikrimcə şəxs ensiklopedik deyil. [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 13:54, 22 fevral 2026 (UTC)
{{Bərpa olunmasın}}. Şəxsin fəaliyyəti [[VP:ŞEƏ]] ensiklopedik əhəmiyyət üçün həlledici meyar deyil. Şəxsin müstəqil və etibarlı mənbələrdə geniş şəkildə işıqlandırılması göstərilmədiyi üçün ensiklopediklik tələbləri tam ödənilmir.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:46, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Müşfiq Ötgün]] ==

Müşviq Ötgün haqqındakı məqalə bir müddət əvvəl silinmişdir. Məncə bu məqalə bərpa edilməlidir. [https://apa.az/culture-policy/baki-kitab-merkezinde-tanimadigimiz-konfutsi-adli-gece-kecirilib-foto-909604 Bu mənbə] açıq şəkildə göstərir ki, şəxs ensiklopedikdir. Azərbaycan-Çin əlaqələrində rol oynayan, kitabı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yenidən çap edilən bir şəxsdən danışırıq. Xahiş edirəm maraqlananlar fikirlərini bildirsin. [[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 08:32, 28 fevral 2026 (UTC)
* {{y}} Qaralamada bərpa edildi: [[Qaralama:Müşfiq Ötgün]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 15:59, 28 fevral 2026 (UTC)
* {{lehinə}} Bərpa edilsin.--[[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 17:45, 28 fevral 2026 (UTC)

:{{şərh}} Şəxs [[VP:EƏ]] ödəyir, amma bir kitaba və nəşr edildiyi fonda görə yox. Əgər ciddi redaktə ediləcəksə, qeyri-elmi və cinsiyyətçi çıxışları üçün ayrı tənqidi bölmə olacaqsa bərpa edilə bilər. Yox əgər qaralamadakı vəziyyətdə qalacaqsa - yox. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:18, 1 mart 2026 (UTC)

::{{u|Qədir}}, bu məqaləni bərpa edə bilərsiniz mi?--[[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Arçil xan Günəşsoylu|müzakirə]]) 01:04, 22 aprel 2026 (UTC)
:::{{əlehinə}} Məqalədə heç bir dəyiçiklik yoxdur. Kitabı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yenidən çap edilib deyə məqaləsi bərpa edilmir.  [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:24, 28 aprel 2026 (UTC)

* {{şərh}} Fikrimcə məqalə bərpa üçün çox kasaddır. Məqaləni genişləndirib və fəaliyyətini daha geniş və aydın formada yazılsa ensiklopedik olaraq bərpa etmək olar. --[[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] 12:34, 27 aprel 2026 (UTC)

* {{lehinə}} Bərpa edilsin.--[[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov]] --[[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Ələddin.Məlikov|müzakirə]]) 16:32, 27 aprel 2026 (UTC)
* {{Şərh}} Məqalədə çox əksik detallar və tərəfli mətnlər qeyd edilib, bu halda bərpa edilə və müzakirə aparıla bilməz. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:16, 18 may 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}} keçən dəfə də yazmışdım. Şəxs sıravi alim deyil, cəmiyyətdə kifayət qədər tanınmış və çəkiyə malik ziyalıdır. Aktiv ictimai həyatı var. Ən çox müzakirə olunan və çıxışları ilə kifayət qədər rezonans yaradan şəxsdir. --[[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 07:03, 4 iyun 2026 (UTC)
{{Bərpa olunmasın}}. Təqdim edilən arqumentlər əsasən şəxsin ictimai fəaliyyəti, nəşrlərinin çap olunması və müxtəlif qurumlarla əlaqələrinə əsaslanır.  Sadəcə bir neçə nəşr, təşkilati fəaliyyət və ya ictimai çıxışlar ensiklopediklik üçün yetərli hesab edilmir. Məqalənin mövcud vəziyyəti daha çox bioqrafik və interpretativ xarakter daşıyır və neytral, yoxlanıla bilən mənbələrlə gücləndirilməyə ehtiyac var.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:43, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Roida Rzayeva]] ==
Roida Rzayeva fəlsəfə elmləri doktorudur. '''AMEA-nın akademik Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun şöbə müdiri, fəlsəfə elmləri doktoru, professordur. Onlarla kitab və monoqrafiyaları nəşr olunub. Nüfuzlu beynəlxalq jurnallarda əsərləri yer almışdır.''' [[İstifadəçi:Shafa Movsumov|Shafa Movsumov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shafa Movsumov|müzakirə]]) 11:22, 21 aprel 2026 (UTC)
: {{Bərpa olunmasın}}  180-dən çox elmi əsərin müəllifi,  80 sertifikat sahibi və s əsaslı cümlələr heç biri öz həqiqiliyini tapmır. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:18, 18 may 2026 (UTC)
:{{Bərpa olunsun}} elmlər doktoru və professordur. İstinadların verilmə formatı düzəldilərək bərpa edilə bilər. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 13:29, 11 iyun 2026 (UTC)
:{{Bərpa olunsun}}. Məqalə mövzusu olan şəxs fəlsəfə elmləri doktoru, professordur. Elmi fəaliyyəti, monoqrafiyaları, beynəlxalq konfranslarda çıxışları və müxtəlif mənbələrdə işıqlandırılması nəzərə alındıqda ensiklopedik əhəmiyyət daşıdığı qənaətindəyəm. Məqalədə texniki və ya mənbələndirmə ilə bağlı çatışmazlıqlar varsa, bunlar təkmilləşdirmə yolu ilə aradan qaldırıla bilər.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:21, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Yüksəliş müsabiqəsi]] ==
{{qapalı}}
Azərbaycanda gələcəyin dövlət idarəçisi kadrlarını yetişdirmək üçün əsas müsabiqədir. Hal-hazırda məqalə üzərində işləyirəm. Xahiş edirəm ki, məqaləni bərpa edəsiniz. [[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Arçil xan Günəşsoylu|müzakirə]]) 01:06, 22 aprel 2026 (UTC)

* {{bərpa olunsun}} Əvvəla bu müsabiqənin fəlsəfəsini tam olaraq hələ də başa düşmürəm. Müsabiqənin məqsədi Azərbaycanda kadr ehtiyatı formalaşdırılmasıdır. Dərhal bir sual yaranır, bəs ölkədəki ali təhsil müəssisələri nə iş görür? Məsələnin vikipediya tərəfinə gəldikdə isə, 7 il əvvəl yaradılan, bu gün də davam edən və ölkə miqyasında çox populyardır. Fikrimcə ensiklopedikdir. {{imzasız|Memmedli Farid|11:57, 27 aprel 2026}}

:{{Bərpa olunsun}}. Kifayət qəfər populyardır. [[İstifadəçi:Zohrab Javad|Zohrab Javad]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Zohrab Javad|müzakirə]]) 18:19, 23 may 2026 (UTC)
:{{Bərpa olunsun}} [[İstifadəçi:Hatselate|Hatselate]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hatselate|müzakirə]]) 11:35, 25 may 2026 (UTC)
----
'''Yekunlaşdırma:''' Səhifənin bərpa olunmasına qərar verildi. &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:39, 4 iyun 2026 (UTC)
{{qapalı-son}}

== [[Qaralama:Səxavət Məmmədov (tarzən)]] ==
{{qapalı}}
Şəxs Azərbaycanın dövlət səviyyəli musiqi kollektivlərində fəaliyyət göstərmiş peşəkar sənətkardır və yaradıcılığı haqqında etibarlı mənbələr mövcuddur. Fəaliyyəti Azərbaycan tarzənlik məktəbinin təbliği baxımından əhəmiyyət kəsb edir və VP:BİO (ensiklopedik əhəmiyyətlilik) kriteriyalarına tam cavab verir. Məqalənin struktur və məzmun baxımından əsas sahəyə keçirilməsi üçün kifayət qədər əsası var. --[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 12:01, 24 aprel 2026 (UTC)
* {{Lehinə}} Bərpaya təqdim edən istifadəçi kimi .Şəxs Azərbaycanın dövlət musiqi kollektivlərində (məsələn, Dövlət Rəqs Ansamblı) uzun illər fəaliyyət göstərmiş peşəkar tarzəndir. Onun sənət fəaliyyəti və qastrol səfərləri haqqında kifayət qədər etibarlı mənbələr (mətbuat və rəsmi arxivlər) mövcuddur.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 12:04, 24 aprel 2026 (UTC)
* {{bərpa olunsun}} Bərpa edilsin. Fikrimcə, fəaliyyətinə əsasən ensiklopedikdir. --[[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]] 11:51, 27 aprel 2026 (UTC)
:{{lehinə}} [[İstifadəçi:Javid|Javid]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Javid|müzakirə]]) 00:16, 28 aprel 2026 (UTC)
: {{Bərpa olunmasın}} Konsert proqramında iştirak etmək, uzun illər haradasa fəaliyyət göstərmək və onlara aid istinadlar ensikopedik demək deyil. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:25, 18 may 2026 (UTC)
: {{Lehinə}} Bərpa edilsin, Azərbaycanı saysız-hesabsız beynəlxalq müsabiqələrdə təmsil edən musiqiçidir. Fəaliyyəti məqaləsinin bərpa edilməsinə imkan verir. --[[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Xayala Mammadli|müzakirə]]) 08:58, 3 iyun 2026 (UTC)
----
'''Yekunlaşdırma:''' Səhifənin bərpa olunmasına qərar verildi. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:48, 4 iyun 2026 (UTC)
{{qapalı-son}}

== [[Qaralama:Rəvanə Qurbanova]] ==
Düşünürəm ki, şəxs kifayət qədər tanınan musiqiçidir, Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının solistidir. Qatıldığı tədbirlərin siyahısı da sanballıdır, məqalə də kifayət qədər vikipediya qaydalarına uyğun tərtib olunub. Ona görə məqalənin bərpa olunmasını təklif edirəm. Bakıdan da çox fərqli adamlar, xüsusilə musiqi sahəsinin adamları məqalənin nəyə görə silindiyini məndən soruşublar. Mən məqaləni təftiş edəndən sonra ensiklopedik olduğunu düşünürəm. Və aktiv redaktorlarımızı məqalənin bərpası ilə bağlı fikir bildirməyə dəvət edirəm. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 12:51, 27 aprel 2026 (UTC)

Rəvanə Qurbanova haqqında düşüncələrim

Rəvanə Qurbanovanı uşaqlıq illərindən tanıyıram. Onu tanıdığım ilk günlərdən etibarən hər zaman sənətinə və öz adına layiq şəkildə yaşayan bir insan kimi görmüşəm. O, sadəcə bir xanəndə deyil, həm də sənətə böyük sevgi və məsuliyyətlə yanaşan nadir insanlardandır.

İllər keçdikcə onun necə püxtələşdiyinin, səsinin necə formalaşıb zənginləşdiyinin şahidi olmuşam. Rəvanə hər zaman böyük ustadlardan dərs almağa can atıb və bu zəhmətin nəticəsi bu gün onun ifalarında açıq-aydın hiss olunur. Onun oxuduğu muğamlar, xalq mahnıları dinləyiciyə təkcə musiqi deyil, duyğu və ruh ötürür.

O, dəfələrlə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində və xarici ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış edərək milli musiqimizi layiqincə təmsil edib. Bu da onun sənətə olan bağlılığının və peşəkarlığının göstəricisidir.

Rəvanə Qurbanova eyni zamanda çox gözəl insan, səmimi və sadə xarakterə sahib bir xanımdır. Onu yaxından tanıyan biri kimi deyə bilərəm ki, onun uğurlarının arxasında yalnız istedad deyil, həm də böyük zəhmət, səbr və təvazökarlıq dayanır.

Belə sənətkarların varlığı milli musiqimizin yaşaması və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün çox önəmlidir.  Hörmətlə Anadolu Agentliyinin fotojuranlisti Rəsul Rəhimov [[Xüsusi:Töhfələr/&amp;#126;2026-25571-90|&amp;#126;2026-25571-90]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:&amp;#126;2026-25571-90|müzakirə]]) 16:28, 27 aprel 2026 (UTC)
: Salam. [[Vikipediya:MİLLİ]] qaydası ilə tanış olmağı məsləhət görürəm. Əgər şəxsin [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (şəxslər)]] tələblərinə cavab verdiyini düşünürsünüzsə və bunu təsdiq edəcək mənbələr varsa məqaləni öz qaralamanızda hazırlayıb bərpa üçün təqdim edə bilərsiz. İstəsəz inzibatçılardan biri sizə məqalənin silinmiş versiyasındakı məzmunu da təqdim edə bilər. Öncə [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (şəxslər)]], [[Vikipediya:Yoxlanıla bilmə]] və [[Vikipediya:Vikimübaliğə]] qaydaları ilə tanış olun — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 16:51, 27 aprel 2026 (UTC)
: İstifadəçi hesabı üzərindən fəaliyyət göstərməyiniz ünsiyyəti daha rahat edəcək — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 16:52, 27 aprel 2026 (UTC)
: Vikipediya məqalələri sadəcə bəlli edilmiş kriteriyalar əsasında saxlanıla bilər. Sizin şəxs barədə necə düşünməyiniz, şəxsin necə xarakterə sahib olması Vikipediya üçün əsassızdır. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 19:59, 28 aprel 2026 (UTC)
: {{şərh}} Müəyyən əksik detallar düzəldilərək bərpa edilə bilər. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 17:30, 18 may 2026 (UTC)
* Tanınmış xanəndədir. Fikrimcə, {{Bərpa olunsun|bərpa oluna bilər}}. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:41, 4 iyun 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}}. Şəxsin peşəkar musiqi fəaliyyəti, solist kimi çalışması və müxtəlif tədbirlərdə təmsil olunması nəzərə alındıqda bərpası qənaətindəyəm. Çatışmazlıqlar varsa, bərpadan sonra aradan qaldırıla bilər.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:24, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Rövşən Qurbanov]] ==
Rövşən Qurbanov Azərbaycanın ən gənc tanınmış tarzənlərindən biridir. Beynəlxalq muğam mərkəzinin solistidir. İnternetdə də haqqında kifayət qədər məlumat var. Məqalə də texniki olaraq normal tərtib olunub, bəzi qüsurlar var, amma onlar məncə məqalənin silinməsinə səbəb ola bilməz. Şəxs yuxarıda məqaləsini bərpa olunması üçün namizəd göstərdiyim Rəvanə Qurbanovanın həyat yoldaşıdır. Düşünürəm ki, aktiv istifadəçilərimiz məqalənin bərpası ilə bağlı öz fikirlərini bildirsələr yaxşı olar. Sonda qərarı təbii ki, aktiv redaktorlarımız verəcəklər. Hörmətlə:--[[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Sortilegus|müzakirə]]) 12:56, 27 aprel 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}}. Şəxs musiqi sahəsində fəaliyyət göstərən peşəkar tarzəndir. Müxtəlif konsertlərdə, layihələrdə və tədbirlərdə iştirak edib. Haqqında internetdə və media resurslarında kifayət qədər məlumat mövcuddur.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:27, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Cəbrayıl Qəhrəman]] ==
Cəbrayıl Qəhrəman (Qəhrəmanov Cəbrayıl İsmayıl oğlu) Azərbaycan pedaqoqu, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, fizika metodikası üzrə tədqiqatçı alim, həmçinin şair və publisistdir. O, uzun illər təhsil sahəsində fəaliyyət göstərmiş, elmi-pedaqoji və publisistik məqalələrlə respublika səviyyəli mətbu orqanlarda çıxış etmişdir.
Şəxsin fəaliyyəti müxtəlif müstəqil və etibarlı mənbələrdə işıqlandırılmışdır. Onun haqqında qəzet və jurnallarda çoxsaylı məqalələr dərc olunmuş, həmçinin yaradıcılığına həsr olunmuş ayrıca kitab (“İllərin izi”, 2018) nəşr edilmişdir. Bu isə onun ensiklopedik əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir.

Bundan əlavə:

*50-dən çox elmi və publisistik məqalənin müəllifidir
*Bir neçə kitabı nəşr olunmuşdur
*Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür
*“Qızıl qələm” və digər mükafatlara layiq görülmüşdür
*Televiziya və radio proqramlarında yaradıcılığı təqdim olunmuşdur
*Əvvəlki versiyada mənbələr kifayət qədər sistemli təqdim olunmamış ola bilər. Lakin mövcud etibarlı istinadlara əsaslanaraq *məqaləni Vikipediya qaydalarına uyğun şəkildə yenidən işləyib təqdim etməyə hazıram.

Əsas mənbələr:
*“Təhsil problemləri” qəzeti, 11 mart 2008
*“İllərin izi” kitabı, Bakı, 2018
*“Ədalət” qəzeti, 2009, 2013, 2015, 2017
*“Respublika” qəzeti, 7 iyun 2009
*“Laçın yurdu” jurnalı, 2015, 2017
*“Açıq söz” qəzeti, 2009
*“Qanun və məmur” qəzeti, 2008
*“525-ci qəzet”, 2010
*“Ədəbiyyat” qəzeti, 2024
[[İstifadəçi:NurAy|NurAy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NurAy|müzakirə]]) 15:25, 28 aprel 2026 (UTC)

:{{bərpa olunmasın}} Yerləşdirilmiş kitablar və buradakı qəzet-jurnallar (heç biri tarix və səhifə ilə düzgün şəkildə göstərilməyib) şəxsin ensiklopedikliyini təsdiq etmir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:49, 4 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Ramilə Qardaşxanqızı]] ==

Ramilə Qardaşxanqızı - Yazar-Jurnalist. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaütçüsü.

Ramilə Qardaşxanqızı - Mehdiyeva Ramilə Qardaşxan qızı 1983-cü ildə Laçın rayon Cağazur kəndində anadan olub. 1989-cu ildə Cağazur kənd orta məktəbin birinci sinifinə qəbul olunub və 1999-cu ildə həmin məktəbin 11-ci sinifini bitirib. Uşaq yaşlarından şeir yazır. Bakı Slavyan Universitetini (BSU) bitirib.  2007-ci ildən ədəbiyyata gəlib. 2008-ci ildə ilk dəfə şeirləri &quot;Söz dünyası&quot; almanaxında çap olunub. Daha sonra şeir, esse, hekayə və məqalələri müntəzəm olaraq dövrü mətbuatın müxtəlif qəzet və jurnallarında, ədəbiyyat portallarında (saytlarda) çap olunmağa başlayıb.

2011-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvüdür. 2012-ci ildə ilk şeirlər və şeir-esselər toplusi, 160 səhifəlik &quot;Arzularımın Səni&quot; adlı kitabı &quot;Qanun&quot; nəşriyyatında işıq üzü görüb. 

2012-ci ildə Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakultəsinə daxil olan yazar, eyni anda Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Yazıçılar Birliyi ilə birgə yaratdığı “Gənc Ədiblər” Məktəbinin də üzvü olub. Elə həmin ilin May ayında ədəbi fəaliyyətinə görə gənclər üçün birdəfəlik Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Türkiyənin İstanbul şəhərində dərc olunan &quot;Şair Bakışlı Kalemler&quot; antalogiyasında, o cümlədən də Azəfbaycanda bir çox antalogiya və almanax kitablarda dərc olunub. Bir neçə mahnının söz müəllifidir.

Ramilə Qardaşxanqızı 2012-ci ildən ədəbi fəaliyyətlə yanaşı mətbuat sahəsində çalışır. Yazılı jurnalistikaya &quot;Yeni Avropa&quot; qəzetondə başlayıb, &quot;Mənim ölkəm&quot; və &quot;Hərbi and&quot; qəzetlərinin əməkdaşı, Yurdunsesi.info saytının redaktoru olub. 

Televiziya fəaliyyətinə 2016-cı ildə Moskvanın yeganə azərbaycandilli televiziyası olan “İnterAz” televiziyasında &quot;Xeyirli Sabahlar&quot; proqramının redaktoru və  &quot;İncə Saat&quot; proqramının həm redaktoru həm də aparıcısı olub. 

Ədəbiyyat və jurnalistika fəaliyyətinə görə bir çox fəxri fərman və diplomlarla təltif edilib.

Hazırda ARB televiziyasının əməkdaşı, məşhur “Söhbət var” verlişinin redaktoru və prodüsseridir.  [[Xüsusi:Töhfələr/&amp;#126;2026-26935-92|&amp;#126;2026-26935-92]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:&amp;#126;2026-26935-92|müzakirə]]) 17:55, 3 may 2026 (UTC)
* Qaralamada işləyin, [[VP:ŞƏXS]] ilə tanış olun. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:34, 3 may 2026 (UTC)

== AFB Bank səhifəsi ==

Salam AFB bankın Vikipediya səhifəsini qeyd etdiyiniz qaydalara uyğun dəyişdim

[[Qaralama:AFB Bank]]

Zəhmət olmasa yayımlanmasına dəstək ola bilərsiz? [[İstifadəçi:İamnasibbayli|İamnasibbayli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:İamnasibbayli|müzakirə]]) 05:47, 4 may 2026 (UTC)

:Salam bu səhifə ilə bağlı fikirlərinizi bildirə bilərsiz? [[İstifadəçi:İamnasibbayli|İamnasibbayli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:İamnasibbayli|müzakirə]]) 07:48, 18 may 2026 (UTC)
{{Bərpa olunsun}}. AFB Bank ölkədə fəaliyyət göstərən lisenziyalı kommersiya bankıdır. Bankın fəaliyyəti, strukturu və hüquqi statusu barədə etibarlı mənbələrdə məlumatlar mövcuddur. Məqalədə əvvəl mövcud olmuş çatışmazlıqlar onun ensiklopedikliyini aradan qaldırmı, bu qüsurlar məzmunun təkmilləşdirilməsi ilə həll oluna bilər.--[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:34, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Gülqədəm Mirzəzadə]] ==

Salam. Adıçəkilən şəxsin ictimai fəaliyyəti, yazıçı və publisist olması, haqqında kifayət qədər mənbə olması və dövlət təltiflərinə layiq görülməsi səbəbindən bərpaya namizəd kimi təklif edirəm. [[İstifadəçi:Shafa Movsumov|Shafa Movsumov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Shafa Movsumov|müzakirə]]) 06:44, 3 iyun 2026 (UTC)

:{{bərpa olunmasın}} Prezident təqaüdçüsü, Tərəqqi medalı almaq, &quot;Neftçalada Qadınların Sosial İnkişafına Dəstək&quot; İctimai Birliyinin sədri və AYB üzvü olmaq şəxsi ensiklopedik etmir. Məqalə açıq şəkildə reklam xarakterli və PR üçün yazılmışdır. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:43, 4 iyun 2026 (UTC)
:{{bərpa olunmasın}} Təqdim edilən arqumentlər əsasən şəxsin aldığı təltiflər, üzvlük statusları və ictimai vəzifələrə əsaslanır. Lakin bu göstəricilər özlüyündə ensiklopedik əhəmiyyətin sübutu hesab edilmir. İctimai birliyin sədri olmaq şəxsi ensiklopedik etmir. --[[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:A.Aida88|müzakirə]]) 17:39, 11 iyun 2026 (UTC)

== [[Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası]] ==

{{Bərpa olunsun}} Salam. [[Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası]] məqaləsinin bərpa olunması üçün müraciət edirəm.

Səhifə silinən zaman qeyd kimi &quot;şəxsin işləri, müsahibə və promosiya tipli mənbələrlə ensiklopediklik ödənmir&quot; əlavə edilib. Lakin bu səhifə şəxsin bioqrafik ensiklopedikliyini sübut etmək məqsədi daşımır. Məqalənin predmeti [[Murad Arif]]in şəxsi fəaliyyəti haqqında reklam xarakterli mətn deyil, onun rəsmi yayımlanmış studiya albomları, müəllifi olduğu mahnılar və əlaqəli musiqi işlərini ayrı-ayrı albom və sinql səhifələri yaratmadan bir ümumi diskoqrafiya səhifəsində sistemləşdirməkdir. Bu [[Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (musiqi)]] prinsiplərində də əks olunub. Həmin qaydaya əsasən, geniş məlumat əks etdirməyən və əsasən kompozisiya siyahısı hesabına həcmli görünən albom məqalələri ifaçının özü və ya diskoqrafiyası haqqında məqalə ilə birləşdirilməlidir. Bu səbəbdən şəxsin albomları üçün ayrıca məqalələr yaradılmamış, onlar haqqında faktoloji məlumatlar vahid diskoqrafiya siyahısında toplanmışdır. Bundan əlavə, məqalədə yalnız Murad Arifin öz albomları və mahnıları deyil, Azərbaycanın ən tanınmış müğənnilərinin, eləcə də [[Nil Karaibrahimgil]] və [[Ziynət Sali]] kimi məşhur müğənnilərin repertuarında yer alan Murad Arifin müəllifi olduğu mahnılar da əks etdirilib.

Mövzu üzrə açıq internet resurslarında, hətta jurnal-qəzetlərdə kifayət qədər istinad tapmaq mümkündür. Lakin məqalədə istinad sayını süni şəkildə artırmağı məqsədəuyğun hesab etməmişəm. İstinadların sayını artırmalı olsam, hər mahnıya bir istinad verməklə 100+ istinad alınar ki, bu da yaxşı görünməz. Bu tipli məqalələrdə əsas məqsəd hər faktı çoxsaylı təkrar mənbələrlə yükləmək yox ([[:en:Wikipedia:Citation overkill]]), məlumatı sadə və oxunaqlı formada təqdim etməkdir. 

Məqalədə hər hansısa çatışmazlıq varsa, dəstək göstərmənizi xahiş edirəm. Təşəkkür edirəm.. [[İstifadəçi:AzGerman|AzGerman]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:AzGerman|müzakirə]]) 07:44, 13 iyun 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}} bu qədər işin diskoqrafiyasında verilməsində problem görmürəm. Şəxs ensiklopedikdir, təbii ki, bu qədər işi bir səhifədə vermək də uyğun deyil. Albomları ayrı-ayrılıqda ensiklopedik olmasa da, bir məqalənin tərkibində verilə bilər. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:36, 16 iyun 2026 (UTC)
* {{Bərpa olunsun}} məncə də uzun bir mətn olduğundan məqalədən ayrıca verilməsi yaxşıdır. Bu baxımdan bərpa olunsun və məqalədəki siyahılar da çıxarlsın. --[[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 08:13, 16 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>km54n99xod3icesjvyus1vbxgm7wijm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindistan tısbağası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581886</id>
    <revision>
      <id>8965638</id>
      <parentid>8607102</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1038" sha1="32jwnpwug1hm45wz7nwfkr431az7axr" xml:space="preserve">== Hind Tısbağası ==

Quruda yaşayan tısbağa növü.Qeyri-kafi öyrənilmişdir,onun sayları azalıb.

== Xarici görünşü ==

Tortoise orta ölçülüdür, qabığının uzunluğu 28 sm-ə qədərdir, oval, qısa, hamar bir kənar. Çiftleşme mövsümündə hind kaplumbağaları rəng dəyişdirir, xüsusən də erkəklər: burun və göz yuvalarının ərazisində dəri rənginin dəyişməsi - torpaq qatqıları üçün çox nadir haldır.

== Dağılım və yaşayış sahəsi ==

Hindistanın cənub-qərbindəki Travancor və Koçin bölgələrini məskunlaşmışdır.Bu sıra Kerala cənubunda və Karnitanın ekstremal cənubunda dağların qərb yamacları boyunca uzanır.Dağlarda dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəklikdə yaşayır.Sevimli yaşayış sahəsi - orta rütubətli yağışlı dağ meşələridir.

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Tısbağalar]]
[[Kateqoriya:Hindistan sürünənləri]]
[[Kateqoriya:Həssas növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>32jwnpwug1hm45wz7nwfkr431az7axr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cırtdan Afrika gürzəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581935</id>
    <revision>
      <id>8965618</id>
      <parentid>8572796</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]</comment>
      <origin>8965618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="296htnenuxbvgcf9y90zqvjaqkxptmt" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Cırtdan Afrika gürzəsi''' ({{lang-la|Bitis peringueyi}}) — [[Afrika gürzələri]] cinsinə daxil olan zəhərli ilan növü.

Ümumi uzunluqların 20–25 sm arasında dəyişir. Maksimal uzunluqları isə 32 sm-dir. Dişilər erkəklərdən həm iri həm də uzun olur. Başları enli və hamar olur. Bədənləri isə olduqca kökdür. Göz ətrafında pulcuq yoxdur. Rəngi boz və qəhvəyi-sarıdır. Quyruqlarının sonucu adətən qara olur.

Qumlu səhralarda yaşayır. Təhlükə anında qumun alrına gömülür. Gündüz və gecə aktiv ola bilir. Gündüzlər adətən kolların arasında gizlənir. Qumda gizlənərkən burun dəliklərini və quyruğunu açıqda saxlayır. Adətən kiçik kərtənkələlərlə (''[[Meroles]]'' və ''[[Aporosaurus]]'') və onurğasızlarla qidalanır.

Zəhərinin miqdarı elə də çox olmadığından zəhərlənmiş kərtənkəklə 10–20 dəqiqədən sonra ölür. İnsanda isə yerli ağrılar və şişkinlik meydana gəlsə də ölüm faktoru yoxdur.

Diri bala doğur. 10 bala doğan canlının balalarının uzunluqları 10–13 sm arasında dəyişir.

Növə əsasən [[Anqola]] və [[Namibiya]]da rastlamaq mümkündür. Namib səhrasında daha çox müşahiodə edilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* McDiarmid, R. W.; Campbell, J. A. &amp; Touré, T. A. 1999. Snake species of the world. Vol. 1. Herpetologists’ League, 511 pp.
* Dobiey, M. &amp; Vogel, G. 2007. Venomous Snakes of Africa/Giftschlangen Afrikas. Terralog 15, Edition Chimaira, Frankfurt am Main, 150 pp.
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Afrika sürünənləri]]
[[Kateqoriya:Afrika ilanları]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]</text>
      <sha1>296htnenuxbvgcf9y90zqvjaqkxptmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965633</id>
      <parentid>8965618</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="5bdt70w297f6y4a0uaya05uztzf8fu6" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Cırtdan Afrika gürzəsi''' ({{lang-la|Bitis peringueyi}}) — [[Afrika gürzələri]] cinsinə daxil olan zəhərli ilan növü.

Ümumi uzunluqların 20–25 sm arasında dəyişir. Maksimal uzunluqları isə 32 sm-dir. Dişilər erkəklərdən həm iri həm də uzun olur. Başları enli və hamar olur. Bədənləri isə olduqca kökdür. Göz ətrafında pulcuq yoxdur. Rəngi boz və qəhvəyi-sarıdır. Quyruqlarının sonucu adətən qara olur.

Qumlu səhralarda yaşayır. Təhlükə anında qumun alrına gömülür. Gündüz və gecə aktiv ola bilir. Gündüzlər adətən kolların arasında gizlənir. Qumda gizlənərkən burun dəliklərini və quyruğunu açıqda saxlayır. Adətən kiçik kərtənkələlərlə (''[[Meroles]]'' və ''[[Aporosaurus]]'') və onurğasızlarla qidalanır.

Zəhərinin miqdarı elə də çox olmadığından zəhərlənmiş kərtənkəklə 10–20 dəqiqədən sonra ölür. İnsanda isə yerli ağrılar və şişkinlik meydana gəlsə də ölüm faktoru yoxdur.

Diri bala doğur. 10 bala doğan canlının balalarının uzunluqları 10–13 sm arasında dəyişir.

Növə əsasən [[Anqola]] və [[Namibiya]]da rastlamaq mümkündür. Namib səhrasında daha çox müşahiodə edilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* McDiarmid, R. W.; Campbell, J. A. &amp; Touré, T. A. 1999. Snake species of the world. Vol. 1. Herpetologists’ League, 511 pp.
* Dobiey, M. &amp; Vogel, G. 2007. Venomous Snakes of Africa/Giftschlangen Afrikas. Terralog 15, Edition Chimaira, Frankfurt am Main, 150 pp.
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Afrika sürünənləri]]
[[Kateqoriya:Afrika ilanları]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>5bdt70w297f6y4a0uaya05uztzf8fu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Archie Comics</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582842</id>
    <revision>
      <id>8966071</id>
      <parentid>8762714</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mvcg66b3r</username>
        <id>124809</id>
      </contributor>
      <origin>8966071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12787" sha1="r1u0cfkz02y92jla34aa7ia8dv2e0yi" xml:space="preserve">{{Səhv salma|Archie (komiks)}}
{{Nəşriyyat
|adı           = Archie Comic Publications, Inc.
|orijinal adı  = MLJ Magazines
|loqo          = Archie Comics logo 1987.svg
|loqo ölçüsü   = 250px
|loqo məlumat  = Nəşriyyatın rəsmi loqosu
|əsas şirkət   =
|vəziyyət      = Fəaliyyət göstərir
|yaranma tarixi= {{start date and age|1939}}
|qurucu        = {{Plainlist|
* Moris Koyn
* [[Lui Silberkleyt]]
* [[Con L. Qolduater]]
}}
|ölkə          = {{flaqifikasiya|ABŞ}}
|qərargah      = [[Pelem (Nyu-York)|Pelem]] [[Nyu-York ştatı|Nyu-York]], [[ABŞ]]
|əsas insanlar = {{plainlist|
* Nensi Silberkleyt (icraçı direktor)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Opportunities in the classroom gave me my personal MBA: Co-CEO of Archie Comics |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/opportunities-in-the-classroom-gave-me-my-personal-mba-co-ceo-of-archie-comics-4381250/ |accessdate=10 mart 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613234142/https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/opportunities-in-the-classroom-gave-me-my-personal-mba-co-ceo-of-archie-comics-4381250/ |archivedate=13 iyun 2018 |work=indianexpress.com |newspaper=The Indian Express |publisher=The Express Group |date=18 noyabr 2016 |language=en }}&lt;/ref&gt;
* Viktor Qorelik (baş redaktor)
* Con Qolduater (CEO, publisher)
* [[Roberto Agirre-Sakasa]] (baş yaradıcı rejissor)
}}
|nəşrlər       =
|işçi          =
|mövzular      = [[Komiks]]
|janr          = {{Plainlist|
* [[Yumor]] 
* [[Romantizm|Romantika]]
* [[Superqəhrəman]] 
* [[Qorxu]] 
* [[Cinayət]]
* [[Macəra]]
* [[Komediya]]
}}
|gəlir         =
|sahib         =
|sayt          = {{URL|archiecomics.com}}
}}
'''Archie Comic Publications, Inc.''' (ixtisarlaşmış adı: '''Archie Comics''') — [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] [[komiks]] [[nəşriyyat]]ı. Nəşriyyatın baş qərargahı [[Nyu-York ştatı]]nın [[Pelem (Nyu-York)|Pelem qəsəbəsi]]ndə yerləşir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://westfaironline.com/71774/archie-comics-leaves-mamaroneck-for-pelham/ |title=Archie Comics leaves Mamaroneck for Pelham] |first=Con |last=Qolden |date=28 may 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613210653/https://westfaironline.com/71774/archie-comics-leaves-mamaroneck-for-pelham/ |archivedate=13 iyun 2018 |work=westfaironline.com |publisher=Westfair Communications |accessdate=10 mart 2019 |language=en }}&lt;/ref&gt; &quot;''Archie Comics''&quot; nəşriyyatının əsas seriyaları – [[Arçi Endrüs]], [[Betti Kuper]], [[Veronika Loc]], [[Caqhed Cons]], [[Reci Mantl]], [[Sabrin Spellman]] və &quot;[[Cozi və pişiklər (komiks)|Cozi və pişiklər]]&quot;. Nəşriyyatın əsas personajı redaktor [[Con L. Qolduater]] və rəssam [[Bob Montana]] tərəfindən yaradılmışdır.

Nəşriyyat 1939-cu ildə '''MLJ Comics''' adı altında fəaliyyətə başlamışdır. Arçi Endrüs ilk dəfə &quot;''[[Pep Comics]]''&quot; jurnalının 22 dekabr 1941-ci ildə nəşr olunan 11-ci nömrəsində nümayiş olunmuşdur. İlkin nömrələrin rəssamı [[Bob Montana]],&lt;ref name=VanityFair&gt;{{cite news |url= http://www.vanityfair.com/news/2006/12/archie200612 |title=American Idol |first=Cim |last=Uindolf |work=www.vanityfair.com |publisher=[[Vanity Fair (jurnal)|Vanity Fair]] |date=dekabr 2006 |accessdate=10 mart 2019 |archivedate=13 iyul 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160713065417/http://www.vanityfair.com/news/2006/12/archie200612 |language=en |quote=Since the [court] settlement, every Archie product has listed John Goldwater as 'creator.' The name Bob Montana falls under a separate credit line that defines him as the 'creator' of 'the original characters' likenesses.' }}&lt;/ref&gt; ssenaristi isə Vik Blum idi.&lt;ref name=gcd-pep22&gt;{{cite comic |date=15 oktyabr 1941 |title=Pep Comics |url=http://www.comics.org/issue/1808/ |issue=#22 |publisher=[[Grand Comics Database]] |accessdate=10 mart 2019 |language=en |writer=Vik Blum |cartoonist=Bob Montana }} {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170110160904/http://www.comics.org/issue/1808/ |date=2017-01-10 }} {{Cite web |url=http://www.comics.org/issue/1808/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2019-03-10 |archive-date=2017-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110160904/http://www.comics.org/issue/1808/ |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bl&quot;&gt;{{cite journal |last=Offenberger |first=Rik |title=Publisher ProFayl: Archie Comics |journal=[[Borderline (jurnal)|Borderline]] |date=1 mart 2003 |issue=19 |url=http://www.mightycrusaders.net/history.htm |publisher=MightyCrusaders.net |accessdate=10 mart 2019 |archivedate=28 oktyabr 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028070716/http://www.mightycrusaders.net/history.htm |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=http://www.tcj.com/john-goldwater-the-comics-code-authority-and-archie/3/ |title=John Goldwater, the Comics Code Authority, and Archie |work=[[The Comics Journal]] |last=Harvi |first=R. S. |language=en |date=28 iyul 2011 |archivedate=16 aprel 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416045654/http://www.tcj.com/john-goldwater-the-comics-code-authority-and-archie/3/ }}&lt;/ref&gt; &quot;''Archie Comics''&quot; 1942-ci ilin qışından başlayaq ən uzun komiks seriyasını nəşr etməyə başlamışdır və 114-cü nömrədən başlayaraq seriyanın adı &quot;''Archie''&quot; olaraq ixtisarlaşdırılmışdır. 2015-ci ilın iyul ayında nəşriyyat seriyanı yenidən başlatmış və 1-ci nömrədən başlayaraq personajlara yeni bir dizayn vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vulture.com/2015/07/archie-reboot-mark-waid-fiona-staples.html |title=Archie Reboot Creators on Why Betty, Veronica, and the Gang Still Matter |work=www.vulture.com |publisher=Vulture |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729124155/http://www.vulture.com/2015/07/archie-reboot-mark-waid-fiona-staples.html |archivedate=29 iyul 2018 |accessdate=10 mart 2019 |language=en }}&lt;/ref&gt;

&quot;''Archie Comics''&quot; nəşriyyatının personajları və süjetləri müxtəlif [[film]]lərdə, [[Televiziya|televerilişlər]]də, [[Cizgi filmi|cizgi filmlər]]də və [[video oyun]]larda istifadə edilmişdir.

== Publikasiyalar ==

=== 2016-cı ildə fəaliyyət göstərən publikasiyalar ===
'''New Riverdale'''
* ''Archie'' vol. 2 (iyul 2015)
* ''Jughead'' vol. 3 (oktyabr 2015)
* ''Betty and Veronica'' vol. 3 (iyul 2016)
* ''Josie and the Pussycats'' vol. 2 (sentyabr 2016)
* ''Reggie and Me'' vol. 2 (dekabr 2016)
'''Archie Action'''
* ''Sonic Archives'' (may 2011)
* ''Sonic Select'' (iyun 2011)
* ''Sonic the Hedgehog'' vol. 3 (iyul 1993)&lt;ref&gt;[http://www.comics.org/series/12006/ ''Sonic the Hedgehog'' (Archie, 1993 Series)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170203051426/http://www.comics.org/series/12006/ |date=2017-02-03 }} at the Grand Comics Database.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.comics.org/series/name/Sonic%20the%20Hedgehog/sort/chrono/ ''Sonic the Hedgehog'' comics] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170810051000/http://www.comics.org/series/name/Sonic%20the%20Hedgehog/sort/chrono/ |date=2017-08-10 }} at the Grand Comics Database.&lt;/ref&gt;
* ''[[Sonic Universe]]'' (fevral 2009)
'''Archie Horror'''
* ''Afterlife with Archie'' (oktyabr 2013)
* ''Chilling Adventures of Sabrina'' (oktyabr 2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/94033/archie-comics-launching-horror-imprint-teases-third-series-to-join-afterlife-and-sabrina/|title=Archie Comics Launching Horror Imprint; Teases Third Series to Join Afterlife and Sabrina|first=Debi|last=Moore|publisher=DC|date=December 14, 2014|access-date=March 10, 2019|archive-date=September 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910213016/http://www.dreadcentral.com/news/94033/archie-comics-launching-horror-imprint-teases-third-series-to-join-afterlife-and-sabrina/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
'''Dark Circle Comics'''
* ''The Black Hood'' (fevral 2015)
* ''The Fox'' (aprel 2015)
* ''The Shield'' (oktyabr 2015-ci il)
* ''The Hangman'' (noyabr 2015-ci il)
'''The Archie Library'''
* ''Archie’s Funhouse Comics Double Digest'' (yanvar 2014-cü il)
* ''Archie Comics Double Digest'' (yanvar 1982-ci il)
* ''B &amp; V Friends Comics Digest'' (noyabr 2010-cu il)
* ''Betty and Veronica Comics Double Digest'' (iyun 1987-ci il)
* ''Jughead and Archie Comics Double Digest'' (iyun 2014-cü il)
* ''Sonic Super Comics Digest'' (с ноября 2012)
* ''World of Archie Comics Double Digest'' (oktyabr 2010-cu il)

=== Yenidən nəşrlər ===
* Archie Archives Vol. 1 (Pep Comics #22-38; Archie Comics #1-2; Jackpot Comics #4-8)
* Archie Archives Vol. 2 (Pep Comics #39-45; Archie Comics #3-6; Jackpot Comics #9)
* Archie Archives Vol. 3 (Pep Comics #46-50; Archie Comics #7-10)
* Archie Archives Vol. 4 (Pep Comics #51-53; Archie Comics #11-14)
* Archie Archives Vol. 5 (Pep Comics #54-56; Archie Comics #15-18)
* Archie Archives Vol. 6 (Pep Comics #57-58; Archie Comics #19-22)
* Archie Archives Vol. 7 (Pep Comics #59-61; Archie Comics #23-25; Laugh Comics #20-21)
* Archie Archives Vol. 8 (Pep Comics #62-64; Archie Comics #26-28; Laugh Comics #22-23)
* Archie Archives Vol. 9 (Pep Comics #65-67; Archie Comics #29-31; Laugh Comics #25-26)

== Mənbə ==
=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|30em}}

=== Ədəbiyyat ===
{{Refbegin}}
* {{cite web
 |ref          = {{SfnRef|Frauenfelder|2008}}
 |url          = http://boingboing.net/2008/05/16/will-eder-and-harvey.html
 |first        = Mark
 |last         = Frauenfelder
 |title        = Will Eder and Harvey Kurtzman's &quot;Goodman Goes Playboy&quot; comic&lt;!-- typo &quot;Eder&quot; for &quot;Elder&quot; in the original --&gt;
 |date         = May 16, 2008
 |publisher    = [[Boing Boing]]
 |accessdate   = 10 mart 2019
 |archive-date = January 22, 2012
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120122065824/http://www.boingboing.net/2008/05/16/will-eder-and-harvey.html
 |url-status   = live
}}
* {{cite journal
 |ref           = {{SfnRef|Harvi|2011}}
 |url           = http://www.tcj.com/john-goldwater-the-comics-code-authority-and-archie
 |title         = John Goldwater, the Comics Code Authority, and Archie
 |author-link   = R.S. Harvi
 |first         = R.S.
 |last          = Harvi
 |editor1-first = Timoti
 |editor1-last  = Hodler
 |editor2-first = Dan Parent
 |editor2-last  = Nadel
 |journal       = [[The Comics Journal]]
 |publisher     = [[Fantagraphics Books]]
 |date          = 28 iyul 2011
 |accessdate    = 10 mart 2019
 |archive-date  = 2022-03-20
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20220320031332/https://www.tcj.com/john-goldwater-the-comics-code-authority-and-archie/
 |url-status    = live
}}
* {{cite book
 |ref          = harv
 |last1        = Kitçen
 |first1       = Denis
 |authorlink1  = Denis Kitçen
 |last2        = Buhe
 |first2       = Pol
 |title        = The Art of Harvey Kurtzman: The Mad Genius of Comics
 |url          = https://books.google.com/books?id=CV85LQAACAAJ
 |year         = 2009
 |publisher    = [[Abrams Books|Harri N. Abrams]]
 |isbn         = 978-0-8109-7296-4
 |access-date  = 2019-03-10
 |archive-date = 2022-03-19
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220319045909/https://books.google.com/books?id=CV85LQAACAAJ
 |url-status   = live
}}
* {{cite book
 |ref          = harv
 |last         = Petersen
 |first        = Robert
 |title        = Comics, Manga, and Graphic Novels: A History of Graphic Narratives
 |url          = https://books.google.com/books?id=w1b5wVUEHpUC
 |year         = 2010
 |publisher    = [[ABC-CLIO]]
 |isbn         = 978-0-313-36330-6
 |access-date  = 2019-03-10
 |archive-date = 2022-07-15
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220715033330/https://books.google.com/books?id=w1b5wVUEHpUC
 |url-status   = live
}}
{{Refend}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Archie Comics}}

* {{Official website|http://www.archiecomics.com}}
*{{gcdb publisher|id=71|title=Archie Comics}}
*{{Comicbookdb|type=publisher|id=81|title=Archie Comics}}
* [http://www.comics-db.com/Other_Publishers/A/Archie_Publications/index.html Archie Comics] {{Vebarxiv|url=https://archive.today/20130119175238/http://www.comics-db.com/Other_Publishers/A/Archie_Publications/index.html |date=2013-01-19 }} — ''[[Big Comic Book DataBase]]'' saytında.
* [http://www.creators.com/comics/archie.html?comicname=arc ''Archie'' komiks seriyası] — ''[[Creators Syndicate]]'' saytında.
* {{cite web |url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/montana_b.htm |title=Bob Montana Cartoons: An inventory of his cartoons at Syracuse University |publisher=[[Syracuse University]] Libraries |accessdate=10 mart 2019 |language=en }}

{{Komikslərin qızıl dövrü}}

[[Kateqoriya:Archie Comics]]
[[Kateqoriya:ABŞ komiks nəşriyyatları]]
[[Kateqoriya:Animasiya serialına uyğunlaşdırılmış komikslər]]
[[Kateqoriya:Gənclik mədəniyyəti]]</text>
      <sha1>r1u0cfkz02y92jla34aa7ia8dv2e0yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əlcəzair etirazları (2019)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583071</id>
    <revision>
      <id>8965871</id>
      <parentid>8370063</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26861" sha1="pv1bfxn5upyzrh1lgygny74fa3l6jts" xml:space="preserve">
{{Mülki münaqişə
| başlıq                    = Venesuela siyasi böhranı (2019)
| aiddir                      = 
| şəkil                       = [[Şəkil:Manifestation contre le 5e mandat de Bouteflika (Batna).jpg|300px]]
| izah                        = 
| tarixi                      = [[16 fevral]] [[2019]] — h.h
| yeri                        ={{Flaqifikasiya|Əlcəzair}}
| səbəbi                      =[[Əbdüləziz Buteflika]]nın 5-ci müddətə prezidentliyə namizədliyini irəli sürməsi.
| nəticəsi                    = 
* Buteflikanın 5-ci dönəm prezidentliyə namizədlikdən imtina etməsi
* Prezident seçkilərinin bir qədər sonrakı müddətə təxirə salınması 
* Yeni konstitusiyanın hazırlanması
* Hökumətin istefası
* Əlcəzair Ümummilli Konfransının çağırılması
| ərazi                       = 
| statusu                         =
| tərəf1                      ={{bayraq|Əlcəzair}} Xalq hərəkatçıları
----
''İctimai-siyasi təşkilatlar:''&lt;br&gt;
«[[Sosialist qüvvələrin cəbhəsi»]]»&lt;br&gt;
Milli Vəkillər Assosasiyası
| tərəf1N                     =
| tərəf2                      ={{bayraq|Əlcəzair}} [[Əbdüləziz Buteflika]] 
----
''İctimai-siyasi təşkilatlar:''&lt;br&gt;
«[[Milli Qurtuluş Cəbhəsi (Əlcəzair)|Milli Qurtuluş Cəbhəsi]]»
| tərəf2N                     = 
| tərəf3                      = 
| tərəf3N                     = 
| komandan1                   =''Liderləri yoxdur''
| komandan2                   =[[Əbdüləziz Buteflika]]
| komandan3                   =     
| qüvvə1                      = Əlcəzair vətəndaşları
| qüvvə2                      = * Əlcəzair hökuməti
** Əlcəzair polisi
| itkilər1                    = bir etrazçı həlak olmuş, 183 nəfəri isə yaralanmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: в Алжире один человек погиб в давке между полицией и демонстрантами |url=https://ria.ru/20190302/1551494551.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024742/https://ria.ru/20190302/1551494551.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: число пострадавших в ходе протестов в Алжире возросло до 183 |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6179227 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303114729/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6179227 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər2                    = 168 polis əməkdaşı yaralanmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В ходе акций протеста в Алжире пострадали 63 человека |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6177592 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302064524/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6177592 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире во время акций протеста пострадали более ста силовиков |url=https://ria.ru/20190308/1551652976.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309212701/https://ria.ru/20190308/1551652976.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər3                    = 
| ümumi itkilər               = 
| qeydlər                     = 
}}'''Əlcəzair etirazları''' — 2019-cu ilin fevral ayından Əlcəzairin müxtəlif şəhərlərdə başlayan və 82-ci prezident Əbdüləziz Buteflikanın beşinci dövr üçün prezidentliyə namizəd olmasına qarşı aparılan xalq hərəkatı.

== Səbəbləri ==
10 fevral 2019-cu ildə Əbdüləziz Buteflika yeni prezident seçkilərində öz namizədliyini irəli sürəcəyini bəyan edir. Bununla belə dövlət başçısı ağır xəstəliklərdən əziyyət çəkir. Hətta 2013-cü ildə [[insult]] keçirmiş və hazırda da əlil arabasında hərəkət edir. İctimaiyyətdə nadir hallarda görünür.

== Xronologiya ==
'''16 fevral''' – Herrat şəhərində yüzlərlə insan küçələrə çıxmış və prezidentin 5-ci müddətə namizədliyinə qarşı çıxmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imposante manifestation contre le cinquième mandat à Kherrata |url=https://www.algeriepatriotique.com/2019/02/16/imposante-manifestation-contre-le-cinquieme-mandat-a-kherrata/ |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217124203/https://www.algeriepatriotique.com/2019/02/16/imposante-manifestation-contre-le-cinquieme-mandat-a-kherrata/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''18 fevral''' – Prezident Buteflikanın qarşıdakı seçkilərdə iştirak etməsinə etirazlar ölkənin şimalındakı bir neçə əyalətdə keçirilir. Polis etirazların yatırılması üçün güc tətbiq etmir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире начались протесты против выдвижения Бутефлики в президенты |url=https://regnum.ru/news/polit/2574733.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042755/https://regnum.ru/news/polit/2574733.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''21 fevral''' – altı həmkərlar ittifaqı 27 fevraldan tətilə başlamaq barədə çağırışlar edir. [[Həmkarlar ittifaqı]] nümayəndələri ölkənin küçələrində səlahiyyətlilərin təhsil işçilərinin tələblərini nəzərə almadığına etiraz edirlər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Профсоюзы Алжира заявили о начале массовых забастовок |url=https://regnum.ru/news/society/2577488.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043419/https://regnum.ru/news/society/2577488.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''22 fevral''' – ölkədə Prezident Buteflikanın idarəçiliyinə qarşı etirazlar başladılır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире протестуют против выдвижения 81-летнего президента на пятый срок |url=https://regnum.ru/news/polit/2578982.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043359/https://regnum.ru/news/polit/2578982.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''25 fevral''' – polis etirazçılara qarşı [[gözyaşardıcı qaz]] tətviq edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Власти Алжира разогнали демонстрантов слезоточивым газом |url=https://regnum.ru/news/polit/2580051.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043900/https://regnum.ru/news/polit/2580051.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''28 fevral''' – [[Əlcəzair şəhəri]]ndə universitet tələbələri prezidentin növbəti dəfə namizədliyinə qarşı etiraz keçirirlər. Universitetin əsas binasında etirazlar baş verməsinə gözətçilər maneə törətdir. Bununlada tələbələr xaricindəki nümayişçilərə qoşulur. Hətta tələbələri universitetin professorları da dəstəkləyir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Студенты Алжира приняли участие в протестах против президента |url=https://regnum.ru/news/society/2582572.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044247/https://regnum.ru/news/society/2582572.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''1 mart''' – 800 minlik etirazçı ölkənin müxtəlif şəhərlərində prezidentin 20 illik idrəsinə qarşı etirazlara qoşulur. Polislə toqquşmalar hökumət binasıvə prezident rezidensiyası  qarşısında baş tutur. Hüquq-mühafizə orqanlarının gözyaşardıcı qazdan istifadə etdir. Nəticədə 10 min etirazçı müxtəlif xəsarətlər alır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире начались акции противников выдвижения 81-летнего Бутефлики на новый президентский срок |url=https://www.interfax.ru/world/652726?utm_campaign=desyatki-tysyach-chelovek-prinimayut-uchastie |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044727/https://www.interfax.ru/world/652726?utm_campaign=desyatki-tysyach-chelovek-prinimayut-uchastie |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ölkədə senzuraya qarşı etiraz edən 40 jurnalist polis tərəfindən saxlanılır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире задержали более 40 журналистов |url=https://echo.msk.ru/news/2380435-echo.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301103520/https://echo.msk.ru/news/2380435-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''2 mart''' – Əl Mayadin və Youm7 tibb mənbələrinə istinadən bildirir ki, prezident Buteflika təkrar xəstəxanaya yerləşdirilib. Bu dəfə isə [[Cenevrə]]də kritik vəziyyətdə universitet xəstəxanasına müraciət edib. Həkimlər ona dövlət başçısının vəzifələrini yerinə yetirə bildiyini ifadə edən bir sənəd verə bilmirlər. Bununla əlaqədar Gulf Online nəşrinə görə, yüksək səviyyəli qaynaqlara istinadən Buteflika yaxın gələcəkdə 2019-cu il prezident seçkilərində iştirakıəndan imtina edəcəkdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ сообщили о критическом состоянии президента Алжира |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c7a83609a7947707740ce02 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302175548/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c7a83609a7947707740ce02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

'''3 mart''' – Buteflikanın prezidentliyə namizədlik barədə sənədləri qeydiyyat üçün Konstitusiya Şurasına təqdim edildi. Ancaq bunu onun yerinə kim etdiyi məlum deyildir. Sənədlərin təqdimatı üçün namizədin sənədləri şəxsən imzalaması şərt olsa da, prezident hazırda Cenevrə xəstəxanasındadır.  Bu münasibətlə Abdelgani Zaalane Bufetlika yenidən prezident seçiləcəyi təqdirdə, o xəstə olsa bir il ərzində erkən prezident seçkiləri keçirəcəyini bildirən bir mesajı xalqa bəyan edir. Yeni seçkilər üçün rüzum olsa bu işi Milli Müstəqil Konfrans öz üzərinə götürməlidir. Prezident yeni konstitusiya ilə bağlı referendum keçirəcəyini vəd edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Алжира пообещал провести досрочные выборы в случае своей победы |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180895 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304124716/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Алжира обещает уйти в отставку. После победы на выборах |url=https://regnum.ru/news/2584018.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044357/https://regnum.ru/news/2584018.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Вelə həmin gün də ölkədə kütləvi etiazlar başlayır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Все кандидаты на пост президента Алжира должны подать документы на регистрацию лично |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180846 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304134313/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Polis küçələri bağlayır və edirazçılara qarşçı su şırnaqlarından istifadə edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Протесты в столице Алжира накануне привели к остановке метро и перекрытым улицам |url=https://echo.msk.ru/news/2381871-echo.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304022235/https://echo.msk.ru/news/2381871-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Etirazlar səbəbindən paryaxta giriş bağlanılır metro fəaliyyətini dayandırır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: в столице Алжира из-за протестов закрыли метро |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180605 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304140202/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180605 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Paytaxtla yanaşı [[Konstantin şəhəri|Konstantin]], [[Oran]], [[Annaba]], [[Mostaqanem]], [[Skikda]] və bir çıx şəhərlərdə etirazlar keçirilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире продолжились акции протеста против президента |url=http://www.rosbalt.ru/world/2019/03/03/1767323.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304135250/http://www.rosbalt.ru/world/2019/03/03/1767323.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''4 mart''' – tələbələr paytaxta etirazlara qoşulur və prezidentin istehfasına qədər universitetlərə getməyəcəyinə qərar verirlər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Мы не собираемся учиться!» — студенты Алжира объявили забастовку |url=https://regnum.ru/news/2584780.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305040304/https://regnum.ru/news/2584780.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''5 mart''' – etirazçılar paytaxtda hökumət binalarına girməyə çalışdı amma polis bütün cəhdlərə maneə törətdi və etirazçılara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə etdi. Nəticədə onlarla insan yaralandı&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.euronews.com/2019/03/05/algeria-protests?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3a+euronews%2fru%2fnews+(euronews+-+news+-+ru) |title=В Алжире не стихают протесты, армия выступила с предупреждением |access-date=2019-03-11 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127004946/https://ru.euronews.com/2019/03/05/algeria-protests?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3a+euronews%2fru%2fnews+(euronews+-+news+-+ru) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Konstantin, Annaber və Blida&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире продолжаются протесты против пятого срока президента |url=https://www.svoboda.org/a/29804853.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306132317/https://www.svoboda.org/a/29804853.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; şəhərlərində tələbə etirazları keçirildi.

'''7 mart''' – prezidenin tikinci bəyanatını Əlcəzir Poçt, İnformasiya və Telekommunikasiya Texnologiyaları naziri Hud İman Feraoun xalqa bəyzn edir. Prezident &quot;vətəndaşların yetkinliyinə sübut edən xalq tərəkatının sülhsevərliyini&quot; alqışladı və «xaos və üsyanı təşviq etmək» cəhdlərinə qarşı xəbərdar etdi. Öz növbəsində Müdafiə Nazirinin müavini, Milli Xalq Ordusunun Baş Qərargah rəisi Əhməd Qaid Saleh ordusunun ölkənin ali maraqlarını qoruyacaqlarını və ölkəni qan töküldüyü keçmiş illərə qayıtmasına yol verməyəcəyini bəyan edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Алжира обратился к народу страны из Швейцарии |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6197126 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091201/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6197126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

Müxalif partiya olan «[[Sosialist qüvvələrin cəbhəsi]]» partiyasının üzvləri etirazlara dəstək olaraq [[Əlcəzir parlamenti]]ndəki deputat yerlərindən imtina edir. Partiya həmçinin Əlcəzair rəhbərliyinin dəyişdirilməsi məqsədlərinə çatana qədər sülh nümayişlərinin davam etdirilməsinə çağırış edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире оппозиционная партия вывела депутатов из парламента в знак поддержки манифестаций |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6194840 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307104220/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6194840 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Nümayişlər həmin gündə davam edir. Milli Vəkillər Assosasiyası mitinqlərə qoşulur və «Respublika - krallıq deyil» şuarını səsləndirilər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=К протестам в Алжире присоединились юристы |url=https://regnum.ru/news/2587115.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308000605/https://regnum.ru/news/2587115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Şəkil:Algeria Protests 2019 2ndweek 1.jpg|left|thumb|Əlcəzair bayrağına bürünmüş nümayişçi.]]

'''8 mart''' – 1 milyon insan paytaxt küçələrinə çıxaraq, [[Milli Qurtuluş Cəbhəsi (Əlcəzair)|Milli Qurtuluş Cəbhəsi]] partiyasına və Prerzident Bufeylika idarəçiliyinə qarşı çıxırlar. Metro və elektrikli qatarların hərəkəti dayandırılmış, dövlət əhəmiyyətli binalar və xarici ölkələrin səfirlik binalarında mühafizə artırılmışdır. Moris Oden, 1 may  meydanları və Ümumi Poçt Office, [[Viktor Hüqo]], Əmiruş və V Məhəmməd bulvarları, Diduş Murad və Ben Mehdi küçələri və digər ərazilər etirazçılarla dolmuşdur. Küçələ çıxa bilməyənləy eyvan və damların üzərlərinə çıxmışdılar&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6200315 |title=СМИ: свыше 1 млн человек приняли участие в антиправительственной акции в столице Алжира |access-date=2019-03-11 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908081821/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6200315 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Kütləvi etirazlar zamanı 195 nəfər həbs edilir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/08/n_12725809.shtml |title=В ходе массовых протестов в Алжире задержали 195 человек |access-date=2019-03-11 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908074813/https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/08/n_12725809.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 112 пpolis yaralanır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире во время акций протеста пострадали более ста силовиков |url=https://ria.ru/20190308/1551652976.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309212701/https://ria.ru/20190308/1551652976.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Elə həmin gün «Milli Qurtuluş Cəbhəsi» partiyasının bəzi deputatları istehfaya getmiş və nümayişçilərə qoşulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Парламентарии из правящей партии Алжира ушли в отставку, чтобы присоединиться к антиправительственным протестам |url=https://echo.msk.ru/news/2385009-echo.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150545/https://echo.msk.ru/news/2385009-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''10 mart''' – Əlcəzir Prezidenti Buteflika İsveçrədə müalicəsini bitirdikdən sonra ölkəyə döndü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/10/n_12732295.shtml?updated |title=Президент Алжира вернулся на родину из Швейцарии |access-date=2019-03-12 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908074811/https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/10/n_12732295.shtml?updated |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Müdafiə Nazirinin müavini, Milli Xalq Ordusunun Baş Qərargah rəisi Əhməd Qaid Salah Ruibada çıxış edərkən nümayişçilərə dəstək olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə xalq və ordusu respublikanın gələcəyi ilə bağlı vahid bir baxışa sahibdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6202807 |title=В армии Алжира заявили, что разделяют видение народа по поводу будущего страны |access-date=2019-03-12 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908081827/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6202807 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''11 mart''' – Buteflika bəyanatında 5-ci dönəm üçün prezidentliyə namizədliyini irəli sürməyəcəyini bildirir. Seçkilərin isə yeni konstitutsiyanın hazırlanmasından sonra baş tutacağını bildirir&lt;ref&gt;{{cite web|title=Президент Алжира отказался баллотироваться на пятый срок на фоне протестов. Он находится у власти с 1999 года|url=https://meduza.io/news/2019/03/11/prezident-alzhira-otkazalsya-ballotirovatsya-na-pyatyy-srok-na-fone-protestov-on-nahoditsya-u-vlasti-s-1999-goda|website=Meduza|date=2019-03-11|accessdate=2019-03-11|archive-date=2019-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312075246/https://meduza.io/news/2019/03/11/prezident-alzhira-otkazalsya-ballotirovatsya-na-pyatyy-srok-na-fone-protestov-on-nahoditsya-u-vlasti-s-1999-goda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Seçkinin keçirilmə tarixi xüsusi təyinatlı Əlcəzair Milli Konfransı tərəfindən müəyyən ediləcək. Bu quruma ölkənin sabiq xarici işlər naziri, 85 yaşlı Lahdar Brahimi rəhbərlik edəcəkdir. Bununla yanaşı hökumət istefaya göndərilmişdir&lt;ref&gt;[https://www.sherg.az/site/id-64692/Əlcəzair_hökuməti_İSTEFAYA_GETDİ#.XIegwMkzbcs ƏLCƏZAİR HÖKUMƏTİ İSTEFAYA GETDİ]{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əlcəzair hökuməti etirazlar fonunda istefa verdi - Buteflika prezident olmayacaq |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/elcezair-hokumeti-etirazlar-fonunda-istefa-verdi-buteflika-prezident-olmayacaq-246347 |access-date=2019-03-12 |archive-date=2019-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831154712/http://qafqazinfo.az/news/detail/elcezair-hokumeti-etirazlar-fonunda-istefa-verdi-buteflika-prezident-olmayacaq-246347 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Hazırda müvəqqqəКонституционный совет страны утвердил отставку главы государства, а Бутефлика в финальном послании к народу попросил прощения у соотечественниковti hökumətə sabiq daxili işlər naziri ölkəni Nurəddin Bedui rəhbərlik edir. Yeni [[baş nazir]] və xarici işlər naziri vəzifəsini isə bu posta 2013-2017-ci illər rəhbərlik etmiş Ratman Lamamra icra edəcəkdir. Ali Seçki Müşahidə Təşkilatı və onun sədri də itefaya göndərilmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6207370 |title=СМИ: общенациональную конференцию Алжира может возглавить экс-глава МИД страны |access-date=2019-03-12 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908081817/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6207370 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Buteflikanın prezident seçkilərində iştirak etməyəcəyini bəyan etməsindən sonra yüz minlərlə adam bunu bayram etmək üçün küçələrə axışmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Жители Алжира с вечера понедельника начали праздновать решение президента Абельазиза Бутефлики не идти на выборы |url=https://echo.msk.ru/news/2386909-echo.html |access-date=2019-03-12 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811233018/https://echo.msk.ru/news/2386909-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3125119 Сотни тысяч алжирцев празднуют решение президента не оставаться на пятый срок]&lt;/ref&gt;.

'''2 aprel''' prezident Buteflika rəsmən istefaya gedir&lt;ref&gt;{{cite web|title=Президент Алжира Бутефлика ушел в отставку|url=https://www.bbc.com/russian/news-47794938|website=Русская служба Би-би-си|date=2019-04-02|accessdate=2019-04-02|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402203641/https://www.bbc.com/russian/news-47794938|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Minlərlə əlcəzairli 20 il ölkəyə rəhbərlik etmiş prezidentin istefasını qeyd etməkdən ötrü küçələrə axışır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире празднуют отставку Бутефлики |url=https://ria.ru/20190402/1552334056.html |access-date=2019-04-06 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404133207/https://ria.ru/20190402/1552334056.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bundan öncədə elə həmin günün səhər saatlarında yüzlərlə adam küçəyə çıxaraq Buteflikanın vəzifəsindən ayrılmasını tələb edirdi. Böyük müxalifət partiyaları və hərəkətləri öz adamlıarını küçələrə çıxarmamışdı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Протестующие в Алжире требуют немедленной отставки Бутефлики |url=https://regnum.ru/news/polit/2603807.html |access-date=2019-04-06 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404133206/https://regnum.ru/news/polit/2603807.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''3 aprel''' Ölkənin konstitusiya şurası dövlət başçısının istefasını təsdiqləyir.Buteflika son müraciyyətində xalqından üzr istəyir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: Бутефлика в новом послании попросил прощения у народа Алжира |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6292626 |access-date=2019-04-06 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404133204/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6292626 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}
[[Kateqoriya:Əlcəzairdə siyasət]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>pv1bfxn5upyzrh1lgygny74fa3l6jts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965879</id>
      <parentid>8965871</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26911" sha1="0f0dhgiwzalcubkxbxwbisr2hptsz63" xml:space="preserve">
{{Mülki münaqişə
| başlıq                    = Venesuela siyasi böhranı (2019)
| aiddir                      = 
| şəkil                       = [[Şəkil:Manifestation contre le 5e mandat de Bouteflika (Batna).jpg|300px]]
| izah                        = 
| tarixi                      = [[16 fevral]] [[2019]] — h.h
| yeri                        ={{Flaqifikasiya|Əlcəzair}}
| səbəbi                      =[[Əbdüləziz Buteflika]]nın 5-ci müddətə prezidentliyə namizədliyini irəli sürməsi.
| nəticəsi                    = 
* Buteflikanın 5-ci dönəm prezidentliyə namizədlikdən imtina etməsi
* Prezident seçkilərinin bir qədər sonrakı müddətə təxirə salınması 
* Yeni konstitusiyanın hazırlanması
* Hökumətin istefası
* Əlcəzair Ümummilli Konfransının çağırılması
| ərazi                       = 
| statusu                         =
| tərəf1                      ={{bayraq|Əlcəzair}} Xalq hərəkatçıları
----
''İctimai-siyasi təşkilatlar:''&lt;br&gt;
«[[Sosialist qüvvələrin cəbhəsi»]]»&lt;br&gt;
Milli Vəkillər Assosasiyası
| tərəf1N                     =
| tərəf2                      ={{bayraq|Əlcəzair}} [[Əbdüləziz Buteflika]] 
----
''İctimai-siyasi təşkilatlar:''&lt;br&gt;
«[[Milli Qurtuluş Cəbhəsi (Əlcəzair)|Milli Qurtuluş Cəbhəsi]]»
| tərəf2N                     = 
| tərəf3                      = 
| tərəf3N                     = 
| komandan1                   =''Liderləri yoxdur''
| komandan2                   =[[Əbdüləziz Buteflika]]
| komandan3                   =     
| qüvvə1                      = Əlcəzair vətəndaşları
| qüvvə2                      = * Əlcəzair hökuməti
** Əlcəzair polisi
| itkilər1                    = bir etrazçı həlak olmuş, 183 nəfəri isə yaralanmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: в Алжире один человек погиб в давке между полицией и демонстрантами |url=https://ria.ru/20190302/1551494551.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024742/https://ria.ru/20190302/1551494551.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: число пострадавших в ходе протестов в Алжире возросло до 183 |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6179227 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303114729/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6179227 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər2                    = 168 polis əməkdaşı yaralanmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В ходе акций протеста в Алжире пострадали 63 человека |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6177592 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302064524/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6177592 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире во время акций протеста пострадали более ста силовиков |url=https://ria.ru/20190308/1551652976.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309212701/https://ria.ru/20190308/1551652976.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər3                    = 
| ümumi itkilər               = 
| qeydlər                     = 
}}'''Əlcəzair etirazları''' — 2019-cu ilin fevral ayından Əlcəzairin müxtəlif şəhərlərdə başlayan və 82-ci prezident Əbdüləziz Buteflikanın beşinci dövr üçün prezidentliyə namizəd olmasına qarşı aparılan xalq hərəkatı.

== Səbəbləri ==
10 fevral 2019-cu ildə Əbdüləziz Buteflika yeni prezident seçkilərində öz namizədliyini irəli sürəcəyini bəyan edir. Bununla belə dövlət başçısı ağır xəstəliklərdən əziyyət çəkir. Hətta 2013-cü ildə [[insult]] keçirmiş və hazırda da əlil arabasında hərəkət edir. İctimaiyyətdə nadir hallarda görünür.

== Xronologiya ==
'''16 fevral''' – Herrat şəhərində yüzlərlə insan küçələrə çıxmış və prezidentin 5-ci müddətə namizədliyinə qarşı çıxmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imposante manifestation contre le cinquième mandat à Kherrata |url=https://www.algeriepatriotique.com/2019/02/16/imposante-manifestation-contre-le-cinquieme-mandat-a-kherrata/ |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217124203/https://www.algeriepatriotique.com/2019/02/16/imposante-manifestation-contre-le-cinquieme-mandat-a-kherrata/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''18 fevral''' – Prezident Buteflikanın qarşıdakı seçkilərdə iştirak etməsinə etirazlar ölkənin şimalındakı bir neçə əyalətdə keçirilir. Polis etirazların yatırılması üçün güc tətbiq etmir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире начались протесты против выдвижения Бутефлики в президенты |url=https://regnum.ru/news/polit/2574733.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042755/https://regnum.ru/news/polit/2574733.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''21 fevral''' – altı həmkərlar ittifaqı 27 fevraldan tətilə başlamaq barədə çağırışlar edir. [[Həmkarlar ittifaqı]] nümayəndələri ölkənin küçələrində səlahiyyətlilərin təhsil işçilərinin tələblərini nəzərə almadığına etiraz edirlər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Профсоюзы Алжира заявили о начале массовых забастовок |url=https://regnum.ru/news/society/2577488.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043419/https://regnum.ru/news/society/2577488.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''22 fevral''' – ölkədə Prezident Buteflikanın idarəçiliyinə qarşı etirazlar başladılır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире протестуют против выдвижения 81-летнего президента на пятый срок |url=https://regnum.ru/news/polit/2578982.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043359/https://regnum.ru/news/polit/2578982.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''25 fevral''' – polis etirazçılara qarşı [[gözyaşardıcı qaz]] tətviq edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Власти Алжира разогнали демонстрантов слезоточивым газом |url=https://regnum.ru/news/polit/2580051.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043900/https://regnum.ru/news/polit/2580051.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''28 fevral''' – [[Əlcəzair şəhəri]]ndə universitet tələbələri prezidentin növbəti dəfə namizədliyinə qarşı etiraz keçirirlər. Universitetin əsas binasında etirazlar baş verməsinə gözətçilər maneə törətdir. Bununlada tələbələr xaricindəki nümayişçilərə qoşulur. Hətta tələbələri universitetin professorları da dəstəkləyir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Студенты Алжира приняли участие в протестах против президента |url=https://regnum.ru/news/society/2582572.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044247/https://regnum.ru/news/society/2582572.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''1 mart''' – 800 minlik etirazçı ölkənin müxtəlif şəhərlərində prezidentin 20 illik idrəsinə qarşı etirazlara qoşulur. Polislə toqquşmalar hökumət binasıvə prezident rezidensiyası  qarşısında baş tutur. Hüquq-mühafizə orqanlarının gözyaşardıcı qazdan istifadə etdir. Nəticədə 10 min etirazçı müxtəlif xəsarətlər alır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире начались акции противников выдвижения 81-летнего Бутефлики на новый президентский срок |url=https://www.interfax.ru/world/652726?utm_campaign=desyatki-tysyach-chelovek-prinimayut-uchastie |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044727/https://www.interfax.ru/world/652726?utm_campaign=desyatki-tysyach-chelovek-prinimayut-uchastie |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ölkədə senzuraya qarşı etiraz edən 40 jurnalist polis tərəfindən saxlanılır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире задержали более 40 журналистов |url=https://echo.msk.ru/news/2380435-echo.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301103520/https://echo.msk.ru/news/2380435-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''2 mart''' – Əl Mayadin və Youm7 tibb mənbələrinə istinadən bildirir ki, prezident Buteflika təkrar xəstəxanaya yerləşdirilib. Bu dəfə isə [[Cenevrə]]də kritik vəziyyətdə universitet xəstəxanasına müraciət edib. Həkimlər ona dövlət başçısının vəzifələrini yerinə yetirə bildiyini ifadə edən bir sənəd verə bilmirlər. Bununla əlaqədar Gulf Online nəşrinə görə, yüksək səviyyəli qaynaqlara istinadən Buteflika yaxın gələcəkdə 2019-cu il prezident seçkilərində iştirakıəndan imtina edəcəkdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ сообщили о критическом состоянии президента Алжира |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c7a83609a7947707740ce02 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302175548/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c7a83609a7947707740ce02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

'''3 mart''' – Buteflikanın prezidentliyə namizədlik barədə sənədləri qeydiyyat üçün Konstitusiya Şurasına təqdim edildi. Ancaq bunu onun yerinə kim etdiyi məlum deyildir. Sənədlərin təqdimatı üçün namizədin sənədləri şəxsən imzalaması şərt olsa da, prezident hazırda Cenevrə xəstəxanasındadır.  Bu münasibətlə Abdelgani Zaalane Bufetlika yenidən prezident seçiləcəyi təqdirdə, o xəstə olsa bir il ərzində erkən prezident seçkiləri keçirəcəyini bildirən bir mesajı xalqa bəyan edir. Yeni seçkilər üçün rüzum olsa bu işi Milli Müstəqil Konfrans öz üzərinə götürməlidir. Prezident yeni konstitusiya ilə bağlı referendum keçirəcəyini vəd edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Алжира пообещал провести досрочные выборы в случае своей победы |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180895 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304124716/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Алжира обещает уйти в отставку. После победы на выборах |url=https://regnum.ru/news/2584018.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044357/https://regnum.ru/news/2584018.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Вelə həmin gün də ölkədə kütləvi etiazlar başlayır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Все кандидаты на пост президента Алжира должны подать документы на регистрацию лично |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180846 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304134313/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Polis küçələri bağlayır və edirazçılara qarşçı su şırnaqlarından istifadə edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Протесты в столице Алжира накануне привели к остановке метро и перекрытым улицам |url=https://echo.msk.ru/news/2381871-echo.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304022235/https://echo.msk.ru/news/2381871-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Etirazlar səbəbindən paryaxta giriş bağlanılır metro fəaliyyətini dayandırır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: в столице Алжира из-за протестов закрыли метро |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180605 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304140202/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6180605 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Paytaxtla yanaşı [[Konstantin şəhəri|Konstantin]], [[Oran]], [[Annaba]], [[Mostaqanem]], [[Skikda]] və bir çıx şəhərlərdə etirazlar keçirilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире продолжились акции протеста против президента |url=http://www.rosbalt.ru/world/2019/03/03/1767323.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190304135250/http://www.rosbalt.ru/world/2019/03/03/1767323.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''4 mart''' – tələbələr paytaxta etirazlara qoşulur və prezidentin istehfasına qədər universitetlərə getməyəcəyinə qərar verirlər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Мы не собираемся учиться!» — студенты Алжира объявили забастовку |url=https://regnum.ru/news/2584780.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305040304/https://regnum.ru/news/2584780.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''5 mart''' – etirazçılar paytaxtda hökumət binalarına girməyə çalışdı amma polis bütün cəhdlərə maneə törətdi və etirazçılara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə etdi. Nəticədə onlarla insan yaralandı&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.euronews.com/2019/03/05/algeria-protests?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3a+euronews%2fru%2fnews+(euronews+-+news+-+ru) |title=В Алжире не стихают протесты, армия выступила с предупреждением |access-date=2019-03-11 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127004946/https://ru.euronews.com/2019/03/05/algeria-protests?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3a+euronews%2fru%2fnews+(euronews+-+news+-+ru) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Konstantin, Annaber və Blida&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире продолжаются протесты против пятого срока президента |url=https://www.svoboda.org/a/29804853.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306132317/https://www.svoboda.org/a/29804853.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; şəhərlərində tələbə etirazları keçirildi.

'''7 mart''' – prezidenin tikinci bəyanatını Əlcəzir Poçt, İnformasiya və Telekommunikasiya Texnologiyaları naziri Hud İman Feraoun xalqa bəyzn edir. Prezident &quot;vətəndaşların yetkinliyinə sübut edən xalq tərəkatının sülhsevərliyini&quot; alqışladı və «xaos və üsyanı təşviq etmək» cəhdlərinə qarşı xəbərdar etdi. Öz növbəsində Müdafiə Nazirinin müavini, Milli Xalq Ordusunun Baş Qərargah rəisi Əhməd Qaid Saleh ordusunun ölkənin ali maraqlarını qoruyacaqlarını və ölkəni qan töküldüyü keçmiş illərə qayıtmasına yol verməyəcəyini bəyan edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Алжира обратился к народу страны из Швейцарии |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6197126 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091201/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6197126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

Müxalif partiya olan «[[Sosialist qüvvələrin cəbhəsi]]» partiyasının üzvləri etirazlara dəstək olaraq [[Əlcəzir parlamenti]]ndəki deputat yerlərindən imtina edir. Partiya həmçinin Əlcəzair rəhbərliyinin dəyişdirilməsi məqsədlərinə çatana qədər sülh nümayişlərinin davam etdirilməsinə çağırış edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире оппозиционная партия вывела депутатов из парламента в знак поддержки манифестаций |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6194840 |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307104220/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6194840 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Nümayişlər həmin gündə davam edir. Milli Vəkillər Assosasiyası mitinqlərə qoşulur və «Respublika - krallıq deyil» şuarını səsləndirilər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=К протестам в Алжире присоединились юристы |url=https://regnum.ru/news/2587115.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308000605/https://regnum.ru/news/2587115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Şəkil:Algeria Protests 2019 2ndweek 1.jpg|left|thumb|Əlcəzair bayrağına bürünmüş nümayişçi.]]

'''8 mart''' – 1 milyon insan paytaxt küçələrinə çıxaraq, [[Milli Qurtuluş Cəbhəsi (Əlcəzair)|Milli Qurtuluş Cəbhəsi]] partiyasına və Prerzident Bufeylika idarəçiliyinə qarşı çıxırlar. Metro və elektrikli qatarların hərəkəti dayandırılmış, dövlət əhəmiyyətli binalar və xarici ölkələrin səfirlik binalarında mühafizə artırılmışdır. Moris Oden, 1 may  meydanları və Ümumi Poçt Office, [[Viktor Hüqo]], Əmiruş və V Məhəmməd bulvarları, Diduş Murad və Ben Mehdi küçələri və digər ərazilər etirazçılarla dolmuşdur. Küçələ çıxa bilməyənləy eyvan və damların üzərlərinə çıxmışdılar&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6200315 |title=СМИ: свыше 1 млн человек приняли участие в антиправительственной акции в столице Алжира |access-date=2019-03-11 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908081821/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6200315 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Kütləvi etirazlar zamanı 195 nəfər həbs edilir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/08/n_12725809.shtml |title=В ходе массовых протестов в Алжире задержали 195 человек |access-date=2019-03-11 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908074813/https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/08/n_12725809.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 112 пpolis yaralanır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире во время акций протеста пострадали более ста силовиков |url=https://ria.ru/20190308/1551652976.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309212701/https://ria.ru/20190308/1551652976.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Elə həmin gün «Milli Qurtuluş Cəbhəsi» partiyasının bəzi deputatları istehfaya getmiş və nümayişçilərə qoşulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Парламентарии из правящей партии Алжира ушли в отставку, чтобы присоединиться к антиправительственным протестам |url=https://echo.msk.ru/news/2385009-echo.html |access-date=2019-03-11 |archive-date=2019-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150545/https://echo.msk.ru/news/2385009-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''10 mart''' – Əlcəzir Prezidenti Buteflika İsveçrədə müalicəsini bitirdikdən sonra ölkəyə döndü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/10/n_12732295.shtml?updated |title=Президент Алжира вернулся на родину из Швейцарии |access-date=2019-03-12 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908074811/https://www.gazeta.ru/politics/news/2019/03/10/n_12732295.shtml?updated |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Müdafiə Nazirinin müavini, Milli Xalq Ordusunun Baş Qərargah rəisi Əhməd Qaid Salah Ruibada çıxış edərkən nümayişçilərə dəstək olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə xalq və ordusu respublikanın gələcəyi ilə bağlı vahid bir baxışa sahibdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6202807 |title=В армии Алжира заявили, что разделяют видение народа по поводу будущего страны |access-date=2019-03-12 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908081827/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6202807 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''11 mart''' – Buteflika bəyanatında 5-ci dönəm üçün prezidentliyə namizədliyini irəli sürməyəcəyini bildirir. Seçkilərin isə yeni konstitutsiyanın hazırlanmasından sonra baş tutacağını bildirir&lt;ref&gt;{{cite web|title=Президент Алжира отказался баллотироваться на пятый срок на фоне протестов. Он находится у власти с 1999 года|url=https://meduza.io/news/2019/03/11/prezident-alzhira-otkazalsya-ballotirovatsya-na-pyatyy-srok-na-fone-protestov-on-nahoditsya-u-vlasti-s-1999-goda|website=Meduza|date=2019-03-11|accessdate=2019-03-11|archive-date=2019-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312075246/https://meduza.io/news/2019/03/11/prezident-alzhira-otkazalsya-ballotirovatsya-na-pyatyy-srok-na-fone-protestov-on-nahoditsya-u-vlasti-s-1999-goda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Seçkinin keçirilmə tarixi xüsusi təyinatlı Əlcəzair Milli Konfransı tərəfindən müəyyən ediləcək. Bu quruma ölkənin sabiq xarici işlər naziri, 85 yaşlı Lahdar Brahimi rəhbərlik edəcəkdir. Bununla yanaşı hökumət istefaya göndərilmişdir&lt;ref&gt;[https://www.sherg.az/site/id-64692/Əlcəzair_hökuməti_İSTEFAYA_GETDİ#.XIegwMkzbcs ƏLCƏZAİR HÖKUMƏTİ İSTEFAYA GETDİ]{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əlcəzair hökuməti etirazlar fonunda istefa verdi - Buteflika prezident olmayacaq |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/elcezair-hokumeti-etirazlar-fonunda-istefa-verdi-buteflika-prezident-olmayacaq-246347 |access-date=2019-03-12 |archive-date=2019-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831154712/http://qafqazinfo.az/news/detail/elcezair-hokumeti-etirazlar-fonunda-istefa-verdi-buteflika-prezident-olmayacaq-246347 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Hazırda müvəqqqəКонституционный совет страны утвердил отставку главы государства, а Бутефлика в финальном послании к народу попросил прощения у соотечественниковti hökumətə sabiq daxili işlər naziri ölkəni Nurəddin Bedui rəhbərlik edir. Yeni [[baş nazir]] və xarici işlər naziri vəzifəsini isə bu posta 2013-2017-ci illər rəhbərlik etmiş Ratman Lamamra icra edəcəkdir. Ali Seçki Müşahidə Təşkilatı və onun sədri də itefaya göndərilmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6207370 |title=СМИ: общенациональную конференцию Алжира может возглавить экс-глава МИД страны |access-date=2019-03-12 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908081817/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6207370 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Buteflikanın prezident seçkilərində iştirak etməyəcəyini bəyan etməsindən sonra yüz minlərlə adam bunu bayram etmək üçün küçələrə axışmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Жители Алжира с вечера понедельника начали праздновать решение президента Абельазиза Бутефлики не идти на выборы |url=https://echo.msk.ru/news/2386909-echo.html |access-date=2019-03-12 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811233018/https://echo.msk.ru/news/2386909-echo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3125119 Сотни тысяч алжирцев празднуют решение президента не оставаться на пятый срок]&lt;/ref&gt;.

'''2 aprel''' prezident Buteflika rəsmən istefaya gedir&lt;ref&gt;{{cite web|title=Президент Алжира Бутефлика ушел в отставку|url=https://www.bbc.com/russian/news-47794938|website=Русская служба Би-би-си|date=2019-04-02|accessdate=2019-04-02|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402203641/https://www.bbc.com/russian/news-47794938|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Minlərlə əlcəzairli 20 il ölkəyə rəhbərlik etmiş prezidentin istefasını qeyd etməkdən ötrü küçələrə axışır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Алжире празднуют отставку Бутефлики |url=https://ria.ru/20190402/1552334056.html |access-date=2019-04-06 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404133207/https://ria.ru/20190402/1552334056.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bundan öncədə elə həmin günün səhər saatlarında yüzlərlə adam küçəyə çıxaraq Buteflikanın vəzifəsindən ayrılmasını tələb edirdi. Böyük müxalifət partiyaları və hərəkətləri öz adamlıarını küçələrə çıxarmamışdı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Протестующие в Алжире требуют немедленной отставки Бутефлики |url=https://regnum.ru/news/polit/2603807.html |access-date=2019-04-06 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404133206/https://regnum.ru/news/polit/2603807.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''3 aprel''' Ölkənin konstitusiya şurası dövlət başçısının istefasını təsdiqləyir.Buteflika son müraciyyətində xalqından üzr istəyir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ: Бутефлика в новом послании попросил прощения у народа Алжира |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6292626 |access-date=2019-04-06 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404133204/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6292626 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}
[[Kateqoriya:Əlcəzairdə siyasət]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>0f0dhgiwzalcubkxbxwbisr2hptsz63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cəlal Qasımov (filoloq)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583194</id>
    <revision>
      <id>8966131</id>
      <parentid>8348804</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Cəlal_Qasımov.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Krd|Krd]] tərəfindən &quot;No license since 8 June 2026&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>8966131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13587" sha1="3hcx37ygzfziq3uwqdr9uz7vzmbvkdy" xml:space="preserve">{{eyni ad-soyadlı|Cəlal Qasımov}}
{{Alim
 |şəkil         = Cəlal Qasımov1.gif
 |Elm sahəsi    = filologiya
 |Elmi dərəcəsi = filologiya elmləri doktoru
 |Elmi adı      = professor
 |rütbəsi       = {{polkovnik|Azərbaycan}}
}}
'''Qasımov Cəlal Əbil oğlu''' ({{DVTY}}) — [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]], [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi|əməkdar müəllim]],&lt;ref name=&quot;Arxivlənmiş surət&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://azpost.info/f%C9%99dakar-folklorsunas-alim/ |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725072221/https://azpost.info/f%c9%99dakar-folklorsunas-alim/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725072221/https://azpost.info/f%c9%99dakar-folklorsunas-alim/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;[[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Folklor və yazılı ədəbiyyat şöbəsinin müdiri (2021). Cəlal Qasımov həmçinin [[Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (Azərbaycan)|DTX]]-nin Heydər Əliyev adına Akademiyasının fakültə rəisi idi və [[polkovnik]] rütbəsini daşıyırdı.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Cəlal Qasımov 15 yanvar 1959-cu ildə Şərur rayonunun [[Püsyan (Şərur)|Püsyan]] kəndində anadan olmuşdur&lt;ref name=&quot;Arxivlənmiş surət&quot;/&gt;. 1984-cü ildə [[Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutu]]nun tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1993-cü ildə görkəmli tənqidçi və [[Ədəbiyyatşünaslıq|ədəbiyyatşünas]] &quot;[[Abdulla Sur]]un həyat və yaradıcılıq yolu&quot; mövzusunda namizədlik, 2000-ci ildə &quot;Siyasi repressiya həyatda və ədəbiyyatda&quot; mövzusunda isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1984–1991-ci illərdə [[Sabirabad]] rayonunda dil-ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. 1991–1993-cü illərdə vaxtilə təhsil aldığı [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]ndə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1993-cü ildən 2020-ci ilə qədər [[Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti]]ndə çalışıb. Ədəbiyyatşünaslığın müxtəlif sahələri, eləcə də siyasi repressiya qurbanlarının faciəli taleyi haqqında tədqiqatların, o cümlədən 30-dan çox kitabın və əsərlərin bir neçə tədris proqramının və eyni zamanda 150-dən çox elmi-publisistik məqalənin müəllifidir.

Ölümündən sonra 15 yanvar 2022-ci ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda &quot;Həyatını milli yaddaşın oyanışına həsr etmiş alim&quot; mövzusunda elmi sessiya keçirilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://azertag.az/xeber/Folklor_Institutunda_professor_Celal_Qasimovun_heyat_ve_yaradiciligina_hesr_olunmus_elmi_sessiya_kechirilib-1976692 |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115174824/https://azertag.az/xeber/Folklor_Institutunda_professor_Celal_Qasimovun_heyat_ve_yaradiciligina_hesr_olunmus_elmi_sessiya_kechirilib-1976692 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220115174824/https://azertag.az/xeber/Folklor_Institutunda_professor_Celal_Qasimovun_heyat_ve_yaradiciligina_hesr_olunmus_elmi_sessiya_kechirilib-1976692 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://science.gov.az/az/gallery/open/19513 |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725092228/https://science.gov.az/az/gallery/open/19513 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725092228/https://science.gov.az/az/gallery/open/19513 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətində xidmət etdiyi müddət ərzində dövlət təltiflərinə və digər mükafatlara layiq görülmüşdür:
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 dekabr 1998-ci il tarixli Fərmanı ilə [[&quot;Hərbi xidmətlərə görə&quot; medalı|Hərbi Xidmətlərə Görə]] medalı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://az.wikipedia.org/wiki/ |access-date=2022-07-25 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516171315/http://az.wikipedia.org/wiki/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2008-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516171315/http://az.wikipedia.org/wiki/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 29 mart 2008-ci il tarixli 2741 nömrəli Sərəncamı ilə &quot;[[&quot;Vətən uğrunda&quot; medalı|Vətən uğrunda]]&quot; medalı
* [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Naziri]]nin 27 mart 2014-cü il tarixli 073 nömrəli əmri ilə &quot;[[&quot;Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik orqanlarının 95 illiyi (1919–2014)&quot; yubiley medalı|Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Orqanlarının 95 illiyi (1919–2014)]]&quot; yubiley medalı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://e-qanun.az/framework/26784 |access-date=2022-07-25 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204035746/http://www.e-qanun.az/framework/26784 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2021-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204035746/http://www.e-qanun.az/framework/26784 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 28 noyabr 2018-ci il tarixli 758 nömrəli Sərəncamı ilə [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi|Əməkdar müəllim]] Fəxri adı
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_Respublikas%C4%B1n%C4%B1n_%C9%99m%C9%99kdar_m%C3%BC%C9%99llimi |access-date=2022-07-25 |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921134304/https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_Respublikas%C4%B1n%C4%B1n_%C9%99m%C9%99kdar_m%C3%BC%C9%99llimi |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2021-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210921134304/https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_Respublikas%C4%B1n%C4%B1n_%C9%99m%C9%99kdar_m%C3%BC%C9%99llimi |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/celal-qasimova-emekdar-muellim-fexri-adi-verilib/ |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725062352/https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/celal-qasimova-emekdar-muellim-fexri-adi-verilib/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725062352/https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/celal-qasimova-emekdar-muellim-fexri-adi-verilib/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

* &quot;[[Abdulla Sur]] və əsərləri&quot; (1995)
* &quot;Əsrin qiyamət çağı&quot; (1997)
* &quot;Nağı Şeyx Zamanın xatirələri&quot; (1997)
* &quot;Əksinqilab ilə Mübarizə Təşkilatı və Siyasi Repressiya&quot; (1997)
* &quot;Yaddaşın repressiyası&quot; (1997)
* &quot;Bitməmiş istintaq&quot; (1997)
* &quot;Respressiyadan deportasiyaya doğru&quot; (1998)&lt;ref name=&quot;anl.az&quot;&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://anl.az/el/q/q.php |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824114458/http://anl.az/el/q/q.php |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220824114458/http://anl.az/el/q/q.php |deadurl= }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaddaşın bərpası&quot; (1999)&lt;ref name=&quot;anl.az&quot;/&gt;
* &quot;Müstəqillik Dövlətçilik və Milli Təhlükəsizliyin Keşiyində&quot; Muzeyi&quot; (1999)
* &quot;Məhbus tərcümeyi-halı&quot; (2003)
* &quot;Hərbi Psixologiya&quot; (2004)
* &quot;[[Abdulla Sur]]un Həyatı və Yaradıcılığı&quot; (2004)
* &quot;MTN: tarixi-hüquqi mənbələr&quot; (2005)
* &quot;İzahlı Siyasi Terminlər Lüğəti&quot; (2007)
* &quot;Cavidi məhbəsə aparan yol&quot; (2007)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://turuz.com/az/book/title/Celal+Qasimov+Cavidi+Mehbese+Aparan+Yol-2007-190s |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725072558/https://turuz.com/az/book/title/Celal+Qasimov+Cavidi+Mehbese+Aparan+Yol-2007-190s |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725072558/https://turuz.com/az/book/title/Celal+Qasimov+Cavidi+Mehbese+Aparan+Yol-2007-190s |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının qısa tarixi&quot; (2008, dərslik)&lt;ref name=&quot;anl.az&quot;/&gt;
* &quot;Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının tarixi&quot; (2009, rus, ingilis, azərbaycan dillərində)
* &quot;Azərbaycan folklorşünaslığı və sovet totalitarizmi&quot; (2011)
* &quot;Bolşevik qurşununun qurbanları&quot; (2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://ebooks.az/az/book/aOYCD2l1 |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725070328/https://ebooks.az/az/book/aOYCD2l1 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725070328/https://ebooks.az/az/book/aOYCD2l1 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Ədəbi məhkəmələr&quot; (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://turuz.com/az/book/title/Edebi+Mehkemeler-Celal+Qasimov-2012-155s |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-07-25 |archive-date=2023-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706025338/https://turuz.com/az/book/title/Edebi+Mehkemeler-Celal+Qasimov-2012-155s |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2023-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230706025338/https://turuz.com/az/book/title/Edebi+Mehkemeler-Celal+Qasimov-2012-155s |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Kitabi-Dədə Qorqud]]&quot;un yasaqlanması&quot; (2013)
* &quot;Azərbaycan folklorşünasları (1920–1950)&quot; (2015)
* &quot;Milli təhlükəsizliyin əsasları&quot; (2015, dərslik)&lt;ref name=&quot;anl.az&quot;/&gt;
* &quot;[[Vəli Xuluflu]]&quot; (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://525.az/news/71297-xalqa-xidmetin-veli-xuluflu-numunesi |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-07-25 |archive-date=2023-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706015341/https://525.az/news/71297-xalqa-xidmetin-veli-xuluflu-numunesi |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2023-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230706015341/https://525.az/news/71297-xalqa-xidmetin-veli-xuluflu-numunesi |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Cumhuriyyətin təhlükəsizlik orqanları (1918–1920)&quot; (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.ebooks.az/book_e9awncmO.html |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725082217/https://www.ebooks.az/book_e9awncmO.html |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725082217/https://www.ebooks.az/book_e9awncmO.html |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Bəkir Çobanzadə]]&quot; (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://xalqqazeti.com/mobile/az/news/8225 |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725072440/https://xalqqazeti.com/mobile/az/news/8225 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725072440/https://xalqqazeti.com/mobile/az/news/8225 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Birinci Türkoloji Qurultay]]: Şahidlər və Şəhidlər&quot; (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.anl.az/down/meqale/kredo/2020/avqust/714807(meqale).pdf |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725082158/http://www.anl.az/down/meqale/kredo/2020/avqust/714807(meqale).pdf |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725082158/http://www.anl.az/down/meqale/kredo/2020/avqust/714807(meqale).pdf |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://525.az/news/140535-turkculuk-tarixine-sanballi-tohfe |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725082213/https://525.az/news/140535-turkculuk-tarixine-sanballi-tohfe |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725082213/https://525.az/news/140535-turkculuk-tarixine-sanballi-tohfe |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Azərbaycanın Təhlükəsizlik Orqanları 100 ildə: Tarix və Müasirlik&quot; (2019)
* &quot;Siyasi Repressiya: Həyatda və Ədəbiyyatda&quot; (2020)
* &quot;[[Xalid Səid Xocayev]]&quot; (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://redaktor.az/news/culture/135625-derdin-qan-rengi-ve-ya-sozun-bitdiyi-meqam |access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725065303/https://redaktor.az/news/culture/135625-derdin-qan-rengi-ve-ya-sozun-bitdiyi-meqam |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2022-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220725065303/https://redaktor.az/news/culture/135625-derdin-qan-rengi-ve-ya-sozun-bitdiyi-meqam |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Ağrı yaddaşı&quot; (2022)
* &quot;Siyasi repressiyanın ensiklopediyası&quot; (2022)

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı ədəbiyyatşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan publisistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı publisistlər]]
[[Kateqoriya:Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (Azərbaycan)]]</text>
      <sha1>3hcx37ygzfziq3uwqdr9uz7vzmbvkdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sudan etirazları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586262</id>
    <revision>
      <id>8965883</id>
      <parentid>8748635</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40280" sha1="khatwpd871xon5qgetrcq9s56y52ups" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| başlıq                    = Sudan etirazları (2018-19)
| aiddir                      = 
| şəkil                       =
| izah                        = 
| tarixi                      = 19 dekabr 2018 — avqust-sentyabr 2019
| yeri                        ={{Flaqifikasiya|Sudan}}
| səbəbi                      =
* Uğurlu olmayan iqtisadi siyasət&lt;ref&gt;{{Cite web |title='It's more than bread': Why are protests in Sudan happening? |url=https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening-468957326 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055832/https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening-468957326 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Yanacaq və çörəyin qiymətinin qalxması&lt;ref name=&quot;рг&quot;&gt;{{cite news|title=Митингующие требуют немедленной отставки президента Судана|url=https://regnum.ru/news/polit/2543981.html|accessdate=2019-01-02|date=2018-12-25|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004842/https://regnum.ru/news/polit/2543981.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* korrupsiya&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What prompted the protests in Sudan? |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/12/prompted-protests-sudan-181224114651302.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420185037/https://www.aljazeera.com/news/2018/12/prompted-protests-sudan-181224114651302.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* azad sözün olmaması və hökumət əlehdarlarının sıxışdırılması&lt;ref name=&quot;foreignpolicy.com&quot;&gt;{{Cite web |title=This Is the Uprising Sudan’s Genocidal Dictator Always Feared |url=https://foreignpolicy.com/2019/01/09/this-is-the-uprising-sudans-genocidal-dictator-always-feared/ |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628051036/https://foreignpolicy.com/2019/01/09/this-is-the-uprising-sudans-genocidal-dictator-always-feared/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| nəticəsi             =       hərbi çevriliş və [[Ömər əl-Bəşir]]in devrilməsi&lt;ref name=&quot;рг&quot; /&gt;
| ərazi                       = 
| statusu                         =
| tərəf1                      =[[Şəkil:Flag of Sudan (1956–1970).svg|23px]] Etirazçılar&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Why is the First and Former Flag of Sudan Resurfacing on Social Media? |url=http://500wordsmag.com/sudan-news/why-is-the-first-and-former-flag-of-sudan-resurfacing-on-social-media/ |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716192344/http://500wordsmag.com/sudan-news/why-is-the-first-and-former-flag-of-sudan-resurfacing-on-social-media/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| tərəf1N                     =
| tərəf2                      ={{bayraq|Sudan}} [[Ömər əl-Bəşir]] 
| tərəf2N                     = 
| tərəf3                      = 
| tərəf3N                     = 
| komandan1                   =''Liderləri yoxdur''
| komandan2                   =[[Ömər əl-Bəşir]]
| komandan3                   =     
| qüvvə1                      = 
* Sudan vətəndaşları
----
''İctimai siyasi təşkilatlar'':
** «Sudan Kommunist Partiyası»
** «Sudan Həmkarlar İttifaqı»
** «[[Baas]]» &lt;small&gt;(Sudan bölməsi&lt;/small&gt;
** «Umma»
| qüvvə2                      = 
* [[Ömər əl-Bəşir|Sudan höküməti]]
** Sudan polisi
** Sudan Milli Təhlükəsizlik və Kəşfiyyat Şöbəsi
----
''ictimai-siyasi təşkilatlar'':
* «Sudan Milli Konqresi»
| itkilər1                    = '''Hökumət məlumatlarına görə:'''&lt;br&gt; 30 etirazçı ölmüş&lt;ref name=&quot;regnum.ru&quot;&gt;{{Cite web |title=Протесты в Судане: погибли еще двое демонстрантов |url=https://regnum.ru/news/2559649.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127111652/https://regnum.ru/news/2559649.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;;&lt;br&gt; ранены 200+&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане более 200 человек пострадали в ходе протестов |url=https://ria.ru/20190121/1549672677.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202164235/https://ria.ru/20190121/1549672677.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; арестованы 800+&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Более 800 человек арестовали в Судане с начала массовых протестов |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5979092 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411140712/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5979092 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''[[Amnesty International]] məlumatına görə isə:'''&lt;br&gt; 40-dan çox insan həyatını itirmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане силовики применили слезоточивый газ против протестующих, пишут СМИ |url=https://ria.ru/20181228/1548862655.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130132127/https://ria.ru/20181228/1548862655.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ри2&quot;&gt;{{cite news|title=В Судане 19 человек погибли за неделю антиправительственных протестов|url=https://ria.ru/20181227/1548824600.html|accessdate=2019-01-02|date=2018-12-27|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103005005/https://ria.ru/20181227/1548824600.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| itkilər2                    = '''hökumətin məlumatına görə:'''&lt;br&gt; 2 polis əməkdaş ölmüş&lt;br&gt; 187 hərbçi yaralanmışdır&lt;ref name=&quot;ри2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Омар аль-Башир пообещал вывести Судан из кризиса |url=https://rueconomics.ru/370478-omar-al-bashir-poobeshal-vyvesti-sudan-iz-krizisa |access-date=2019-04-11 |archive-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194313/https://rueconomics.ru/370478-omar-al-bashir-poobeshal-vyvesti-sudan-iz-krizisa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər3                    = 
| ümumi itkilər               = 
| qeydlər                     = 
}}'''Sudan etirazları''' — 2018-ci il dekabrın 19-dan Sudanın bir çox şəhərlərində, çörəyin qiymətinin qalxması, yaşayış xərclərinin artması və ölkədə vəziyyətin pisləşməsi əleyhinə başlayan etiraz aksiyaları. Hökumət etirazların süni xarakter daşıdığını və bu işdə [[İsrail]]in əlinin olduğunu bəyan edir&lt;ref name=&quot;рг&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ре&quot;&gt;{{cite news|last=Сикорский|first=Дмитрий|title=Санкции Запада приведут Россию и Судан к тесному политико-экономическому сотрудничеству|url=https://rueconomics.ru/370480-sankcii-zapada-privedut-rossiyu-i-sudan-k-tesnomu-politiko-ekonomicheskomu-sotrudnichestvu|accessdate=2019-01-01|date=30.12.2018|archive-date=2018-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230174010/https://rueconomics.ru/370480-sankcii-zapada-privedut-rossiyu-i-sudan-k-tesnomu-politiko-ekonomicheskomu-sotrudnichestvu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ф&quot;&gt;{{cite news|last=Степанова|first=Марина|title=У Омара аль-Башира серьезная поддержка: второй спасительный борт с тоннами муки сел в Судане|url=https://riafan.ru/1137060-u-omara-al-bashira-sereznaya-podderzhka-vtoroi-spasitelnyi-bort-s-tonnami-muki-sel-v-sudane|accessdate=2019-01-01|date=30 Декабря 2018|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411140714/https://riafan.ru/1137060-u-omara-al-bashira-sereznaya-podderzhka-vtoroi-spasitelnyi-bort-s-tonnami-muki-sel-v-sudane|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 11 aprel 2019-cu ildə Sudanda baş vermiş hərbi çevriliş nəticəsində Prezident Ömər əl-Bəşir hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://lenta.ru/news/2019/04/11/sudan_coup/?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop |access-date=2019-04-11 |archive-date=2022-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926162321/https://lenta.ru/news/2019/04/11/sudan_coup/?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.almayadeen.net/news/politics/947054/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D9%82%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%8A%D8%B9-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%A8%D9%87/ |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414040149/http://www.almayadeen.net/news/politics/947054/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D9%82%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%8A%D8%B9-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%A8%D9%87/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Səbəblər ==
Ölkədə çörəyin qiymətinin qalxması ilə etirazlar baş qaldırmışdır. Bir neçə həftə ərzində şəhərlərdə çörək qıtlığı yaşanmış, çörək bişirilən yerlərdə növbələr yaranmışdır. Ölkədə mal çatışmazlığı və qiymətlərin qalxması 70 faizlik infilyasiyadan sonra baş verir. Milli valyutada artıq dəyədən düşür və devalivasiya 80 % təşkil edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Митингующие требуют немедленной отставки президента Судана |url=https://regnum.ru/news/2543981.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104231240/https://regnum.ru/news/2543981.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Беды друга Путина. Чем опасны для Кремля протесты в Судане |url=https://www.svoboda.org/a/29691726.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113182326/https://www.svoboda.org/a/29691726.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sərt iqtisadi tədbirlərin görülməsi xalq arasında etirazlara səbəb olur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IMF says Sudan must float currency to boost growth, investment |url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-economy-imf/imf-says-sudan-must-float-currency-to-boost-growth-investment-idUSKBN1E61RY |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190131093221/https://www.reuters.com/article/us-sudan-economy-imf/imf-says-sudan-must-float-currency-to-boost-growth-investment-idUSKBN1E61RY |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

İqtisadi problemlər hətta 2017-ci ilin oktyabrında ABŞ sanksiyalarının aradan qaldırılmasından sonra belə səngiməmiş, əksinə alovlanmışdır. Ölkədə korrupsiya isə yüksək olaraq qalır ([[Transparency International]] təşkilatının rəsmi məlumatına əsasən 180 ölkə arasında 170 yer&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2018 |url=https://www.transparency.org/cpi2018/results |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053429/https://www.transparency.org/cpi2018/results |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) və Cənubi Sudanın müstəqillik əldə etməsi ilə neft yataqlarının 4-də 3 itirməsi onun iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/12/prompted-protests-sudan-181224114651302.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420185037/https://www.aljazeera.com/news/2018/12/prompted-protests-sudan-181224114651302.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bununla yanaşı etirazlar nəticəsində siyasi səbəblər də ortaya atılır. [[Ömər əl-Bəşir]]in 30 illik hakimiyyəti dövründə hakimiyyət istitutları deqradasiyaya uğramışdır. Hər hansı bir müxalif fikirə qarşı qəddarlıq siyasəti də etiraza səbəb olmuşdur&lt;ref name=&quot;foreignpolicy.com&quot;/&gt;. 2018-ci ilin avqustunda Ömər əl-Bəşirin 2020-ci il prezident seçkilərində iştirak etməyəcəyini bəyan etsə dənamizədliyini dəstəkləyərək, onun üçüncü müddətə yüksəlməsinə baxmayaraq, gözlənilməzliyi və gələcək seçkilərdə iştirak etməyəcəyinə dair əvvəlki bəyanatına baxmayaraq &quot;Sudan Milli Konqresi&quot; onu növbəti seçkilərdə dəstəkləyəcəyini bəyan edir&lt;ref name=&quot;middleeasteye.net&quot;&gt;{{Cite web |title=Omar al-Bashir’s nomination draws fire from all sides in Sudan |url=https://www.middleeasteye.net/news/omar-al-bashirs-nomination-draws-fire-all-sides-sudan |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060315/https://www.middleeasteye.net/news/omar-al-bashirs-nomination-draws-fire-all-sides-sudan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bu tədbirlər müxaliflərin sayının artmasına səbəb olur. Sudanlı aktivistlər onun namizədliyinə qarşı bir kampaniyabaşladırlar&lt;ref name=&quot;middleeasteye.net&quot;/&gt;.

== Xronologiya ==
Etirazlar başlamazdan əvvəl sudanlı müxalifətçi Sadiq əl-Mehdi ölkəyə döndü. Etirazlar '''19 dekabr 2018-ci ildə''' ölkədə baş vermiş iqtisadi çətinliklərdən qaynaqlanır. İlk olaraq Qedaref və Atbara&lt;ref name=&quot;кр&quot;&gt;{{Cite web |title=В Судане массовые протесты и столкновения с полицией |url=https://korrespondent.net/world/4045819-v-sudane-massovye-protesty-y-stolknovenyia-s-polytsyei |access-date=2019-04-11 |archive-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194248/https://korrespondent.net/world/4045819-v-sudane-massovye-protesty-y-stolknovenyia-s-polytsyei |url-status=live }}&lt;/ref&gt; şəhərləri ayağa qalxır. Bir müddət sonra etirtazlar şiddət və vandalizmlə müşahidə edilir&lt;ref name=&quot;кр&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Нестеров|first=Роман|title=Президент Судана: «Мы не откажемся от безопасности»|url=https://newinform.com/155089-prezident-sudana-my-ne-otkazhemsya-ot-bezopasnosti|accessdate=2019-01-01|date=30 Декабря 2018|archive-date=2019-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412065256/https://newinform.com/155089-prezident-sudana-my-ne-otkazhemsya-ot-bezopasnosti|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ре2&quot;&gt;{{cite news|last=Никитин|first=Александр|title=Омар аль-Башир пообещал вывести Судан из кризиса|url=https://rueconomics.ru/370478-omar-al-bashir-poobeshal-vyvesti-sudan-iz-krizisa|accessdate=2019-01-01|date=30 Декабря 2018|archive-date=2018-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194313/https://rueconomics.ru/370478-omar-al-bashir-poobeshal-vyvesti-sudan-iz-krizisa|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Etirazçılar hakim partiyanın yerli iqamətgahını yandırılar. Bundan sonra [[Fövqəladə vəziyyət]] və monendant saatı elan edilir.&lt;ref name=&quot;кр&quot; /&gt;.

'''20 dekabr''' etirazlar digər şəhərlərə keçir. Ən böyük etirazlar [[Xartum]] şəhərində baş tutur. Burada etirazşıların sayı 3 minə çatır. Artabda isə etirazşıların sayı min nəfərə çatır. Rəsmi məlumata əsasən Qedaref və Şimali Nildəki etirazlar 8 nəfərin ölümünə səbəb olur&lt;ref name=&quot;рг&quot; /&gt;.

'''21 dekabr''' etirazlar Xartum, Omdurman və Əl-Obeyd şəhərlərində etirazlar baş qaldırır. Bəzi şəhərlərdə baş vermiş etirazçılara qarşı göz yaşardıcı qaz və səs qumbaralarından istifadə edilir. Bəzi şəhərlərdə hökumət əleyhinə göstərişlərə fövqəladə vəziyyət və [[komendant saatı]] elan edilir.
Hartum əyalətinin Təhsil Naziri 2018-ci il dekabrın 23-dən Hartum şəhərindəki bütün məktəblərdə dərslərin qeyri-müəyyən vaxta qədər ləğv etmək qərarına gəlir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В столице Судана отменили занятия в школах из-за протестов |url=https://ria.ru/20181221/1548437956.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002801/https://ria.ru/20181221/1548437956.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''24 dekabr''' Anadolu Ajansinın məlumatına əsasən Sudan hərbçiləri &quot;xalqın maraqları və ölkənin təhlükəsizliyi naminə&quot; hökumətə dəstək verdiklərini bildirdi.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Военные Судана сообщили о поддержке правительства — СМИ|url=https://regnum.ru/news/society/2543317.html|accessdate=2019-01-02|date=2018-12-24|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004844/https://regnum.ru/news/society/2543317.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

'''25 dekabr''' Bəşir yerli stadionda çıxış edərək hadisəni &quot;hər bir xainə və agentə&quot; və həbsi ilə bağlı şayiələr yayanlara cavab adlandırıb. Prezident hökumətin inkişaf və tikinti layihələrini həyata keçirəcəyini və vəziyyəti yaxşılaşdıracağını bəyzn edir&lt;ref&gt;{{cite news|title=Президент Судана назвал виновных в организации протестов в стране|url=https://ria.ru/20181225/1548679871.html|accessdate=2019-01-02|date=25 декабря 2018|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004914/https://ria.ru/20181225/1548679871.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

'''27 dekabr''' Sudanın Rabitə naziri Bəşər Arur &quot;Tahrir əs-Sudan&quot; hərəkatının liderinin həbsi üçün İnterpola müraciət etdiklərini bəyan edir.

'''28 dekabr''' Bəşir Cümə namazında məsciddə olarkən bura gələn inanvlılar &quot;Bəşir get!&quot; deyə səslənməyə başlayırlar. Bundan sonra prezident öz mühafizəçiləri ilə birlikdə məscidi tərk edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Протесты в Судане: президент аль-Башир бежал с пятничной молитвы |url=https://mediarepost.ru/channel/politic/240454-protesty-v-sudane-prezident-al-bashir-bezhal-s-pyatnichnoy-molitvy.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194251/https://mediarepost.ru/channel/politic/240454-protesty-v-sudane-prezident-al-bashir-bezhal-s-pyatnichnoy-molitvy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''29 dekabr''' artıq həkim, hüquqşunas, müəllim və tələbə həmkarlar ittifaqları etirazlara qoşulur. Etirazları iki müxalif partiyada dəstəkləyir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=За 10 дней протестов в Судане погибли 19 человек — СМИ |url=https://regnum.ru/news/2546706.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002713/https://regnum.ru/news/2546706.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''1 yanvar 2019-cu il''' Hökuməti formalaşdıran 22 siyasi partiya, prezident Əl-Bəşirin istefasını və hökumətin Keçid Şurasının yaradılmasını tələb edən ərizə imzaladılar. Ərizədə həmçinin hökumət və parlamentin ləğvi üçün tələblər də irəli sürülür&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Суданские партии потребовали создать Переходный совет по управлению страной |url=https://ria.ru/20190102/1548981112.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102070950/https://ria.ru/20190102/1548981112.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''2 yanvar''' hökumət [[Twitter]], [[Facebook]] və [[WhatsApp]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan restricts social media access to counter protest movement |url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-protests-internet/sudan-restricts-social-media-access-to-counter-protest-movement-idUSKCN1OW0Z7 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102182158/https://www.reuters.com/article/us-sudan-protests-internet/sudan-restricts-social-media-access-to-counter-protest-movement-idUSKCN1OW0Z7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sosial şəbəkələrinə girişi bloklayır.

'''4 yanvar''' Əs-Seyid ər-Rəhman məscidi ətrafına toplanan etirazçılara göz yaşardıcı qaz tətbiq edilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане полиция применила слезоточивый газ против демонстрантов |url=https://ria.ru/20190104/1549029329.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105042847/https://ria.ru/20190104/1549029329.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''6 января''' Səhiyyə naziri Məhəmməd Əbu Zeyid Mustafanın istefasından sonra Hartum və Madanda yeni bir qüvvə ilə etirazlar başladı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане возобновились протесты против действующей власти |url=https://regnum.ru/news/2548687.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109110941/https://regnum.ru/news/2548687.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Polis etirazçılara göz yaşardıcı qaz tətbiq edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Полиция применила слезоточивый газ против протестующих в Судане |url=https://rossaprimavera.ru/news/b26181b8 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109155442/https://rossaprimavera.ru/news/b26181b8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''9 yanvar''' два демонстранта погибли, ещё шестеро получили ранения в ходе продолжающихся протестов&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Жертвами протестов в Судане стали 2 человека, шестеро ранены |url=https://www.mk.ru/incident/2019/01/10/zhertvami-protestov-v-sudane-stali-2-cheloveka-shestero-raneny.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113001039/https://www.mk.ru/incident/2019/01/10/zhertvami-protestov-v-sudane-stali-2-cheloveka-shestero-raneny.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''10 yanvar''' [[The Times]] ruslara aid &quot;Vaqner&quot; hərbi qrupunun etirazşıları patrulladığını bəyan edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Times: бойцы ЧВК «Вагнер» участвовали в патруле антиправительственных митингов в Судане |url=https://www.novayagazeta.ru/news/2019/01/10/148223-the-times-boytsy-chvk-vagner-uchastvovali-v-patrule-antipravitelstvennyh-mitingov-v-sudane |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232329/https://www.novayagazeta.ru/news/2019/01/10/148223-the-times-boytsy-chvk-vagner-uchastvovali-v-patrule-antipravitelstvennyh-mitingov-v-sudane |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russian mercenaries help put down Sudan protests |url=https://www.thetimes.co.uk/article/russian-mercenaries-help-put-down-sudan-protests-vw0gzngq8 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302121949/https://www.thetimes.co.uk/article/russian-mercenaries-help-put-down-sudan-protests-vw0gzngq8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 11 yanvar tarixində Sunadın Daxili İşlər Naziri Əhməd Bilal osman bu xəbəri yalanlayır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Министр внутренних дел Судана прокомментировал слухи о российских наемниках на территории страны |url=https://nation-news.ru/425266-ministr-vnutrennikh-del-sudana-prokommentiroval-informaciyu-o-rossiiskikh-naemnikakh-na-territorii-strany |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232323/https://nation-news.ru/425266-ministr-vnutrennikh-del-sudana-prokommentiroval-informaciyu-o-rossiiskikh-naemnikakh-na-territorii-strany |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''19 yanvar''' iki etirazçı nümayişlər zamanı aldığı yaralardan həyatını itirir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Два человека скончались от ранений после протестов в столице Судана |url=https://ria.ru/20190119/1549596047.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127152805/https://ria.ru/20190119/1549596047.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''25 yanvar''' polis generalı Haşim Əbülrəhim [[Omdurman]] və Xartumda iki nəfərində öldüynü təstiqləyir.&lt;ref name=&quot;regnum.ru&quot;/&gt;.

'''10 fevral''' minlərlə etiazçı qadın həbsxannasına gələrək bütün qadınların o cümlədən Faizu Nukud buraxılmasını tələb edir. Mitinqi Sudanın Həmkarlar ittifadı təşkil edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Суданские силы безопасности использовали слезоточивый газ, чтобы разогнать протестующих женщин |url=https://gordonua.com/news/worldnews/sudanskie-sily-bezopasnosti-ispolzovali-slezotochivyy-gaz-chtoby-razognat-protestuyushchih-zhenshchin-729021.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060209/https://gordonua.com/news/worldnews/sudanskie-sily-bezopasnosti-ispolzovali-slezotochivyy-gaz-chtoby-razognat-protestuyushchih-zhenshchin-729021.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''21 fevral''' hökumət qüvvələri mitinqi təşkil edənlərin 25 nəfərini həbs edir. Onmlar arasında Sufdan Kommunist partiyasının sədri Məhəmməd Noxtar əl Xatibdə olur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане арестовали дочь лидера оппозиции |url=https://regnum.ru/news/2563191.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225223741/https://regnum.ru/news/2563191.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Суданские спецслужбы арестовали лидеров оппозиции |url=https://ru.axar.az/news/vmire/352002.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225223804/https://ru.axar.az/news/vmire/352002.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''22 fevral''' dinc nümayişin polislər tərəfindən sərt formada qarşısı alınır. Onlara göz yaşardıcı qaz tətbiq edilir. Nümayiş liderləri Faruk məscidi ətrafında həbs edilir. Onlar arasında bir çox partiuya fəalı və həmkarlar ittiafaqının üzvləri olur. altı nəfər isə dindirildikdən sonra azadlığa buraxılır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Военные разогнали очередную акцию протеста в Судане |url=https://regnum.ru/news/2578929.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225083614/https://regnum.ru/news/2578929.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
Bundan sonra [[Ömər əl-Bəşir]] ölkədə 1 illik fövqəladə vəziyyət elan edir. Bununla yanaşı ölkənin milli təhlükəsizlik və kəşfiyyat orqanların rəhbəri Salah Abdullah Saleh bildirir ki, Ömər əl-Bəşir Sudan Milli Konqresi partiyasının rəhbərliyindən gedir və övbəti seçkilərdə namizədliyini irəli sürməyəcəkdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Судана объявил о введении в стране чрезвычайного положения на год |url=https://rtvi.com/news/prezident-sudana-obyavil-o-vvedenii-v-strane-chrezvychaynogo-polozheniya-na-god/ |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060410/https://rtvi.com/news/prezident-sudana-obyavil-o-vvedenii-v-strane-chrezvychaynogo-polozheniya-na-god/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''23 fevral''' Prezident Əl Bəşir ölkənin hökumətini, bütün qubernatorları və əyalət hökumətlərini istefaya göndərir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Новые премьер-министр и первый вице-президент Судана были приведены к присяге |url=http://russian.news.cn/2019-02/25/c_137848836.htm |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226143304/http://russian.news.cn/2019-02/25/c_137848836.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''24 fevral''' Xartumda və Omdurman keçirilən çox minlik mitiqdə əhali prezidentin fövqəladə vəziyyət elan etməsinə etiraz edir. Toplanan etirazçılara göz yaşardıcı qaz tətbiq edilir və yollar balanılır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане проходят акции протеста |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6153246 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225141330/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6153246 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''25 fevral''' Ölkənin yeni baş naziri Məhəmməd Tahir Ayla, Sudanın birinci vitse-prezidenti Əhməd Avad İbn Auf və əyalət qubernatorları and içir.
Bundan başqa Sudan prezidenti ictimai qurumların, iclasların, tətillərin qadağan edilməsi barədə təcili qərar qəbul etdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Срочно: Президент Судана запретил публичные собрания, шествия и забастовки |url=http://russian.news.cn/2019-02/26/c_137850030.htm |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226123434/http://russian.news.cn/2019-02/26/c_137850030.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Судана запретил в стране митинги протеста |url=https://regnum.ru/news/2580263.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226164300/https://regnum.ru/news/2580263.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Həmin gündən etirazlar bərpa olunur. Onun səbəbi rejimin fövqəladə hall vəziyyətini elan etməsi və hökumət rəhbərliklərinə hərbişilərin təyin edilmədi olur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане возобновились антиправительственные демонстрации |url=https://regnum.ru/news/2580638.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226234135/https://regnum.ru/news/2580638.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''26 fevral''' həkim və tələbələr oturaq aksiyalara başlayır. Polis onlara qarşı göz yaşardıcı qaz tətbiq edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Протесты в Судане продолжаются, несмотря на жесткий запрет власти |url=https://rossaprimavera.ru/news/ed3644ee |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042650/https://rossaprimavera.ru/news/ed3644ee |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''27 fevral''' Milli Konqresin liderlərindən biri olan Amin Hassan Omar partiya içində 2020-ci ildə prezident seçkiləri üçün yeni bir namizədin təqdim elməsinə hazır olduqlarını bildirir. Bundan öncə isə əl-Bəşir kütləvi etirazların başlamasından sonra seçkidə iştirakdan imtina etmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Правящая партия Судана готова найти альтернативу президенту Баширу |url=https://regnum.ru/news/2581709.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227233645/https://regnum.ru/news/2581709.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''28 fevral''' Prezident əl-Bəşir təhlükəsizlik güclərinə etiraz içtirakçılarına qarşı geniş səlahiyyətlər verdi. Polis xüsusi icazə olmadan belə evləri axtarmasına, insan və nəqliyyat vasitələrinin hərəkətlərini məhdudlaşdırmasına, hökumət əleyhinə fəaliyyətlərdə şübhəli şəxsləri həbs etməsinə və istintaq zamanı əmlaklarını müsadirə etməsinə icazə verir. Prokurorluq indi nümayişçiləri dəstəkləyən şübhəli millət vəkilləri və hərbçilərii immunitetdən məhrum edə bilər. Ölkədə fövqəladə təcili məhkəmələr təşkil edilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Судана предоставил полиции полномочия для разгона митингов |url=https://regnum.ru/news/2582566.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301165513/https://regnum.ru/news/2582566.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Əl-Bəşir tərəfindən alınan bütün tədbirlərə baxmayaraq, ölkədəki etirazlar davam edir. Yüzlərlə adam Xartum və Omdurman küçələrinə çıxaır. Polis etirazşılara qarşı göz yaşardıcı qaz tətbiq edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan protests persist despite Bashir's state of emergency |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-protests-persist-despite-bashirs-state-emergency |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111402/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-protests-persist-despite-bashirs-state-emergency |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''1 mart''' Ömər Əl Bəşir Milli Konqres Partiyasının sədri vəzifəsindən ayrılır və onun müavini Əhməd Harun növbəti konqresə qədər vəzifəyə təyin edilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Президент Судана покинул пост главы правящей партии |url=https://regnum.ru/news/2583415.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044055/https://regnum.ru/news/2583415.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

1 mart gecəsində fövqəladə məhkəmələr 870 nümayişçini iki həftədən 10 ilə qədər azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum etsə də, etirazlar günorta namazından sonra davam etdir. Gələcəkdə 250 nümayişçinin mühakimə olunacağı gözlənilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sudan: Scores of protesters tried in emergency courts as Bashir cedes party leadership |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-scores-protesters-tried-emergency-courts-bashir-cedes-party-leadership |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042943/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-scores-protesters-tried-emergency-courts-bashir-cedes-party-leadership |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''3 mart''' müxaliflərin lideri Sadik əl-Mehdi prezident əl-Bəşiri ölkədəki böhrana son qoymaq üçün keçid dövrünü elan etməyə və istefaya çağırdıe&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Оппозиция Судана предлагает объявить «переходный период» |url=https://regnum.ru/news/2583836.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316050536/https://regnum.ru/news/2583836.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''5 mart''' Sudan həmkarlar ittifaqı fövqəladə vəziyyət əleyhinə etrazları başladır. Öz növbəsində Umma partiyasının sədri Sadiq əl-Mehdi ölkənin prezidentini xalqa qarşı çıxmağı dayandırmağa və könüllü istefaya çağırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Суданская оппозиция призвала к проведению всеобщей забастовки |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6188395 |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306132842/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6188395 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''11 mart''' Sudan Milli Qanunvericilik Məclisi ölkədə fövqəladə bir vəziyyət tətbiqini təsdiqlədi, ancaq onu 6 aya qədər endirdi&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/2588710.html Парламент Судана ограничил чрезвычайное положение президента Башира]&lt;/ref&gt;.

'''12 mart''' Fövqəladə məhkəmə 9 qadınla hökumət əleyhinə etiraz aksiyalarında iştirak etməsi ilə əlaqədar cəzalandırılıb. Hüquq müdafiəçiləri bildirirlər ki, ölkədəki yüzlərlə qadının şəriət normalarına uyğun olaraq cəza alır, amma vəkillər məhkəmənin qərarına etiraz edirlər. Demokratik Hüquqşünaslar Alyansı nümayəndəsinin sözlərinə görə, vəkillərin təzyiqi səbəbiylə cəza hələ icra edilməmişdir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Суд Судана приговорил демонстранток к телесному наказанию – СМИ |url=https://regnum.ru/news/2588835.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330184437/https://regnum.ru/news/2588835.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

'''13 mart''' Prezident əl-Bəşir 21 nazirdən ibarət olan yeni hökumətini tam formalaşdırır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Судане сформировали новое правительство на фоне акций протеста |url=https://ria.ru/20190313/1551766973.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190314033912/https://ria.ru/20190313/1551766973.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Hərbi çevriliş ==
11 aprel 2019-cu ildə ölkədə baş vermiş çevriliş sayəsində prezident hakimiyyətdən salınır.

== Görülən tədbirlər və kömək ==
27 dekabr 2018-ci ildə Xartum Beynəlxalq Hava Limanına [[İlyuşin İl-76|İl-76]] təyyarəsi eniş edir. Bu təyyarədə 30 ton un göndərilmişdi. Yükün naməlum bir xeyriyyəçi tərəfindən göndərildiyi bildirilir — Prezident Ömər əl-Bəşirin şəxsi dostu olduğu ifadə edilir&lt;ref name=&quot;ре&quot; /&gt;. 29 dekabr 2018-ci ildə 32 ton un ilə ikinci təyyarə gəlir. Sudan hökumətinin [[Qatar]], [[Türkiyə]] və [[Bəhreyn]] tərəfindən dəstəklənməsindən sonra yardımlar gəlməyə başlayır. Bununla yanaşı, [[Dubay əmirliyi]]nin təhlükəsizlik müdir müavini general Dahi Halfan kömək çağırışı etdi və Sudan prezidentini fəlakət dövründə xalqının ən aktiv şəkildə qoruyucusu olduğunu bildirdi&lt;ref name=&quot;ре&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ф&quot; /&gt;.

31 dekabrda Sudan prezidenti kütləvi hökumət əleyhinə aksiyalar zamanı baş verən şiddət hadisələrini araşdırmaq üçün komissiyanın təkili haqqında əmr verdi&lt;ref name=&quot;ри&quot;&gt;{{cite news|title=Суданские партии потребовали создать Переходный совет по управлению страной|url=https://ria.ru/20190102/1548981112.html|accessdate=2019-01-02|date=2019-01-02|archive-date=2019-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102070950/https://ria.ru/20190102/1548981112.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== İtkilər ==
Hökumətin məlumatına görə 7 yanvar 2019-cu ildə 19 nəfər etirazçı həyatını itirmişdir. Bununla yanaşı 2 polisdə həlak olmuşdur. Təhlükəsizlik qüvvələri arasında 178, dinc əhali arasında isə 219 nəfər ağır yaralanmışdır&lt;ref name=&quot;ри2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ре2&quot; /&gt;. 12 yanvarda ölənləri sayı 24-də çatır&lt;ref&gt;{{Cite web |title=СМИ сообщили о росте числа жертв народных волнений в Судане |url=https://ria.ru/20190112/1549278514.html |access-date=2019-04-11 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113030756/https://ria.ru/20190112/1549278514.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 25 yanvarda itkilər otuza çatır&lt;ref name=&quot;regnum.ru&quot;/&gt;.

Müxalifətin sözlərinə görə yanvarın əvvəllərində etirazlar zamanı 22 nəfər həlak olmuşdur. [[Amnesty International]] insan haqları üzrə təşkilatı isə 37 ölüm qeydə almışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}

[[Kateqoriya:2019-cu ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Ərəb baharı]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>khatwpd871xon5qgetrcq9s56y52ups</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İşçi qüvvəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>589493</id>
    <revision>
      <id>8965811</id>
      <parentid>8897010</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="my1kew6pgu7e2pwhx2tdp4l2xl83x0u" xml:space="preserve">{{istinadsız}}
'''İşçi qüvvəsi''' və ya '''İşçi gücü''' ({{Dil-en|Labor power}}, {{Dil-de|Arbeitskraft}}, {{Dil-fr|Force de travail}}) — [[Marksizm|marksist]] [[Siyasi iqtisadiyyat|siyasi iqtisadiyyatı]]&lt;nowiki/&gt;nda [[İş|fiziki və zehni iş]]ə cəlb oluna bilən şəxs. Bu, [[Karl Marks]]ın [[Kapitalizm|kapitalist]] siyasi iqtisadiyyatını tənqidində istifadə etdiyi açar konsepsiyadır. Karl Marks işləmək imkanının olmasının (işçi qüvvəsi) işləmək hərəkətindən (iş) fərqli olduğunu irəli sürdü. İşçi qüvvəsi hər cür [[cəmiyyət]]&lt;nowiki/&gt;də mövcuddur, ancaq terminin məhsul istehsal edən və xidmət göstərən [[istehsal vasitələri]] ilə eyniliyi tarixən mübahisəli olmuşdur. [[Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti|Azərbaycan dilinin izahlı lüğətinin ikinci cildi]]&lt;nowiki/&gt;nə görə, «İşçi qüvvəsi» işçilər və fəhlələrə aid edilir.

== Həmçinin bax ==
* [[İşçi sinif]]
* [[İzafi dəyər]]

== Mənbə ==
* {{cite book |title=Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Dörd cilddə. II cild (EƏFGHXİJK) |location=Bakı |publisher=Şərq-Qərb |year=2006 |pages=792 |url=http://ebooks.azlibnet.az/book/ATBzO0Yf.pdf |language=az }}
* {{cite journal |first=Semyuel |last=Boulz |authorlink=Semyuel Boulz iqtisadiyyatçı |title=The Problem with Human Capital Theory—A Marxian Critique |journal=[[American Economic Review]] |volume=vol. 65(2) |page=74–82 |year= 1975 |url=https://www.jstor.org/stable/1818836 |language=en }}
* {{cite book |first=Tom |last=Brass |authorlink=Tom Brass |title=Towards a Comparative Political Economy of Unfree Labour: Case Studies and Debates. |publisher=Frank Cass |location=London |year=1999 |language=en }}
* {{cite journal |first=Tom |last=Brass |authorlink=Tom Brass |title=Free and Unfree Labour: The Debate Continues |journalInternational and Comparative Social History, 5 |location=Nyu-York |publisher=Peter Lang AG |year=1997 |language=en }}
* {{cite book |first=Harri |last=Breyvermen |authorlink=Harri Breyvermen |title=Labor and Monopoly Capital: The Degradation of Work in the Twentieth Century |location=Nyu-York |publisher=Monthly Review Press, |year=1974 |language=en }}
* {{citation |title=The Critical Lawyer's Handbook |url=http://www.nclg.org.uk/book1/2_10.htm |language=en |access-date=2019-05-11 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174516/http://www.nclg.org.uk/book1/2_10.htm |url-status=dead }}
* {{cite book |first=Ben |last=Fayn |authorlink=Ben Fayn |title=Labour Market Theory: A Constructive Reassessment |publisher=Routledge |location=London |year=1998 |language=en }}
* {{cite book |first=Bonni |last=Foks |title=Hidden in the Household: Women's Domestic Labour Under Capitalism |publisher=Women's Press |year=1980 |language=en }}
* {{cite book |first=Ayan |last=Qou |authorlink=Ayan Qou |title=A Theory of Human Need |publisher=Macmillan Press Ltd. |year=1991 |language=en }}
* {{cite book |first=Ayan |last=Qou |authorlink=Ayan Qou |title=Global Capital, Human Needs and Social Policies: Selected Essays 1994-99 |location=London |publisher=Palgrave |year=2000 |language=en }}
* {{cite book |first=Ceffri |last=Hodcson |authorlink=Ceffri Hodcson |title=Capitalism, Value and Exploitation |publisher=Martin Robertson |location=Oksford |year=1982 |language=en }}
* {{cite book |first=Makoto |last=İtoh |authorlink=Makoto İtoh |title=The Basic Theory of Capitalism: The Forms and Substance of the Capitalist Economy |publisher=Barnes &amp; Noble |year=1988 |language=en }}
*[[Kenneth Lapides]], ''Marx's Wage Theory in Historical Perspective: Its Origins, Development, and Interpretation''.  Westport: Praeger 1998.
* {{cite book |first=Marsel |last=van der Linden |authorlink=Marsel van der Linden |title=The Workers and the World; Essays toward a Global Labour History |location=Leyden |publisher=Brill |year=2008 |language=en }}
* {{cite book |first=Ernest |last=Mandel |authorlink=Ernest Mandel |title=The Formation of the Economic Thought of Karl Marx |publisher=Monthly Review Press |year=1969 |language=en }}
* {{cite book |first=Karl |last=Marks |authorlink=Karl Marks |title=[[Das Kapital]] |volume=Volume 1 |language=de }}
* {{cite book |first=Roman |last=Rosdolski |authorlink=Roman Rosdolski |title=The Making of Marx's &quot;Capital |location=London |publisher=Pluto Press |year=1977 |language=en }}
* {{cite book |first=Robert |last=Routhorn |authorlink=Robert Routhorn |chapter=Marx's Theory of Wages |title=Capitalism, Conflict, and Inflation |publisher=Lawrence &amp; Wishart |location=London |language=en }}
* {{cite book |first=Ayan |last=Stidmen |authorlink=Ayan Stidmen |chapter=Marx on Ricardo |title=Classical and Marxian Political Economy—Essays in honour of Ronald L. Meek |location=London |publisher=Macmillan |year=1982 |language=en }}
* {{cite book |first=Piter |last=Şolyers |authorlink=Piter Şolyers |title=Real wages in 19th and 20th Century Europe; Historical and comparative perspectives |location=Nyu-York |publisher=Berg |year=1989 |language=en }}

[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Əmək]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>my1kew6pgu7e2pwhx2tdp4l2xl83x0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EKU</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590205</id>
    <revision>
      <id>8965711</id>
      <parentid>8899523</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]</comment>
      <origin>8965711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="8feds3450y4glr7p77tkubcyl2cvoa1" xml:space="preserve">'''EKU''' ({{dil-en|European Currency Unit (₠ or ECU)}}) — Avropa ölkәlәri tәrәfindәn yaradılmış kollektiv Avropa valyuta (hesab) vahidi.
EKU, real valyutanın bir çox xüsusiyyətlərinə sahib idi:

* tam hüquqlu bir ölçü standartı idi;
* [[Avropa Valyuta Sistemi|AVS]] ilə əlaqəli hər şeyin, habelə iqtisadi və maliyyə fəaliyyətlərinin və İcmada mühasibat uçotunun vahidi idi;
* ehtiyat dəyəri varlığı idi;
* valyuta ehtiyatlarının təhlükəsizliyinə qarşı çıxarılan və faiz ödəmə obyekti olan;
* AVS üzvü ölkələrin mərkəzi bankları arasındakı əməliyyatlarda hesablaşma vasitəsi idi&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ungerer|first=Horst|title=A Concise History of European Monetary Integration: From EPU to EMU|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000unge|date=July 1997|publisher=Quorum Books|isbn=9780899309811|location=Westport, Connecticut|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000unge/page/286 286]}}&lt;/ref&gt;.

== Haqqında ==
10 Avropa ölkәsi EKU-nu öz valyutaları әsasında dәyәrlәndirir, onlar EKU-nu tәmin etmәk üçün 2800 t qızıl (sadәcә qeydlәrdә) vә Amerika dollarını depozitә qoymuşlar. Tәdricәn vahid statusu ilә yanaşı, EKU beynәlxalq hesablaşmaların tәnzimlәnmә alәti olan real pul vәsaitlәri statusunu da qazanır&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-06-25|title=euro Currency Symbol FAQ|url=https://www.microsoft.com/typography/EuroSymbolFAQ.mspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205061421/https://www.microsoft.com/typography/EuroSymbolFAQ.mspx|archive-date=2012-12-05|access-date=2020-08-18|website=[[Microsoft]]}}&lt;/ref&gt;.

Qızılın dünya pulu kimi müxtәlif surroqatlarla әvәz olunmasına gәtirәn dünya valyuta sistemi böhranından sonra kollektiv valyuta vahidlәri yayılmağa başlamışdır. Belә valyuta vahidlәrinin daxil edilmәsinin vacibliyi, milli valyuta kursunun (hesablaşma pulu kimi) müqayisәsi mәqsәdilә onlardan istifadә olunması ilә müәyyәn edilir&lt;ref name=&quot;Major&quot;&gt;{{Cite book|last=Major|first=John|title=John Major: The Autobiography|url=https://archive.org/details/johnmajor00john|date=1999-07-24|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=9780002570046|location=London|pages=[https://archive.org/details/johnmajor00john/page/150 150]–51|author-link=John Major}}&lt;/ref&gt;. Kolletiv valyutalar kağız әsginazlar vә ya metal sikkәlәr formasında buraxılmaması, sadәcә hesablarda (book money) pul şәklindә qeyd edilmәsi ilә milli valyutalardan fәrqlәnirlәr. Belә pulların mәzәnnәsini qeyri-mәhdud kreditorlara malik tәsisçi ölkәlәr müәyyәn edirlәr. 1970-ci illәrin sonlarından ölkәlәrin kollektiv valyutaları sayәsindә beynәlxalq hesablara xidmәt etmәk mümkün olan dünya puluna çevirmәyә çalışdıqları daha dәqiq tendensiyalar yaranmağa başlamışdır. EKU xüsusi beynәlxalq borc kapitalı bazarında iştirak etmәk haqqı olan tamhüquqlu Avropa valyutası kimi tәsdiq olunmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Scott|first=David L.|title=Wall Street Words: An Essential A to Z Guide for Today's Investor|url=https://archive.org/details/wallstreetwordsa00scot|date=September 2003|publisher=Houghton Mifflin|isbn=9780395886076|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/wallstreetwordsa00scot/page/130 130]}}&lt;/ref&gt;.

== Valyuta səbəti tərkibi ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''EKU-da valyuta paylarının dinamikası'''
|-
! Currency
! align=left | 1979-03-13–&lt;br /&gt;1984-09-16
! align=left | 1984-09-17–&lt;br /&gt;1989-09-21
! align=left | 1989-09-21–&lt;br /&gt;1998-12-31
|-
| align=left | {{flagicon|Belgium}} [[Belçika frankı]] (BEF) || 9.64% || 8.57% || 8.18%
|-
| align=left | {{flagicon|Germany}} [[Alman markası|Almaniya markası]] (DEM) || 32.98%|| 32.08% || 31.96%
|-
| align=left | {{flagicon|Denmark}} [[Danimarka kronu]] (DKK) || 3.06% || 2.69% || 2.65%
|-
| align=left | {{flagicon|Spain}} [[Peseta|İspaniya pesetası]] (ESP) || – || – || 4.14%
|-
| align=left | {{flagicon|France}} [[Fransa frankı]] (FRF) || 19.83% || 19.06%|| 20.32%
|-
| align=left | {{flagicon|United Kingdom}} [[Funt sterlinq]] (GBP) || 13.34% || 14.98%|| 12.45%
|-
| align=left | {{flagicon|Greece}} [[Yunan draxması]] (GRD) || – || 1.31% || 0.44%
|-
| align=left | {{flagicon|Ireland}} [[İrlandiya funtu]] (IEP) || 1.15% || 1.20% || 1.09%
|-
| align=left | {{flagicon|Italy}} [[İtaliya lirası]] (ITL) || 9.49% || 9.98% || 7.84%
|-
| align=left | {{flagicon|Luxembourg}} [[Lüksemburq frankı]] (LUF) || – || – || 0.32%
|-
| align=left | {{flagicon|Netherlands}} [[Hollandiya quldeni]] (NLG) || 10.51% || 10.13% || 9.98%
|-
| align=left | {{flagicon|Portugal}} [[Portuqaliya eskudosu]] (PTE) || – || – || 0.7%
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Monetar iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]</text>
      <sha1>8feds3450y4glr7p77tkubcyl2cvoa1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965714</id>
      <parentid>8965711</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8965714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4921" sha1="i281zrlacelw6ydusaz9ileubjrd0py" xml:space="preserve">'''EKU''' ({{dil-en|European Currency Unit (₠ or ECU)}}) — Avropa ölkələri tərəfindən yaradılmış kollektiv Avropa valyuta (hesab) vahidi.
EKU, real valyutanın bir çox xüsusiyyətlərinə sahib idi:

* tam hüquqlu bir ölçü standartı idi;
* [[Avropa Valyuta Sistemi|AVS]] ilə əlaqəli hər şeyin, habelə iqtisadi və maliyyə fəaliyyətlərinin və İcmada mühasibat uçotunun vahidi idi;
* ehtiyat dəyəri varlığı idi;
* valyuta ehtiyatlarının təhlükəsizliyinə qarşı çıxarılan və faiz ödəmə obyekti olan;
* AVS üzvü ölkələrin mərkəzi bankları arasındakı əməliyyatlarda hesablaşma vasitəsi idi&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ungerer|first=Horst|title=A Concise History of European Monetary Integration: From EPU to EMU|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000unge|date=July 1997|publisher=Quorum Books|isbn=9780899309811|location=Westport, Connecticut|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000unge/page/286 286]}}&lt;/ref&gt;.

== Haqqında ==
10 Avropa ölkəsi EKU-nu öz valyutaları əsasında dəyərləndirir, onlar EKU-nu təmin etmək üçün 2800 t qızıl (sadəcə qeydlərdə) və Amerika dollarını depozitə qoymuşlar. Tədricən vahid statusu ilə yanaşı, EKU beynəlxalq hesablaşmaların tənzimlənmə aləti olan real pul vəsaitləri statusunu da qazanır&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-06-25|title=euro Currency Symbol FAQ|url=https://www.microsoft.com/typography/EuroSymbolFAQ.mspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205061421/https://www.microsoft.com/typography/EuroSymbolFAQ.mspx|archive-date=2012-12-05|access-date=2020-08-18|website=[[Microsoft]]}}&lt;/ref&gt;.

Qızılın dünya pulu kimi müxtəlif surroqatlarla əvəz olunmasına gətirən dünya valyuta sistemi böhranından sonra kollektiv valyuta vahidləri yayılmağa başlamışdır. Belə valyuta vahidlərinin daxil edilməsinin vacibliyi, milli valyuta kursunun (hesablaşma pulu kimi) müqayisəsi məqsədilə onlardan istifadə olunması ilə müəyyən edilir&lt;ref name=&quot;Major&quot;&gt;{{Cite book|last=Major|first=John|title=John Major: The Autobiography|url=https://archive.org/details/johnmajor00john|date=1999-07-24|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=9780002570046|location=London|pages=[https://archive.org/details/johnmajor00john/page/150 150]–51|author-link=John Major}}&lt;/ref&gt;. Kolletiv valyutalar kağız əsginazlar və ya metal sikkələr formasında buraxılmaması, sadəcə hesablarda (book money) pul şəklində qeyd edilməsi ilə milli valyutalardan fərqlənirlər. Belə pulların məzənnəsini qeyri-məhdud kreditorlara malik təsisçi ölkələr müəyyən edirlər. 1970-ci illərin sonlarından ölkələrin kollektiv valyutaları sayəsində beynəlxalq hesablara xidmət etmək mümkün olan dünya puluna çevirməyə çalışdıqları daha dəqiq tendensiyalar yaranmağa başlamışdır. EKU xüsusi beynəlxalq borc kapitalı bazarında iştirak etmək haqqı olan tamhüquqlu Avropa valyutası kimi təsdiq olunmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Scott|first=David L.|title=Wall Street Words: An Essential A to Z Guide for Today's Investor|url=https://archive.org/details/wallstreetwordsa00scot|date=September 2003|publisher=Houghton Mifflin|isbn=9780395886076|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/wallstreetwordsa00scot/page/130 130]}}&lt;/ref&gt;.

== Valyuta səbəti tərkibi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''EKU-da valyuta paylarının dinamikası'''
|-
! Currency
! align=left | 1979-03-13–&lt;br&gt;1984-09-16
! align=left | 1984-09-17–&lt;br&gt;1989-09-21
! align=left | 1989-09-21–&lt;br&gt;1998-12-31
|-
| align=left | {{flagicon|Belgium}} [[Belçika frankı]] (BEF) || 9.64% || 8.57% || 8.18%
|-
| align=left | {{flagicon|Germany}} [[Alman markası|Almaniya markası]] (DEM) || 32.98%|| 32.08% || 31.96%
|-
| align=left | {{flagicon|Denmark}} [[Danimarka kronu]] (DKK) || 3.06% || 2.69% || 2.65%
|-
| align=left | {{flagicon|Spain}} [[Peseta|İspaniya pesetası]] (ESP) || – || – || 4.14%
|-
| align=left | {{flagicon|France}} [[Fransa frankı]] (FRF) || 19.83% || 19.06%|| 20.32%
|-
| align=left | {{flagicon|United Kingdom}} [[Funt sterlinq]] (GBP) || 13.34% || 14.98%|| 12.45%
|-
| align=left | {{flagicon|Greece}} [[Yunan draxması]] (GRD) || – || 1.31% || 0.44%
|-
| align=left | {{flagicon|Ireland}} [[İrlandiya funtu]] (IEP) || 1.15% || 1.20% || 1.09%
|-
| align=left | {{flagicon|Italy}} [[İtaliya lirası]] (ITL) || 9.49% || 9.98% || 7.84%
|-
| align=left | {{flagicon|Luxembourg}} [[Lüksemburq frankı]] (LUF) || – || – || 0.32%
|-
| align=left | {{flagicon|Netherlands}} [[Hollandiya quldeni]] (NLG) || 10.51% || 10.13% || 9.98%
|-
| align=left | {{flagicon|Portugal}} [[Portuqaliya eskudosu]] (PTE) || – || – || 0.7%
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Monetar iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]</text>
      <sha1>i281zrlacelw6ydusaz9ileubjrd0py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965715</id>
      <parentid>8965714</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5004" sha1="f5dfbbxbarvw8cgjsy0vqxn9xrh4zg6" xml:space="preserve">'''EKU''' ({{dil-en|European Currency Unit (₠ or ECU)}}) — Avropa ölkələri tərəfindən yaradılmış kollektiv Avropa valyuta (hesab) vahidi.
EKU, real valyutanın bir çox xüsusiyyətlərinə sahib idi:

* tam hüquqlu bir ölçü standartı idi;
* [[Avropa Valyuta Sistemi|AVS]] ilə əlaqəli hər şeyin, habelə iqtisadi və maliyyə fəaliyyətlərinin və İcmada mühasibat uçotunun vahidi idi;
* ehtiyat dəyəri varlığı idi;
* valyuta ehtiyatlarının təhlükəsizliyinə qarşı çıxarılan və faiz ödəmə obyekti olan;
* AVS üzvü ölkələrin mərkəzi bankları arasındakı əməliyyatlarda hesablaşma vasitəsi idi&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ungerer|first=Horst|title=A Concise History of European Monetary Integration: From EPU to EMU|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000unge|date=July 1997|publisher=Quorum Books|isbn=9780899309811|location=Westport, Connecticut|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000unge/page/286 286]}}&lt;/ref&gt;.

== Haqqında ==
10 Avropa ölkəsi EKU-nu öz valyutaları əsasında dəyərləndirir, onlar EKU-nu təmin etmək üçün 2800 t qızıl (sadəcə qeydlərdə) və Amerika dollarını depozitə qoymuşlar. Tədricən vahid statusu ilə yanaşı, EKU beynəlxalq hesablaşmaların tənzimlənmə aləti olan real pul vəsaitləri statusunu da qazanır&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-06-25|title=euro Currency Symbol FAQ|url=https://www.microsoft.com/typography/EuroSymbolFAQ.mspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205061421/https://www.microsoft.com/typography/EuroSymbolFAQ.mspx|archive-date=2012-12-05|access-date=2020-08-18|website=[[Microsoft]]}}&lt;/ref&gt;.

Qızılın dünya pulu kimi müxtəlif surroqatlarla əvəz olunmasına gətirən dünya valyuta sistemi böhranından sonra kollektiv valyuta vahidləri yayılmağa başlamışdır. Belə valyuta vahidlərinin daxil edilməsinin vacibliyi, milli valyuta kursunun (hesablaşma pulu kimi) müqayisəsi məqsədilə onlardan istifadə olunması ilə müəyyən edilir&lt;ref name=&quot;Major&quot;&gt;{{Cite book|last=Major|first=John|title=John Major: The Autobiography|url=https://archive.org/details/johnmajor00john|date=1999-07-24|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=9780002570046|location=London|pages=[https://archive.org/details/johnmajor00john/page/150 150]–51|author-link=John Major}}&lt;/ref&gt;. Kolletiv valyutalar kağız əsginazlar və ya metal sikkələr formasında buraxılmaması, sadəcə hesablarda (book money) pul şəklində qeyd edilməsi ilə milli valyutalardan fərqlənirlər. Belə pulların məzənnəsini qeyri-məhdud kreditorlara malik təsisçi ölkələr müəyyən edirlər. 1970-ci illərin sonlarından ölkələrin kollektiv valyutaları sayəsində beynəlxalq hesablara xidmət etmək mümkün olan dünya puluna çevirməyə çalışdıqları daha dəqiq tendensiyalar yaranmağa başlamışdır. EKU xüsusi beynəlxalq borc kapitalı bazarında iştirak etmək haqqı olan tamhüquqlu Avropa valyutası kimi təsdiq olunmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Scott|first=David L.|title=Wall Street Words: An Essential A to Z Guide for Today's Investor|url=https://archive.org/details/wallstreetwordsa00scot|date=September 2003|publisher=Houghton Mifflin|isbn=9780395886076|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/wallstreetwordsa00scot/page/130 130]}}&lt;/ref&gt;.

== Valyuta səbəti tərkibi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''EKU-da valyuta paylarının dinamikası'''
|-
! Currency
! align=left | 1979-03-13–&lt;br&gt;1984-09-16
! align=left | 1984-09-17–&lt;br&gt;1989-09-21
! align=left | 1989-09-21–&lt;br&gt;1998-12-31
|-
| align=left | {{flagicon|Belgium}} [[Belçika frankı]] (BEF) || 9.64% || 8.57% || 8.18%
|-
| align=left | {{flagicon|Germany}} [[Alman markası|Almaniya markası]] (DEM) || 32.98%|| 32.08% || 31.96%
|-
| align=left | {{flagicon|Denmark}} [[Danimarka kronu]] (DKK) || 3.06% || 2.69% || 2.65%
|-
| align=left | {{flagicon|Spain}} [[Peseta|İspaniya pesetası]] (ESP) || – || – || 4.14%
|-
| align=left | {{flagicon|France}} [[Fransa frankı]] (FRF) || 19.83% || 19.06%|| 20.32%
|-
| align=left | {{flagicon|United Kingdom}} [[Funt sterlinq]] (GBP) || 13.34% || 14.98%|| 12.45%
|-
| align=left | {{flagicon|Greece}} [[Yunan draxması]] (GRD) || – || 1.31% || 0.44%
|-
| align=left | {{flagicon|Ireland}} [[İrlandiya funtu]] (IEP) || 1.15% || 1.20% || 1.09%
|-
| align=left | {{flagicon|Italy}} [[İtaliya lirası]] (ITL) || 9.49% || 9.98% || 7.84%
|-
| align=left | {{flagicon|Luxembourg}} [[Lüksemburq frankı]] (LUF) || – || – || 0.32%
|-
| align=left | {{flagicon|Netherlands}} [[Hollandiya quldeni]] (NLG) || 10.51% || 10.13% || 9.98%
|-
| align=left | {{flagicon|Portugal}} [[Portuqaliya eskudosu]] (PTE) || – || – || 0.7%
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Monetar iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>f5dfbbxbarvw8cgjsy0vqxn9xrh4zg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XVI Lüdovik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>594026</id>
    <revision>
      <id>8966154</id>
      <parentid>8833948</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:XVI Lüdovik]]</comment>
      <origin>8966154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="2kykmny4gk09eacqh1wogcpcl3nhw7b" xml:space="preserve">{{Monarx}}

'''XVI Lüdovik''' ({{Dil-fr|Louis XIII de France}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kralı. 1774–1791-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Köhnə stillə sonuncu Fransa monarxı. [[Böyük Fransa inqilabı]] nəticəsində devrilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Fransa monarxları}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Devrilmiş monarxlar]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr tarixi]]
[[Kateqoriya:Fransa kralları]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik]]</text>
      <sha1>2kykmny4gk09eacqh1wogcpcl3nhw7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gürcüstan etirazları (2019)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>594448</id>
    <revision>
      <id>8965880</id>
      <parentid>8893519</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7689" sha1="dg2wr7lyjilf3msd4y6p4dz4y4wbd4z" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = Gürcüstan etirazları &lt;br/&gt; გავრილოვის ღამე
| aiddir                      =
| şəkil                       = Gavrilov's Night Day 2 - Central protest.jpg
| izah                        = [[Gürcüstan Parlamenti binası]]nın önünə toplanmış etirazçılar ([[21 iyun]], [[2019]])
| tarixi                      = [[20 iyun]], [[2019]] - dekabr, 2019
| yeri                        = [[Tbilisi]], [[Gürcüstan]]
| səbəbi                      = Parlamentlərarası Pravoslav Assambleyasının &lt;small&gt;(PPA)&lt;/small&gt; [[Tbilisi]]də keçirilən 26-cı Baş Assambleyası zamanı assambleyanın sədri, Rusiya Federasiyasının deputatı Sergey Qavrilovun Gürcüstan parlamenti spikerinin kürsüsündən nitq söyləməsi.
| nəticəsi                    = 
| ərazi                       = 
| tərəf1                      = 
| tərəf2                      = 
| tərəf3                      = 
| tərəf4                      = 
| komandan1                   = 
| komandan2                   = 
| komandan3                   = 
| komandan4                   = 
| qüvvə1                      = 
| qüvvə2                      = 
| qüvvə3                      = 
| qüvvə4                      = 
| itkilər1                    =
| itkilər2                    = 
| itkilər3                    =
| itkilər4                    = 
| vikianbar                   = 
}}

'''Gürcüstan etirazları''' ({{dil-ka|გავრილოვის ღამე}}, {{dil-az|Qavrilovun gecəsi}}) – Gürcüstanın paytaxtı [[Tbilisi]] şəhərində [[2019]]-cu ilin [[20 iyun]] tarixindən etibarən başlamış hökumət əleyhinə xalq etirazları. Etirazların səbəbi Parlamentlərarası Pravoslav Assambleyasının (PPA) [[Tbilisi]]də keçirilən 26-cı Baş Assambleyası zamanı assambleyanın sədri, [[Rusiya Federasiyası]]nın deputatı Sergey Qavrilovun [[Gürcüstan Parlamenti binası|Gürcüstan parlamenti]] spikerinin kürsüsündən nitq söyləməsi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2019/06/20/europe/georgia-protests-intl/index.html |title=Georgia's president blames Russia over violent protests |access-date=2019-06-24 |archive-date=2021-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919122254/https://edition.cnn.com/2019/06/20/europe/georgia-protests-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/global/video/2019/jun/21/anti-russia-protesters-met-with-tear-gas-rubber-bullets-and-water-cannon-in-georgia-video |title=Anti-Russia protesters met with tear gas, rubber bullets and water cannon in Georgia – video |access-date=2019-06-24 |archive-date=2021-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825155303/https://www.theguardian.com/global/video/2019/jun/21/anti-russia-protesters-met-with-tear-gas-rubber-bullets-and-water-cannon-in-georgia-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia protests: Thousands storm parliament over Russian MP's speech |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48710042 |access-date=2019-06-24 |archive-date=2022-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726002723/https://www.bbc.com/news/world-europe-48710042 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Hadisə ==

[[Gürcüstan]]ın paytaxtı [[Tbilisi]]də etirazlardan sonra [[21 iyun]] tarixində parlamentin spikeri [[İrakli Kobaxidze]] istefa verib. Onun mənsub olduğu hakim [[Gürcü arzusu — Demokratik Gürcüstan]] partiyası onun qərarını ''xalq qarşısında məsuliyyətin nümayişi'' kimi dəyərləndirib. Cümə axşamı günü parlament qarşısındakı etiraz aksiyasında polislə toqquşması olub, yaralılar var və 240 nəfər xəstəxanalara aparılıb. Polis nümayişləri dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qaz, su topları və rezin güllələrdən istifadə edib.

Hökumət üzvlərinin istefasını tələb edən mitinq iştirakçıları parlament binasına girməyə cəhd göstəriblər. Hadisələr nəticəsində 39 polis nəfəri və 30 etirazçı yaralanıb, [[Baş nazir]] [[Mamuka Baxtadze]] açıqlayıb. Etirazlara səbəb [[Tbilisi]]də keçirilən pravoslav ölkələrin parlamentlərarası assambleyasının sessiyası zamanı rusiyalı [[deputat]] Sergey Qavrilovun Gürcüstan parlamenti spikerinin kreslosunda oturması olub.

Parlamentdə təmsil olunan müxalif gürcü deputatlar bu hərəkətdən hiddətləniblər. Həmçinin Sergey Qavrilovun [[rus dili]]ndə çıxış etməsi də ölkədə [[Rusiya]] varlığına qarşı olan gürcü siyasətçilərin və vətəndaşları açıqlandırıb. [[Frans Press]] məlumat verib ki, parlament binası qarşısına toplaşmış 10 mindən çox etirazçı polis sipərini qıraraq Parlamentin spikeri [[İrakli Kobaxidze]] və digər rəsmi şəxslərin istefasını tələb ediblər.

Etiraz edənlərin bəziləri nümayişə [[Avropa İttifaqı]] bayraqları və ''Rusiya işğalçıdır'' şüarları ilə gəliblər. Polis səhərə yaxın etirazçıları [[Rustaveli prospekti]]ndən uzaqlaşdıra bilib.

== Rusiyadan Gürcüstana uçuşların qadağan edilməsi ==

[[Gürcüstan]]ın paytaxtı [[Tbilisi]] şəhərində [[20 iyun]], [[2019]]-cu ildən etibarən başlamış etirazların etirazlar ardınca [[Rusiya]] aviaşirkətlərinə rusiyalıları [[Gürcüstan]]a aparmaq qadağan edilib. [[Rusiya prezidenti]] [[Vladimir Putin]]in müvafiq fərmanı 8 iyul tarixində qüvvəyə minəcəkdir. Kreml saytında dərc olunmuş sənəd həmçinin Rusiya vətəndaşlarının geri qaytarılmasını nəzərdə tutur.

Sərnişin uçuşlarına dair qərar Gürcüstanda pravoslav ölkələrin parlamentlərarası assambleyasının sessiyası zamanı rusiyalı deputat Sergey Qavrilovun Gürcüstan parlamenti spikerinin kreslosunda əyləşməsi ilə bağlı yaranmış etirazlardan sonra qəbul edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.themoscowtimes.com/2019/06/21/putin-suspends-passenger-flights-from-russia-to-georgia-a66111 |title=Putin Suspends Passenger Flights From Russia to Georgia |access-date=2019-06-24 |archive-date=2022-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706020047/https://www.themoscowtimes.com/2019/06/21/putin-suspends-passenger-flights-from-russia-to-georgia-a66111 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Gürcüstan prezidenti]] [[Salome Zurabişvili]] [[Euronews]] telekanalına verdiyi müsahibədə [[Rusiya]]nın turist embarqosuna münasibət bildirib. Ölkə başçısı bildirib ki, siyasi fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, [[Rusiya]]dan [[Gürcüstan]]a gələn turistlərin sayı azalmamalıdır. Onun sözlərinə görə, rusiyalılar [[Gürcüstan]]ı sevirlər və bu ölkəyə səfərlərdən imtina etməməlidirlər. Siyasətçilər isə problemin həlli üçün başqa yollar axtarmalıdırlar.

''Bu məsələnin həlli Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü tələb edir, lakin heç bir şeyə baxmayaraq  turistlərin axını azalmamalıdır və bu, Gürcüstandakı dinc şəraitə təsir etməməlidir.'' - deyə [[Gürcüstan prezidenti]] [[Salome Zurabişvili]] öz müsahibəsində bildirib.

== Qalereya ==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; class=&quot;center&quot; caption=&quot;Gürcüstan etirazları&quot;&gt;
Gavrilov's Night Day 2 - Demands.jpg|Etirazçıların qaldırdığı posterlərdən biri.
Gavrilov's Night Day 2 - Central part.jpg|Etirazçılar
Gavrilov's Night Day 2 - sideview demands.jpg|Etirazçılar
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2019-cu ildə Gürcüstan]]
[[Kateqoriya:Tbilisi tarixi]]
[[Kateqoriya:2018-ci ildəki münaqişələr]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>dg2wr7lyjilf3msd4y6p4dz4y4wbd4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abel Makaşvili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>595846</id>
    <revision>
      <id>8966059</id>
      <parentid>8955710</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8066" sha1="krpoojinhcvuenxgmvhf8cx9owefii9" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim}}

'''Abel Makaşvili''' və ya '''Avel Makayev''' ({{Dil-ka|აბელ მაყაშვილი}}, {{Dil-ru|Авель Макаев}}, {{DVTY}}) — [[Rusiya İmperator Ordusu|Rusiya İmperator Ordusunun]], [[Gürcüstan Silahlı Qüvvələri|Gürcüstan Demokratik Respublikasının Ordusunun]] və [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Ordusunun]] [[General-mayor|general-mayoru]].&lt;ref name=gr&gt;{{cite web|title=Князь Макаев Авель Гаврилович|url=http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=2868|publisher=Grwar.ru|access-date=2019-07-09|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316024302/http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=2868|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya müharibəsinin]] iştirakçısı olmuş, Cümhuriyyət dövründə isə müxtəlif mühüm hərbi vəzifələri, o cümlədən [[Quba Hərbi Dəstəsi|Quba Hərbi Dəstəsinin]] rəisi və Gəncə İstehkam rayonunun rəisi vəzifələrini icra etmişdir.&lt;ref name=meclis&gt;{{cite web|title=2012-ci il 7 mart tarixli iclasın stenoqramı|url=http://www.meclis.gov.az/?%2Faz%2Fstenoqram%2F287|publisher=Meclis.gov.az|access-date=2019-07-09|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420165322/https://meclis.gov.az/?%2Faz%2Fstenoqram%2F287|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Erkən həyatı ==
Abel Makaşvili [[1860]]-cı il [[6 iyun|iyunun 6]]-da anadan olub. O, [[Gürcülər|gürcü]] [[Əsilzadəlik|zadəgan]] nəslindən çıxmışdı. Ümumi təhsilini [[Kropivnitski|Yelizavetqrad]] hərbi progimnaziyasında alıb.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=გოგიტიძე |first=მამუკა |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/82972/1/Samxedro_Ficis_Ertgulni.pdf |title=სამხედრო ფიცის ერთგულნი |last2=ბეჟიტაშვილი |first2=გიორგი |publisher=გამომცემლობა &quot;სვეტი +&quot; |year=2015 |isbn=978-9941-0-7386-1 |location=[[Tbilisi|თბილისი]] |pages=74-75 |language=ka |trans-title=Hərbi andına sadiq olanlar |access-date=18 mart 2026 |url-status=live |archive-date=2024-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611171739/https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/82972/1/Samxedro_Ficis_Ertgulni.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Hərbi xidməti ==
[[11 avqust]] [[1877]]-ci ildə hərbi xidmətə başlamışdır. Kazan piyada yunker məktəbini bitirdikdən sonra, [[1880]]-ci il [[30 noyabr|noyabrın 30]]-da [[praporşik]] kimi 164-cü Zaqatala piyada alayına göndәrilib. [[17 dekabr]] [[1881]]-ci ildə [[podporuçik]], [[17 dekabr]] [[1885]]-ci ildə [[poruçik]], [[15 mart]] [[1890]]-cı ildə isə [[ştabs-kapitan]] [[Hərbi rütbə|rütbə]]sinə yüksəlmişdir. Zabit piyada məktəbini uğurla bitirib. [[Kapitan (hərbi rütbə)|Kapitan]] rütbəsində [[bölük]] komandiri təyin edilib. [[26 fevral]] [[1905]]-ci ildə [[podpolkovnik]] rütbəsinə yüksəlib.&lt;ref&gt;Список подполковникам по старшинству. Часть I, II и III. Исправлено по 1-е марта 1909. — С-Петербург, 1909, с. 869&lt;/ref&gt; Sonra il ərzində [[batalyon]] komandiri olub. [[1 yanvar]] [[1909]]-cu il məlumatına əsasən, Başqadıqlar ehtiyat batalyonunda yer alıb. [[25 iyun]] [[1914]]-cü ildə 202-ci Qori piyada alayının komandiri təyin olunub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Birinci Dünya müharibəsi ===
[[Birinci Dünya müharibəsi]] iştirakçısıdır. [[1914]]-cü il [[9 oktyabr|oktyabrın 9]]-dan 16-cı qrenader Minqrel alayının komandiri olub. 18 yanvar 1916-cı ildə ona [[general-mayor]] hərbi rütbəsi verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[3 noyabr]] [[1916]]-cı il tarixli &quot;[[İskra]]&quot; jurnalından:{{sitatın əvvəli}}
Knyaz Makayev bizim cəsur diviziyalardan birinin komandiridir. Knyaz daim öz əsgərləri arasında səngərlərdə yaşayır, səngər həyatının bütün ağırlığını onlarla bölüşür. Onun əlində heç vaxt ayrılmadığı əsası olur, onun köməyi ilə o, səngərlərdəki yoxlamaları həyata keçirir. O əsgərlər arasında öz hədsiz qoçaqlığı və populyarlığı ilə tanınır. Əsgərlər onu &quot;bizim səngər generalımız&quot; adlandırırlar.&lt;ref name=autogenerated1&gt;Иллюстрированный журнал «Искры» от 13 ноября 1916 года: № 44&lt;/ref&gt;{{sitatın sonu}}

[[1917]]-ci ilin martında müvəqqəti olaraq Qafqaz qrenader diviziyasının komandanı olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 202-ci Qori piyada alayına müvəqqəti komandanlıq etdiyi zaman fərqləndiyinə görə Georgi silahı (4 mart 1917-ci il) ilə təltif olunub. [[26 aprel]] [[1917]]-ci ildən 1-ci Qafqaz qrenader diviziyasının briqada komandiri olub. [[Oktyabr inqilabı]]ndan sonra istefaya çıxıb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[1918]]-ci ildən [[Gürcüstan Silahlı Qüvvələri|Gürcüstan Ordusu]]nda [[Ahalsıx]] [[general-qubernator]]u və [[Tiflis]] hərbi komendantı kimi fəaliyyət göstərib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda ===
7 avqust 1919-cu ildə general-mayor rütbəsində [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu|Azərbaycan]] [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu|Xalq Cümhuriyyəti ordusunda]] həqiqi hərbi xidmətə qəbul edilmişdir. 12 avqust 1919-cu ildə 1-ci piyada diviziyası komandirinin müavini və Xankəndi qarnizonunun rəisi təyin edilib. Həmin ilin 27 sentyabrdan, 27 yanvar 1920-ci ilə kimi general [[İbrahim ağa Usubov|İbrahim ağa Usubovun]] xarici ezamiyyətdə olması ilə əlaqədar 1-ci piyada diviziyasının komandiri vəzifəsini müvəqqəti icra edib. 8 dekabr 1919-cu ildə [[Quba Hərbi Dəstəsi|Quba]] [[Quba Hərbi Dəstəsi|Hərbi Dəstəsinin]] rəisi vəzifəsinin icrası ona həvalə edilib. 30 mart 1920-cu ildə Gəncə İstehkam rayonunun ([[Qazax qəzası|Qazax]], [[Şəmkir qəzası|Şəmkir]] və [[Gəncə qəzası|Gəncə]] qəzaları daxil olmaqla) rəisi təyin edilib. 1920-ci ilin aprel ayında vəzifəsindən azad edilmiş və yenidən 2-ci piyada diviziyası komandirinin müavini təyin edilmişdir. Cümhuriyyətin süqutuna qədər bu vəzifədə qalmışdır&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Şahbazov |first=Atamalı |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?zoom=0&amp;bibid=750709&amp;pno=346 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun zabit və hərbi məmurları |publisher=&quot;Maarif&quot; |year=2020 |location=[[Bakı]] |pages=346-347 |language=az |access-date=16 mart 2026}}&lt;/ref&gt;

== Ölümü haqqında versiyalar ==
Onun 1920-ci ilin mayında [[Gəncə üsyanı (1920)|Gəncə üsyanından]] sonra [[bolşeviklər]] tərəfindən güllələndiyi ehtimal edilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bir versiyaya görə bolşeviklər tərəfindən ([[Xəzər dənizi]]ndə boğublar) qətlə yetirilib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Digər bir versiyaya görə isə, [[Daşnaksütun]] partiyasının qərarı ilə minlərlə [[Samtsxe-Cavaxeti|Cavax]] ermənilərinin ölümündə günahkar kimi [[Erməni terrorizmi|erməni terrorçuları]] tərəfindən güllələnib.&lt;ref name=&quot;gr&quot; /&gt;

== Təltifləri ==

* [[&quot;Müqəddəs Stanislav&quot; ordeni|Müqəddəs Stanislav ordeni]], 1-ci və 2-ci dərəcələr (qılıncla birlikdə, 1917, 1899);
* Georgi silahı, şücaətə görə (1917);
* [[&quot;Müqəddəs Vladimir&quot; ordeni|Müqəddəs Vladimir ordeni]], 3-cü və 4-cü dərəcələr (qılıncla birlikdə, 1910);
* [[&quot;Müqəddəs Anna&quot; ordeni|Müqəddəs Anna ordeni]], 2-ci dərəcə

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|1}}

== Xarici keçidlər ==

* [http://www.nplg.gov.ge/emigrants/ka/00000695 Gürcüstan Mühacirlərinin Bioqrafik Lüğətində Makaşvili haqqında bölmə]
{{Xarici istinadlar}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan generalları]]
[[Kateqoriya:Boğularaq edam edilən insanlar]]
[[Kateqoriya:Gürcüstan zadəganlığı]]
[[Kateqoriya:Rusiya İmperator Ordusunun generalları]]
[[Kateqoriya:Sovet İttifaqında Qırmızı Terrorun qurbanları]]</text>
      <sha1>krpoojinhcvuenxgmvhf8cx9owefii9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İndoneziya rupiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>598183</id>
    <revision>
      <id>8965742</id>
      <parentid>8047099</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14366" sha1="cgl2d1dj75ozqtu1ikipvfh7vajypn9" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     = İndoneziya rupiyası
|Orijinal adı    = Rupiah Indonesia
|Dil kodu     = 
|ISO-en    = Indonesian Rupiah
|Şəkil    = Indonesian Rupiah (IDR) banknotes.png
|Ümumi izahı      =  Bank İndoneziya tərəfindən 2016-cı ilin dekabrında verilmiş ''Milli Qəhrəmanlar'' seriyası. 
|ISO     =IDR
|ISO rəqəmi    = 4217
|Emitent    = {{flaqifikasiya|İndoneziya}} {{flaqifikasiya|Şərqi Timor}} (qeyri-rəsmi)
|İbarətdir1    = sen
|Nisbət1      = 100 
|Simvol    = Rp
|Sikkələr    = 100, 200, 500, 1000 sen
|Əsginaslar   = 2,000, 5,000, 10,000, 20,000, 50,000, 100,000 Rp
|Dövriyyəyə buraxılma   = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = 
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   = [[Bank İndoneziya]]
|Mərkəzi bankın_saytı = www.bi.go.id
|Commons    = Category:Money of Indonesia 
}}

'''Rupiya''' ('''Rp''') [[İndoneziya]]nın rəsmi pul vahididir. İndoneziya Bankı tərəfindən verilmiş və nəzarət edilən İndoneziya rupiyası üçün [[ISO 4217]] valyuta kodu IDR-dir. &quot;Rupiya&quot; adı [[Sanskrit]]cə gümüş, rupyakam (रूप्यकम्) sözlərindən yaranmışdır. dir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.independent.co.uk/money/how-the-worlds-currencies-got-their-names-a6939431.html |access-date=2019-08-02 |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216125702/https://www.independent.co.uk/money/how-the-worlds-currencies-got-their-names-a6939431.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Qeyri-rəsmi olaraq, İndoneziyalılar rupiyaya aid  &quot;perak&quot; ([[İndoneziya dili]]ndə &quot;gümüş&quot; ) sözündən də istifadə edirlər.Rupiya 100 sen-ə bölünür, baxmayaraq ki, inflyasiya nəticəsində ''sen''e aid bütün sikkələr və əskinaslar köhnəlmişdir.
[[1946]]-cı ildə [[İndoneziya İstiqlal müharibəsi|müstəqillik uğrunda mübarizə]] aparan İndoneziya millətçiləri tərəfindən təqdim edilən bu pul [[İkinci Dünya müharibəsi]]nin [[Niderland Ost-Hindin yapon işğalı|Yapon işğalı]] əsnasında təqdim edilən ''Niderland Hind quldeni''nin bir versiyasını əvəz etdi. İlk illərdə rupiya, digər valyutalarla birlikdə istifadə edildi, hollandların təqdim etdiyi quldenin yeni bir versiyası da daxil idi.
Riau adaları və Yeni Qvineyanın İndoneziya yarısı (İrian Barat) keçmişdə rupiyanın öz variantlarına sahib idilər, lakin bunlar [[1964]] və [[1971]]-ci illərdə müvafiq olaraq milli rupiyaya daxil edilmişdir.

==Redenominasiya==
Rupiyanı redenominasiya (dövriyyə valyutasında istifadə olunan əskinas sikkələrinin nominal dəyərinin dəyişdirilməsi prosesi) etmək üçün uzun müddətdir davam edən təklif hələ rəsmi qanunvericilik baxışı almamışdır. [[2010]]-cu ildən bəri ''İndoneziya Bankı'' İndoneziyanın valyuta səlahiyyətlisi olaraq bir neçə dəfə valyutanın son üç sıfırının aradan qaldırılmasını əməliyyatın dəyərinə təsir etməyəcəyini söyləyərək əməliyyatların aparılmasını asanlaşdırmağa çağırdı. [[2015]]-ci ildə hökumət Nümayəndələr Palatasına rupiyanın yenidən təyinetmə qanun layihəsini təqdim etdi, lakin hələ müzakirə olunmadı. [[2017]]-ci ildə Bank İndoneziyanın qubernatoru Aqus Martovardoco çağırışı təkrarladı, yenidən planlaşdırma dərhal başlasa prosesin [[2024]] və ya [[2025]]-ci ilə qədər tamamlanacağını söylədi.&lt;ref name=JPost&gt;[https://www.thejakartapost.com/news/2017/05/30/it-is-time-for-rupiah-redenomination-central-bank-says.html It is time for rupiah redenomination, central bank says] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200920151831/https://www.thejakartapost.com/news/2017/05/30/it-is-time-for-rupiah-redenomination-central-bank-says.html |date=2020-09-20 }}, Jakarta Post, 30 May 2017&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 45%; margin: auto;&quot;
|+Banknotlar
|-
! Hazırda !! Dəyişməyi planlaşdırdı
|-
| align=&quot;right&quot;|100.000 || align=&quot;right&quot;|100
|-
| align=&quot;right&quot;|50.000 || align=&quot;right&quot;|50
|-
| align=&quot;right&quot;|20.000 || align=&quot;right&quot;|20
|-
| align=&quot;right&quot;|10.000 || align=&quot;right&quot;|10
|-
| align=&quot;right&quot;|5.000 || align=&quot;right&quot;|5
|-
| align=&quot;right&quot;|2.000 || align=&quot;right&quot;|2
|-
| align=&quot;right&quot;|1.000 || align=&quot;right&quot;|1
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 45%; margin: auto;&quot;
|+Sikkələr
|-
! Hazırda!! Dəyişməyi planlaşdırdı
|-
| align=&quot;right&quot;|500 || align=&quot;right&quot;|50¢
|-
| align=&quot;right&quot;|200 || align=&quot;right&quot;|20¢
|-
| align=&quot;right&quot;|100 || align=&quot;right&quot;|10¢
|-
|}

==Mövcud hüquqi tender==
Hazırkı rupiya 100 rupiyadək 1000 rupiyadək olan sikkələrdən (1 rupiya rəsmi qanuni tenderdir, lakin təsirsizdir və tirajlanmır) və 1000 rupiyadan 100.000 rupiyadək olan əskinaslardan ibarətdir. 14.294.50 rupiya dəyərində 1 [[ABŞ dolları]] ilə (13 İyun 2019, 12.00 [[Ümumdünya vaxtı|UTC]]) İndoneziyanın ən böyük banknotu, təxminən $ 7.00 dəyərindədir.

==Sikkələr==
Hal-hazırda dövriyyədə iki seriyalı sikkələr var: [[alüminium]], [[Tunc|bürünc]] və nikel sikkələr 1991 və 2010-cu illər arasında 50, 100, 200, 500 və 1000 rupiyadır. Köhnə pullar seriyası getdikcə yoxa çıxır. Kiçik denominasiya sikkələrinin aşağı dəyəri və ümumi çatışmazlığı (50 rupiyadan aşağı), supermarket və mağazalardakı son bir neçə rupiya əvəzinə (ya da aşağıya) yuvarlanması adi haldır.&lt;ref&gt;[http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Money/Story/STIStory_561342.html Bank to redenominate rupiah] {{Wayback|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Money/Story/STIStory_561342.html |date=20100807082132 }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100807082132/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Money/Story/STIStory_561342.html |date=7 August 2010 }}&lt;/ref&gt; İndoneziyanın milli qəhrəmanlarının yer aldığı yeni pul nişanları [[2016]]-cı ildə 100, 200, 500 və 1000 rupiya nominasiyalarında buraxıldı.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
|-
! colspan=&quot;10&quot; |İndoneziya rupiya sikkələri&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080604114537/http://www.bi.go.id/web/id/SP001/Tunai/ Instrumen Tunai]. Bank Indonesia&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center;&quot;
| Şəkil
|'''Dəyər'''
|'''Seriya'''
|'''Diametr'''
|'''Qalınlığı'''
|'''Çəki'''
| Material
|'''Zahiri tərəfi'''
| Əksi
| Mövcudluq
|- style=&quot;background:white;&quot;
&lt;!-- | ||  || Rp 1 || 1970 || 22 mm || 1.4 mm || 1.42 g || rowspan=4|Aluminium || Sikatan Bird || coin value || None (Worth ~$0.0001) --&gt;
|- style=&quot;background:white;&quot;
|[[Fayl:IDR 50 Koin.JPG|136x136px]]|| Rp 50 || 1999 || 20&amp;nbsp;mm || 2&amp;nbsp;mm || 1.36&amp;nbsp;q|| rowspan=&quot;3&quot; |Alüminium || rowspan=&quot;7&quot; |Qaruda Pançasila
|Qara rəngli Oriole quşu və sikkə dəyəri
| Çox aşağı
|- style=&quot;background:white;&quot;
|[[Fayl:IDR 100 Koin.JPG|136x136px]]|| Rp 100 || 1999 || 23&amp;nbsp;mm || 2&amp;nbsp;mm || 1.79&amp;nbsp;q ||Xurma kakadu quşu və sikkə dəyəri || rowspan=&quot;2&quot; |Yüksək
|- style=&quot;background:white;&quot;
|[[Fayl:IDR 200 Koin.JPG|136x136px]]|| Rp 200|| 2003 || 25&amp;nbsp;mm || 2.3&amp;nbsp;mm || 2.38&amp;nbsp;q ||Bali mina quşu və sikkə dəyəri
|- style=&quot;background:white;&quot;
||[[Fayl:IDR 500 Koin 3.JPG|136x136px]]|| rowspan=&quot;3&quot; |Rp 500 || 1991 || rowspan=&quot;2&quot; |24&amp;nbsp;mm || 1.8&amp;nbsp;mm || 5.29&amp;nbsp;q || rowspan=&quot;2&quot; |Alüminium-bronz || rowspan=&quot;3&quot; |Yasəmən çiçəyi və sikkə dəyəri
| aşağı
|- style=&quot;background:white;&quot;
||[[Fayl:IDR 500 Koin 2.JPG|136x136px]]|| 1997 || 1.83&amp;nbsp;mm || 5.34&amp;nbsp;q || aşağı
|- style=&quot;background:white;&quot;
||[[Fayl:IDR 500 Koin.JPG|136x136px]]|| 2003 || 27&amp;nbsp;mm || 2.5&amp;nbsp;mm || 3.1&amp;nbsp;q || Alüminium || Yüksək
|- style=&quot;background:white;&quot;
||[[Fayl:IDR 1000 Koin 2.JPG|136x136px]]|| rowspan=&quot;2&quot; | Rp 1,000|| 1993 || 26&amp;nbsp;mm || 2&amp;nbsp;mm|| 8.6&amp;nbsp;q ||Bi-metal, nikel və alüminium bürünc
|Xurma ağacı və sikkə dəyəri
| Çox aşağı
|- style=&quot;background:white;&quot;
||[[Fayl:IDR 1000 Koin.JPG|136x136px]]|| 2010 || 24.15&amp;nbsp;mm || 1.6&amp;nbsp;mm|| 4.5&amp;nbsp;q ||Nikel örtüklü polad
| Qaruda Pançasila və sikkə dəyəri ||Anqlunq və Qedunq
|Yüksək (tirajı 719 milyondur){{mənbə göstər}}
|}

==Əskinaslar==
[[Fayl:1000 rupiah bill, 2000 series (2013 date), processed, obverse+reverse.jpg|thumb|Rupiya əskinaslarında ümumiyyətlə İndoneziya Milli Qəhrəmanları yer alır. Burada Pattimura (Tomas Matulesi) köhnə 1000 rupiyalıq əskinasda nümayiş olunur.]]

İndoneziyada dövriyyəyə buraxılan əskinaslar [[2000]] (1000 rupiya), [[2001]] (5000 rupiya), [[2004]] (20.000 və 100.000 rupiya), [[2005]] (10.000 və 50.000 rupiya), [[2009]] (2000 rupiyanın yeni nominası), [[2010]] (tarixin yenidən işlənmiş versiyası) 10.000 rupiya) və [[2011]] (20.000, 50.000 və 100.000 rupiyanın yenidən işlənmiş versiyaları). [[1998]]-[[1999]]-cu illər qeydləri [[31 dekabr]] [[2008]]-ci ildən bəri qanuni bir tender deyildi (lakin Bank İndoneziyada [[30 dekabr]] [[2018]]-ci ilə qədər dəyişdirilə bilər). Əvvəlki qeydlər, təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinin olmaması və [[Suxarto]] rejimi ilə əlaqələndirilməməsi səbəbindən artıq qanuni bir tender deyil , lakin [[20 avqust]] [[2010]]-cu ilədək Bank İndoneziya ofislərində mübadilə edilə bilər.&lt;ref&gt;[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_July_31/ai_63803922 Bank Indonesia says Suharto banknotes invalid from Aug. 21 | Asian Economic News | Find Articles at BNET] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151018153926/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_July_31/ai_63803922 |date=2015-10-18 }}. Findarticles.com. Retrieved on 28 July 2011.&lt;/ref&gt;

Ən kiçik cari not təxminən 0.07 ABŞ dolları dəyərində olduğundan, hətta avtobus tarifləri kimi kiçik əməliyyatlar da notlarla aparılır və 1000 rupiya sikkəsi 1000 rupiya notundan daha çox olur. Hökumət əvvəlcə bunun dəyişəcəyini elan etdi, 2000 rupiya not ilə 1000 rupiyanı, bu məzmunu bir sikkə ilə əvəz etdi.&lt;ref&gt;[http://www.jawaban.com/news/news/detail.php?id_news=080229164015&amp;offx=3 News] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090224101244/http://www.jawaban.com/news/news/detail.php?id_news=080229164015&amp;offx=3 |date=2009-02-24 }}. Jawaban.Com (3 March 2008). Retrieved on 2011-07-28.&lt;/ref&gt; Uzun bir gecikmədən sonra bu təklifə yenidən baxıldı ki, [[9 iyul]] [[2009]]-cu il tarixində BI (Bank İndoneziya) tərəfindən 2000 rupiya əskinaslar buraxıldı və [[10 iyul]] 2009-cu il tarixdən etibarən qanuni ödəmə kimi dövriyyəyə buraxılan əskinaslar &lt;ref&gt;[http://www.bi.go.id/web/id/Ruang+Media/Siaran+Pers/sp_111909.htm Siaran Pers No.11/ 19 /PSHM/Humas – Bank Sentral Republik Indonesia] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151018153929/http://www.bi.go.id/id/E404.aspx?RequestedUrl=http%3A%2F%2Fwww.bi.go.id%2Fweb%2Fid%2FRuang+Media%2FSiaran+Pers%2Fsp_111909.htm |date=2015-10-18 }}. Bi.go.id (9 July 2009). Retrieved on 2011-07-28.&lt;/ref&gt; 1000 rupiya notu çıxarmadan edildi.

1000 rupiyadan aşağı olan (köhnə seriya) notların aşağı dəyəri, artıq dövriyyə edilməməsinə baxmayaraq, bəziləri bank sistemindən kənarda aşağı &quot;uang pasar&quot; (eynən ''bazar pulu'') olduğu üçün getdikcə qeyri-rəsmi əməliyyatlarda daha aşağı vəziyyətdə istifadə olunur.

Prezidentin [[5 sentyabr]] [[2016]]-cı il tarixli 31 nömrəli Fərmanından sonra Bank İndoneziya milli qəhrəmanların yer aldığı yeddi yeni əskinas dizaynını təqdim etdi:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://setkab.go.id/en/bi-to-issue-new-print-banknotes-mint-coins-with-heroes-images/|title=BI to Issue New Print Banknotes, Mint Coins with Heroes Images|access-date=2019-08-02|archive-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103014622/http://setkab.go.id/en/bi-to-issue-new-print-banknotes-mint-coins-with-heroes-images/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
|- style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; vertical-align:bottom;&quot;
| colspan=&quot;10&quot; | 2016 İndoneziya Rupiyası &quot;Milli Qəhrəmanlar&quot; Seriyası
|- style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; vertical-align:bottom;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | Şəkil
| rowspan=&quot;2&quot; | Dəyər
| rowspan=&quot;2&quot; | Əsas rəng
| colspan=&quot;2&quot; | Təsvir
| rowspan=&quot;2&quot; | Buraxılış tarixi
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center;&quot;
|| Qarşı
|| Əks
|| Qarşı
|| Əks
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 1000r o.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 1000r r.jpg|150px]]
| Rp 1,000
| Sarı-Boz
| Cut Nyak Meutia
| Tifa rəqsi və Banda Neira
| 19 dekabr 2016
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 2000r o.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 2000r r.jpg|150px]]
| Rp 2,000
| Boz
| Məhəmməd Husni Tamrin
| Pirinq rəqsi və Sianok Canyon
| 19 dekabr 2016
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 5000r o.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 5000r r.jpg|150px]]
| Rp 5,000
| Açıq-qəhvəyi
| İdham Xalid
| Qambyonq rəqsi və Bromo dağı
| 19 dekabr 2016
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 10000r o.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 10000r r.jpg|150px]]
| Rp 10,000
| Bənövşəyi
| Frans Kaisiepo
| Pakarena rəqsi və Vakatobi Milli Parkı
| 19 dekabr 2016
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 20000r o.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 20000r r.jpg|150px]]
| Rp 20,000
| Yaşıl
| Sam Ratulanqi
| Qonq rəqsi və Deravan adaları
| 19 dekabr 2016
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 50000r o.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 50000r r.jpg|150px]]
| Rp 50,000
| Mavi
| Cuanda Kartavidcaya
| Leqonq rəqsi və Komodo Milli Parkı
| 19 dekabr 2016
|-
| [[Fayl:Indonesia 2016 100000IDR.jpg|150px]]
| [[Fayl:Indonesia 2016 100000r r.jpg|150px]]
| Rp 100,000 
| Qırmızı
| [[Sukarno]] və [[Məhəmməd Hatta]]
| Topenq Betavi rəqsi və Raca Ampat adaları
| 19 dekabr 2016
|-
|}

==Həmçinin bax==
*[[İndoneziya iqtisadiyyatı]]

==İstinadlar==
{{İstinad siyahısı}}

==Xarici linklər==
* [http://www.bi.go.id/en/moneter/informasi-kurs/transaksi-bi/Default.aspx Daily rupiah exchange rates from other currencies] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140610033105/http://www.bi.go.id/en/moneter/informasi-kurs/transaksi-bi/Default.aspx |date=2014-06-10 }} (Bank İndoneziya dərəcələri)
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Indonesien-B-En.htm Historical and current banknotes of Indonesia] {{Ref-en}} {{Ref-de}}

[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə valyutalar]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>cgl2d1dj75ozqtu1ikipvfh7vajypn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Honkonqda ekstradisiya qanun layihəsi əleyhinə etirazlar (2019)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>598427</id>
    <revision>
      <id>8965872</id>
      <parentid>8745343</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2446" sha1="mlr4zr1bojw40bxslq56as2sbv7e9h5" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = 
| aiddir                      =
| şəkil                       = June16protestTreefong15.jpg
| izah                        = 
| tarixi                      = 
| yeri                        = [[Honkonq]]
| səbəbi                      = 2019-cu il Honkonq ekstradisiya qanun layihəsi 
| nəticəsi                    = 
| ərazi                       = 
| tərəf1                      = 
| tərəf2                      = 
| tərəf3                      = 
| tərəf4                      = 
| komandan1                   = 
| komandan2                   = 
| komandan3                   = 
| komandan4                   = 
| qüvvə1                      = 
| qüvvə2                      = 
| qüvvə3                      = 
| qüvvə4                      = 
| itkilər1                    = 
| itkilər2                    = 
| itkilər3                    =
| itkilər4                    = 
| vikianbar                   = 
}}
'''2019-cu ildə Honkonqda ekstradisiya qanun layihəsi əleyhinə etirazlar''' — [[Çin]]ə ekstradisiyanı nəzərdə tutan mübahisəli qanun layihəsinin parlamentə təqdim olunmasından sonra başlayıb.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Honq Konqda etirazlar niyə baş verir? 5 suala cavabda |url=https://www.bbc.com/azeri/international-48854250 |website=www.bbc.com |publisher=[[BBC]] |accessdate=4 avqust 2019 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815093207/https://www.bbc.com/azeri/international-48854250 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Nümayişlər başlayandan sonra mübahisəli sənədin təsdiqi təxirə salınıb.

Etirazlar [[1997]]-ci ildən bəri [[Honkonq]]da ən izdihamlı kütləvi aksiya sayılır.&lt;ref name=&quot;AutoGW-29&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.rthk.hk/rthk/en/component/k2/1470366-20190725.htm|title=Civil servants threaten strike over ongoing crisis|work=RTHK|date=25 July 2019|accessdate=25 July 2019|archive-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725150023/https://news.rthk.hk/rthk/en/component/k2/1470366-20190725.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2019-cu ildə Honkonq]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki münaqişələr]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:Çin tarixi]]
[[Kateqoriya:Sosial hərəkatlar]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>mlr4zr1bojw40bxslq56as2sbv7e9h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AZAL Arena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>601219</id>
    <revision>
      <id>8965692</id>
      <parentid>8888490</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="8yekyxcyw5swek37ufsvs9092odac9o" xml:space="preserve">{{Yeniləmə|tarix=dekabr 2025}}
{{Stadion
 |adı                  = AZAL Arena
 |tam adı              = 
 |keçmiş adları        = AZAL stadionu 
 |orijinalda adı       = Sabah Futbol Mərkəzi 
 |qeyri-rəsmi adı      = 
 |şəkil                = 
 |şəkil miqyası        = 
 |şəkil məlumat        = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =29 |lat_sec =48.6
  |lon_dir =E |lon_deg =50 |lon_min =11 |lon_sec =46.9 
  |region                 = 
  |CoordScale             =
 |yeri                 = Bakı
 |təməli qoyulub       = 2009
 |tikilib              = 2011
 |yenidən qurulub      = 
 |sahibi               = [[Sabah FK]]
 |dəyəri               =  
 |açılıb               = 11 aprel 2011
 |qapadılıb            = 
 |sökülüb              = 
 |memar                = 
 |komanda              = [[AZAL FK]], [[Sabah FK]]
 |tamaşaçı tutumu      = 3500
 |meydançanın ölçüləri = 105x68 m
 |ot örtüyü            = süni
 |Commons              = 
 |qeydlər              = 
}}

'''Sabah Futbol Mərkəzi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-14 |title=“Sabah”dan böyümək yolunda daha bir addım - VİDEO |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/sabah/116843.html |access-date=2026-05-12 |website=Sportinfo.Az |language=az |archive-date=2025-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915063042/https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/sabah/116843.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-21 |title=Daha bir klubumuz &quot;Qarabağ&quot;a qoşuldu - Bəs digər biçarələr nə düşünür? |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/azerbaycan_futbolu/210446.html |access-date=2025-12-08 |website=Sportinfo.Az |language=az}}&lt;/ref&gt;, '''Sabah Arena'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Stadion “Sabah” klubuna veriləndən sonra ona yaxın 9 mln. manatlıq şirkət yaradıldı |url=https://banker.az/stadion-sabah-klubuna-veril%c9%99nd%c9%99n-sonra-ona-yaxin-9-mln-manatliq-sirk%c9%99t-yaradildi/ |access-date=2025-12-08 |language=Az |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221022734/https://banker.az/stadion-sabah-klubuna-veril%C9%99nd%C9%99n-sonra-ona-yaxin-9-mln-manatliq-sirk%C9%99t-yaradildi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və ya əvvəlki bilinən adı ilə '''AZAL Arena''' — Azərbaycanda, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, [[Şüvəlan]] qəsəbəsində yerləşən futbol stadionu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bu stadion &quot;Sabah&quot;ın nəzarətinə keçdi |url=https://sportliqa.az/news/872/bu-stadion-sabahin-nezaretine-kecdi.html |access-date=2026-01-28 |website=sportliqa.az |language=az}}&lt;/ref&gt; 2011-ci ildə açılmışdır. Azarkeş tutumu 3500 nəfərdir.

== Tarixi ==
Tikintisinə 2009-cu ildə başlanılan stadion 2011-ci ildə açılıb. Açılış ünü 10 aprel 2011-ci ildə keçirilən oyunda [[AZAL PFK]] 1:0 hesabı ilə [[Bakı FK]] komandasına qalib gəlib. UEFA tərəfindən iki ulduz verilən stadionda beynəlxalq dərəcəli oyunlar da keçirilə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Unibank Premyer Liqası &gt; Mövsüm &gt; 2010-2011 &gt; Protokollar |url=http://pfl.az/content.php?lang=az&amp;page=182&amp;nid=1808 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110621164839/http://pfl.az/content.php?lang=az&amp;page=182&amp;nid=1808 |archivedate=2011-06-21 }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Bank Respublika Arena]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Azərbaycandakı stadionlar}}
{{Azərbaycanda futbol}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan stadionları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK]]</text>
      <sha1>8yekyxcyw5swek37ufsvs9092odac9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Xayala Mammadli</title>
    <ns>2</ns>
    <id>603060</id>
    <revision>
      <id>8966232</id>
      <parentid>8905364</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xayala Mammadli</username>
        <id>178819</id>
      </contributor>
      <origin>8966232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11433" sha1="r5to9z8cgmw882zahp1cc0yd0y8zcr0" xml:space="preserve">{{İstifadəçi məlumatı
|Adı Soyadı                 = Xəyalə Məmmədli
|İstifadəçi adı             = Xayala Mammadli
|Yaşadığı ölkə              = {{AZE}}
|Milliyyəti                 = [[azərbaycanlı]]
|Doğum tarixi               = 26.2.1985
|Doğum yeri                 = [[Bakı şəhəri]]
|E-mail                     = xayala.mammadli@gmail.com
|vikipediyada fəaliyyəti       = 2019- hal-hazırda
|vikipediyada fəaliyyət illəri = 
|töhfələri                     = https://xtools.wmflabs.org/pages/az.wikipedia.org/Xayala%20Mammadli
|Instagram                     = 
|Facebook                      = 
}}
* [https://xtools.wmflabs.org/ec/az.wikipedia.org/Xayala%20Mammadli Xayala Mammadli] 
* [https://az.wikipedia.org/wiki/%C4%B0stifad%C9%99%C3%A7i_m%C3%BCzakir%C9%99si:Xayala_Mammadli]
* [https://xtools.wmflabs.org/pages/az.wikipedia.org/Xayala%20Mammadli Azərbaycan dilində yaratdığım məqalələrim] 
* [https://xtools.wmflabs.org/ec/az.wikipedia.org/Xayala%20Mammadli Redaktələrimin sayı]
* [https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-qafqazi-sevir-2021-az] [[Vikipediya: Viki Qafqazı Sevir 2021|Viki Qafqazı Sevir 2021-in]] ikinci yer qalibi
* [https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:M%C3%B6vzulu_ay/VikiBahar_2023/%C4%B0%C5%9Ftirak%C3%A7%C4%B1lar] [[Vikipediya:Mövzulu ay/VikiBahar 2023|VikiBahar 2023-ün]] ikinci yer qalibi
* [https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:M%C3%B6vzulu_ay/VikiBahar_2024/%C4%B0%C5%9Ftirak%C3%A7%C4%B1lar] [[Vikipediya:Mövzulu ay/VikiBahar 2024|VikiBahar 2024-ün]] ikinci yer qalibi
* [https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:M%C3%B6vzulu_ay/VikiBahar_2025/%C4%B0%C5%9Ftirak%C3%A7%C4%B1lar] [[Vikipediya:Mövzulu ay/VikiBahar 2024|VikiBahar 2025-in]] üçüncü yer qalibi
* [https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:T%C3%BCrkiy%C9%99%E2%80%93Az%C9%99rbaycan_vikimarafonu_2026] [[Vikipediya:Türkiyə–Azərbaycan vikimarafonu 2026]]-nın ikinci yer qalibi

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!{{User ad|[[İstifadəçi: Xayala Mammadli]]}}
!{{qadın}}
!{{User yaş|gün=26|ay=02|il=1985}}
!{{Avtopatrul}}
|-
!{{Bürclər:Balıqlar}}
!{{İstifadəçi Azərbaycan}}
!{{Vətənpərvər}}
!{{İstifadəçi Şirvanlı}}
!{{İstifadəçi təvazökarlığı|782}}
|-
!{{Təcrübəli istifadəçi}}
!{{Peşə:Tarixçi}}
!{{Töhfə|30000}}
!{{İstifadəçi töhfə}}
!{{Təcrübəli istifadəçi topicon}}
|}&lt;/div&gt;

{| class=&quot;navbox collapsible collapsed&quot; style=&quot;text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#ffff00;&quot; | {{{reason|&lt;strong&gt;&lt;font color=black&gt; Mükafatlarım &lt;/font&gt;&lt;/strong&gt;}}}
|-
|
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Writers Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Yazıçı ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Məqalələrin təkmilləşdirilməsi yönündəki əhəmiyyətli həcmdə töhfələriniz və bu yöndəki fəaliyyətinizin davamlılığı, ən əsas da bu fəaliyyətiniz üçün seçdiyiniz məqalələrin müxtəlifliyi və çox sayda mövzunu əhatə etməsi həqiqətən təqdirə layiqdir. [[Vikipediya:Burada ensiklopediyanı genişləndirmək üçün olmaq|Burada ensiklopediyanı genişləndirmək üçün olduğunuza]] görə təşəkkür edirəm. [[User:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;sur&lt;u&gt;ə&lt;/u&gt;&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]] 13:54, 4 yanvar 2024 (UTC)
|}
{{&quot;Vikipediya prinsiplərini təbliğə görə&quot; mükafatı|Son vaxtlar aktiv fəaliyyətinizə görə tərəfimdən nişan ilə təltif olunursunuz. — [[İstifadəçi:En Merker|Tarixi Nadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:En Merker|müzakirə]]) 17:22, 4 sentyabr 2023 (UTC)}}
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Quality Barnstar stamp.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Keyfiyyət ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | [[Türkiyənin qadın nazirlərinin siyahısı]] məqaləsindəki gərgin əməyinizə görə. [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]) 10:54, 21 may 2023 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Çalışqanlıq ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Vikipediyadakı aktiv fəaliyyətinizə görə təltif edilirsiniz.  [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 14:39, 9 noyabr 2019 (UTC)
|}
{{&quot;Vikibağlılıq&quot; nişanı|Bir-birindən dəyərli məqalələrdə vikipediyanı zənginləşdirməyə davam edirsiniz. Qısa müddət ərzində azvikiyə bağlılığınızı nəzərə alaraq sizi Vikibağlılıq nişanı ilə təltif edirəm. Gələcək fəaliyyətinizdə uğurlar. Hörmətlə --''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#1632E0;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''[[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado |&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#1632E0&quot;&gt; ✉ &lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 22:49, 10 noyabr 2019 (UTC)}}
{{AzViki10000}}
{| style=&quot;border: 1px solid {{{çərçivə|{{{border|gray}}}}}}; line-height: 1.2; background-color: {{{rəng|{{{color|#fdffe7}}}}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[Şəkil:White Demon Barnstar.png|135px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''White Demon ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray; width:100%;&quot; | Salam! İndiyə qədər yaratdığınız 300-dən çox məqaləyə görə, həmçinin [[Vikipediya:Viki Qafqazı Sevir 2021|Viki Qafqazı Sevir]] layihəsindəki yüksək aktivliyinizə görə sizə şəxsi mükafatımı təqdim edirəm. Uğurlar!— '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#7F007F;&quot;&gt;White Demツn&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#e6005c;&quot;&gt;&lt;sup&gt;yaz&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;]]''' 06:11, 31 oktyabr 2021 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Silverwiki 2.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''«Gümüş Ulduz»'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Siz, 2021-ci ilin oktyabr ayı ərzində 2.095 redaktə etmisiniz. Buna görə də [[Vikipediya:Redaktə Liqası|Redaktə Liqası]]nın «Gümüş Ulduz» mükafatına layiq görülürsünüz. — ''[[İstifadəçi:Xeyal|&lt;span style=&quot;color:#666362;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;Xeyal&lt;/span&gt;]]'' &lt;small&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Xeyal|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#666362&quot;&gt;''(müzakirə)''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]]&lt;/small&gt; 09:02, 31 oktyabr 2021 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Çalışqanlıq ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Vikipediyada son aylarda göstərdiyiniz aktiv fəaliyyətinizə görə təltif edilirsiniz.  [[Fayl:Symbol thumbs up.svg|15px]] Sükanı belə saxlayın — ''[[İstifadəçi:Xeyal|&lt;span style=&quot;color:#666362;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;Xeyal&lt;/span&gt;]]'' &lt;small&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Xeyal|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#666362&quot;&gt;''(müzakirə)''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]]&lt;/small&gt; 09:14, 31 oktyabr 2021 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Wikidata 2022 Istanbul'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[İstifadəçi:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Kurmanbek|müzakirə]]) 19:05, 23 oktyabr 2022 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: #EAECF0; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki loves Caucasus Logo.svg|200px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Gümüş medal'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |Hörmətli Xayala Mammadli!

Bu mükafata 2021-ci ilin oktyabr ayında [[:m:Azerbaijani Wikimedians User Group|Azərbaycan vikimediaçıları istifadəçi qrupu]], [[:m:Wikimedia Community User Group Georgia|Gürcüstan vikimediaçıları istifadəçi qrupu]], [[:m:Wikimedia Russia|Vikimedia Rusiya]] və [[:m:Don Wikimedians User Group|Don vikimediaçıları istifadəçi qrupunun]] təşəbbüsü ilə həyata keçirilmiş [[Vikipediya:Viki Qafqazı Sevir 2021|&quot;Viki Qafqazı Sevir&quot; 2021 layihəsinə]] qoşularaq töhfə verdiyiniz üçün layiq görülürsünüz. Nəzərinizə çatdırım ki, Qiymətləndirmə Komissiyası tərəfindən töhfələriniz '''191 xal''' ilə qiymətləndirilmiş və yekun nəticədə '''2-ci yeri''' tutaraq '''200 AZN''' dəyərində hədiyyə kartı qazandınız!

İnanırıq ki, növbəti layihələrimizdə də aktiv iştirak edəcək və Vikipediyanın inkişafında əvəzedilməz xidmətləriniz olacaq. Gələcəkdəki töhfələriniz üçün indidən təşəkkür edirəm. Fəaliyyətinizdə uğurlar!

Dərin hörmətlə, — ''[[User: Eldarado |&lt;span style=&quot;color:#000000;&quot;&gt;eldarado&lt;/span&gt;]]''&lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Eldarado|müzakirə]] | [[Xüsusi:Fəaliyyətlər/Eldarado|fəaliyyət]] | [[:m:User:Eldarado|meta səhifəsi]])&lt;/small&gt; 08:41, 16 iyun 2022 (UTC)
|}
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; color:black; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Wiki Loves Folklor barnstar.svg|160px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Feminizm və folklor ulduzu'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | &lt;div&gt;Salam, hörmətli '''Xayala Mammadli'''! Bu ulduz sizə 1 fevral–31 mart 2025-ci il tarixlərində baş tutmuş [[VP: Feminizm və folklor 2025|Feminizm və folklor 2025]] müsabiqəsindəki iştirakınıza və verdiyiniz töhfələrə görə təqdim olunur. Nəzərinizə çatdırım ki, müsabiqə ərzində yaratdığınız və təqdim etdiyiniz '''38 məqalə''' uğurla qəbul olunmuş və siz lokal müsabiqədə [[:meta:Feminism and Folklore 2025/Results#Azerbaijani Wikipedia|'''3-cü yeri tutmusuz''']]! İştirakınız və dəyərli töhfələriniz üçün sizə təşəkkür edirəm. Fəaliyyətinizdə uğurlar! Hörmətlə, --'''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:17, 30 aprel 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
|}
|}
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı vikipediyaçılar]]
[[Kateqoriya:27000-dən çox töhfəsi olan vikipediyaçılar]]
[[Kateqoriya:&quot;Azərbaycan vikimediaçıları&quot; istifadəçi qrupunun üzvləri]]</text>
      <sha1>r5to9z8cgmw882zahp1cc0yd0y8zcr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tailand batı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603989</id>
    <revision>
      <id>8965761</id>
      <parentid>8653980</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="ojw6ytnchw5yajsmc6wq8mt0hpcgtps" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     = Tailand batı
|Orijinal adı    = Baht
|Dil kodu     = 
|ISO-en    = 
|ISO-fr       = 
|Şəkil    = 100 Tailand batı.jpg 
|Ümumi izahı      = 100 Tailand batı
|ISO     = THB
|ISO rəqəmi    = 764
|Emitent    = {{flaqifikasiya|Tailand}}
|İbarətdir1    = [[satanq]]
|Nisbət1      = 
|Simvol    = 
|Sikkələr    = 
1, 5, 10, 25 və 50 satanq,  1, 2, 5 rupi
|Əsginaslar   = 20, 50, 100, 500 və 1000   
|Dövriyyəyə buraxılma   = 15.04.1928
|Dövriyyəyə buraxılma_son   = 
|Əvəz etdi    = 
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   = [[Tailand Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı = https://www.rbi.org.in/
|Commons    = Category:Money of Thailand
}}
[[Fayl:Tailand batı.jpg|200px|thumb|Tailand batı]]
'''Tailand batı'''  ({{lang-th|บาท}}; kod [[ISO 4217]]: '''THB''') — 15 aprel 1928-ci ildən [[Tailand]]ın pul vahidi. 1 bat 100 satanqdan ibarətdir.

== Ədəbiyyat ==

* ''Cuhaj G.S.'' Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368—1960. — 12-е изд. — Iola: Krause Publications, 2008. — 1223 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-89689-730-4&lt;/nowiki&gt;.
* Global History of Currencies. — Global Financial Data, 2010. Архивная копия от 4 апреля 2014 на Wayback Machine
* Валюты стран мира: Справочник / [Авторы: Бутаков Д.Д., Золотаренко Е.Д., Рыбалко Г.П.] / Под ред. Борисова С.М., Рыбалко Г.П., Можайскова О.В.. — 5-е изд., перераб. и доп. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Финансы и статистика, 1987.
* Нумизматический словарь / [Автор: [[Vladimir Zvariç|Зварич В. В.]]]. — 4-е изд. / Публ. Словарь нумизмата. Описание монет. — Львов, 1980. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-256-00317-8&lt;/nowiki&gt;.
* Словарь нумизмата / [Авторы: Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В.] / Пер. с нем. М. Г. Арсеньевой / Отв. ред. В. М. Потин. — 2-е изд., перераб. и доп. / Публ. Словарь нумизмата. Описание монет. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Радио и связь, 1993. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-256-00317-8&lt;/nowiki&gt;.

[[Kateqoriya:Tailand]]
[[Kateqoriya:Kütlənin ölçü vahidləri]]
[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>ojw6ytnchw5yajsmc6wq8mt0hpcgtps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakı etirazları (2019)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>606819</id>
    <revision>
      <id>8965878</id>
      <parentid>8719994</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9062" sha1="at5eq3d4sdz7ux8dndn950jnalcgzcy" xml:space="preserve">{{İnqilab
|Adı                   = Bakı etirazları (2019)
|Yer                   = [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|Tarix                 = 8, 19, 20 oktyabr 
|Şəkil                 = 19 oktyabr mitinqi (Bakı).jpg
|Şəklin eni            = 
|Şəkil məlumat         = Polis oktyabrın 19-da etirazçılara qarşı durarkən
|Səbəb                 = 
|Məqsəd                = [[Siyasi məhbus]]ların azad edilməsi, azad və ədalətli seçkilər, qadınlara qarşı şiddətə son qoyulması, prezident [[İlham Əliyev]]in istefası
|Nəticə                = 
|Təşkilatçılar         = [[Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası]]
|Hərəkətverici qüvvələr=
|İştirakçı sayı        = 220 (oktyabrın 19-da)&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2019/10/22/azerbaijan-peaceful-rallies-dispersed-violently|title=Azerbaijan: Peaceful Rallies Dispersed Violently|language=ingilis dilində|publisher=[[Human Rights Watch]]|date=22 oktyabr 2019|accessdate=24 oktyabr 2019|archive-date=2019-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024021707/https://www.hrw.org/news/2019/10/22/azerbaijan-peaceful-rallies-dispersed-violently|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Əleyhdarları          = Polis, [[Çevik Polis Alayı]]
|Həlak olanlar         = 
|Yaralananlar          = 
|Həbs olunanlar        =
}}

'''2019-cu il Bakı etirazları''' — 8, 19 və 20 oktyabrda keçirilmiş dinc mitinqlər. 8 və 19 oktyabrda [[Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası]] (DQMŞ) tərəfindən təşkil edilmiş etirazların tələbləri arasında [[siyasi məhbus]]ların azad olunması, azad və ədalətli seçkilərin keçirilməsi vardı. Etirazlar həmçinin işsizlik və iqtisadi bərabərsizliyin əleyhinə idi. Oktyabrın 19-da həbs olunmuş şəxslər arasında [[AXCP]] sədri [[Əli Kərimli]] də vardı. Oktyabrın 20-də qadınlar [[ailə daxili şiddət]]ə qarşı etiraz keçirdi.

== Əvvəlki tarixi ==
[[Azərbaycan Konstitusiyası]] müvafiq dövlət orqanını əvvəlcədən xəbərdar etdikdən sonra [[sərbəst toplaşmaq azadlığı]]nı nəzərdə tutsa da, praktikada Azərbaycan hökuməti belə toplaşmaların yerli bələdiyyələrdən icazə almasını tələb edir.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;/&gt; Qadınların mitinq iddiası təklif olunmuş yerdə çoxsaylı dükan və restoran olduğuna görə hökumət tərəfindən rədd edildi.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;/&gt;

== Etirazlar ==
Oktyabrın 8-də DQMŞ sərbəst toplaşmaq azadlığına dəstək üzrə mitinq təşkil etdi. İştirakçılar [[Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası]] qarşısında toplaşaraq hakimiyyətin [[Məhsul stadionu]]nda mitinqə icazə verilməməsinə dair qərarına etiraz etdilər. Etirazçılara əvəzinə Bakıdan 20 km məsafədəki [[Lökbatan]] ərazisi təklif olunub.&lt;ref name=&quot;rferl2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/opposition-activists-protest-outside-mayor-s-office-in-azerbaijani-capital-baku/30206263.html|title=Opposition Activists Protest Outside Mayor’s Office In Baku|publisher=RFERL|language=ingilis dilində|date=8 oktyabr 2019|accessdate=24 oktyabr 2019|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008204934/https://www.rferl.org/a/opposition-activists-protest-outside-mayor-s-office-in-azerbaijani-capital-baku/30206263.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlli nəfərə məkanda etiraz aksiyası keçirməyə icazə verildi, etiraza qatılanlardan daha çoxu polis kordonundan keçməyə çalışdı. Onlar qovulmuşdular və bəziləri həbs olundu. Polisin bildirdiyinə görə, yeddi etirazçıya &quot;kütləvi nümayişlər qanununu&quot; pozduğuna görə töhmət verildi, dörd nəfər eyni səbəbdən inzibati protokol aldı.&lt;ref name=&quot;rferl2&quot;/&gt;

19 oktyabr etirazı əvvəl polis Bakı mərkəzində bir neçə küçəni bağlamışdır, üç metro stansiyasının ([[28 May metrostansiyası|28 May]], [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]] və [[Şah İsmayıl Xətai metrostansiyası|Xətai]]) fəaliyyəti dayandırılmış və internet məhdudlaşdırılmışdır.&lt;ref name=&quot;sosxeber&quot;&gt;{{cite web|url=http://sosxeber.info/mitinq-zamani-polis-v%C9%99t%C9%99ndaslara-sidd%C9%99t-edib/|title=Mitinq zamanı polis vətəndaşlara şiddət edib|publisher=Sosxəbər|author=Murad Hemidov|date=19 oktyabr 2019|accessdate=27 oktyabr 2019|archive-date=2019-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027081533/http://sosxeber.info/mitinq-zamani-polis-v%C9%99t%C9%99ndaslara-sidd%C9%99t-edib/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Bakı şəhər Baş Polis İdarəsi]] 19 oktyabr etirazı &quot;qanunsuz&quot; elan etdi.&lt;ref name=&quot;sosxeber&quot;/&gt; [[Çevik Polis Alayı]]nın bir neçə yüz əməkdaşı istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;sosxeber&quot;/&gt; Həmin gün Əli Kərimli Bakı mərkəzindəki etiraza qoşularkən polislər tərəfindən saxlanıldı. Axşam saatlarında sərbəst buraxıldı. Polisin bildirdiyinə görə, altmış etirazçı həbs olunub, onlardan qırx ikisi &quot;xəbərdarlıq&quot; edilərək sərbəst buraxıldı.

Oktyabrın 20-də etiraz edən qadınlar [[Xurşidbanu Natəvanın heykəli (Bakı, 1960)|Xurşidbanu Natəvanın heykəli]] qarşısında toplaşaraq ərazini tərk etmələrini tələb edən polislərə rast gəldilər. Plakatlarının polis tərəfindən cırılmasından qorxaraq qadınlar eyni şüarları öz paltarları üstündə də yazdılar. Bir neçə etirazçı Bakıda məktəb zorbalığı səbəbindən intihar etmiş [[Elina Hacıyevanın ölümü|Elina Hacıyeva]]nın xatirəsinə şüarlar aparırdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://oc-media.org/anti-domestic-violence-march-goes-ahead-in-baku-despite-attempts-by-police-to-disperse-it/|title=Anti–domestic violence march goes ahead in Baku despite attempts by police to disperse it|language=ingilis dilində|publisher=OC Media|date=21 oktyabr 2019|accessdate=24 oktyabr 2019|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021184430/https://oc-media.org/anti-domestic-violence-march-goes-ahead-in-baku-despite-attempts-by-police-to-disperse-it/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==
Oktyabrın 19-da verdiyi bəyanatda [[Avropa İttifaqı]] Azərbaycan hökumətini &quot;həbsdə qalan dinc etirazçıları azad etməyə&quot; çağırıb. O, eyni zamanda qeyd etdi ki, &quot;sərbəst toplaşmaq azadlığı əsas [[İnsan hüquqları|insan hüququdur]] və onun Azərbaycandan beynəlxalq öhdəliklərə uyğun olaraq tam şəkildə təmin edəcəyini&quot; gözləyir. [[Avropa Parlamenti]]nin üzvü Kati Piri &quot;zorakılıq, müxalifətçilərə və vətəndaş cəmiyyəti fəallarına qarşı dövlət qarayaxma kampaniyası, o cümlədən peşə vəzifələrini yerinə yetirən Aİ diplomatlarına qarşı görünməmiş hücum olunduğunu&quot; bildirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/69107/Statement%20by%20the%20Spokesperson%20on%20the%20latest%20developments%20in%20Azerbaijan|title=Statement by the Spokesperson on the latest developments in Azerbaijan|publisher=European External Action Service|language=ingilis dilində|date=19 oktyabr 2019|accessdate=24 oktyabr 2019|archive-date=2020-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019151627/https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/69107/Statement%20by%20the%20Spokesperson%20on%20the%20latest%20developments%20in%20Azerbaijan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ABŞ-nin Bakıdakı səfirliyi &quot;hökuməti polis zorakılığı barədə məlumatları etibarlı şəkildə araşdırmağa, cavabdeh olanları məsuliyyətə cəlb etməyə və həbsdə qalanları sürətli şəkildə azad etməyə&quot; çağırıb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apa.az/en/foreign-news/us-embassy-in-azerbaijan-released-statement-on-october-19-protest-295423|title=U.S. Embassy in Azerbaijan released statement on October 19 protest|publisher=[[Azəri Press Agentliyi]]|language=ingilis dilində|date=21 oktyabr 2019|accessdate=24 oktyabr 2019|archive-date=2020-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016175315/https://apa.az/en/foreign-news/us-embassy-in-azerbaijan-released-statement-on-october-19-protest-295423|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycanın [[Benilüks]]dəki keçmiş səfiri [[Arif Məmmədov (diplomat)|Arif Məmmədov]] 19 oktyabr etirazı zorakılıqla yatırıldığına görə Azərbaycan hökumətini sərt tənqid etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://infoteka24.ru/2019/10/20/48495/|title=Экс-посол Азербайджана Ариф Мамедов: Ильхам Алиев – фашист|publisher=Infoteka24|language=rus dilində|date=20 oktyabr 2019|accessdate=24 oktyabr 2019|archive-date=2020-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016091159/https://infoteka24.ru/2019/10/20/48495/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Azərbaycanda etirazlar}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:XXI əsrdə Bakı]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildə Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərdə Bakı]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>at5eq3d4sdz7ux8dndn950jnalcgzcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yapon iqtisadi möcüzəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608280</id>
    <revision>
      <id>8965786</id>
      <parentid>8858824</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]</comment>
      <origin>8965786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8996" sha1="616cnd6p8jt8q3o1c0mzrl98f42eela" xml:space="preserve">[[Şəkil:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|250px|thumb|right|Tokionun mərkəzi]]
'''Yapon [[İqtisadi möcüzə|iqtisadi möcüzəsi]]''' — [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən sonrakı dövründən başlayan və [[Soyuq müharibə]]nin sonuna qədər davam edən [[Yaponiya]] iqtisadiyyatında rekord artımın tarixi bir fenomeni.

İqtisadi möcüzə dövründə iqtisadiyyatın böyüməsi hər il demək olar ki, 10% idi, bu o dövrün inkişaf etmiş ölkələri arasında ən yüksək artım tempi idi. &quot;Möcüzənin&quot; səbəbləri arasında - vergilərin az olması və yapon elminin yeni texnologiyaları intensiv mənimsəməsi olmuşdur. Hansı ki, [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən əvvəl hakimiyyətin təcrid siyasəti səbəbiylə yeni elmi məlumatların Yaponiyaya daxil olması mümkünsüz idi.

Qısa müddətdə sürətli böyümə Yaponiyaya nəinki müharibədəki məğlubiyyətdən tam şəkildə xilas olmağa, həm də iqtisadi gücdə (nominal dəyəri) [[Fransa]], [[İtaliya]], [[Kanada]], [[Böyük Britaniya]], [[Almaniya]], [[SSRİ|SSRİ-ni]] geridə qoyaraq, [[ABŞ|ABŞ-dən]] sonra dünyanın ikinci iqtisadi dövləti yerini tutmağa imkan verdi&lt;ref&gt;{{cite web
 |last          = Ellington
 |first         = Lucien
 |datepublished = September 2004
 |url           = http://spice.stanford.edu/docs/122
 |title         = Learning from the Japanese Economy
 |work          = Japan Digest
 |accessdate    = 2009-08-18
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20090521224759/http://spice.stanford.edu/docs/122
 |archivedate   = 2009-05-21
 |deadlink      = yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='jhist'&gt;{{kitab3|başlıq = История Японии 1868-1998|ответственный = Глав ред. А. Е. Жуков|издательство = Институт Востоковедения РАН|il = 1998|cild = 2|səhifə = 579|isbn = 5-89282-073-4}}&lt;/ref&gt;. Yaponiya 40 ildən çox dünyanın ikinci iqtisadiyyatı sayılmışdır: 1968-ci ildən bu yana, yalnız 2010-cu ildə ikinci yeri [[Çin Xalq Respublikası|Çinə]] uduzmuşdur &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Как относиться к тому, что Япония уступила Китаю вторую позицию в мировой экономике? («Жэньминь жибао», Китай): Голос России |url=http://rus.ruvr.ru/2011/02/15/44388847.html |access-date=2019-11-12 |archive-date=2011-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220044442/http://rus.ruvr.ru/2011/02/15/44388847.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

&quot;İqtisadi möcüzə&quot; dövründə [[Yaponiya]] [[İqtisadiyyat|iqtisadiyyatının]] fərqli xüsusiyyətləri bunlar idi:

* istehsalçılar, maddi-material tədarükçüləri, məhsul satıcıları və [[bank]]ların &quot;keiretsu&quot; adlanan yaxından əlaqəli qruplarda birləşməsi;
* sahibkarların hökumətlə qarşılıqlı faydalı münasibətləri;
* iri [[korporasiya]]larda ömürlük işlə təminat;
* fəal [[həmkarlar ittifaqı]] hərəkatı.

İqtisadi elmlər doktoru Andrey Belousov &quot;möcüzə&quot;nin [[1985|1985-ci]] ildə bitməsinin səbəbini, Yaponiyanın məşhur Plaza Sazişini (imzalandığı otelin adından götürülüb) imzalamaqda görür. Sazişdən sonra [[yen]]in 1,5 dəfə revalifasiyaya uğradılması (böyüdülməsi) [[Yaponiya]]da iqtisadi artım tempini aşağı saldı. Bu temp ildə təqribən 8% -dən 2% -ə düşdü &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Будущий глава Центробанка Эльвира Набиуллина определилась с курсовой политикой — Газета. Ru {{!}} Бизнес |url=http://www.gazeta.ru/business/2013/06/20/5387973.shtml |access-date=2019-11-12 |archive-date=2021-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826033022/https://www.gazeta.ru/business/2013/06/20/5387973.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. İqtisadi möcüzəsinin sonunda Yaponiyada [[iqtisadi köpük]] yaranıb və erkən 90-cı illərində o, partlamışdı. Yaponiya iqtisadiyyatında bundan sonra başlayan dövr itirilən onilliklər adlanır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://fhayashi.fc2web.com/Prescott1/Postscript_2003/hayashi-prescott.pdf |title=Archived copy |access-date=2012-07-15 |archive-date=2021-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722042207/http://fhayashi.fc2web.com/Prescott1/Postscript_2003/hayashi-prescott.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

Yaponiyada İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövründən başlayan və [[Soyuq müharibə]]nin sonuna qədər davam edən iqtisadi möcüzəsinin tarixini dörd dövrə bölmək olar:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html|title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle）|last=Liu|first=Haoyuan|website=Finance World|access-date=2024-08-10|archive-date=2020-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218063417/http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* Bərpa dövrü (1946-1954)
* Yüksək artım (1955-1972)
* Sabit artım (1972-1992)
* Yavaş artım (1992-2017)

1956-1973 illərin arasında Yaponiyanın ÜDM artımı ortalama 9,3%, 1975-1991 illərin arasında 4,1%, 1992-1999 illərin arasında isə 1% idi.&lt;ref&gt;[https://www.google.lt/books/edition/Japan_the_System_That_Soured/DfXqBgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0  Richard Katz (2015) ''Japan, The Sytem that Soured'']&lt;/ref&gt;

=== Qızıl altmışıncı illər ===

1955-1961-ci illər arasında sürətli iqtisadi böyümə &quot;Qızıl altmışıncı&quot; illər adını almış dövr üçün yol açdı. Dövrün ikinci [[dekada]]sı (onilliyi) ümumiyyətlə &quot;Yapon İqtisad Möcüzəsi&quot;nin adı ilə əlaqələndirilir. [[1964|1964-cü]] ilə qədər [[Yaponiya]] sabit iqtisadi böyümə yaşadı. Lakin 1964-cü ildə hər şey dəyişdi və [[Ümumi Daxili Məhsul]] artımı sürətlə azalmağa başladı. 1964-cü ildə &quot;Sanuebu&quot; iflas etdi və &quot;Sanyo Ltd&quot; 1965-ci ildə böyük itkilərlə üzləşdi. Mövcud vəziyyəti dəyişmək üçün hökumət tənəzzülün qarşısını almağa cəhd etdi. 1965-ci ildə [[Yaponiya]]nın nominal ÜDM-i 91 [[milyard]] [[dollar]]dan bir qədər çox qiymətləndirildi. On beş ildən sonra, 1980-ci ildə nominal ÜDM rekord səviyyəyə 1.065 [[trilyon]] dollara çatdı.

== Səbəblər ==

* islahatlar
* [[Amerika]] işğalı
* ucuz işçi qüvvəsi
* [[bank]] sisteminə etibar
* xarici ticarətə nəzarət
* ixrac yönümlülük
* milli istehsalçılara dəstək
* siyasi sabitlik
* yeni [[texnologiya]]ları mənimsəyən yapon elmi

[[Şərqşünas]] Vsevolod Ovçinnikov qeyd edir ki: “Müharibədən sonra yaponlar amerikalıları özlərinin yüksək hərbiləşdirilmiş iqtisadiyyatlarını yenidən quracaqlarına inandırdılar. Ancaq mahiyyət etibarilə o yenə də dövlətyönümlü iqtidadiyyat olaraq qaldı. Yapon möcüzəsinin mahiyyəti, hakimiyyətin və böyük biznesin arasında yüksək dərcədə qarşılıqlı inamın olmasındadı ... [[Yaponiya]]da dövlət böyük [[biznes]]lə birlikdə iqtisadi strategiya hazırladı. Onlar ölkənin inkişaf prioritetlərini dəqiq müəyyənləşdirdilər. Birinci mərhələdə [[metallurgiya]]nın, [[gəmiqayırma]] və [[neft]]-[[kimya]] sənayesinin inkişafına üstünlük verildi. Dünyanın ən qabaqcıl metallurgiya sənayesini yaratdılar hansı ki, ildə 100 milyon ton [[polad]] əritməyə qadir idi. Yaponiya dünyanın ən iri [[gəmiqayırma]] ölkəsinə çevrildi. Ölkə 200-300 min ton tutuma malik tankerlər istehsal edirdi. Ölkə daxilində nefti emal etmək üçün neft-kimya sənayesini inkişaf etdirməyə başladılar. İkinci mərhələdə prioritet məişət elektrik avadanlıqlarına və [[avtomobil]] sənayesinə verildi. Mövcud olan stereotipi qırmaq lazım idi - [[1960|1960-cı]] illərə qədər Yapon malları ucuz, lakin keyfiyyətsiz idi. Böyük zəhmət hesabına yaponlar bütün dünyanı tranzistorlarının, televizorlarının, sonra isə [[avtomobillər]]inin keyfiyyət göstəricisinin yüksək olduğuna inandırdılar - &quot;əgər yapon malıdırsa deməli keyfiyyətlidir&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Психологическая газета: МЫ и МИР {{!}} Слагаемые успеха восточно-азиатского чуда |url=http://www.gazetamim.ru/mirror/interview/Ovchinnikov.htm |access-date=2019-11-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075041/http://www.gazetamim.ru/mirror/interview/Ovchinnikov.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Həmçinin bax ==
* [[Yaponiya tarixi]] 
* [[Yaponiya iqtisadiyyatı]]
* [[Alman iqtisadi möcüzəsi]]
* [[İtalyan iqtisadi möcüzəsi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Yaponiya iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:İqtisadi artım]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsindən sonra]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]</text>
      <sha1>616cnd6p8jt8q3o1c0mzrl98f42eela</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İran etirazları (2019–2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608681</id>
    <revision>
      <id>8965873</id>
      <parentid>8934233</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73763" sha1="1mqc91brdeo5dylk3ozjb0zgr4b2ypt" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = İran yanacaq etirazları (2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)|İran etirazları]]
| şəkil                       = {{Fotomontaj
| photo2a = 2019 Iranian fuel protests Day 1 by Fars News (10).jpg
| photo2b = 2019 Iranian fuel protests Fars News (18).jpg
| photo1a = 2019 Iranian protests 1.jpg
| photo3a = 2019 Iranian fuel protests Fars News (3).jpg
| photo3b = 2019 Iranian fuel protests Fars News (1).jpg
| position = center
| size = 300
| spacing = 2
| color = white
| border = 2
| color_border = white
}}
| izah                        = 
| tarixi                      = 15 noyabr 2019 - davam edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128005314/https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
| yeri                        = [[İran]]
| səbəbi                      = * Yanacaq qiymətlərindəki artışlar
* İqtisadi çətinliklər 
* Dini lider [[Əli Xamenei]] və prezident [[Həsən Ruhani]]yə olan müxaliflik
* [[İran|İran İslam Respublikasına]] müxaliflik
* İranın regiondakı münaqişələrə daxil olmasına müxaliflik
| nəticəsi                    = 
| ərazi                       = 
| tərəf1                      = Etirazçılar
| tərəf2                      = [[İran|İran İslam Respublikası]] 
| tərəf3                      = 
| tərəf4                      = 
| komandan1                   = Mərkəziləşməmiş
| komandan2                   = {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Əli Xamenei]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Həsən Ruhani]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Ədbülrza Rəhmani Fəzli]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[İshaq Cahangiri]] &lt;br&gt;{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Əmir Xatəmi]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Mahmud Ələvi]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Hüseyn Allahkərəm]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg}} [[Məhəmməd Bağıri (İranlı komandir)|Məhəmməd Bağıri]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[Hüseyn Əştəri]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[Abdulrəhim Musəvi]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[Hüseyn Salami]]
| komandan3                   = 
| komandan4                   = 
| qüvvə1                      = On minlərlə &lt;br&gt;''' İranın daxili KİV-lərində:''' 87,000+&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13980828000753 |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123160152/https://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13980828000753 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
200,000+&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests/iran-says-200000-took-to-streets-in-anti-government-protests-idUSKBN1Y11PE|title=Iran says 200,000 took to streets in anti-government protests|date=2019-11-27|access-date=2019-11-28|language=en|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128064705/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests/iran-says-200000-took-to-streets-in-anti-government-protests-idUSKBN1Y11PE|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-protests-tehran-banks-revolutionary-guards-middle-east-a9220671.html|title=Iran admits 200,000 took part in recent anti-government protests, 731 banks torched|date=2019-11-28|access-date=2019-11-28|language=en|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128064712/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-protests-tehran-banks-revolutionary-guards-middle-east-a9220671.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iranlı millət vəkilinə istinadən
| qüvvə2                      = Rejim qüvvələri
| qüvvə3                      = 
| qüvvə4                      = 
| itkilər1                    = '''[[Reuters]] agentliyinin yaydığı məlumata görə, təxminən 1500 nəfər öldürülüb.'''&lt;br&gt;'''[[Amnesty International]]-da olan rəqəmlər:'''&lt;br&gt;304+ etirazçı öldürülüb '''MEK''':&lt;br&gt; 750+ etirazçı öldürülüb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/12/iran-thousands-arbitrarily-detained-and-at-risk-of-torture-in-chilling-post-protest-crackdown/ |access-date=2019-12-26 |archive-date=2022-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619180814/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/12/iran-thousands-arbitrarily-detained-and-at-risk-of-torture-in-chilling-post-protest-crackdown/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1000-dən çox öldürülən var&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-usa/u-s-says-iran-may-have-killed-more-than-1000-in-recent-protests-idUSKBN1Y926W?feedType=RSS&amp;feedName=worldNews|title=U.S. says Iran may have killed more than 1,000 in recent protests|date=2019-12-05|access-date=2019-12-05|language=en|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218153250/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-usa/u-s-says-iran-may-have-killed-more-than-1000-in-recent-protests-idUSKBN1Y926W?feedType=RSS&amp;feedName=worldNews|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (ən az 18 nəfəri az yaşlılardır) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/eighteen-adolescents-confirmed-killed-in-iran-protests/30307992.html|title=The Killing Of Eighteen Adolescents In Iran Protests Confirmed|date=2019-12-05|access-date=2019-12-05|language=en|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205141325/https://en.radiofarda.com/a/eighteen-adolescents-confirmed-killed-in-iran-protests/30307992.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;İran daxili mənbələrə görə:''' 200+-900+ etirazçı öldürülüb&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gol |first1=Jiyar |title=Iran protests: Videos reveal crackdown the government tried to hide from world |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205103408/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;4,800+ yaralı&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/iran-protester-death-toll-reaches-least-143|title=Iran: protester death toll reaches at least 143|website=amnesty.org.uk|access-date=2019-12-03|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218153250/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/iran-protester-death-toll-reaches-least-143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50520634|title=Iran detains '100 leaders' of petrol hike protests|date=2019-11-22|access-date=2019-11-24|language=en-GB|archive-date=2019-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202021732/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50520634|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;7,000+ saxlanılıb &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20191127-iran-arrests-7000-fuel-protesters-in-one-week|title=Iran arrests 7,000 fuel protesters in one week|date=2019-11-27|access-date=2019-11-28|language=en|archive-date=2019-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127230132/https://www.middleeastmonitor.com/20191127-iran-arrests-7000-fuel-protesters-in-one-week/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[ABŞ Dövlət Departamenti]]nə görə'''&lt;br&gt;1,000+ öldürülüb &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://www.nytimes.com/2019/12/05/us/politics/europe-accuses-iran-violations.amp.html|title=Europe Accuses Iran of Missile Violations, and U.S. Says 1,000 Killed in Protests|accessdate=5 December 2019|publisher=The New York Times|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414230219/https://www.nytimes.com/2019/12/05/us/politics/europe-accuses-iran-violations.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| itkilər2                    = '''İran hökumətinə görə:'''&lt;br&gt;3 mühafizə keşikçisi öldürülüb&lt;ref name=&quot;k6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/iransix-killed-in-iranian-protests-over-gas-price-hike/30278195.html|title=At Least Six Dead In Iranian Protests, Tensions Still High|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212022034/https://www.rferl.org/a/iransix-killed-in-iranian-protests-over-gas-price-hike/30278195.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 731 bank and 140 hökumət binası zərər görüb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-gasoline-protests-minister/iran-says-hundreds-of-banks-were-torched-in-vast-unrest-plot-idUSKBN1Y10GY |access-date=2019-12-06 |archive-date=2022-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427071321/https://www.reuters.com/article/us-iran-gasoline-protests-minister/iran-says-hundreds-of-banks-were-torched-in-vast-unrest-plot-idUSKBN1Y10GY |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər3                    =
| itkilər4                    = 
| vikianbar                   = 
}}

'''2019-cu ildə yanacağın qiymət artımına görə İran etirazları''' — İlk başda yanacaq qiymətlərindəki 200%-lik bir artışla başlayan, ancaq daha sonra İrandakı mövcud rejimə və [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] [[Əli Xamenei]]nin istefasına yönələn, [[İran]]ın bir çox şəhərlərində baş tutan sivil etirazlardır.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF|title=گسترش اعتراض‌ها به افزایش قیمت بنزین: یک معترض در سیرجان با شلیک ماموران کشته شد|date=15 November 2019|website=[[Iran International]]|language=fa|access-date=16 November 2019|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120102218/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50444429|title=Protests erupt over Iran petrol rationing|date=16 November 2019|access-date=16 November 2019|language=en-GB|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116143154/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50444429|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Etirazlar 15 noyabr axşamında başladı və internətdə nümayişlərin videosu yayılmağa başladıqca üsyanlar saatlar içərisində 21 şəhərə sıçradı.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Amnesty International: Over 100 Killed in 21 Cities in Iran Protests |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333 |publisher=Haaretz |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125001205/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/17/hikes-in-the-cost-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|title=Hikes in the cost of petrol are fuelling unrest in Iran|author=|date=17 November 2019|work=[[The Economist]]|access-date=3 December 2019|archive-date=18 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118180140/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/17/hikes-in-the-cost-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=رادیو فردا|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116130231/https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Şiddətli etirazların şəkilləri beynəlxalq səviyyəli etirazlarla birlikdə internetdə paylaşıldı.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/19/world/middleeast/iran-protests.html|title=Iran's 'Iron Fist': Rights Group Says More Than 100 Protesters Are Dead|last=Fassihi|first=Farnaz|date=2019-11-19|work=The New York Times|access-date=2019-11-21|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120221614/https://www.nytimes.com/2019/11/19/world/middleeast/iran-protests.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://milliyyet.info/2019/12/03/iranda-etnik-etirazlarin-dinamikasi/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191220124447/https://milliyyet.info/2019/12/03/iranda-etnik-etirazlarin-dinamikasi/ |archivedate = 2019-12-20 |title = İranda etnik etirazların dinamikası |author = Ramin Cabbarlı |date =  |work =  |publisher = Milliyyət Araşdırmalar Mərkəzi |accessdate =  |language =  |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

Etirazlar ilk başda dinc toplanmalar kimi başlasa da, hökumətin sərt tədbirləri iğtişaşları bütün İran rejiminə qarşı yönəltməyə təşviq etdi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite web |last1=Fassihi |first1=Farnaz |title=Iran Declares Protests Are Over, but the Evidence Suggests Otherwise |url=https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128005314/https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İran hökuməti etirazları susdurmaq üçün ölkə səviyyəsində interneti kəsmək, binalardan, [[vertolyot]]lardan, yaxın məsafədən pulemyotla etirazçılara atəş açmaq kimi ölümcül üsullardan istifadə etdi. İran hökuməti, həmçinin, etirazları basdırarkən ölənlərlə bağlı real rəqəmlərin gizli qalması üçün öldürülən nümayişçilərin cəsədlərini yaxınlarına vermirdi.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Iranian officials 'stealing bodies' from morgues to hide true scale of government crackdown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/23/iranian-masks-spiraling-protest-death-toll-stealing-bodies-morgues/ |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123174900/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/23/iranian-masks-spiraling-protest-death-toll-stealing-bodies-morgues/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Mysterious Disappearances: Is Iran Stealing Bodies From Morgues to Disguise Crackdown on Protesters? |url=https://www.albawaba.com/node/mysterious-disappearances-iran-stealing-bodies-morgues-disguise-crackdown-protesters |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129003221/https://www.albawaba.com/node/mysterious-disappearances-iran-stealing-bodies-morgues-disguise-crackdown-protesters |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Öldürülənlər ailələri KİV-lərə məlumat verməsin və ya yas mərasimi keçirməsin deyə hökumət tərəfindən təhdid etdilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gladstone |first1=Rick |title=With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years |url=https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202080816/https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Swert |first1=Mia |title=Amnesty says at least 208 killed in Iran protests |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/amnesty-208-killed-iran-protests-191130151227593.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203143743/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/amnesty-208-killed-iran-protests-191130151227593.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ölənlərlə bağlı hələ də tam dəqiq bir rəqəm olmasa da, bəziləri mühafizə qüvvələrinin 1000-dən çox [[İran]] vətəndaşını öldürdüyünü təxmin edir.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Williams |first1=Abigail |title=U.S. says Iran may have killed up to 1,000 protesters |url=https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 |website=https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 |publisher=NBC |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208235302/https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn.com&quot;&gt;{{cite web |last1=McKenzie |first1=Sheena |title=One of the worst crackdowns in decades is happening in Iran. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2019/12/03/middleeast/iran-protests-violent-crackdown-information-intl/index.html |website=CNN |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203233101/https://www.cnn.com/2019/12/03/middleeast/iran-protests-violent-crackdown-information-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hökumətin etirazçılara qarşı sərt tədbirlər almağı etirazçıları daha şiddətli reaksiya verməyə təşviq etdi. İran mərkəzi bankı daxil olmaqla ölkə səviyyəsində 731 banka, 9 dini mərkəzə hücumlar oldu, antiamerikanizm və Ali Lider Əli Xameneiyə aid olan plakatlar, həmçinin abidələr dağıdıldı, yandırıldı. 50 hərbi bazaya da nümayişçilər tərəfindən basqınlar oldu. Amnesty International və Radio Fardanın hesabatına görə etirazlar silsiləsi 1979-cu ildəki [[İran İslam İnqilabı|İran inqilabından]] sonrakı ən şiddətli və sərt etirazlar silsiləsi ola bilər.&lt;ref name=&quot;cnn.com&quot;/&gt;

Etirazlar və yüzlərlə ölən etirazçı ilə bağlı informasiyanın sosial media şəbəkələrindən paylaşılmasını əngəlləmək üçün hökumət 6 gün davam edəcək olan, ölkə səviyyəsində interneti blokladı.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/netblocks/status/1198215946286055424|title=Confirmed: Internet access is being restored in #Iran after a weeklong internet shutdown amid widespread protests; real-time network data show national connectivity now up to 64% of normal levels as of shutdown hour 163 #IranProtests #Internet4Iran https://netblocks.org/reports/internet-restored-in-iran-after-protest-shutdown-dAmqddA9 …pic.twitter.com/eimWEIEmrI|last=NetBlocks.org|date=2019-11-23|website=@netblocks|language=en|access-date=2019-11-24|archive-date=2019-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123130736/https://twitter.com/netblocks/status/1198215946286055424|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Arxa planı ==
Həm [[ABŞ-nin İrana qarşı sanksiyaları|ABŞ]]-nin, həm də [[Avropa Birliyinin İrana qarşı sanksiyaları|Avropa Birliyinin]] İrana qarşı tətbiq etdiyi [[sanksiya]]lar, iqtisadiyyatın düzgün idarə edilməməsi son bir neçə il ərzində İranda güclü [[iqtisadi böhran]]a səbəb olmuşdu.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Etirazlar başlamazdan əvvəl [[İran prezidentlərinin siyahısı|İranın azırkı prezidenti]] [[Həsən Ruhani]] &quot;İran 1979 [[İran İslam İnqilabı]]ndan sonra ən çətin illərini yaşayır.&quot; dedi.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt; İranın müttəfiqləri olan Livan və İraq da anti-hökumət etirazlarıyla üz-üzə qalmışdı.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;

2019-cu ilin noyabrın 15-i gecə yarı İran hökuməti yanacağın qiymətində artışı elan etdi.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt; Qiymət artımından əvvəl sürücülər aylıq 250 qalon litrə qədər benzinin hər litrinə 10 000 rial (bir litr üçün təxminən $1.15) ödüyürdülərsə, yeni qiymətlərlə birlikdə aylıq ilk 60 qalon litrin hər bir litrinə 15 000 rial (bir litr üçün təxminən $1.70), bundan sonrakı hər bir litr üçün 30 000 rial (hər bir litr üçün $3.40) ödəyəcəkdilər. Bu da qiymətlərdə 50%-dən 200%-ə qədər artım demək idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; İran dövlət televiziyası bu tədbirləri təxminən 60 milyon iranlıya maddi köməyi maliyyələşdirmək üçün bir vasitə kimi izah edib.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/15/world/middleeast/iran-gasoline-prices-rations.html|title=Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt|last=Fassihi|first=Farnaz|date=15 November 2019|work=The New York Times|access-date=16 November 2019|last2=Gladstone|first2=Rick|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=17 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117014445/https://www.nytimes.com/2019/11/15/world/middleeast/iran-gasoline-prices-rations.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[İran parlamenti]]nin keçmiş üzvü Bəhzad Nəbavi etirazlardan sadəcə 2 ay əvvəl, 2019-cu ilin sentyabrında verdiyi bir müsahibədə özündə bir neçə biznesi birləşdirən Rəzavi İqtisadi Fondu [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu|İnqilab Keşikçiləri]] və Kəşfiyat Nazirliyi ilə birlikdə təxminən [[İran iqtisadiyyatı]]nın 60%-ni idarə etdiyini bildirdi. Ali Lider [[Əli Xamenei]] bu fonda rəhbərlik edir. Bu bizneslər heç birisi vergi ödəmir və çox geniş imtiyazlara sahibdir.&lt;ref&gt;[https://en.radiofarda.com/a/khamenei-s-men-run-reo-the-largest-economic-player-in-eastern-iran-/30303973.html Khamenei's Men Run REO, The Largest Economic Player In Eastern Iran] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191203151709/https://en.radiofarda.com/a/khamenei-s-men-run-reo-the-largest-economic-player-in-eastern-iran-/30303973.html |date=2019-12-03 }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Hökumətin noyabrın 15-də erkən saatlarda yanacağın qiymətində 200-ə qədər artım qərarını elan etməsindən sonra İran xalqı müxtəlif şəhərlərdə öz hiddətlərini göstərmək üçün küçələri tutdu.

Rəsmi məlumata görə, [[Sircan]]da bir nəfər təhlükəsizlik qüvvələrinin açdığı atəş nəticəsində ölmüşdü. Şəhərdəki digər nümayişçilər yanacaqdoldurma məntəqəsini yandırmış və &quot;Ruhani, ölkəni tərk et&quot; şüarını səsləndirmişdir. [[Əhvaz]]dakı narazı kütlə insanlardan etiraz işarəsi kimi benzini boykot etməyi və maşınları yolun ortasında dayandırmağı tələb edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=رادیو فردا|language=fa|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116130231/https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İranın ən böyük ikinci şəhəri olan [[Məşəd]]də nümayişçilər yolları və əsas magistralları bağlayıblar.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; Etirazçılar [[Tehran]]ın şəhər ətrafı bölgəsi olan [[Qüds (İran)|Qüdsdə]] gecə gec saatlarda toplaşaraq, polis maşınını yandırdı.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title       = Qiymət artımına hiddətlənən kütlə İranda yolları bağlayıb
 |author      = 
 |url         = https://ir.voanews.com/a/iran-fuel-price-protest/5168591.html
 |publisher   = &quot;Amerikanın Səsi&quot; saytı
 |date        = 
 |accessdate  = 17 noyabr 2019
 |language    = Fars
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20191116115312/https://ir.voanews.com/a/iran-fuel-price-protest/5168591.html
 |archivedate = 2019-11-16
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

Noyabrın 16-da nümayişlər dəvam edib və ikinci gündə daha da genişləyib. Etirazçılar [[Tehran]], [[Təbriz]], [[İsfahan]] və [[Şiraz]] kimi böyük şəhərlərdə daxil olmaqla, 50-dən çox şəhərdə daha sıx toplaşaraq ani qiymət artışına etiraz edib.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275200.html|title=İranda qiymət artımına qarşı etirazlar davam edir|website=Radiofarda.com|language=fa|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117135101/https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275200.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təhlükəsizlik qüvvələri etirazları dağıtmağa çalışarkən həqiqi güllədən istifadə etmiş, nəticədə ən az 10 nümayişçi [[İsfahan]], [[Behbahan]], [[Kirmanşah]], [[Kərəc]] və [[Şiraz]]da öldürülmüşdü.

[[İslamşəhr]], Behbahan və Tehranda bir neçə bank, o cümlədən, [[İran Mərkəzi Bankı|mərkəzi bank]] və İsfahanda bir dini məktəb nümayişçilər tərəfindən yandırılıb.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com&quot;/&gt; [[Şəhriyar (Tehran ostanı)|Şəhriyarda]]kı etirazçılar İslam Respublikasının qurucusu Ruhullah Xomeyninin üzüyünü təsvir edən abidəni də oda veriblər.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/persian|title=لحظه به لحظه با تحولات گران شدن بنزین؛ آنچه گذشت - BBC Persian|website=BBC News فارسی|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117163430/https://www.bbc.com/persian|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

16 noyabrda ölkə ərazisində internet bağlantısınin tamamilə kəsilməsi barədə hesabat verildi. İnternet aktivliyi normal səviyyəsinin 7%-i səviyyəsində olduğu qeyd olundu.

Dövlət xəbər agentlikləri indiyə qədər 1000-dən çox insanın həbs edildiyini və etirazların İranın 100-dən çox şəhərinə yayıldığını dedi.

Tehran və İsfahandakı mağaza sahibləri bazarları bağlamış və tətil elan etmişdi. Təbrizdə isə [[Təbriz Universiteti]]nin tələbələri sinifləri tərk edərək, universitetdə öz etirazlarını göstərmişdilər.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF|title=افزایش شمار قربانیان در سومین روز اعتراض‌ها: تعداد کشته‌ها به ده‌ها نفر رسید|date=17 November 2019|website=ایران اینترنشنال|access-date=17 November 2019|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310202828/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/persian|title=لحظه به لحظه با تحولات گران شدن بنزین - BBC Persian|website=BBC News فارسی|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117163430/https://www.bbc.com/persian|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Tehran Universiteti]]ndə tələbələr ölkədəki mövcud vəziyyətə etiraz etmək üçün etirazların 2-ci günündə toplaşmış və &quot;Diktatora ölüm&quot; və &quot;Nə Qəzzə, nə Livan, həyatım sadəcə İran üçün&quot; şüarları səsləndirməyə başladı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|title=استاندار تهران از بروز اعتراضات در بیش از ۷۰ درصد استان‌های ایران خبر داد|website=رادیو فردا|access-date=2019-12-07|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116105033/https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Etirazlar Tehranın qonşuluğundakı Sadiğiyədə də davam etdi. Bazardakı satıcıların tətilə getməsinin qarşısını almaq üçün təhlükəsizlik qüvvələri bazarı bağladı.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86|title=پیام‌های مردمی به ایران اینترنشنال: از جو امنیتی تا شلیک مستقیم به معترضان|date=18 November 2019|website=ایران اینترنشنال|access-date=7 December 2019|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203716/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tehran sakinləri internet kəsintisinə baxmayaraq cümə axşamı günü daha sıx şəkildə toplaşdıqlarını bildirdilər.&lt;ref name=&quot;auto4&quot; /&gt;

Polisin etirazçıların üzərinə birbaşa atəş açdığı Şirazda da qanlı toqquşmalar gedirdi.&lt;ref name=&quot;auto4&quot; /&gt; Rəsmilər bütün ölkədə 9 Dini mərkəzin və 5 Cümə ibadət mərkəzinin etirazçılar tərəfindən yandırıldığını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/ttack-on-kazeroon-seminary/30278787.html|title=حمله به دستکم ۹ حوزه علمیه و دفتر امام جمعه در جریان اعتراضات به افزایش قیمت بنزین|date=2019-11-18|website=رادیو فردا|language=fa|url-status=live|access-date=2019-11-19|archive-date=2019-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123004240/https://www.radiofarda.com/a/ttack-on-kazeroon-seminary/30278787.html}}&lt;/ref&gt; Təhlükəsizliklik qüvvələrinin sərt hücumlarına baxmayaraq, etirazlar 19 noyabrda-hadisələrin ardıcıl 5-ci günündə də davam etdi. Belə etirazlar Tehran, Kərəc və İsfahanda da qeydə alınmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C|title=پنجمین روز پیاپی اعتراض‌ها در ایران: ادامه درگیری‌ها با وجود افزایش جو امنیتی|work=Iran International|date=19 November 2019|accessdate=21 November 2019|language=Persian|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309050602/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Həft Təpə]] işçilərinin azırkı vəziyyətə etiraz etməsi [[Xuzistan]] ostanındakı [[Şuş]] şəhərinə gedən bütün yolları bağlamışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/30280867.html|title=شوش به خاطر اعتراض‌های کارگران نیشکر هفت تپه تعطیل شده است|work=Radio Farda|date=19 November 2019|accessdate=21 November 2019|language=Persian|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120160257/https://www.radiofarda.com/a/30280867.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Iranian_protesters_in_November_of_2019._Isfahan.jpg|300px|left|thumb|[[İsfahan]]dakı nümayişlər]]

İnqilab Keşikçiləri düzgün ölü sayını gizlətmək və etirazları əhəmiyyətsiz göstərmək üçün ölən etirazçıların bədənlərini və xəstəxanadakı yaralıları götürürdü. Bəzi durumlarda hökumət rəsmiləri ölən etirazçıların bədənlərini ailələrinə pulla satırdı.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=McKay |first1=Hollie |title=Brutal crackdown of Iran protesters points to increasing divide, leadership losing grip: 'The regime is afraid' |url=https://www.foxnews.com/world/iran-protest-crackdown-leadership |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124163038/https://www.foxnews.com/world/iran-protest-crackdown-leadership |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The Guardian-a görə etirazlar əyalətlərin 70%-nə yayılmışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/nov/26/the-guardian-view-on-irans-protests-unrest-is-crushed-unhappiness-endures |title= The Guardian view on Iran’s protests: unrest is crushed, unhappiness endures |access-date= 2019-12-07 |archive-date= 2019-11-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191127052250/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/nov/26/the-guardian-view-on-irans-protests-unrest-is-crushed-unhappiness-endures |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

=== İnternetin kəsilməsi ===
Etirazlar ərəfəsində İran hakimiyyəti [[internet]]ə və sosial mediaya çıxışı kəsməyə başladı. İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının 24 saat bağlanması barədə qərarından sonra internet effektiv şəkildə bloklandı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/InternetIntel/status/1195986700880764929|title=Internet in Iran almost entirely offline as of 16:45 UTC on 16-Nov|last=InternetIntelligence|date=17 November 2019|website=@InternetIntel|language=en|access-date=19 November 2019|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112040001/https://twitter.com/InternetIntel/status/1195986700880764929|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/18/middleeast/iran-protests-explained-intl/index.html|title=Iran's 'largest internet shutdown ever' is happening now. Here's what you need to know|last=CNN|first=Tamara Qiblawi|website=CNN|access-date=19 November 2019|archive-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119012023/https://www.cnn.com/2019/11/18/middleeast/iran-protests-explained-intl/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.macleans.ca/news/world/the-uprising-in-iran-these-people-have-nothing-to-lose-theyre-fearless-now/|title=The uprising in Iran: 'These people have nothing to lose. They're fearless now.' – Macleans.ca|website=macleans.ca|access-date=19 November 2019|archive-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119055446/https://www.macleans.ca/news/world/the-uprising-in-iran-these-people-have-nothing-to-lose-theyre-fearless-now/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

NetBlocks-a görə, istifadəçilər ilk olaraq 15 noyabrda [[Məşhəd]]də internetin verilməsində fasilələr haqqında məlumat verdilər. Fasilələr ümumi əlaqə qrafiklərində də görünən təsir ilə böyük miqyasda və şiddətdə artdı. İranın ən böyük mobil şəbəkə operatorları, o cümlədən MCI, Rightel və IranCell, 16 noyabr 2019-cu il tarixində oflayn oldu. [[20 noyabr|Noyabrın 20]]-nə qədər milli bağlantı normal səviyyəsindən 5% səviyyəsinə endi. Bu da insan hüquqları pozuntularını izləməyi və bunların xəbərinin mediaya çatdırılmasını çətinləşdirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|title=Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities|date=15 November 2019|website=NetBlocks|language=en-US|access-date=19 November 2019|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hökumət, həmçinin peyk TV əlaqələrini yavaşlatdı və etiraz yerlərinin yaxınlığında olan insanlara anonim mesajlar göndərdi: &quot;Bilirik ki, siz buradasınız.&quot;&lt;ref name=&quot;veconomist2&quot; &gt;{{cite news|author= |title= Rises in the price of petrol are fueling unrest in Iran|url= https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/23/rises-in-the-price-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|work= [[The Economist]]|date= 23 November 2019|access-date= 7 December 2019|archive-date= 21 November 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191121180438/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/23/rises-in-the-price-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

21 noyabr 2019-da bəzi istifadəçilərin onlayn olduqları barədə xəbərlərlə yanaşı, bağlantının kiçik bir hissənin qaytarılması NetBlocks tərəfindən bildirildi; milli bağlantı 8% -ə çatdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|title=Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities|date=2019-11-15|website=NetBlocks|language=en-US|access-date=2019-11-22|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Şüarlar ===
Rejimi və rəhbərliyi hədəf alan etirazlarda nümayişçilər &quot;[[Rza Şah Pəhləvi|Şah]], İrana qayıt&quot;, &quot;Ruhanilər uduzmalıdır&quot;, &quot;Diktatora ölüm&quot;, &quot;Əsgər qardaşlarımız, qardaşlarınızı niyə öldürürsünüz?&quot;, &quot;Rza şaha Allah rəhmət eləsin&quot;, &quot;Nə Qəzzə, nə Livan mənim həyatım yalnız İran üçün&quot;, &quot;Neft pulları itirildi, hamısı [[Fələstin]]ə xərcləndi&quot;, &quot;İslamdan danışırlar, amma xalqı tapdaladılar&quot;, &quot;Rəhbər Allah kimi, biz sadə xalq dilənçi kimi yaşayırıq&quot; şüarlarını səsləndirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6|title=گسترش اعتراض‌ها در شهرهای ایران؛ کشته‌شدن بیش از ۱۰ معترض|date=16 November 2019|website=ایران اینترنشنال|access-date=17 November 2019|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211013454/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İranlılar, həmçinin, İranın antiisrail siyasəti üçün xərclədiyi pul və enerjiyə qarşı da öz səsini yüksəltdi &quot;Biz ya pulumuz, ya da yanacağımız yoxdur, cəhənnəm olsun Fələstin&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sidman |first1=David |title=Mass Protests Erupt Throughout Iran, Central Bank Burned Down |url=https://www.breakingisraelnews.com/140061/mass-protests-erupt-throughout-iran-burn-down-central-bank/ |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203224707/https://www.breakingisraelnews.com/140061/mass-protests-erupt-throughout-iran-burn-down-central-bank/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Taktikalar və üsullar ===
Etirazçılar polisin onlara silah atəşi açması ilə İran hökumətinə etiraz olaraq mitinqlər təşkil etməklə başladı. Etirazlar hökumət basqınları ilə qarşılandıqca, etirazçılar küçə və avtomobil yollarını bağlamağa başladılar. Etirazlar iranlıların ali lider [[Əli Xamenei]]nin şəkillərini və plakatlarını və hökumət banklarını yandırması ilə gücləndi. Bir çox etiraz şüarları İran hökumətinin [[Qəzzə]], [[Suriya]], [[Livan]] və [[Yəmən]]dəki münaqişələrə maliyyə dəstəy ayırmasına narazılığını bildirməyə yönəldildi. Bundan başqa, qayıtması istənilən [[Məhəmməd Rza Pəhləvi|son İranın şahını]] tərifləyən şüarlar da eşidlirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran-rocked-by-protests-as-images-of-khamenei-set-on-fire-and-banks-burned-go-viral-1.8135607|title=Iran Rocked by Protests as Images of Khamenei Set on Fire and Banks Burned|website=Haaretz|access-date=2019-12-07|archive-date=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120120344/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran-rocked-by-protests-as-images-of-khamenei-set-on-fire-and-banks-burned-go-viral-1.8135607|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Repressiya ===
İrandakı hökumət nümayəndələri qiyamın səviyyəsini aşağı göstərmək üçün ölən etirazçıların meyitlərini meyitxanalardan oğurlamaqda və yaralıları xəstəxanalardan həbs etməkdə ittiham olunurlar.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;/&gt;

İranın ali lideri [[Əli Xamenei]] və prezident [[Həsən Ruhani]] benzinin qiymətinin kəskin artmasına etiraz edən qəzəbli iranlılara qarşı ölümcül silahların istifadəsini əmr etdi. Bütün hökumət qurumlarından yuxarıda olan, bu cür nümayişlərə necə baxılması və siyasi böhranla mübarizə mövzusunda qərarlar verən &quot;Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasıdır&quot;. Şuraya prezident sədrlik edir. [[İran konstitusiyası]]nda Şuranın qəbul etdiyi bütün qərarların eyni zamanda [[İran Silahlı Qüvvələri]]nin baş komandanı olan Xamenei tərəfindən təsdiqlənməli olduğu bildirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Joint Responsibility Of Khamenei And Rouhani For Deaths Of Iran Protesters |url=https://en.radiofarda.com/a/joint-responsibility-of-khamenei-rouhani-for-deaths-of-iran-protesters/30293290.html |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234440/https://en.radiofarda.com/a/joint-responsibility-of-khamenei-rouhani-for-deaths-of-iran-protesters/30293290.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commander of Iranian armed forces: Khamenei is the ultimate authority |url=https://www.aei.org/articles/commander-of-iranian-armed-forces-khamenei-is-the-ultimate-authority/ |access-date=2019-12-07 |archive-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524084507/https://www.aei.org/articles/commander-of-iranian-armed-forces-khamenei-is-the-ultimate-authority/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ölü və yaralıların sayı ==
[[Fayl:People-died-in-iran-2019-protesters.svg|300px|thumb|Ostanlar üzrə ölü sayı&lt;ref&gt;{{cite web |title=World must condemn use of lethal force in Iran |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-world-must-strongly-condemn-use-of-lethal-force-against-protesters-as-death-toll-rises-to-143/ |publisher=Amnesty International |language=en |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206083424/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-world-must-strongly-condemn-use-of-lethal-force-against-protesters-as-death-toll-rises-to-143/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{legend|#7f0000|40 və ya daha çox öldürülən}}
{{legend|#bf0000|30-39 aralığında öldürülən}}
{{legend|#ff0000|20-29 aralığında öldürülən}}
{{legend|#ff5656|10-19 aralığında öldürülən}}
{{legend|#ffaaaa|1-9 aralığında öldürülən}}
{{legend|#d3d3d3|Məlumat yoxdur}}]]
[[Sircan]]da bir nəfər təhlükəsizlik qüvvəsi 15 noyabrda etirazçılara atəş açdıqdan sonra bir nəfər öldü və bir neçə nəfər yaralandı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.gooya.com/2019/11/post-32125.php|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=news.gooya.com|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116114533/https://news.gooya.com/2019/11/post-32125.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/2062e5a7e6b3447d9af1b42141661f01|title=Protests grip major Iran cities over gas prices; 1 killed|date=16 November 2019|website=AP NEWS|access-date=6 December 2019|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116112820/https://apnews.com/2062e5a7e6b3447d9af1b42141661f01|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ertəsi gün on nəfər nümayişçi öldürüldü.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|title=سومین روز اعتراضات در ایران؛ بیش از هزار نفر بازداشت شده‌اند|website=رادیو فردا|access-date=2019-12-07|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116105033/https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Reuters]] agentliyinin 23 dekabr 2018-ci il tarixində yaydığı məlumata əsasən, etirazlar zamanı təxminən 1500 insan öldürülüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special Report: Iran’s leader ordered crackdown on unrest — 'Do whatever it takes to end it'. reuters.com |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-specialreport/special-report-irans-leader-ordered-crackdown-on-unrest-do-whatever-it-takes-to-end-it-idUSKBN1YR0QR |access-date=2019-12-26 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223095916/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-specialreport/special-report-irans-leader-ordered-crackdown-on-unrest-do-whatever-it-takes-to-end-it-idUSKBN1YR0QR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[BBC]] ölənlərin sayında böyük fikir ayrılıqlarının olduğunu bildirdi. Müxtəlif mənbələrdən gələn qeyri-rəsmi məlumatlara görə, noyabrın 15-dən 19-dək təxminən 200 nəfər ölmüş və 3000 nəfər yaralanmışdı. BMT İnsan Haqları &quot;onlarla insanın öldüyünü&quot; desə də, [[Amnesty İnternational]] &quot;ən az 106 nəfərin öldürüldüyünü&quot; yazırdı. İran hakimiyyəti &quot;yalnız bir neçə nəfərin öldüyünü&quot; dedi.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50474405|title=UN fears dozens of deaths at Iranian protests|date=19 November 2019|access-date=19 November 2019|language=en-GB|archive-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119204532/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50474405|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

19 noyabr tarixinə qədər Amnesty İnternational [[Kirmanşah]]da 16, [[Bandər Məhşəhr]] və [[Cavanrud]]da 14, [[Mərivan]]da 9, [[Behbahan]]da 8, [[Ramhörmüz]], [[Sədra]] və [[Şiraz]] şəhərlərinin hər birində 4 nəfər, [[Bükan]], [[Kərəc]] və [[Robatkərim]]də 3, [[Xürrəmşəhr]]də 2, [[Abadan]], [[Əhvaz]] və [[Bumahen]]də 2, [[Tehran]], [[İsfahan]], [[İslamşəhr]], [[Sənəndəc]], [[Şəhriyar (Tehran ostanı)|Şəhriyar]] və [[Sircan]]da 1 nəfərin öldürüldüyü iddia etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|title=Iranian security forces are using lethal force to crush protests|date=19 November 2019|website=Amnesty International|language=en|url-status=live|access-date=2019-11-19|archive-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122004735/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|title=At least 106 protesters in 21 cities have been killed, according to credible reports received by Amnesty International. The organization believes that the real death toll may be much higher, with some reports suggesting as many as 200 have been killed.|last=|first=|date=|website=Amnesty International|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122004735/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|archive-date=2019-11-22|access-date=}}&lt;/ref&gt;

26 noyabra Amnesty Internationalda olan məlumata görə nümayişlərdə etirazçılar üzərində alınan sərt tədbirləri gizlətmək üçün hökumət rəsmiləri tərəfindən gizlədilən ölən və yaralılar da daxil olmaqla 100 nəfər öldürülmüşdü.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/25/iran-crackdown-protesters-revealed-new-videos-internet-blackout/|title=Iran crackdown on protesters revealed in new videos after internet blackout lifted|website=The Telegraph|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128185037/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/25/iran-crackdown-protesters-revealed-new-videos-internet-blackout/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Farsdilli BBC-yə görə, ölü sayı 200-ü keçmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |title= Iran protests: Videos reveal crackdown regime tried to hide from world |access-date= 2019-12-06 |archive-date= 2019-12-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191205103408/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
&quot;[[The Guardian]]&quot;-ın dekabrın 1-də verdiyi məlumata görə, təkcə Şiraz şəhərində 69-a yaxın etirazçı öldürülmüşdü.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/01/iran-fuel-protest-crackdowns-revealed-on-social-media/|title=Blocked roads then bullets: Iran's brutal crackdown in its City of Roses|website=The Guardian|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203023343/https://www.theguardian.com/world/2019/dec/01/iran-fuel-protest-crackdowns-revealed-on-social-media|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Amnesty International hesabatında İran hökumətinin öldürülənlərin ailələrini mediaya danışmamaları üçün təhdid etdiyini yazırdı. Onlar hər hansısa bir yas mərasimi keçirməməyə və sevdiklərini gizli şəkildə dəfn etməyə məcbur edilirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran acknowledges for first time that security forces have killed protesters |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/12/03/iran-acknowledges-first-time-security-forces-have-killed-protesters/ |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203212144/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/12/03/iran-acknowledges-first-time-security-forces-have-killed-protesters/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Təkcə etnik [[ərəblər]]in yaşadığı [[Xuzistan ostanı|Xuzistan əyaləti]]nin Mahşəhr şəhərinin qamışlıq bölgəsində İran [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]]nun (Sepah) etirazçıları [[pulemyot]]larla atəşə tutması nəticəsində azı 100 nəfərin öldüyü bildirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Sepah”ın Mahşəhrdə etirazçıları pulemyotla atəşə tutması barədə məlumatlar yayılıb. Gunaz.tv |url=https://www.gunaz.tv/az/xeberler/dunyaveiran-6/sepah-in-mahsehrde-etirazcilari-pulemyotla-atese-tutmasi-barede-melumatlar-yayilib-video-122573 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811155612/https://www.gunaz.tv/az/xeberler/dunyaveiran-6/sepah-in-mahsehrde-etirazcilari-pulemyotla-atese-tutmasi-barede-melumatlar-yayilib-video-122573 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=نیزار خونین ماهشهر. radiozamaneh.com |url=https://www.radiozamaneh.com/477658 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526002631/https://www.radiozamaneh.com/477658/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years. www.nytimes.com |url=https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202080816/https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Etirazlar zamanı [[İran azərbaycanlıları]] arasında da çoxlu sayda ölən, yaralanan və həbs edilənlər olub. Lakin hələ ki, onlardan 17 nəfərinin şəxsiyyəti müəyyənləşdirilə bilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=نام‌های جمعی از کشته‌شدگان سرکوب اعتراض‌های فراگیر آبان ۹۸. radiozamaneh.com |url=https://www.radiozamaneh.com/476007 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526003433/https://www.radiozamaneh.com/476007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=گاهشمار اعتراضات آبان ۹۸. bbc.com/persian |url=https://www.bbc.com/persian/iran-50535232 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023221749/https://www.bbc.com/persian/iran-50535232 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=احراز هویت شماری از کشته‌شدگان اعتراضات سراسری آبان‌ماه ۹۸ در ایران. kampain.info |url=https://www.kampain.info/archive/39584.htm |access-date=2019-12-26 |archive-date=2021-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123912/https://www.kampain.info/archive/39584.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Saxlanılanlar ==
[[Kürdüstan İnsan Haqları Şəbəkəsi]] aralarında yetkinlik yaşına çatmayanların da olduğu, həbs olunan bir çox etirazçının ağır şərtlər altında tutulduğunu açıqladı. Bundan əlavə, media orqanları [[Böyük Tehran Mərkəzi Cəzaçəkmə Müəssisəsi]]ndəki vəziyyəti &quot;dözülməz&quot; olaraq xarakterizə etdilər.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Overcrowded Prisons And Child Prisoners In Wake Of Iran Protests |url=https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |accessdate=6 December 2019 |work=[[Radio Farda]] (RFE/RL) |language=en |archive-date=4 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204134705/https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overcrowded Prisons And Child Prisoners In Wake Of Iran Protests |url=https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204134705/https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bir çox müşahidəçi həbs olunanlardan bəzilərinin ağır işgəncələrə məruz qaldıqlarından və edam edilməsindən narahatdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran: Arrested Protesters Are In Grave Danger Of Torture And Execution |url=https://iranhr.net/en/articles/4020/ |access-date=2019-12-06 |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002200339/https://iranhr.net/en/articles/4020/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təsiri ==
Yanacağın bahalaşmasından əldə olunan qənaətin [[İran əhalisi]]nin 75% -ni təşkil edən 18 milyon yoxsul ailəyə paylanması planlaşdırılır.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;veconomist2&quot; /&gt; Bununla birlikdə, &quot;[[The Economist]]&quot; jurnalının yazdığına görə, 40% səviyyəsində inflyasiya və ucuzlaşan bir valyuta ilə &quot;qiymət artımı riskinin inflyasiya təsiri bu maddi dəstəyi heç edər&quot;.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt; Bu [[inflyasiya]] təhlükəsi [[Əli Xamenei|Xamenei]] tərəfindən qəbul edilmişdir.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;

== Nəticəsi ==
İran xəbər agentliyi 19 noyabr 2019 tarixindən etibarən İranın müxtəlif şəhərlərində minlərlə adamın iğtişaşları qınamaq üçün ayrı-ayrı hökumətyönlü mitinqlərdə iştirak etdiklərini və [[İranın Ali Rəhbəri|İranın ali rəhbərliyinə]] dəstək olduqlarını söylədi.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.farsnews.com/news/13980829000504|title=From north to south of Iran against the &quot;rioters&quot;|accessdate=23 November 2019}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 20 noyabr 2019-cu ildə İran prezidenti [[Həsən Ruhani]] &quot;düşmən&quot;ə qalib gəldiklərini elan etdi. İran ertəsi gün tədricən internetə çıxışı bərpa etməyə başladı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50486646 |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124064813/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50486646 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/iran-loosens-internet-restrictions-protest-shutdown-191121195539005.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124235535/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/iran-loosens-internet-restrictions-protest-shutdown-191121195539005.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir çox tərəfdar (o cümlədən komandir Hüseyn Sələmi) hökumət əleyhinə etiraz edənlərə edam cəzasının verilməsini istədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-guard-threatens-us-allies-over-protests/2019/11/25/87ebdb90-0f89-11ea-924c-b34d09bbc948_story.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127233301/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-guard-threatens-us-allies-over-protests/2019/11/25/87ebdb90-0f89-11ea-924c-b34d09bbc948_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Məhkəmə tələbi ==
2 dekabr 2019-cu il tarixində [[Tehran]] avtobus sürücüləri İranın müxtəlif şəhərlərində etirazçılara atəş açmağı əmr edənlərin mühakimə olunmasını tələb etdilər. Həmkarlar ittifaqı hökumətin qəddar tədbirlərini insanlara qarşı &quot;qırğın və qanlı basqın&quot; kimi xarakterizə etdi. Tehran və şəhərətrafı Avtobus Şirkətlərinin Sindikatı tərəfindən verilmiş bəyanatda nümayişlər zamanı tutulan minlərlə etirazçının taleyindən narahatlıq ifadə edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tehran Bus Company Workers Condemn Iran Crackdown, Demand Trials |url=https://en.radiofarda.com/a/tehran-bus-company-workers-condemn-iran-crackdown-demand-trials/30301871.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202135107/https://en.radiofarda.com/a/tehran-bus-company-workers-condemn-iran-crackdown-demand-trials/30301871.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın Ali Lideri [[Əli Xamenei|Xamenei]]
: 17 noyabrda Kərəc ərazisində hadisələr başlayarkən o, bu mövzuda ekspert olmadığını qeyd etdi, ancaq bu siyasətin ekspert rəyinə əsaslanaraq, ölkənin idarəedici qüvvələri tərəfindən qəbul edildiyini bildirdi. Buna görə də, bu qərar olduğu kimi davame etdirilməliydi. O əlavə etdi ki, istənilən halda bəzi insanlar narazı olacaqdı, ancaq bankları belə atəşə vermək xalqın yox, banditlərin elədiyi hərəkətlərdir. Belə hadisələri normal xalq törətməz deyə Xamenei iddia etdi. &quot;Əlbəttə, rəsmilər onlarla əlaqəli olan problemlərə diqqət yetirməli və bacardıqları qədər onları həll etməlidirlər.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Khamenei's stance on recent events in Iran |url=http://english.khamenei.ir/news/7183/Imam-Khamenei-s-stance-on-recent-events-in-Iran |website=khamenei.ir |accessdate=19 November 2019 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206163140/http://english.khamenei.ir/news/7183/Imam-Khamenei-s-stance-on-recent-events-in-Iran |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Supreme Leader Backs Govt's Petrol Price Hike |url=https://www.news18.com/news/world/iran-supreme-leader-backs-govts-petrol-price-hike-warns-thugs-bandits-amid-violent-protests-2389905.html |accessdate=19 November 2019 |archive-date=18 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118140446/https://www.news18.com/news/world/iran-supreme-leader-backs-govts-petrol-price-hike-warns-thugs-bandits-amid-violent-protests-2389905.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Xamenei, həmçinin, etirazçıları &quot;dünyada bizə qarşı olan bütün şər mərkəzləri&quot;-nə kömək etməkdə günahlandırdı.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;
: O, həmçinin, 19 noyabrda istehsalçı, iqtisadi fəal və sahibkarla təşkil etdiyi görüşdə bildirib:
: &quot;Həm dostlarımız, həm də düşmənlərimiz bilməlidir ki, biz hərbi, siyasi və mühafizə məsələlərindəki müharibədə düşmənlərimizi məğlub etmişik. Son hadisələr tamamilə mühafizə məsələsi idi, xalqdan gələn bir şey deyildi. Biz müxtəlif ərazilərdə düşməni dəf etmişik və Allahın icazəsiylə, biz iqtisadi müharibədə də düşmənlərimizi məğlub edəcəyik.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Friends and foes should know that in the recent security issues we have repelled the enemy |url=http://english.khamenei.ir/news/7189/Friends-and-foes-should-know-that-in-the-recent-security-issues |accessdate=20 November 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120112913/http://english.khamenei.ir/news/7189/Friends-and-foes-should-know-that-in-the-recent-security-issues |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Friends, foes should know enemy repelled by Iran |url=https://en.irna.ir/news/83561918/Supreme-Leader-Friends-foes-should-know-enemy-repelled-by |accessdate=20 November 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120053221/https://en.irna.ir/news/83561918/Supreme-Leader-Friends-foes-should-know-enemy-repelled-by |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Successfully Tackles Security Issues, Will 'Repel Enemy in Economic War |url=https://sputniknews.com/middleeast/201911201077354265-iran-successfully-tackles-security-issues-will-repel-enemy-in-economic-war---khamenei/ |accessdate=20 November 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120115605/https://sputniknews.com/middleeast/201911201077354265-iran-successfully-tackles-security-issues-will-repel-enemy-in-economic-war---khamenei/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

* Parlamentin üzvü [[Pərvanə Salahşuri]] yanacağın qiymətindəki artım qərarının [[İslam məşvərət şurası|Məclis]] tərəfindən yox, rəhbərlik tərəfindən verildiyini bildirib. Salahşuri &quot;Parlamentin uzun bir müddətdir ki, qərar vermə prosesi içərisinə daxil olmadığını&quot; da əlavə edib və parlementi işarə edərək &quot;Əlimizdə olan son demokratiya görüntüsü də artıq yoxdur. Növbəti parlamenti bağlayaq, bu iqtisadi dirəniş hərəkətidir&quot; əlavə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ilna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/835056-%D8%AE%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF|title=خیلی وقت است که مجلس در رأس امور نیست/ مجلس بعدی را تعطیل کنید|website=خبرگزاری ایلنا|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211013530/https://www.ilna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/835056-%D8%AE%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Böyük Ayətullah [[Məhəmməd Ələvi Gürgani]] hökumətdən &quot;nə qədər gec deyil, yanacaq qiymətlərindəki artım qərarını dəyişdirməsini&quot; istəyib.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com&quot;/&gt;
* Məşhur İran Quran alimi Əbufəzl Bəhrampur saxlanılan etirazçıların müharib olduğunu və edam edilmək yerinə, sağ əl və sol qollarının kəsilməsinə layiq olduqlarını bildirib. O bu şərhi İranın dövlət dəstəkli İRİB TV1 kanalında [[Maidə surəsi]]nin 33-cü [[ayət]]inə istinad edərək deyib : &quot;[[Allah]]a və [[Məhəmməd peyğəmbər|Peyğəmbərinə]] qarşı vuruşanların, yer üzündə fitnə-fəsad salmağa çalışanların cəzası ancaq öldürülmək, çarmıxa çəkilmək, ya da əl-ayaqlarının çarpazvari (sağ əllərilə sol ayaqlarını) kəsilməsi, yaxud da yaşadıqları yerdən sürgün olunmalıdırlar. Bu (cəza) onlar üçün dünyada bir rüsvayçılıqdır. Axirətdə isə onları böyük bir əzab gözləyir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=کارشناس صداوسیما خواهان زجرکش کردن و قطع دست و پای معترضان شد.|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%AC%D8%B1%DA%A9%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|accessdate=29 November 2019|archive-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309140716/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%AC%D8%B1%DA%A9%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=کارشناس دینی در تلویزیون ایران خواستار &quot;زجرکش&quot; کردن بازداشت‌شدگان اعتراضات شد|url=https://www.radiofarda.com/a/bahrampour-tv-protests/30296208.html|accessdate=29 November 2019|archive-date=28 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128182028/https://www.radiofarda.com/a/bahrampour-tv-protests/30296208.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Religious Expert&quot; Advocates Torturing Protesters On State Television|url=https://en.radiofarda.com/a/religious-expert-advocates-torturing-protesters-on-state-television/30297307.html|accessdate=30 November 2019|archive-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129165356/https://en.radiofarda.com/a/religious-expert-advocates-torturing-protesters-on-state-television/30297307.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Beynəlxalq səviyyədə ===
* {{USA}}
** [[ABŞ prezidentləri|ABŞ Prezidenti]] [[Donald Tramp]] &quot;İran o qədər qeyri stabil bir ölkə olub ki, Böyük İran xalqı ölkə ərazisində baş verən inanılmaz vəhşiliklər barədə internetdə danışa bilməsinlər deyə, bütün ölkədəki İnternet Sistemini dayandırıb.&quot; deyə bildirərək, etirazlara öz dəstəyini bildirib.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt;
** [[ABŞ]]-nin Dövlət Katibi [[Mayk Pompeo]] nümayişlərə dəstəyini və ABŞ-nin İran xalqının yanında olduğunu bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20191116211712-2i1ij/|title=Iran's protests against gasoline price hike turn political - media|first=Thomson Reuters|last=Foundation|website=news.trust.org|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116224052/http://news.trust.org/item/20191116211712-2i1ij/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** Prezidentliyə namizəd, [[ABŞ Demokrat Partiyası|demokrat]] [[Berni Sanders]] İran hökumətini daha yaxşı bir gələcək üçün etiraz edən öz vətəndaşlarına qarşı vəhşilik törətməkdə tənqid edib və &quot;nümayişçilərə qarşı zorakılıq göstərməyi&quot; dayandırmağa çağırıb.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/SenSanders/status/1196969926441029632|title=All people have the right to protest for a better future. I call on the Iranian government to end the internet blackout and stop violence against demonstrators.|last=Sanders|first=Bernie|date=|website=Twitter|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610041448/https://twitter.com/SenSanders/status/1196969926441029632|archive-date=2021-06-10|access-date=}}&lt;/ref&gt;
** ABŞ İran daxilində internet serverlərinin deaktiv edilməsinin ardınca, İranın kommunikasiyalar üzrə naziri Məhəmməd-Cavad Azəri Cəhrumiyə sanksiya tətbiq edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/ajimpact/sanctions-iran-information-minister-internet-blackout-191122172936019.html|title=US sanctions Iran's information minister over internet blackout|website=aljazeera.com|access-date=2019-11-24|archive-date=2019-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124195937/https://www.aljazeera.com/ajimpact/sanctions-iran-information-minister-internet-blackout-191122172936019.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 3 dekabrda [[NATO]]-nun [[London]]dakı sammitində iştirak edərkən ABŞ prezidenti [[Donald Tramp]] &quot;İran, yəqin ki, biz burada danışdıqca hal hazırda minlərlə insanı öldürür.&quot; deyib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump Accuses Iran of ‘Killing Thousands’ of Protesters |url=https://aawsat.com/english/home/article/2018671/trump-accuses-iran-%E2%80%98killing-thousands%E2%80%99-protesters |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205152348/https://aawsat.com/english/home/article/2018671/trump-accuses-iran-%25E2%2580%2598killing-thousands%25E2%2580%2599-protesters |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Digərləri ===
* [[Pəhləvilər|Pəhləvi sülaləsinin]] yaşayan nümayəndəsi [[Rza Pəhləvi]] öz tvitter hesabında islami rejimlə idarə olunan İranın öz xalqına sadəcə çətinlik və kasıbçılıq gətirdiyini bildirib. Pəhləvi, həmçinin, İslam Respublikası tərəfindən pulsuz verilən tək şeyi [[Suriya]] prezidenti [[Bəşər Əsəd]]i nəzərdə tutaraq, regiondakı müttəfiqlərini təmin etdiyi neft olduğunu vurğulayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/iran-s-exiled-prince-calls-for-overthrow-of-regime-amid-protests/30275155.html|title=Iran's Exiled Prince Calls For Overthrow Of Regime Amid Protests|website=RFE/RL|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116152307/https://en.radiofarda.com/a/iran-s-exiled-prince-calls-for-overthrow-of-regime-amid-protests/30275155.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:2019-cu ildə İran]]
[[Kateqoriya:İranda siyasət]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>1mqc91brdeo5dylk3ozjb0zgr4b2ypt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965881</id>
      <parentid>8965873</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73813" sha1="1qhatcurc13pzuv6gh8rt4zb4cfbgvf" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = İran yanacaq etirazları (2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)|İran etirazları]]
| şəkil                       = {{Fotomontaj
| photo2a = 2019 Iranian fuel protests Day 1 by Fars News (10).jpg
| photo2b = 2019 Iranian fuel protests Fars News (18).jpg
| photo1a = 2019 Iranian protests 1.jpg
| photo3a = 2019 Iranian fuel protests Fars News (3).jpg
| photo3b = 2019 Iranian fuel protests Fars News (1).jpg
| position = center
| size = 300
| spacing = 2
| color = white
| border = 2
| color_border = white
}}
| izah                        = 
| tarixi                      = 15 noyabr 2019 - davam edir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128005314/https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
| yeri                        = [[İran]]
| səbəbi                      = * Yanacaq qiymətlərindəki artışlar
* İqtisadi çətinliklər 
* Dini lider [[Əli Xamenei]] və prezident [[Həsən Ruhani]]yə olan müxaliflik
* [[İran|İran İslam Respublikasına]] müxaliflik
* İranın regiondakı münaqişələrə daxil olmasına müxaliflik
| nəticəsi                    = 
| ərazi                       = 
| tərəf1                      = Etirazçılar
| tərəf2                      = [[İran|İran İslam Respublikası]] 
| tərəf3                      = 
| tərəf4                      = 
| komandan1                   = Mərkəziləşməmiş
| komandan2                   = {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Əli Xamenei]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Həsən Ruhani]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Ədbülrza Rəhmani Fəzli]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[İshaq Cahangiri]] &lt;br&gt;{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Əmir Xatəmi]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Mahmud Ələvi]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[Hüseyn Allahkərəm]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg}} [[Məhəmməd Bağıri (İranlı komandir)|Məhəmməd Bağıri]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[Hüseyn Əştəri]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[Abdulrəhim Musəvi]] &lt;br&gt; {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[Hüseyn Salami]]
| komandan3                   = 
| komandan4                   = 
| qüvvə1                      = On minlərlə &lt;br&gt;''' İranın daxili KİV-lərində:''' 87,000+&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13980828000753 |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123160152/https://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13980828000753 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
200,000+&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests/iran-says-200000-took-to-streets-in-anti-government-protests-idUSKBN1Y11PE|title=Iran says 200,000 took to streets in anti-government protests|date=2019-11-27|access-date=2019-11-28|language=en|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128064705/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests/iran-says-200000-took-to-streets-in-anti-government-protests-idUSKBN1Y11PE|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-protests-tehran-banks-revolutionary-guards-middle-east-a9220671.html|title=Iran admits 200,000 took part in recent anti-government protests, 731 banks torched|date=2019-11-28|access-date=2019-11-28|language=en|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128064712/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-protests-tehran-banks-revolutionary-guards-middle-east-a9220671.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; iranlı millət vəkilinə istinadən
| qüvvə2                      = Rejim qüvvələri
| qüvvə3                      = 
| qüvvə4                      = 
| itkilər1                    = '''[[Reuters]] agentliyinin yaydığı məlumata görə, təxminən 1500 nəfər öldürülüb.'''&lt;br&gt;'''[[Amnesty International]]-da olan rəqəmlər:'''&lt;br&gt;304+ etirazçı öldürülüb '''MEK''':&lt;br&gt; 750+ etirazçı öldürülüb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/12/iran-thousands-arbitrarily-detained-and-at-risk-of-torture-in-chilling-post-protest-crackdown/ |access-date=2019-12-26 |archive-date=2022-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619180814/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/12/iran-thousands-arbitrarily-detained-and-at-risk-of-torture-in-chilling-post-protest-crackdown/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1000-dən çox öldürülən var&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-usa/u-s-says-iran-may-have-killed-more-than-1000-in-recent-protests-idUSKBN1Y926W?feedType=RSS&amp;feedName=worldNews|title=U.S. says Iran may have killed more than 1,000 in recent protests|date=2019-12-05|access-date=2019-12-05|language=en|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218153250/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-usa/u-s-says-iran-may-have-killed-more-than-1000-in-recent-protests-idUSKBN1Y926W?feedType=RSS&amp;feedName=worldNews|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (ən az 18 nəfəri az yaşlılardır) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/eighteen-adolescents-confirmed-killed-in-iran-protests/30307992.html|title=The Killing Of Eighteen Adolescents In Iran Protests Confirmed|date=2019-12-05|access-date=2019-12-05|language=en|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205141325/https://en.radiofarda.com/a/eighteen-adolescents-confirmed-killed-in-iran-protests/30307992.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;İran daxili mənbələrə görə:''' 200+-900+ etirazçı öldürülüb&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gol |first1=Jiyar |title=Iran protests: Videos reveal crackdown the government tried to hide from world |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205103408/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;4,800+ yaralı&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/iran-protester-death-toll-reaches-least-143|title=Iran: protester death toll reaches at least 143|website=amnesty.org.uk|access-date=2019-12-03|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218153250/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/iran-protester-death-toll-reaches-least-143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50520634|title=Iran detains '100 leaders' of petrol hike protests|date=2019-11-22|access-date=2019-11-24|language=en-GB|archive-date=2019-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202021732/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50520634|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;7,000+ saxlanılıb &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20191127-iran-arrests-7000-fuel-protesters-in-one-week|title=Iran arrests 7,000 fuel protesters in one week|date=2019-11-27|access-date=2019-11-28|language=en|archive-date=2019-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127230132/https://www.middleeastmonitor.com/20191127-iran-arrests-7000-fuel-protesters-in-one-week/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[ABŞ Dövlət Departamenti]]nə görə'''&lt;br&gt;1,000+ öldürülüb &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://www.nytimes.com/2019/12/05/us/politics/europe-accuses-iran-violations.amp.html|title=Europe Accuses Iran of Missile Violations, and U.S. Says 1,000 Killed in Protests|accessdate=5 December 2019|publisher=The New York Times|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414230219/https://www.nytimes.com/2019/12/05/us/politics/europe-accuses-iran-violations.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| itkilər2                    = '''İran hökumətinə görə:'''&lt;br&gt;3 mühafizə keşikçisi öldürülüb&lt;ref name=&quot;k6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/iransix-killed-in-iranian-protests-over-gas-price-hike/30278195.html|title=At Least Six Dead In Iranian Protests, Tensions Still High|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212022034/https://www.rferl.org/a/iransix-killed-in-iranian-protests-over-gas-price-hike/30278195.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 731 bank and 140 hökumət binası zərər görüb&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-gasoline-protests-minister/iran-says-hundreds-of-banks-were-torched-in-vast-unrest-plot-idUSKBN1Y10GY |access-date=2019-12-06 |archive-date=2022-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427071321/https://www.reuters.com/article/us-iran-gasoline-protests-minister/iran-says-hundreds-of-banks-were-torched-in-vast-unrest-plot-idUSKBN1Y10GY |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| itkilər3                    =
| itkilər4                    = 
| vikianbar                   = 
}}

'''2019-cu ildə yanacağın qiymət artımına görə İran etirazları''' — İlk başda yanacaq qiymətlərindəki 200%-lik bir artışla başlayan, ancaq daha sonra İrandakı mövcud rejimə və [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] [[Əli Xamenei]]nin istefasına yönələn, [[İran]]ın bir çox şəhərlərində baş tutan sivil etirazlardır.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF|title=گسترش اعتراض‌ها به افزایش قیمت بنزین: یک معترض در سیرجان با شلیک ماموران کشته شد|date=15 November 2019|website=[[Iran International]]|language=fa|access-date=16 November 2019|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120102218/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50444429|title=Protests erupt over Iran petrol rationing|date=16 November 2019|access-date=16 November 2019|language=en-GB|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116143154/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50444429|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Etirazlar 15 noyabr axşamında başladı və internətdə nümayişlərin videosu yayılmağa başladıqca üsyanlar saatlar içərisində 21 şəhərə sıçradı.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Amnesty International: Over 100 Killed in 21 Cities in Iran Protests |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333 |publisher=Haaretz |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125001205/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/17/hikes-in-the-cost-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|title=Hikes in the cost of petrol are fuelling unrest in Iran|author=|date=17 November 2019|work=[[The Economist]]|access-date=3 December 2019|archive-date=18 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118180140/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/17/hikes-in-the-cost-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=رادیو فردا|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116130231/https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Şiddətli etirazların şəkilləri beynəlxalq səviyyəli etirazlarla birlikdə internetdə paylaşıldı.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/19/world/middleeast/iran-protests.html|title=Iran's 'Iron Fist': Rights Group Says More Than 100 Protesters Are Dead|last=Fassihi|first=Farnaz|date=2019-11-19|work=The New York Times|access-date=2019-11-21|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120221614/https://www.nytimes.com/2019/11/19/world/middleeast/iran-protests.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://milliyyet.info/2019/12/03/iranda-etnik-etirazlarin-dinamikasi/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191220124447/https://milliyyet.info/2019/12/03/iranda-etnik-etirazlarin-dinamikasi/ |archivedate = 2019-12-20 |title = İranda etnik etirazların dinamikası |author = Ramin Cabbarlı |date =  |work =  |publisher = Milliyyət Araşdırmalar Mərkəzi |accessdate =  |language =  |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

Etirazlar ilk başda dinc toplanmalar kimi başlasa da, hökumətin sərt tədbirləri iğtişaşları bütün İran rejiminə qarşı yönəltməyə təşviq etdi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite web |last1=Fassihi |first1=Farnaz |title=Iran Declares Protests Are Over, but the Evidence Suggests Otherwise |url=https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128005314/https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İran hökuməti etirazları susdurmaq üçün ölkə səviyyəsində interneti kəsmək, binalardan, [[vertolyot]]lardan, yaxın məsafədən pulemyotla etirazçılara atəş açmaq kimi ölümcül üsullardan istifadə etdi. İran hökuməti, həmçinin, etirazları basdırarkən ölənlərlə bağlı real rəqəmlərin gizli qalması üçün öldürülən nümayişçilərin cəsədlərini yaxınlarına vermirdi.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Iranian officials 'stealing bodies' from morgues to hide true scale of government crackdown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/23/iranian-masks-spiraling-protest-death-toll-stealing-bodies-morgues/ |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123174900/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/23/iranian-masks-spiraling-protest-death-toll-stealing-bodies-morgues/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Mysterious Disappearances: Is Iran Stealing Bodies From Morgues to Disguise Crackdown on Protesters? |url=https://www.albawaba.com/node/mysterious-disappearances-iran-stealing-bodies-morgues-disguise-crackdown-protesters |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129003221/https://www.albawaba.com/node/mysterious-disappearances-iran-stealing-bodies-morgues-disguise-crackdown-protesters |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Öldürülənlər ailələri KİV-lərə məlumat verməsin və ya yas mərasimi keçirməsin deyə hökumət tərəfindən təhdid etdilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gladstone |first1=Rick |title=With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years |url=https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202080816/https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Swert |first1=Mia |title=Amnesty says at least 208 killed in Iran protests |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/amnesty-208-killed-iran-protests-191130151227593.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203143743/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/amnesty-208-killed-iran-protests-191130151227593.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ölənlərlə bağlı hələ də tam dəqiq bir rəqəm olmasa da, bəziləri mühafizə qüvvələrinin 1000-dən çox [[İran]] vətəndaşını öldürdüyünü təxmin edir.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Williams |first1=Abigail |title=U.S. says Iran may have killed up to 1,000 protesters |url=https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 |website=https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 |publisher=NBC |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208235302/https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn.com&quot;&gt;{{cite web |last1=McKenzie |first1=Sheena |title=One of the worst crackdowns in decades is happening in Iran. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2019/12/03/middleeast/iran-protests-violent-crackdown-information-intl/index.html |website=CNN |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203233101/https://www.cnn.com/2019/12/03/middleeast/iran-protests-violent-crackdown-information-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hökumətin etirazçılara qarşı sərt tədbirlər almağı etirazçıları daha şiddətli reaksiya verməyə təşviq etdi. İran mərkəzi bankı daxil olmaqla ölkə səviyyəsində 731 banka, 9 dini mərkəzə hücumlar oldu, antiamerikanizm və Ali Lider Əli Xameneiyə aid olan plakatlar, həmçinin abidələr dağıdıldı, yandırıldı. 50 hərbi bazaya da nümayişçilər tərəfindən basqınlar oldu. Amnesty International və Radio Fardanın hesabatına görə etirazlar silsiləsi 1979-cu ildəki [[İran İslam İnqilabı|İran inqilabından]] sonrakı ən şiddətli və sərt etirazlar silsiləsi ola bilər.&lt;ref name=&quot;cnn.com&quot;/&gt;

Etirazlar və yüzlərlə ölən etirazçı ilə bağlı informasiyanın sosial media şəbəkələrindən paylaşılmasını əngəlləmək üçün hökumət 6 gün davam edəcək olan, ölkə səviyyəsində interneti blokladı.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/netblocks/status/1198215946286055424|title=Confirmed: Internet access is being restored in #Iran after a weeklong internet shutdown amid widespread protests; real-time network data show national connectivity now up to 64% of normal levels as of shutdown hour 163 #IranProtests #Internet4Iran https://netblocks.org/reports/internet-restored-in-iran-after-protest-shutdown-dAmqddA9 …pic.twitter.com/eimWEIEmrI|last=NetBlocks.org|date=2019-11-23|website=@netblocks|language=en|access-date=2019-11-24|archive-date=2019-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123130736/https://twitter.com/netblocks/status/1198215946286055424|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Arxa planı ==
Həm [[ABŞ-nin İrana qarşı sanksiyaları|ABŞ]]-nin, həm də [[Avropa Birliyinin İrana qarşı sanksiyaları|Avropa Birliyinin]] İrana qarşı tətbiq etdiyi [[sanksiya]]lar, iqtisadiyyatın düzgün idarə edilməməsi son bir neçə il ərzində İranda güclü [[iqtisadi böhran]]a səbəb olmuşdu.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Etirazlar başlamazdan əvvəl [[İran prezidentlərinin siyahısı|İranın azırkı prezidenti]] [[Həsən Ruhani]] &quot;İran 1979 [[İran İslam İnqilabı]]ndan sonra ən çətin illərini yaşayır.&quot; dedi.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt; İranın müttəfiqləri olan Livan və İraq da anti-hökumət etirazlarıyla üz-üzə qalmışdı.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;

2019-cu ilin noyabrın 15-i gecə yarı İran hökuməti yanacağın qiymətində artışı elan etdi.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt; Qiymət artımından əvvəl sürücülər aylıq 250 qalon litrə qədər benzinin hər litrinə 10 000 rial (bir litr üçün təxminən $1.15) ödüyürdülərsə, yeni qiymətlərlə birlikdə aylıq ilk 60 qalon litrin hər bir litrinə 15 000 rial (bir litr üçün təxminən $1.70), bundan sonrakı hər bir litr üçün 30 000 rial (hər bir litr üçün $3.40) ödəyəcəkdilər. Bu da qiymətlərdə 50%-dən 200%-ə qədər artım demək idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; İran dövlət televiziyası bu tədbirləri təxminən 60 milyon iranlıya maddi köməyi maliyyələşdirmək üçün bir vasitə kimi izah edib.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/15/world/middleeast/iran-gasoline-prices-rations.html|title=Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt|last=Fassihi|first=Farnaz|date=15 November 2019|work=The New York Times|access-date=16 November 2019|last2=Gladstone|first2=Rick|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=17 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117014445/https://www.nytimes.com/2019/11/15/world/middleeast/iran-gasoline-prices-rations.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[İran parlamenti]]nin keçmiş üzvü Bəhzad Nəbavi etirazlardan sadəcə 2 ay əvvəl, 2019-cu ilin sentyabrında verdiyi bir müsahibədə özündə bir neçə biznesi birləşdirən Rəzavi İqtisadi Fondu [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu|İnqilab Keşikçiləri]] və Kəşfiyat Nazirliyi ilə birlikdə təxminən [[İran iqtisadiyyatı]]nın 60%-ni idarə etdiyini bildirdi. Ali Lider [[Əli Xamenei]] bu fonda rəhbərlik edir. Bu bizneslər heç birisi vergi ödəmir və çox geniş imtiyazlara sahibdir.&lt;ref&gt;[https://en.radiofarda.com/a/khamenei-s-men-run-reo-the-largest-economic-player-in-eastern-iran-/30303973.html Khamenei's Men Run REO, The Largest Economic Player In Eastern Iran] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191203151709/https://en.radiofarda.com/a/khamenei-s-men-run-reo-the-largest-economic-player-in-eastern-iran-/30303973.html |date=2019-12-03 }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Hökumətin noyabrın 15-də erkən saatlarda yanacağın qiymətində 200-ə qədər artım qərarını elan etməsindən sonra İran xalqı müxtəlif şəhərlərdə öz hiddətlərini göstərmək üçün küçələri tutdu.

Rəsmi məlumata görə, [[Sircan]]da bir nəfər təhlükəsizlik qüvvələrinin açdığı atəş nəticəsində ölmüşdü. Şəhərdəki digər nümayişçilər yanacaqdoldurma məntəqəsini yandırmış və &quot;Ruhani, ölkəni tərk et&quot; şüarını səsləndirmişdir. [[Əhvaz]]dakı narazı kütlə insanlardan etiraz işarəsi kimi benzini boykot etməyi və maşınları yolun ortasında dayandırmağı tələb edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=رادیو فردا|language=fa|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116130231/https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İranın ən böyük ikinci şəhəri olan [[Məşəd]]də nümayişçilər yolları və əsas magistralları bağlayıblar.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; Etirazçılar [[Tehran]]ın şəhər ətrafı bölgəsi olan [[Qüds (İran)|Qüdsdə]] gecə gec saatlarda toplaşaraq, polis maşınını yandırdı.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title       = Qiymət artımına hiddətlənən kütlə İranda yolları bağlayıb
 |author      = 
 |url         = https://ir.voanews.com/a/iran-fuel-price-protest/5168591.html
 |publisher   = &quot;Amerikanın Səsi&quot; saytı
 |date        = 
 |accessdate  = 17 noyabr 2019
 |language    = Fars
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20191116115312/https://ir.voanews.com/a/iran-fuel-price-protest/5168591.html
 |archivedate = 2019-11-16
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

Noyabrın 16-da nümayişlər dəvam edib və ikinci gündə daha da genişləyib. Etirazçılar [[Tehran]], [[Təbriz]], [[İsfahan]] və [[Şiraz]] kimi böyük şəhərlərdə daxil olmaqla, 50-dən çox şəhərdə daha sıx toplaşaraq ani qiymət artışına etiraz edib.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275200.html|title=İranda qiymət artımına qarşı etirazlar davam edir|website=Radiofarda.com|language=fa|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117135101/https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275200.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Təhlükəsizlik qüvvələri etirazları dağıtmağa çalışarkən həqiqi güllədən istifadə etmiş, nəticədə ən az 10 nümayişçi [[İsfahan]], [[Behbahan]], [[Kirmanşah]], [[Kərəc]] və [[Şiraz]]da öldürülmüşdü.

[[İslamşəhr]], Behbahan və Tehranda bir neçə bank, o cümlədən, [[İran Mərkəzi Bankı|mərkəzi bank]] və İsfahanda bir dini məktəb nümayişçilər tərəfindən yandırılıb.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com&quot;/&gt; [[Şəhriyar (Tehran ostanı)|Şəhriyarda]]kı etirazçılar İslam Respublikasının qurucusu Ruhullah Xomeyninin üzüyünü təsvir edən abidəni də oda veriblər.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/persian|title=لحظه به لحظه با تحولات گران شدن بنزین؛ آنچه گذشت - BBC Persian|website=BBC News فارسی|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117163430/https://www.bbc.com/persian|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

16 noyabrda ölkə ərazisində internet bağlantısınin tamamilə kəsilməsi barədə hesabat verildi. İnternet aktivliyi normal səviyyəsinin 7%-i səviyyəsində olduğu qeyd olundu.

Dövlət xəbər agentlikləri indiyə qədər 1000-dən çox insanın həbs edildiyini və etirazların İranın 100-dən çox şəhərinə yayıldığını dedi.

Tehran və İsfahandakı mağaza sahibləri bazarları bağlamış və tətil elan etmişdi. Təbrizdə isə [[Təbriz Universiteti]]nin tələbələri sinifləri tərk edərək, universitetdə öz etirazlarını göstərmişdilər.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF|title=افزایش شمار قربانیان در سومین روز اعتراض‌ها: تعداد کشته‌ها به ده‌ها نفر رسید|date=17 November 2019|website=ایران اینترنشنال|access-date=17 November 2019|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310202828/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/persian|title=لحظه به لحظه با تحولات گران شدن بنزین - BBC Persian|website=BBC News فارسی|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117163430/https://www.bbc.com/persian|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Tehran Universiteti]]ndə tələbələr ölkədəki mövcud vəziyyətə etiraz etmək üçün etirazların 2-ci günündə toplaşmış və &quot;Diktatora ölüm&quot; və &quot;Nə Qəzzə, nə Livan, həyatım sadəcə İran üçün&quot; şüarları səsləndirməyə başladı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|title=استاندار تهران از بروز اعتراضات در بیش از ۷۰ درصد استان‌های ایران خبر داد|website=رادیو فردا|access-date=2019-12-07|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116105033/https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Etirazlar Tehranın qonşuluğundakı Sadiğiyədə də davam etdi. Bazardakı satıcıların tətilə getməsinin qarşısını almaq üçün təhlükəsizlik qüvvələri bazarı bağladı.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86|title=پیام‌های مردمی به ایران اینترنشنال: از جو امنیتی تا شلیک مستقیم به معترضان|date=18 November 2019|website=ایران اینترنشنال|access-date=7 December 2019|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203716/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tehran sakinləri internet kəsintisinə baxmayaraq cümə axşamı günü daha sıx şəkildə toplaşdıqlarını bildirdilər.&lt;ref name=&quot;auto4&quot; /&gt;

Polisin etirazçıların üzərinə birbaşa atəş açdığı Şirazda da qanlı toqquşmalar gedirdi.&lt;ref name=&quot;auto4&quot; /&gt; Rəsmilər bütün ölkədə 9 Dini mərkəzin və 5 Cümə ibadət mərkəzinin etirazçılar tərəfindən yandırıldığını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/ttack-on-kazeroon-seminary/30278787.html|title=حمله به دستکم ۹ حوزه علمیه و دفتر امام جمعه در جریان اعتراضات به افزایش قیمت بنزین|date=2019-11-18|website=رادیو فردا|language=fa|url-status=live|access-date=2019-11-19|archive-date=2019-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123004240/https://www.radiofarda.com/a/ttack-on-kazeroon-seminary/30278787.html}}&lt;/ref&gt; Təhlükəsizliklik qüvvələrinin sərt hücumlarına baxmayaraq, etirazlar 19 noyabrda-hadisələrin ardıcıl 5-ci günündə də davam etdi. Belə etirazlar Tehran, Kərəc və İsfahanda da qeydə alınmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C|title=پنجمین روز پیاپی اعتراض‌ها در ایران: ادامه درگیری‌ها با وجود افزایش جو امنیتی|work=Iran International|date=19 November 2019|accessdate=21 November 2019|language=Persian|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309050602/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%BE%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Həft Təpə]] işçilərinin azırkı vəziyyətə etiraz etməsi [[Xuzistan]] ostanındakı [[Şuş]] şəhərinə gedən bütün yolları bağlamışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/30280867.html|title=شوش به خاطر اعتراض‌های کارگران نیشکر هفت تپه تعطیل شده است|work=Radio Farda|date=19 November 2019|accessdate=21 November 2019|language=Persian|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120160257/https://www.radiofarda.com/a/30280867.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Iranian_protesters_in_November_of_2019._Isfahan.jpg|300px|left|thumb|[[İsfahan]]dakı nümayişlər]]

İnqilab Keşikçiləri düzgün ölü sayını gizlətmək və etirazları əhəmiyyətsiz göstərmək üçün ölən etirazçıların bədənlərini və xəstəxanadakı yaralıları götürürdü. Bəzi durumlarda hökumət rəsmiləri ölən etirazçıların bədənlərini ailələrinə pulla satırdı.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=McKay |first1=Hollie |title=Brutal crackdown of Iran protesters points to increasing divide, leadership losing grip: 'The regime is afraid' |url=https://www.foxnews.com/world/iran-protest-crackdown-leadership |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124163038/https://www.foxnews.com/world/iran-protest-crackdown-leadership |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The Guardian-a görə etirazlar əyalətlərin 70%-nə yayılmışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/nov/26/the-guardian-view-on-irans-protests-unrest-is-crushed-unhappiness-endures |title= The Guardian view on Iran’s protests: unrest is crushed, unhappiness endures |access-date= 2019-12-07 |archive-date= 2019-11-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191127052250/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/nov/26/the-guardian-view-on-irans-protests-unrest-is-crushed-unhappiness-endures |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

=== İnternetin kəsilməsi ===
Etirazlar ərəfəsində İran hakimiyyəti [[internet]]ə və sosial mediaya çıxışı kəsməyə başladı. İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının 24 saat bağlanması barədə qərarından sonra internet effektiv şəkildə bloklandı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/InternetIntel/status/1195986700880764929|title=Internet in Iran almost entirely offline as of 16:45 UTC on 16-Nov|last=InternetIntelligence|date=17 November 2019|website=@InternetIntel|language=en|access-date=19 November 2019|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112040001/https://twitter.com/InternetIntel/status/1195986700880764929|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/18/middleeast/iran-protests-explained-intl/index.html|title=Iran's 'largest internet shutdown ever' is happening now. Here's what you need to know|last=CNN|first=Tamara Qiblawi|website=CNN|access-date=19 November 2019|archive-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119012023/https://www.cnn.com/2019/11/18/middleeast/iran-protests-explained-intl/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.macleans.ca/news/world/the-uprising-in-iran-these-people-have-nothing-to-lose-theyre-fearless-now/|title=The uprising in Iran: 'These people have nothing to lose. They're fearless now.' – Macleans.ca|website=macleans.ca|access-date=19 November 2019|archive-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119055446/https://www.macleans.ca/news/world/the-uprising-in-iran-these-people-have-nothing-to-lose-theyre-fearless-now/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

NetBlocks-a görə, istifadəçilər ilk olaraq 15 noyabrda [[Məşhəd]]də internetin verilməsində fasilələr haqqında məlumat verdilər. Fasilələr ümumi əlaqə qrafiklərində də görünən təsir ilə böyük miqyasda və şiddətdə artdı. İranın ən böyük mobil şəbəkə operatorları, o cümlədən MCI, Rightel və IranCell, 16 noyabr 2019-cu il tarixində oflayn oldu. [[20 noyabr|Noyabrın 20]]-nə qədər milli bağlantı normal səviyyəsindən 5% səviyyəsinə endi. Bu da insan hüquqları pozuntularını izləməyi və bunların xəbərinin mediaya çatdırılmasını çətinləşdirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|title=Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities|date=15 November 2019|website=NetBlocks|language=en-US|access-date=19 November 2019|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hökumət, həmçinin peyk TV əlaqələrini yavaşlatdı və etiraz yerlərinin yaxınlığında olan insanlara anonim mesajlar göndərdi: &quot;Bilirik ki, siz buradasınız.&quot;&lt;ref name=&quot;veconomist2&quot; &gt;{{cite news|author= |title= Rises in the price of petrol are fueling unrest in Iran|url= https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/23/rises-in-the-price-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|work= [[The Economist]]|date= 23 November 2019|access-date= 7 December 2019|archive-date= 21 November 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191121180438/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/23/rises-in-the-price-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

21 noyabr 2019-da bəzi istifadəçilərin onlayn olduqları barədə xəbərlərlə yanaşı, bağlantının kiçik bir hissənin qaytarılması NetBlocks tərəfindən bildirildi; milli bağlantı 8% -ə çatdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|title=Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities|date=2019-11-15|website=NetBlocks|language=en-US|access-date=2019-11-22|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Şüarlar ===
Rejimi və rəhbərliyi hədəf alan etirazlarda nümayişçilər &quot;[[Rza Şah Pəhləvi|Şah]], İrana qayıt&quot;, &quot;Ruhanilər uduzmalıdır&quot;, &quot;Diktatora ölüm&quot;, &quot;Əsgər qardaşlarımız, qardaşlarınızı niyə öldürürsünüz?&quot;, &quot;Rza şaha Allah rəhmət eləsin&quot;, &quot;Nə Qəzzə, nə Livan mənim həyatım yalnız İran üçün&quot;, &quot;Neft pulları itirildi, hamısı [[Fələstin]]ə xərcləndi&quot;, &quot;İslamdan danışırlar, amma xalqı tapdaladılar&quot;, &quot;Rəhbər Allah kimi, biz sadə xalq dilənçi kimi yaşayırıq&quot; şüarlarını səsləndirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6|title=گسترش اعتراض‌ها در شهرهای ایران؛ کشته‌شدن بیش از ۱۰ معترض|date=16 November 2019|website=ایران اینترنشنال|access-date=17 November 2019|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211013454/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İranlılar, həmçinin, İranın antiisrail siyasəti üçün xərclədiyi pul və enerjiyə qarşı da öz səsini yüksəltdi &quot;Biz ya pulumuz, ya da yanacağımız yoxdur, cəhənnəm olsun Fələstin&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sidman |first1=David |title=Mass Protests Erupt Throughout Iran, Central Bank Burned Down |url=https://www.breakingisraelnews.com/140061/mass-protests-erupt-throughout-iran-burn-down-central-bank/ |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203224707/https://www.breakingisraelnews.com/140061/mass-protests-erupt-throughout-iran-burn-down-central-bank/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Taktikalar və üsullar ===
Etirazçılar polisin onlara silah atəşi açması ilə İran hökumətinə etiraz olaraq mitinqlər təşkil etməklə başladı. Etirazlar hökumət basqınları ilə qarşılandıqca, etirazçılar küçə və avtomobil yollarını bağlamağa başladılar. Etirazlar iranlıların ali lider [[Əli Xamenei]]nin şəkillərini və plakatlarını və hökumət banklarını yandırması ilə gücləndi. Bir çox etiraz şüarları İran hökumətinin [[Qəzzə]], [[Suriya]], [[Livan]] və [[Yəmən]]dəki münaqişələrə maliyyə dəstəy ayırmasına narazılığını bildirməyə yönəldildi. Bundan başqa, qayıtması istənilən [[Məhəmməd Rza Pəhləvi|son İranın şahını]] tərifləyən şüarlar da eşidlirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran-rocked-by-protests-as-images-of-khamenei-set-on-fire-and-banks-burned-go-viral-1.8135607|title=Iran Rocked by Protests as Images of Khamenei Set on Fire and Banks Burned|website=Haaretz|access-date=2019-12-07|archive-date=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120120344/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran-rocked-by-protests-as-images-of-khamenei-set-on-fire-and-banks-burned-go-viral-1.8135607|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Repressiya ===
İrandakı hökumət nümayəndələri qiyamın səviyyəsini aşağı göstərmək üçün ölən etirazçıların meyitlərini meyitxanalardan oğurlamaqda və yaralıları xəstəxanalardan həbs etməkdə ittiham olunurlar.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com&quot;/&gt;

İranın ali lideri [[Əli Xamenei]] və prezident [[Həsən Ruhani]] benzinin qiymətinin kəskin artmasına etiraz edən qəzəbli iranlılara qarşı ölümcül silahların istifadəsini əmr etdi. Bütün hökumət qurumlarından yuxarıda olan, bu cür nümayişlərə necə baxılması və siyasi böhranla mübarizə mövzusunda qərarlar verən &quot;Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasıdır&quot;. Şuraya prezident sədrlik edir. [[İran konstitusiyası]]nda Şuranın qəbul etdiyi bütün qərarların eyni zamanda [[İran Silahlı Qüvvələri]]nin baş komandanı olan Xamenei tərəfindən təsdiqlənməli olduğu bildirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Joint Responsibility Of Khamenei And Rouhani For Deaths Of Iran Protesters |url=https://en.radiofarda.com/a/joint-responsibility-of-khamenei-rouhani-for-deaths-of-iran-protesters/30293290.html |access-date=2019-12-07 |archive-date=2019-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234440/https://en.radiofarda.com/a/joint-responsibility-of-khamenei-rouhani-for-deaths-of-iran-protesters/30293290.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commander of Iranian armed forces: Khamenei is the ultimate authority |url=https://www.aei.org/articles/commander-of-iranian-armed-forces-khamenei-is-the-ultimate-authority/ |access-date=2019-12-07 |archive-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524084507/https://www.aei.org/articles/commander-of-iranian-armed-forces-khamenei-is-the-ultimate-authority/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ölü və yaralıların sayı ==
[[Fayl:People-died-in-iran-2019-protesters.svg|300px|thumb|Ostanlar üzrə ölü sayı&lt;ref&gt;{{cite web |title=World must condemn use of lethal force in Iran |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-world-must-strongly-condemn-use-of-lethal-force-against-protesters-as-death-toll-rises-to-143/ |publisher=Amnesty International |language=en |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206083424/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-world-must-strongly-condemn-use-of-lethal-force-against-protesters-as-death-toll-rises-to-143/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{legend|#7f0000|40 və ya daha çox öldürülən}}
{{legend|#bf0000|30-39 aralığında öldürülən}}
{{legend|#ff0000|20-29 aralığında öldürülən}}
{{legend|#ff5656|10-19 aralığında öldürülən}}
{{legend|#ffaaaa|1-9 aralığında öldürülən}}
{{legend|#d3d3d3|Məlumat yoxdur}}]]
[[Sircan]]da bir nəfər təhlükəsizlik qüvvəsi 15 noyabrda etirazçılara atəş açdıqdan sonra bir nəfər öldü və bir neçə nəfər yaralandı.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.gooya.com/2019/11/post-32125.php|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=news.gooya.com|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116114533/https://news.gooya.com/2019/11/post-32125.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/2062e5a7e6b3447d9af1b42141661f01|title=Protests grip major Iran cities over gas prices; 1 killed|date=16 November 2019|website=AP NEWS|access-date=6 December 2019|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116112820/https://apnews.com/2062e5a7e6b3447d9af1b42141661f01|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ertəsi gün on nəfər nümayişçi öldürüldü.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|title=سومین روز اعتراضات در ایران؛ بیش از هزار نفر بازداشت شده‌اند|website=رادیو فردا|access-date=2019-12-07|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116105033/https://www.radiofarda.com/a/iran-fuel-hike-protests-ongoing/30275215.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Reuters]] agentliyinin 23 dekabr 2018-ci il tarixində yaydığı məlumata əsasən, etirazlar zamanı təxminən 1500 insan öldürülüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special Report: Iran’s leader ordered crackdown on unrest — 'Do whatever it takes to end it'. reuters.com |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-specialreport/special-report-irans-leader-ordered-crackdown-on-unrest-do-whatever-it-takes-to-end-it-idUSKBN1YR0QR |access-date=2019-12-26 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223095916/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-specialreport/special-report-irans-leader-ordered-crackdown-on-unrest-do-whatever-it-takes-to-end-it-idUSKBN1YR0QR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[BBC]] ölənlərin sayında böyük fikir ayrılıqlarının olduğunu bildirdi. Müxtəlif mənbələrdən gələn qeyri-rəsmi məlumatlara görə, noyabrın 15-dən 19-dək təxminən 200 nəfər ölmüş və 3000 nəfər yaralanmışdı. BMT İnsan Haqları &quot;onlarla insanın öldüyünü&quot; desə də, [[Amnesty İnternational]] &quot;ən az 106 nəfərin öldürüldüyünü&quot; yazırdı. İran hakimiyyəti &quot;yalnız bir neçə nəfərin öldüyünü&quot; dedi.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50474405|title=UN fears dozens of deaths at Iranian protests|date=19 November 2019|access-date=19 November 2019|language=en-GB|archive-date=19 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119204532/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50474405|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

19 noyabr tarixinə qədər Amnesty İnternational [[Kirmanşah]]da 16, [[Bandər Məhşəhr]] və [[Cavanrud]]da 14, [[Mərivan]]da 9, [[Behbahan]]da 8, [[Ramhörmüz]], [[Sədra]] və [[Şiraz]] şəhərlərinin hər birində 4 nəfər, [[Bükan]], [[Kərəc]] və [[Robatkərim]]də 3, [[Xürrəmşəhr]]də 2, [[Abadan]], [[Əhvaz]] və [[Bumahen]]də 2, [[Tehran]], [[İsfahan]], [[İslamşəhr]], [[Sənəndəc]], [[Şəhriyar (Tehran ostanı)|Şəhriyar]] və [[Sircan]]da 1 nəfərin öldürüldüyü iddia etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|title=Iranian security forces are using lethal force to crush protests|date=19 November 2019|website=Amnesty International|language=en|url-status=live|access-date=2019-11-19|archive-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122004735/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|title=At least 106 protesters in 21 cities have been killed, according to credible reports received by Amnesty International. The organization believes that the real death toll may be much higher, with some reports suggesting as many as 200 have been killed.|last=|first=|date=|website=Amnesty International|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122004735/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|archive-date=2019-11-22|access-date=}}&lt;/ref&gt;

26 noyabra Amnesty Internationalda olan məlumata görə nümayişlərdə etirazçılar üzərində alınan sərt tədbirləri gizlətmək üçün hökumət rəsmiləri tərəfindən gizlədilən ölən və yaralılar da daxil olmaqla 100 nəfər öldürülmüşdü.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/25/iran-crackdown-protesters-revealed-new-videos-internet-blackout/|title=Iran crackdown on protesters revealed in new videos after internet blackout lifted|website=The Telegraph|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128185037/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/25/iran-crackdown-protesters-revealed-new-videos-internet-blackout/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Farsdilli BBC-yə görə, ölü sayı 200-ü keçmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |title= Iran protests: Videos reveal crackdown regime tried to hide from world |access-date= 2019-12-06 |archive-date= 2019-12-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191205103408/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50562584 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
&quot;[[The Guardian]]&quot;-ın dekabrın 1-də verdiyi məlumata görə, təkcə Şiraz şəhərində 69-a yaxın etirazçı öldürülmüşdü.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/01/iran-fuel-protest-crackdowns-revealed-on-social-media/|title=Blocked roads then bullets: Iran's brutal crackdown in its City of Roses|website=The Guardian|access-date=2019-12-06|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203023343/https://www.theguardian.com/world/2019/dec/01/iran-fuel-protest-crackdowns-revealed-on-social-media|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Amnesty International hesabatında İran hökumətinin öldürülənlərin ailələrini mediaya danışmamaları üçün təhdid etdiyini yazırdı. Onlar hər hansısa bir yas mərasimi keçirməməyə və sevdiklərini gizli şəkildə dəfn etməyə məcbur edilirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran acknowledges for first time that security forces have killed protesters |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/12/03/iran-acknowledges-first-time-security-forces-have-killed-protesters/ |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203212144/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/12/03/iran-acknowledges-first-time-security-forces-have-killed-protesters/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Təkcə etnik [[ərəblər]]in yaşadığı [[Xuzistan ostanı|Xuzistan əyaləti]]nin Mahşəhr şəhərinin qamışlıq bölgəsində İran [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]]nun (Sepah) etirazçıları [[pulemyot]]larla atəşə tutması nəticəsində azı 100 nəfərin öldüyü bildirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Sepah”ın Mahşəhrdə etirazçıları pulemyotla atəşə tutması barədə məlumatlar yayılıb. Gunaz.tv |url=https://www.gunaz.tv/az/xeberler/dunyaveiran-6/sepah-in-mahsehrde-etirazcilari-pulemyotla-atese-tutmasi-barede-melumatlar-yayilib-video-122573 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811155612/https://www.gunaz.tv/az/xeberler/dunyaveiran-6/sepah-in-mahsehrde-etirazcilari-pulemyotla-atese-tutmasi-barede-melumatlar-yayilib-video-122573 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=نیزار خونین ماهشهر. radiozamaneh.com |url=https://www.radiozamaneh.com/477658 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526002631/https://www.radiozamaneh.com/477658/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years. www.nytimes.com |url=https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202080816/https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Etirazlar zamanı [[İran azərbaycanlıları]] arasında da çoxlu sayda ölən, yaralanan və həbs edilənlər olub. Lakin hələ ki, onlardan 17 nəfərinin şəxsiyyəti müəyyənləşdirilə bilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=نام‌های جمعی از کشته‌شدگان سرکوب اعتراض‌های فراگیر آبان ۹۸. radiozamaneh.com |url=https://www.radiozamaneh.com/476007 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526003433/https://www.radiozamaneh.com/476007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=گاهشمار اعتراضات آبان ۹۸. bbc.com/persian |url=https://www.bbc.com/persian/iran-50535232 |access-date=2019-12-26 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023221749/https://www.bbc.com/persian/iran-50535232 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=احراز هویت شماری از کشته‌شدگان اعتراضات سراسری آبان‌ماه ۹۸ در ایران. kampain.info |url=https://www.kampain.info/archive/39584.htm |access-date=2019-12-26 |archive-date=2021-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123912/https://www.kampain.info/archive/39584.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Saxlanılanlar ==
[[Kürdüstan İnsan Haqları Şəbəkəsi]] aralarında yetkinlik yaşına çatmayanların da olduğu, həbs olunan bir çox etirazçının ağır şərtlər altında tutulduğunu açıqladı. Bundan əlavə, media orqanları [[Böyük Tehran Mərkəzi Cəzaçəkmə Müəssisəsi]]ndəki vəziyyəti &quot;dözülməz&quot; olaraq xarakterizə etdilər.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Overcrowded Prisons And Child Prisoners In Wake Of Iran Protests |url=https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |accessdate=6 December 2019 |work=[[Radio Farda]] (RFE/RL) |language=en |archive-date=4 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204134705/https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overcrowded Prisons And Child Prisoners In Wake Of Iran Protests |url=https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204134705/https://en.radiofarda.com/a/overcrowded-prisons-and-child-prisoners-in-wake-of-iran-protests/30303369.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Bir çox müşahidəçi həbs olunanlardan bəzilərinin ağır işgəncələrə məruz qaldıqlarından və edam edilməsindən narahatdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran: Arrested Protesters Are In Grave Danger Of Torture And Execution |url=https://iranhr.net/en/articles/4020/ |access-date=2019-12-06 |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002200339/https://iranhr.net/en/articles/4020/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təsiri ==
Yanacağın bahalaşmasından əldə olunan qənaətin [[İran əhalisi]]nin 75% -ni təşkil edən 18 milyon yoxsul ailəyə paylanması planlaşdırılır.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;veconomist2&quot; /&gt; Bununla birlikdə, &quot;[[The Economist]]&quot; jurnalının yazdığına görə, 40% səviyyəsində inflyasiya və ucuzlaşan bir valyuta ilə &quot;qiymət artımı riskinin inflyasiya təsiri bu maddi dəstəyi heç edər&quot;.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt; Bu [[inflyasiya]] təhlükəsi [[Əli Xamenei|Xamenei]] tərəfindən qəbul edilmişdir.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;

== Nəticəsi ==
İran xəbər agentliyi 19 noyabr 2019 tarixindən etibarən İranın müxtəlif şəhərlərində minlərlə adamın iğtişaşları qınamaq üçün ayrı-ayrı hökumətyönlü mitinqlərdə iştirak etdiklərini və [[İranın Ali Rəhbəri|İranın ali rəhbərliyinə]] dəstək olduqlarını söylədi.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.farsnews.com/news/13980829000504|title=From north to south of Iran against the &quot;rioters&quot;|accessdate=23 November 2019}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 20 noyabr 2019-cu ildə İran prezidenti [[Həsən Ruhani]] &quot;düşmən&quot;ə qalib gəldiklərini elan etdi. İran ertəsi gün tədricən internetə çıxışı bərpa etməyə başladı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50486646 |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124064813/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50486646 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/iran-loosens-internet-restrictions-protest-shutdown-191121195539005.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124235535/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/iran-loosens-internet-restrictions-protest-shutdown-191121195539005.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir çox tərəfdar (o cümlədən komandir Hüseyn Sələmi) hökumət əleyhinə etiraz edənlərə edam cəzasının verilməsini istədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-guard-threatens-us-allies-over-protests/2019/11/25/87ebdb90-0f89-11ea-924c-b34d09bbc948_story.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127233301/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-guard-threatens-us-allies-over-protests/2019/11/25/87ebdb90-0f89-11ea-924c-b34d09bbc948_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Məhkəmə tələbi ==
2 dekabr 2019-cu il tarixində [[Tehran]] avtobus sürücüləri İranın müxtəlif şəhərlərində etirazçılara atəş açmağı əmr edənlərin mühakimə olunmasını tələb etdilər. Həmkarlar ittifaqı hökumətin qəddar tədbirlərini insanlara qarşı &quot;qırğın və qanlı basqın&quot; kimi xarakterizə etdi. Tehran və şəhərətrafı Avtobus Şirkətlərinin Sindikatı tərəfindən verilmiş bəyanatda nümayişlər zamanı tutulan minlərlə etirazçının taleyindən narahatlıq ifadə edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tehran Bus Company Workers Condemn Iran Crackdown, Demand Trials |url=https://en.radiofarda.com/a/tehran-bus-company-workers-condemn-iran-crackdown-demand-trials/30301871.html |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202135107/https://en.radiofarda.com/a/tehran-bus-company-workers-condemn-iran-crackdown-demand-trials/30301871.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın Ali Lideri [[Əli Xamenei|Xamenei]]
: 17 noyabrda Kərəc ərazisində hadisələr başlayarkən o, bu mövzuda ekspert olmadığını qeyd etdi, ancaq bu siyasətin ekspert rəyinə əsaslanaraq, ölkənin idarəedici qüvvələri tərəfindən qəbul edildiyini bildirdi. Buna görə də, bu qərar olduğu kimi davame etdirilməliydi. O əlavə etdi ki, istənilən halda bəzi insanlar narazı olacaqdı, ancaq bankları belə atəşə vermək xalqın yox, banditlərin elədiyi hərəkətlərdir. Belə hadisələri normal xalq törətməz deyə Xamenei iddia etdi. &quot;Əlbəttə, rəsmilər onlarla əlaqəli olan problemlərə diqqət yetirməli və bacardıqları qədər onları həll etməlidirlər.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Khamenei's stance on recent events in Iran |url=http://english.khamenei.ir/news/7183/Imam-Khamenei-s-stance-on-recent-events-in-Iran |website=khamenei.ir |accessdate=19 November 2019 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206163140/http://english.khamenei.ir/news/7183/Imam-Khamenei-s-stance-on-recent-events-in-Iran |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Supreme Leader Backs Govt's Petrol Price Hike |url=https://www.news18.com/news/world/iran-supreme-leader-backs-govts-petrol-price-hike-warns-thugs-bandits-amid-violent-protests-2389905.html |accessdate=19 November 2019 |archive-date=18 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118140446/https://www.news18.com/news/world/iran-supreme-leader-backs-govts-petrol-price-hike-warns-thugs-bandits-amid-violent-protests-2389905.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Xamenei, həmçinin, etirazçıları &quot;dünyada bizə qarşı olan bütün şər mərkəzləri&quot;-nə kömək etməkdə günahlandırdı.&lt;ref name=&quot;veconomist1&quot; /&gt;
: O, həmçinin, 19 noyabrda istehsalçı, iqtisadi fəal və sahibkarla təşkil etdiyi görüşdə bildirib:
: &quot;Həm dostlarımız, həm də düşmənlərimiz bilməlidir ki, biz hərbi, siyasi və mühafizə məsələlərindəki müharibədə düşmənlərimizi məğlub etmişik. Son hadisələr tamamilə mühafizə məsələsi idi, xalqdan gələn bir şey deyildi. Biz müxtəlif ərazilərdə düşməni dəf etmişik və Allahın icazəsiylə, biz iqtisadi müharibədə də düşmənlərimizi məğlub edəcəyik.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Friends and foes should know that in the recent security issues we have repelled the enemy |url=http://english.khamenei.ir/news/7189/Friends-and-foes-should-know-that-in-the-recent-security-issues |accessdate=20 November 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120112913/http://english.khamenei.ir/news/7189/Friends-and-foes-should-know-that-in-the-recent-security-issues |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Friends, foes should know enemy repelled by Iran |url=https://en.irna.ir/news/83561918/Supreme-Leader-Friends-foes-should-know-enemy-repelled-by |accessdate=20 November 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120053221/https://en.irna.ir/news/83561918/Supreme-Leader-Friends-foes-should-know-enemy-repelled-by |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Successfully Tackles Security Issues, Will 'Repel Enemy in Economic War |url=https://sputniknews.com/middleeast/201911201077354265-iran-successfully-tackles-security-issues-will-repel-enemy-in-economic-war---khamenei/ |accessdate=20 November 2019 |archive-date=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120115605/https://sputniknews.com/middleeast/201911201077354265-iran-successfully-tackles-security-issues-will-repel-enemy-in-economic-war---khamenei/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

* Parlamentin üzvü [[Pərvanə Salahşuri]] yanacağın qiymətindəki artım qərarının [[İslam məşvərət şurası|Məclis]] tərəfindən yox, rəhbərlik tərəfindən verildiyini bildirib. Salahşuri &quot;Parlamentin uzun bir müddətdir ki, qərar vermə prosesi içərisinə daxil olmadığını&quot; da əlavə edib və parlementi işarə edərək &quot;Əlimizdə olan son demokratiya görüntüsü də artıq yoxdur. Növbəti parlamenti bağlayaq, bu iqtisadi dirəniş hərəkətidir&quot; əlavə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ilna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/835056-%D8%AE%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF|title=خیلی وقت است که مجلس در رأس امور نیست/ مجلس بعدی را تعطیل کنید|website=خبرگزاری ایلنا|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211013530/https://www.ilna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/835056-%D8%AE%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Böyük Ayətullah [[Məhəmməd Ələvi Gürgani]] hökumətdən &quot;nə qədər gec deyil, yanacaq qiymətlərindəki artım qərarını dəyişdirməsini&quot; istəyib.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com&quot;/&gt;
* Məşhur İran Quran alimi Əbufəzl Bəhrampur saxlanılan etirazçıların müharib olduğunu və edam edilmək yerinə, sağ əl və sol qollarının kəsilməsinə layiq olduqlarını bildirib. O bu şərhi İranın dövlət dəstəkli İRİB TV1 kanalında [[Maidə surəsi]]nin 33-cü [[ayət]]inə istinad edərək deyib : &quot;[[Allah]]a və [[Məhəmməd peyğəmbər|Peyğəmbərinə]] qarşı vuruşanların, yer üzündə fitnə-fəsad salmağa çalışanların cəzası ancaq öldürülmək, çarmıxa çəkilmək, ya da əl-ayaqlarının çarpazvari (sağ əllərilə sol ayaqlarını) kəsilməsi, yaxud da yaşadıqları yerdən sürgün olunmalıdırlar. Bu (cəza) onlar üçün dünyada bir rüsvayçılıqdır. Axirətdə isə onları böyük bir əzab gözləyir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=کارشناس صداوسیما خواهان زجرکش کردن و قطع دست و پای معترضان شد.|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%AC%D8%B1%DA%A9%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|accessdate=29 November 2019|archive-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309140716/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%AC%D8%B1%DA%A9%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=کارشناس دینی در تلویزیون ایران خواستار &quot;زجرکش&quot; کردن بازداشت‌شدگان اعتراضات شد|url=https://www.radiofarda.com/a/bahrampour-tv-protests/30296208.html|accessdate=29 November 2019|archive-date=28 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128182028/https://www.radiofarda.com/a/bahrampour-tv-protests/30296208.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Religious Expert&quot; Advocates Torturing Protesters On State Television|url=https://en.radiofarda.com/a/religious-expert-advocates-torturing-protesters-on-state-television/30297307.html|accessdate=30 November 2019|archive-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129165356/https://en.radiofarda.com/a/religious-expert-advocates-torturing-protesters-on-state-television/30297307.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Beynəlxalq səviyyədə ===
* {{USA}}
** [[ABŞ prezidentləri|ABŞ Prezidenti]] [[Donald Tramp]] &quot;İran o qədər qeyri stabil bir ölkə olub ki, Böyük İran xalqı ölkə ərazisində baş verən inanılmaz vəhşiliklər barədə internetdə danışa bilməsinlər deyə, bütün ölkədəki İnternet Sistemini dayandırıb.&quot; deyə bildirərək, etirazlara öz dəstəyini bildirib.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt;
** [[ABŞ]]-nin Dövlət Katibi [[Mayk Pompeo]] nümayişlərə dəstəyini və ABŞ-nin İran xalqının yanında olduğunu bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20191116211712-2i1ij/|title=Iran's protests against gasoline price hike turn political - media|first=Thomson Reuters|last=Foundation|website=news.trust.org|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116224052/http://news.trust.org/item/20191116211712-2i1ij/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** Prezidentliyə namizəd, [[ABŞ Demokrat Partiyası|demokrat]] [[Berni Sanders]] İran hökumətini daha yaxşı bir gələcək üçün etiraz edən öz vətəndaşlarına qarşı vəhşilik törətməkdə tənqid edib və &quot;nümayişçilərə qarşı zorakılıq göstərməyi&quot; dayandırmağa çağırıb.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/SenSanders/status/1196969926441029632|title=All people have the right to protest for a better future. I call on the Iranian government to end the internet blackout and stop violence against demonstrators.|last=Sanders|first=Bernie|date=|website=Twitter|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610041448/https://twitter.com/SenSanders/status/1196969926441029632|archive-date=2021-06-10|access-date=}}&lt;/ref&gt;
** ABŞ İran daxilində internet serverlərinin deaktiv edilməsinin ardınca, İranın kommunikasiyalar üzrə naziri Məhəmməd-Cavad Azəri Cəhrumiyə sanksiya tətbiq edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/ajimpact/sanctions-iran-information-minister-internet-blackout-191122172936019.html|title=US sanctions Iran's information minister over internet blackout|website=aljazeera.com|access-date=2019-11-24|archive-date=2019-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124195937/https://www.aljazeera.com/ajimpact/sanctions-iran-information-minister-internet-blackout-191122172936019.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 3 dekabrda [[NATO]]-nun [[London]]dakı sammitində iştirak edərkən ABŞ prezidenti [[Donald Tramp]] &quot;İran, yəqin ki, biz burada danışdıqca hal hazırda minlərlə insanı öldürür.&quot; deyib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump Accuses Iran of ‘Killing Thousands’ of Protesters |url=https://aawsat.com/english/home/article/2018671/trump-accuses-iran-%E2%80%98killing-thousands%E2%80%99-protesters |access-date=2019-12-06 |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205152348/https://aawsat.com/english/home/article/2018671/trump-accuses-iran-%25E2%2580%2598killing-thousands%25E2%2580%2599-protesters |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Digərləri ===
* [[Pəhləvilər|Pəhləvi sülaləsinin]] yaşayan nümayəndəsi [[Rza Pəhləvi]] öz tvitter hesabında islami rejimlə idarə olunan İranın öz xalqına sadəcə çətinlik və kasıbçılıq gətirdiyini bildirib. Pəhləvi, həmçinin, İslam Respublikası tərəfindən pulsuz verilən tək şeyi [[Suriya]] prezidenti [[Bəşər Əsəd]]i nəzərdə tutaraq, regiondakı müttəfiqlərini təmin etdiyi neft olduğunu vurğulayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/iran-s-exiled-prince-calls-for-overthrow-of-regime-amid-protests/30275155.html|title=Iran's Exiled Prince Calls For Overthrow Of Regime Amid Protests|website=RFE/RL|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116152307/https://en.radiofarda.com/a/iran-s-exiled-prince-calls-for-overthrow-of-regime-amid-protests/30275155.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:2019-cu ildə İran]]
[[Kateqoriya:İranda siyasət]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>1qhatcurc13pzuv6gh8rt4zb4cfbgvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məcburi hicaba qarşı İran etirazları (2017-2019)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608731</id>
    <revision>
      <id>8965854</id>
      <parentid>8934193</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66084" sha1="qmsqg2cj3oegyqc0m1bgz13m4h3j6hb" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = Məcburi hicaba qarşı İran etirazları (2017-2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)]]
| şəkil                       = [[Fayl:Girl of Enghelab Street.jpg|260px]]
| izah                        = Linzdə İnqilab küçəsi qızlarına dəstəyini göstərən iranlı qadın
| tarixi                      = 27 dekabr 2017 - indiyə qədər
| yeri                        = İran
| səbəbi                      = Məcburi Hicab Qanunu
| tərəf1                      =  Etirazçılar
| tərəf2                      = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran}}|{{*}}[[İran İslam Respublikası Qanuna Riayət Qüvvəsi|Polis]]}}
| itkilər1                    = '''Tutulanlar:''' ən az 40 nəfər&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد | trans-title=The protester's daughter was arrested on &quot;Hijab Forced&quot; in Revolution Square | publisher=Radio Farda | date=29 October 2018 | accessdate=16 January 2019 | archive-date=3 February 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| vikianbar                   = 
}}

'''İranda məcburi hicab geyiminə qarşı etirazlar''', həmçinin, hadisənin gedişatı ilə bağlı olaraq '''İnqilab küçəsi qızları''' ({{Dil-fa|دختران خیابان انقلاب}}) kimi də bilinir. Etirazlar bu hərəkətlənmələrə ilham mənbəyi olan, İnqilab küçəsi qızı kimi də tanınan '''Vida Movahədin''' 27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|title=Masih Alinejad on Instagram: “همین امروز چهارشنبه خیابان انقلاب - روبروی نان فرانسه، دختری که روسری خود را به چوبی اویزان کرده بود و در هوا تکان می داد. این دختر پس از…”|website=Instagram|language=en|access-date=2018-12-26|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207215118/https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Tehran]]ın izdihamlı İnqilab küçəsinin mərkəzindəki elektrik sayğacının yanında dayanaraq, [[hicab]]ını və ağ şalını bir çubuğa keçirib bayraq kimi dalğalandırmasıyla başladı.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; O, həmin gün həbs edildi&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; və bir ay sonra 28 yanvar 2018-ci ildə&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; icbari cəza ödəməklə&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt; müvəqqəti sərbəst buraxıldı. Bəzilərinə görə Movahədin bu hərəkəti Məsih Əlinejadın [[Amerika]]nın Səsinin fars dilində olan yayımında 2017-ci ilin əvvəlində başlayan protest hərəkəti Bəyaz Çərşənbələr tələbinə əsaslanırdı.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Az sonra digər qadınlar da bu etiraz hərəkətini təkrarlamağa və öz hərəkətlərini sosial media hesablarında paylaşmağa başladı. Bu etiraza dəstək verən qadınlar ingilis dilli mənbələrdə &quot;İnqilab küçəsinin qızları&quot;({{dil-en|Girls of Enghelab Street}})&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|title=In Tehran, New Hijab Protester Led Off By Police|website=VOA|accessdate=14 March 2019|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410053150/https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; olaraq təsvir edilir. Bəzi nümayişçilər Məsih Alinejadın istəyi üzərinə yox, özlərinin bunu başlatdığını iddia edirdilər.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;

== İran Cinayət Qanunu ==
[[İran İslam İnqilabı|1979-cu il inqilabından]] sonra qüvvəyə minən İran İslam qanunlarının İslami Cinayət qanunun (Sanskiyalar və önləyici cəzalar adlandırılır) 5-ci kitabının 638-ci maddəsinə görə hicab geyinməyən qadınlar 10 gündən 2 aya qədər həbs edilə, və/və ya 50 000–500 000 [[rial]] ödəməsi tələb oluna bilər.&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;/&gt; Pulla ödənən cəza miqdarı [[inflyasiya]]ya bağlı olaraq məhkəmə tərəfindən yenidən hesablanır.

Eyni kitabın 639-cu maddəsinə görə iki növ insan 1 ildən 10 ilə qədər həbsə məhkum edilə bilər: Onlardan birincisi əxlaqsızlıq və ya fahişəlik yerini quran və ya bu akta istiqamətləndirən şəxslər, ikincisi insanları əxlaqsızlığa və ya fahişəliyə təşviq edən və ya həvəsləndirən şəxslər.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;/&gt;

Bu etirazçıların məhkəmədə günahlandırıldığı qanunlardan bəziləridir.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

== Arxa planı ==
Baxmayaraq ki, 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı]]ndan əvvəl (İranın sonuncu şahı [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin dövründə) hicab məcburi deyildi,&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;/&gt; bu dövrdə bəzi İran qadınları hicab və ya çador geyinirdilər.&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;/&gt;

1979-cu il [[İslam]] inqilabından sonra hicab tədricən məcburi hala gəldi.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt; 1979-cu ildə [[Ruhullah Xomeyni]] qadınların İslami geyim qaydalarına riayət etmələrini elan etdi;&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Onun bu açıqlaması nümayişlərin artmasına səbəb oldu və hökumət bu ifadənin yalnız tövsiyə olduğunu açıqladı.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Hicab 1980-ci ildə dövlət və ictimai idarələrdə arda-arda icbari olaraq qəbul edildi. 1983-cü ildə isə ölkədəki bütün qadınların hicab geyinməsi məcburi oldu.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;

2018-ci ildə Prezident Həsən Ruhani tərəfindən aparılan, 2014-cü ilə təsadüf edən bir hökumət sorğusu iranlıların 49,8% -nin məcburi hicabın əleyhinə olduğunu göstərdi..&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;/&gt; Məruzə İran prezident aparatının tədqiqat qolu olan Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (İran)|Strateji Araşdırmalar Mərkəzi tərəfindən yayımlandı və 2014-cü il iyul ayında PDF formatında &quot;İlk xüsusi hicab iclasının hesabatı&quot; adlandırıldı.&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;/&gt;

2 fevral 2018-ci ildə Merilend Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzi (CISSM) tərəfindən aparılan bir sorğu az sayda iranlının &quot;İranın siyasi sistemini dəyişdirmək və ya ciddi İslam qanunlarını yüngülləşdirmək&quot; ilə razılaşdıqlarını göstərdi.&lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{cite web|last1=Taylor|first1=Adam|title=Most Iranians feel Trump’s comments in support of protesters didn’t help, poll finds|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|website=washingtonpost|access-date=2 February 2011|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202063129/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İran dünyada müsəlman olmayan qadınların hicab taxmasını tələb edən yeganə ölkədir.&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;/&gt; Məsələn, 2018-ci ilin yanvar ayında bir [[çinlilər|çinli]] musiqiçi konsert verərkən konsertin ortasın zorla örtünmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|title=Chinese Musician 'Humiliated' in Iran as Hijab Imposed Mid-performance|website=Al Bawaba|access-date=16 May 2019|archive-date=3 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603132039/https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Xronologiya ==

=== 2017, dekabr ===

==== 27 dekabr ====
27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Movahidin hicabını bayraq kimi dalğalandırdığı video və şəkillər sosial şəbəkələrdə &quot;O haradadır&quot; həştəqiylə ({{Dil-fa|&quot;دختر_خیابان_انقلاب_کجاست&quot;}} tərc.&quot;İnqilab küçəsinin qızı haradadır?&quot;) gündəm yaratdı. İlk başda bilinməsə də, günlər sonra həbs edilmiş hüquqşunas və insan hüquqları aktivisti Nəsrin Sotudah ({{Dil-fa|نسرین ستوده}}) bu qadının 31 yaşında olduğunu və hadisədən dərhal sonra 19 aylıq uşağı ilə birlikdə polislər tərəfindən tutulduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;

=== 2018, yanvar ===

==== 28 yanvar ====
28 yanvar 2018-ci ildə hadisəni araşdıran vəkil Nəsrin Sotudaha görə Vida Movahəd sərbəst buraxılıb,&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; ancaq müvəqqəti olaraq.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt;

==== 29 yanvar ====
29 yanvar 2018-ci ildə bir qadın Tehran Movahədin hərəkətinin eynisini təkrarlayaraq, İnqilab küçəsindəki eyni elektrik qovşağının yanında ağ hicabını çıxaraq onu çubuğa keçirmiş və bunun ardınca polis qüvvələri tərəfindən saxlanılmışdır. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan şəkillər göstərir ki, birisi [[Firdovsi meydanı]]nın yanında olmaqla, daha 3 qadın Movahədin etiraz hərəkətini təkrarlamışdır.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;

==== 30 yanvar ====
Nəsrin Sotudah 30 yanvar 2018-ci ildə 32 yaşlı '''Nərgiz Hüsseyni'''nin ({{Dil-fa|نرگس حسینی}}) 29 yanvarda həbs edildiyini dedi.&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;/&gt;

30 yanvar 2018-ci ildə bir neçə qadın, həmçinin kişi Movahədin etirazını təkrarlayaraq məcburi hicab qanununa qarşı çıxdılar.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Belə etirazlar Tehrandan başqa, [[İsfahan]], [[Şiraz]] və başqa şəhərlərdə baş tutdu.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, fevral ===

==== 1 fevral ====
İran polis departamenti 1 fevral 2018-ci ildə artıq 29 qadının hicabını çıxardığı üçün həbs edilməsi ilə bağlı xəbər yaydı.&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;

==== 2 fevral ====
İranlı vəkil Nəsrin Sotudaha görə, İnqilab küçəsinin ikinci qızı olaraq tanınan, 32 yaşlı Nərgiz Hüsseyni 135 000$-lıq icbari cəzanı ödəyə bilmədiyi üçün 10 ilə qədər həbs və 74 qamçı cəzasına məhkum edilməklə qarşı qarşıya idi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

==== 15 fevral ====
Sosial şəbəkələrdə yayılan yeni şəkil və videolarda 15 fevral 2018-ci ildə İnqilab küçəsində daha bir qadının — '''Əzəm Cəngrəvinin''' ({{Dil-fa|اعظم جنگروی}}) Movahədin etirazını təkrarladığı görünür. Videoda polisin onu aqressivliklə yerə yıxdırdığı da nəzərə çarpır. Əzəm İnstagram hesabında paylaşdığı sonuncu şəkildə İran reformistləri və Quruluş Partiyasının İcraçılarının üzvü olduğunu və nə ölkə daxilində, nə də ölkə xaricində heç kimdən əmr almadan, sadəcə məcburi hicaba öz etirazını bildirmək üçün bunu etdiyini yazmışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;/&gt;

==== 17 fevral ====
Nərgiz Hüsseyni və Əzəm Cəngrəvi müvəqqəti olaraq sərbəst buraxıldılar.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;

==== 21 fevral ====
'''Şəpərək Şəcərizadə''' ({{Dil-fa|شاپرک شجری زاده}}) adlı başqa bir qadın aksiyaçı 21 fevral 2018-ci ildə Qeytəri küçəsində bəyaz baş örtüsüylə etirazını bildirdikdən sonra polislər tərəfindən saxlanılıb. Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə polis ona arxadan hücum edərək, polis maşınına mindirmişdi.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;/&gt;

[[Fayl:Vesal-Enghelab-2018-02-24 21-23-09.jpg|thumb|250px|İnqilab küçəsində etirazçıların yığıncaq nöqtəsi olan elektrik qovşağı]]

Sosial şəbəkələrdə paylaşılan fotolorda hökumətin qadınların etiraz aksiyası keçirdiyi elektrik qovşağının ətrafına tərsinə çevrilmiş v formalı dəmir yerləşdirdiyi görünürdü. Bununla onların burada dayanmağının qarşısı alınmaq istənirdi.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə 18 illik təxirə salınmış həbs müddətindən əlavə 2 il daha azadlıqdan məhrum edilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian woman gets 20-year punishment for publicly taking off hijab|url=https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|website=StepFeed.com|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710161917/https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, o, [[İran]]ı tərk etdiyini bildirirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian Woman Who Protested Hijab Rule Gets Two-Year Sentence, Leaves Country|url=https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132531/https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 22 fevral ====
'''Məryəm Şəriətmədari''' ({{Dil-fa|مریم شریعتمداری}}) adlı başqa bir qadın günorta saatlarında elektrik qovşağının yanında məcburi hicaba etirazını bildirərkən, polislər ona oradan uzaqlaşmalı olduğunu dedi. O, bunu rədd etdi və polislərdən nə cinayət işləmiş olduğunu soruşduqda, &quot;hüzuru pozmaq&quot; deyə cavab verdilər. Daha sonra Şəriətmədari gücdən istifadə edilərək oradan endirildi. Bu zaman qadının ayağı sınmış, müxtəlif xəsarətlər almışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə saxlanıldığı zaman döyülmüşdü.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt; O, daha sonra müvəqqəti sərbəst buraxıldı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;

==== 24 fevral ====
Şahidlərin sözlərinə görə '''Həmraz Sadiği''' ({{Dil-fa|همراز صادقی}}) adlı digər bir qadın da 24 fevral, şənbə günü məcburi hicaba öz etirazını bildirərkən qəflətən naməlum mühafizə qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qalır, qolu sındırılır və həbs edilir.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, iyul ===

==== 8 iyul ====
8 iyul 2018-ci ildə yeniyətmə olan '''Mədeh Hocabri''' öz İnstagram səhifəsində başında şalı olmadan İran və Qərb mahnılarıyla öz başına rəqs etdiyi videoları paylaşdıqdan sonra həbs edilmişdi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman arrested in Iran for Instagram video of her dancing|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|date=8 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709105558/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
O, 600 000-dən çox izləyicisiylə İnstagramın ən məşhur bir neçə istifadəçisi arasında idi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Onun videoları yüzlərlə insan tərəfindən paylaşıldı.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Bir neçə iranlı qadın onun həbsinə etirazlarını bildirmək üçün sosial şəbəkələrdə rəqs etdikləri videoları paylaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Barron|first1=Laignee|title=Women in Iran Are Dancing to Protest the Arrest of a Teenage Instagrammer|url=http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=9 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712041153/http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2018, oktyabr ===

==== 27 oktyabr ====
27 oktyabr 2018-ci ildə əxlaq polis qüvvələrinin universitetlərinə zorla daxil olması və hicabi düzgün geyinməmiş bir neçə qadını həbs etmək cəhdlərindən sonra İslami Azad Universitetinin tələbələri nümayiş keçirdilər. Onlar polis maşınlarının qarşısında dayanaraq, yolu bağlamışdılar. Bu polis sürücüsünün onları əzməyə cəhd etməsinə səbəb olmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|title=حواشی زیر گرفتن یک دختر دانشجو توسط «گشت ارشاد» در یکی از شعبه‌های دانشگاه آزاد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413234702/https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 29 oktyabr ====
29 oktyabr 2018-ci ildə iranlı bir qadın Tehrandakı İnqilab meydanının mərkəzində dayanmış və məcburi hicaba etirazını bildirmək üçün başındakı şalı çıxarmışdı. O, dəqiqələr sonra polis tərəfindən saxlanılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=3 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 aprel 2019-cu ildə bu qadının Vida Movahəd olduğu, onun ikinci dəfə etirazlara başladığı ortaya çıxdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irna.ir/fa/News/83277052|title=محکومیت دختر خیابان انقلاب به یک سال حبس|website=خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)|accessdate=14 April 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414102638/http://www.irna.ir/fa/News/83277052|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, fevral ===

==== 15 fevral ====
15 fevral 2019-cu ildə əxlaq polisi [[Tehran]]ın Nərmək ərazisində hicabı uyğun olmayan 2 qızı həbs etməyə cəhd göstərmiş və ətrafdakıların müqaviməti ilə qarşılaşmışdı. Bir qrup insan polis maşının ətrafına toplaşmış, pəncərələrini qırmış, qapısını dağıtmış və iki qızı içəridən çıxarmışdı. Hadisəylə bağlı videoda polisin yığılan insanları dağıtmaq üçün havaya atəş açdığı görünür. Tehran polisi daha sonra insidenti təsdiq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|title=Iranians attack morality police van to save women from arrest|website=The France 24 Observers|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228070153/https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|title=دخالت مردم در بازداشت زنان توسط گشت ارشاد منجر به شلیک تیرهوایی در نارمک تهران شد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228084301/https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, mart ===

==== 7 mart ====
7 mart 2019-da iki qadın [[Kəngavər]]də iki qadın küçədə hicabları olmadan gəzərək, məcburi hicaba etiraz etdikləri üçün polis tərəfindən saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|title=«بازداشت دو زن معترض» به حجاب اجباری در کنگاور|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308124825/https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 8 mart ====
[[Beynəlxalq Qadınlar Günü]]ndə Tehranda bir qrup qadın tamamilə başı açıq bir şəkildə qadınlara olan təzyiqə etiraz edirdi. Videoda Vəliəsr küçəsində iki başı açıq qadın əllərində Beynəlxalq Qadınlar Günü ilə bağlı şüarlar olan qırmızı simvollar tuturdu. Bir başqa videoda isə [[Tehran metropoliteni|Tehran metrosunda]] bir qrup örtünməmiş qadın sərnişinlərə güllər verirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|title=Activists Appear Unveiled in Tehran on Women's Day|website=VOA|access-date=14 March 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401101955/https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 11 mart ====
11 mart 2019-da bir kişi İnqilab küçəsindəki qovşağın yanında dayanaraq, çubuğa keçirdiyi ağ şalı dalğalandırırdı. O, dərhal mühafizə qüvvələri tərəfindən həbs edildi.

=== 2019, may ===

==== 13 may ====
13 may 2019-cu ildə [[Tehran Universiteti]]nin tələbələri icbari hicab qanununa itaət etmək üçün edilən və günü-gündən artan təzyiqlərə etiraz etmək məqsədiylə toplaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513155011/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Mülki geyimlilər etiraz edən tələbələrə hücum etdi. Tələbələr, həmçinin, azadlıq və azad seçki tələb edən şüarlar səsləndirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|title=Vigilantes Attack Tehran University Students Protesting Strict Hijab|website=RFE/RL|access-date=16 May 2019|archive-date=16 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516032158/https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, avqust ===
2019-cu ilin avqustunda iranlı insan hüquqları aktivisti Səba Kord Əfşari 24 il azadlıqdan məhrum edildi. 24 ilin 15 ili İran hökuməti tərəfindən &quot;əxlaqsızlıq və fahişəliyi&quot; təbliğ edən hərəkət olaraq qəbul edilən ictimai yerlərdə hicabını çıxarılması üçün idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian civil rights activist gets prison for taking off hijab in public |url=https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913184232/https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın baş hakimi Məhəmməd Cəfər Müntəziri 31 yanvar 2018-ci ildə nümayişçilərin hərəkətlərini xaricdən gördüklərini təkrarlayan &quot;lazımsız&quot; və &quot;uşaqca&quot; şeylər kimi qiymətləndirərək, etirazçıları qınadı.&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;/&gt;
* Parlament spikerinin köməkçisi 31 yanvar 2018-ci ildə Əli Mütəhəri İranda hicab geyinməklə bağlı heç bir məcburiyyətin olmadığını, çünki qadınların istədikləri kimi geyindiklərini dedi.&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;/&gt;
* 31 yanvar 2018-ci ildə parlamentin üzvü, siyasətçi Suheyla Colodarzadə etirazların qadınlar üzərində olan onların lazımsız qadağaların bir nəticəsi olduğunu dedi.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;
* 4 fevral 2018-ci ildə İran məhkəməsinin nümayəndəsi Qulamhüseyn Mohsenieceyi saxlanılan qadınlarının bəzilərinin üzərindən narkotik tapılıdığını və əgər etirazların təşkilatlı şəkildə həyata keçməsi təsdiq olunarsa, saxlanılanların cəzasının çox daha ağır olacağını qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;
* Prezident Həsən Ruhani 11 fevral 2018-ci ildə, İslam inqilabının 39 illiyində İranda baş verən hər hansısa bir münaqişənin konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə İran xalqı tərəfindən keçirilən konstitusional referandumla həll oluna biləcəyini dedi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;/&gt;
* İranlı rejissor və aktrisa Mərziyə Borumand 14 fevral 2018-ci ildə dedi ki, o özü də məcburi hicaba qarşıdır ancaq o, hərəkatdakı Məsih Əlinejadın liderliyinə qarşıdır. Borumanda görə, Əlinejad ölkə içindəki hər hansısa bir etiraz hərəkətini özününküləşdirir, nəticədə hökumətə etirazçıların başqaların əmir aldığı bəhanəsini verir ki, bu da gənc qızlara problem olur.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;
* [[Tehran]] Şəhər Məclisinin nümayəndəsi Nahid Xodakərəmi fevralın 15-də qadınların öz geyimlərini seçməsinin onların ilkin hüquqları olduğunu bildirdi. Əzəm Cəngrəvinin videosuna reaksiya bildirən Xodakərəmi &quot;Burada qadının görünən saçı mı günahdır, yoxsa o kişinin əli mi?&quot; deyib.&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;/&gt;
* 22 fevral 2018-ci ildə akademik Abdulla Ramazanzadə &quot;Kim və hansı hüquq polislərə qadınları belə yıxıb sürümək icazəsi verib?&quot; deyərək hadisəyə reaksiyasını bildirib.&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;/&gt;
[[Fayl:Mehdi Tabatabaei 1393.jpg|thumb|200px|İranın şiə ayətullahı [[Mehdi Təbatabai]] insanları hicaba bu yolla məcbur etməyin İslamda olmadığını və pis nəticələrinin olacağını deyib.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;]]
* İranın şiə ruhanisi [[Mehdi Təbatabai]] saxlanılmalara reaksiyasında 22 fevral 2018-də hicabın İslamda bir tələb olduğunu, ancaq bunun güc tətbiq edərək olmamasını dedi.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;
* İran polisi 23 fevral 2018-də rəsmi olaraq qadınların hicablarını çıxarmaları halında, qanunun 639-cu maddəsinə görə on ilə qədər həbs ediləcəklərini xəbərdarlıq etdi. Polis, həmçinin, qanunun kiminsə tərəfindən pozulmadığına əmin olmağın onların işi olduğunu deyib.&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə İranda nəşr edilən Qanun qəzetinin əsas səhifəsində Mirşad İmani tərəfindən yazılan məqalədə hökuməti 639-cu maddəyə əsaslanaraq hicabsız insanları fahişə adlandırmamağa çağırdı.&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;/&gt;

=== Beynəlxalq ===
* [[Amnesty International]] 24 yanvar 2018-də İran hökumətində şərtsiz olaraq saxlanılan qadınların sərbəst buraxılmasını tələb etdi.&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;/&gt; Amnest İnternational 2 fevral 2018-də yenidən aralarında 1 fevralda saxlanılan Şimə Babəyinin də olduğu 6 insan hüquqları müdafiəçisinin sərbəst buraxılması ilə bağlı İran hökumətinə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;/&gt;
* ABŞ-nin nümayəndəsi Heder Noyert fevral 2018-ci ildə yayımlanan bəyanatda məcburi hicaba qarşı duran və təməl insan hüquqlarını tələb edən ən az 29 şəxsin həbsini qınadığını bildirdi.&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;/&gt;
* Dünyanın müxtəlif yerilərindən qadınlar öz hicablarını yandıraraq #NoHijabDay həştəqiylə fotolarını paylaşmağa, iranlı qadınların yanında olduqlarını yazmağa başladılar.&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;/&gt;
* 17 fevral 2018-də Vilson Mərkəzindəki Yaxın Şərq Proqramının direktoru, İran əsilli amerikalı Xəlif İsfəndiari Axios saytına verdiyi müsahibədə bu etirazların oyanış dalğası olduğunu, ancaq hələ hərəkat kimi yetişmədiyini vurğulayıb.&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə [[Human Rights Watch]]-un Yaxın Şərq direktoru Sara Li Vitson İran hökumətini etirazçılara qarşı olan ittihamlarını dayandırmağa çağırıb.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;
* Fevral ayının 28-də [[Avropa Parlamenti]]nin 45 üzvü AP-nin Xarici Siyasət üzrə Direktoru Federika Moqherinidən İran qadınlarının məcburi hicaba qarşı olan etirazlarını dəstəkləməsini istəyib.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Səhər Xudayarinin ölümü]]

== İstinadlar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=D'Ignoti, Stefania |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |title=Women's campaigns flourish beyond Iran protests |publisher=[[Al Monitor]] |date=18 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203123/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alfatlawi, Rosie |url=https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |title='#Where is She?' Iranians Seek Answers Over Disappearance of Hijab-waving Icon |publisher=[[Al Bawaba]] |date=20 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=28 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128023345/https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |title=Iran lawyer raises concern over missing hijab protester |publisher=[[The Daily Star (Livan)]] |date=22 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235413/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Norman, Greg |url=http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |title=Iranian woman in iconic video feared to have been arrested after waving hijab on a stick |publisher=[[Fox News]] |date=23 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127093857/http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|title=Iran Urged To Free Woman Who Took Stand Against Compulsory Veiling|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=25 January 2018|accessdate=27 January 2018|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216100816/https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;&gt;{{cite web |author=Sotoudeh, Nasrin |url=https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |language=fa |title=Girl of Enghelab street was released |publisher=Facebook |date=28 January 2018 |accessdate=29 January 2018 |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725142947/https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Lusher, Adam|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|title=Girl of Enghelab Street: Iranian woman who stood in Tehran street without a hijab released from custody, says lawyer|publisher=[[The Independent]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129211338/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|title=Second woman arrested in Tehran for hijab protest|publisher=[[TheGuardian.com]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816185922/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=638}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|title=Iran headscarf protester arrested: Lawyer|publisher=[[The Straits Times]]|date=30 January 2018|accessdate=30 January 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075650/https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=Esfandiari, Golnaz|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|title=Uncovered 'Girl From Revolution Street' Picks Up Steam In Iran|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=30 January 2018|accessdate=31 January 2018|archive-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806173422/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alimardani, Mahsa |url=https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |title=The ‘Girls of Revolution Street’ Protest Iran's Compulsory Hijab Laws |publisher=[[Global Voices (NGO)]] |date=30 January 2018 |accessdate=31 January 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914060719/https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|title=Iran's Chief Prosecutor Quips at Headscarf Protests, Blames Foreigners|publisher=[[Sputnik (news agency)|Sputnik]]|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=30 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630002804/https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|title=Protests against compulsory hijab trigger debate in Iran|publisher=Al Monitor|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205001114/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|title=“Girls of Revolution St” Protest Ignites Debate on Iran’s Compulsory Hijab|publisher=[[Center for Human Rights in Iran]]|date=31 January 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306234044/https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Gerretsen, Isabelle|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|title=Iran: 29 women arrested over anti-hijab protests inspired by 'girl of Enghelab Street'|publisher=[[International Business Times|International Business Times UK]]|date=1 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=23 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823172919/https://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |title=Iranian Police Arrest 29 Women Protesting Against Veiling Law |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 February 2018 |accessdate=2 February 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235409/https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=[[Saeed Kamali Dehghan|Dehghan, Saeed Kamali]]|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|title=Tehran hijab protest: Iranian police arrest 29 women|publisher=TheGuardian.com|date=2 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501143418/https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|title=Iran arrests 29 women for not wearing hijab in protests|publisher=[[Aljazeera.com]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922161004/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |title=Iran: At least six young human rights defenders arrested in coordinated raids at risk of torture |publisher=Amnesty International |date=2 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216205323/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|title=Iran cracks down on women protesting against headscarves|publisher=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=2 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035144/https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|title=Rights Defender Calls On Iran to 'Immediately Release' Activists|publisher=[[Radio Farda]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424233327/https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|title=Young human rights activists arrested in coordinated raids across Iran|publisher=[[Ekklesia (think tank)|Ekklesia]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204945/http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;&gt;{{cite web|author=Nauert, Heather|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|title=Protests and Arrests in Iran, February 2, 2018|publisher=United States Department of State|date=2 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202220945/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |title=Iran arrests 29 linked to protests against compulsory hijab |publisher=[[The Straits Times]] |date=2 February 2018 |accessdate=4 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203073847/http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|title=Iran arrests 29 women as headscarf protests intensify-|publisher=[[The Times of India]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=20 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420183229/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.dawn.com/news/1387016|title=29 women held as protests against dress code intensify in Iran|publisher=[[Dawn (newspaper)|DAWN]]|date=3 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423145226/https://www.dawn.com/news/1387016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |title=U.S. Condemns Iran’s Arrest Of Protesters Against Compulsory Hijab |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=3 February 2018 |accessdate=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203093425/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|title=US extends support to protests against forced hijab in Iran|publisher=[[United News of India]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000745/http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|title=US criticises Iran against apprehension of compulsory hijab protesters|publisher=[[Pakistan Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000708/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|title=Washington supports Iranian women protesting against compulsory hijab|publisher=[[Egypt Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=3 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203172326/https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. However, the United States has never pressured its close ally [[Saudi Arabia]] to abolish compulsory hijab laws or free women arrested for failing to wear headscarves.
&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;&gt;{{cite book | last1 = El Guindi |first1 = Fadwa | author-link = Fadwa El Guindi | date = 1999 | title = Veil: Modesty, Privacy and Resistance | location = Oxford; New York | publisher = [[Berg Publishers]]; [[Bloomsbury Academic]] | page = 3, 13-16, 130, 174-176 | isbn = 9781859739242}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;&gt;{{cite book | last1 = Abrahamian |first1 = Ervand | author-link = Ervand Abrahamian | date = 2008 | title = A History of Modern Iran | url = https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra | location = Cambridge, UK; New York | publisher = [[Cambridge University Press]] | page = [https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra/page/84 84], 94-95 | isbn = 9780521528917 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Milani&quot;&gt;{{cite book | last1 = Milani |first1 = Farzaneh | author-link = Farzaneh Milani | date = 1992 | title = Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers | url = https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1 | location = Syracuse, New York | publisher = [[Syracuse University Press]] | page = [https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1/page/19 19], 34-37| isbn = 9780815602668 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Algar84&gt;{{cite book | last1 = Algar | first1 = Hamid | author-link = Hamid Algar | date = 2001 | title = Roots of the Islamic Revolution in Iran: Four Lectures | location = Oneonta, New York | publisher = Islamic Publications International (IPI) | page = 84 | isbn = 9781889999265 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rootsofislamicre00alga }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|title=Compulsory Veils? Half of Iranians Say ‘No’ to Pillar of Revolution|publisher=[[The New York Times]]|date=4 February 2018|accessdate=5 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205015519/https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Erdbrink, Thomas |url=http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |title=Half of Iranians say ‘no’ to compulsory veils, a pillar of the 1979 Islamic Revolution |publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |date=4 February 2018 |accessdate=5 February 2018 |archive-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131445/http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |title=گزارش اولین نشست تخصصی حجاب |publisher=Center for Strategic Studies |date=July 2014 |accessdate=5 February 2018 |language=fa |archive-date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205150225/http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Wright, Robin|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|title=Hijab Protests Expose Iran’s Core Divide|publisher=[[The New Yorker]]|date=7 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305003105/https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|title=In Iran, Environmentalists Are Now Seen as Spies|publisher=The New York Times|date=12 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530211551/https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|title=Protests against mandatory hijab in Iran reignite debate that has preoccupied Islamic nation since its founding|publisher=[[Firstpost]]|date=8 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094133/http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Dunphy, Liz|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|title=Women around world burn headscarves to mark No Hijab Day saying: &quot;We are not candies to be covered&quot;|publisher=[[Daily Mirror]]|date=6 February 2018|accessdate=7 February 2018|archive-date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407190256/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Khalaf, Rayana |url=https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |title=#NoHijabDay: Women burn their hijabs, sparking online debate |publisher=StepFeed |date=6 February 2018 |accessdate=7 February 2018 |archive-date=8 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208123647/https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|title=Woman Arrested For Removing Hijab in Tehran Refuses to Repent Despite Facing 10 Years in Prison|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=6 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204353/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |title=Iran’s hijab protesters remain defiant in prison: rights group |publisher=[[Rudaw Media Network]] |date=6 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012800/http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=639}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381844|title=مرضیه برومند در واکنش به اعتراض‌ها: با حجاب اجباری مخالفم|publisher=[[Radio Zamaneh]]|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127083345/https://www.radiozamaneh.com/381844|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|title=مرضیه برومند: من با حجاب اجبارى مخالفم اما ...|publisher=Asr-e-Iran|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402212708/https://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|title=مرضیه برومند: این خانم «وِزوِزی» از جان زنان ما چه می‌خواهد؟|publisher=[[Tasnim News Agency]]|date=14 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075433/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;&gt;{{cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|title=Another Woman Arrested In Iran For Protesting Against Compulsory Veiling|publisher=Radio Farda|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=21 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721023446/https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381893|title=یک دختر خیابان انقلاب دیگر: از اصلاحات خسته شده‌ام|publisher=Radio Zamaneh|date=15 February 2018|accessdate=16 February 2018|language=fa|archive-date=31 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731184726/https://www.radiozamaneh.com/381893|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|title=نسرین ستوده به یورونیوز: وثیقه نرگس حسینی آماده است/ اعظم جنگروی بازداشت شد|publisher=[[Euronews|Euronews Persian]]|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819200444/http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|title=کم ترین حقی که می شود برای یک #زن قائل شد انتخاب نوع #حجاب است.|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427091548/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|title=کدام گناهش بیشتر است؟ موهای #اعظم_جنگروی یا دست های آن مرد؟|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084211/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Britzky, Haley|url=https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|title=The high stakes of hijab protests in Iran|publisher=Axios|date=17 February 2018|accessdate=25 February 2018|archive-date=17 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217232010/https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382742|title=بازداشت یک دختر دیگر خیابان انقلاب|publisher=Radio Zamaneh|date=21 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730135332/https://www.radiozamaneh.com/382742|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382931|title=سکوی دختران خیابان انقلاب تغییر شکل داد (Girls of Enghelab street platform has changed shape)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730111500/https://www.radiozamaneh.com/382931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/383027|title=باز هم دختر خیابان انقلاب و برخورد خشن پلیس (Another Girl of Enghelab Street and Police violent)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730104916/https://www.radiozamaneh.com/383027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;&gt;{{cite web|author=Abdollah, Ramezanzadeh|url=https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|language=fa|title=&quot;Who and based on what article of the law allowed to the police to eject that women like that?&quot;|publisher=Twitter|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084149/https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|title=کشف حجاب از جرائم مشهود است/ تشویق مردم به نداشتن حجاب یک تا ۱۰ سال حبس دارد|language=fa|publisher=[[Fars News Agency]]|date=23 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429150813/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|title=Iran: Stop Prosecuting Women Over Dress Code|publisher=Human Rights Watch|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225071027/https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|title=HRW Urges Iran To Drop Charges Against Women Protesting Compulsory Hijab|publisher=Radio Farda|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225070859/https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|title=روزنامه‌های تهران: به معترضان حجاب، اتهام فساد و فحشا نبندیم|publisher=BBC Persian|date=24 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127105744/http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|title=یکی دیگر از «دختران خیابان انقلاب» ضرب‌وشتم و «بازداشت شد»|publisher=Radio Farda|date=25 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032842/https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|title=سید مهدی طباطبایی: در بحث حجاب شاهد لجبازی بین برخی مردم و مجریان هستیم/ ساز و کار اعتراض در کشور به طور واقعی روشن نیست/ فقها سعی کنند استقلال حوزه را حفظ کنند|publisher=Jamaran.ir|date=23 February 2018|accessdate=24 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226171218/https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|title=45 European MPs Call on EU Foreign Policy Chief to Support Iranian Women’s Anti-Compulsory-Hijab Protest|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=28 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228224137/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;&gt;{{cite web|author=[[Marietje Schaake]]|url=https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|title=Letter to HR/VP on anti-hijab protests in Iran|publisher=marietjeschaake.eu|date=20 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303081712/https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Kateqoriya:2017-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:İslamda qadınlar]]
[[Kateqoriya:İran etirazları (2017–2018)]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüquq və azadlıqları]]
[[Kateqoriya:Müsəlmanlar tərəfindən təqiblər]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>qmsqg2cj3oegyqc0m1bgz13m4h3j6hb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965861</id>
      <parentid>8965854</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66135" sha1="fdxlyp2gekvdl3cpr5p4arqxdnweii8" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = Məcburi hicaba qarşı İran etirazları (2017-2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)]]
| şəkil                       = [[Fayl:Girl of Enghelab Street.jpg|260px]]
| izah                        = Linzdə İnqilab küçəsi qızlarına dəstəyini göstərən iranlı qadın
| tarixi                      = 27 dekabr 2017 - indiyə qədər
| yeri                        = İran
| səbəbi                      = Məcburi Hicab Qanunu
| tərəf1                      =  Etirazçılar
| tərəf2                      = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran}}|{{*}}[[İran İslam Respublikası Qanuna Riayət Qüvvəsi|Polis]]}}
| itkilər1                    = '''Tutulanlar:''' ən az 40 nəfər&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد | trans-title=The protester's daughter was arrested on &quot;Hijab Forced&quot; in Revolution Square | publisher=Radio Farda | date=29 October 2018 | accessdate=16 January 2019 | archive-date=3 February 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| vikianbar                   = 
}}

'''İranda məcburi hicab geyiminə qarşı etirazlar''', həmçinin, hadisənin gedişatı ilə bağlı olaraq '''İnqilab küçəsi qızları''' ({{Dil-fa|دختران خیابان انقلاب}}) kimi də bilinir. Etirazlar bu hərəkətlənmələrə ilham mənbəyi olan, İnqilab küçəsi qızı kimi də tanınan '''Vida Movahədin''' 27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|title=Masih Alinejad on Instagram: “همین امروز چهارشنبه خیابان انقلاب - روبروی نان فرانسه، دختری که روسری خود را به چوبی اویزان کرده بود و در هوا تکان می داد. این دختر پس از…”|website=Instagram|language=en|access-date=2018-12-26|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207215118/https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Tehran]]ın izdihamlı İnqilab küçəsinin mərkəzindəki elektrik sayğacının yanında dayanaraq, [[hicab]]ını və ağ şalını bir çubuğa keçirib bayraq kimi dalğalandırmasıyla başladı.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; O, həmin gün həbs edildi&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; və bir ay sonra 28 yanvar 2018-ci ildə&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; icbari cəza ödəməklə&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt; müvəqqəti sərbəst buraxıldı. Bəzilərinə görə Movahədin bu hərəkəti Məsih Əlinejadın [[Amerika]]nın Səsinin fars dilində olan yayımında 2017-ci ilin əvvəlində başlayan protest hərəkəti Bəyaz Çərşənbələr tələbinə əsaslanırdı.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Az sonra digər qadınlar da bu etiraz hərəkətini təkrarlamağa və öz hərəkətlərini sosial media hesablarında paylaşmağa başladı. Bu etiraza dəstək verən qadınlar ingilis dilli mənbələrdə &quot;İnqilab küçəsinin qızları&quot;({{dil-en|Girls of Enghelab Street}})&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|title=In Tehran, New Hijab Protester Led Off By Police|website=VOA|accessdate=14 March 2019|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410053150/https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; olaraq təsvir edilir. Bəzi nümayişçilər Məsih Alinejadın istəyi üzərinə yox, özlərinin bunu başlatdığını iddia edirdilər.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;

== İran Cinayət Qanunu ==
[[İran İslam İnqilabı|1979-cu il inqilabından]] sonra qüvvəyə minən İran İslam qanunlarının İslami Cinayət qanunun (Sanskiyalar və önləyici cəzalar adlandırılır) 5-ci kitabının 638-ci maddəsinə görə hicab geyinməyən qadınlar 10 gündən 2 aya qədər həbs edilə, və/və ya 50 000–500 000 [[rial]] ödəməsi tələb oluna bilər.&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;/&gt; Pulla ödənən cəza miqdarı [[inflyasiya]]ya bağlı olaraq məhkəmə tərəfindən yenidən hesablanır.

Eyni kitabın 639-cu maddəsinə görə iki növ insan 1 ildən 10 ilə qədər həbsə məhkum edilə bilər: Onlardan birincisi əxlaqsızlıq və ya fahişəlik yerini quran və ya bu akta istiqamətləndirən şəxslər, ikincisi insanları əxlaqsızlığa və ya fahişəliyə təşviq edən və ya həvəsləndirən şəxslər.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;/&gt;

Bu etirazçıların məhkəmədə günahlandırıldığı qanunlardan bəziləridir.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

== Arxa planı ==
Baxmayaraq ki, 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı]]ndan əvvəl (İranın sonuncu şahı [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin dövründə) hicab məcburi deyildi,&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;/&gt; bu dövrdə bəzi İran qadınları hicab və ya çador geyinirdilər.&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;/&gt;

1979-cu il [[İslam]] inqilabından sonra hicab tədricən məcburi hala gəldi.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt; 1979-cu ildə [[Ruhullah Xomeyni]] qadınların İslami geyim qaydalarına riayət etmələrini elan etdi;&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Onun bu açıqlaması nümayişlərin artmasına səbəb oldu və hökumət bu ifadənin yalnız tövsiyə olduğunu açıqladı.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Hicab 1980-ci ildə dövlət və ictimai idarələrdə arda-arda icbari olaraq qəbul edildi. 1983-cü ildə isə ölkədəki bütün qadınların hicab geyinməsi məcburi oldu.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;

2018-ci ildə Prezident Həsən Ruhani tərəfindən aparılan, 2014-cü ilə təsadüf edən bir hökumət sorğusu iranlıların 49,8% -nin məcburi hicabın əleyhinə olduğunu göstərdi..&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;/&gt; Məruzə İran prezident aparatının tədqiqat qolu olan Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (İran)|Strateji Araşdırmalar Mərkəzi tərəfindən yayımlandı və 2014-cü il iyul ayında PDF formatında &quot;İlk xüsusi hicab iclasının hesabatı&quot; adlandırıldı.&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;/&gt;

2 fevral 2018-ci ildə Merilend Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzi (CISSM) tərəfindən aparılan bir sorğu az sayda iranlının &quot;İranın siyasi sistemini dəyişdirmək və ya ciddi İslam qanunlarını yüngülləşdirmək&quot; ilə razılaşdıqlarını göstərdi.&lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{cite web|last1=Taylor|first1=Adam|title=Most Iranians feel Trump’s comments in support of protesters didn’t help, poll finds|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|website=washingtonpost|access-date=2 February 2011|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202063129/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İran dünyada müsəlman olmayan qadınların hicab taxmasını tələb edən yeganə ölkədir.&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;/&gt; Məsələn, 2018-ci ilin yanvar ayında bir [[çinlilər|çinli]] musiqiçi konsert verərkən konsertin ortasın zorla örtünmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|title=Chinese Musician 'Humiliated' in Iran as Hijab Imposed Mid-performance|website=Al Bawaba|access-date=16 May 2019|archive-date=3 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603132039/https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Xronologiya ==

=== 2017, dekabr ===

==== 27 dekabr ====
27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Movahidin hicabını bayraq kimi dalğalandırdığı video və şəkillər sosial şəbəkələrdə &quot;O haradadır&quot; həştəqiylə ({{Dil-fa|&quot;دختر_خیابان_انقلاب_کجاست&quot;}} tərc.&quot;İnqilab küçəsinin qızı haradadır?&quot;) gündəm yaratdı. İlk başda bilinməsə də, günlər sonra həbs edilmiş hüquqşunas və insan hüquqları aktivisti Nəsrin Sotudah ({{Dil-fa|نسرین ستوده}}) bu qadının 31 yaşında olduğunu və hadisədən dərhal sonra 19 aylıq uşağı ilə birlikdə polislər tərəfindən tutulduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;

=== 2018, yanvar ===

==== 28 yanvar ====
28 yanvar 2018-ci ildə hadisəni araşdıran vəkil Nəsrin Sotudaha görə Vida Movahəd sərbəst buraxılıb,&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; ancaq müvəqqəti olaraq.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt;

==== 29 yanvar ====
29 yanvar 2018-ci ildə bir qadın Tehran Movahədin hərəkətinin eynisini təkrarlayaraq, İnqilab küçəsindəki eyni elektrik qovşağının yanında ağ hicabını çıxaraq onu çubuğa keçirmiş və bunun ardınca polis qüvvələri tərəfindən saxlanılmışdır. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan şəkillər göstərir ki, birisi [[Firdovsi meydanı]]nın yanında olmaqla, daha 3 qadın Movahədin etiraz hərəkətini təkrarlamışdır.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;

==== 30 yanvar ====
Nəsrin Sotudah 30 yanvar 2018-ci ildə 32 yaşlı '''Nərgiz Hüsseyni'''nin ({{Dil-fa|نرگس حسینی}}) 29 yanvarda həbs edildiyini dedi.&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;/&gt;

30 yanvar 2018-ci ildə bir neçə qadın, həmçinin kişi Movahədin etirazını təkrarlayaraq məcburi hicab qanununa qarşı çıxdılar.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Belə etirazlar Tehrandan başqa, [[İsfahan]], [[Şiraz]] və başqa şəhərlərdə baş tutdu.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, fevral ===

==== 1 fevral ====
İran polis departamenti 1 fevral 2018-ci ildə artıq 29 qadının hicabını çıxardığı üçün həbs edilməsi ilə bağlı xəbər yaydı.&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;

==== 2 fevral ====
İranlı vəkil Nəsrin Sotudaha görə, İnqilab küçəsinin ikinci qızı olaraq tanınan, 32 yaşlı Nərgiz Hüsseyni 135 000$-lıq icbari cəzanı ödəyə bilmədiyi üçün 10 ilə qədər həbs və 74 qamçı cəzasına məhkum edilməklə qarşı qarşıya idi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

==== 15 fevral ====
Sosial şəbəkələrdə yayılan yeni şəkil və videolarda 15 fevral 2018-ci ildə İnqilab küçəsində daha bir qadının — '''Əzəm Cəngrəvinin''' ({{Dil-fa|اعظم جنگروی}}) Movahədin etirazını təkrarladığı görünür. Videoda polisin onu aqressivliklə yerə yıxdırdığı da nəzərə çarpır. Əzəm İnstagram hesabında paylaşdığı sonuncu şəkildə İran reformistləri və Quruluş Partiyasının İcraçılarının üzvü olduğunu və nə ölkə daxilində, nə də ölkə xaricində heç kimdən əmr almadan, sadəcə məcburi hicaba öz etirazını bildirmək üçün bunu etdiyini yazmışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;/&gt;

==== 17 fevral ====
Nərgiz Hüsseyni və Əzəm Cəngrəvi müvəqqəti olaraq sərbəst buraxıldılar.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;

==== 21 fevral ====
'''Şəpərək Şəcərizadə''' ({{Dil-fa|شاپرک شجری زاده}}) adlı başqa bir qadın aksiyaçı 21 fevral 2018-ci ildə Qeytəri küçəsində bəyaz baş örtüsüylə etirazını bildirdikdən sonra polislər tərəfindən saxlanılıb. Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə polis ona arxadan hücum edərək, polis maşınına mindirmişdi.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;/&gt;

[[Fayl:Vesal-Enghelab-2018-02-24 21-23-09.jpg|thumb|250px|İnqilab küçəsində etirazçıların yığıncaq nöqtəsi olan elektrik qovşağı]]

Sosial şəbəkələrdə paylaşılan fotolorda hökumətin qadınların etiraz aksiyası keçirdiyi elektrik qovşağının ətrafına tərsinə çevrilmiş v formalı dəmir yerləşdirdiyi görünürdü. Bununla onların burada dayanmağının qarşısı alınmaq istənirdi.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə 18 illik təxirə salınmış həbs müddətindən əlavə 2 il daha azadlıqdan məhrum edilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian woman gets 20-year punishment for publicly taking off hijab|url=https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|website=StepFeed.com|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710161917/https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, o, [[İran]]ı tərk etdiyini bildirirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian Woman Who Protested Hijab Rule Gets Two-Year Sentence, Leaves Country|url=https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132531/https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 22 fevral ====
'''Məryəm Şəriətmədari''' ({{Dil-fa|مریم شریعتمداری}}) adlı başqa bir qadın günorta saatlarında elektrik qovşağının yanında məcburi hicaba etirazını bildirərkən, polislər ona oradan uzaqlaşmalı olduğunu dedi. O, bunu rədd etdi və polislərdən nə cinayət işləmiş olduğunu soruşduqda, &quot;hüzuru pozmaq&quot; deyə cavab verdilər. Daha sonra Şəriətmədari gücdən istifadə edilərək oradan endirildi. Bu zaman qadının ayağı sınmış, müxtəlif xəsarətlər almışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə saxlanıldığı zaman döyülmüşdü.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt; O, daha sonra müvəqqəti sərbəst buraxıldı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;

==== 24 fevral ====
Şahidlərin sözlərinə görə '''Həmraz Sadiği''' ({{Dil-fa|همراز صادقی}}) adlı digər bir qadın da 24 fevral, şənbə günü məcburi hicaba öz etirazını bildirərkən qəflətən naməlum mühafizə qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qalır, qolu sındırılır və həbs edilir.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, iyul ===

==== 8 iyul ====
8 iyul 2018-ci ildə yeniyətmə olan '''Mədeh Hocabri''' öz İnstagram səhifəsində başında şalı olmadan İran və Qərb mahnılarıyla öz başına rəqs etdiyi videoları paylaşdıqdan sonra həbs edilmişdi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman arrested in Iran for Instagram video of her dancing|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|date=8 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709105558/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
O, 600 000-dən çox izləyicisiylə İnstagramın ən məşhur bir neçə istifadəçisi arasında idi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Onun videoları yüzlərlə insan tərəfindən paylaşıldı.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Bir neçə iranlı qadın onun həbsinə etirazlarını bildirmək üçün sosial şəbəkələrdə rəqs etdikləri videoları paylaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Barron|first1=Laignee|title=Women in Iran Are Dancing to Protest the Arrest of a Teenage Instagrammer|url=http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=9 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712041153/http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2018, oktyabr ===

==== 27 oktyabr ====
27 oktyabr 2018-ci ildə əxlaq polis qüvvələrinin universitetlərinə zorla daxil olması və hicabi düzgün geyinməmiş bir neçə qadını həbs etmək cəhdlərindən sonra İslami Azad Universitetinin tələbələri nümayiş keçirdilər. Onlar polis maşınlarının qarşısında dayanaraq, yolu bağlamışdılar. Bu polis sürücüsünün onları əzməyə cəhd etməsinə səbəb olmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|title=حواشی زیر گرفتن یک دختر دانشجو توسط «گشت ارشاد» در یکی از شعبه‌های دانشگاه آزاد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413234702/https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 29 oktyabr ====
29 oktyabr 2018-ci ildə iranlı bir qadın Tehrandakı İnqilab meydanının mərkəzində dayanmış və məcburi hicaba etirazını bildirmək üçün başındakı şalı çıxarmışdı. O, dəqiqələr sonra polis tərəfindən saxlanılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=3 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 aprel 2019-cu ildə bu qadının Vida Movahəd olduğu, onun ikinci dəfə etirazlara başladığı ortaya çıxdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irna.ir/fa/News/83277052|title=محکومیت دختر خیابان انقلاب به یک سال حبس|website=خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)|accessdate=14 April 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414102638/http://www.irna.ir/fa/News/83277052|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, fevral ===

==== 15 fevral ====
15 fevral 2019-cu ildə əxlaq polisi [[Tehran]]ın Nərmək ərazisində hicabı uyğun olmayan 2 qızı həbs etməyə cəhd göstərmiş və ətrafdakıların müqaviməti ilə qarşılaşmışdı. Bir qrup insan polis maşının ətrafına toplaşmış, pəncərələrini qırmış, qapısını dağıtmış və iki qızı içəridən çıxarmışdı. Hadisəylə bağlı videoda polisin yığılan insanları dağıtmaq üçün havaya atəş açdığı görünür. Tehran polisi daha sonra insidenti təsdiq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|title=Iranians attack morality police van to save women from arrest|website=The France 24 Observers|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228070153/https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|title=دخالت مردم در بازداشت زنان توسط گشت ارشاد منجر به شلیک تیرهوایی در نارمک تهران شد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228084301/https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, mart ===

==== 7 mart ====
7 mart 2019-da iki qadın [[Kəngavər]]də iki qadın küçədə hicabları olmadan gəzərək, məcburi hicaba etiraz etdikləri üçün polis tərəfindən saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|title=«بازداشت دو زن معترض» به حجاب اجباری در کنگاور|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308124825/https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 8 mart ====
[[Beynəlxalq Qadınlar Günü]]ndə Tehranda bir qrup qadın tamamilə başı açıq bir şəkildə qadınlara olan təzyiqə etiraz edirdi. Videoda Vəliəsr küçəsində iki başı açıq qadın əllərində Beynəlxalq Qadınlar Günü ilə bağlı şüarlar olan qırmızı simvollar tuturdu. Bir başqa videoda isə [[Tehran metropoliteni|Tehran metrosunda]] bir qrup örtünməmiş qadın sərnişinlərə güllər verirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|title=Activists Appear Unveiled in Tehran on Women's Day|website=VOA|access-date=14 March 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401101955/https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 11 mart ====
11 mart 2019-da bir kişi İnqilab küçəsindəki qovşağın yanında dayanaraq, çubuğa keçirdiyi ağ şalı dalğalandırırdı. O, dərhal mühafizə qüvvələri tərəfindən həbs edildi.

=== 2019, may ===

==== 13 may ====
13 may 2019-cu ildə [[Tehran Universiteti]]nin tələbələri icbari hicab qanununa itaət etmək üçün edilən və günü-gündən artan təzyiqlərə etiraz etmək məqsədiylə toplaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513155011/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Mülki geyimlilər etiraz edən tələbələrə hücum etdi. Tələbələr, həmçinin, azadlıq və azad seçki tələb edən şüarlar səsləndirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|title=Vigilantes Attack Tehran University Students Protesting Strict Hijab|website=RFE/RL|access-date=16 May 2019|archive-date=16 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516032158/https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, avqust ===
2019-cu ilin avqustunda iranlı insan hüquqları aktivisti Səba Kord Əfşari 24 il azadlıqdan məhrum edildi. 24 ilin 15 ili İran hökuməti tərəfindən &quot;əxlaqsızlıq və fahişəliyi&quot; təbliğ edən hərəkət olaraq qəbul edilən ictimai yerlərdə hicabını çıxarılması üçün idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian civil rights activist gets prison for taking off hijab in public |url=https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913184232/https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın baş hakimi Məhəmməd Cəfər Müntəziri 31 yanvar 2018-ci ildə nümayişçilərin hərəkətlərini xaricdən gördüklərini təkrarlayan &quot;lazımsız&quot; və &quot;uşaqca&quot; şeylər kimi qiymətləndirərək, etirazçıları qınadı.&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;/&gt;
* Parlament spikerinin köməkçisi 31 yanvar 2018-ci ildə Əli Mütəhəri İranda hicab geyinməklə bağlı heç bir məcburiyyətin olmadığını, çünki qadınların istədikləri kimi geyindiklərini dedi.&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;/&gt;
* 31 yanvar 2018-ci ildə parlamentin üzvü, siyasətçi Suheyla Colodarzadə etirazların qadınlar üzərində olan onların lazımsız qadağaların bir nəticəsi olduğunu dedi.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;
* 4 fevral 2018-ci ildə İran məhkəməsinin nümayəndəsi Qulamhüseyn Mohsenieceyi saxlanılan qadınlarının bəzilərinin üzərindən narkotik tapılıdığını və əgər etirazların təşkilatlı şəkildə həyata keçməsi təsdiq olunarsa, saxlanılanların cəzasının çox daha ağır olacağını qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;
* Prezident Həsən Ruhani 11 fevral 2018-ci ildə, İslam inqilabının 39 illiyində İranda baş verən hər hansısa bir münaqişənin konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə İran xalqı tərəfindən keçirilən konstitusional referandumla həll oluna biləcəyini dedi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;/&gt;
* İranlı rejissor və aktrisa Mərziyə Borumand 14 fevral 2018-ci ildə dedi ki, o özü də məcburi hicaba qarşıdır ancaq o, hərəkatdakı Məsih Əlinejadın liderliyinə qarşıdır. Borumanda görə, Əlinejad ölkə içindəki hər hansısa bir etiraz hərəkətini özününküləşdirir, nəticədə hökumətə etirazçıların başqaların əmir aldığı bəhanəsini verir ki, bu da gənc qızlara problem olur.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;
* [[Tehran]] Şəhər Məclisinin nümayəndəsi Nahid Xodakərəmi fevralın 15-də qadınların öz geyimlərini seçməsinin onların ilkin hüquqları olduğunu bildirdi. Əzəm Cəngrəvinin videosuna reaksiya bildirən Xodakərəmi &quot;Burada qadının görünən saçı mı günahdır, yoxsa o kişinin əli mi?&quot; deyib.&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;/&gt;
* 22 fevral 2018-ci ildə akademik Abdulla Ramazanzadə &quot;Kim və hansı hüquq polislərə qadınları belə yıxıb sürümək icazəsi verib?&quot; deyərək hadisəyə reaksiyasını bildirib.&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;/&gt;
[[Fayl:Mehdi Tabatabaei 1393.jpg|thumb|200px|İranın şiə ayətullahı [[Mehdi Təbatabai]] insanları hicaba bu yolla məcbur etməyin İslamda olmadığını və pis nəticələrinin olacağını deyib.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;]]
* İranın şiə ruhanisi [[Mehdi Təbatabai]] saxlanılmalara reaksiyasında 22 fevral 2018-də hicabın İslamda bir tələb olduğunu, ancaq bunun güc tətbiq edərək olmamasını dedi.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;
* İran polisi 23 fevral 2018-də rəsmi olaraq qadınların hicablarını çıxarmaları halında, qanunun 639-cu maddəsinə görə on ilə qədər həbs ediləcəklərini xəbərdarlıq etdi. Polis, həmçinin, qanunun kiminsə tərəfindən pozulmadığına əmin olmağın onların işi olduğunu deyib.&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə İranda nəşr edilən Qanun qəzetinin əsas səhifəsində Mirşad İmani tərəfindən yazılan məqalədə hökuməti 639-cu maddəyə əsaslanaraq hicabsız insanları fahişə adlandırmamağa çağırdı.&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;/&gt;

=== Beynəlxalq ===
* [[Amnesty International]] 24 yanvar 2018-də İran hökumətində şərtsiz olaraq saxlanılan qadınların sərbəst buraxılmasını tələb etdi.&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;/&gt; Amnest İnternational 2 fevral 2018-də yenidən aralarında 1 fevralda saxlanılan Şimə Babəyinin də olduğu 6 insan hüquqları müdafiəçisinin sərbəst buraxılması ilə bağlı İran hökumətinə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;/&gt;
* ABŞ-nin nümayəndəsi Heder Noyert fevral 2018-ci ildə yayımlanan bəyanatda məcburi hicaba qarşı duran və təməl insan hüquqlarını tələb edən ən az 29 şəxsin həbsini qınadığını bildirdi.&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;/&gt;
* Dünyanın müxtəlif yerilərindən qadınlar öz hicablarını yandıraraq #NoHijabDay həştəqiylə fotolarını paylaşmağa, iranlı qadınların yanında olduqlarını yazmağa başladılar.&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;/&gt;
* 17 fevral 2018-də Vilson Mərkəzindəki Yaxın Şərq Proqramının direktoru, İran əsilli amerikalı Xəlif İsfəndiari Axios saytına verdiyi müsahibədə bu etirazların oyanış dalğası olduğunu, ancaq hələ hərəkat kimi yetişmədiyini vurğulayıb.&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə [[Human Rights Watch]]-un Yaxın Şərq direktoru Sara Li Vitson İran hökumətini etirazçılara qarşı olan ittihamlarını dayandırmağa çağırıb.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;
* Fevral ayının 28-də [[Avropa Parlamenti]]nin 45 üzvü AP-nin Xarici Siyasət üzrə Direktoru Federika Moqherinidən İran qadınlarının məcburi hicaba qarşı olan etirazlarını dəstəkləməsini istəyib.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Səhər Xudayarinin ölümü]]

== İstinadlar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=D'Ignoti, Stefania |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |title=Women's campaigns flourish beyond Iran protests |publisher=[[Al Monitor]] |date=18 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203123/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alfatlawi, Rosie |url=https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |title='#Where is She?' Iranians Seek Answers Over Disappearance of Hijab-waving Icon |publisher=[[Al Bawaba]] |date=20 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=28 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128023345/https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |title=Iran lawyer raises concern over missing hijab protester |publisher=[[The Daily Star (Livan)]] |date=22 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235413/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Norman, Greg |url=http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |title=Iranian woman in iconic video feared to have been arrested after waving hijab on a stick |publisher=[[Fox News]] |date=23 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127093857/http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|title=Iran Urged To Free Woman Who Took Stand Against Compulsory Veiling|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=25 January 2018|accessdate=27 January 2018|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216100816/https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;&gt;{{cite web |author=Sotoudeh, Nasrin |url=https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |language=fa |title=Girl of Enghelab street was released |publisher=Facebook |date=28 January 2018 |accessdate=29 January 2018 |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725142947/https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Lusher, Adam|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|title=Girl of Enghelab Street: Iranian woman who stood in Tehran street without a hijab released from custody, says lawyer|publisher=[[The Independent]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129211338/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|title=Second woman arrested in Tehran for hijab protest|publisher=[[TheGuardian.com]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816185922/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=638}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|title=Iran headscarf protester arrested: Lawyer|publisher=[[The Straits Times]]|date=30 January 2018|accessdate=30 January 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075650/https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=Esfandiari, Golnaz|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|title=Uncovered 'Girl From Revolution Street' Picks Up Steam In Iran|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=30 January 2018|accessdate=31 January 2018|archive-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806173422/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alimardani, Mahsa |url=https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |title=The ‘Girls of Revolution Street’ Protest Iran's Compulsory Hijab Laws |publisher=[[Global Voices (NGO)]] |date=30 January 2018 |accessdate=31 January 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914060719/https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|title=Iran's Chief Prosecutor Quips at Headscarf Protests, Blames Foreigners|publisher=[[Sputnik (news agency)|Sputnik]]|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=30 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630002804/https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|title=Protests against compulsory hijab trigger debate in Iran|publisher=Al Monitor|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205001114/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|title=“Girls of Revolution St” Protest Ignites Debate on Iran’s Compulsory Hijab|publisher=[[Center for Human Rights in Iran]]|date=31 January 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306234044/https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Gerretsen, Isabelle|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|title=Iran: 29 women arrested over anti-hijab protests inspired by 'girl of Enghelab Street'|publisher=[[International Business Times|International Business Times UK]]|date=1 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=23 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823172919/https://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |title=Iranian Police Arrest 29 Women Protesting Against Veiling Law |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 February 2018 |accessdate=2 February 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235409/https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=[[Saeed Kamali Dehghan|Dehghan, Saeed Kamali]]|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|title=Tehran hijab protest: Iranian police arrest 29 women|publisher=TheGuardian.com|date=2 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501143418/https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|title=Iran arrests 29 women for not wearing hijab in protests|publisher=[[Aljazeera.com]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922161004/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |title=Iran: At least six young human rights defenders arrested in coordinated raids at risk of torture |publisher=Amnesty International |date=2 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216205323/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|title=Iran cracks down on women protesting against headscarves|publisher=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=2 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035144/https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|title=Rights Defender Calls On Iran to 'Immediately Release' Activists|publisher=[[Radio Farda]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424233327/https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|title=Young human rights activists arrested in coordinated raids across Iran|publisher=[[Ekklesia (think tank)|Ekklesia]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204945/http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;&gt;{{cite web|author=Nauert, Heather|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|title=Protests and Arrests in Iran, February 2, 2018|publisher=United States Department of State|date=2 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202220945/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |title=Iran arrests 29 linked to protests against compulsory hijab |publisher=[[The Straits Times]] |date=2 February 2018 |accessdate=4 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203073847/http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|title=Iran arrests 29 women as headscarf protests intensify-|publisher=[[The Times of India]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=20 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420183229/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.dawn.com/news/1387016|title=29 women held as protests against dress code intensify in Iran|publisher=[[Dawn (newspaper)|DAWN]]|date=3 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423145226/https://www.dawn.com/news/1387016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |title=U.S. Condemns Iran’s Arrest Of Protesters Against Compulsory Hijab |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=3 February 2018 |accessdate=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203093425/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|title=US extends support to protests against forced hijab in Iran|publisher=[[United News of India]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000745/http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|title=US criticises Iran against apprehension of compulsory hijab protesters|publisher=[[Pakistan Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000708/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|title=Washington supports Iranian women protesting against compulsory hijab|publisher=[[Egypt Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=3 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203172326/https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. However, the United States has never pressured its close ally [[Saudi Arabia]] to abolish compulsory hijab laws or free women arrested for failing to wear headscarves.
&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;&gt;{{cite book | last1 = El Guindi |first1 = Fadwa | author-link = Fadwa El Guindi | date = 1999 | title = Veil: Modesty, Privacy and Resistance | location = Oxford; New York | publisher = [[Berg Publishers]]; [[Bloomsbury Academic]] | page = 3, 13-16, 130, 174-176 | isbn = 9781859739242}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;&gt;{{cite book | last1 = Abrahamian |first1 = Ervand | author-link = Ervand Abrahamian | date = 2008 | title = A History of Modern Iran | url = https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra | location = Cambridge, UK; New York | publisher = [[Cambridge University Press]] | page = [https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra/page/84 84], 94-95 | isbn = 9780521528917 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Milani&quot;&gt;{{cite book | last1 = Milani |first1 = Farzaneh | author-link = Farzaneh Milani | date = 1992 | title = Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers | url = https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1 | location = Syracuse, New York | publisher = [[Syracuse University Press]] | page = [https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1/page/19 19], 34-37| isbn = 9780815602668 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Algar84&gt;{{cite book | last1 = Algar | first1 = Hamid | author-link = Hamid Algar | date = 2001 | title = Roots of the Islamic Revolution in Iran: Four Lectures | location = Oneonta, New York | publisher = Islamic Publications International (IPI) | page = 84 | isbn = 9781889999265 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rootsofislamicre00alga }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|title=Compulsory Veils? Half of Iranians Say ‘No’ to Pillar of Revolution|publisher=[[The New York Times]]|date=4 February 2018|accessdate=5 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205015519/https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Erdbrink, Thomas |url=http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |title=Half of Iranians say ‘no’ to compulsory veils, a pillar of the 1979 Islamic Revolution |publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |date=4 February 2018 |accessdate=5 February 2018 |archive-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131445/http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |title=گزارش اولین نشست تخصصی حجاب |publisher=Center for Strategic Studies |date=July 2014 |accessdate=5 February 2018 |language=fa |archive-date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205150225/http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Wright, Robin|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|title=Hijab Protests Expose Iran’s Core Divide|publisher=[[The New Yorker]]|date=7 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305003105/https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|title=In Iran, Environmentalists Are Now Seen as Spies|publisher=The New York Times|date=12 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530211551/https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|title=Protests against mandatory hijab in Iran reignite debate that has preoccupied Islamic nation since its founding|publisher=[[Firstpost]]|date=8 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094133/http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Dunphy, Liz|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|title=Women around world burn headscarves to mark No Hijab Day saying: &quot;We are not candies to be covered&quot;|publisher=[[Daily Mirror]]|date=6 February 2018|accessdate=7 February 2018|archive-date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407190256/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Khalaf, Rayana |url=https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |title=#NoHijabDay: Women burn their hijabs, sparking online debate |publisher=StepFeed |date=6 February 2018 |accessdate=7 February 2018 |archive-date=8 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208123647/https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|title=Woman Arrested For Removing Hijab in Tehran Refuses to Repent Despite Facing 10 Years in Prison|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=6 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204353/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |title=Iran’s hijab protesters remain defiant in prison: rights group |publisher=[[Rudaw Media Network]] |date=6 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012800/http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=639}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381844|title=مرضیه برومند در واکنش به اعتراض‌ها: با حجاب اجباری مخالفم|publisher=[[Radio Zamaneh]]|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127083345/https://www.radiozamaneh.com/381844|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|title=مرضیه برومند: من با حجاب اجبارى مخالفم اما ...|publisher=Asr-e-Iran|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402212708/https://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|title=مرضیه برومند: این خانم «وِزوِزی» از جان زنان ما چه می‌خواهد؟|publisher=[[Tasnim News Agency]]|date=14 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075433/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;&gt;{{cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|title=Another Woman Arrested In Iran For Protesting Against Compulsory Veiling|publisher=Radio Farda|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=21 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721023446/https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381893|title=یک دختر خیابان انقلاب دیگر: از اصلاحات خسته شده‌ام|publisher=Radio Zamaneh|date=15 February 2018|accessdate=16 February 2018|language=fa|archive-date=31 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731184726/https://www.radiozamaneh.com/381893|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|title=نسرین ستوده به یورونیوز: وثیقه نرگس حسینی آماده است/ اعظم جنگروی بازداشت شد|publisher=[[Euronews|Euronews Persian]]|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819200444/http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|title=کم ترین حقی که می شود برای یک #زن قائل شد انتخاب نوع #حجاب است.|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427091548/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|title=کدام گناهش بیشتر است؟ موهای #اعظم_جنگروی یا دست های آن مرد؟|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084211/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Britzky, Haley|url=https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|title=The high stakes of hijab protests in Iran|publisher=Axios|date=17 February 2018|accessdate=25 February 2018|archive-date=17 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217232010/https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382742|title=بازداشت یک دختر دیگر خیابان انقلاب|publisher=Radio Zamaneh|date=21 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730135332/https://www.radiozamaneh.com/382742|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382931|title=سکوی دختران خیابان انقلاب تغییر شکل داد (Girls of Enghelab street platform has changed shape)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730111500/https://www.radiozamaneh.com/382931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/383027|title=باز هم دختر خیابان انقلاب و برخورد خشن پلیس (Another Girl of Enghelab Street and Police violent)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730104916/https://www.radiozamaneh.com/383027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;&gt;{{cite web|author=Abdollah, Ramezanzadeh|url=https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|language=fa|title=&quot;Who and based on what article of the law allowed to the police to eject that women like that?&quot;|publisher=Twitter|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084149/https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|title=کشف حجاب از جرائم مشهود است/ تشویق مردم به نداشتن حجاب یک تا ۱۰ سال حبس دارد|language=fa|publisher=[[Fars News Agency]]|date=23 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429150813/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|title=Iran: Stop Prosecuting Women Over Dress Code|publisher=Human Rights Watch|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225071027/https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|title=HRW Urges Iran To Drop Charges Against Women Protesting Compulsory Hijab|publisher=Radio Farda|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225070859/https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|title=روزنامه‌های تهران: به معترضان حجاب، اتهام فساد و فحشا نبندیم|publisher=BBC Persian|date=24 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127105744/http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|title=یکی دیگر از «دختران خیابان انقلاب» ضرب‌وشتم و «بازداشت شد»|publisher=Radio Farda|date=25 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032842/https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|title=سید مهدی طباطبایی: در بحث حجاب شاهد لجبازی بین برخی مردم و مجریان هستیم/ ساز و کار اعتراض در کشور به طور واقعی روشن نیست/ فقها سعی کنند استقلال حوزه را حفظ کنند|publisher=Jamaran.ir|date=23 February 2018|accessdate=24 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226171218/https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|title=45 European MPs Call on EU Foreign Policy Chief to Support Iranian Women’s Anti-Compulsory-Hijab Protest|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=28 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228224137/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;&gt;{{cite web|author=[[Marietje Schaake]]|url=https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|title=Letter to HR/VP on anti-hijab protests in Iran|publisher=marietjeschaake.eu|date=20 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303081712/https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Kateqoriya:2017-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:İslamda qadınlar]]
[[Kateqoriya:İran etirazları (2017–2018)]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüquq və azadlıqları]]
[[Kateqoriya:Müsəlmanlar tərəfindən təqiblər]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>fdxlyp2gekvdl3cpr5p4arqxdnweii8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965863</id>
      <parentid>8965861</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66186" sha1="be3ms95c7r2da6p883gfgeft2j6zznp" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = Məcburi hicaba qarşı İran etirazları (2017-2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)]]
| şəkil                       = [[Fayl:Girl of Enghelab Street.jpg|260px]]
| izah                        = Linzdə İnqilab küçəsi qızlarına dəstəyini göstərən iranlı qadın
| tarixi                      = 27 dekabr 2017 - indiyə qədər
| yeri                        = İran
| səbəbi                      = Məcburi Hicab Qanunu
| tərəf1                      =  Etirazçılar
| tərəf2                      = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran}}|{{*}}[[İran İslam Respublikası Qanuna Riayət Qüvvəsi|Polis]]}}
| itkilər1                    = '''Tutulanlar:''' ən az 40 nəfər&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد | trans-title=The protester's daughter was arrested on &quot;Hijab Forced&quot; in Revolution Square | publisher=Radio Farda | date=29 October 2018 | accessdate=16 January 2019 | archive-date=3 February 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| vikianbar                   = 
}}

'''İranda məcburi hicab geyiminə qarşı etirazlar''', həmçinin, hadisənin gedişatı ilə bağlı olaraq '''İnqilab küçəsi qızları''' ({{Dil-fa|دختران خیابان انقلاب}}) kimi də bilinir. Etirazlar bu hərəkətlənmələrə ilham mənbəyi olan, İnqilab küçəsi qızı kimi də tanınan '''Vida Movahədin''' 27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|title=Masih Alinejad on Instagram: “همین امروز چهارشنبه خیابان انقلاب - روبروی نان فرانسه، دختری که روسری خود را به چوبی اویزان کرده بود و در هوا تکان می داد. این دختر پس از…”|website=Instagram|language=en|access-date=2018-12-26|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207215118/https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Tehran]]ın izdihamlı İnqilab küçəsinin mərkəzindəki elektrik sayğacının yanında dayanaraq, [[hicab]]ını və ağ şalını bir çubuğa keçirib bayraq kimi dalğalandırmasıyla başladı.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; O, həmin gün həbs edildi&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; və bir ay sonra 28 yanvar 2018-ci ildə&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; icbari cəza ödəməklə&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt; müvəqqəti sərbəst buraxıldı. Bəzilərinə görə Movahədin bu hərəkəti Məsih Əlinejadın [[Amerika]]nın Səsinin fars dilində olan yayımında 2017-ci ilin əvvəlində başlayan protest hərəkəti Bəyaz Çərşənbələr tələbinə əsaslanırdı.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Az sonra digər qadınlar da bu etiraz hərəkətini təkrarlamağa və öz hərəkətlərini sosial media hesablarında paylaşmağa başladı. Bu etiraza dəstək verən qadınlar ingilis dilli mənbələrdə &quot;İnqilab küçəsinin qızları&quot;({{dil-en|Girls of Enghelab Street}})&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|title=In Tehran, New Hijab Protester Led Off By Police|website=VOA|accessdate=14 March 2019|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410053150/https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; olaraq təsvir edilir. Bəzi nümayişçilər Məsih Alinejadın istəyi üzərinə yox, özlərinin bunu başlatdığını iddia edirdilər.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;

== İran Cinayət Qanunu ==
[[İran İslam İnqilabı|1979-cu il inqilabından]] sonra qüvvəyə minən İran İslam qanunlarının İslami Cinayət qanunun (Sanskiyalar və önləyici cəzalar adlandırılır) 5-ci kitabının 638-ci maddəsinə görə hicab geyinməyən qadınlar 10 gündən 2 aya qədər həbs edilə, və/və ya 50 000–500 000 [[rial]] ödəməsi tələb oluna bilər.&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;/&gt; Pulla ödənən cəza miqdarı [[inflyasiya]]ya bağlı olaraq məhkəmə tərəfindən yenidən hesablanır.

Eyni kitabın 639-cu maddəsinə görə iki növ insan 1 ildən 10 ilə qədər həbsə məhkum edilə bilər: Onlardan birincisi əxlaqsızlıq və ya fahişəlik yerini quran və ya bu akta istiqamətləndirən şəxslər, ikincisi insanları əxlaqsızlığa və ya fahişəliyə təşviq edən və ya həvəsləndirən şəxslər.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;/&gt;

Bu etirazçıların məhkəmədə günahlandırıldığı qanunlardan bəziləridir.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

== Arxa planı ==
Baxmayaraq ki, 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı]]ndan əvvəl (İranın sonuncu şahı [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin dövründə) hicab məcburi deyildi,&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;/&gt; bu dövrdə bəzi İran qadınları hicab və ya çador geyinirdilər.&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;/&gt;

1979-cu il [[İslam]] inqilabından sonra hicab tədricən məcburi hala gəldi.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt; 1979-cu ildə [[Ruhullah Xomeyni]] qadınların İslami geyim qaydalarına riayət etmələrini elan etdi;&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Onun bu açıqlaması nümayişlərin artmasına səbəb oldu və hökumət bu ifadənin yalnız tövsiyə olduğunu açıqladı.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Hicab 1980-ci ildə dövlət və ictimai idarələrdə arda-arda icbari olaraq qəbul edildi. 1983-cü ildə isə ölkədəki bütün qadınların hicab geyinməsi məcburi oldu.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;

2018-ci ildə Prezident Həsən Ruhani tərəfindən aparılan, 2014-cü ilə təsadüf edən bir hökumət sorğusu iranlıların 49,8% -nin məcburi hicabın əleyhinə olduğunu göstərdi..&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;/&gt; Məruzə İran prezident aparatının tədqiqat qolu olan Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (İran)|Strateji Araşdırmalar Mərkəzi tərəfindən yayımlandı və 2014-cü il iyul ayında PDF formatında &quot;İlk xüsusi hicab iclasının hesabatı&quot; adlandırıldı.&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;/&gt;

2 fevral 2018-ci ildə Merilend Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzi (CISSM) tərəfindən aparılan bir sorğu az sayda iranlının &quot;İranın siyasi sistemini dəyişdirmək və ya ciddi İslam qanunlarını yüngülləşdirmək&quot; ilə razılaşdıqlarını göstərdi.&lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{cite web|last1=Taylor|first1=Adam|title=Most Iranians feel Trump’s comments in support of protesters didn’t help, poll finds|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|website=washingtonpost|access-date=2 February 2011|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202063129/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İran dünyada müsəlman olmayan qadınların hicab taxmasını tələb edən yeganə ölkədir.&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;/&gt; Məsələn, 2018-ci ilin yanvar ayında bir [[çinlilər|çinli]] musiqiçi konsert verərkən konsertin ortasın zorla örtünmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|title=Chinese Musician 'Humiliated' in Iran as Hijab Imposed Mid-performance|website=Al Bawaba|access-date=16 May 2019|archive-date=3 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603132039/https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Xronologiya ==

=== 2017, dekabr ===

==== 27 dekabr ====
27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Movahidin hicabını bayraq kimi dalğalandırdığı video və şəkillər sosial şəbəkələrdə &quot;O haradadır&quot; həştəqiylə ({{Dil-fa|&quot;دختر_خیابان_انقلاب_کجاست&quot;}} tərc.&quot;İnqilab küçəsinin qızı haradadır?&quot;) gündəm yaratdı. İlk başda bilinməsə də, günlər sonra həbs edilmiş hüquqşunas və insan hüquqları aktivisti Nəsrin Sotudah ({{Dil-fa|نسرین ستوده}}) bu qadının 31 yaşında olduğunu və hadisədən dərhal sonra 19 aylıq uşağı ilə birlikdə polislər tərəfindən tutulduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;

=== 2018, yanvar ===

==== 28 yanvar ====
28 yanvar 2018-ci ildə hadisəni araşdıran vəkil Nəsrin Sotudaha görə Vida Movahəd sərbəst buraxılıb,&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; ancaq müvəqqəti olaraq.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt;

==== 29 yanvar ====
29 yanvar 2018-ci ildə bir qadın Tehran Movahədin hərəkətinin eynisini təkrarlayaraq, İnqilab küçəsindəki eyni elektrik qovşağının yanında ağ hicabını çıxaraq onu çubuğa keçirmiş və bunun ardınca polis qüvvələri tərəfindən saxlanılmışdır. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan şəkillər göstərir ki, birisi [[Firdovsi meydanı]]nın yanında olmaqla, daha 3 qadın Movahədin etiraz hərəkətini təkrarlamışdır.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;

==== 30 yanvar ====
Nəsrin Sotudah 30 yanvar 2018-ci ildə 32 yaşlı '''Nərgiz Hüsseyni'''nin ({{Dil-fa|نرگس حسینی}}) 29 yanvarda həbs edildiyini dedi.&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;/&gt;

30 yanvar 2018-ci ildə bir neçə qadın, həmçinin kişi Movahədin etirazını təkrarlayaraq məcburi hicab qanununa qarşı çıxdılar.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Belə etirazlar Tehrandan başqa, [[İsfahan]], [[Şiraz]] və başqa şəhərlərdə baş tutdu.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, fevral ===

==== 1 fevral ====
İran polis departamenti 1 fevral 2018-ci ildə artıq 29 qadının hicabını çıxardığı üçün həbs edilməsi ilə bağlı xəbər yaydı.&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;

==== 2 fevral ====
İranlı vəkil Nəsrin Sotudaha görə, İnqilab küçəsinin ikinci qızı olaraq tanınan, 32 yaşlı Nərgiz Hüsseyni 135 000$-lıq icbari cəzanı ödəyə bilmədiyi üçün 10 ilə qədər həbs və 74 qamçı cəzasına məhkum edilməklə qarşı qarşıya idi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

==== 15 fevral ====
Sosial şəbəkələrdə yayılan yeni şəkil və videolarda 15 fevral 2018-ci ildə İnqilab küçəsində daha bir qadının — '''Əzəm Cəngrəvinin''' ({{Dil-fa|اعظم جنگروی}}) Movahədin etirazını təkrarladığı görünür. Videoda polisin onu aqressivliklə yerə yıxdırdığı da nəzərə çarpır. Əzəm İnstagram hesabında paylaşdığı sonuncu şəkildə İran reformistləri və Quruluş Partiyasının İcraçılarının üzvü olduğunu və nə ölkə daxilində, nə də ölkə xaricində heç kimdən əmr almadan, sadəcə məcburi hicaba öz etirazını bildirmək üçün bunu etdiyini yazmışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;/&gt;

==== 17 fevral ====
Nərgiz Hüsseyni və Əzəm Cəngrəvi müvəqqəti olaraq sərbəst buraxıldılar.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;

==== 21 fevral ====
'''Şəpərək Şəcərizadə''' ({{Dil-fa|شاپرک شجری زاده}}) adlı başqa bir qadın aksiyaçı 21 fevral 2018-ci ildə Qeytəri küçəsində bəyaz baş örtüsüylə etirazını bildirdikdən sonra polislər tərəfindən saxlanılıb. Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə polis ona arxadan hücum edərək, polis maşınına mindirmişdi.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;/&gt;

[[Fayl:Vesal-Enghelab-2018-02-24 21-23-09.jpg|thumb|250px|İnqilab küçəsində etirazçıların yığıncaq nöqtəsi olan elektrik qovşağı]]

Sosial şəbəkələrdə paylaşılan fotolorda hökumətin qadınların etiraz aksiyası keçirdiyi elektrik qovşağının ətrafına tərsinə çevrilmiş v formalı dəmir yerləşdirdiyi görünürdü. Bununla onların burada dayanmağının qarşısı alınmaq istənirdi.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə 18 illik təxirə salınmış həbs müddətindən əlavə 2 il daha azadlıqdan məhrum edilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian woman gets 20-year punishment for publicly taking off hijab|url=https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|website=StepFeed.com|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710161917/https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, o, [[İran]]ı tərk etdiyini bildirirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian Woman Who Protested Hijab Rule Gets Two-Year Sentence, Leaves Country|url=https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132531/https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 22 fevral ====
'''Məryəm Şəriətmədari''' ({{Dil-fa|مریم شریعتمداری}}) adlı başqa bir qadın günorta saatlarında elektrik qovşağının yanında məcburi hicaba etirazını bildirərkən, polislər ona oradan uzaqlaşmalı olduğunu dedi. O, bunu rədd etdi və polislərdən nə cinayət işləmiş olduğunu soruşduqda, &quot;hüzuru pozmaq&quot; deyə cavab verdilər. Daha sonra Şəriətmədari gücdən istifadə edilərək oradan endirildi. Bu zaman qadının ayağı sınmış, müxtəlif xəsarətlər almışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə saxlanıldığı zaman döyülmüşdü.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt; O, daha sonra müvəqqəti sərbəst buraxıldı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;

==== 24 fevral ====
Şahidlərin sözlərinə görə '''Həmraz Sadiği''' ({{Dil-fa|همراز صادقی}}) adlı digər bir qadın da 24 fevral, şənbə günü məcburi hicaba öz etirazını bildirərkən qəflətən naməlum mühafizə qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qalır, qolu sındırılır və həbs edilir.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, iyul ===

==== 8 iyul ====
8 iyul 2018-ci ildə yeniyətmə olan '''Mədeh Hocabri''' öz İnstagram səhifəsində başında şalı olmadan İran və Qərb mahnılarıyla öz başına rəqs etdiyi videoları paylaşdıqdan sonra həbs edilmişdi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman arrested in Iran for Instagram video of her dancing|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|date=8 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709105558/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
O, 600 000-dən çox izləyicisiylə İnstagramın ən məşhur bir neçə istifadəçisi arasında idi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Onun videoları yüzlərlə insan tərəfindən paylaşıldı.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Bir neçə iranlı qadın onun həbsinə etirazlarını bildirmək üçün sosial şəbəkələrdə rəqs etdikləri videoları paylaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Barron|first1=Laignee|title=Women in Iran Are Dancing to Protest the Arrest of a Teenage Instagrammer|url=http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=9 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712041153/http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2018, oktyabr ===

==== 27 oktyabr ====
27 oktyabr 2018-ci ildə əxlaq polis qüvvələrinin universitetlərinə zorla daxil olması və hicabi düzgün geyinməmiş bir neçə qadını həbs etmək cəhdlərindən sonra İslami Azad Universitetinin tələbələri nümayiş keçirdilər. Onlar polis maşınlarının qarşısında dayanaraq, yolu bağlamışdılar. Bu polis sürücüsünün onları əzməyə cəhd etməsinə səbəb olmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|title=حواشی زیر گرفتن یک دختر دانشجو توسط «گشت ارشاد» در یکی از شعبه‌های دانشگاه آزاد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413234702/https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 29 oktyabr ====
29 oktyabr 2018-ci ildə iranlı bir qadın Tehrandakı İnqilab meydanının mərkəzində dayanmış və məcburi hicaba etirazını bildirmək üçün başındakı şalı çıxarmışdı. O, dəqiqələr sonra polis tərəfindən saxlanılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=3 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 aprel 2019-cu ildə bu qadının Vida Movahəd olduğu, onun ikinci dəfə etirazlara başladığı ortaya çıxdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irna.ir/fa/News/83277052|title=محکومیت دختر خیابان انقلاب به یک سال حبس|website=خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)|accessdate=14 April 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414102638/http://www.irna.ir/fa/News/83277052|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, fevral ===

==== 15 fevral ====
15 fevral 2019-cu ildə əxlaq polisi [[Tehran]]ın Nərmək ərazisində hicabı uyğun olmayan 2 qızı həbs etməyə cəhd göstərmiş və ətrafdakıların müqaviməti ilə qarşılaşmışdı. Bir qrup insan polis maşının ətrafına toplaşmış, pəncərələrini qırmış, qapısını dağıtmış və iki qızı içəridən çıxarmışdı. Hadisəylə bağlı videoda polisin yığılan insanları dağıtmaq üçün havaya atəş açdığı görünür. Tehran polisi daha sonra insidenti təsdiq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|title=Iranians attack morality police van to save women from arrest|website=The France 24 Observers|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228070153/https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|title=دخالت مردم در بازداشت زنان توسط گشت ارشاد منجر به شلیک تیرهوایی در نارمک تهران شد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228084301/https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, mart ===

==== 7 mart ====
7 mart 2019-da iki qadın [[Kəngavər]]də iki qadın küçədə hicabları olmadan gəzərək, məcburi hicaba etiraz etdikləri üçün polis tərəfindən saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|title=«بازداشت دو زن معترض» به حجاب اجباری در کنگاور|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308124825/https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 8 mart ====
[[Beynəlxalq Qadınlar Günü]]ndə Tehranda bir qrup qadın tamamilə başı açıq bir şəkildə qadınlara olan təzyiqə etiraz edirdi. Videoda Vəliəsr küçəsində iki başı açıq qadın əllərində Beynəlxalq Qadınlar Günü ilə bağlı şüarlar olan qırmızı simvollar tuturdu. Bir başqa videoda isə [[Tehran metropoliteni|Tehran metrosunda]] bir qrup örtünməmiş qadın sərnişinlərə güllər verirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|title=Activists Appear Unveiled in Tehran on Women's Day|website=VOA|access-date=14 March 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401101955/https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 11 mart ====
11 mart 2019-da bir kişi İnqilab küçəsindəki qovşağın yanında dayanaraq, çubuğa keçirdiyi ağ şalı dalğalandırırdı. O, dərhal mühafizə qüvvələri tərəfindən həbs edildi.

=== 2019, may ===

==== 13 may ====
13 may 2019-cu ildə [[Tehran Universiteti]]nin tələbələri icbari hicab qanununa itaət etmək üçün edilən və günü-gündən artan təzyiqlərə etiraz etmək məqsədiylə toplaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513155011/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Mülki geyimlilər etiraz edən tələbələrə hücum etdi. Tələbələr, həmçinin, azadlıq və azad seçki tələb edən şüarlar səsləndirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|title=Vigilantes Attack Tehran University Students Protesting Strict Hijab|website=RFE/RL|access-date=16 May 2019|archive-date=16 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516032158/https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, avqust ===
2019-cu ilin avqustunda iranlı insan hüquqları aktivisti Səba Kord Əfşari 24 il azadlıqdan məhrum edildi. 24 ilin 15 ili İran hökuməti tərəfindən &quot;əxlaqsızlıq və fahişəliyi&quot; təbliğ edən hərəkət olaraq qəbul edilən ictimai yerlərdə hicabını çıxarılması üçün idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian civil rights activist gets prison for taking off hijab in public |url=https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913184232/https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın baş hakimi Məhəmməd Cəfər Müntəziri 31 yanvar 2018-ci ildə nümayişçilərin hərəkətlərini xaricdən gördüklərini təkrarlayan &quot;lazımsız&quot; və &quot;uşaqca&quot; şeylər kimi qiymətləndirərək, etirazçıları qınadı.&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;/&gt;
* Parlament spikerinin köməkçisi 31 yanvar 2018-ci ildə Əli Mütəhəri İranda hicab geyinməklə bağlı heç bir məcburiyyətin olmadığını, çünki qadınların istədikləri kimi geyindiklərini dedi.&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;/&gt;
* 31 yanvar 2018-ci ildə parlamentin üzvü, siyasətçi Suheyla Colodarzadə etirazların qadınlar üzərində olan onların lazımsız qadağaların bir nəticəsi olduğunu dedi.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;
* 4 fevral 2018-ci ildə İran məhkəməsinin nümayəndəsi Qulamhüseyn Mohsenieceyi saxlanılan qadınlarının bəzilərinin üzərindən narkotik tapılıdığını və əgər etirazların təşkilatlı şəkildə həyata keçməsi təsdiq olunarsa, saxlanılanların cəzasının çox daha ağır olacağını qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;
* Prezident Həsən Ruhani 11 fevral 2018-ci ildə, İslam inqilabının 39 illiyində İranda baş verən hər hansısa bir münaqişənin konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə İran xalqı tərəfindən keçirilən konstitusional referandumla həll oluna biləcəyini dedi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;/&gt;
* İranlı rejissor və aktrisa Mərziyə Borumand 14 fevral 2018-ci ildə dedi ki, o özü də məcburi hicaba qarşıdır ancaq o, hərəkatdakı Məsih Əlinejadın liderliyinə qarşıdır. Borumanda görə, Əlinejad ölkə içindəki hər hansısa bir etiraz hərəkətini özününküləşdirir, nəticədə hökumətə etirazçıların başqaların əmir aldığı bəhanəsini verir ki, bu da gənc qızlara problem olur.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;
* [[Tehran]] Şəhər Məclisinin nümayəndəsi Nahid Xodakərəmi fevralın 15-də qadınların öz geyimlərini seçməsinin onların ilkin hüquqları olduğunu bildirdi. Əzəm Cəngrəvinin videosuna reaksiya bildirən Xodakərəmi &quot;Burada qadının görünən saçı mı günahdır, yoxsa o kişinin əli mi?&quot; deyib.&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;/&gt;
* 22 fevral 2018-ci ildə akademik Abdulla Ramazanzadə &quot;Kim və hansı hüquq polislərə qadınları belə yıxıb sürümək icazəsi verib?&quot; deyərək hadisəyə reaksiyasını bildirib.&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;/&gt;
[[Fayl:Mehdi Tabatabaei 1393.jpg|thumb|200px|İranın şiə ayətullahı [[Mehdi Təbatabai]] insanları hicaba bu yolla məcbur etməyin İslamda olmadığını və pis nəticələrinin olacağını deyib.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;]]
* İranın şiə ruhanisi [[Mehdi Təbatabai]] saxlanılmalara reaksiyasında 22 fevral 2018-də hicabın İslamda bir tələb olduğunu, ancaq bunun güc tətbiq edərək olmamasını dedi.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;
* İran polisi 23 fevral 2018-də rəsmi olaraq qadınların hicablarını çıxarmaları halında, qanunun 639-cu maddəsinə görə on ilə qədər həbs ediləcəklərini xəbərdarlıq etdi. Polis, həmçinin, qanunun kiminsə tərəfindən pozulmadığına əmin olmağın onların işi olduğunu deyib.&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə İranda nəşr edilən Qanun qəzetinin əsas səhifəsində Mirşad İmani tərəfindən yazılan məqalədə hökuməti 639-cu maddəyə əsaslanaraq hicabsız insanları fahişə adlandırmamağa çağırdı.&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;/&gt;

=== Beynəlxalq ===
* [[Amnesty International]] 24 yanvar 2018-də İran hökumətində şərtsiz olaraq saxlanılan qadınların sərbəst buraxılmasını tələb etdi.&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;/&gt; Amnest İnternational 2 fevral 2018-də yenidən aralarında 1 fevralda saxlanılan Şimə Babəyinin də olduğu 6 insan hüquqları müdafiəçisinin sərbəst buraxılması ilə bağlı İran hökumətinə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;/&gt;
* ABŞ-nin nümayəndəsi Heder Noyert fevral 2018-ci ildə yayımlanan bəyanatda məcburi hicaba qarşı duran və təməl insan hüquqlarını tələb edən ən az 29 şəxsin həbsini qınadığını bildirdi.&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;/&gt;
* Dünyanın müxtəlif yerilərindən qadınlar öz hicablarını yandıraraq #NoHijabDay həştəqiylə fotolarını paylaşmağa, iranlı qadınların yanında olduqlarını yazmağa başladılar.&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;/&gt;
* 17 fevral 2018-də Vilson Mərkəzindəki Yaxın Şərq Proqramının direktoru, İran əsilli amerikalı Xəlif İsfəndiari Axios saytına verdiyi müsahibədə bu etirazların oyanış dalğası olduğunu, ancaq hələ hərəkat kimi yetişmədiyini vurğulayıb.&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə [[Human Rights Watch]]-un Yaxın Şərq direktoru Sara Li Vitson İran hökumətini etirazçılara qarşı olan ittihamlarını dayandırmağa çağırıb.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;
* Fevral ayının 28-də [[Avropa Parlamenti]]nin 45 üzvü AP-nin Xarici Siyasət üzrə Direktoru Federika Moqherinidən İran qadınlarının məcburi hicaba qarşı olan etirazlarını dəstəkləməsini istəyib.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Səhər Xudayarinin ölümü]]

== İstinadlar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=D'Ignoti, Stefania |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |title=Women's campaigns flourish beyond Iran protests |publisher=[[Al Monitor]] |date=18 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203123/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alfatlawi, Rosie |url=https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |title='#Where is She?' Iranians Seek Answers Over Disappearance of Hijab-waving Icon |publisher=[[Al Bawaba]] |date=20 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=28 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128023345/https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |title=Iran lawyer raises concern over missing hijab protester |publisher=[[The Daily Star (Livan)]] |date=22 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235413/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Norman, Greg |url=http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |title=Iranian woman in iconic video feared to have been arrested after waving hijab on a stick |publisher=[[Fox News]] |date=23 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127093857/http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|title=Iran Urged To Free Woman Who Took Stand Against Compulsory Veiling|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=25 January 2018|accessdate=27 January 2018|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216100816/https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;&gt;{{cite web |author=Sotoudeh, Nasrin |url=https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |language=fa |title=Girl of Enghelab street was released |publisher=Facebook |date=28 January 2018 |accessdate=29 January 2018 |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725142947/https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Lusher, Adam|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|title=Girl of Enghelab Street: Iranian woman who stood in Tehran street without a hijab released from custody, says lawyer|publisher=[[The Independent]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129211338/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|title=Second woman arrested in Tehran for hijab protest|publisher=[[TheGuardian.com]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816185922/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=638}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|title=Iran headscarf protester arrested: Lawyer|publisher=[[The Straits Times]]|date=30 January 2018|accessdate=30 January 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075650/https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=Esfandiari, Golnaz|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|title=Uncovered 'Girl From Revolution Street' Picks Up Steam In Iran|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=30 January 2018|accessdate=31 January 2018|archive-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806173422/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alimardani, Mahsa |url=https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |title=The ‘Girls of Revolution Street’ Protest Iran's Compulsory Hijab Laws |publisher=[[Global Voices (NGO)]] |date=30 January 2018 |accessdate=31 January 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914060719/https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|title=Iran's Chief Prosecutor Quips at Headscarf Protests, Blames Foreigners|publisher=[[Sputnik (news agency)|Sputnik]]|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=30 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630002804/https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|title=Protests against compulsory hijab trigger debate in Iran|publisher=Al Monitor|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205001114/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|title=“Girls of Revolution St” Protest Ignites Debate on Iran’s Compulsory Hijab|publisher=[[Center for Human Rights in Iran]]|date=31 January 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306234044/https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Gerretsen, Isabelle|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|title=Iran: 29 women arrested over anti-hijab protests inspired by 'girl of Enghelab Street'|publisher=[[International Business Times|International Business Times UK]]|date=1 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=23 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823172919/https://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |title=Iranian Police Arrest 29 Women Protesting Against Veiling Law |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 February 2018 |accessdate=2 February 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235409/https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=[[Saeed Kamali Dehghan|Dehghan, Saeed Kamali]]|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|title=Tehran hijab protest: Iranian police arrest 29 women|publisher=TheGuardian.com|date=2 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501143418/https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|title=Iran arrests 29 women for not wearing hijab in protests|publisher=[[Aljazeera.com]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922161004/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |title=Iran: At least six young human rights defenders arrested in coordinated raids at risk of torture |publisher=Amnesty International |date=2 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216205323/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|title=Iran cracks down on women protesting against headscarves|publisher=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=2 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035144/https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|title=Rights Defender Calls On Iran to 'Immediately Release' Activists|publisher=[[Radio Farda]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424233327/https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|title=Young human rights activists arrested in coordinated raids across Iran|publisher=[[Ekklesia (think tank)|Ekklesia]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204945/http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;&gt;{{cite web|author=Nauert, Heather|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|title=Protests and Arrests in Iran, February 2, 2018|publisher=United States Department of State|date=2 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202220945/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |title=Iran arrests 29 linked to protests against compulsory hijab |publisher=[[The Straits Times]] |date=2 February 2018 |accessdate=4 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203073847/http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|title=Iran arrests 29 women as headscarf protests intensify-|publisher=[[The Times of India]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=20 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420183229/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.dawn.com/news/1387016|title=29 women held as protests against dress code intensify in Iran|publisher=[[Dawn (newspaper)|DAWN]]|date=3 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423145226/https://www.dawn.com/news/1387016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |title=U.S. Condemns Iran’s Arrest Of Protesters Against Compulsory Hijab |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=3 February 2018 |accessdate=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203093425/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|title=US extends support to protests against forced hijab in Iran|publisher=[[United News of India]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000745/http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|title=US criticises Iran against apprehension of compulsory hijab protesters|publisher=[[Pakistan Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000708/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|title=Washington supports Iranian women protesting against compulsory hijab|publisher=[[Egypt Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=3 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203172326/https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. However, the United States has never pressured its close ally [[Saudi Arabia]] to abolish compulsory hijab laws or free women arrested for failing to wear headscarves.
&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;&gt;{{cite book | last1 = El Guindi |first1 = Fadwa | author-link = Fadwa El Guindi | date = 1999 | title = Veil: Modesty, Privacy and Resistance | location = Oxford; New York | publisher = [[Berg Publishers]]; [[Bloomsbury Academic]] | page = 3, 13-16, 130, 174-176 | isbn = 9781859739242}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;&gt;{{cite book | last1 = Abrahamian |first1 = Ervand | author-link = Ervand Abrahamian | date = 2008 | title = A History of Modern Iran | url = https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra | location = Cambridge, UK; New York | publisher = [[Cambridge University Press]] | page = [https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra/page/84 84], 94-95 | isbn = 9780521528917 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Milani&quot;&gt;{{cite book | last1 = Milani |first1 = Farzaneh | author-link = Farzaneh Milani | date = 1992 | title = Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers | url = https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1 | location = Syracuse, New York | publisher = [[Syracuse University Press]] | page = [https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1/page/19 19], 34-37| isbn = 9780815602668 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Algar84&gt;{{cite book | last1 = Algar | first1 = Hamid | author-link = Hamid Algar | date = 2001 | title = Roots of the Islamic Revolution in Iran: Four Lectures | location = Oneonta, New York | publisher = Islamic Publications International (IPI) | page = 84 | isbn = 9781889999265 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rootsofislamicre00alga }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|title=Compulsory Veils? Half of Iranians Say ‘No’ to Pillar of Revolution|publisher=[[The New York Times]]|date=4 February 2018|accessdate=5 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205015519/https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Erdbrink, Thomas |url=http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |title=Half of Iranians say ‘no’ to compulsory veils, a pillar of the 1979 Islamic Revolution |publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |date=4 February 2018 |accessdate=5 February 2018 |archive-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131445/http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |title=گزارش اولین نشست تخصصی حجاب |publisher=Center for Strategic Studies |date=July 2014 |accessdate=5 February 2018 |language=fa |archive-date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205150225/http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Wright, Robin|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|title=Hijab Protests Expose Iran’s Core Divide|publisher=[[The New Yorker]]|date=7 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305003105/https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|title=In Iran, Environmentalists Are Now Seen as Spies|publisher=The New York Times|date=12 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530211551/https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|title=Protests against mandatory hijab in Iran reignite debate that has preoccupied Islamic nation since its founding|publisher=[[Firstpost]]|date=8 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094133/http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Dunphy, Liz|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|title=Women around world burn headscarves to mark No Hijab Day saying: &quot;We are not candies to be covered&quot;|publisher=[[Daily Mirror]]|date=6 February 2018|accessdate=7 February 2018|archive-date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407190256/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Khalaf, Rayana |url=https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |title=#NoHijabDay: Women burn their hijabs, sparking online debate |publisher=StepFeed |date=6 February 2018 |accessdate=7 February 2018 |archive-date=8 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208123647/https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|title=Woman Arrested For Removing Hijab in Tehran Refuses to Repent Despite Facing 10 Years in Prison|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=6 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204353/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |title=Iran’s hijab protesters remain defiant in prison: rights group |publisher=[[Rudaw Media Network]] |date=6 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012800/http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=639}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381844|title=مرضیه برومند در واکنش به اعتراض‌ها: با حجاب اجباری مخالفم|publisher=[[Radio Zamaneh]]|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127083345/https://www.radiozamaneh.com/381844|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|title=مرضیه برومند: من با حجاب اجبارى مخالفم اما ...|publisher=Asr-e-Iran|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402212708/https://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|title=مرضیه برومند: این خانم «وِزوِزی» از جان زنان ما چه می‌خواهد؟|publisher=[[Tasnim News Agency]]|date=14 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075433/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;&gt;{{cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|title=Another Woman Arrested In Iran For Protesting Against Compulsory Veiling|publisher=Radio Farda|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=21 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721023446/https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381893|title=یک دختر خیابان انقلاب دیگر: از اصلاحات خسته شده‌ام|publisher=Radio Zamaneh|date=15 February 2018|accessdate=16 February 2018|language=fa|archive-date=31 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731184726/https://www.radiozamaneh.com/381893|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|title=نسرین ستوده به یورونیوز: وثیقه نرگس حسینی آماده است/ اعظم جنگروی بازداشت شد|publisher=[[Euronews|Euronews Persian]]|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819200444/http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|title=کم ترین حقی که می شود برای یک #زن قائل شد انتخاب نوع #حجاب است.|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427091548/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|title=کدام گناهش بیشتر است؟ موهای #اعظم_جنگروی یا دست های آن مرد؟|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084211/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Britzky, Haley|url=https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|title=The high stakes of hijab protests in Iran|publisher=Axios|date=17 February 2018|accessdate=25 February 2018|archive-date=17 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217232010/https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382742|title=بازداشت یک دختر دیگر خیابان انقلاب|publisher=Radio Zamaneh|date=21 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730135332/https://www.radiozamaneh.com/382742|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382931|title=سکوی دختران خیابان انقلاب تغییر شکل داد (Girls of Enghelab street platform has changed shape)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730111500/https://www.radiozamaneh.com/382931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/383027|title=باز هم دختر خیابان انقلاب و برخورد خشن پلیس (Another Girl of Enghelab Street and Police violent)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730104916/https://www.radiozamaneh.com/383027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;&gt;{{cite web|author=Abdollah, Ramezanzadeh|url=https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|language=fa|title=&quot;Who and based on what article of the law allowed to the police to eject that women like that?&quot;|publisher=Twitter|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084149/https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|title=کشف حجاب از جرائم مشهود است/ تشویق مردم به نداشتن حجاب یک تا ۱۰ سال حبس دارد|language=fa|publisher=[[Fars News Agency]]|date=23 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429150813/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|title=Iran: Stop Prosecuting Women Over Dress Code|publisher=Human Rights Watch|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225071027/https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|title=HRW Urges Iran To Drop Charges Against Women Protesting Compulsory Hijab|publisher=Radio Farda|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225070859/https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|title=روزنامه‌های تهران: به معترضان حجاب، اتهام فساد و فحشا نبندیم|publisher=BBC Persian|date=24 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127105744/http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|title=یکی دیگر از «دختران خیابان انقلاب» ضرب‌وشتم و «بازداشت شد»|publisher=Radio Farda|date=25 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032842/https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|title=سید مهدی طباطبایی: در بحث حجاب شاهد لجبازی بین برخی مردم و مجریان هستیم/ ساز و کار اعتراض در کشور به طور واقعی روشن نیست/ فقها سعی کنند استقلال حوزه را حفظ کنند|publisher=Jamaran.ir|date=23 February 2018|accessdate=24 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226171218/https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|title=45 European MPs Call on EU Foreign Policy Chief to Support Iranian Women’s Anti-Compulsory-Hijab Protest|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=28 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228224137/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;&gt;{{cite web|author=[[Marietje Schaake]]|url=https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|title=Letter to HR/VP on anti-hijab protests in Iran|publisher=marietjeschaake.eu|date=20 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303081712/https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Kateqoriya:2017-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:İslamda qadınlar]]
[[Kateqoriya:İran etirazları (2017–2018)]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüquq və azadlıqları]]
[[Kateqoriya:Müsəlmanlar tərəfindən təqiblər]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>be3ms95c7r2da6p883gfgeft2j6zznp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965874</id>
      <parentid>8965863</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66236" sha1="p1cvfwpjcd4435wti7sij2wcmqdlh1o" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = Məcburi hicaba qarşı İran etirazları (2017-2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)]]
| şəkil                       = [[Fayl:Girl of Enghelab Street.jpg|260px]]
| izah                        = Linzdə İnqilab küçəsi qızlarına dəstəyini göstərən iranlı qadın
| tarixi                      = 27 dekabr 2017 - indiyə qədər
| yeri                        = İran
| səbəbi                      = Məcburi Hicab Qanunu
| tərəf1                      =  Etirazçılar
| tərəf2                      = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran}}|{{*}}[[İran İslam Respublikası Qanuna Riayət Qüvvəsi|Polis]]}}
| itkilər1                    = '''Tutulanlar:''' ən az 40 nəfər&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد | trans-title=The protester's daughter was arrested on &quot;Hijab Forced&quot; in Revolution Square | publisher=Radio Farda | date=29 October 2018 | accessdate=16 January 2019 | archive-date=3 February 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| vikianbar                   = 
}}

'''İranda məcburi hicab geyiminə qarşı etirazlar''', həmçinin, hadisənin gedişatı ilə bağlı olaraq '''İnqilab küçəsi qızları''' ({{Dil-fa|دختران خیابان انقلاب}}) kimi də bilinir. Etirazlar bu hərəkətlənmələrə ilham mənbəyi olan, İnqilab küçəsi qızı kimi də tanınan '''Vida Movahədin''' 27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|title=Masih Alinejad on Instagram: “همین امروز چهارشنبه خیابان انقلاب - روبروی نان فرانسه، دختری که روسری خود را به چوبی اویزان کرده بود و در هوا تکان می داد. این دختر پس از…”|website=Instagram|language=en|access-date=2018-12-26|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207215118/https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Tehran]]ın izdihamlı İnqilab küçəsinin mərkəzindəki elektrik sayğacının yanında dayanaraq, [[hicab]]ını və ağ şalını bir çubuğa keçirib bayraq kimi dalğalandırmasıyla başladı.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; O, həmin gün həbs edildi&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; və bir ay sonra 28 yanvar 2018-ci ildə&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; icbari cəza ödəməklə&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt; müvəqqəti sərbəst buraxıldı. Bəzilərinə görə Movahədin bu hərəkəti Məsih Əlinejadın [[Amerika]]nın Səsinin fars dilində olan yayımında 2017-ci ilin əvvəlində başlayan protest hərəkəti Bəyaz Çərşənbələr tələbinə əsaslanırdı.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Az sonra digər qadınlar da bu etiraz hərəkətini təkrarlamağa və öz hərəkətlərini sosial media hesablarında paylaşmağa başladı. Bu etiraza dəstək verən qadınlar ingilis dilli mənbələrdə &quot;İnqilab küçəsinin qızları&quot;({{dil-en|Girls of Enghelab Street}})&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|title=In Tehran, New Hijab Protester Led Off By Police|website=VOA|accessdate=14 March 2019|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410053150/https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; olaraq təsvir edilir. Bəzi nümayişçilər Məsih Alinejadın istəyi üzərinə yox, özlərinin bunu başlatdığını iddia edirdilər.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;

== İran Cinayət Qanunu ==
[[İran İslam İnqilabı|1979-cu il inqilabından]] sonra qüvvəyə minən İran İslam qanunlarının İslami Cinayət qanunun (Sanskiyalar və önləyici cəzalar adlandırılır) 5-ci kitabının 638-ci maddəsinə görə hicab geyinməyən qadınlar 10 gündən 2 aya qədər həbs edilə, və/və ya 50 000–500 000 [[rial]] ödəməsi tələb oluna bilər.&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;/&gt; Pulla ödənən cəza miqdarı [[inflyasiya]]ya bağlı olaraq məhkəmə tərəfindən yenidən hesablanır.

Eyni kitabın 639-cu maddəsinə görə iki növ insan 1 ildən 10 ilə qədər həbsə məhkum edilə bilər: Onlardan birincisi əxlaqsızlıq və ya fahişəlik yerini quran və ya bu akta istiqamətləndirən şəxslər, ikincisi insanları əxlaqsızlığa və ya fahişəliyə təşviq edən və ya həvəsləndirən şəxslər.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;/&gt;

Bu etirazçıların məhkəmədə günahlandırıldığı qanunlardan bəziləridir.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

== Arxa planı ==
Baxmayaraq ki, 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı]]ndan əvvəl (İranın sonuncu şahı [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin dövründə) hicab məcburi deyildi,&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;/&gt; bu dövrdə bəzi İran qadınları hicab və ya çador geyinirdilər.&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;/&gt;

1979-cu il [[İslam]] inqilabından sonra hicab tədricən məcburi hala gəldi.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt; 1979-cu ildə [[Ruhullah Xomeyni]] qadınların İslami geyim qaydalarına riayət etmələrini elan etdi;&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Onun bu açıqlaması nümayişlərin artmasına səbəb oldu və hökumət bu ifadənin yalnız tövsiyə olduğunu açıqladı.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Hicab 1980-ci ildə dövlət və ictimai idarələrdə arda-arda icbari olaraq qəbul edildi. 1983-cü ildə isə ölkədəki bütün qadınların hicab geyinməsi məcburi oldu.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;

2018-ci ildə Prezident Həsən Ruhani tərəfindən aparılan, 2014-cü ilə təsadüf edən bir hökumət sorğusu iranlıların 49,8% -nin məcburi hicabın əleyhinə olduğunu göstərdi..&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;/&gt; Məruzə İran prezident aparatının tədqiqat qolu olan Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (İran)|Strateji Araşdırmalar Mərkəzi tərəfindən yayımlandı və 2014-cü il iyul ayında PDF formatında &quot;İlk xüsusi hicab iclasının hesabatı&quot; adlandırıldı.&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;/&gt;

2 fevral 2018-ci ildə Merilend Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzi (CISSM) tərəfindən aparılan bir sorğu az sayda iranlının &quot;İranın siyasi sistemini dəyişdirmək və ya ciddi İslam qanunlarını yüngülləşdirmək&quot; ilə razılaşdıqlarını göstərdi.&lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{cite web|last1=Taylor|first1=Adam|title=Most Iranians feel Trump’s comments in support of protesters didn’t help, poll finds|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|website=washingtonpost|access-date=2 February 2011|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202063129/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İran dünyada müsəlman olmayan qadınların hicab taxmasını tələb edən yeganə ölkədir.&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;/&gt; Məsələn, 2018-ci ilin yanvar ayında bir [[çinlilər|çinli]] musiqiçi konsert verərkən konsertin ortasın zorla örtünmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|title=Chinese Musician 'Humiliated' in Iran as Hijab Imposed Mid-performance|website=Al Bawaba|access-date=16 May 2019|archive-date=3 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603132039/https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Xronologiya ==

=== 2017, dekabr ===

==== 27 dekabr ====
27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Movahidin hicabını bayraq kimi dalğalandırdığı video və şəkillər sosial şəbəkələrdə &quot;O haradadır&quot; həştəqiylə ({{Dil-fa|&quot;دختر_خیابان_انقلاب_کجاست&quot;}} tərc.&quot;İnqilab küçəsinin qızı haradadır?&quot;) gündəm yaratdı. İlk başda bilinməsə də, günlər sonra həbs edilmiş hüquqşunas və insan hüquqları aktivisti Nəsrin Sotudah ({{Dil-fa|نسرین ستوده}}) bu qadının 31 yaşında olduğunu və hadisədən dərhal sonra 19 aylıq uşağı ilə birlikdə polislər tərəfindən tutulduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;

=== 2018, yanvar ===

==== 28 yanvar ====
28 yanvar 2018-ci ildə hadisəni araşdıran vəkil Nəsrin Sotudaha görə Vida Movahəd sərbəst buraxılıb,&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; ancaq müvəqqəti olaraq.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt;

==== 29 yanvar ====
29 yanvar 2018-ci ildə bir qadın Tehran Movahədin hərəkətinin eynisini təkrarlayaraq, İnqilab küçəsindəki eyni elektrik qovşağının yanında ağ hicabını çıxaraq onu çubuğa keçirmiş və bunun ardınca polis qüvvələri tərəfindən saxlanılmışdır. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan şəkillər göstərir ki, birisi [[Firdovsi meydanı]]nın yanında olmaqla, daha 3 qadın Movahədin etiraz hərəkətini təkrarlamışdır.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;

==== 30 yanvar ====
Nəsrin Sotudah 30 yanvar 2018-ci ildə 32 yaşlı '''Nərgiz Hüsseyni'''nin ({{Dil-fa|نرگس حسینی}}) 29 yanvarda həbs edildiyini dedi.&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;/&gt;

30 yanvar 2018-ci ildə bir neçə qadın, həmçinin kişi Movahədin etirazını təkrarlayaraq məcburi hicab qanununa qarşı çıxdılar.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Belə etirazlar Tehrandan başqa, [[İsfahan]], [[Şiraz]] və başqa şəhərlərdə baş tutdu.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, fevral ===

==== 1 fevral ====
İran polis departamenti 1 fevral 2018-ci ildə artıq 29 qadının hicabını çıxardığı üçün həbs edilməsi ilə bağlı xəbər yaydı.&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;

==== 2 fevral ====
İranlı vəkil Nəsrin Sotudaha görə, İnqilab küçəsinin ikinci qızı olaraq tanınan, 32 yaşlı Nərgiz Hüsseyni 135 000$-lıq icbari cəzanı ödəyə bilmədiyi üçün 10 ilə qədər həbs və 74 qamçı cəzasına məhkum edilməklə qarşı qarşıya idi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

==== 15 fevral ====
Sosial şəbəkələrdə yayılan yeni şəkil və videolarda 15 fevral 2018-ci ildə İnqilab küçəsində daha bir qadının — '''Əzəm Cəngrəvinin''' ({{Dil-fa|اعظم جنگروی}}) Movahədin etirazını təkrarladığı görünür. Videoda polisin onu aqressivliklə yerə yıxdırdığı da nəzərə çarpır. Əzəm İnstagram hesabında paylaşdığı sonuncu şəkildə İran reformistləri və Quruluş Partiyasının İcraçılarının üzvü olduğunu və nə ölkə daxilində, nə də ölkə xaricində heç kimdən əmr almadan, sadəcə məcburi hicaba öz etirazını bildirmək üçün bunu etdiyini yazmışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;/&gt;

==== 17 fevral ====
Nərgiz Hüsseyni və Əzəm Cəngrəvi müvəqqəti olaraq sərbəst buraxıldılar.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;

==== 21 fevral ====
'''Şəpərək Şəcərizadə''' ({{Dil-fa|شاپرک شجری زاده}}) adlı başqa bir qadın aksiyaçı 21 fevral 2018-ci ildə Qeytəri küçəsində bəyaz baş örtüsüylə etirazını bildirdikdən sonra polislər tərəfindən saxlanılıb. Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə polis ona arxadan hücum edərək, polis maşınına mindirmişdi.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;/&gt;

[[Fayl:Vesal-Enghelab-2018-02-24 21-23-09.jpg|thumb|250px|İnqilab küçəsində etirazçıların yığıncaq nöqtəsi olan elektrik qovşağı]]

Sosial şəbəkələrdə paylaşılan fotolorda hökumətin qadınların etiraz aksiyası keçirdiyi elektrik qovşağının ətrafına tərsinə çevrilmiş v formalı dəmir yerləşdirdiyi görünürdü. Bununla onların burada dayanmağının qarşısı alınmaq istənirdi.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə 18 illik təxirə salınmış həbs müddətindən əlavə 2 il daha azadlıqdan məhrum edilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian woman gets 20-year punishment for publicly taking off hijab|url=https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|website=StepFeed.com|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710161917/https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, o, [[İran]]ı tərk etdiyini bildirirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian Woman Who Protested Hijab Rule Gets Two-Year Sentence, Leaves Country|url=https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132531/https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 22 fevral ====
'''Məryəm Şəriətmədari''' ({{Dil-fa|مریم شریعتمداری}}) adlı başqa bir qadın günorta saatlarında elektrik qovşağının yanında məcburi hicaba etirazını bildirərkən, polislər ona oradan uzaqlaşmalı olduğunu dedi. O, bunu rədd etdi və polislərdən nə cinayət işləmiş olduğunu soruşduqda, &quot;hüzuru pozmaq&quot; deyə cavab verdilər. Daha sonra Şəriətmədari gücdən istifadə edilərək oradan endirildi. Bu zaman qadının ayağı sınmış, müxtəlif xəsarətlər almışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə saxlanıldığı zaman döyülmüşdü.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt; O, daha sonra müvəqqəti sərbəst buraxıldı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;

==== 24 fevral ====
Şahidlərin sözlərinə görə '''Həmraz Sadiği''' ({{Dil-fa|همراز صادقی}}) adlı digər bir qadın da 24 fevral, şənbə günü məcburi hicaba öz etirazını bildirərkən qəflətən naməlum mühafizə qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qalır, qolu sındırılır və həbs edilir.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, iyul ===

==== 8 iyul ====
8 iyul 2018-ci ildə yeniyətmə olan '''Mədeh Hocabri''' öz İnstagram səhifəsində başında şalı olmadan İran və Qərb mahnılarıyla öz başına rəqs etdiyi videoları paylaşdıqdan sonra həbs edilmişdi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman arrested in Iran for Instagram video of her dancing|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|date=8 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709105558/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
O, 600 000-dən çox izləyicisiylə İnstagramın ən məşhur bir neçə istifadəçisi arasında idi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Onun videoları yüzlərlə insan tərəfindən paylaşıldı.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Bir neçə iranlı qadın onun həbsinə etirazlarını bildirmək üçün sosial şəbəkələrdə rəqs etdikləri videoları paylaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Barron|first1=Laignee|title=Women in Iran Are Dancing to Protest the Arrest of a Teenage Instagrammer|url=http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=9 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712041153/http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2018, oktyabr ===

==== 27 oktyabr ====
27 oktyabr 2018-ci ildə əxlaq polis qüvvələrinin universitetlərinə zorla daxil olması və hicabi düzgün geyinməmiş bir neçə qadını həbs etmək cəhdlərindən sonra İslami Azad Universitetinin tələbələri nümayiş keçirdilər. Onlar polis maşınlarının qarşısında dayanaraq, yolu bağlamışdılar. Bu polis sürücüsünün onları əzməyə cəhd etməsinə səbəb olmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|title=حواشی زیر گرفتن یک دختر دانشجو توسط «گشت ارشاد» در یکی از شعبه‌های دانشگاه آزاد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413234702/https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 29 oktyabr ====
29 oktyabr 2018-ci ildə iranlı bir qadın Tehrandakı İnqilab meydanının mərkəzində dayanmış və məcburi hicaba etirazını bildirmək üçün başındakı şalı çıxarmışdı. O, dəqiqələr sonra polis tərəfindən saxlanılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=3 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 aprel 2019-cu ildə bu qadının Vida Movahəd olduğu, onun ikinci dəfə etirazlara başladığı ortaya çıxdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irna.ir/fa/News/83277052|title=محکومیت دختر خیابان انقلاب به یک سال حبس|website=خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)|accessdate=14 April 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414102638/http://www.irna.ir/fa/News/83277052|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, fevral ===

==== 15 fevral ====
15 fevral 2019-cu ildə əxlaq polisi [[Tehran]]ın Nərmək ərazisində hicabı uyğun olmayan 2 qızı həbs etməyə cəhd göstərmiş və ətrafdakıların müqaviməti ilə qarşılaşmışdı. Bir qrup insan polis maşının ətrafına toplaşmış, pəncərələrini qırmış, qapısını dağıtmış və iki qızı içəridən çıxarmışdı. Hadisəylə bağlı videoda polisin yığılan insanları dağıtmaq üçün havaya atəş açdığı görünür. Tehran polisi daha sonra insidenti təsdiq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|title=Iranians attack morality police van to save women from arrest|website=The France 24 Observers|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228070153/https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|title=دخالت مردم در بازداشت زنان توسط گشت ارشاد منجر به شلیک تیرهوایی در نارمک تهران شد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228084301/https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, mart ===

==== 7 mart ====
7 mart 2019-da iki qadın [[Kəngavər]]də iki qadın küçədə hicabları olmadan gəzərək, məcburi hicaba etiraz etdikləri üçün polis tərəfindən saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|title=«بازداشت دو زن معترض» به حجاب اجباری در کنگاور|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308124825/https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 8 mart ====
[[Beynəlxalq Qadınlar Günü]]ndə Tehranda bir qrup qadın tamamilə başı açıq bir şəkildə qadınlara olan təzyiqə etiraz edirdi. Videoda Vəliəsr küçəsində iki başı açıq qadın əllərində Beynəlxalq Qadınlar Günü ilə bağlı şüarlar olan qırmızı simvollar tuturdu. Bir başqa videoda isə [[Tehran metropoliteni|Tehran metrosunda]] bir qrup örtünməmiş qadın sərnişinlərə güllər verirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|title=Activists Appear Unveiled in Tehran on Women's Day|website=VOA|access-date=14 March 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401101955/https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 11 mart ====
11 mart 2019-da bir kişi İnqilab küçəsindəki qovşağın yanında dayanaraq, çubuğa keçirdiyi ağ şalı dalğalandırırdı. O, dərhal mühafizə qüvvələri tərəfindən həbs edildi.

=== 2019, may ===

==== 13 may ====
13 may 2019-cu ildə [[Tehran Universiteti]]nin tələbələri icbari hicab qanununa itaət etmək üçün edilən və günü-gündən artan təzyiqlərə etiraz etmək məqsədiylə toplaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513155011/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Mülki geyimlilər etiraz edən tələbələrə hücum etdi. Tələbələr, həmçinin, azadlıq və azad seçki tələb edən şüarlar səsləndirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|title=Vigilantes Attack Tehran University Students Protesting Strict Hijab|website=RFE/RL|access-date=16 May 2019|archive-date=16 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516032158/https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, avqust ===
2019-cu ilin avqustunda iranlı insan hüquqları aktivisti Səba Kord Əfşari 24 il azadlıqdan məhrum edildi. 24 ilin 15 ili İran hökuməti tərəfindən &quot;əxlaqsızlıq və fahişəliyi&quot; təbliğ edən hərəkət olaraq qəbul edilən ictimai yerlərdə hicabını çıxarılması üçün idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian civil rights activist gets prison for taking off hijab in public |url=https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913184232/https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın baş hakimi Məhəmməd Cəfər Müntəziri 31 yanvar 2018-ci ildə nümayişçilərin hərəkətlərini xaricdən gördüklərini təkrarlayan &quot;lazımsız&quot; və &quot;uşaqca&quot; şeylər kimi qiymətləndirərək, etirazçıları qınadı.&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;/&gt;
* Parlament spikerinin köməkçisi 31 yanvar 2018-ci ildə Əli Mütəhəri İranda hicab geyinməklə bağlı heç bir məcburiyyətin olmadığını, çünki qadınların istədikləri kimi geyindiklərini dedi.&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;/&gt;
* 31 yanvar 2018-ci ildə parlamentin üzvü, siyasətçi Suheyla Colodarzadə etirazların qadınlar üzərində olan onların lazımsız qadağaların bir nəticəsi olduğunu dedi.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;
* 4 fevral 2018-ci ildə İran məhkəməsinin nümayəndəsi Qulamhüseyn Mohsenieceyi saxlanılan qadınlarının bəzilərinin üzərindən narkotik tapılıdığını və əgər etirazların təşkilatlı şəkildə həyata keçməsi təsdiq olunarsa, saxlanılanların cəzasının çox daha ağır olacağını qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;
* Prezident Həsən Ruhani 11 fevral 2018-ci ildə, İslam inqilabının 39 illiyində İranda baş verən hər hansısa bir münaqişənin konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə İran xalqı tərəfindən keçirilən konstitusional referandumla həll oluna biləcəyini dedi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;/&gt;
* İranlı rejissor və aktrisa Mərziyə Borumand 14 fevral 2018-ci ildə dedi ki, o özü də məcburi hicaba qarşıdır ancaq o, hərəkatdakı Məsih Əlinejadın liderliyinə qarşıdır. Borumanda görə, Əlinejad ölkə içindəki hər hansısa bir etiraz hərəkətini özününküləşdirir, nəticədə hökumətə etirazçıların başqaların əmir aldığı bəhanəsini verir ki, bu da gənc qızlara problem olur.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;
* [[Tehran]] Şəhər Məclisinin nümayəndəsi Nahid Xodakərəmi fevralın 15-də qadınların öz geyimlərini seçməsinin onların ilkin hüquqları olduğunu bildirdi. Əzəm Cəngrəvinin videosuna reaksiya bildirən Xodakərəmi &quot;Burada qadının görünən saçı mı günahdır, yoxsa o kişinin əli mi?&quot; deyib.&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;/&gt;
* 22 fevral 2018-ci ildə akademik Abdulla Ramazanzadə &quot;Kim və hansı hüquq polislərə qadınları belə yıxıb sürümək icazəsi verib?&quot; deyərək hadisəyə reaksiyasını bildirib.&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;/&gt;
[[Fayl:Mehdi Tabatabaei 1393.jpg|thumb|200px|İranın şiə ayətullahı [[Mehdi Təbatabai]] insanları hicaba bu yolla məcbur etməyin İslamda olmadığını və pis nəticələrinin olacağını deyib.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;]]
* İranın şiə ruhanisi [[Mehdi Təbatabai]] saxlanılmalara reaksiyasında 22 fevral 2018-də hicabın İslamda bir tələb olduğunu, ancaq bunun güc tətbiq edərək olmamasını dedi.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;
* İran polisi 23 fevral 2018-də rəsmi olaraq qadınların hicablarını çıxarmaları halında, qanunun 639-cu maddəsinə görə on ilə qədər həbs ediləcəklərini xəbərdarlıq etdi. Polis, həmçinin, qanunun kiminsə tərəfindən pozulmadığına əmin olmağın onların işi olduğunu deyib.&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə İranda nəşr edilən Qanun qəzetinin əsas səhifəsində Mirşad İmani tərəfindən yazılan məqalədə hökuməti 639-cu maddəyə əsaslanaraq hicabsız insanları fahişə adlandırmamağa çağırdı.&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;/&gt;

=== Beynəlxalq ===
* [[Amnesty International]] 24 yanvar 2018-də İran hökumətində şərtsiz olaraq saxlanılan qadınların sərbəst buraxılmasını tələb etdi.&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;/&gt; Amnest İnternational 2 fevral 2018-də yenidən aralarında 1 fevralda saxlanılan Şimə Babəyinin də olduğu 6 insan hüquqları müdafiəçisinin sərbəst buraxılması ilə bağlı İran hökumətinə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;/&gt;
* ABŞ-nin nümayəndəsi Heder Noyert fevral 2018-ci ildə yayımlanan bəyanatda məcburi hicaba qarşı duran və təməl insan hüquqlarını tələb edən ən az 29 şəxsin həbsini qınadığını bildirdi.&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;/&gt;
* Dünyanın müxtəlif yerilərindən qadınlar öz hicablarını yandıraraq #NoHijabDay həştəqiylə fotolarını paylaşmağa, iranlı qadınların yanında olduqlarını yazmağa başladılar.&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;/&gt;
* 17 fevral 2018-də Vilson Mərkəzindəki Yaxın Şərq Proqramının direktoru, İran əsilli amerikalı Xəlif İsfəndiari Axios saytına verdiyi müsahibədə bu etirazların oyanış dalğası olduğunu, ancaq hələ hərəkat kimi yetişmədiyini vurğulayıb.&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə [[Human Rights Watch]]-un Yaxın Şərq direktoru Sara Li Vitson İran hökumətini etirazçılara qarşı olan ittihamlarını dayandırmağa çağırıb.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;
* Fevral ayının 28-də [[Avropa Parlamenti]]nin 45 üzvü AP-nin Xarici Siyasət üzrə Direktoru Federika Moqherinidən İran qadınlarının məcburi hicaba qarşı olan etirazlarını dəstəkləməsini istəyib.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Səhər Xudayarinin ölümü]]

== İstinadlar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=D'Ignoti, Stefania |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |title=Women's campaigns flourish beyond Iran protests |publisher=[[Al Monitor]] |date=18 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203123/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alfatlawi, Rosie |url=https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |title='#Where is She?' Iranians Seek Answers Over Disappearance of Hijab-waving Icon |publisher=[[Al Bawaba]] |date=20 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=28 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128023345/https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |title=Iran lawyer raises concern over missing hijab protester |publisher=[[The Daily Star (Livan)]] |date=22 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235413/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Norman, Greg |url=http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |title=Iranian woman in iconic video feared to have been arrested after waving hijab on a stick |publisher=[[Fox News]] |date=23 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127093857/http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|title=Iran Urged To Free Woman Who Took Stand Against Compulsory Veiling|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=25 January 2018|accessdate=27 January 2018|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216100816/https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;&gt;{{cite web |author=Sotoudeh, Nasrin |url=https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |language=fa |title=Girl of Enghelab street was released |publisher=Facebook |date=28 January 2018 |accessdate=29 January 2018 |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725142947/https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Lusher, Adam|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|title=Girl of Enghelab Street: Iranian woman who stood in Tehran street without a hijab released from custody, says lawyer|publisher=[[The Independent]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129211338/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|title=Second woman arrested in Tehran for hijab protest|publisher=[[TheGuardian.com]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816185922/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=638}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|title=Iran headscarf protester arrested: Lawyer|publisher=[[The Straits Times]]|date=30 January 2018|accessdate=30 January 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075650/https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=Esfandiari, Golnaz|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|title=Uncovered 'Girl From Revolution Street' Picks Up Steam In Iran|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=30 January 2018|accessdate=31 January 2018|archive-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806173422/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alimardani, Mahsa |url=https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |title=The ‘Girls of Revolution Street’ Protest Iran's Compulsory Hijab Laws |publisher=[[Global Voices (NGO)]] |date=30 January 2018 |accessdate=31 January 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914060719/https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|title=Iran's Chief Prosecutor Quips at Headscarf Protests, Blames Foreigners|publisher=[[Sputnik (news agency)|Sputnik]]|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=30 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630002804/https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|title=Protests against compulsory hijab trigger debate in Iran|publisher=Al Monitor|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205001114/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|title=“Girls of Revolution St” Protest Ignites Debate on Iran’s Compulsory Hijab|publisher=[[Center for Human Rights in Iran]]|date=31 January 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306234044/https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Gerretsen, Isabelle|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|title=Iran: 29 women arrested over anti-hijab protests inspired by 'girl of Enghelab Street'|publisher=[[International Business Times|International Business Times UK]]|date=1 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=23 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823172919/https://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |title=Iranian Police Arrest 29 Women Protesting Against Veiling Law |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 February 2018 |accessdate=2 February 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235409/https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=[[Saeed Kamali Dehghan|Dehghan, Saeed Kamali]]|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|title=Tehran hijab protest: Iranian police arrest 29 women|publisher=TheGuardian.com|date=2 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501143418/https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|title=Iran arrests 29 women for not wearing hijab in protests|publisher=[[Aljazeera.com]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922161004/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |title=Iran: At least six young human rights defenders arrested in coordinated raids at risk of torture |publisher=Amnesty International |date=2 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216205323/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|title=Iran cracks down on women protesting against headscarves|publisher=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=2 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035144/https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|title=Rights Defender Calls On Iran to 'Immediately Release' Activists|publisher=[[Radio Farda]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424233327/https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|title=Young human rights activists arrested in coordinated raids across Iran|publisher=[[Ekklesia (think tank)|Ekklesia]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204945/http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;&gt;{{cite web|author=Nauert, Heather|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|title=Protests and Arrests in Iran, February 2, 2018|publisher=United States Department of State|date=2 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202220945/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |title=Iran arrests 29 linked to protests against compulsory hijab |publisher=[[The Straits Times]] |date=2 February 2018 |accessdate=4 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203073847/http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|title=Iran arrests 29 women as headscarf protests intensify-|publisher=[[The Times of India]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=20 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420183229/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.dawn.com/news/1387016|title=29 women held as protests against dress code intensify in Iran|publisher=[[Dawn (newspaper)|DAWN]]|date=3 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423145226/https://www.dawn.com/news/1387016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |title=U.S. Condemns Iran’s Arrest Of Protesters Against Compulsory Hijab |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=3 February 2018 |accessdate=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203093425/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|title=US extends support to protests against forced hijab in Iran|publisher=[[United News of India]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000745/http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|title=US criticises Iran against apprehension of compulsory hijab protesters|publisher=[[Pakistan Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000708/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|title=Washington supports Iranian women protesting against compulsory hijab|publisher=[[Egypt Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=3 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203172326/https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. However, the United States has never pressured its close ally [[Saudi Arabia]] to abolish compulsory hijab laws or free women arrested for failing to wear headscarves.
&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;&gt;{{cite book | last1 = El Guindi |first1 = Fadwa | author-link = Fadwa El Guindi | date = 1999 | title = Veil: Modesty, Privacy and Resistance | location = Oxford; New York | publisher = [[Berg Publishers]]; [[Bloomsbury Academic]] | page = 3, 13-16, 130, 174-176 | isbn = 9781859739242}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;&gt;{{cite book | last1 = Abrahamian |first1 = Ervand | author-link = Ervand Abrahamian | date = 2008 | title = A History of Modern Iran | url = https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra | location = Cambridge, UK; New York | publisher = [[Cambridge University Press]] | page = [https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra/page/84 84], 94-95 | isbn = 9780521528917 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Milani&quot;&gt;{{cite book | last1 = Milani |first1 = Farzaneh | author-link = Farzaneh Milani | date = 1992 | title = Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers | url = https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1 | location = Syracuse, New York | publisher = [[Syracuse University Press]] | page = [https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1/page/19 19], 34-37| isbn = 9780815602668 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Algar84&gt;{{cite book | last1 = Algar | first1 = Hamid | author-link = Hamid Algar | date = 2001 | title = Roots of the Islamic Revolution in Iran: Four Lectures | location = Oneonta, New York | publisher = Islamic Publications International (IPI) | page = 84 | isbn = 9781889999265 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rootsofislamicre00alga }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|title=Compulsory Veils? Half of Iranians Say ‘No’ to Pillar of Revolution|publisher=[[The New York Times]]|date=4 February 2018|accessdate=5 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205015519/https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Erdbrink, Thomas |url=http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |title=Half of Iranians say ‘no’ to compulsory veils, a pillar of the 1979 Islamic Revolution |publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |date=4 February 2018 |accessdate=5 February 2018 |archive-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131445/http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |title=گزارش اولین نشست تخصصی حجاب |publisher=Center for Strategic Studies |date=July 2014 |accessdate=5 February 2018 |language=fa |archive-date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205150225/http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Wright, Robin|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|title=Hijab Protests Expose Iran’s Core Divide|publisher=[[The New Yorker]]|date=7 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305003105/https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|title=In Iran, Environmentalists Are Now Seen as Spies|publisher=The New York Times|date=12 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530211551/https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|title=Protests against mandatory hijab in Iran reignite debate that has preoccupied Islamic nation since its founding|publisher=[[Firstpost]]|date=8 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094133/http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Dunphy, Liz|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|title=Women around world burn headscarves to mark No Hijab Day saying: &quot;We are not candies to be covered&quot;|publisher=[[Daily Mirror]]|date=6 February 2018|accessdate=7 February 2018|archive-date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407190256/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Khalaf, Rayana |url=https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |title=#NoHijabDay: Women burn their hijabs, sparking online debate |publisher=StepFeed |date=6 February 2018 |accessdate=7 February 2018 |archive-date=8 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208123647/https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|title=Woman Arrested For Removing Hijab in Tehran Refuses to Repent Despite Facing 10 Years in Prison|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=6 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204353/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |title=Iran’s hijab protesters remain defiant in prison: rights group |publisher=[[Rudaw Media Network]] |date=6 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012800/http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=639}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381844|title=مرضیه برومند در واکنش به اعتراض‌ها: با حجاب اجباری مخالفم|publisher=[[Radio Zamaneh]]|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127083345/https://www.radiozamaneh.com/381844|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|title=مرضیه برومند: من با حجاب اجبارى مخالفم اما ...|publisher=Asr-e-Iran|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402212708/https://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|title=مرضیه برومند: این خانم «وِزوِزی» از جان زنان ما چه می‌خواهد؟|publisher=[[Tasnim News Agency]]|date=14 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075433/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;&gt;{{cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|title=Another Woman Arrested In Iran For Protesting Against Compulsory Veiling|publisher=Radio Farda|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=21 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721023446/https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381893|title=یک دختر خیابان انقلاب دیگر: از اصلاحات خسته شده‌ام|publisher=Radio Zamaneh|date=15 February 2018|accessdate=16 February 2018|language=fa|archive-date=31 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731184726/https://www.radiozamaneh.com/381893|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|title=نسرین ستوده به یورونیوز: وثیقه نرگس حسینی آماده است/ اعظم جنگروی بازداشت شد|publisher=[[Euronews|Euronews Persian]]|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819200444/http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|title=کم ترین حقی که می شود برای یک #زن قائل شد انتخاب نوع #حجاب است.|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427091548/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|title=کدام گناهش بیشتر است؟ موهای #اعظم_جنگروی یا دست های آن مرد؟|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084211/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Britzky, Haley|url=https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|title=The high stakes of hijab protests in Iran|publisher=Axios|date=17 February 2018|accessdate=25 February 2018|archive-date=17 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217232010/https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382742|title=بازداشت یک دختر دیگر خیابان انقلاب|publisher=Radio Zamaneh|date=21 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730135332/https://www.radiozamaneh.com/382742|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382931|title=سکوی دختران خیابان انقلاب تغییر شکل داد (Girls of Enghelab street platform has changed shape)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730111500/https://www.radiozamaneh.com/382931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/383027|title=باز هم دختر خیابان انقلاب و برخورد خشن پلیس (Another Girl of Enghelab Street and Police violent)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730104916/https://www.radiozamaneh.com/383027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;&gt;{{cite web|author=Abdollah, Ramezanzadeh|url=https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|language=fa|title=&quot;Who and based on what article of the law allowed to the police to eject that women like that?&quot;|publisher=Twitter|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084149/https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|title=کشف حجاب از جرائم مشهود است/ تشویق مردم به نداشتن حجاب یک تا ۱۰ سال حبس دارد|language=fa|publisher=[[Fars News Agency]]|date=23 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429150813/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|title=Iran: Stop Prosecuting Women Over Dress Code|publisher=Human Rights Watch|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225071027/https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|title=HRW Urges Iran To Drop Charges Against Women Protesting Compulsory Hijab|publisher=Radio Farda|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225070859/https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|title=روزنامه‌های تهران: به معترضان حجاب، اتهام فساد و فحشا نبندیم|publisher=BBC Persian|date=24 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127105744/http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|title=یکی دیگر از «دختران خیابان انقلاب» ضرب‌وشتم و «بازداشت شد»|publisher=Radio Farda|date=25 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032842/https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|title=سید مهدی طباطبایی: در بحث حجاب شاهد لجبازی بین برخی مردم و مجریان هستیم/ ساز و کار اعتراض در کشور به طور واقعی روشن نیست/ فقها سعی کنند استقلال حوزه را حفظ کنند|publisher=Jamaran.ir|date=23 February 2018|accessdate=24 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226171218/https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|title=45 European MPs Call on EU Foreign Policy Chief to Support Iranian Women’s Anti-Compulsory-Hijab Protest|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=28 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228224137/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;&gt;{{cite web|author=[[Marietje Schaake]]|url=https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|title=Letter to HR/VP on anti-hijab protests in Iran|publisher=marietjeschaake.eu|date=20 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303081712/https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Kateqoriya:2017-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:İslamda qadınlar]]
[[Kateqoriya:İran etirazları (2017–2018)]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüquq və azadlıqları]]
[[Kateqoriya:Müsəlmanlar tərəfindən təqiblər]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>p1cvfwpjcd4435wti7sij2wcmqdlh1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965882</id>
      <parentid>8965874</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66286" sha1="om9ts19xfvaplk2g2nurw9in3mny4w9" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
| adı                         = Məcburi hicaba qarşı İran etirazları (2017-2019)
| aiddir                      = [[İran etirazları (2017–2018)]]
| şəkil                       = [[Fayl:Girl of Enghelab Street.jpg|260px]]
| izah                        = Linzdə İnqilab küçəsi qızlarına dəstəyini göstərən iranlı qadın
| tarixi                      = 27 dekabr 2017 - indiyə qədər
| yeri                        = İran
| səbəbi                      = Məcburi Hicab Qanunu
| tərəf1                      =  Etirazçılar
| tərəf2                      = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran}}|{{*}}[[İran İslam Respublikası Qanuna Riayət Qüvvəsi|Polis]]}}
| itkilər1                    = '''Tutulanlar:''' ən az 40 nəfər&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد | trans-title=The protester's daughter was arrested on &quot;Hijab Forced&quot; in Revolution Square | publisher=Radio Farda | date=29 October 2018 | accessdate=16 January 2019 | archive-date=3 February 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| vikianbar                   = 
}}

'''İranda məcburi hicab geyiminə qarşı etirazlar''', həmçinin, hadisənin gedişatı ilə bağlı olaraq '''İnqilab küçəsi qızları''' ({{Dil-fa|دختران خیابان انقلاب}}) kimi də bilinir. Etirazlar bu hərəkətlənmələrə ilham mənbəyi olan, İnqilab küçəsi qızı kimi də tanınan '''Vida Movahədin''' 27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|title=Masih Alinejad on Instagram: “همین امروز چهارشنبه خیابان انقلاب - روبروی نان فرانسه، دختری که روسری خود را به چوبی اویزان کرده بود و در هوا تکان می داد. این دختر پس از…”|website=Instagram|language=en|access-date=2018-12-26|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207215118/https://www.instagram.com/p/BdOLIrHhV6L/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Tehran]]ın izdihamlı İnqilab küçəsinin mərkəzindəki elektrik sayğacının yanında dayanaraq, [[hicab]]ını və ağ şalını bir çubuğa keçirib bayraq kimi dalğalandırmasıyla başladı.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; O, həmin gün həbs edildi&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;/&gt; və bir ay sonra 28 yanvar 2018-ci ildə&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; icbari cəza ödəməklə&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt; müvəqqəti sərbəst buraxıldı. Bəzilərinə görə Movahədin bu hərəkəti Məsih Əlinejadın [[Amerika]]nın Səsinin fars dilində olan yayımında 2017-ci ilin əvvəlində başlayan protest hərəkəti Bəyaz Çərşənbələr tələbinə əsaslanırdı.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Az sonra digər qadınlar da bu etiraz hərəkətini təkrarlamağa və öz hərəkətlərini sosial media hesablarında paylaşmağa başladı. Bu etiraza dəstək verən qadınlar ingilis dilli mənbələrdə &quot;İnqilab küçəsinin qızları&quot;({{dil-en|Girls of Enghelab Street}})&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|title=In Tehran, New Hijab Protester Led Off By Police|website=VOA|accessdate=14 March 2019|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410053150/https://www.voanews.com/a/in-tehran-new-hijab-protester-led-off-by-police/4635838.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; olaraq təsvir edilir. Bəzi nümayişçilər Məsih Alinejadın istəyi üzərinə yox, özlərinin bunu başlatdığını iddia edirdilər.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;

== İran Cinayət Qanunu ==
[[İran İslam İnqilabı|1979-cu il inqilabından]] sonra qüvvəyə minən İran İslam qanunlarının İslami Cinayət qanunun (Sanskiyalar və önləyici cəzalar adlandırılır) 5-ci kitabının 638-ci maddəsinə görə hicab geyinməyən qadınlar 10 gündən 2 aya qədər həbs edilə, və/və ya 50 000–500 000 [[rial]] ödəməsi tələb oluna bilər.&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;/&gt; Pulla ödənən cəza miqdarı [[inflyasiya]]ya bağlı olaraq məhkəmə tərəfindən yenidən hesablanır.

Eyni kitabın 639-cu maddəsinə görə iki növ insan 1 ildən 10 ilə qədər həbsə məhkum edilə bilər: Onlardan birincisi əxlaqsızlıq və ya fahişəlik yerini quran və ya bu akta istiqamətləndirən şəxslər, ikincisi insanları əxlaqsızlığa və ya fahişəliyə təşviq edən və ya həvəsləndirən şəxslər.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;/&gt;

Bu etirazçıların məhkəmədə günahlandırıldığı qanunlardan bəziləridir.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

== Arxa planı ==
Baxmayaraq ki, 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı]]ndan əvvəl (İranın sonuncu şahı [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin dövründə) hicab məcburi deyildi,&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;/&gt; bu dövrdə bəzi İran qadınları hicab və ya çador geyinirdilər.&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;/&gt;

1979-cu il [[İslam]] inqilabından sonra hicab tədricən məcburi hala gəldi.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt; 1979-cu ildə [[Ruhullah Xomeyni]] qadınların İslami geyim qaydalarına riayət etmələrini elan etdi;&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Onun bu açıqlaması nümayişlərin artmasına səbəb oldu və hökumət bu ifadənin yalnız tövsiyə olduğunu açıqladı.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;&lt;ref name=Algar84/&gt; Hicab 1980-ci ildə dövlət və ictimai idarələrdə arda-arda icbari olaraq qəbul edildi. 1983-cü ildə isə ölkədəki bütün qadınların hicab geyinməsi məcburi oldu.&lt;ref name=&quot;Milani&quot;/&gt;

2018-ci ildə Prezident Həsən Ruhani tərəfindən aparılan, 2014-cü ilə təsadüf edən bir hökumət sorğusu iranlıların 49,8% -nin məcburi hicabın əleyhinə olduğunu göstərdi..&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;/&gt; Məruzə İran prezident aparatının tədqiqat qolu olan Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (İran)|Strateji Araşdırmalar Mərkəzi tərəfindən yayımlandı və 2014-cü il iyul ayında PDF formatında &quot;İlk xüsusi hicab iclasının hesabatı&quot; adlandırıldı.&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;/&gt;

2 fevral 2018-ci ildə Merilend Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzi (CISSM) tərəfindən aparılan bir sorğu az sayda iranlının &quot;İranın siyasi sistemini dəyişdirmək və ya ciddi İslam qanunlarını yüngülləşdirmək&quot; ilə razılaşdıqlarını göstərdi.&lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{cite web|last1=Taylor|first1=Adam|title=Most Iranians feel Trump’s comments in support of protesters didn’t help, poll finds|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|website=washingtonpost|access-date=2 February 2011|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202063129/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/02/02/most-iranians-feel-trumps-comments-in-support-of-protesters-didnt-help-poll-finds/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İran dünyada müsəlman olmayan qadınların hicab taxmasını tələb edən yeganə ölkədir.&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;/&gt; Məsələn, 2018-ci ilin yanvar ayında bir [[çinlilər|çinli]] musiqiçi konsert verərkən konsertin ortasın zorla örtünmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|title=Chinese Musician 'Humiliated' in Iran as Hijab Imposed Mid-performance|website=Al Bawaba|access-date=16 May 2019|archive-date=3 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603132039/https://www.albawaba.com/loop/chinese-musician-humiliated-iran-hijab-imposed-mid-performance-1074470|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Xronologiya ==

=== 2017, dekabr ===

==== 27 dekabr ====
27 dekabr 2017-ci ildə&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Movahidin hicabını bayraq kimi dalğalandırdığı video və şəkillər sosial şəbəkələrdə &quot;O haradadır&quot; həştəqiylə ({{Dil-fa|&quot;دختر_خیابان_انقلاب_کجاست&quot;}} tərc.&quot;İnqilab küçəsinin qızı haradadır?&quot;) gündəm yaratdı. İlk başda bilinməsə də, günlər sonra həbs edilmiş hüquqşunas və insan hüquqları aktivisti Nəsrin Sotudah ({{Dil-fa|نسرین ستوده}}) bu qadının 31 yaşında olduğunu və hadisədən dərhal sonra 19 aylıq uşağı ilə birlikdə polislər tərəfindən tutulduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;/&gt;

=== 2018, yanvar ===

==== 28 yanvar ====
28 yanvar 2018-ci ildə hadisəni araşdıran vəkil Nəsrin Sotudaha görə Vida Movahəd sərbəst buraxılıb,&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;/&gt; ancaq müvəqqəti olaraq.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;/&gt;

==== 29 yanvar ====
29 yanvar 2018-ci ildə bir qadın Tehran Movahədin hərəkətinin eynisini təkrarlayaraq, İnqilab küçəsindəki eyni elektrik qovşağının yanında ağ hicabını çıxaraq onu çubuğa keçirmiş və bunun ardınca polis qüvvələri tərəfindən saxlanılmışdır. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan şəkillər göstərir ki, birisi [[Firdovsi meydanı]]nın yanında olmaqla, daha 3 qadın Movahədin etiraz hərəkətini təkrarlamışdır.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;/&gt;

==== 30 yanvar ====
Nəsrin Sotudah 30 yanvar 2018-ci ildə 32 yaşlı '''Nərgiz Hüsseyni'''nin ({{Dil-fa|نرگس حسینی}}) 29 yanvarda həbs edildiyini dedi.&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;/&gt;

30 yanvar 2018-ci ildə bir neçə qadın, həmçinin kişi Movahədin etirazını təkrarlayaraq məcburi hicab qanununa qarşı çıxdılar.&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;/&gt; Belə etirazlar Tehrandan başqa, [[İsfahan]], [[Şiraz]] və başqa şəhərlərdə baş tutdu.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, fevral ===

==== 1 fevral ====
İran polis departamenti 1 fevral 2018-ci ildə artıq 29 qadının hicabını çıxardığı üçün həbs edilməsi ilə bağlı xəbər yaydı.&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;

==== 2 fevral ====
İranlı vəkil Nəsrin Sotudaha görə, İnqilab küçəsinin ikinci qızı olaraq tanınan, 32 yaşlı Nərgiz Hüsseyni 135 000$-lıq icbari cəzanı ödəyə bilmədiyi üçün 10 ilə qədər həbs və 74 qamçı cəzasına məhkum edilməklə qarşı qarşıya idi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;/&gt;

==== 15 fevral ====
Sosial şəbəkələrdə yayılan yeni şəkil və videolarda 15 fevral 2018-ci ildə İnqilab küçəsində daha bir qadının — '''Əzəm Cəngrəvinin''' ({{Dil-fa|اعظم جنگروی}}) Movahədin etirazını təkrarladığı görünür. Videoda polisin onu aqressivliklə yerə yıxdırdığı da nəzərə çarpır. Əzəm İnstagram hesabında paylaşdığı sonuncu şəkildə İran reformistləri və Quruluş Partiyasının İcraçılarının üzvü olduğunu və nə ölkə daxilində, nə də ölkə xaricində heç kimdən əmr almadan, sadəcə məcburi hicaba öz etirazını bildirmək üçün bunu etdiyini yazmışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;/&gt;

==== 17 fevral ====
Nərgiz Hüsseyni və Əzəm Cəngrəvi müvəqqəti olaraq sərbəst buraxıldılar.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;

==== 21 fevral ====
'''Şəpərək Şəcərizadə''' ({{Dil-fa|شاپرک شجری زاده}}) adlı başqa bir qadın aksiyaçı 21 fevral 2018-ci ildə Qeytəri küçəsində bəyaz baş örtüsüylə etirazını bildirdikdən sonra polislər tərəfindən saxlanılıb. Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə polis ona arxadan hücum edərək, polis maşınına mindirmişdi.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;/&gt;

[[Fayl:Vesal-Enghelab-2018-02-24 21-23-09.jpg|thumb|250px|İnqilab küçəsində etirazçıların yığıncaq nöqtəsi olan elektrik qovşağı]]

Sosial şəbəkələrdə paylaşılan fotolorda hökumətin qadınların etiraz aksiyası keçirdiyi elektrik qovşağının ətrafına tərsinə çevrilmiş v formalı dəmir yerləşdirdiyi görünürdü. Bununla onların burada dayanmağının qarşısı alınmaq istənirdi.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə 18 illik təxirə salınmış həbs müddətindən əlavə 2 il daha azadlıqdan məhrum edilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian woman gets 20-year punishment for publicly taking off hijab|url=https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|website=StepFeed.com|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710161917/https://stepfeed.com/iranian-woman-gets-20-year-punishment-for-publicly-taking-off-hijab-9989|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əlavə olaraq, o, [[İran]]ı tərk etdiyini bildirirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian Woman Who Protested Hijab Rule Gets Two-Year Sentence, Leaves Country|url=https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=10 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132531/https://www.rferl.org/a/iranian-woman-hijab-protest-two-year-sentence/29354892.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 22 fevral ====
'''Məryəm Şəriətmədari''' ({{Dil-fa|مریم شریعتمداری}}) adlı başqa bir qadın günorta saatlarında elektrik qovşağının yanında məcburi hicaba etirazını bildirərkən, polislər ona oradan uzaqlaşmalı olduğunu dedi. O, bunu rədd etdi və polislərdən nə cinayət işləmiş olduğunu soruşduqda, &quot;hüzuru pozmaq&quot; deyə cavab verdilər. Daha sonra Şəriətmədari gücdən istifadə edilərək oradan endirildi. Bu zaman qadının ayağı sınmış, müxtəlif xəsarətlər almışdı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;/&gt;

Şəpərək Şəcərizadə saxlanıldığı zaman döyülmüşdü.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt; O, daha sonra müvəqqəti sərbəst buraxıldı.&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;

==== 24 fevral ====
Şahidlərin sözlərinə görə '''Həmraz Sadiği''' ({{Dil-fa|همراز صادقی}}) adlı digər bir qadın da 24 fevral, şənbə günü məcburi hicaba öz etirazını bildirərkən qəflətən naməlum mühafizə qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qalır, qolu sındırılır və həbs edilir.&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;/&gt;

=== 2018, iyul ===

==== 8 iyul ====
8 iyul 2018-ci ildə yeniyətmə olan '''Mədeh Hocabri''' öz İnstagram səhifəsində başında şalı olmadan İran və Qərb mahnılarıyla öz başına rəqs etdiyi videoları paylaşdıqdan sonra həbs edilmişdi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman arrested in Iran for Instagram video of her dancing|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|date=8 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709105558/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/08/iran-woman-arrested-instagram-video-dancing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
O, 600 000-dən çox izləyicisiylə İnstagramın ən məşhur bir neçə istifadəçisi arasında idi.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Onun videoları yüzlərlə insan tərəfindən paylaşıldı.&lt;ref name=&quot;The Guardian&quot;/&gt; Bir neçə iranlı qadın onun həbsinə etirazlarını bildirmək üçün sosial şəbəkələrdə rəqs etdikləri videoları paylaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Barron|first1=Laignee|title=Women in Iran Are Dancing to Protest the Arrest of a Teenage Instagrammer|url=http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=9 July 2018|access-date=21 November 2019|archive-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712041153/http://time.com/5332944/iran-arrest-teenage-dancer-maedeh-hojabri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2018, oktyabr ===

==== 27 oktyabr ====
27 oktyabr 2018-ci ildə əxlaq polis qüvvələrinin universitetlərinə zorla daxil olması və hicabi düzgün geyinməmiş bir neçə qadını həbs etmək cəhdlərindən sonra İslami Azad Universitetinin tələbələri nümayiş keçirdilər. Onlar polis maşınlarının qarşısında dayanaraq, yolu bağlamışdılar. Bu polis sürücüsünün onları əzməyə cəhd etməsinə səbəb olmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|title=حواشی زیر گرفتن یک دختر دانشجو توسط «گشت ارشاد» در یکی از شعبه‌های دانشگاه آزاد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413234702/https://ir.voanews.com/a/iran-police-hijab/4632492.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 29 oktyabr ====
29 oktyabr 2018-ci ildə iranlı bir qadın Tehrandakı İnqilab meydanının mərkəzində dayanmış və məcburi hicaba etirazını bildirmək üçün başındakı şalı çıxarmışdı. O, dəqiqələr sonra polis tərəfindən saxlanılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|title=دختر معترض به «حجاب اجباری» در میدان انقلاب بازداشت شد|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=3 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203011900/https://www.radiofarda.com/a/arrest-of--a-protester-to-the-forced-veil/29570536.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 aprel 2019-cu ildə bu qadının Vida Movahəd olduğu, onun ikinci dəfə etirazlara başladığı ortaya çıxdı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irna.ir/fa/News/83277052|title=محکومیت دختر خیابان انقلاب به یک سال حبس|website=خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)|accessdate=14 April 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414102638/http://www.irna.ir/fa/News/83277052|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, fevral ===

==== 15 fevral ====
15 fevral 2019-cu ildə əxlaq polisi [[Tehran]]ın Nərmək ərazisində hicabı uyğun olmayan 2 qızı həbs etməyə cəhd göstərmiş və ətrafdakıların müqaviməti ilə qarşılaşmışdı. Bir qrup insan polis maşının ətrafına toplaşmış, pəncərələrini qırmış, qapısını dağıtmış və iki qızı içəridən çıxarmışdı. Hadisəylə bağlı videoda polisin yığılan insanları dağıtmaq üçün havaya atəş açdığı görünür. Tehran polisi daha sonra insidenti təsdiq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|title=Iranians attack morality police van to save women from arrest|website=The France 24 Observers|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228070153/https://observers.france24.com/en/20190219-iranians-morality-police-save-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|title=دخالت مردم در بازداشت زنان توسط گشت ارشاد منجر به شلیک تیرهوایی در نارمک تهران شد|website=صدای آمریکا|accessdate=14 March 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228084301/https://ir.voanews.com/a/tehran-protest/4789777.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, mart ===

==== 7 mart ====
7 mart 2019-da iki qadın [[Kəngavər]]də iki qadın küçədə hicabları olmadan gəzərək, məcburi hicaba etiraz etdikləri üçün polis tərəfindən saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|title=«بازداشت دو زن معترض» به حجاب اجباری در کنگاور|website=رادیو فردا|accessdate=14 March 2019|archive-date=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308124825/https://www.radiofarda.com/a/29809570.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 8 mart ====
[[Beynəlxalq Qadınlar Günü]]ndə Tehranda bir qrup qadın tamamilə başı açıq bir şəkildə qadınlara olan təzyiqə etiraz edirdi. Videoda Vəliəsr küçəsində iki başı açıq qadın əllərində Beynəlxalq Qadınlar Günü ilə bağlı şüarlar olan qırmızı simvollar tuturdu. Bir başqa videoda isə [[Tehran metropoliteni|Tehran metrosunda]] bir qrup örtünməmiş qadın sərnişinlərə güllər verirdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|title=Activists Appear Unveiled in Tehran on Women's Day|website=VOA|access-date=14 March 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401101955/https://www.voanews.com/a/activists-appear-unveiled-in-tehran-on-women-s-day-/4821178.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 11 mart ====
11 mart 2019-da bir kişi İnqilab küçəsindəki qovşağın yanında dayanaraq, çubuğa keçirdiyi ağ şalı dalğalandırırdı. O, dərhal mühafizə qüvvələri tərəfindən həbs edildi.

=== 2019, may ===

==== 13 may ====
13 may 2019-cu ildə [[Tehran Universiteti]]nin tələbələri icbari hicab qanununa itaət etmək üçün edilən və günü-gündən artan təzyiqlərə etiraz etmək məqsədiylə toplaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513155011/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iranian-students-protest-mandatory-headscarf-rule/2019/05/13/78762fec-7585-11e9-a7bf-c8a43b84ee31_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Mülki geyimlilər etiraz edən tələbələrə hücum etdi. Tələbələr, həmçinin, azadlıq və azad seçki tələb edən şüarlar səsləndirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|title=Vigilantes Attack Tehran University Students Protesting Strict Hijab|website=RFE/RL|access-date=16 May 2019|archive-date=16 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516032158/https://en.radiofarda.com/a/vigilantes-attack-tehran-university-students-protesting-strict-hijab/29938079.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2019, avqust ===
2019-cu ilin avqustunda iranlı insan hüquqları aktivisti Səba Kord Əfşari 24 il azadlıqdan məhrum edildi. 24 ilin 15 ili İran hökuməti tərəfindən &quot;əxlaqsızlıq və fahişəliyi&quot; təbliğ edən hərəkət olaraq qəbul edilən ictimai yerlərdə hicabını çıxarılması üçün idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian civil rights activist gets prison for taking off hijab in public |url=https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913184232/https://nypost.com/2019/08/29/iranian-civil-rights-activist-gets-prison-for-taking-off-hijab-in-public/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ölkə səviyyəsində ===
* İranın baş hakimi Məhəmməd Cəfər Müntəziri 31 yanvar 2018-ci ildə nümayişçilərin hərəkətlərini xaricdən gördüklərini təkrarlayan &quot;lazımsız&quot; və &quot;uşaqca&quot; şeylər kimi qiymətləndirərək, etirazçıları qınadı.&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;/&gt;
* Parlament spikerinin köməkçisi 31 yanvar 2018-ci ildə Əli Mütəhəri İranda hicab geyinməklə bağlı heç bir məcburiyyətin olmadığını, çünki qadınların istədikləri kimi geyindiklərini dedi.&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;/&gt;
* 31 yanvar 2018-ci ildə parlamentin üzvü, siyasətçi Suheyla Colodarzadə etirazların qadınlar üzərində olan onların lazımsız qadağaların bir nəticəsi olduğunu dedi.&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;/&gt;
* 4 fevral 2018-ci ildə İran məhkəməsinin nümayəndəsi Qulamhüseyn Mohsenieceyi saxlanılan qadınlarının bəzilərinin üzərindən narkotik tapılıdığını və əgər etirazların təşkilatlı şəkildə həyata keçməsi təsdiq olunarsa, saxlanılanların cəzasının çox daha ağır olacağını qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;/&gt;
* Prezident Həsən Ruhani 11 fevral 2018-ci ildə, İslam inqilabının 39 illiyində İranda baş verən hər hansısa bir münaqişənin konstitusiyasının 39-cu maddəsinə görə İran xalqı tərəfindən keçirilən konstitusional referandumla həll oluna biləcəyini dedi.&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;/&gt;
* İranlı rejissor və aktrisa Mərziyə Borumand 14 fevral 2018-ci ildə dedi ki, o özü də məcburi hicaba qarşıdır ancaq o, hərəkatdakı Məsih Əlinejadın liderliyinə qarşıdır. Borumanda görə, Əlinejad ölkə içindəki hər hansısa bir etiraz hərəkətini özününküləşdirir, nəticədə hökumətə etirazçıların başqaların əmir aldığı bəhanəsini verir ki, bu da gənc qızlara problem olur.&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;/&gt;
* [[Tehran]] Şəhər Məclisinin nümayəndəsi Nahid Xodakərəmi fevralın 15-də qadınların öz geyimlərini seçməsinin onların ilkin hüquqları olduğunu bildirdi. Əzəm Cəngrəvinin videosuna reaksiya bildirən Xodakərəmi &quot;Burada qadının görünən saçı mı günahdır, yoxsa o kişinin əli mi?&quot; deyib.&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;/&gt;
* 22 fevral 2018-ci ildə akademik Abdulla Ramazanzadə &quot;Kim və hansı hüquq polislərə qadınları belə yıxıb sürümək icazəsi verib?&quot; deyərək hadisəyə reaksiyasını bildirib.&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;/&gt;
[[Fayl:Mehdi Tabatabaei 1393.jpg|thumb|200px|İranın şiə ayətullahı [[Mehdi Təbatabai]] insanları hicaba bu yolla məcbur etməyin İslamda olmadığını və pis nəticələrinin olacağını deyib.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;]]
* İranın şiə ruhanisi [[Mehdi Təbatabai]] saxlanılmalara reaksiyasında 22 fevral 2018-də hicabın İslamda bir tələb olduğunu, ancaq bunun güc tətbiq edərək olmamasını dedi.&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;/&gt;
* İran polisi 23 fevral 2018-də rəsmi olaraq qadınların hicablarını çıxarmaları halında, qanunun 639-cu maddəsinə görə on ilə qədər həbs ediləcəklərini xəbərdarlıq etdi. Polis, həmçinin, qanunun kiminsə tərəfindən pozulmadığına əmin olmağın onların işi olduğunu deyib.&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə İranda nəşr edilən Qanun qəzetinin əsas səhifəsində Mirşad İmani tərəfindən yazılan məqalədə hökuməti 639-cu maddəyə əsaslanaraq hicabsız insanları fahişə adlandırmamağa çağırdı.&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;/&gt;

=== Beynəlxalq ===
* [[Amnesty International]] 24 yanvar 2018-də İran hökumətində şərtsiz olaraq saxlanılan qadınların sərbəst buraxılmasını tələb etdi.&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;/&gt; Amnest İnternational 2 fevral 2018-də yenidən aralarında 1 fevralda saxlanılan Şimə Babəyinin də olduğu 6 insan hüquqları müdafiəçisinin sərbəst buraxılması ilə bağlı İran hökumətinə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;/&gt;
* ABŞ-nin nümayəndəsi Heder Noyert fevral 2018-ci ildə yayımlanan bəyanatda məcburi hicaba qarşı duran və təməl insan hüquqlarını tələb edən ən az 29 şəxsin həbsini qınadığını bildirdi.&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;/&gt;
* Dünyanın müxtəlif yerilərindən qadınlar öz hicablarını yandıraraq #NoHijabDay həştəqiylə fotolarını paylaşmağa, iranlı qadınların yanında olduqlarını yazmağa başladılar.&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;/&gt;
* 17 fevral 2018-də Vilson Mərkəzindəki Yaxın Şərq Proqramının direktoru, İran əsilli amerikalı Xəlif İsfəndiari Axios saytına verdiyi müsahibədə bu etirazların oyanış dalğası olduğunu, ancaq hələ hərəkat kimi yetişmədiyini vurğulayıb.&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;/&gt;
* 24 fevral 2018-ci ildə [[Human Rights Watch]]-un Yaxın Şərq direktoru Sara Li Vitson İran hökumətini etirazçılara qarşı olan ittihamlarını dayandırmağa çağırıb.&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;/&gt;
* Fevral ayının 28-də [[Avropa Parlamenti]]nin 45 üzvü AP-nin Xarici Siyasət üzrə Direktoru Federika Moqherinidən İran qadınlarının məcburi hicaba qarşı olan etirazlarını dəstəkləməsini istəyib.&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Səhər Xudayarinin ölümü]]

== İstinadlar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=D'Ignoti, Stefania |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |title=Women's campaigns flourish beyond Iran protests |publisher=[[Al Monitor]] |date=18 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203123/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/veils-role-in-iran-protests.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;albawaba.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alfatlawi, Rosie |url=https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |title='#Where is She?' Iranians Seek Answers Over Disappearance of Hijab-waving Icon |publisher=[[Al Bawaba]] |date=20 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=28 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128023345/https://www.albawaba.com/loop/where-she-iranians-seek-answers-over-disappearance-hijab-waving-icon-1076774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |title=Iran lawyer raises concern over missing hijab protester |publisher=[[The Daily Star (Livan)]] |date=22 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235413/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2018/Jan-22/434875-iran-lawyer-raises-concern-over-missing-hijab-protester.ashx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;foxnews.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Norman, Greg |url=http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |title=Iranian woman in iconic video feared to have been arrested after waving hijab on a stick |publisher=[[Fox News]] |date=23 January 2018 |accessdate=27 January 2018 |archive-date=27 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127093857/http://www.foxnews.com/world/2018/01/23/iranian-woman-in-iconic-video-feared-to-have-been-arrested-after-waving-hijab-on-stick.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|title=Iran Urged To Free Woman Who Took Stand Against Compulsory Veiling|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=25 January 2018|accessdate=27 January 2018|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216100816/https://www.rferl.org/a/iran-woman-compulsory-veiling-protest-amnesty/28997687.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NasrinSotoudeh_1&quot;&gt;{{cite web |author=Sotoudeh, Nasrin |url=https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |language=fa |title=Girl of Enghelab street was released |publisher=Facebook |date=28 January 2018 |accessdate=29 January 2018 |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725142947/https://www.facebook.com/NasrinSotoudehOfficial/posts/832433473629861 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;independent.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Lusher, Adam|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|title=Girl of Enghelab Street: Iranian woman who stood in Tehran street without a hijab released from custody, says lawyer|publisher=[[The Independent]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129211338/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/girl-of-enghlelab-street-iran-woman-tehran-street-no-hijab-headscarf-custody-release-nasrin-sotoudeh-a8183716.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|title=Second woman arrested in Tehran for hijab protest|publisher=[[TheGuardian.com]]|date=29 January 2018|accessdate=29 January 2018|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816185922/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/29/second-woman-arrested-tehran-hijab-protest-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_638_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=638}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|title=Iran headscarf protester arrested: Lawyer|publisher=[[The Straits Times]]|date=30 January 2018|accessdate=30 January 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075650/https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-headscarf-protester-arrested-lawyer|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=Esfandiari, Golnaz|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|title=Uncovered 'Girl From Revolution Street' Picks Up Steam In Iran|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=30 January 2018|accessdate=31 January 2018|archive-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806173422/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-islamic-dress-women-protests-girl-from-enghelab-street/29007848.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;globalvoices.org_1&quot;&gt;{{cite web |author=Alimardani, Mahsa |url=https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |title=The ‘Girls of Revolution Street’ Protest Iran's Compulsory Hijab Laws |publisher=[[Global Voices (NGO)]] |date=30 January 2018 |accessdate=31 January 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914060719/https://globalvoices.org/2018/01/30/the-girls-of-enghelab-street-protest-irans-compulsory-hijab-laws/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sputniknews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|title=Iran's Chief Prosecutor Quips at Headscarf Protests, Blames Foreigners|publisher=[[Sputnik (news agency)|Sputnik]]|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=30 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630002804/https://sputniknews.com/middleeast/201801311061232667-iran-headscarf-protests-police/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;al-monitor.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|title=Protests against compulsory hijab trigger debate in Iran|publisher=Al Monitor|date=31 January 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205001114/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/iran-protest-compulsory-hijab-women.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|title=“Girls of Revolution St” Protest Ignites Debate on Iran’s Compulsory Hijab|publisher=[[Center for Human Rights in Iran]]|date=31 January 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306234044/https://www.iranhumanrights.org/2018/01/girls-of-revolution-st-protest-ignites-debate-on-irans-compulsory-hijab/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ibtimes.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Gerretsen, Isabelle|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|title=Iran: 29 women arrested over anti-hijab protests inspired by 'girl of Enghelab Street'|publisher=[[International Business Times|International Business Times UK]]|date=1 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=23 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823172919/https://www.ibtimes.co.uk/iran-29-women-arrested-over-anti-hijab-protests-inspired-by-girl-enghelab-street-1658143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_3&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |title=Iranian Police Arrest 29 Women Protesting Against Veiling Law |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2 February 2018 |accessdate=2 February 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331235409/https://www.rferl.org/a/iran-police-arrest-hijab-head-scarf-protest-tehran/29013882.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;theguardian.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=[[Saeed Kamali Dehghan|Dehghan, Saeed Kamali]]|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|title=Tehran hijab protest: Iranian police arrest 29 women|publisher=TheGuardian.com|date=2 February 2018|accessdate=2 February 2018|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501143418/https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;aljazeera.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|title=Iran arrests 29 women for not wearing hijab in protests|publisher=[[Aljazeera.com]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922161004/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/iran-arrests-29-women-wearing-hijab-protests-180202084416823.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amnesty.org_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |title=Iran: At least six young human rights defenders arrested in coordinated raids at risk of torture |publisher=Amnesty International |date=2 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216205323/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/02/iran-at-least-six-young-human-rights-defenders-arrested-in-coordinated-raids-at-risk-of-torture/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;thenational.ae_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|title=Iran cracks down on women protesting against headscarves|publisher=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=2 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006035144/https://www.thenational.ae/world/mena/iran-cracks-down-on-women-protesting-against-headscarves-1.701223|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|title=Rights Defender Calls On Iran to 'Immediately Release' Activists|publisher=[[Radio Farda]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424233327/https://en.radiofarda.com/a/amnesty-international-condemns-new-arrests-iran-/29017133.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ekklesia.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|title=Young human rights activists arrested in coordinated raids across Iran|publisher=[[Ekklesia (think tank)|Ekklesia]]|date=4 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204945/http://www.ekklesia.co.uk/node/25142|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;state.gov_1&quot;&gt;{{cite web|author=Nauert, Heather|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|title=Protests and Arrests in Iran, February 2, 2018|publisher=United States Department of State|date=2 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202220945/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/02/277865.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;straitstimes.com_2&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |title=Iran arrests 29 linked to protests against compulsory hijab |publisher=[[The Straits Times]] |date=2 February 2018 |accessdate=4 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203073847/http://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-linked-to-protests-against-compulsory-hijab |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|title=Iran arrests 29 women as headscarf protests intensify-|publisher=[[The Times of India]]|date=2 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=20 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420183229/https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/iran-arrests-29-women-as-headscarf-protests-intensify-/articleshow/62757087.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dawn.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.dawn.com/news/1387016|title=29 women held as protests against dress code intensify in Iran|publisher=[[Dawn (newspaper)|DAWN]]|date=3 February 2018|accessdate=4 February 2018|archive-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423145226/https://www.dawn.com/news/1387016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rferl.org_4&quot;&gt;{{cite web |author= |url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |title=U.S. Condemns Iran’s Arrest Of Protesters Against Compulsory Hijab |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=3 February 2018 |accessdate=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203093425/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-united-states-condemns-arrests/29016012.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;uniindia.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|title=US extends support to protests against forced hijab in Iran|publisher=[[United News of India]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000745/http://www.uniindia.com/us-extends-support-to-protests-against-forced-hijab-in-iran/world/news/1126470.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pakistantoday.com.pk_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|title=US criticises Iran against apprehension of compulsory hijab protesters|publisher=[[Pakistan Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000708/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/03/us-criticises-iran-against-apprehension-of-compulsory-hijab-protesters/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;egypttoday.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|title=Washington supports Iranian women protesting against compulsory hijab|publisher=[[Egypt Today]]|date=3 February 2018|accessdate=3 February 2018|archive-date=3 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203172326/https://www.egypttoday.com/Article/1/41801/Washington-supports-Iranian-women-protesting-against-compulsory-hijab|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. However, the United States has never pressured its close ally [[Saudi Arabia]] to abolish compulsory hijab laws or free women arrested for failing to wear headscarves.
&lt;ref name=&quot;El Guindi&quot;&gt;{{cite book | last1 = El Guindi |first1 = Fadwa | author-link = Fadwa El Guindi | date = 1999 | title = Veil: Modesty, Privacy and Resistance | location = Oxford; New York | publisher = [[Berg Publishers]]; [[Bloomsbury Academic]] | page = 3, 13-16, 130, 174-176 | isbn = 9781859739242}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Abrahamian&quot;&gt;{{cite book | last1 = Abrahamian |first1 = Ervand | author-link = Ervand Abrahamian | date = 2008 | title = A History of Modern Iran | url = https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra | location = Cambridge, UK; New York | publisher = [[Cambridge University Press]] | page = [https://archive.org/details/historyofmoderni0000abra/page/84 84], 94-95 | isbn = 9780521528917 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Milani&quot;&gt;{{cite book | last1 = Milani |first1 = Farzaneh | author-link = Farzaneh Milani | date = 1992 | title = Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers | url = https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1 | location = Syracuse, New York | publisher = [[Syracuse University Press]] | page = [https://archive.org/details/veilswordsemergi0000mila_i6s1/page/19 19], 34-37| isbn = 9780815602668 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Algar84&gt;{{cite book | last1 = Algar | first1 = Hamid | author-link = Hamid Algar | date = 2001 | title = Roots of the Islamic Revolution in Iran: Four Lectures | location = Oneonta, New York | publisher = Islamic Publications International (IPI) | page = 84 | isbn = 9781889999265 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/rootsofislamicre00alga }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|title=Compulsory Veils? Half of Iranians Say ‘No’ to Pillar of Revolution|publisher=[[The New York Times]]|date=4 February 2018|accessdate=5 February 2018|archive-date=5 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205015519/https://www.nytimes.com/2018/02/04/world/middleeast/iran-hijab-veils.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;post-gazette.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Erdbrink, Thomas |url=http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |title=Half of Iranians say ‘no’ to compulsory veils, a pillar of the 1979 Islamic Revolution |publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |date=4 February 2018 |accessdate=5 February 2018 |archive-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131445/http://www.post-gazette.com/news/world/2018/02/05/Half-of-Iranians-say-no-to-compulsory-veils-a-pillar-of-the-1979-Islamic-Revolution/stories/201802040201 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;css.ir_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |title=گزارش اولین نشست تخصصی حجاب |publisher=Center for Strategic Studies |date=July 2014 |accessdate=5 February 2018 |language=fa |archive-date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205150225/http://www.css.ir/Media/PDF/1396/11/14/636532375414083535.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;newyorker.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Wright, Robin|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|title=Hijab Protests Expose Iran’s Core Divide|publisher=[[The New Yorker]]|date=7 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305003105/https://www.newyorker.com/news/news-desk/hijab-protests-expose-irans-core-divide|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nytimes.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Erdbrink, Thomas|url=https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|title=In Iran, Environmentalists Are Now Seen as Spies|publisher=The New York Times|date=12 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530211551/https://www.nytimes.com/2018/02/12/world/middleeast/iran-environmentalists-spies.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;firstpost.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|title=Protests against mandatory hijab in Iran reignite debate that has preoccupied Islamic nation since its founding|publisher=[[Firstpost]]|date=8 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094133/http://www.firstpost.com/world/protests-against-mandatory-hijab-in-iran-reignite-debate-that-has-preoccupied-islamic-nation-since-its-founding-4341269.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;mirror.co.uk_1&quot;&gt;{{cite web|author=Dunphy, Liz|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|title=Women around world burn headscarves to mark No Hijab Day saying: &quot;We are not candies to be covered&quot;|publisher=[[Daily Mirror]]|date=6 February 2018|accessdate=7 February 2018|archive-date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407190256/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/women-around-world-burn-headscarves-11979107|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;stepfeed.com_1&quot;&gt;{{cite web |author=Khalaf, Rayana |url=https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |title=#NoHijabDay: Women burn their hijabs, sparking online debate |publisher=StepFeed |date=6 February 2018 |accessdate=7 February 2018 |archive-date=8 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208123647/https://stepfeed.com/nohijabday-women-burn-their-hijabs-sparking-online-debate-9895 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|title=Woman Arrested For Removing Hijab in Tehran Refuses to Repent Despite Facing 10 Years in Prison|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=6 February 2018|accessdate=16 February 2018|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216204353/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/woman-arrested-for-removing-hijab-in-tehran-refuses-to-repent-despite-facing-10-years-in-prison/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;rudaw.net_1&quot;&gt;{{cite web |author= |url=http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |title=Iran’s hijab protesters remain defiant in prison: rights group |publisher=[[Rudaw Media Network]] |date=6 February 2018 |accessdate=16 February 2018 |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012800/http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/06022018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;article_639_iran_law&quot;&gt;{{cite book |title=Book #5 of the Islamic Penal Code (Sanctions and deterrent penalties) | language =fa|article=639}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381844|title=مرضیه برومند در واکنش به اعتراض‌ها: با حجاب اجباری مخالفم|publisher=[[Radio Zamaneh]]|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127083345/https://www.radiozamaneh.com/381844|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;asriran.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|title=مرضیه برومند: من با حجاب اجبارى مخالفم اما ...|publisher=Asr-e-Iran|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402212708/https://www.asriran.com/fa/news/593148/%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%89-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;tasnimnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|title=مرضیه برومند: این خانم «وِزوِزی» از جان زنان ما چه می‌خواهد؟|publisher=[[Tasnim News Agency]]|date=14 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006075433/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/25/1656997/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%88%D9%90%D8%B2%D9%88%D9%90%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_2&quot;&gt;{{cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|title=Another Woman Arrested In Iran For Protesting Against Compulsory Veiling|publisher=Radio Farda|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|archive-date=21 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721023446/https://en.radiofarda.com/a/woman-protests-against-compulsory-veil-iran/29043773.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/381893|title=یک دختر خیابان انقلاب دیگر: از اصلاحات خسته شده‌ام|publisher=Radio Zamaneh|date=15 February 2018|accessdate=16 February 2018|language=fa|archive-date=31 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731184726/https://www.radiozamaneh.com/381893|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;fa.euronews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|title=نسرین ستوده به یورونیوز: وثیقه نرگس حسینی آماده است/ اعظم جنگروی بازداشت شد|publisher=[[Euronews|Euronews Persian]]|date=16 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819200444/http://fa.euronews.com/2018/02/16/nasrin-sotoudeh-said-to-euronews-that-narges-hosseini-s-bail-is-ready|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|title=کم ترین حقی که می شود برای یک #زن قائل شد انتخاب نوع #حجاب است.|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427091548/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964188956656111616|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twitter.com_2&quot;&gt;{{cite web|author=Khodakarami, Nahid|url=https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|title=کدام گناهش بیشتر است؟ موهای #اعظم_جنگروی یا دست های آن مرد؟|publisher=Twitter|date=15 February 2018|accessdate=17 February 2018|language=fa|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084211/https://twitter.com/N_Khodakarami/status/964198935265992704|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;axios.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=Britzky, Haley|url=https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|title=The high stakes of hijab protests in Iran|publisher=Axios|date=17 February 2018|accessdate=25 February 2018|archive-date=17 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217232010/https://www.axios.com/hijab-protests-in-iran-da243ead-3bf2-4e3f-9115-e117e7f9cc62.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382742|title=بازداشت یک دختر دیگر خیابان انقلاب|publisher=Radio Zamaneh|date=21 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730135332/https://www.radiozamaneh.com/382742|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_4&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/382931|title=سکوی دختران خیابان انقلاب تغییر شکل داد (Girls of Enghelab street platform has changed shape)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730111500/https://www.radiozamaneh.com/382931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiozamaneh.com_5&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiozamaneh.com/383027|title=باز هم دختر خیابان انقلاب و برخورد خشن پلیس (Another Girl of Enghelab Street and Police violent)|publisher=Radio Zamaneh|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|language=fa|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730104916/https://www.radiozamaneh.com/383027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AbdollahRamezanzadeh_1&quot;&gt;{{cite web|author=Abdollah, Ramezanzadeh|url=https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|language=fa|title=&quot;Who and based on what article of the law allowed to the police to eject that women like that?&quot;|publisher=Twitter|date=22 February 2018|accessdate=22 February 2018|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427084149/https://twitter.com/abdollahram/status/966726157768052737|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;farsnews.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|title=کشف حجاب از جرائم مشهود است/ تشویق مردم به نداشتن حجاب یک تا ۱۰ سال حبس دارد|language=fa|publisher=[[Fars News Agency]]|date=23 February 2018|accessdate=26 February 2018|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429150813/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961204001165|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hrw.org_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|title=Iran: Stop Prosecuting Women Over Dress Code|publisher=Human Rights Watch|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225071027/https://www.hrw.org/news/2018/02/24/iran-stop-prosecuting-women-over-dress-code|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;en.radiofarda.com_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|title=HRW Urges Iran To Drop Charges Against Women Protesting Compulsory Hijab|publisher=Radio Farda|date=24 February 2018|accessdate=24 February 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225070859/https://en.radiofarda.com/a/hrw-urges-iran-not-to-prosecute-women-protesting-hijab/29060644.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bbc.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|title=روزنامه‌های تهران: به معترضان حجاب، اتهام فساد و فحشا نبندیم|publisher=BBC Persian|date=24 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127105744/http://www.bbc.com/persian/iran-press-review-43177806|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;radiofarda.com_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|title=یکی دیگر از «دختران خیابان انقلاب» ضرب‌وشتم و «بازداشت شد»|publisher=Radio Farda|date=25 February 2018|accessdate=25 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032842/https://www.radiofarda.com/a/b21-enghelab-protests-against-hejab/29061795.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jamaran.ir_1&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|title=سید مهدی طباطبایی: در بحث حجاب شاهد لجبازی بین برخی مردم و مجریان هستیم/ ساز و کار اعتراض در کشور به طور واقعی روشن نیست/ فقها سعی کنند استقلال حوزه را حفظ کنند|publisher=Jamaran.ir|date=23 February 2018|accessdate=24 February 2018|language=fa|archive-date=26 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226171218/https://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-12/867883-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iranhumanrights.org_3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|title=45 European MPs Call on EU Foreign Policy Chief to Support Iranian Women’s Anti-Compulsory-Hijab Protest|publisher=Center for Human Rights in Iran|date=28 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228224137/https://www.iranhumanrights.org/2018/02/45-european-mps-call-on-eu-foreign-policy-chief-to-support-iranian-womens-anti-compulsory-hijab-protest/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;marietjeschaake.eu_1&quot;&gt;{{cite web|author=[[Marietje Schaake]]|url=https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|title=Letter to HR/VP on anti-hijab protests in Iran|publisher=marietjeschaake.eu|date=20 February 2018|accessdate=1 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303081712/https://marietjeschaake.eu/en/letter-to-hr-vp-on-anti-hijab-protests-in-iran|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Kateqoriya:2017-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:İslamda qadınlar]]
[[Kateqoriya:İran etirazları (2017–2018)]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüquq və azadlıqları]]
[[Kateqoriya:Müsəlmanlar tərəfindən təqiblər]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>om9ts19xfvaplk2g2nurw9in3mny4w9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fosforit müharibəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614450</id>
    <revision>
      <id>8965889</id>
      <parentid>8821251</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1987-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8022" sha1="7mey95kaast6gxu2thxzphs5ccxuvq9" xml:space="preserve">[[Şəkil:Estonian phosphorite deposits.svg|300px|thumb|right|Estoniyanın fosforit yataqları]]

'''Fosforit müharibəsi''' ({{dil-et|'''fosforiidisõda'''}}) — [[Estoniya Sovet Sosialist Respublikası|Estoniya SSR]]-da [[1980]]-ci ildə başlamış genişmiqyaslı ekoloji etirazlar. Etirazlara səbəb ölkənin şimal şərqində olan fosforit yataqlarının işlənməsi ilə bağlı planlar idi. Etirazlar uğur qazanmaqla yanaşı həm də, Estoniyanın azadlığı uğrunda hərəkatın inkişaf etməsinə də təsir etdi.&lt;ref name=&quot;laar&quot;&gt;{{cite book|title=Estonia: identity and independence|editor=Jean-Jacques Subrenat|publisher=Rodopi|isbn=90-420-0890-3|location=New York |year=2004 |url=https://www.researchgate.net/publication/314244979_Estonia_Identity_and_Independence}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vogt&quot;&gt;{{cite book|last=Vogt|first=Henri|title=Between Utopia and disillusionment : a narrative of the political transformation in Eastern Europe|publisher=Berghahn Books|location=New York; Oxford|year=2005|pages=333|url=https://books.google.com/books?id=nI73PdnqQlcC&amp;pg=PA20&amp;dq=phosphorite+war#v=onepage&amp;q=phosphorite%20war&amp;f=false|isbn=1-57181-895-2|access-date=2020-01-14|archive-date=2022-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728011049/https://books.google.com/books?id=nI73PdnqQlcC&amp;dq=phosphorite+war&amp;pg=PA20#v=onepage&amp;q=phosphorite%20war&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Etirazçılar ekoloji tarazlığın pozulmasından qorxduqları qədər  həm də digər sovet respublikalarından bura işçilərin gətirilməsindən və nəticədə demoqrafik balansın pozulmasından da narahat idilər.&lt;ref name=&quot;vz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/politics/2017/2/25/859413.html|title=SSRİ tabutuna ilk mismarı vurmaq Estoniyaya nəsib olub / Первый гвоздь в гроб СССР удалось забить Эстонии|author=Vyaçeslav Vişnevskiy / Вячеслав Вишневский|website=&quot;Baxış&quot; qəzeti / Деловая газета &quot;Взгляд&quot;|date=25 fevral 2017|publisher=vz.ru|lang=ru|accessdate=17 yanvar 2020|archive-date=2021-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028171443/https://vz.ru/politics/2017/2/25/859413.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Etirazların uğur qazanması siyasi tələbli etirazların da inkişafına və sovet hökumətinin də nüfuzunun düşməsinə səbəb oldu.&lt;ref&gt;{{kitab3 | müəllif= Toivo Miljan| başlıq= Historical dictionary of Estonia| link= https://books.google.com/books?as_brr=3&amp;id=XKWRct15XfkC&amp;dq=%22phosphate+war%22&amp;q=phosphate+war#v=onepage&amp;q=phosphate%20war&amp;f=false |cavabdeh= |yer= [[Oksford]]|nəşriyyat= Rowman &amp; Littlefield | il= 2004|səhifə= 558|səhifələr= 624|isbn= 978-0810849044|ref=}}&lt;/ref&gt;

== Ümumi məlumat və başlanğıc ==
[[Fosforitlər|Fosforit]] yataqların Estoniyanın şimalında müxtəlif ərazilərdə tapılmışdı.&lt;ref&gt;{{kitab3 | müəllif=  Anto Raukas, Aada Teedumäe.| başlıq= Geology and Mineral Resources of Estonia|link= https://web.archive.org/web/20071211132438/http://sarv.gi.ee/geology/text.html#_Toc174709526|yer= [[Tallin]]|nəşriyyat= Estonian Academy Publishers|il= 1997|səhifə= 436}}&lt;/ref&gt; O cümlədən də Avropada ən böyük fosforit yatağı da Lyaene-Virumaa bölgəsinin Rakvere rayonunda tapılmışdı. Estoniyada fosforit yatağının işlənməsinə [[1924]]-cü ildə Maardu yaxınlığında başlanılır. Digər mədənlərin də kəşfiyyatı və işlənməsi [[1991]]-ci ilə qədər davam edib. Bu isə bölgədə ekoloji problemlərə yol açıb. {{kitab3 | müəllif= E.Kozlovskiy| başlıq      = Baltikyanı fosforit hövzəsi / Прибалтийский фосфоритоносный бассейн| link        = | cavabdeh    = | yer         = Moskva| nəşriyyat   = | il          = | cild        = | səhifə      = |səhifələr   = | isbn        = 5-85270-007-X| doi         = | ref         = }}

[[1970]]-ci illərdə [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]] rəhbərliyi Lyaene-Virumaa bölgəsində yataqların işlənməsinə maraq göstərdi. Əvvəlcə Toolse yataqlarının işlənməsinə maraq göstərilsə də sonradan Rakveredə olan yataqlara diqqət göstərilir. Yataqların işlənməsi ilə bağlı planları ictimaiyyətə xəbər verməsələr belə ilk mərhələlərdən bu yataqların işlənməsi ilə bağlı müzakirələrdə iştirak edən eston alim və ekoloqlar ətraf mühitin çirklənməsi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə etmişdilər. Onların arasında Estoniya Elmlər Akademiyasının üzvü Endel Lippmaa da var idi.

== Əsas hadisələr ==
Fosforit yataqlarının istifadə olunacağı ilə bağlı xəbərlər geniş kütləyə 25 fevral [[1987]]-ci ildə əyan oldu. Məhz bu günü Fosforit müharibəsinin başladığı gün kimi qəbul edirlər. Bu tarixdə Estoniyanın şimalında yerləşən yataqların işlənməsi ilə bağlı eston televiziyası tərəfindən xəbər verilir.&lt;ref name=&quot;vogt&quot; /&gt; Estoniyanın kommunist partiyası son qərarın estonlardan asılı olduğunu desə də, yataqların işlənməsi ilə bağlı planlar artıq hökumət tərəfindən təsdiqlənmişdi.

Yeni yataqların işlənməsinə qarşı imzalar toplandı etirazlar edildi.&lt;ref name=&quot;laar&quot; /&gt; Etirazların ən böyüyü [[1987]]-ci ilin yazında baş verdi. Əmək günü münasibətilə keçirilən ənənəvi nümayişdə [[Tartu Universiteti|Tartu universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin tələbələri üzərində etiraz yazıları olan sarı köynəklərlə meydana çıxmış və fosforit yataqlarının işlənməsinə qarşı şüarlar səsləndirmişlər.&lt;ref name=&quot;laar&quot; /&gt;

8 may tarixində Priyt Payarn Sirp ja Vasar (&quot;Oraq və çəkic&quot;) qəzetində &quot;Ancaq peyin&quot; adlı karikaturanı çap etdirdi. Bu karikaturada kəndli öz torpağına Estoniyanın coğrafi ərazisi formasında peyin atır. Karikatura tez tez müzakirə edilirdi və Estoniya tarixində nəşr edilmiş ən tanınmış karikaturalardan birinə çevrildi. Yataqların işlənməsinə qarşı mübarizə qələbə ilə nəticələndi və 18 sentyabr [[1987]]-ci ildə sovet hökuməti bu planlarından vaz keçdi. Fosforit müharibəsinin rəsmi sonu bəlli deyil lakin bu hərəkat növbəti [[1988]]-ci il ərzində sakitləşdi.

== Nəticələr ==
Müharibənin gözlənilməz nəticələri ölkənin həyatında böyük rol oynadı. Fosforit müharibəsi xalq kütlələrini və birlikdə hərəkət etməyin mümkünlüyü hissini oyatdı, rejim qarşısında qorxunun yox olmasında əsas rol oynadı.&lt;ref name=&quot;vogt&quot; /&gt; Ümumilikdə bu müharibə Estoniyada sovet hökumətinin sabitliyinin pozulmasının əsas səbəblərindən biri oldu.

Bölgədə fosforit çıxarılması mövzusu bu müharibədən sonra bir daha qaldırılmayıb. Şirkətlərin təkliflərinə isə hökumət yox cavabı verib. Ancaq [[2016]]-cı ildə Estoniyanın Ətraf Mühit Nazirliyi xəbər verdi ki, bir çox faydalı qazıntıların o cümlədən də fosforitin tapılması və çıxarılması ilə bağlı işlər aparıla bilər.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* A.Potapov [http://bek.sibadi.org/fulltext/ESD39.pdf#page=476 &quot;Фосфоритная проблема&quot; в Эстонии как форма политизации масс в годы перестройки / Estoniyada &quot;Fosforit problemi&quot; yenidənqurma dövründə kütlənin siyasiləşməsi forması kimi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181123182429/http://bek.sibadi.org/fulltext/esd39.pdf#page=476 |date=2018-11-23 }}// Наука XXI века: опыт прошлого – взгляд в будущее : Материалы международной научно-практической конференции / XXI əsr elmi: keçmişin təcrübəsi - gələcəyə baxış : Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın materialları. - 2015 - Səh. 478-481

[[Kateqoriya:Sovet İttifaqının parçalanması]]
[[Kateqoriya:Ətraf mühitin mühafizəsi]]
[[Kateqoriya:1987-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>7mey95kaast6gxu2thxzphs5ccxuvq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canməmməd Rüstəmov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621040</id>
    <revision>
      <id>8965587</id>
      <parentid>8160785</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35105-17</username>
        <id>347903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>8965587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17204" sha1="cvgsdfyv06py2ernzgtwpjpurmrsg2o" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Canməmməd Rüstəmov
 |orijinal adı         = Canməmməd Nizam oğlu Rüstəmov
 |digər adları         = 
 |şəkil                = C.N.Rustamov.png
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = fizika
 |doğum tarixi         = 2.3.1951
 |doğum yeri           = [[Şamaxı rayonu]], Qurbançı kəndi
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = azərbaycanlı
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = Ülviyyə Poladova, [[Anar Rüstəmov]], Nəbi Rüstəmov
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = Fizika və Astronomiya
 |elmi dərəcəsi        =astronomiya elmləri doktoru 
 |elmi adı             =dosent 
 |iş yeri              = [[AMEA]] N.Tusi ad. [[Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası]]
 |alma-mater           =  
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}
'''Canməmməd Rüstəmov''' ([[Azərbaycan dili|azərb]]. ''Canməmməd Nizam oğlu Rüstəmov''; d. 02 [[mart]] [[1951]], [[Azərbaycan]], [[Şamaxı rayonu|Şamaxı rayonu,]] [[Qurbançı]] kəndi) — astronomiya elmləri doktoru, dosent, [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|AMEA]] N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının ([[Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası|ŞAR]]) &quot;Ulduz atmosferləri fizikası və maqnetizm&quot; şöbəsinin rəhbəri&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://shao.az/az/content/30 |access-date=2020-03-04 |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308100012/https://shao.az/az/content/30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
 
== Həyatı ==
Canməmməd Rüstəmov 02 mart 1951-ci il tarixində Şamaxı rayonunun Qurbançı kəndində anadan olub. 1968-ci ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin (ADU), indiki Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Fizika fakültəsinə daxil olub. Fizika fakültəsinin nəzdində olan Astrofizika kafedrasında astrofizik kimi hazırlanmış və maqnit ulduzlarının spektral tədqiqinə həsr olunmuş diplom işini f.r.e.d. İ.Ə.Aslanovun  rəhbərliyi altında yerinə yetirmişdir. Astrofizika kafedrasında R.Hüseynov, T.Əfəndiyev, C.Quluzadə, İ.A.Aslanov kimi tanınmış astronomlardan dərs almışdır. 1973-cü ildə BDU-nun Fizika fakültəsini bitirdikdən sonra 4 il orta məktəbdə fizika-riyaziyyat müəllimi işləmiş, 1977-ci ildən isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasınin (AMEA) N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında (ŞAR) elmi fəaliyyətə başlamışdır.

== Elmi fəaliyyəti ==

=== AMEA N.Tusi adına ŞAR-da əmək fəaliyyəti: ===
[[1977]]-[[1982]] –  “Ulduzların spektrofotometrik tədqiqi” laboratoriyasında kiçik elmi işçi;

[[1982]]-[[1986]] – “Geniş örtüklü ulduzlar” laboratoriyasının müdir müavini;

[[1986]]-[[1989]] – “Astronomik texnikanın modrnləşdirilməsi və təkmilləşdirilməsi” şöbəsinin müdiri;

[[1989]]-[[1993]] – “Ulduz və dumanlıqlar” şöbəsində elmi işçi;

[[1993]]-[[2008]]  – “Səma cisimlərinin spektroskopiyası” şöbəsində böyük elmi işçi;

[[2008]]-[[2011]]  – “Səma cisimlərinin spektroskopiyası” şöbəsində aparıcı elmi işçi;

[[2011]]-[[2017]]  – “Səma cisimlərinin spektroskopiyası” şöbəsinin müdiri;

[[2017]]- dən  – “Ulduz atmosferləri fizikası və magnetizm” şöbəsinin müdiri.

C.N.Rüstəmov 1988-ci ildə Rusiya EA akdemiki, f.r.e.d., prof. A.M.Çerepaşukun rəhbərliyi altında Estoniya EA Astrofizika və Atmosfer Fizikası İnstitunun Elmi Şurasında “Anomal spektrli Volf-Raye tipli ulduzların spektral və fotometrik xüsusiyyətləri” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş və 30 noyabr 1988-ci ildə göstərilən elmi şuranın qərarı ilə (protokol №  39/73) fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (01.03.02- Astrofizika) elmi dərəcəsi almışdır.

=== AMEA N.Tusi adına ŞAR-da elmi fəaliyyəti: ===
Canməmməd Rüstəmov elmi fəaliyyətinin ilk  üç ilində (1977-1980) İ.Aslanovun rəhbərliyi altında maqnit ulduzlarının [[2-metrlik teleskop|2-m teleskop]]&lt;nowiki/&gt;da spektral müşahidələrini aparmış və alınmış spektrlərin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. 1980-cı ildən isə [[M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti|Moskva Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin nəzdində olan Astronomiya Institunun direktoru, Rusiya EA akademiki A.M.Çerepaşukun rəbərliyi altında [[Volf-Raye tipli ulduzlar|Volf-Raye (WR) tipli ulduzlar]]&lt;nowiki/&gt;ın tədqiqinə başlamışdır. Bu ulduzlar müasir astronomiyanı ən ekzotik obyektləridir, təkamülün son mərhələsində [[Neytron ulduzu|neyron ulduzlar]]&lt;nowiki/&gt;ına və ya [[qara dəlik]]&lt;nowiki/&gt;lərə çevrilir. Ona görə də WR ulduzlarının tədqiqi xeyli aktualdır. C.N.Rüstərmov ilk vaxtlar akademik A.M.Çerepaşukun məsləhəti ilə spektrində [[oksigen]]&lt;nowiki/&gt;in yüksək həyəcanlanma potensialına (~ 186 eV) uygun OVI ll3811, 3834 şüalanma dubleti müşahidə olunan WR ulduzlarının spektral tədqiqi ilə məşğul olmağa başlamışdır. Məlumdur ki, hələ keçən əsrin 30-cu illərində WR ulduzları iki ardıcıllığa bölünmüşdü, [[azot]] və [[karbon]] ardıcıllığına. Lakin keçən əsrin 80-cı illərində üçüncü ardıcıllığa – oksigen ardıcıllığna mənsub olan ulduzların müvcudluğu məlum oldu. Bununla əlaqədar spektrində OVI ll3811, 3834 şüalanma dubleti müşahidə olunan WR ulduzlarının tədqiqi mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. C.N.Rüstəmov akademik A.M.Çerepaşukun rəhbərliyi altında bu ulduzların spektral tədqiqinə başladı və ilk dəfə spektrində müxtəlif intensivlikli OVI ll3811, 3834 şüalanma dubleti müşahidə olunan WR ulduzlarının kataloqu tərtib olundu. Bu kataloqa daxil olan HD 16523 və HD 17638 ulduzlarının 2-m teleskopda spektral, 70-sm teleskopda isə fotometrik müşahidələri aparıldı. Alınan spektrlərin təhlili nəticəsində bu ulduzların spektrində ilk dəfə OVI ll3811, 3834 şüalanma dubletinin qısa müddətli spektral dəyişkənliyi aşkar edildi. Spektral əlamətlərinə görə WC(WC4-WC6) ulduzları ilə  WO(WO3-WO4) ulduzlarının aralıq halına uyğun gələn WR ulduzlarının spektral təsnifi üçün ilk dəfə yeni spektral tip (WO5 tipi) irəli sürülmüş və bu spektral tipi müəyyən edən kriteriyalar verilmişdir. Göstərilmişdir ki, ən intensiv OVI ll3811, 3834 şüalanma dubleti xətləri WC4, WC5 spektral tiplərinə mənsub olan ulduzlarda müşahidə olunur və  WC7, WC8 spektral tiplərində bu şüalanma dubletinin intensivliyi tədricən azalır və müşahidə olunmur.

1988-ci ildə [[Estoniya Elmlər Akademiyası]]&lt;nowiki/&gt;nın [[Tartu]] şəhəri yaxınlığında, Tıravere qəsəbəsində yerləşən Astrofizika və Atmosfer fizikası İnstitunda, “Anomal spektrli Volf-Raye ulduzlarının spektral və fotometrik xüsusiyyətləri” mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş və fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (01.03.02- Astrofizika) elmi dərəcəsi almışdır. Dissertasiya işində spektrində OVI ll3811, 3834 şüalanma dubleti müşahidə olunan HD 16523 və HD 17638 ulduzlarının həm də qarışıq spektral sinfə (WN+WC) mənsub olan WR145=AS422 ulduzunun spektral və fotometrik tədqiqinin nəticələri verilmişdir.

2000-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq artıq astronomik tədqiqatlrda yeni nəsil işıqqəbuledicilərin, CCD matrislərin geniş tətbiqi ilə əlaqədar olaraq müşahidələr eşelle spektrometrlərdə və CCD fotometrlərdə aparılağa başladı. 2005-ci ildən başlayaraq C.N.Rüstəmov WR ulduzlarının 2-m teleskopda eşelle spektrometrlərlə, 60-sm teleskopda isə CCD fotometrlərdə müşahidələrini davam etdirdi. Tədqiqat obyektləri təkamülün müxtəlif mərhələlərində olan massiv sıx qoşa sistemlər oldu. Məlumdur ki, massiv sıx qoşa sistemlər ilkin mərhələdə O spektral sinfinə mənsub olan iki ulduzdan ibarətdir. Mühüm elmi maraq kəsb edən spektrl qoşa b Lyr ulduzunun ŞAR-ın 2-m teleskopunda alınmış eşelle spektrlərini tədqiq edərək mühüm elmi nəticələr əldə etmişdir.

09 dekabr 2022-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi N.Tusi adına Şamaxı Astrofızıka Rəsədxanasının nəzdində fəaliyyət göstərən BED 3.05 Dissertasiya Şurasında “Təkamülün müxtəlif mərhələlərində olan massiv sıx qoşa sistemlərin spektral və fotometrik xüsusiyyətləri” mövzusunda 2108.01 – Astrofizika və ulduz astronomiyası ixtisasında astronomiya elm sahəsi üzrə elmlər doktoru dissertasiyası müdafiə etmiş və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 23 iyun 2023-cü il tarixli qərarı ilə astronomiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

== Elmi maraq dairəsi ==
C.N.Rüstəmovun elmi maraq dairəsinə təkamülün müxtəlif mərhələlərində olan massiv sıx qoşa sistemlərin, xüsusilə bu sisemlərə daxil olan Volf-Raye tipli ulduzların spektral və fotometrik tədqiqi, massiv sıx qoşa sistemlərin daxil olduğu spiral qalaktikaların təkamül xüsusiyyətlərinin tədqiqidir. AMEA N.Tusi adına ŞAR-ın 2-m, 70-sm və 60-sm teleskoplarında aprılmış uzunmüddətli bircins spektral və fotometrik müşahidə materiallarını təhlil edərək bir sıra mühüm elmi nəticələr almışdır. 2005-ci ilə qədər olan müşahidələr klassik spektroqraf və fotometrlərlə 2005-ci ildən sonra isə AMEA N.Tusi adına ŞAR-ın 2-m və 60-sm teleskoplarında spektral və fotometrik müşahidələri müasir işıqqəbulediciləri (CCD) ilə təchiz edilmiş eşelle spektroqraf və fotometrlə davam etdirmiş, alınmış rəqəmsal təsvirləri təhlil edərək bir sıra mühüm elmi əhəmiyyət kəsb edən maraqlı nəticələr əldə etmişdir. Elmi tədqiqat işlərində həmişə qabaqcıl dünya rəsədxanalarında istifadə olunan və sınaqdan çıxmış üsullardan istifadə etmişdir.

 C.N.Rüstəmov  AMEA ŞAR-ın tədqiqat planına daxil olan “Geniş örtüklü ulduzların təkamül xüsusiyyətləri və ulduz küləyində qeyri stasionar proseslərin araşdırılması” mövzusunun və “O+O mərhələsi ilə WR+O mərhəəsi arasındakı keçidə uyğun massiv sıx qoşa sistemlərin spektral tədqiqi”  işinin rəhbəridir, Volf-Raye tipli və ifratnəhəng ulduzların spektral və fotometrik tədqiqi sahəsində aparıcı mütəxəssisdir. 

== Xarici əməkdaşlıq və elmi uğurları ==
Canmemmed Rüstəmov  astrofizika sahəsində ixtisaslaşmış xarici və yerli elmi jurnallarda dərc olunmuş 55 [[elmi məqalə]]&lt;nowiki/&gt;nin və bir [[monoqrafiya]]&lt;nowiki/&gt;nın müəllifidir, dəfələrlə Respublika və Beynəlxalq elmi konfranslarında elmi məruzələrlə çıxış etmişdir. Xarici ölkə astronomları ilə geniş elmi əməkdaşlıq edir. Kanadanın [[Monreal Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin, [[M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti|Moskva Dövlət Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin, [[Kazan Federal Universiteti]]&lt;nowiki/&gt;nin, Çexoslovakiyanın [[Ondrjeyev rəsədxanası]]&lt;nowiki/&gt;nın, Estonuyanın Tartu Rəsədxanasının astronomları ilə birgə elmi tədqiqat işləri aparir. Avropanın İsveçrədəki Nüvə tədqiqatı mərkəzi ([[CERN]]), Almaniyanın ağır ionların tədqiqi mərkəzi ilə elmi əlaqələri var. Volf-Raye tipli ulduzlar və sıx qoşa sistemlərin tədqiqi Moskva Dövlət Universiteti nəzdindəki P.K.Şternberq adına Astronomiya İnstitunun professoru, akademik A.M.Çerepaşuk və onun qrupu ilə birgə yerinə yetirilmişdir. Avropa nüvə tədqiqatları mərkəzinin (CERN) əməkdaşları ilə birgə Kainatın yaranışı ilə əlaqədar olan Böyük Partlayışı araşdırır. Bu araşdırmalar nəticəsində spiral qalaktikaların mənşəyi ilə əlaqədar mühüm əhəmiyyət kəsb edən elmi nəticə almışdır. Belə ki, C.N.Rüstəmov hesab edir ki, qalaktikaların spiral quruluşunun “rüşeymi” [[Böyük partlayış|Böyük Partlayış]]&lt;nowiki/&gt;ın ilkin mikrosaniyələrində formalaşır.

C.N.Rüstəmovun 2018-ci idə təqdim etdiyi layihə Avropanın Meqaqrantı olan [[Horizon Layihəsi|HORİZON 2020]]-nin qalib layihələrindən biri olmuşdur. Layihənin icra müddəti 01.01.2019-cu il tarixindən 31.12.2022-ci ilə kimi olsa da pandemiya ilə əlaqədar 2024-cü ilə qədər uzadılmışdır. 2019-2024-cü illər ərzində ŞAR-ın gənc  astronomları qabaqcıl Avropa rəsədxanalarına eləcə də həmin rəsədxanaların astronomlarının ŞAR-a elmi səfərləri baş tutmuşdur. Bunun nəticəsində ŞAR-ın xarici elmi əlaqələri xeyli genişlənmişdir. 

C.N.Rüstəmov 2015-ci ildə Kanadanın Monreal Universitetinin professoru, A.M.Moffatın dəvəti ilə həmin Universitetdə olub. Onların nanopeyklər vasitəsi ilə apardığı müşahidələr, bu sahədəki elmi tədqiqat işləri ilə tanış olmuş və bu istiqamətdə işlər Estoniyanın Tartu Universiteti əməkdaşları ilə davam etdirilmişdir. 

24 iyul 2020-ci il tarixdə Azərbaycanda astronomiya elminin inkişafındakı xidmətlərini nəzərə alaraq və AMEA-nın 75 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fizika-Riyaziyyat və Texniki Elmləri Bölməsinin FƏXRİ FƏRMANI ilə təltif olunmuşdur. 

2004-cü ildən ŞAR Elmi Şurasının üzvüdür.

2014-2018-ci illərdə BDU-nun Fizika fakultəsində, ingilis dili qrupunda, ümumi astronomiyadan mühazirə dərslər aparıb.

2013-2019-cu illərdə  AMEA N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında  yaradılmış FD 01.241 Fəlsəfə Doktoru Dissertasiya Şurasının üzvü olmuşdur.

İngilis və rus dillərini sərbəst bilir.

== Ailə vəziyyəti: ==
2 oğlu bir qızı, 7 nəvəsi var.

Qızı [[Ülviyyə Poladova|Rüstəmova (Poladova) Ülviyyə]] Canməmməd qızı, 1974-cü ildə Şamaxı rayonunun Qurbançı kəndində anadan olub, BDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat və kibernetika fakültəsinin bakalavr və magistr pillələrini bitirmiş, Astronomiya üzrə fəlsəfə doktorudur, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi N.Tusi adına ŞAR-da elmi işçi işləyir.

Oğlu [[Rüstəmov Anar]] Canməmməd oğlu, 1977-ci ildə Şamaxı rayonunun Qurbançı kəndində anadan olub, BDU-nun Fizika fakültəsini bitirmiş, fizika üzrə elmlər doktoru, professordur, hal-hazırda Avropa Nüvə Tədqiqatları Təşkilatında (CERN) işləyir.

Oğlu [[Nəbi Rüstəmov|Rüstəmov Nəbi]] Canməmməd oğlu 1980-cı ildə Şamaxı rayonunun Qurbançı kəndində anadan olub, Azərbaycan Tibb Universitetini bitirmış, Tibb üzrə fəlsəfə doktorudur, hal-hazırda Amerikada Vaşinqton Universitetində işləyir.

== Ədəbiyyat ==
'''1.''' Рустамов Д.Н., Черепащук А.М., Письма в Астрон. Журнал, РАН, Москва, 1986, Т. 12, №5, с.373-379.

'''2.''' Рустамов Д.Н., Черепащук А.М., Астрон. Журнал, РАН, Москва, 1988, Т. 65, с.1028-1036

'''3.''' Рустамов Д.Н., Черепащук А.М., Астрон. Журнал, РАН, Москва,1989,  Т. 66, с. 67-75,

'''4.''' Rustamov J.N., Cherepachshuk A.M., Astrophys. and Space Sci., 1990, V.167, рр.281-296

'''5.''' Рустамов Д.Н., Кинематика и физика небесных тел, Украина, Киев, 2009, № 6, с.336-338 

'''6.''' Рустамов Д.Н., Письма в Астрон. Журнал, РАН, Москва, 2010, 36, №5, с.1-8

'''7.''' Рустамов Д.Н., Черепащук А.М., Астрон. Журнал, РАН, Москва, 2011, T 88, №4, с.380-392

'''8.''' Рустамов Д.Н., Абдулкеримова А.Ф., Кинематика и физика небесных тел, Украина, Киев, 2015, Т 31, №2, с.73-80

'''9.''' Рустамов Д.Н., Абдулкеримова А.Ф., Kинематика и физика небесных тел, Украина, Киев 2017, Т 33, №5, с. 49-58 

'''10.''' Rustamov J.N., Astronomical Society of the Pacific. 2017, V 510, pp.178-180 

'''11.''' Рустамов Д.Н., Основные наблюдательные особенности звезд типа Вольфа-Райе. 2015, Издательство «Элм», монография, 254 стр.
   12.   Canməmməd Rüstəmov, Ülviyyə Poladova (Rüstəmova), Kainatın dərk olunması mərhələləri. 2026,AFPoligrAF nəşriyyatı, 304 səh.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şamaxı rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxıda doğulanlar]]</text>
      <sha1>cvgsdfyv06py2ernzgtwpjpurmrsg2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransa frankı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622014</id>
    <revision>
      <id>8965738</id>
      <parentid>8772481</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="ao7p56z2vnzln3lxgnpyvpa51ko9pnt" xml:space="preserve">'''Fransa frankı''' ({{Lang-fr|franc français}}) ― Fransada işlədilən qədim pul vahidi.

Fransa frankı ₣ və ya F simvolu ilə işarə edilir. 2002-ci ildə Fransa pul vahidinin [[Avro|avroya]] dəyişməsilə istifadəsi dayandırılmışdır. Fransa ilə yanaşı [[Andorra]], [[Monako]] və [[Fransız Polineziyası|Fransız Polineziyasında]] da istifadə olunub. Fransız frankı dünyada rezerv pul olaraq işlədilirdi, [[ABŞ dolları]], [[Alman markası]], [[Funt sterlinq|İngilis sterlinqi]] və [[Yapon yeni|Yapon yenindən]] sonra 5-ci yeri tuturdu.                                                                                                            

== Tarix ==
Fransız frankının mənşəyi eramızın 8-ci əsrindəki Karolinq pul sisteminə , daha dəqiq desək, 13-cü əsrdə yaranan eyni sistemin bir qolu olan livre tournois -ə gedib çıxır. Budur , 1795-ci ildə Fransa frankı təqdim edilənə qədər livre parisis və livre tournois -in dəyərindəki gümüş və ya qızıl baxımından dəyişikliklər cədvəli.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Livres Parisis və Tournois-in tarixi dəyərləri, qiymətli metal qramları
! rowspan=&quot;2&quot; |İl
! colspan=&quot;2&quot; |Livre parisis
! colspan=&quot;2&quot; |Livre tournois
|-
!q gümüş
!q qızıl
!q gümüş
!q qızıl
|-
|eramızın 781-ci ili
|407.92
|—
|—
|—
|-
|&lt;abbr&gt;təqribən&lt;/abbr&gt;  1000
|305.94
|—
|—
|—
|-
|1266
|—
|—
|80.88
|—
|-
|1317
|80.88
|—
|64.70
|—
|-
|1361-ci il
|55.85
|4.856
|44.68
|3.885
|-
|1425
|38.243
|3.585
|30.594
|2.868
|-
|1475-ci il
|30.594
|2.620
|24.475
|2.096
|-
|1549-cu il
|20.396
|1.747
|16.317
|1.398
|-
|1641-ci il
|—
|—
|8.309
|0.6189
|-
|1726-cı il
|—
|—
|4.505
|0.3116
|-
|1785-ci il
|—
|—
|4.444
|0.2867
|-
|frank
|—
|—
|4.500
|0.2903
|}

=== Karolinqçi, 781 ===
redaktə
İmperator Böyük Karlın pul sistemi eramızın 781-ci ilində Frank Karolinq İmperiyasına tətbiq edilmiş və əsrlər boyu Qərbi Avropanın böyük bir hissəsinə yayılmışdır . Livre (funt) gümüş 20 sol və ya sousa (şillinqə), sol isə 12 denyerə (penniyə) bölünmüşdür. Növbəti 500 il ərzində yalnız denyer sikkə kimi mövcud olmuş, sou və livr isə denyerin hesablama qatları kimi fəaliyyət göstərmişdir. İlk livr və denyer müvafiq olaraq 407,92 qram və 1,7 qram ağırlığında mövcud olan ən yaxşı gümüşdən ibarət idi.

=== Kapetyan, təxminən 1000-ci il ===
redaktə
Kapet sülaləsi dövründə &lt;abbr&gt;təxminən&lt;/abbr&gt; 1000-ci ildə buraxılan livr və inkarçılar müvafiq olaraq 305,94 q və 1,27475 q təmiz gümüşdən ibarət idi. 8 unsiyalıq fransız markası 244,752 qrama bərabər olan və bu dövrün 192 inkarına və ya 16 soluna bərabər olan çəki vahidi idi.

Sonrakı əsrlərdə Fransa kralları, bir çoxu öz ərazilərində valyuta buraxmaq hüququnu iddia edən və sərtlik anlarında tez-tez valyutanın aşağı salınmasına əl atan Frank feodal hökmdarlarının mərkəzləşdirilməmiş bir ərazisi üzərində livr üçün sabit standartlar tətbiq etməkdə çətinlik çəkdilər. Fransız kralları tərəfindən elan edilən pul dəyərləri nəticədə livr parisis kimi müəyyən edilsə də , digər bölgələr demək olar ki, həmişə daha aşağı standartlı valyutalarla yaşayırdılar. Belə valyutalardan biri olan livr tournois , nəticədə daha mərkəzləşdirilmiş Fransa krallığı dövründə üstünlük verilən mühasibat sisteminə çevrildi. 

=== IX Lüdovik, 1266 ===
redaktə
Fransanın üstünlük verilən mühasibat sistemi kimi livre tournois-in ortaya çıxması, Kral IX Lui dövründə, &lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt; ⁄ &lt;sub&gt;24&lt;/sub&gt; zəriflikli bir Fransız gümüş nişanına (yəni 4.044 qram təmiz gümüş) 58 ədədlik silver ''gros tournois-in'' buraxılması ilə baş verdi və bu, Fransanın Turaine bölgəsində 1 sol (12 denyer) dəyərində qiymətləndirildi, baxmayaraq ki, dəyəri 1 sol parisis-dən aşağı idi. Yeni sikkənin nüfuzu və alçaldılmış inkarçıların nüfuzuna nisbətən istifadə rahatlığı gros tournois-in Qərbi Avropanın qalan hissəsində də qəbul edilməsini təmin etdi.            

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
{{Xarici keçidlər}}{{Pul-qaralama}}
{{Fransa-qaralama}}
[[Kateqoriya:Fransa iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:Fransanın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>ao7p56z2vnzln3lxgnpyvpa51ko9pnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dollar trilogiyası (film, 1964)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625440</id>
    <revision>
      <id>8966007</id>
      <parentid>8896265</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</comment>
      <origin>8966007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="mo1vzui2h5oaefgwlrtittmsmblpelb" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''Dollar trilogiyası''' (italyanca: ''Trilogia del dollaro'') — Sergio Leonun rejissorluğu ilə çəkilmiş üç filmindən ibarət İtalyan film seriyasıdır. Filmlər &quot;Bir ovuc dollar&quot;, &quot;Bir neçə dollar daha artıq&quot;, &quot;Yaxşı, pis və qəzəbli&quot;dir. Onların ingiliscə versiyaları [[United Artists]] tərəfindən, italyan versiyaları isə Unidis və PEA tərəfindən paylanmışdır.Serial Spagetti Western janrının yaradılması və daha çox Spagetti Western filmlərinin yaradılmasına ilham verməsi ilə tanındı. Üç film ardıcıl olaraq tarixin ən yaxşı reytinqli Qərb filmləri arasında yer alır.
Leonenin niyyəti olmasa da, üç film eyni qondarma [[&quot;Adsız Adam&quot;ın]] ([[Clint Eastwood]] tərəfindən təsvir edilmiş, eyni geyimdə olan və eyni davranışlarla hərəkət edən) istismarlarından sonra trilogiya hesab olundu. &quot;Adsız Adam&quot; konsepsiyası filmləri trilogiya kimi satmaq üçün güclü bucaq axtaran Amerika distribütoru [[United Artists]] tərəfindən icad edilmişdir. Eastwood personajının həqiqətən də adı (ləqəb olsa da) və başqa bir ad var. hər filmdə: müvafiq olaraq &quot;Joe&quot;, &quot;Manco&quot; və &quot;Blondie&quot;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:1964-cü ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:İtaliya incəsənəti]]
[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</text>
      <sha1>mo1vzui2h5oaefgwlrtittmsmblpelb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şanxayda günorta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627207</id>
    <revision>
      <id>8966010</id>
      <parentid>8920641</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</comment>
      <origin>8966010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="elmkblfkncb6atklttplh46ne5ih5m3" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Şanxayda Günorta
 |orijinal adı       = Shanghai Noon
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Şanxayda günorta (film, 2000).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Tom Dai]]
 |ssenarist          = [[Alferd Qof]]
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = [[Rocer Birnbaum]]
[[Qari Barber]]
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = [[Randi Edelman]]
 |rollarda           = [[Ceki Çan]]
[[Ouen Vilson]]
 |operator           = [[Dan Mindel]] 
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = [[Döyüş filmi|döyüş]]
[[Komediya filmi|komediya]]
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[İngilis dili|ingiliscə]]
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = [[Touchstone Pictures]]
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = [[rəngli film|rəngli]]
 |vaxt               = 106.dəq
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2000
 |büdcə              = 55 mln.[[Dollar]]
 |gəlir              = 99 274 467 [[Dollar]]
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = Şanxay cəngavərləri
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0184894
 |vikianbar          = 
}}

'''Şanxayda günorta''' ([[İngilis dili|i''ng.'']] ''Shanghai Noon'') — Tom Dai'nin rejissorluq debütünə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-[[Honkonq|Honq Konq]] filmi. Film, cinayətkarları dayandırmaq üçün bir araya gələn fərqli şəxsiyyət və irqi mənsubiyyəti olan (Çin imperatorunun keşikçisi və Vəhşi Qərbdən olan ağ quldur) qarşılıqlı münasibətlərindən bəhs edir.

== Məzmunu ==
Gözəl Çin şahzadəsi qaçırıldıqda İmperator ən etibarlı və bacarıqlı cangüdənlərdən üçünü vəhşi Qərbə göndərir. Cunq Vanq, təbii ki, bunların arasında deyil. Ancaq gizli yollarla yenə də müharibə edən bir heyətə girməyi və Amerikanın mərkəzində və gözlənilməz hadisələrdə özünü tapmağı bacarır. Təsadüfi tərəfdaşla birlikdə Çin cangüdəni hər cür dəyişikliyə girir; arasında, o, Sioux qəbiləsinə kömək edir, barışmaq üçün bir boru çəkir və dərhal düşmənlərinin çoxunun qaçdığı döyüş yolunda özünü tapır.

== Rollarda ==

* '''[[Ceki Çan]]''' — ''Çunq Vanq''
* '''[[Ouen Vilson]]''' — ''Roy O`Bannon'' 
* '''Luki Liu''' — ''Şahzadə Pei Pei'' 
* '''Brandon Merrill''' — ''Düşən Yarpaq''
* '''Roger Juan''' — ''Lo Fon'' 
* '''Xander Berkeley''' — ''Marşal Nathan Van Cleef''
* '''Eric Chen''' — ''İmperatorun cangüdəni''
* '''Jason Connery''' — ''Calvin Andrews'' 
* '''Kate Layben''' — ''Fifi''
* '''Valton Goggins''' — ''Vallace'' 
* '''Henry O''' — ''Kral Tərcüməçisi, əmisi Vanq''
* '''Simon Baker''' — ''Balaca lələk''
* '''Yu Rongguan''' — ''İmperator Mühafizəçisi''
* '''Eric Chen''' — ''İmperator Mühafizəçisi''
* '''[[Yuan Byao]]''' — ''salonda döyüşçü''

== Həmçinin bax ==

# [[Ceki Çan]]
# [[Tanrının yaraqları (film, 1986)|Tanrının yaraqları]]
# [[İldırım vurması (film, 1995)|İldırım vurması]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2000-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Touchstone Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Kinorejissorların debüt filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə dost komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:20th Century Fox filmləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr haqqında tarixi filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin baddi komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:Nevada haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Spyglass Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:Döyüş incəsənət filmləri]]
[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</text>
      <sha1>elmkblfkncb6atklttplh46ne5ih5m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ağdam rayonunun bələdiyyələri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629094</id>
    <revision>
      <id>8965922</id>
      <parentid>8913252</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>304189</id>
      </contributor>
      <comment>changed to local copy</comment>
      <origin>8965922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47463" sha1="7z917v4op8ezainf9jhffuc10opkjgq" xml:space="preserve">== Mövcud bələdiyyələr barədə məlumatlar ==
[[Ağdam rayonu|Ağdam rayonunun]] İSO standartı ([[ISO 3166-2:AZ]]) üzrə ixtisar adı belədir - beynəlxalq istiufad üçün: '''AZ-AGM''', daxili sitifadə üçün: '''AGM'''.

Ağdam rayonunun statistik kodu: 60900001&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

Qarabağ iqtisadi rayonu üzrə Ağdamın kodu: 609&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dövlət Statistika Komitəsi |title=İqtisadi rayonların bölgüsü üzrə statistika kodları |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/igtzona.jsp?parm=igtzona |access-date=2025-07-23 |website=www.azstat.gov.az |archive-date=2024-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511204344/https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/igtzona.jsp?parm=igtzona |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

=== Ərazi göstəriciləri ===
18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQD və 51-VIIQD nömrəli qanunlara&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa Əlavə - &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişiklik edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/58307 |access-date=2024-11-28 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125050138/https://e-qanun.az/framework/58307 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67393 |access-date=2024-11-28 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125165350/https://president.az/az/articles/view/67393 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; əsasən Ağdam rayonu ərzisində '''56''' inzibati ərazi vahidini (yaşayış məntəqəsini) əhatə edən '''8''' bələdiyyənin ərazi məlumatları aşağıdakı kimidir:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Bələdiyyənin tam adı&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!VÖEN&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=VÖEN üzrə Axtarış |first=Dövlət Vergi Xidməti |title=https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |url=https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |access-date=2025-05-30 |website=new.e-taxes.gov.az |language=az |archive-date=2025-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603141632/https://new.e-taxes.gov.az/etaxes/taxpayer-info |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!Bələdiyyə ödəyiciləri üçün vergi kodu&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=TAXES.GOV.AZ |title=Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların siyahısı |url=https://www.taxes.gov.az/az/post/374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628193843/https://taxes.gov.az/az/post/374 |archive-date=2022-06-28 |access-date=2024-11-04 |website=Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların siyahısı - Taxes.Gov.Az |language=az}}&lt;/ref&gt;
!Bələdiyyənin statistik kodu&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |first=Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 27 oktyabr 2015-ci il tarixli 150111500009 nömrəli Qərarı və Azərbaycan Respublikası Dövlət  Statistika Komitəsinin 29 iyul 2015-ci il  tarixli 16/1 nömrəli kollegiya qərarı  ilə təsdiq edilmişdir |date=27.10.2025 |title=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI, 2015 |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |website=www.stat.gov.az |access-date=2024-11-04 |archive-date=2022-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304050556/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!Ərazisi (km²) &lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Ağdam rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi saytı |title=Ağdam bələdiyyələri haqqında statistik məlumatlar |url=http://agdam-ih.gov.az/az/belediyyeler-haqqinda-statistik-melumatlar.html |website=agdam-ih.gov.az}}&lt;/ref&gt;
!İnzibati ərazi dairəsinin adı
!İƏD statistik kodu &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi vahidinin adı
!İƏV statistik kodu&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''1'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ağdam rayonunun [[Çəmənli  bələdiyyəsi]][[Fayl:Chemenli municip logo.jpg|thumb]]
| rowspan=&quot;3&quot; |3200044891
| rowspan=&quot;3&quot; |3202
| rowspan=&quot;3&quot; |60922007
| rowspan=&quot;3&quot; |34,73
| rowspan=&quot;3&quot; |Çəmənli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60922005
|[[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]] kəndi
|60922018
|'''1'''
|-
|[[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] kəndi
|60922038
|'''2'''
|-
|[[Şükürağalı]] kəndi
|60922028
|'''3'''
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''2'''
| rowspan=&quot;8&quot; |Ağdam rayonunun [[Əfətli  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;8&quot; |3200033191
| rowspan=&quot;8&quot; |3203
| rowspan=&quot;8&quot; |60903007
| rowspan=&quot;8&quot; |28,2
| rowspan=&quot;8&quot; |Əfətli kənd iəd
| rowspan=&quot;8&quot; |60903005
|[[Əfətli]] kəndi
|60903018
|'''4'''
|-
|[[Hacıməmmədli (Ağdam)|Hacıməmmədli]] kəndi
|60903068
|'''5'''
|-
|[[İsalar]] kəndi
|60903038
|'''6'''
|-
|[[Küdürlü (Ağdam)|Küdürlü]] kəndi
|60903048
|'''7'''
|-
|[[Hacıturalı|Hacıturallı]] kəndi
|60903028
|'''8'''
|-
|[[Həsənxanlı]] kəndi
|60903058
|'''9'''
|-
|[[Qəhrəmanbəyli]] kəndi
|60903078
|'''10'''
|-
|[[Məmmədbağırlı]] kəndi
|60903088
|'''11'''
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |'''3'''
| rowspan=&quot;11&quot; |Ağdam rayonunun [[Əhmədağalı  bələdiyyəsi]] 
| rowspan=&quot;11&quot; |3200042491
| rowspan=&quot;11&quot; |3204
| rowspan=&quot;11&quot; |60927007
| rowspan=&quot;11&quot; |31,7
| rowspan=&quot;4&quot; |Əhmədağalı kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60927005
|[[Əhmədağalı]] kəndi
|60927018
|'''12'''
|-
|[[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]] kəndi
|60927028
|'''13'''
|-
|[[Kolqışlaq]] kəndi
|60927038
|'''14'''
|-
|[[Mirəşelli]] kəndi
|60927048
|'''15'''
|-
|Bənövşələr qəsəbə iəd
|60939005
|[[Bənövşələr]] qəsəbəsi
|60939016
|'''16'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Qərvənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60910005
|[[Ayaq Qərvənd]] kəndi
|60910038
|'''17'''
|-
|[[Orta Qərvənd]] kəndi
|60910028
|'''18'''
|-
|Nəmirli kənd iəd
|60915005
|[[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndi
|60915058
|'''19'''
|-
|Təzəkənd qəsəbə iəd
|60950005
|[[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbəsi
|60950016
|'''20'''
|-
|Birinci Dördyol iəd
|60942005
|[[Birinci Dördyol]]  qəsəbəsi
|60942016
|'''21'''
|-
|İkinci Dördyol iəd
|60946005
|[[İkinci Dördyol]]  qəsəbəsi
|60946016
|'''22'''
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |'''4'''
| rowspan=&quot;10&quot; |Ağdam rayonunun [[Xındırıstan  bələdiyyəsi]][[Fayl:Xındırıstan bələdiyyəsi gerbi.jpeg|thumb]]
| rowspan=&quot;10&quot; |3200011451
| rowspan=&quot;10&quot; |3206
| rowspan=&quot;10&quot; |60921007
| rowspan=&quot;10&quot; |33,34
| rowspan=&quot;9&quot; |Xındırıstan kənd iəd
| rowspan=&quot;9&quot; |60921005
|[[Xındırıstan]] kəndi
|60921018
|'''23'''
|-
|[[Bəybabalar]] kəndi
|60921098
|'''24'''
|-
|[[Birinci Yüzbaşılı]]  kəndi
|60921068
|'''25'''
|-
|[[İkinci Yüzbaşılı]]  kəndi
|60921078
|'''26'''
|-
|[[Baharlı (Ağdam)|Baharlı]] kəndi
|60921088
|'''27'''
|-
|[[Dadaşlı]] kəndi
|60921048
|'''28'''
|-
|[[Kəlbəhüseynli (Ağdam)|Kəlbəhüseynli]] kəndi
|60921038
|'''29'''
|-
|[[Paşabəyli]] kəndi
|60921058
|'''30'''
|-
|[[Sarıçoban (Ağdam)|Sarıçoban]] kəndi
|60921028
|'''31'''
|-
|Qasımbəyli qəsəbə iəd
|60948005
|[[Qasımbəyli (Ağdam)|Qasımbəyli]] qəsəbəsi
|60948016
|'''32'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''5'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ağdam rayonunun [[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı  bələdiyyəsi]][[Fayl:Ağdamın Qaradağlı bələdiyyəsinin loqosu.png|thumb]]
| rowspan=&quot;3&quot; |3200031351
| rowspan=&quot;3&quot; |3207
| rowspan=&quot;3&quot; |60909007
| rowspan=&quot;3&quot; |16,1
| rowspan=&quot;3&quot; |Qaradağlı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60909005
|[[Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)|Qaradağlı]] kəndi
|60909018
|'''33'''
|-
|[[Evoğlu (Ağdam)|Evoğlu]] kəndi
|60909048
|'''34'''
|-
|[[Rzalar]] kəndi
|60909028
|'''35'''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;6&quot; |Ağdam rayonunun [[Quzanlı  bələdiyyəsi]][[Fayl:Quzanli emblemi.jpg|thumb|Ağdam rayonun Quzanlı bələdiyyəsinin emlemi, 24.12.2025]]
| rowspan=&quot;6&quot; |3200013311
| rowspan=&quot;6&quot; |3209
| rowspan=&quot;6&quot; |60913007
| rowspan=&quot;6&quot; |37,7
| rowspan=&quot;2&quot; |Quzanlı qəsəbə iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60913005
|[[Quzanlı]] qəsəbəsi
|60913016
|'''36'''
|-
|[[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]] kəndi
|60913028
|'''37'''
|-
|Birinci Quzanlı iəd
|60943005
|[[Birinci Quzanlı]]  qəsəbəsi
|60943016
|'''38'''
|-
|İmamqulubəyli qəsəbə  iəd
|60947005
|[[İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)|İmamqulubəyli]]  qəsəbəsi
|60947016
|'''39'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |İmamqulubəyli kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60931005
|[[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli]] kəndi
|60931018
|'''40'''
|-
|[[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]] kəndi
|60931028
|'''41'''
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |'''7'''
| rowspan=&quot;13&quot; |Ağdam rayonunun [[Üçoğlan-Alıbəyli  bələdiyyəsi]][[Fayl:Uchoghlan-Alybeyli belediyyesi.jpg|thumb|'''Uçoglan Alıbəyli bələdiyyəsinin emblemi''']]
| rowspan=&quot;13&quot; |3200011321
| rowspan=&quot;13&quot; |3213
| rowspan=&quot;13&quot; |60919007
| rowspan=&quot;13&quot; |42,66
| rowspan=&quot;8&quot; |Üçoğlan kənd iəd
| rowspan=&quot;8&quot; |60919005
|[[Üçoğlan]] kəndi
|60919018
|'''42'''
|-
|[[Gül Baharlı]] kəndi
|60919058
|'''43'''
|-
|[[Ballar]] kəndi
|60919088
|'''44'''
|-
|[[Böyükbəyli]] kəndi
|60919028
|'''45'''
|-
|[[Orta Qışlaq]] kəndi
|60919038
|'''46'''
|-
|[[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndi
|60919068
|'''47'''
|-
|[[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndi
|60919048
|'''48'''
|-
|[[Kiçikli]] kəndi
|60919078
|'''49'''
|-
|Səfərli qəsəbə iəd
|60949005
|[[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbəsi
|60949016
|'''50'''
|-
|Birinci Alıbəyli  qəsəbə iəd
|60940005
|[[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60940016
|'''51'''
|-
|İkinci Alıbəyli  qəsəbə iəd
|60944005
|[[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60944016
|'''52'''
|-
|Birinci Baharlı  qəsəbə iəd
|60941005
|[[Birinci Baharlı]]  qəsəbəsi
|60941016
|'''53'''
|-
|İkinci Baharlı qəsəbə  iəd
|60945005
|[[İkinci Baharlı]]  qəsəbəsi
|60945016
|'''54'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''8'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Ağdam rayonunun [[Zəngişalı bələdiyyəsi]][[Fayl:Zangishly municipality logo.jpg|thumb]]
| rowspan=&quot;2&quot; |3200052321
| rowspan=&quot;2&quot; |3214
| rowspan=&quot;2&quot; |60938007
| rowspan=&quot;2&quot; |26,3
| rowspan=&quot;2&quot; |Zəngişalı kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60938005
|[[Zəngişalı]] kəndi
|60938018
|'''55'''
|-
|[[Mahrızlı (Ağdam)|Mahrızlı]] kəndi
|60938028
|'''56'''
|}
Bələdiyyə sədrləri barədə məlumat &quot;[https://belediyye.gov.az/70 Bələdiyyələrlə iş]&quot; elektron informasiya sisteminə&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi |title=&quot;Bələdiyyələrlə iş&quot; elektron informasiya sistemi |url=https://belediyye.gov.az/ |access-date=2024-11-27 |archive-date=2023-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129024705/https://belediyye.gov.az/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; mütəmadi yerləşdirilir.

=== Nizamnamələr barədə məlumatılar ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!№-si
!Nələdiyyənin adı
!Nizamnamənin tarixi
!Protokolun nömrəsi
!Nizamnaməyə keçid (Hüquqi Aktları Dövlət Reyestri)
|-
|1
|[[Quzanlı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |url=https://e-qanun.az/framework/61759 |title=Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyənin Nizamnaməsi (2026) |publisher=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2026.03.31
|02
|https://e-qanun.az/framework/61759
|-
|2
|[[Əfətli bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59508 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.22
|04
|https://e-qanun.az/framework/59508
|-
|3
|[[Çəmənli bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Çəmənli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59556 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.21
|05
|https://e-qanun.az/framework/59556
|-
|4
|[[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi|Üçoğlan-Alıbəyli bələdyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59510 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.14
|04
|https://e-qanun.az/framework/59510
|-
|5
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59489 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2025.04.10
|04
|https://e-qanun.az/framework/59489
|-
|6
|[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Xındırıstan bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/57898 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125133601/https://e-qanun.az/framework/57898 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|2024.08.22
|09
|https://e-qanun.az/framework/57898
|-
|7
|[[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Qaradağlı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/57901 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202151009/https://e-qanun.az/framework/57901 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|2024.08.22
|10
|https://e-qanun.az/framework/57901
|-
|8
|[[Zəngişalı bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Zəngişalı bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/57899 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|2024.08.20
|10
|https://e-qanun.az/framework/57899
|}

=== Əhali və ev təsərrüfatı göstəriciləri ===
Ağdam rayon İcra Hakimiyyətinin məlumatına&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; görə [[2025]]-ci ilin yanvar ayı üçün Ağdamda fəaliyyət göstərən bələdiyyələrin əhali və ev təsərrüfatı göstəriciləri aşağıdakı kimidir&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Əfsanə Rəcəb |first= |title=Azad ərazilərdə quruculuq işləri sürətlə gedir - STATİSTİKA |url=https://cebheinfo.az/iqtisadiyyat/azad-erazilerde-quruculuq-isleri-suretle-gedir_844 |access-date=2025-12-23 |website=Cebhe Info |language=az}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
!Bələdiyyə
!Əhalisinin sayı
!Ev təsərrüfatlarının sayı
|-
|'''1'''
|[[Quzanlı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |16086
| align=&quot;right&quot; |3923
|-
|'''2'''
|[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |7018
| align=&quot;right&quot; |1706
|-
|'''3'''
|[[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |6200
| align=&quot;right&quot; |1440
|-
|'''4'''
|[[Əfətli bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |4658
| align=&quot;right&quot; |1061
|-
|'''5'''
|[[Zəngişalı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |4800
| align=&quot;right&quot; |1005
|-
|'''6'''
|[[Çəmənli bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |6058
| align=&quot;right&quot; |1533
|-
|'''7'''
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |9461
| align=&quot;right&quot; |2279
|-
|'''8'''
|[[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]]
| align=&quot;right&quot; |5349
| align=&quot;right&quot; |1281
|}

== Korporativ idarəetmə sənədləri ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!S/S
!Bələdiyyənin adı
!Sənədin adı
!Protokol tarix
!Protokol №-si/Qərar №-si
|-
|1
|[[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Əfsanə Rəcəb |first= |title=Azərbaycanda bir ilk: Bu bələdiyyələr tərəfindən yeni... |url=https://cebheinfo.az/cemiyyet/azerbaycanda-bir-ilk-bu-belediyyeler-terefinden-yeni_649 |access-date=2026-05-07 |website=Cebhe Info |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last= |title=Azərbaycan tarixində bir ilk: Bu bələdiyyələr tərəfindən yeni… |url=https://meyar.net/az%c9%99rbaycan-tarixind%c9%99-bir-ilk-bu-b%c9%99l%c9%99diyy%c9%99l%c9%99r-t%c9%99r%c9%99find%c9%99n-yeni/ |website=Meyar Net}}&lt;/ref&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|02.04.2026
|№09/2
|-
|2
|[[Zəngişalı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|03.04.2026
|№10/2
|-
|3
|[[Quzanlı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|06.04.2026
|№13/2
|-
|4
|[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|07.04.2026
|№10/2
|-
|5
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|17.04.2026 
|№9/2
|-
|6
|[[Çəmənli bələdiyyəsi]]
|Bələdiyyənin Reqlamenti 
|28.04.2026 
|№13/2
|-
|7
|[[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi]]
|Bələdiyyənin Reqlamenti
|28.04.2026 
|№9/2
|}

== İşğaldan azad olunmuş və bələdiyyəsi olmayan inzibati ərazi vahidləri ==
Ağdam rayonunun aşağıdakı '''72''' inzibati ərazi vahidi (yaşayış məntəqələri) 2020-ci ildə işğaldan yeni azad olunduğu və məskunlaşma kifayət qədər olmadığına görə, [[2024]]-cü il islahatları zamanı həmin ərazilərdə bələdiyyələr yaradılmayıb:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!İnzibati ərazi dairəsi
!İƏD 
statistik kod&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi vahidi
!İƏV
statistik kod 
!'''Birləşdirilməsi ehtimal olunan bələdiyyə'''
!
|-
|'''1'''
|Ağdam şəhər iəd
|60901005
|[[Ağdam şəhəri]]
|60901014
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''1'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Qərvənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60910005
|[[Baş Qərvənd]] kəndi
|60910018
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''2'''
|-
|[[Şıxlar (Ağdam)|Şıxlar]] kəndi
|60910048
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''3'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''3'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Bağbanlar kənd iəd
| rowspan=&quot;5&quot; |60904005
|[[Bağbanlar (Ağdam)|Bağbanlar]] kəndi
|60904018
|
|'''4'''
|-
|[[İsmayılbəyli (Ağdam)|İsmayılbəyli]] kəndi
|60904048
|
|'''5'''
|-
|[[Muğanlı (Şıxbabalı, Ağdam)|Muğanlı]] kəndi
|60904038
|
|'''6'''
|-
|[[Pirzadlı]] kəndi
|60904058
|
|'''7'''
|-
|[[Saybalı (Ağdam)|Saybalı]] kəndi
|60904028
|
|'''8'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''4'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Boyəhmədli kənd iəd
| rowspan=&quot;5&quot; |60905005
|[[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndi
|60905018
|
|'''9'''
|-
|[[Qızıl Kəngərli]] kəndi
|60905058
|
|'''10'''
|-
|[[Mollalar (Boyəhmədli, Ağdam)|Mollalar]] kəndi
|60905028
|
|'''11'''
|-
|[[Salahlı Kəngərli]] kəndi
|60905048
|
|'''12'''
|-
|[[Sofulu (Ağdam)|Sofulu]] kəndi
|60905038
|
|'''13'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''5'''
| rowspan=&quot;7&quot; |Əlimədədli kənd iəd
| rowspan=&quot;7&quot; |60902005
|[[Əlimədətli (Ağdam)|Əlimədətli]] kəndi
|60902018
|
|'''14'''
|-
|[[Cinli (Ağdam)|Cinli]]  kəndi
|60902078
|
|'''15'''
|-
|[[Əliağalı]] kəndi
|60902028
|
|'''16'''
|-
|[[Xaçındərbətli]] kəndi
|60902038
|
|'''17'''
|-
|[[Kürdlər (Ağdam)|Kürdlər]] kəndi
|60902058
|
|'''18'''
|-
|[[Qalayçılar]] kəndi
|60902068
|
|'''19'''
|-
|[[Mollalar (Əlimədətli, Ağdam)|Mollalar]] kəndi
|60902048
|
|'''20'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Göytəpə iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60906005
|[[Göytəpə (Ağdam)|Göytəpə]] kəndi
|60906018
|
|'''21'''
|-
|[[Abdınlı]]  kəndi
|60906028
|
|'''22'''
|-
|[[Cavahirli]]  kəndi
|60906048
|
|'''23'''
|-
|[[Kosalar (Ağdam)|Kosalar]] kəndi
|60906038
|
|'''24'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''7'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Gülablı kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60907005
|[[Gülablı]] kəndi
|60907018
|
|'''25'''
|-
|[[Abdal]] kəndi
|60907028
|
|'''26'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''8'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Güllücə kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60908005
|[[Güllücə (Ağdam)|Güllücə]] kəndi
|60908018
|
|'''27'''
|-
|[[İlxıçılar (Ağdam)|İlxıçılar]] kəndi
|60908028
|
|'''28'''
|-
|[[Suma]] kəndi
|60908048
|
|'''29'''
|-
|[[Tağıbəyli]]  kəndi
|60908038
|
|'''30'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''9'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Xıdırlı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60920005
|[[Xıdırlı (Ağdam)|Xıdırlı]] kəndi
|60920018
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''31'''
|-
|[[Çuxurməhlə]]  kəndi
|60920038
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''32'''
|-
|[[Əhmədavar]]  kəndi
|60920028
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''33'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''10'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Kəngərli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60928005
|[[Kəngərli (Ağdam)|Kəngərli]] kəndi
|60928018
|
|'''34'''
|-
|[[Qaraqaşlı (Ağdam)|Qaraqaşlı]] kəndi
|60928028
|
|'''35'''
|-
|[[Şirvanlı (Ağdam)|Şirvanlı]] kəndi         
|60928038
|
|'''36'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''11'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Qasımlı kənd iəd
| rowspan=&quot;5&quot; |60911005
|[[Qasımlı (Ağdam)|Qasımlı]] kəndi
|60911018
|
|'''37'''
|-
|[[Qaradağlı (Qasımlı, Ağdam)|Qaradağlı]] kəndi
|60911028
|
|'''38'''
|-
|[[Qurdlar (Ağdam)|Qurdlar]] kəndi
|60911048
|
|'''39'''
|-
|[[Poladlı (Ağdam)|Poladlı]] kəndi
|60911058
|
|'''40'''
|-
|[[Şelli]] kəndi
|60911038
|
|'''41'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Qiyaslı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60912005
|[[Qiyaslı (Ağdam)|Qiyaslı]] kəndi
|60912018
|
|'''42'''
|-
|[[Ətyeməzli]] kəndi
|60912028
|
|'''43'''
|-
|[[Keştazlı]] kəndi
|60912038
|
|'''44'''
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |'''13'''
| rowspan=&quot;10&quot; |Maqsudlu kənd iəd
| rowspan=&quot;10&quot; |60914005
|[[Maqsudlu (Ağdam)|Maqsudlu]] kəndi
|60914018
|
|'''45'''
|-
|[[Çullu (Maqsudlu, Ağdam)|Çullu]] kəndi
|60914068
|
|'''46'''
|-
|[[Eyvazxanbəyli]] kəndi
|60914028
|
|'''47'''
|-
|[[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi
|60914058
|
|'''48'''
|-
|[[Salahsəmədlər]] kəndi
|60914128
|
|'''49'''
|-
|[[Şişpapaqlar]] kəndi
|60914038
|
|'''50'''
|-
|[[Talışlar (Ağdam)|Talışlar]] kəndi
|60914108
|
|'''51'''
|-
|[[Təpəməhlə]] kəndi
|60914078
|
|'''52'''
|-
|[[Tərnöyüt]] kəndi
|60914048
|
|'''53'''
|-
|[[Tükəzbanlı]] kəndi
|60914088
|
|'''54'''
|-
|'''14'''
|Mərzili kənd iəd
|60930005
|[[Mərzili]] kəndi
|60930018
|[[Mərzili bələdiyyəsi]]
|'''55'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''15'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Nəmirli kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60915005
|[[Nəmirli (Ağdam)|Nəmirli]] kəndi
|60915018
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''56'''
|-
|[[Şotlanlı (Ağdam)|Şotlanlı]] kəndi
|60915028
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''57'''
|-
|[[Şuraabad (Ağdam)|Şuraabad]] kəndi
|60915048
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''58'''
|-
|[[Umudlu (Ağdam)|Umudlu]] kəndi
|60915038
|[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]
|'''59'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''16'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Novruzlu kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60916005
|[[Novruzlu (Ağdam)|Novruzlu]] kəndi
|60916018
|
|'''60'''
|-
|[[Acarlı]] qəsəbəsi
|60916026
|
|'''61'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''17'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Papravənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60917005
|[[Papravənd]] kəndi
|60917018
|
|'''62'''
|-
|[[Qarapirimli (Ağdam)|Qarapiriml]]&lt;nowiki/&gt;i kəndi
|60917028
|
|'''63'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''18'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Sarıcalı kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60918005
|[[Sarıcalı (Sarıcalı, Ağdam)|Sarıcalı]] kəndi
|60918018
|
|'''64'''
|-
|[[Qarazeynallı]] kəndi
|60918038
|
|'''65'''
|-
|[[Qullar (Ağdam)|Qullar]] kəndi
|60918048
|
|'''66'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''19'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Seyidli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60935005
|[[Seyidli (Ağdam)|Seyidli]] kəndi
|60935018
|Ağdam bələdiyyəsi
|'''67'''
|-
|[[Bozpapaqlar]] kəndi
|60935028
|
|'''68'''
|-
|[[Sarıhacılı]] kəndi
|60935038
|
|'''69'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''20'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Şıxbabalı kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60923005
|[[Şıxbabalı]] kəndi
|60923018
|
|'''70'''
|-
|[[Muğanlı (Şıxbabalı, Ağdam)|Muğanlı]] kəndi
|60923028
|
|'''71'''
|-
|'''21'''
|Yusifcanlı kənd iəd
|60937005
|[[Yusifcanlı]] kəndi
|60937018
|
|'''72'''
|}

== Ağdam bələdiyyələrin inkişaf tarixi ==

=== Qanunvericlikdəki dəyişikliklərin xronologiyası ===
Ağdam rayonunda sistemi [[1999]]-cu ildə təsis edilmişdir.

07.12.[[1999]]-cu il tarxili 771-IQ nömrəli &quot;Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında&quot; Qanunun&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/5230 |access-date=2025-07-07 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/https://e-qanun.az/framework/5230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/5230#_edn16:~:text=v%C9%99%20Qobustan%20k%C9%99ndl%C9%99ri-,A%C4%9Fdam%20rayonu,-1 ilkin redaksiyasının] &quot;Ağdam rayonu&quot; bölməsində cəmi 8 bələdiyyə nəzərdə tutulub:

# [[Quzanlı bələdiyyəsi]], 
# [[Xındırıstan bələdiyyəsi|Xındırıstan bələdiyyəs]]&lt;nowiki/&gt;i, 
# [[Üçoğlan bələdiyyəsi]], 
# [[Qərvənd bələdiyyəsi]], 
# [[Çəmənli bələdiyyəsi]], 
# [[Zəngişalı bələdiyyəsi]], 
# [[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]], 
# [[Əfətli bələdiyyəsi]].

18.04.[[2000]]-ci il tarixli 864-IQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/508 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202230534/https://e-qanun.az/framework/508 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnaməyə uyğun olaraq [[Quzanlı|Quzanlı qəsəbəsində]] &quot;Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası&quot;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası |title=Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası |url=https://www.facebook.com/agdam.b.l.diyy.l.rinin.laq.l.ndi |website=facebook.com}}&lt;/ref&gt; yaradılıb, Ağdam bələdiyyələri həmin şuranın üzvülüyünə qəbul edilib və [https://belediyye.gov.az/70#:~:text=A%C4%9Fdam%20rayonu%2C%20Quzanl%C4%B1%20b%C9%99l%C9%99diyy%C9%99si Quzanlı bələdiyyəsinin sədri] eyni zamanda həmin Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilib.

29.06.[[2004]]-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının ərazisində bələdiyyələrin təşkil edilməsi haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/6235 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718084553/https://e-qanun.az/framework/6235 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-11-04 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; Ağdam bələdiyyələrində ağağıdakı dəyişikliklər edilib:
* [[Qərvənd bələdiyyəsi|Qərvənd bələdiyyəsinin]] əhatə etdiyi [[Əhmədağalı]], [[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]], [[Kolqışlaq]] və [[Mirəşelli]] kəndlərində [[Əhmədağalı bələdiyyəsi]];
* [[Mərzili|Mərzili kəndinin]] ərazisini əhatə edən [[Mərzili bələdiyyəsi|Mərzili bələdiyyəs]]&lt;nowiki/&gt;i;
* [[Üçoğlan bələdiyyəsi]]&lt;nowiki/&gt;nin əhatə etdiyi [[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]], [[Böyükbəyli]] və [[Kiçikli]] kəndlərində [[Alıbəyli bələdiyyəsi]];
* [[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd kəndinin]] ərazisini əhatə edən [[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd bələdiyyəsi]];
* [[Əfətli bələdiyyəsi|Əfətli bələdiyyəsinin]] əhatə etdiyi [[Hacıturalı]], [[Həsənxanlı]] və [[Qəhrəmanbəyli]] kəndlərində [[Hacıturalı bələdiyyəsi]];
* [[Çəmənli bələdiyyəsi|Çəmənli bələdiyyəsinin]] əhatə etdiyi [[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] və [[Şükürağalı]] kəndlərində [[Sarıcalı bələdiyyəsi (Ağdam)|Sarıcalı bələdiyyəsi]] təşkil edilib.
Göründüyü kimi, həmin Qanunla vətəndaşların müraciəti nəzərə alınaraq, Mərzili kəndində [[Mərzili bələdiyyəsi]] yaradılıb, baxmayaraq ki, rəsmən kən ərazisi kimi tanınan və faktiki olaraq tarixi kənd işğal altında olub, kənd əhalisi isə ərzidə rəsmiləşdirilməmiş evlər tikərək, yaşayıblar.

03.05.[[2005]]-ci il tarixli 903-IIQ nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsinin təsdiq edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/10403 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521134602/https://e-qanun.az/framework/10403 |archive-date=2024-05-21 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; təsdiq edilmiş &quot;Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsi&quot;nə uyğun olaraq, Ağdam bələdiyyələri [https://abma.gov.az/az/abma/nizamname#:~:text=Az%C9%99rbaycan%20Q%C9%99s%C9%99b%C9%99%20B%C9%99l%C9%99diyy%C9%99l%C9%99rinin,%C6%8F%20S%20%C4%B0 Azərbaycan Qəsəbə Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının] və Azərnaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının üzvlüyünə qəbul ediliblər.

09.10.[[2007]]-ci il tarixli 426-IIIQD nömrəli Qanunla&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/14119 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202112856/https://e-qanun.az/framework/14119 |archive-date=2024-12-02 |access-date=2024-11-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; “[https://e-qanun.az/framework/5230 Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin Siyahıs]ı”nda &quot;''Ağdam rayonu” bölməsinin 9-cu sırasında “[[Quzanlı]], [[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]], [[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]]” sözləri “Quzanlı qəsəbəsi, Eyvazlı, Çullu” sözləri ilə əvəz''&quot; edilib. 

01.04.2008-ci il tarixli 587-IIIQD nömrəli Qanunun&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=&quot;Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında&quot; Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/14501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718084558/https://e-qanun.az/framework/14501 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-11-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/14501#:~:text=2.%20A%C4%9Fdam%20rayonu%20b%C3%B6lm%C9%99sind%C9%99%3A,S%C9%99f%C9%99rli%20q%C9%99s%C9%99b%C9%99l%C9%99ri%22%20s%C3%B6zl%C9%99ri%20il%C9%99%20%C9%99v%C9%99z%20edilsin. 2-ci hissəsində] &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin Siyahısı&quot;nin &quot;''2. Ağdam rayonu bölməsində:''

''1) 1-ci sırada &quot;[[Alıbəyli bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və [[Kiçikli]] kəndləri&quot; sözləri &quot;, Kiçikli kəndləri və [[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]], [[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]] qəsəbələri&quot; sözləri ilə;''  

''2) 4-cü sırada &quot;[[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və Mirəşelli kəndləri&quot; sözləri &quot;, [[Mirəşelli]] kəndləri və [[Bənövşələr]] qəsəbəsi&quot; sözləri ilə;''  

''3) 6-cı sırada &quot;[[Xındırıstan bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və Sarıçoban kəndləri&quot; sözləri &quot;, [[Sarıçoban (Ağdam)|Sarıçoban]] kəndləri və [[Qasımbəyli (Ağdam)|Qasımbəyli]] qəsəbəsi&quot; sözləri ilə;''  

''4) 9-cu sırada &quot;[[Quzanlı bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;[[Quzanlı]] qəsəbəsi, [[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]], [[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]] və [[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli]] kəndləri&quot; sözləri &quot;[[Quzanlı]], [[Birinci Quzanlı]], [[İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)|İmamqulubəyli]] qəsəbələri və Çullu, Eyvazlı, İmamqulubəyli kəndləri&quot; sözləri ilə;''  

''5) 12-ci sırada &quot;[[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;Təzəkənd kəndi&quot; sözləri &quot;[[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndi və [[Birinci Dördyol]], [[İkinci Dördyol]], [[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbələri&quot; sözləri ilə;''  

''6) 13-cü sırada &quot;[[Üçoğlan bələdiyyəsi]]&quot; sözlərinin qarşısındakı &quot;və Yusifli kəndləri&quot; sözləri &quot;, [[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndləri və [[Birinci Baharlı]], [[İkinci Baharlı]], [[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbələri&quot; sözləri ilə əvəz''&quot; edilib.  

13.05.[[2015]]-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin 1517040100655900 Əmri&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ilə təsdiq edilmiş &quot;Yerli (bələdiyyə) vergilərin ödəyicisi olan fiziki şəxslərin uçota alınması üçün bələdiyyələr üzrə müəyyən edilmiş kodların Siyahısı&quot;nın [https://www.taxes.gov.az/az/post/374#:~:text=3441-,9,-A%C4%9Fdam%20rayonu 9-cü bəndində] Ağdam bələdiyyələri ödəyiciləri üçün vergi kodları müəyyən edilib (18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/67393 |access-date=2024-11-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125165350/https://president.az/az/articles/view/67393 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa Əlavə – “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişiklik edilməsi barədə Qanun |url=https://president.az/az/articles/view/67392 |access-date=2024-11-27 |website=president.az |language=az}}&lt;/ref&gt; edilmiş dəyişiklikdən sonra, vergi kodlarının dəqiqləşdiriləcəyi gözlənilir).

20.10.[[2015]]-ci il tarixli 1408-IVQD nömrəli Qanunun&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş “Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda dəyişikliklər edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/31677 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803080307/https://e-qanun.az/framework/31677 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2024-12-02 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [https://e-qanun.az/framework/31677#:~:text=2.%20%E2%80%9CA%C4%9Fdam%20rayonu,il%C9%99%20%C9%99v%C9%99z%20edilsin. 2-ci bəndinə] ilə Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı”nda Ağdam rayonu” bölməsi üzrə: &quot;''9.13-cü sətrin “Əhatə etdiyi ərazi vahidləri” sütununda “Baharlı” sözü “[[Gül Baharlı]]” sözləri ilə əvəz''&quot; edilib.

27.10.[[2015]]-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin 150111500009 nömrəli Qərarı ilə &quot;BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK ƏRAZİ TƏSNİFATI, 2024 |first=Dövlət Statistika Komitəsi |date=2015 |title=BƏLƏDİYYƏLƏRİN STATİSTİK
ƏRAZİ TƏSNİFATI |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304050556/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Municipal_classifications.pdf |archive-date=2022-03-04 |access-date=2024-11-04}}&lt;/ref&gt; təsdiq edilərək, Ağdam bələdiyyələrinin statistik kodları müəyyən edilmişdir. (18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; edilmiş dəyişiklikdən sonra, statistika kodlarının dəqiqləşdiriləcəyi gözlənilir).

16.02.[[2024]]-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi kollegiyasının 2/2 nömrəli Qərarı&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi, |first=Kollegiyasının 16.02.2024-cü il tarixli 2/2 nömrəli Qərarı |date=16.02.2024 |title=Azərbaycan Respublikasının İnzibati Ərazi Bölgüsü Təsnifatı, 2024 |url=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf |website=www.stat.gov.az |access-date=2025-05-30 |archive-date=2024-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623071519/https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ilə Azərbaycan Respublikasının &quot;İnzibati Ərazi Bölgüsü Təsnifatı, 2024&quot; təsdiq edilərək, bələdiyyələrə daxil olan şəhər, kənd və qəsəbələrin statistik kodları dəqiqləşdirilmişdir.

18.11.[[2024]]-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Qanun |url=https://president.az/az/articles/view/67393 |access-date=2024-11-27 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125165350/https://president.az/az/articles/view/67393 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=“Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa Əlavə - &quot;Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı&quot;nda dəyişiklik edilməsi barədə Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/58307 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125050138/https://e-qanun.az/framework/58307 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/58305 |access-date=2024-11-27 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt; aşağıdakı dəyişikliklər edilib:

&quot;''7. Ağdam rayonu üzrə:''

''7.1. [[Alıbəyli bələdiyyəsi|Alıbəyli]] və [[Üçoğlan bələdiyyəsi|Üçoğlan]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]], [[Birinci Baharlı]], [[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]], [[İkinci Baharlı]], [[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] qəsəbələrində və [[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]], [[Ballar]], [[Böyükbəyli]], [[Gül Baharlı]], [[Kiçikli]], [[Orta Qışlaq]], [[Üçoğlan]], [[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndlərində [[Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsi]];''

''7.2. [[Çəmənli bələdiyyəsi|Çəmənli]] və [[Sarıcalı bələdiyyəsi (Ağdam)|Sarıcalı]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]], [[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] və [[Şükürağalı]] kəndlərində [[Çəmənli bələdiyyəsi]];''

''7.3. [[Əfətli bələdiyyəsi|Əfətli]] və [[Hacıturalı bələdiyyəsi|Hacıturalı]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Əfətli]], [[Hacıməmmədli (Ağdam)|Hacıməmmədli]], [[Hacıturalı]], [[Həsənxanlı]], [[İsalar]], [[Küdürlü (Ağdam)|Küdürlü]], [[Qəhrəmanbəyli]] və [[Məmmədbağırlı]] kəndlərində [[Əfətli bələdiyyəsi]];''

''7.4. [[Əhmədağalı bələdiyyəsi|Əhmədağalı]], [[Qərvənd bələdiyyəsi|Qərvənd]] və [[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[Bənövşələr]], [[Birinci Dördyol]], [[İkinci Dördyol]], [[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbələrində və [[Ayaq Qərvənd]], [[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]], [[Əhmədağalı]], [[Kolqışlaq]], [[Mirəşelli]], [[Orta Qərvənd]], [[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndlərində [[Əhmədağalı bələdiyyəsi]]''&quot; yaradılıb.

18.11.[[2024]]-cü il tarixli 51-VIIQD nömrəli Qanunla&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; (Qanun 25.11.2024-cü il tarixlindən qüvvədədir) təsdiq edilmiş Siyahının [https://e-qanun.az/framework/58307#:~:text=Yuxar%C4%B1%20Qiyam%C9%99ddinli%20k%C9%99ndl%C9%99ri-,A%C4%9Fdam%20rayonu,-1. &quot;Ağdam rayonu&quot; bölməsində] [[Mərzili bələdiyyəsi|Mərzili bələdiyyəsinin]] adı qeyd olunmayıb.

07.04.[[2025]]-ci il tarixındə Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurasının 1 nömrəli iclas Protokolunda təsbit edilmiş Qərara əsasən Ağdam rayonunun [[Xındırıstan bələdiyyəsi|Xındırıstan bələdiyyəsinin]] sədri Şuranın sədri seçilib, Şura öz fəaliyyətini Xındırıstan kəndində davam edir.

=== Ağdam üzrə ləğv olunmuş (tarixi) bələdiyyələr ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Bələdiyyənin tam adı&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
!VÖEN&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
!Bələdiyyə ödəyiciləri üçün vergi kodu&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
!Bələdiyyənin statistik kodu&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi dairəsinin adı
!İƏD statistik kodu &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
!İnzibati ərazi vahidinin adı
!İƏV statistik kodu&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''1'''
| rowspan=&quot;8&quot; |Ağdam rayonunun [[Üçoğlan bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Üçoğlan bələdiyyəsinin Nizamnaməsi, 2016 |url=https://e-qanun.az/framework/33964 |access-date=2025-07-09 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125050119/https://e-qanun.az/framework/33964 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; |3200011321
| rowspan=&quot;8&quot; |3213
| rowspan=&quot;8&quot; |60919007
| rowspan=&quot;8&quot; |Üçoğlan kənd iəd
| rowspan=&quot;8&quot; |60919005
|[[Üçoğlan]] kəndi
|60919018
|-
|[[Gül Baharlı]] kəndi
|60919058
|-
|[[Ballar]] kəndi
|60919088
|-
|[[Böyükbəyli]] kəndi
|60919028
|-
|[[Orta Qışlaq]] kəndi
|60919038
|-
|[[Yusifli (Ağdam)|Yusifli]] kəndi
|60919068
|-
|[[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndi
|60919048
|-
|[[Kiçikli]] kəndi
|60919078
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2'''
| rowspan=&quot;5&quot; |Ağdam rayonunun [[Alıbəyli bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;5&quot; |3200032681
| rowspan=&quot;5&quot; |3201
| rowspan=&quot;5&quot; |60940007
| rowspan=&quot;3&quot; |Üçoğlan kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60919005
|[[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndi
|60919048
|-
|[[Böyükbəyli]] kəndi
|60919028
|-
|[[Kiçikli]] kəndi
|60919078
|-
|Birinci Alıbəyli qəsəbə iəd
|60940005
|[[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60940016
|-
|İkinci Alıbəyli  qəsəbə iəd
|60944005
|[[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli]]  qəsəbəsi
|60944016
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''3'''
| rowspan=&quot;2&quot; |Ağdam rayonunun [[Sarıcalı bələdiyyəsi (Ağdam)|Sarıcalı bələdiyyəsi]]&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Çəmənli bələdiyyəsinin Nizamnaməsi |url=https://e-qanun.az/framework/59556 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3200055101
| rowspan=&quot;2&quot; |3432
| rowspan=&quot;2&quot; |60839007
| rowspan=&quot;2&quot; |Çəmənli kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60922005
|[[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı]] kəndi
|60922038
|-
|[[Şükürağalı]] kəndi
|60922028
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''4'''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ağdam rayonunun [[Hacıturalı bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;3&quot; |3200034671
| rowspan=&quot;3&quot; |3205
| rowspan=&quot;3&quot; |60903027
| rowspan=&quot;3&quot; |Əfətli kənd iəd
| rowspan=&quot;3&quot; |60903005
|[[Hacıturalı|Hacıturallı]] kəndi
|60903028
|-
|[[Həsənxanlı]] kəndi
|60903058
|-
|[[Qəhrəmanbəyli]] kəndi
|60903078
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''5'''
| rowspan=&quot;6&quot; |Ağdam rayonunun [[Qərvənd bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;6&quot; |3200032271
| rowspan=&quot;6&quot; |3208
| rowspan=&quot;6&quot; |60910007
| rowspan=&quot;2&quot; |Qərvənd kənd iəd
| rowspan=&quot;2&quot; |60910005
|[[Ayaq Qərvənd]] kəndi
|60910038
|-
|[[Orta Qərvənd]] kəndi
|60910028
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Əhmədağalı kənd iəd
| rowspan=&quot;4&quot; |60927005
|[[Əhmədağalı]] kəndi
|60927018
|-
|[[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı]] kəndi
|60927028
|-
|[[Kolqışlaq]] kəndi
|60927038
|-
|[[Mirəşelli]] kəndi
|60927048
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;4&quot; |Ağdam rayonunun [[Təzəkənd bələdiyyəsi (Ağdam)|Təzəkənd bələdiyyəsi]]
| rowspan=&quot;4&quot; |3200032011
| rowspan=&quot;4&quot; |3212
| rowspan=&quot;4&quot; |60950007
|Nəmirli kənd iəd
|60915005
|[[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd]] kəndi
|60915058
|-
|Təzəkənd qəsəbə iəd
|60950005
|[[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd]] qəsəbəsi
|60950016
|-
|Birinci Dördyol iəd
|60942005
|[[Birinci Dördyol]] qəsəbəsi
|60942016
|-
|İkinci Dördyol iəd
|60946005
|[[İkinci Dördyol]] qəsəbəsi
|60946016
|-
|'''7'''
|Ağdam rayonunun [[Mərzili bələdiyyəsi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Ağdam rayonunun Mərzili bələdiyyəsinin Nizamnaməsi, 2017 |url=https://e-qanun.az/framework/36404 |access-date=2025-07-01 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125103559/https://e-qanun.az/framework/36404 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|3200054851
|3210
|60930007
|Mərzili kənd iəd
|60930005
|[[Mərzili]] kəndi
|60930018
|}
== Ağdam bələdiyyələrinin üzv olduqları əlaqələndirmə şurası və ittifaqlar ==
Ağdam rayonunda fəaliyyət göstərən bələdiyyələr aşağıdakı bələdiyyə ittifaqlarında və birliklərində təmsil olunurlar:

# Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;;
# Azərbaycan Qəsəbə Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Milli Assosiasiyaları |title=Azərbaycan Milli Assosiasiyalarının strukturu |url=https://abma.gov.az/az/abma/struktur |access-date=2025-05-30 |website=https://abma.gov.az/az/abma/struktur |language=az |archive-date=2025-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518044947/https://abma.gov.az/az/abma/struktur |url-status= }}&lt;/ref&gt;;
# Azərbaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyas.
Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası [[2000]]-[[2025]]-ci illərdə öz fəaliyyətini [[Quzanlı qəsəbəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndə həyata keçirib.

Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurasının 07.04.[[2025]]-ci il tarixli 1 nömrəli Protokoluna əsaəsn Şura öz fəaliyyətini [[Xındırıstan|Xındırıstan kəndi]]&lt;nowiki/&gt;ndə həyata keçirir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Ağdam rayonunun bələdiyyələri}}
{{Azərbaycan bələdiyyələri}}
[[Kateqoriya:Ağdam rayonunun bələdiyyələri| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan bələdiyyələri]]</text>
      <sha1>7z917v4op8ezainf9jhffuc10opkjgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tümən (Azərbaycan Milli Hökuməti)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631331</id>
    <revision>
      <id>8965759</id>
      <parentid>7445794</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="acjs3sk7kiybizf6ri2pbg6ui048oyw" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     =Azərbaycan Milli Hökuməti tüməni
|Orijinal adı    = Güney Azərbaycan tüməni
|Dil kodu     = az
|ISO-en    = 
|ISO-fr       = 
|Şəkil    = 
|Ümumi izahı      = 
|ISO     =
|ISO rəqəmi    = 
|Emitent    = [[Fayl:Azerbaijan people's government flag.svg|22px]] [[Azərbaycan Milli Hökuməti]]
|İbarətdir1    =5 kran, 1, 2, 5, 10, 50 tümən
|Nisbət1      = 
|Simvol    = 
|Sikkələr    = 
|Əsginaslar   = 
|Dövriyyəyə buraxılma   = 1946
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =
|Əvəz etdi    = [[İran rialı]] (IRR) 
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   =
|Mərkəzi bankın_saytı = 
|Commons    = 
}}
'''Azərbaycan Milli Hökuməti tüməni''' — 1946-cı ildə [[Azərbaycan Milli Hökuməti]]nin pul vahidi. 1 Tümənn = 10 kran bərabər idi.

== Tarixi ==
1945-ci ilin dekabrında sovet qoşunları tərəfindən idarə olunan İran Azərbaycanında Azərbaycan Demokratik Respublikası elan edilir. Milli hökumət yarandıqdan sonra İran hakimiyyətinin [[Təbriz]] bankından külli miqdarda pul çıxardığı məlum olur. &quot;Pul aclığını&quot; aradan qaldırmaq üçün öz emisiyasına müraciət etmək qərara alınır.

1932-ci ildə İranda pul islahatı aparıldı, fars tüməninin əvəzinə rial tətbiq olunur. Ancaq İran hökuməti köhnə sistemə görə öz banknotlarını buraxır: Tümən = 10 kran. Yeni əskinaslar Təbrizdə, [[filiqran]] nişanları olmayan kağız üzərində çap edilir. Yazılar ənənəvi şriftdə, ancaq [[Azərbaycan dili]]ndə hazırlanır.

1946-cı ilin yazında Sovet qoşunları İrandan çıxarılır. 11 dekabr 1946-cı ildə İran qoşunları [[Güney Azərbaycan]]ı ərazisini işğal edir, muxtariyyət mövcud ləğv olunur. Milli hökumətin əskinasları dövriyyədən çıxarılır və məhv edilir&lt;ref name=&quot;Туман&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.bonistikaweb.ru/rodina10-01.htm
 |title         = ''Парамонов О.'' «Денежные знаки Национального правительства в автономном Иранском Азербайджане»
 |publisher         = сайт bonistikaweb.ru
 |accessdate         = 
 |lang         = 
 |archive-date         = 2016-03-05
 |archive-url         = https://web.archive.org/web/20160305090737/http://www.bonistikaweb.ru/rodina10-01.htm
 |url-status         = live
 }}&lt;/ref&gt;.

== Bankomatlar ==
5 kran, 1, 2, 5, 10, 50 tümən əskinaslar buraxılır&lt;ref&gt;Pick, 2000, p. 639.&lt;/ref&gt;.

== Ədəbiyyat ==
* Pick A. Standard Catalog of World paper money. Specialized issues. Volume one / Shafer N., Bruce C. R.. — 7-е изд. — Iola: Krause Publications, 2000. — 1096 с. — ISBN 0-87341-208-7.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan pulları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>acjs3sk7kiybizf6ri2pbg6ui048oyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moldavia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631904</id>
    <revision>
      <id>8965589</id>
      <parentid>8871224</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="n3x2283hcismm5nzheqgqu08j4k29mi" xml:space="preserve">[[Fayl:Flag of Moldavia.svg|thumb|Moldavia Voyvodalığının bayrağı]]
[[Fayl:Moldavia map.png|thumb|300px|Xəritədə Moldavia [[sarı]] rəng ilə, bugünkü [[Rumıniya]]nın geri qalan regionları isə [[mavi]] rəngdə göstərilmişdir. Moldavianın [[qara]] xəttin [[qərb]]indəki hissələri müasir Rumıniyaya məxsusdur. [[Şərq]]ində qalan qismi isə müasir [[Moldova]]nı meydana gətirir.]]

[[Fayl:Coat of arms of Moldavia.svg|thumb|Moldavia Voyvodalığının gerbi]]
'''Moldavia''' — [[Osmanlılar]]ın müasir [[Moldova]]ya və [[Rumıniya]]nın Moldovayla həmsərhəd regionlarına verdiyi bir ad idi. Bu bölgə xalqları uzun müddət Moldova adından istifadə etsələr də, [[Osmanlı imperiyası]] [[1359]]-[[1365]]-ci illər arasında Boğdan Knyazlığını idarə edən Vojvoda I Boğdana görə Boğdan adından istifadə etmişdirlər.

Moldavianın [[1859]]-cu ildə [[Prut çayı]]nın qərbindəki hissəsi Valaxiya ilə birləşdi və Rumıniyanı meydana gətirdi. Zaman keçdikcə Osmanlılar tərəfindən Erdel adlanan [[Transilvaniya]] regionu da buraya qoşuldu. Moldavianın Prut çayının şərqindəki hissəsi [[1812]]-ci ildə [[Rusiya]] tərəfindən işğal edildi və [[Bessarabiya]] adını aldı. Beləliklə, bugünkü [[Rumıniya]]nın sərhədləri müəyyən edildi. [[1918]]-ci ildə Bessarabiya Rumıniya ilə birləşdi, lakin [[1944]]-cü ildə [[Sovet İttifaqı]] bu bölgəni yenidən işğal etdi və onu SSRİ-nin [[Moldova SSR|Moldova Respublikasına]] çevirdi. [[1991]]-ci ildə bu bölgə [[Moldova Respublikası]] olaraq müstəqillik qazandı. Bu gün Rumıniya və Moldova yaşayanlar əslində eyni etnik qrupdan olan insanlardır və eyni dildə danışırlar.

Nəticədə Osmanlıların Boğdan adlandırdığı bölgə, bütün Moldovanı və şimali-şərqi Rumıniyanı əhatə edən bir region olmuşdur.

[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Rumıniya tarixi]]
[[Kateqoriya:Avropa tarixi]]
[[Kateqoriya:Bölünmüş regionlar]]
[[Kateqoriya:Tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ tarixi]]
[[Kateqoriya:Moldova coğrafiyası]]</text>
      <sha1>n3x2283hcismm5nzheqgqu08j4k29mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965590</id>
      <parentid>8965589</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldavia]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="ijt1vl1ndp7bo66z84ent2q5y7fbkaq" xml:space="preserve">[[Fayl:Flag of Moldavia.svg|thumb|Moldavia Voyvodalığının bayrağı]]
[[Fayl:Moldavia map.png|thumb|300px|Xəritədə Moldavia [[sarı]] rəng ilə, bugünkü [[Rumıniya]]nın geri qalan regionları isə [[mavi]] rəngdə göstərilmişdir. Moldavianın [[qara]] xəttin [[qərb]]indəki hissələri müasir Rumıniyaya məxsusdur. [[Şərq]]ində qalan qismi isə müasir [[Moldova]]nı meydana gətirir.]]

[[Fayl:Coat of arms of Moldavia.svg|thumb|Moldavia Voyvodalığının gerbi]]
'''Moldavia''' — [[Osmanlılar]]ın müasir [[Moldova]]ya və [[Rumıniya]]nın Moldovayla həmsərhəd regionlarına verdiyi bir ad idi. Bu bölgə xalqları uzun müddət Moldova adından istifadə etsələr də, [[Osmanlı imperiyası]] [[1359]]-[[1365]]-ci illər arasında Boğdan Knyazlığını idarə edən Vojvoda I Boğdana görə Boğdan adından istifadə etmişdirlər.

Moldavianın [[1859]]-cu ildə [[Prut çayı]]nın qərbindəki hissəsi Valaxiya ilə birləşdi və Rumıniyanı meydana gətirdi. Zaman keçdikcə Osmanlılar tərəfindən Erdel adlanan [[Transilvaniya]] regionu da buraya qoşuldu. Moldavianın Prut çayının şərqindəki hissəsi [[1812]]-ci ildə [[Rusiya]] tərəfindən işğal edildi və [[Bessarabiya]] adını aldı. Beləliklə, bugünkü [[Rumıniya]]nın sərhədləri müəyyən edildi. [[1918]]-ci ildə Bessarabiya Rumıniya ilə birləşdi, lakin [[1944]]-cü ildə [[Sovet İttifaqı]] bu bölgəni yenidən işğal etdi və onu SSRİ-nin [[Moldova SSR|Moldova Respublikasına]] çevirdi. [[1991]]-ci ildə bu bölgə [[Moldova Respublikası]] olaraq müstəqillik qazandı. Bu gün Rumıniya və Moldova yaşayanlar əslində eyni etnik qrupdan olan insanlardır və eyni dildə danışırlar.

Nəticədə Osmanlıların Boğdan adlandırdığı bölgə, bütün Moldovanı və şimali-şərqi Rumıniyanı əhatə edən bir region olmuşdur.

[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Rumıniya tarixi]]
[[Kateqoriya:Avropa tarixi]]
[[Kateqoriya:Bölünmüş regionlar]]
[[Kateqoriya:Tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ tarixi]]
[[Kateqoriya:Moldova coğrafiyası]]
[[Kateqoriya:Moldavia]]</text>
      <sha1>ijt1vl1ndp7bo66z84ent2q5y7fbkaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moldaviya knyazlığı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632157</id>
    <revision>
      <id>8965588</id>
      <parentid>8736683</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Balkan yarımadasının tarixi dövlətləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="05fjehq68ai7ep9nwyhpxfayx1fpxon" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət
| demonimi                = 
| area_km2                = 
| area_rank                = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year                = 
| HDI                = 
| HDI_year                = 
| today                = 
| bayrağı                = Flag of Moldavia.svg
| gerbi                = Coat of arms of Moldavia.svg
}}

'''Moldaviya knyazlığı'''&lt;ref&gt;{{ASE|7|25|Moldaviya knyazlığı}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-mo|Цара Молдовей}} {{Dil-rom|Principate Moldova}}) və ya sadəcə '''Moldaviya''' — Şərqi Karpat və Dnestr çayı arasında Avropada qurulan tarixi knyazlıq. Əvvəlcə müstəqil, sonra isə muxtar bir ölkə olmuşdur. [[Valaxiya knyazlığı]] ilə birləşdirildikdə müasir [[Rumıniya]]nın əsasları qoyuldu. [[Moldova|Moldaviya]] knyazlığına müxtəlif dövrlərdə bütün Bukovina, eyni zamanda [[Bessarabiya]] və Bucaq da daxil idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Gheorghe I. Brătianu, ''Sfatul domnesc și Adunarea Stărilor în Principatele Române'', Bucharest, 1995
*Vlad Georgescu, ''Istoria ideilor politice românești (1369-1878)'', Munich, 1987
*Ștefan Ștefănescu, ''Istoria medie a României'', Bucharest, 1991

{{Tarix-qaralama}}

[[Kateqoriya:Knyazlıqlar]]
[[Kateqoriya:Bölünmüş regionlar]]
[[Kateqoriya:Tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Ukraynanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Balkan yarımadasının tarixi dövlətləri]]</text>
      <sha1>05fjehq68ai7ep9nwyhpxfayx1fpxon</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965591</id>
      <parentid>8965588</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldavia]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="r9obi4qq1hvfxs6jxdeajv9uduqym9r" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət
| demonimi                = 
| area_km2                = 
| area_rank                = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year                = 
| HDI                = 
| HDI_year                = 
| today                = 
| bayrağı                = Flag of Moldavia.svg
| gerbi                = Coat of arms of Moldavia.svg
}}

'''Moldaviya knyazlığı'''&lt;ref&gt;{{ASE|7|25|Moldaviya knyazlığı}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-mo|Цара Молдовей}} {{Dil-rom|Principate Moldova}}) və ya sadəcə '''Moldaviya''' — Şərqi Karpat və Dnestr çayı arasında Avropada qurulan tarixi knyazlıq. Əvvəlcə müstəqil, sonra isə muxtar bir ölkə olmuşdur. [[Valaxiya knyazlığı]] ilə birləşdirildikdə müasir [[Rumıniya]]nın əsasları qoyuldu. [[Moldova|Moldaviya]] knyazlığına müxtəlif dövrlərdə bütün Bukovina, eyni zamanda [[Bessarabiya]] və Bucaq da daxil idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Gheorghe I. Brătianu, ''Sfatul domnesc și Adunarea Stărilor în Principatele Române'', Bucharest, 1995
*Vlad Georgescu, ''Istoria ideilor politice românești (1369-1878)'', Munich, 1987
*Ștefan Ștefănescu, ''Istoria medie a României'', Bucharest, 1991

{{Tarix-qaralama}}

[[Kateqoriya:Knyazlıqlar]]
[[Kateqoriya:Bölünmüş regionlar]]
[[Kateqoriya:Tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Ukraynanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Balkan yarımadasının tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Moldavia]]</text>
      <sha1>r9obi4qq1hvfxs6jxdeajv9uduqym9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tıva akşası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>633054</id>
    <revision>
      <id>8965755</id>
      <parentid>8653984</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5649" sha1="sajkgern7dnsogfzks2q314y80mpldf" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı     =Tıva akşası 
|Orijinal adı    ={{lang-tyv|Akşa, акша}} 
|Dil kodu     = 
|ISO-en    = 
|ISO-fr       = 
|Şəkil    =1aksha.jpg 
|Ümumi izahı      = 1 akşa
|ISO     =AZN
|ISO rəqəmi    = 944
|Emitent    =[[Fayl:Flag_of_the_Tuvan_People%27s_Republic_(1943-1944).svg|25px]] [[Tuva Xalq Respublikası]] 
|İbarətdir1    = [[qəpik]]
|Nisbət1      = 100 
|Simvol    = 
|Sikkələr    = 1, 2, 3, 5, 10, 15, 20 qəpik
|Əsginaslar   = 1, 3, 5, 10, 25 akşa
|Dövriyyəyə buraxılma   =1934
|Dövriyyəyə buraxılma_son   =1 yanvar 1945
|Əvəz etdi    =[[Rusiya rublu]] (RUB) / [[SSRİ rublu]] (SUR) 
|Xronika    = 
|Mərkəzi bank   = [[Tıvabank]]
|Mərkəzi bankın_saytı = 
|Commons    =
}}
'''Tıva akşası''' ({{lang-tyv|akşa}}) — 1934-1944-cü illərdə [[Tuva Xalq Respublikası]]nın pul vahidi. 100 qəpikə bölünür ({{lang-tyv|kɵpejek}}).
== Tarixi ==
25 iyul 1925-ci ildə [[Tuva Xalq Respublikası]] Dövlət Bankı - Tıvanbank qurulur. Tuva Xalq Respublikası və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı hökumətləri arasındakı razılaşma ilə 1925-1929-cu illərdə ölkə ərazisinə Sovet pullarını buraxılır. Əvvəlcə çarın zərb sikkələrini əvəz edən gümüş sikkələr, daha sonra kağız pullar və banknotları (rubl və çervonlar) dövriyəyə buraxılır. 1933-cü ilin dekabrında Tuva Xalq Respublikası hökuməti bir sərəncam qəbul edir. Sərəncama əsasən Tuva Xalq Respublikasının yeni gerbinin təsviri və &quot;Yalnız TNR-də istifadədədir&quot; mətn üzərində olan mavi boya ilə sovet əskinasları üzərinə daxil vurulur. Mübadilə 10 dekabr 1933-cü ildən may-iyun 1934-cü ilə qədər davam edir.
1933-1934-cü illərdə Sovet sikkələrinin ölçüsündə 1, 2, 3 və 5 qəpik nominasiyalarında hazırlanmış bürünc və 10, 15 və 20 qəpik nominallı nikel sikkələr istifadəyə buraxılır. Onlar 1945-ci il mayın 1-nə qədər dövriyyədə qalır.

1936-cı il yanvarın 1-də ölkədə pul islahatı aparılır. Bu dövrdə dövriyyədə olan Sovet pulları 1, 3, 5, 10 və 25 akşa olmaqla Tuva Xalq Respublikasının banknotları, milli valyuta ilə əvəz edilir. Dəyişdirmə 1: 1 nisbətində edilir. Qoznak tərəfindən ümumilikdə 2 milyon akşa hazırlanır.

11 avqust 1939-cu ildə Tuva Xalq Respublikası hökumət komissiyası yeni əskinas naxışını təsdiqləyir. Bank biletləri Qoznak tərəfindən çap edilir. 1 mart 1941-ci ildə 1940 tipli əskinaslar: 1, 3, 5, 10 və 25 nominaları dövriyyəyə buraxılır. Köhnə tipli bank biletlərinin mübadiləsi 1 sentyabr 1941-ci ilə qədər davam edir.

11 oktyabr 1944 Tıva Xalq Respublikası [[Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası]]nın muxtar bölgəsi olaraq [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı]]nın tərkibinə daxil olur. 1945-ci il yanvarın 1-də onun ərazisində sovet əskinaslarının dövriyyəsi başlayır. Dörd ay ərzində (1945-ci il mayın 1-dək) 1940-cı ilin nümunəsi olan pullar və 1934-cü ilin nümunəsi olan Tıva akşası Sovet rubluna dəyişdirilir. Bundan sonra Tıva valyutası ləğv edilir. 1945-ci ildə 1 akşa 3,5 rubla dövr edilir.
== Sikkələr ==
Sikkələrin ön tərəfində dövlətin ({{lang-tyv|TЬBA ARAT RESPUBLIK}}) və bankın ({{lang-tyv|TЬBA SADЬƢ-YLETPYRNYꞐ BANKЬZЬ}}) adı verilmişdir.
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! Şəkil
! Nolminal&lt;br&gt;(qəpik)
! Mareial
! Diametri&lt;br&gt;(mm)
! Qalınlığı&lt;br&gt;(mm)
! Çəki&lt;br&gt;(г)
! Hert
! Buraxılış ili
|-
| [[Fayl:1 kɵpejek.png|120px]]
| &lt;big&gt;1
|rowspan=&quot;4&quot;| [[bürünc]]
| 14
|
| 1,4
|rowspan=&quot;3&quot;| hamar
| 1934
|-
| [[Fayl:2 kɵpejek.png|120px]]
| &lt;big&gt;2
| 18
|
| 2,1
| 1933, 1934
|-
| [[Fayl:3kopeiki(Tuva 1934).jpg|120px]]
| &lt;big&gt;3
| 22
|
| 2,8
| 1933, 1934
|-
| [[Fayl:5kopeek(Tuva 1934).jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5
| 25
|
| 5
|rowspan=&quot;4&quot;| qabarıq
| 1934
|-
| [[Fayl:10 kɵpejek.png|120px]]
| &lt;big&gt;10
|rowspan=&quot;3&quot;| [[mis]]+[[nikel]]
| 17
|
|
| 1934
|-
| [[Fayl:15 kɵpejek.png|120px]]
| &lt;big&gt;15
| 20
|
|
| 1934
|-
| [[Fayl:20kopeek(Tuva 1934).jpg|120px]]
| &lt;big&gt;20
| 22
|
|
| 1934
|+
|}
== Əskinaslar ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Şəkil
!rowspan=&quot;2&quot;| Nominal&lt;br&gt;(akşa)
!rowspan=&quot;2&quot;| Ölçüsü&lt;br&gt;(mm)
!rowspan=&quot;2&quot;| Rəngi
|-
! Əsas üzü
! Tərs üzü
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1 Akşa - Tannu Tuva (1940) 01.jpg|123px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:1 Akşa - Tannu Tuva (1940) 02.jpg|123px]]
| &lt;big&gt;1
| 
| qəhvəyi
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:3 Akşa - Tannu Tuva (1940) 01.jpg|123px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:3 Akşa - Tannu Tuva (1940) 02.jpg|123px]]
| &lt;big&gt;3
| 
| yaşıl
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5 Akşa - Tannu Tuva (1940) 01.jpg|123px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:5 Akşa - Tannu Tuva (1940) 02.jpg|123px]]
| &lt;big&gt;5
| 
| göy
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10 Akşa - Tannu Tuva (1940) 01.jpg|123px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:10 Akşa - Tannu Tuva (1940) 02.jpg|123px]]
| &lt;big&gt;10
| 
| qırmızı
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:25 Akşa - Tannu Tuva (1940) 01.jpg|123px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[Fayl:25 Akşa - Tannu Tuva (1940) 02.jpg|123px]]
| &lt;big&gt;25
| 
| tünd qırmızı
|+
|}
== Mənbə ==
* [http://www.bonistika.net/library.php?par=3&amp;id=478 Новое о денежном обращении в Тувинской Народной Республике]
* [https://web.archive.org/web/20061206174135/http://aes.iupui.edu/rwise/countries/russia_misc.html#tannu-tuva Tıvanın əskinasları]

[[Kateqoriya:Tıva Xalq Respublikası]]
[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>sajkgern7dnsogfzks2q314y80mpldf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corc Floyd etirazları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>633305</id>
    <revision>
      <id>8965870</id>
      <parentid>8746707</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9195" sha1="rs7kvo42mmcxgvw6v190e0b09kpidxg" xml:space="preserve">{{Hadisə
| şəkil = {{Fotomontaj
| photo1a = 2020 Minneapolis Unrest (49952677233).jpg
| photo1b = a protester stands on a police car with a smashed windowshield outside the Target in the Midway area of St Paul, Minnesota (49946336068).jpg
| photo2a = Protesters outside the Minneapolis 3rd Police Precinct May 28 2020.jpg
| photo2b = Minneapolis Police Department’s 3rd Precinct 2020-05-28.jpg
| photo3a = Minneapolis 05-28-20 (49947574981).jpg
| photo3b = Minnesota State Patrol stand at E Lake St and 29th Ave S in Minneapolis, Minnesota (49949772331).jpg
| photo4a = A man stands on a burned out car on Thursday morning as fires burn behind him in the Lake St area of Minneapolis, Minnesota (49945886467).jpg
| position = center
| size = 300
| color = #F5F5F5
| border = 2
| color_border = black
| spacing = 1
| foot_montage = 
}}}}
'''Corc Floyd etirazları''' - ABŞ-də afroamerikalı [[Corc Floyd]]un polis zorakılığı nəticəsində [[Corc Floydun ölümü|ölümünə]] etiraz olaraq 2020-ci il mayın 26-da başlayaraq keçirilən etiraz aksiyalarıdır. Etirazlarla əlaqədar mayın 31-də ölkənin 25 böyük şəhərində komendant saatı elan edilib. Komendant saatı [[Los-Anceles]] və [[Beverli-Hills]] ([[Kaliforniya]] ştatı), [[Denver]] ([[Kolorado]] ştatı), [[Mayami]] ([[Florida]] ştatı), [[Atlanta]] ([[Corciya]] ştatı), [[Çikaqo]] ([[İllinoys]] ştatı), [[Luisvill (Kentukki)|Luisvill]] ([[Kentukki]] ştatı), [[Minneapolis]] və [[Sent-Pol (Minnesota)|Sent-Pol]] ([[Minnesota]] ştatı), [[Reçester]] ([[Nyu-York]] ştatı), [[Sinsinnati]], [[Kolumbus]], [[Deyton]], [[Toledo]] və [[Klivlend]] ([[Ohayo]] ştatı), [[Portlend (Oreqon)|Portlend]] və [[Yucin]] ([[Oreqon]] ştatı), [[Filadelfiya]] və [[Pittsburq]] ([[Pensilvaniya]] ştatı), [[Çarlston (Cənubi Karolina)|Çarlston]] və [[Kolumbiya]] ([[Cənubi Karolina]] ştatı), [[Neşvill]] ([[Tennesi]] ştatı), [[Solt-Leyk-Siti]] ([[Yuta]] ştatı), [[Sietl]] ([[Vaşinqton (ştat)|Vaşinqton]] ştatı) və [[Miluoki]] ([[Viskonsin]] ştatı) şəhərlərində tətbiq olunub. Minnesota, Corciya, Ohayo, Kolorado, Viskonsin, Kentukki, Yuta, Texas ştatlarında, o cümlədən paytaxtın Kolumbiya dairəsində küçələrdə nizam-intizamın təmin edilməsi üçün [[ABŞ Milli Qvardiyası]]nın əsgərləri səfərbər edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://virtualaz.org/dunya/162985 |title=ABŞ-nin 25 böyük şəhərində komendant saatı tətbiq edildi |access-date=2020-06-02 |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705173648/https://haqqin.az/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2023-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705173648/https://haqqin.az/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

== Səbəbi ==
Mayın 25-də Minnepolis ştatında fırıldaqçılıqda şübhəli bilinən Corc Floyd adlı şəxs polis tərəfindən öldürülüb. Belə ki, polis dizi ilə onun boynunu sıxıb. Bu zaman həmin şəxs dəfələrlə nəfəs ala bilmədiyini söyləsə də, polis buna məhəl qoymayıb. Bir müddət sonra Corc Floyd huşsuz vəziyyətdə xəstəxanaya çatdırılsa da, onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Polis onun xəstəlikdən öldüyünü açıqlasa da, videodan görünür ki, şübhəli asayiş keşikçisinin tətbiq etdiyi zorakılıqdan həyatını itirib. Hadisəni törədən polis əməkdaşları işdən uzaqlaşdırılıb. Bununla bağlı açılan cinayət işi [[ABŞ Federal Təhqiqat Bürosu|Federal Təhqiqatlar Bürosu]]nun iştirakı ilə davam etdirilir.

Corcun ailə üzvləri və etirazçılar isə günahkarların cəzalandırılmasını tələb edirlər. Onlar Corcun ölümündə iştirak edən 4 polisin ədalətli mühakimə olunmasını və həbs edilməsini istəyirlər. Corcun ailəsi və yaxınları bildirirlər ki, Amerikada yaşamaq [[qaradərililər]] üçün təhlükəli hala çevrilib.

Hadisədən bir gün sonra Minnesotada minlərlə etirazçı küçələrə çıxaraq polislərin həbs olunması üçün yürüş ediblər. Onlar Corc Floydun ölümündən öncəki son sözləri - &quot;Nəfəs ala bilmirəm&quot; yazılmış plakat qaldırıblar. Polis etirazları dağıtmaq istəyib, nəticədə qarşıdurma yaşanıb. Polis aksiya iştirakçılarına qarşı gözyaşardıcı qaz və rezin güllədən istifadə edib. Yalnız bundan sonra Minneapolis ştatının polis idarəsinə doğru yürüş edən etirazçıları ərazidən uzaqlaşdırmaq mümkün olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://virtualaz.org/dunya/162793 |title=ABŞ-də polis qaradərilini öldürdü: etirazlar başladı |access-date=2020-06-02 |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705173705/https://haqqin.az/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2023-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705173705/https://haqqin.az/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Minneapolis şəhərində mayın 26-da başlayan etirazlar ölkə üzrə iğtişaşlarla nəticələnib, iğtişaşlar ölkənin digər şəhərlərinə də yayılıb. Etirazların üçüncü günündə Minneapolisdə aksiyaçılar polis idarəsinə daxil olaraq, orada yanğın törədiblər. Polis isə aksiya iştirakçılarını gözyaşardıcı qaz və rezin güllələrlə ərazidən uzaqlaşdıra bilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://virtualaz.org/dunya/162901 |title=ABŞ-ni etirazların yeni dalğası bürüdü: məsələyə Tramp da münasibət bildirdi |access-date=2020-06-02 |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705173705/https://haqqin.az/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2023-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705173705/https://haqqin.az/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt; Etiraz edən insanlar ölkənin müxtəlif hissələrində mağazaları və digər obyektləri talamağa başlayıblar.

ABŞ Prezidenti [[Donald Tramp]] etirazlar səbəbindən [[Antifa]] (antifaşist) hərəkatını terror təşkilatı kimi tanıyacağını bildirib. O, etirazların təşkilində Antifa hərəkatını ittiham edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://virtualaz.org/reyler/163031 |title=Tramp Antifa hərəkatını terror təşkilatı elan edəcək |access-date=2020-06-02 |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705173718/https://haqqin.az/ |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2023-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705173718/https://haqqin.az/ |deadurl=live }}&lt;/ref&gt; Həmçinin Donald Tramp qubernatorları zəiflik göstərdikləri üçün tənqid etdi. O, etirazçılara qarşı daha sərt taktikalardan istifadə etməyi tələb etdi. Prezident qubernatorları qoşun və milli qvardiyanı daha fəal tətbiq etməyə çağırıb. Etirazlarda iyunun 2-ə kimi ən azı 5600 nəfər həbs olunub, azı 9 nəfər öldürülüb. İyunun 1-də Çikaqo şəhərində keçirilən nümayişlərdə bir nəfər ölüb, beş nəfər güllə yarası alıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Çikaqoda nümayişçilərə atəş açıldı |url=https://virtualaz.org/aktual/163037 |access-date=2020-06-06 |archive-date=2020-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606181237/https://virtualaz.org/aktual/163037 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2020-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606181237/https://virtualaz.org/aktual/163037 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

İyunun 4-də həbs olunanların ümumi sayı 9813-ə çatıb. Ən çox etirazçı Los-Ancelesdə saxlanılıb, təxminən 2,7 min nəfər. 28 ştatda və Kolumbiya federal dairəsində 20,4 min hərbçi asayişin qorunmasına cəlb olunub. Vaşinqton və Nyu-York daxil olmaqla, 40-a yaxın şəhərdə komendant saatı tətbiq edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ABŞ-də 10 minə yaxın etirazçı saxlanıldı |url=https://virtualaz.org/dunya/163227 |access-date=2020-06-04 |archive-date=2020-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604091855/https://virtualaz.org/dunya/163227 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2020-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604091855/https://virtualaz.org/dunya/163227 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

== Xarici etirazlar ==
ABŞ-də başlayan nümayişlərə dəstək məqsədilə bəzi [[Avropa]] ölkələrində aksiyalar təşkil olunub. İlk həftə nümayişçilər ABŞ-nin [[Berlin]]dəki səfirliyinin qarşısında toplaşıblar. Növbəti həftə isə [[Paris]], [[Afina]], [[London]] və digər şəhərlərdə etiraz nümayişləri baş tutub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Almanlardan ABŞ-dəki irqçiliyə etiraz |url=https://virtualaz.org/uzbeuz/163388 |access-date=2020-06-06 |archive-date=2020-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606175412/https://virtualaz.org/uzbeuz/163388 |url-status=live |arxivləşdirmə tarixi=2020-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606175412/https://virtualaz.org/uzbeuz/163388 |deadurl=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Ferquson etirazları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2020-ci ildə ABŞ]]
[[Kateqoriya:ABŞ-də solçuluq]]
[[Kateqoriya:İrqçilik]]
[[Kateqoriya:Millətlərarası münaqişələr]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>rs7kvo42mmcxgvw6v190e0b09kpidxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:GerardM/Sharif of Mecca</title>
    <ns>2</ns>
    <id>638801</id>
    <revision>
      <id>8966134</id>
      <parentid>8897744</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>202917</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>8966134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="10olt1r52ru6e3uvp3r6rp0n8rv9hij" xml:space="preserve">This list is not ready for use on Wikipedia because a Sharif of Mecca who was Sharif of Mecca twice does not show twice. 

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q15109402 }
|section=
|sort=P39/Q15109402/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q15109402/P580:Start date,P39/Q15109402/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| [[Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi]]
| Məkkə şərifi
| [[Osmanlı imperiyası]]&lt;br/&gt;[[Hicaz krallığı]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1121819|Emirate of Transjordan]]''
| 1908-11-01
| 1924-10-03
| [[Fayl:With Lawrence in Arabia (1924) page 064.png|center|128px]]
|-
| [[Əli ibn Hüseyn əl-Haşimi]]
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]&lt;br/&gt;[[Hicaz krallığı]]
| 1924-10-03
| 1925-12-19
| [[Fayl:Ali of Hejaz.jpg|center|128px]]
|-
| [[Suleymanilər]]
| Arab Muslim Dynasty ruling in Yemen (1063-1174)
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3825145|Qatada ibn Idris]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6728409|Barakat ibn Hasan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11908140|Barakat II]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11908144|Barakat III]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12188964|Ghalib Efendi]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16058006|Abu'l-Futuh al-Hasan ibn Ja'far]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119935|سليمان بن عبد الله الرضا]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16158648|Abd Allah III ibn Husayn]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16174467|Barakat IV]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20715296|Ali Haydar Paşa]]''
| siyasətçi, Osmanlı imperiyası
| [[Osmanlı imperiyası]]&lt;br/&gt;[[Misir]]&lt;br/&gt;[[Türkiyə]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20810358|Abd al-Ilah Pasha]]''
| 
| 
| 1908-09-24
| 1908-10-27
| 
|-
| ''[[:d:Q20810360|Abd al-Muttalib ibn Ghalib]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20988305|Ali Pasha ibn Abd Allah]]''
| 
| 
| 1905
| 1908
| 
|-
| ''[[:d:Q22020409|Muhammad ibn Abd al-Mu'in]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22685193|الحسين بن محمد بن عبد المعين]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22688751|AbdAllah Pasha ibn Muhammad]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 1858
| 1877
| 
|-
| ''[[:d:Q22688898|Ali bin Mohammed bin Abdul Moin]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22935815|Yahya ibn Surur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27850013|Surur ibn Musa'id]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27899040|Musa'id ibn Sa'id]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27923123|Abu Numayy II]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27956860|Muhammad ibn Barakat]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28059717|Abd al-Mu'in ibn Musa'id]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28062441|Abd Allah ibn Sa'id]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28221166|Ahmad ibn Sa'id]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28474128|Abu Sa'd al-Hasan]]''
| 
| 
| 1250
| 1253
| 
|-
| ''[[:d:Q28474229|Rajih ibn Qatadah]]''
| 
| 
| 1254-02
| 1254-05
| 
|-
| ''[[:d:Q28716365|Barakat II]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29261524|Abu Numayy I]]''
| 
| 
| 1254-12
| 1255-01
| 
|-
| ''[[:d:Q29840947|Rumaythah ibn Abi Numayy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29919643|Ajlan ibn Rumaythah]]''
| 
| [[Məkkə şərifliyi|Məkkə Şərifliyi]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29920918|Thaqabah ibn Rumaythah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30589618|Jammaz ibn Hasan]]''
| 
| 
| 1253
| 1254-02
| 
|-
| ''[[:d:Q30632101|Ghanim ibn Rajih]]''
| 
| 
| 1254-05
| 1254-12
| 
|-
| ''[[:d:Q30671791|Idris ibn Qatadah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30685598|Ahmad ibn Ajlan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35345541|داود بن سليمان]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35371471|Abu Tayeb Daoud bin Abdul Rahman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38759994|Ahmad ibn Hasan ibn Ajlan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39048767|Humaydah ibn Abi Numayy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39048768|Utayfah ibn Abi Numayy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39048770|Abu al-Ghayth ibn Abi Numayy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39048771|Sanad ibn Rumaythah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39048772|Muhammad ibn Utayfah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39048910|Muhammad ibn Ajlan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058357|Hasan ibn Ajlan]]''
| 
| [[Məkkə şərifliyi|Məkkə Şərifliyi]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39060463|Ibrahim ibn Hasan ibn Ajlan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331305|محمد بن عبد الرحمن بن أبي الفاتك]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42332359|علي بن عبد الله بن محمد بن عبد المعين]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42876540|Muhsin ibn Husayn]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42963627|Ahmad ibn Abd al-Muttalib]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42967654|Mas'ud ibn Idris]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43039610|Abd Allah ibn Hasan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43302266|Muhammad ibn Abd Allah ibn Hasan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43948478|Nami ibn Abd al-Muttalib]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48734663|Abd al-Aziz ibn Idris ibn Hasan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50059131|Zayd ibn Muhsin]]''
| 
| [[Osmanlı imperiyası]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54861829|Wahas ibn Abu al-Tayyib]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60565275|فاخر محمد ابوعمرين]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791610|Abu Hashim Muhammad ibn Ja'far]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791695|Qasim ibn Abi Hashim]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791696|Fulaytah ibn Qasim]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791697|Hashim ibn Fulaytah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791728|Qasim ibn Hashim]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791731|Isa ibn Fulaytah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791737|Da'ud ibn Isa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60791867|Mukaththir ibn Isa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60793144|Ja'far ibn Muhammad al-Hasani]]''
| 
| 
| 967
| 980
| 
|-
| ''[[:d:Q61051392|Isa ibn Ja'far]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61051842|Shukr ibn Abi al-Futuh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66711840|Madjid Abbas]]''
| 
| [[Səudiyyə Ərəbistanı]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99849918|Husayn ibn Ali ibn Birtas]]''
| 
| 
| 1255-01
| 1255-03
| 
|-
| ''[[:d:Q112086054|Abu Talib ibn Hasan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>10olt1r52ru6e3uvp3r6rp0n8rv9hij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qorxu və tamah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641208</id>
    <revision>
      <id>8965962</id>
      <parentid>8795010</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="r2240wfqaacgrkmnnggq1tl0xpissmf" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''Qorxu və tamah''' ({{dil-en|Fear and Desire}}) 1953-cü il Amerika istehsalı antimilitarist bir filmdir. Stenli Kubrik tərəfindən rejissorluq edilmiş filmin ssenarisi Hovard Sakler tərəfindən yazılmışdır. Cəmi on beş nəfərdən ibarət heyəti ilə film Kubrikin rejissorluq debütü idi. Film hər hansı bir konkret müharibədən bəhs etməsə də, Koreya müharibəsinin qızğın vaxtlarında istehsal edildi və buraxıldı.&lt;sup&gt;[[imdbtitle:0045758|[1]]]&lt;/sup&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1953-cü ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin müharibə filmləri]]
[[Kateqoriya:Stenli Kubrikin filmləri]]
[[Kateqoriya:Kaliforniyada çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin ağ-qara filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş-macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Kinorejissorların debüt filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>r2240wfqaacgrkmnnggq1tl0xpissmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MRAP</title>
    <ns>0</ns>
    <id>642656</id>
    <revision>
      <id>8965904</id>
      <parentid>8963714</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</comment>
      <origin>8965904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="cf9prh1pfbxjkp7ogz5w0i14d5enbgr" xml:space="preserve">{{Silah
|adı= 
|şəkil= 
|izah= 
|mənşəyi= 
|növü= 
&lt;!--Növ seçimi--&gt;
|is_ranged=
|is_bladed=
|is_explosive=
|is_artillery=
|is_vehicle=
|is_missile=
|is_UK=
&lt;!--İstismar tarixçəsi--&gt;
|istismar= 
|istifadə_edən_ölkə(lər)=
|istifadə_edildiyi_müharibə(lər)= 
&lt;!--İstehsal tarixçəsi--&gt;
|konstruktor= 
|konstruksiya_tarixi=
|istehsalçı=
|istehsal_xərci=
|istehsal_tarixi=
|cəmi_istehsal= 
|variantları= 
&lt;!--Ümumi xüsusiyyətləri--&gt;
|spec_label=
|ağırlığı= 
|uzunluğu= 
|hissələrin_uzunluğu= 
|eni=
|hündürlüyü=
|diametri=
|ekipaj=
&lt;!--Uzaqdan atılan silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|giliz= 
|kalibr=
|lülə=
|atış_tipi= 
|atəş_tezliyi= 
|güllənin_başlanğıc_sürəti= 
|effektiv_məsafə= 
|maksimum_məsafə= 
|güllə_ötürmə_sistemi= 
|nişangah= 
&lt;!--Artileriya xüsusiyyətləri--&gt;
|breech=
|geri_təpmə_sistemi=
|daşıma_sistemi=
|nişangah_bucağı=
|üfüqi_dönüş_bucağı=
&lt;!--Kəsici silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|tiyə_növü=
|qəbzə_növü=
|qın_növü=
|əzici_növü=
|sap_növü=
&lt;!--Partlayıcı xüsusiyyətləri--&gt; 
|partlayıcı_maddə_növü=
|partlayıcı_ağırlığı=
|fitil=
|güc=
&lt;!--Maşın/raket xüsusiyyətləri--&gt;
|zireh=
|əsas_silahı=
|köməkçi_silahı=
|mühərrik=
|mühərrik gücü=
|güc_nisbəti=
|ötürücü=
|döyüş_başlığı=
|yerdən_yüksəklik=
|qanad_genişliyi=
|itələyici=
|yanacaq_tutumu=
|maksimum_məsafə=
|maksimum_yüksəklik=
|yüksəklik=
|itələmə_gücü=
|sürəti=
|yönləndirmə_sistemi=
|manevr=
|dəqiqlik=
|atış_platforması=
|daşıma=
}}
'''MRAP''' ([[İngilis dili|ing]]: '''Mine Resistant Ambush Protected'''), [[ABŞ]] tərəfindən hazırlanmış zirehli, minaya davamlıdır və pusquya qarşı effektiv müdafiə təmin edən döyüş maşınıdır.

Yol kənarında yerləşdirilmiş bombalardan içərisindəki şəxsi heyətini qorumaq üçün “V” şəkilli bir gövdəsi olan yüksək şassili nəqliyyat vasitələri, gərgin münaqişə regionlarına belə təhlükəsiz şəkildə şəxsi heyəti çatdıra və ya şəxsi heyəti həmin yerdən çıxartmağı təmin edə bilirlər. Fərqli növləri vardır: 4x4 və 6x6. [[Avtomobil]]in çəkisi və ölçüləri nəzərə alınmaqla 3 ayrı kateqoriyaya bölünür. [[Türkiyə Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən istifadə olunan MRAP vasitələri [[BMC|BMC Sanayi ve Ticaret A.Ş.]] və [[Nurol Holdinq]] tərəfindən istehsal olunur.
[[Kateqoriya:Zirehli texnikalar]]
[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</text>
      <sha1>cf9prh1pfbxjkp7ogz5w0i14d5enbgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Belarus etirazları (2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664446</id>
    <revision>
      <id>8965869</id>
      <parentid>8851625</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8840" sha1="g5jemd8ej7xvuoq47u8o6x1hlly45qe" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
|adı                              = 2020-ci il Belarus etirazları
|tarixi                           = 9 avqust—
|yeri                             = {{Bayraq|Belarus}} [[Belarus]]
|səbəbi                           ={{•}} Aleksandr Lukaşenkonun 26 il Belarus Prezident olması &lt;br&gt;{{•}} Belarusda sosial vəziyyətin ağır olması &lt;br&gt;{{•}} Belarusda sosial sahədə islahatların olmaması &lt;br&gt;{{•}} Belarusda iqtisadi vəziyyətin ağır olması &lt;br&gt;{{•}} Belarusda iqtisadi sahədə islahatların olmaması &lt;br&gt;{{•}} Sergey Tixanovski və Viktor Babarikonun həsb edilməsi
|nəticəsi                         =
|ərazi                            =
|tərəf1                           = {{Bayraq|Belarus|1991}} '''Belarus müxalifəti'''
|tərəf2                           = {{Bayraq|Belarus}} '''Belarus iqtidarı'''
|komandan1                        = {{Bayraq|Belarus|1991}} Svetlana Tixanovskaya &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus|1991}} Sergey Tixanovski &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus|1991}} Viktor Babariko &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus|1991}} Veronika Tsepkalo &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus|1991}} Valeri Tsepkalo
|komandan2                        = {{Bayraq|Belarus}} Aleksandr Lukaşenko &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus}} Roman Qolovçenko &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus}} Yuri Karayev &lt;br&gt; {{Bayraq|Belarus}} Valeri Vakulçik
|itkilər1                         = '''Ölənlər:''' 2 nəfər &lt;br&gt; '''Xəsarət alanlar:''': 200+ nəfər &lt;br&gt; '''Saxlanılanlar:''' 6000+ nəfər
|itkilər2                         = '''Xəsarət alanlar:''' 40 nəfər
}}
'''2020-ci il Belarus etirazları''' — 2020-ci il mayın 20-dən başlayan, avqustun 8-dən isə geniş vüsət alan etirazlar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/d4242169-e90f-4765-8047-675aa3cf162e|title=Violent crackdown fails to silence Belarus protesters|accessdate=2020-12-05|last=Shotter|first=James|date=2020-12-02|website=|publisher=[[Financial Times]]|language=en|archiveurl=https://archive.today/20201202084559/https://www.ft.com/content/d4242169-e90f-4765-8047-675aa3cf162e|archivedate=2020-12-02|url-access=subscription|dead-url=dead}}&lt;/ref&gt;

== Xronologiya ==

=== Seçimdən əvvəl ===
=== Seçim günü ===
Prezident seçkilərinin ilkin nəticələrinin açıqlanmasından sonra avqustun 9-dan 10-na ötən gecə minlərlə insan mitinqlərə başladı. Mitinqlərin dağıdılması zamanı gözyaşardıcı qazlardan, flash qumbaralardan, rezin güllələrdən istifadə edən polislər və vətəndaşlar arasında toqquşmalar oldu. 2011-ci ildə Çexiyanın Belarusa silah-sursat verilməsinə embarqo qoyulmasına baxmayaq, flash qumbaralarının Çexiya istehsalı olduğu məlum olub. Mitinqlərin nəticəsində 100-dən çox insan xəsərat aldı, onlardan dörd nəfəri reanimasiyaya yerləşdirildi.

Prezidentliyə namizəd Svetlana Tixanovskaya Daxili İşlər Nazirliyini, XTMD nəfərlərini dinc etirazçılara qarşı zorakılığı dayandırmağa çağırdı.

Həmin gün Belarusun Telegram kanallarından vətəndaşların avqustun 10-u saat 19:00-da meydanlara gəlmələri ilə bağlı çağırışlar göndərildi.

=== Seçimdən sonra ===

=== 10 avqust ===
Avqustun 10-da etirazlarla bağlı birinci açıqlamanı [[Aleksandr Lukaşenko]] verdi. O, Belarusun arçalanmasına icazə verməyəcəyini və etirazçıların &quot;adekvat cavab&quot; alacağını bildirdi. O, etirazçıların şərxoş olduğlarını və onların [[Birləşmiş Krallıq]], Çexiya və [[Polşa]] tərəfindən idarə olunduğunu bildirdi.

=== 11 avqust ===
Belarus ərazisində vətəndaşların internetə çıxa bilməməsi avqustun 11-də də davam etdi.

Səhər saatlarında Svetlana Tixanovskayanın səlahiyyətli nümayəndəsi [[Olqa Kovalkova]], onun DTK tərəfindən Belarus ərazisindən çıxarıldığını bildirdi. Az sonra isə Litvanın xarici işlər naziri Linas Linkyaviçus rəsmi twitter hesabına &quot;Svetlana Tixanovskaya təhlükəsizlikdədir, o hal-hazırda Litvadadır&quot; yazdı.

Bir müddət sonra Svetlana Tixanovskayanın YouTube hesabında video müraciəti yayıldı. Video müraciətdə onun, &quot;Allah heç kəsi mənim kimi seçim qarşısında qoymasın&quot; və &quot;Heç bir həyat hazırda baş verənlərə dəymir, həyatımıza ən vacib uşaqlardır&quot; deməsi, bir gün əvvəl MSK-nın binasında ona təyzirlərin edilməsi və məcburən bu qərarı verməsinə əsas yaratdı.

=== 12 avqust ===

=== 13 avqust ===
Avqustun 12-dən 13-nə ötən gecə Bodruysk şəhərinin 2 №-li İstintaq Təcridxanasında saxlanılanlar &quot;Rədd ol!&quot; şüarları səsləndiriblər və Lukaşenkonun istfasını tələb ediblər.

Minsk şəhərinin müxtəlif yerlərində səhər saatlarından etibarən əllərində ağ və qırmızı qızılgüllər olan qadınlar həmrəylik zəncirləri çəkməyə başlayıblar.

Minsk şəhərində 6 №-li şəhər xəstəxananın tibb işçiləri etiraz aksiyası keçiriblər.

=== 14 avqust ===
Avqustun 14-də Mogilyov şəhərində saxlanılanların bir hissəsi sərbəst buraxıldı. Sərbəst buraxılanlar Lenin Rayon Polis İdarəsində işgəncələrə məruz qaldığlarını bildirdilər. Onların bədənlərində olan xəsarətlərin fotoları ictimaiyyət arasında rezonansa və hiddətə səbəb oldu.

Həmin gün müəllimlər və təhsil sahəsində çalışanlar Yakub Kolas meydanında toplaşdılar və etirazçılarla həmrəyliyini göstərdilər. MSK-nın inzibati binasınında qarşısında isə bir qrup qızlar qara geyimdə &quot;Səsləri dəfn etdik&quot; aksiyasını keçirdilər.

Avqustun 14-də Minsk metropolitenin işçiləri, &quot;Нафтан&quot; ASC işçiləridə tətil elan etdilər.

Səhər saatlarında 2 gün əvvəl Litvaya getməyə məcbur olan Svetlana Tixanovskaya YouTube hesabından müraciət yayımladı. O, Belarusda zorakılığını dayandırmağa, şəhər merlərini avqustun 15-də və 16-da eitrazçılarla həmrəyliyə səslədi.

== Beynəlxalq rəylər ==

=== Mövcud rejimin yanında olanlar ===
* {{Bayraq|China}} Çin dövlətinin başçısı [[Si Tsinpin]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|Russia}} Rusiya Prezidenti [[Vladimir Putin]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|KAZ}} Qazaxıstan Prezidenti [[Qasım-Comərd Tokayev|Kasım Jomart-Tokayev]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|Azerbaijan}} Azərbaycan Prezidenti [[İlham Əliyev]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|TJK}} Tacikistan Prezidenti [[Emoməli Rəhmon]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|UZB}} Özbəkistan Prezidenti [[Şavkat Mirziyayev]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|Kyrgyzstan}} Qırğızıstan Prezidenti [[Sooronbay Jeenbekov|Sooronbəy Jenbəyov]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|Ecuador}} Ekvador Prezidenti [[Lenin Moreno]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|TUR}} Türkiyə Prezidenti [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]] avqustun 10-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|Venesuela}} Venesuela Prezidenti [[Nikolas Maduro]] avqustun 11-də Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.
* {{Bayraq|Armenia}} Ermənistan Prezidenti [[Armen Sarkisyan|Armen Sarqisyan]] avqustun 11-da Lukaşenkonu qazandığı qələbə münasibətilə təbrik etdi, ona uğurlar arzuladı.

=== Mövcud rejimə qarşı olanlar ===
* {{Bayraq|Estonia}} Estoniya Prezident [[Kersti Kalülayd|Kersti Kalyulayd]] avqustun 13-də Lukaşenkonunu zorakılığın yanında olmamağa, böhranı sülhlə həll etməyə çağırıb.
* {{Bayraq|Latvia}} Latviya Prezident [[Eqils Levits]] avqustun 13-də Lukaşenkonunu zorakılığın yanında olmamağa, böhranı sülhlə həll etməyə çağırıb.
* {{Bayraq|Lithuania}} Litva Prezident [[Qitanas Nauseda]] avqustun 13-də Lukaşenkonunu zorakılığın yanında olmamağa, böhranı sülhlə həll etməyə çağırıb.
* {{Bayraq|Poland}} Polşa Prezident [[Andrej Duda]] avqustun 13-də Lukaşenkonunu zorakılığın yanında olmamağa, böhranı sülhlə həll etməyə çağırıb.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Sosial hərəkatlar]]
[[Kateqoriya:XXI əsr inqilabları]]
[[Kateqoriya:Belarusda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>g5jemd8ej7xvuoq47u8o6x1hlly45qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tehran-43</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671687</id>
    <revision>
      <id>8965967</id>
      <parentid>8927725</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3729" sha1="sqra3a30rtrw7sfr2p74ohgrxlpdlkj" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Tehran-43
 |orijinal adı       = Тегеран-43
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = [[Aleksandr Alov]]&lt;br&gt;[[Vladimir Naumov]]
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = [[Natalya Belovstikova]]&lt;br&gt;[[Igor Kostolevski]]&lt;br&gt;[[Alen Delon]]&lt;br&gt;[[Klod Jad]]&lt;br&gt;[[Armen Djigarkanyan]]&lt;br&gt;[[Qleb Strijenov]]&lt;br&gt;[[Kurt Yürgens]]
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = [[Rusca]]
 |ölkə               = {{SSRİ}}
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 1981
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 0081609
 |vikianbar          = 
}}

'''Tehran-43''' — Sovet-Fransa-İsveçrənin birgə çəkdiyi film

1943-cü il Tehran konfransı zamanı Hitler kəşfiyyatı Tehranda təxribat törətmək istəyirmiş. O vaxt faşistlər Tehrana qonaq gəlmiş Ruzvelt, Stalin, Çörçili qətlə yetirmək fikrində imişlər. Həmin filmdə paralel, qoşa süjet də var:Tehrandakı o vaxtkı faşist aqenturası, yəni, Şerner, Maks Rişar indi, hələ sağdırlar. Max gənc Parisli Fransuase ilə gizlənir. Gizli sənədlərini ona göstərir. Bir vəkil bu sənədləri satmaq istəyir. Rus Andrej maraq göstərir. 1943-cü ildə də Tehranda idi və hücumun qarşısını ala bildi. İndi də keçmiş sevgisini yenidən Parisdə görmək istəyir: Marie. Ancaq köhnə Nazi Scherner bu işə qarışan hər kəsi ovladı. Maks isə Fransuase'nin Scherner-də işlədiyini bilmir.

== Rollar ==
* Natalya Belovstikova — Mari Luni /Natalie Luni
* İqor Kostolevski — Andre Borodin
* Armen Djiqarkanyan — Maks Rişar
* [[Alen Delon]] — İnspektor Foş
* [[Klod Jad]] — Fransuase
* Kurt Yürgens — Legren
* Albert Filozov — Şerner
* [[Qleb Strijenov]] — Simon
* Corj Jere — Dennis Piu
* Nikolay Qrinko — Ermolin

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Rusca filmlər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Aleksandr Alovun filmləri]]
[[Kateqoriya:Vladimir Naumovun filmləri]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Mosfilm&quot; filmləri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1981-ci ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:Real hadisələr əsasında çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Paris haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Bakıda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Romantik müharibə filmləri]]
[[Kateqoriya:Parisdə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Rusiya filmləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Moskvada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsdlər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>sqra3a30rtrw7sfr2p74ohgrxlpdlkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qızıl marka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672903</id>
    <revision>
      <id>8965743</id>
      <parentid>8772465</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="qfyvtd1fw6ehuwb9ruqstf9ptxd13w4" xml:space="preserve">[[Fayl:Germany, 3 mark 1911. Hamburg.jpg|thumb|280px|Hamburq şəhərində 1911-ci ildə zərb edilən aid 3 marka]]

'''Qızıl marka''' ({{Dil-de|Goldmark}}) — [[Almaniya İmperiyası|Almaniya imperiyası]] və [[Veymar Respublikası]]nın pul vahidi.

Valyutanın rəsmi adı &quot;marka&quot;dır ({{Dil-de|Mark}}). 1870—1871-ci illərdəki [[Fransa–Prussiya müharibəsi]] və bir neçə alman dövlətlərindən ibarət yeni bir dövlət qurulduqdan sonra, 1871-ci il tarixli pul qanunu ilə &quot;marka&quot; adlı yeni pul vahidi tətbiq edildi. 43 il boyunca onun məzənnəsi dəyişməz olaraq qaldı və 1 marka 0,358425 qr təmiz qızıl demək idi.{{sfn|СН|1993|loc=«[http://www.numizm.ru/html/z/zolota8_marka.html Золотая марка]»}}

Alman imperatorluğunun 4 Avqust 1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsinə girməsindən 3 gün sonra sikkələr və əskinasların qızılla sərbəst dəyişdirilməsi dayandırıldı.{{sfn|Das große Münzen-Lexikon|1999|loc=[http://www.reppa.de/lex.asp?ordner=r&amp;link=Reichsgoldw.htm Reichsgoldwährung]}} Ardınca gələn inflyasiya kağız pulların tamamilə ucuzlaşmasına səbəb oldu. 1917-ci ilin əvvəlində qızıl sikkələr 1,3 kağız marka = 1 qızıl nisbətində dəyişdirilirdisə, 1919-cu ildə nisbət artıq 14,5 kağız markaya bərabər oldu.&lt;ref&gt;{{məqalə|автор=Попов Г. Г.|том=5|archiveurl=|ref=|pmid=|arxiv=|bibcode=|doi=|issn=|isbn=|страницы=116—135|номер=2|выпуск=|заглавие=Как плохие институты и политика разрушают экономику, пример Веймарской республики|год=2013|издательство=|место=|тип=|издание=Журнал институциональных исследований|автор издания=|ответственный=|язык=|ссылка=http://rustem-nureev.ru/wp-content/uploads/2013/08/JIS-5-2.pdf#page=116|оригинал=|archivedate=}}&lt;/ref&gt; Hiperinflyasiya ona gətirdi ki, 1923-cü ildə yeni renta markanı 1 trilyon kağız markaya dəyişdirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.verfassungen.de/de/de45-49/waehrungsreform48.htm|title=Hinweise zur Währungsreform 1948|author=|date=|work=|publisher=www.verfassungen.de|accessdate=2014-01-09|lang=de|archive-date=2013-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918115119/http://www.verfassungen.de/de/de45-49/waehrungsreform48.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Birinci Dünya müharibəsi]]nin başlaması ilə Alman imperiyası bir sıra çətinliklərlə üzləşdi. Onlardan biri müharibə aparmaq üçün böyük maliyyə xərcləri idi. Bu, dövriyyədə olan nağd pulun kəskin çatışmazlığının yaranmasına, yəni iqtisadiyyatın demonetizasiyasına səbəb oldu. Gümüş və qızıl sürətlə dövriyyədən çıxdılar. Tezliklə əhali misdən hazırlanmış sikkələri də yığmağa başladı. Mərkəzi bankın qiymətli metallardan kütləvi sikkə zərb etməyə davam edə bilmədiyi şərtlər altında bir sıra şəhərlərə özlərinə məxsus təcili hal [[Notgeld|pullarını]] ({{Dil-de|Notgeld}}) buraxmağa icazə verildi. Beləliklə, dövlət ərazisində, mərkəzi hökumət tərəfindən buraxılan pullarla yanaşı, müxtəlif ərazilərin 5 mindən çox növ əskinasları dövriyyəyə girdilər.&lt;ref name=&quot;Нотгельд&quot;&gt;{{kitab3|автор=Coffing C. L.|год=2000|тираж=|isbn=|серия=|allpages=398|columns=|pages=4—12|volume=|издательство=Krause Publications|часть=Introduction|место=|издание=2nd edition|ответственный=|викитека=|ссылка=http://www.google.com.ua/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=vmUbN8Yn0_YC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP2&amp;dq=Notgeld+Deutschland&amp;ots=XHX4A5kK7v&amp;sig=SJSPYCe2UQIpu5FEUZWlPk8buts&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Notgeld%20Deutschland&amp;f=false|оригинал=|заглавие=World Notgeld 1914—1947 and other Local Issue Emergency Money|ссылка часть=|ref=}} {{Cite web |url=http://www.google.com.ua/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=vmUbN8Yn0_YC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP2&amp;dq=Notgeld+Deutschland&amp;ots=XHX4A5kK7v&amp;sig=SJSPYCe2UQIpu5FEUZWlPk8buts&amp;redir_esc=y |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2020-09-16 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225043656/http://www.google.com.ua/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=vmUbN8Yn0_YC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP2&amp;dq=Notgeld+Deutschland&amp;ots=XHX4A5kK7v&amp;sig=SJSPYCe2UQIpu5FEUZWlPk8buts&amp;redir_esc=y |url-status= }}&lt;/ref&gt;

Eyni zamanda, daim ucuzlaşan kağız pullar və Alman İmperiyasının min növ notgeldi dövriyyədə olduğu fonunda, gümüş və qızıldan hazırlanmış sikkələr rəsmi olaraq qanuni vasitə olaraq qalırdı. Yalnız 1924-cü ilin avqust ayında, yeni pul vahidi [[reyxsmarka]]nın tətbiqi ilə qızıl markanın [[demonetizasiya]]sı həyata keçirildi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=drb&amp;datum=1924&amp;page=281&amp;size=45|title=Münzgesetz|author=|date=1924-08-30|work=|publisher=Deutsches Reichsgesetzblatt Teil II|accessdate=2013-06-13|lang=de|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HMlX3gA5?url=http://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=drb|archivedate=2013-06-14}}&lt;/ref&gt;

Maliyyə sisteminin çöküşü şəraitində təcili hallar pulu və davamlı olaraq dəyərdən düşən əskinaslara ([[kağız markası]]) qarşı qoyulması üçün &quot;qızıl marka&quot; anlayışı tətbiq olundu.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>qfyvtd1fw6ehuwb9ruqstf9ptxd13w4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965757</id>
      <parentid>8965743</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5601" sha1="sf5syytl5j1hdqwyjbydh9jfmgz6eix" xml:space="preserve">[[Fayl:Germany, 3 mark 1911. Hamburg.jpg|thumb|280px|Hamburq şəhərində 1911-ci ildə zərb edilən aid 3 marka]]

'''Qızıl marka''' ({{Dil-de|Goldmark}}) — [[Almaniya İmperiyası|Almaniya imperiyası]] və [[Veymar Respublikası]]nın pul vahidi.

Valyutanın rəsmi adı &quot;marka&quot;dır ({{Dil-de|Mark}}). 1870—1871-ci illərdəki [[Fransa–Prussiya müharibəsi]] və bir neçə alman dövlətlərindən ibarət yeni bir dövlət qurulduqdan sonra, 1871-ci il tarixli pul qanunu ilə &quot;marka&quot; adlı yeni pul vahidi tətbiq edildi. 43 il boyunca onun məzənnəsi dəyişməz olaraq qaldı və 1 marka 0,358425 qr təmiz qızıl demək idi.{{sfn|СН|1993|loc=«[http://www.numizm.ru/html/z/zolota8_marka.html Золотая марка]»}}

Alman imperatorluğunun 4 Avqust 1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsinə girməsindən 3 gün sonra sikkələr və əskinasların qızılla sərbəst dəyişdirilməsi dayandırıldı.{{sfn|Das große Münzen-Lexikon|1999|loc=[http://www.reppa.de/lex.asp?ordner=r&amp;link=Reichsgoldw.htm Reichsgoldwährung]}} Ardınca gələn inflyasiya kağız pulların tamamilə ucuzlaşmasına səbəb oldu. 1917-ci ilin əvvəlində qızıl sikkələr 1,3 kağız marka = 1 qızıl nisbətində dəyişdirilirdisə, 1919-cu ildə nisbət artıq 14,5 kağız markaya bərabər oldu.&lt;ref&gt;{{məqalə|автор=Попов Г. Г.|том=5|archiveurl=|ref=|pmid=|arxiv=|bibcode=|doi=|issn=|isbn=|страницы=116—135|номер=2|выпуск=|заглавие=Как плохие институты и политика разрушают экономику, пример Веймарской республики|год=2013|издательство=|место=|тип=|издание=Журнал институциональных исследований|автор издания=|ответственный=|язык=|ссылка=http://rustem-nureev.ru/wp-content/uploads/2013/08/JIS-5-2.pdf#page=116|оригинал=|archivedate=}}&lt;/ref&gt; Hiperinflyasiya ona gətirdi ki, 1923-cü ildə yeni renta markanı 1 trilyon kağız markaya dəyişdirirdilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.verfassungen.de/de/de45-49/waehrungsreform48.htm|title=Hinweise zur Währungsreform 1948|author=|date=|work=|publisher=www.verfassungen.de|accessdate=2014-01-09|lang=de|archive-date=2013-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918115119/http://www.verfassungen.de/de/de45-49/waehrungsreform48.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Birinci Dünya müharibəsi]]nin başlaması ilə Alman imperiyası bir sıra çətinliklərlə üzləşdi. Onlardan biri müharibə aparmaq üçün böyük maliyyə xərcləri idi. Bu, dövriyyədə olan nağd pulun kəskin çatışmazlığının yaranmasına, yəni iqtisadiyyatın demonetizasiyasına səbəb oldu. Gümüş və qızıl sürətlə dövriyyədən çıxdılar. Tezliklə əhali misdən hazırlanmış sikkələri də yığmağa başladı. Mərkəzi bankın qiymətli metallardan kütləvi sikkə zərb etməyə davam edə bilmədiyi şərtlər altında bir sıra şəhərlərə özlərinə məxsus təcili hal [[Notgeld|pullarını]] ({{Dil-de|Notgeld}}) buraxmağa icazə verildi. Beləliklə, dövlət ərazisində, mərkəzi hökumət tərəfindən buraxılan pullarla yanaşı, müxtəlif ərazilərin 5 mindən çox növ əskinasları dövriyyəyə girdilər.&lt;ref name=&quot;Нотгельд&quot;&gt;{{kitab3|автор=Coffing C. L.|год=2000|тираж=|isbn=|серия=|allpages=398|columns=|pages=4—12|volume=|издательство=Krause Publications|часть=Introduction|место=|издание=2nd edition|ответственный=|викитека=|ссылка=http://www.google.com.ua/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=vmUbN8Yn0_YC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP2&amp;dq=Notgeld+Deutschland&amp;ots=XHX4A5kK7v&amp;sig=SJSPYCe2UQIpu5FEUZWlPk8buts&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Notgeld%20Deutschland&amp;f=false|оригинал=|заглавие=World Notgeld 1914—1947 and other Local Issue Emergency Money|ссылка часть=|ref=}} {{Cite web |url=http://www.google.com.ua/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=vmUbN8Yn0_YC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP2&amp;dq=Notgeld+Deutschland&amp;ots=XHX4A5kK7v&amp;sig=SJSPYCe2UQIpu5FEUZWlPk8buts&amp;redir_esc=y |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2020-09-16 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225043656/http://www.google.com.ua/books?hl=ru&amp;lr=&amp;id=vmUbN8Yn0_YC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP2&amp;dq=Notgeld+Deutschland&amp;ots=XHX4A5kK7v&amp;sig=SJSPYCe2UQIpu5FEUZWlPk8buts&amp;redir_esc=y |url-status= }}&lt;/ref&gt;

Eyni zamanda, daim ucuzlaşan kağız pullar və Alman İmperiyasının min növ notgeldi dövriyyədə olduğu fonunda, gümüş və qızıldan hazırlanmış sikkələr rəsmi olaraq qanuni vasitə olaraq qalırdı. Yalnız 1924-cü ilin avqust ayında, yeni pul vahidi [[reyxsmarka]]nın tətbiqi ilə qızıl markanın [[demonetizasiya]]sı həyata keçirildi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=drb&amp;datum=1924&amp;page=281&amp;size=45|title=Münzgesetz|author=|date=1924-08-30|work=|publisher=Deutsches Reichsgesetzblatt Teil II|accessdate=2013-06-13|lang=de|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HMlX3gA5?url=http://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=drb|archivedate=2013-06-14}}&lt;/ref&gt;

Maliyyə sisteminin çöküşü şəraitində təcili hallar pulu və davamlı olaraq dəyərdən düşən əskinaslara ([[kağız markası]]) qarşı qoyulması üçün &quot;qızıl marka&quot; anlayışı tətbiq olundu.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Pul vahidləri]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>sf5syytl5j1hdqwyjbydh9jfmgz6eix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazanc dərəcəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675305</id>
    <revision>
      <id>8965819</id>
      <parentid>8719804</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="e4ms6uaouss1cjhkhpgtf5w8emv5tnk" xml:space="preserve">'''Qazanc dərəcəsi''' ({{dil-en|rate of return}} və ya {{dil-en|rate of profit}}) — müəyyən bir müddət (dövr) üçün mənfəətin bu dövrün əvvəlindən əvvəl irəliləmiş kapitala nisbəti olan iqtisadi xüsusiyyət (bir qayda olaraq, müddətin müddəti bir ilə bərabər götürülür). Mənfəət dərəcəsinin böyüklüyü, artıq dəyər dərəcəsindən, kapitalın üzvi tərkibindən və kapital dövriyyəsi vaxtından asılıdır. Sənayələrarası rəqabət milli iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə ayrılan bərabər kapital üçün orta mənfəət dərəcəsinin yaradılmasına gətirib çıxarır. 

Müasir şəraitdə obyektiv olaraq qaçılmaz olan kapitalın üzvi tərkibinin böyüməsi mənfəət nisbətinin düşmə meylini müəyyənləşdirir. Gəlirlik dərəcəsinin strukturu: firmanın öz kapitalının dəyəri; sənaye üçün orta gəlir dərəcəsi; müəyyən bir firmanın gəlir dərəcəsi. Gəlirlik dərəcəsi bazar iqtisadiyyatının əsas kateqoriyalarından biridir. Müasir şəraitdə funksional məqsədi bir tərəfdən inhisarların qiymətləri tənzimləmək üçün bu göstəricidən istifadə etməsidir; digər tərəfdən, cəmiyyət müxtəlif sənaye sahələrində mənfəət nisbətində böyük bir dəyişikliyin olmadığı hallarda meydana gələn tələb və təklif arasındakı ən böyük tarazlığı görər.

== Tarixi xərc və bazar dəyəri ==
Mənfəət dərəcəsi qoyulmuş kapitalın tərifindən asılıdır. Kapitalın dəyərinin iki ölçüsü tarixi maya ilə kapital və bazar dəyəri ilə kapital mövcuddur. Tarixi dəyər, aktivin alış və ya ödəmə anındakı orijinal dəyəridir. Bazar dəyəri satış dəyəri, əvəzetmə dəyəri və ya indiki və ya alternativ istifadədəki dəyərdir.

Mənfəət dərəcəsini hesablamaq üçün kapital dəyərini təyin etmək üçün əsas vəsaitlərin bərpa dəyərindən istifadə edilməlidir. Maşın kimi aktivlər tarixi dəyəri ilə əvəz edilə bilməz, lakin cari bazar dəyəri ilə satın alınmalıdır. İnflyasiya baş verdikdə, tarixi xərclər artan avadanlıq qiymətlərini nəzərə almır. Mənfəət nisbəti, yatırılan kapitalın dəyərini hesablamaq üçün daha aşağı tarixi xərclərdən istifadə edilərək qiymətləndiriləcəkdir.

Digər tərəfdən, texniki tərəqqi sayəsində məhsullar ucuzlaşmağa meyllidir. Bunun özü də mənfəət dərəcələrini yüksəltməlidir, çünki əvəzləmə dəyəri azalır.


{{İqtisadiyyat mövzularda}}

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Mənfəət]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>e4ms6uaouss1cjhkhpgtf5w8emv5tnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NAIRU</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675783</id>
    <revision>
      <id>8965708</id>
      <parentid>7030932</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1975-ci ildə iqtisadiyyat]]</comment>
      <origin>8965708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14248" sha1="bfjcx7vj2v2dvp17ygcp9w2cyqyyqd6" xml:space="preserve">'''NAIRU''' ({{dil-en|non-accelerating inflation rate of unemployment}}) —  inflyasiyanı sürətləndirməyən ''təbii işsizlik nisbəti''&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Coe, Daniel T.|заглавие=Nominal wages, the NAIRU and wage flexibility|ссылка=http://www.oecd.org/dataoecd/59/19/33917832.pdf|ответственный=|издание=|место=|издательство=Organisation for Economic Co-operation and Development|год=|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=|язык=en}}&lt;/ref&gt;. NAIRU, inflyasiyanın artdığı bir azalma ilə işsizliyin nəzəri səviyyəsini təyin edir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vox.com/2014/11/14/7027823/nairu-natural-rate-unemployment|title=The NAIRU, explained: why economists don't want unemployment to drop too low|author=Matthew Yglesias|website=|date=2014-11-14|publisher=Vox|lang=en|accessdate=2019-06-05|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620220251/https://www.vox.com/2014/11/14/7027823/nairu-natural-rate-unemployment|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. İlk dəfə 1975-ci ildə Franko Modilyani və Lukas Papademos tərəfindən NAIRU ([[inflyasiya]]sız işsizlik nisbəti) olaraq [[Milton Fridman]]&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Milton Friedman|год=1968|место=Princeton, N.J.|издательство=American Economic Association|заглавие=The role of monetary policy|ссылка=https://www.worldcat.org/title/role-of-monetary-policy/oclc/78703289|ответственный=|издание=|страницы=1—17|страниц=|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt; tərəfindən irəli sürülən “təbii işsizlik nisbəti”&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitab3|автор=Franco Modigliani, Lucas Papademos|год=1975|doi=10.2307/2534063|issn=0007-2303|выпуск=1|страницы=141—165|издание=Brookings Papers on Economic Activity|заглавие=Targets for Monetary Policy in the Coming Year|ссылка=https://www.jstor.org/stable/2534063|том=1975|язык=en|тип=|месяц=|число=|номер=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Snowdon Brian|год=2005|isbn=1845424670|страниц=807|место=Cheltenham, UK|издательство=Edward Elgar|заглавие=Modern macroeconomics : its origins, development and current state|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/58969042|ответственный=|издание=|страницы=187|isbn2=9781845424671|язык=en}}&lt;/ref&gt; konsepsiyasında inkişaf olaraq tanıdıldı.

Ümumiyyətlə, bu konsepsiya dövlət siyasətinin formalaşmasında Keynsçilik yanaşmanın genişlənməsinə cavab addımdır.

== Yaranması ==
Təbii işsizlik konsepsiyasından ən erkən bəhs olunan, [[Abba Lerner]]in gəlir siyasətinin həyata keçirilməsi (əmək haqqına nəzarət və qiymət səviyyəsi) tələbi stimullaşdırmaq üçün. [[Fridrix fon Hayek]], bəzi insanların bacarıqlarının faydasız olduğu üçün tam məşğulluğa nail olmağa çalışan hökumətlərin inflyasiyanı sürətləndirəcəyini iddia etdi{{Sfn|McGaughey|2018}}{{Sfn|Hayek|1950}}.

Bu konsepsiya az və ya çox dərəcədə qarışıq iqtisadiyyatı olan bir sıra sənayeləşmiş ölkələr üçün işsizlik və inflyasiya arasında müşahidə olunan mənfi əlaqəni yekunlaşdıran Phillips əyrisinin populyarlığından irəli gəldi. Bu korrelyasiya (əvvəllər ABŞ-də İrwin Fisher tərəfindən qeyd edilmişdi) bəzi analitikləri hökumətin eyni zamanda həm aşağı [[İşsizlik|işsizliyə]], həm də qiymət sabitliyinə nail ola bilməyəcəyinə inandırdı. Buna görə də hökumətin rolu inkişaf etmiş sosial konsensusa uyğun gələn işsizlik və inflyasiya arasında uzlaşma olmalı idi.

[[1970]]-ci illərdə [[ABŞ]]-də və bəzi digər sənayeləşmiş ölkələrdə inflyasiya işsizliklə eyni vaxtda artdıqca Fillips əyrisi analizi daha az populyarlaşdı (bax stagflyasiya). Nəticə olaraq, bir çox iqtisadçı, Fillips əyrisinin praktik olaraq heç bir bazası olmadığından qorxmağa başladı. Bu təhlili tənqid edənlər (məsələn, [[Milton Fridman]] və [[Edmund Felps]]), statistikanın da göstərdiyi kimi, [[Fillips əyrisi]]nin əsas ümumi tarazlıq xarakteristikası ola bilməyəcəyini iddia etdilər. Onların əks təhlilləri göstərir ki, aşağı işsizliyə nail olmağa yönəlmiş dövlət makroiqtisadi ([[pul]]) siyasətləri inflyasiya gözləntiləri yaradır və işsizliyin azalmasına deyil, inflyasiyanın davamlı sürətlənməsinə səbəb olur.

Nəticədə, dövlətin iqtisadi siyasətinin işsizliyin mütləq sıfıra enməsinə deyil, təbii işsizlik səviyyəsinə yönəldilməsinə dair bir tövsiyə formalaşdırıldı. İşsizlik təbii səviyyədən az olduqda, aktiv iqtisadi siyasət tələb olunmur&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.econlib.org/library/Enc/PhillipsCurve.html|title=Phillips Curve|author=Kevin D. Hoover|website=The Library of Economics and Liberty|date=|publisher=|lang=en|accessdate=2019-06-05|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023221700/https://www.econlib.org/library/Enc/PhillipsCurve.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Təbii səviyyə fərziyyəsi ===
Fridmanın irəli sürdüyü təbii dərəcə fərziyyəsinin arxasında duran fikir, hər hansı bir əmək bazarı quruluşunun, fərdlərin iş dəyişikliyi ilə əlaqəli sürtünmə işsizlik və bazar təhriflərindən yaranan klassik işsizlik daxil olmaqla işsizliyin müəyyən bir hissəsini əhatə etməsidir. səbəbiylə əmək: həqiqi maaşları bazar səviyyəsindən yüksək tutmaq, minimum əmək haqqı haqqında qanunların tətbiqi, həmkarlar ittifaqları və əmək bazarının digər qurumlarının fəaliyyəti. Gözlənilməz inflyasiya real əmək haqlarının müvəqqəti azalması səbəbindən işsizliyin təbii səviyyələrin altına düşməsinə imkan verə bilər, lakin inflyasiya gözləntiləri düzəldildikdən sonra bu təsir aradan qalxacaq. Yalnız davamlı olaraq sürətlənən inflyasiya ilə işsizlik nisbəti təbii səviyyədən aşağı ola bilər.

=== NAIRU konsepsiyası ===
NAIRU-nun terminologiyası hər hansı bir xüsusi nəzəri izahata, '''hər hansı bir xüsusi seçilən siyasi vasitə və ya proqnozlaşdırma metoduna sadiq qalmağı nəzərdə tutmur'''. [[Franko Modilyani]] və [[Lukas Papademos]], “inflyasiyasız məşğulluq dərəcəsi” ni (NIRU) inflyasiyanın aşağı düşəcəyini gözlədiyi səviyyə kimi təyin etdilər və empirik məlumatlardan istifadə edərək onu qiymətləndirməyə çalışdılar.

[[Ceyms Tobin]] terminologiyanın özəlliyini &quot;təbii&quot; səviyyə anlayışı üçün nəticələrdən qaçınmaq istəyi ilə izah edir &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{kitab3|автор=James Tobin|год=2003|isbn=9781781951262|издательство=Edward Elgar Publishing|заглавие=World Finance and Economic Stability|ссылка=https://www.elgaronline.com/view/1840649267.00027.xml|ответственный=|издание=|место=|страницы=|страниц=264|isbn2=9781840649260|язык=en|часть=Supply constraints on employment and output: NAIRU versus natural rate}}&lt;/ref&gt;. O, təbii işsizlik anlayışının Fridmanın işsizlik səviyyəsinin ümumi tarazlığa təsiri ilə sıx əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirilməli olduğunu da vurğulayır. Üstəlik, Fridman statik iqtisadi modelləri nəzərdən keçirirsə, NAIRU-nun köməyi ilə tarazlıqdan uzaq modelləri nəzərdən keçirmək mümkündür&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Terminin xüsusiyyətləri ===
NAIRU abreviaturası qeyri-dəqiqdir: NA «non-accelerating» &quot;sürətlənməz&quot; sözündən, yəni &quot;sürətlənməyən&quot; gəlir, əslində isə yalnız işsizlik səviyyəsində &quot;dəyişiklik&quot; deməkdir&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Case, Karl E.|издание=11|isbn=9780133023671, 0133023672, 0133450880, 9780133450880|страниц=446|место=Boston|заглавие=Principles of macroeconomics|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/835621242|ответственный=|издательство=|год=|страницы=|isbn2=|язык=en}}&lt;/ref&gt;.

== Xüsusiyyətləri ==
Əgər &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; NAIRU və &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; həqiqi işsizlik dərəcəsidirsə, nəzəriyyə deyir:

: əgər &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; bir neçə ildir inflyasiya gözləntiləri artmaqdadırsa, deməli, həqiqi inflyasiya da artır;
: əgər &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; inflyasiya gözləntiləri bir neçə ildir azalırsa, inflyasiya azalmağa meyllidir (dezinflyasiya müşahidə olunur [en]);

Xarici şok (təsir) olmadığı təqdirdə, &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; inflyasiya eyni qalmağa meyllidir.
Oxun Qanunu belə formullaşdırıla bilər: həqiqi işsizlik səviyyəsinin “təbii” işsizlik səviyyəsini aşdığı hər faiz bəndi, ümumi daxili məhsulun% 2 ilə 3 arasında azalmasına səbəb olur.

NAIRU-nun səviyyəsinin zamanla dəyişməsi gözlənilir, çünki işsizlik və əmək haqqı təzyiqləri arasındakı əlaqə məhsuldarlıq, demoqrafik və dövlət siyasətindən asılıdır.

== Digər iqtisadi nəzəriyyələrlə əlaqəsi ==
Əksər iqtisadçılar NAIRU nəzəriyyəsini bütün inflyasiyanın izahı kimi görmürlər. Bunun əvəzinə, qısamüddətli Phillips əyrisi boyunca hərəkət etmək olar (baxmayaraq ki NAIRU nəzəriyyəsi bu döngənin uzun müddətə doğru dəyişdiyini deyir), beləliklə inflyasiyanın dəyişməsi səbəbindən işsizliyin artması və ya azalması mümkündür. Xarici inflyasiya da 1970-ci illərdəki &quot;enerji böhranları&quot; ya da 21-ci əsrin əvvəllərindəki kredit böhranında olduğu kimi tədarük şoku ilə yaranması mümkündür&lt;ref name=&quot;ballmankiw&quot;&gt;{{kitab3|заглавие=The NAIRU in Theory and Practice|издательство=|год=2002|страницы=16|номер=4|ссылка=https://scholar.harvard.edu/files/mankiw/files/jep.ballmankiw.pdf|accessdate=2018-07-01|автор=Laurence Ball and N. Gregory Mankiw|язык=en|издание=Journal of Economic Perspectives|тип=|месяц=|число=|том=|issn=|pages=115—136}}&lt;/ref&gt;.

NAIRU nəzəriyyəsi Keynesian aktiv tələb rəhbərliyinə qarşı bir mübahisə və sərbəst bazarların lehinə bir dəlil olaraq istifadə edilmişdir. Bunun əvəzinə, monetaristlər, işsizliyə doğru yanaşmanın, NAIRU-nun faktiki işsizlik səviyyəsini qiymətləndirməsinə əsaslanan makroiqtisadi fəaliyyətdən daha çox mikroiqtisadi tədbirlər olduğunu (NAIRU-nun səviyyəsindən asılı olmayaraq azaltmaq üçün) olduğunu iddia edirlər. Pul siyasətinin inflyasiyanın sabitləşməsinə yönəldilməli olduğuna inanırlar{{Sfn|McGaughey|2018}}{{Sfn|Shaun|1980}}{{Sfn|Kim и Lawrence|1982}}.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat  ==
* {{kitab3|автор=Kim Clark, Lawrence Summers|год=1982|заглавие=Labor Force Participation: Timing and Persistence|ссылка=http://dx.doi.org/10.3386/w0977|место=Cambridge, MA|издательство=National Bureau of Economic Research|язык=en|издание=|тип=|месяц=9|число=|том=|номер=|страницы=|issn=|ref=Kim и Lawrence}}
* {{kitab3|автор=Shaun Hargreaves Heap|год=1980|doi=10.2307/2231931|issn=0013-0133|выпуск=359|страницы=611|издание=The Economic Journal|заглавие=Choosing the Wrong `Natural' Rate: Accelerating Inflation or Decelerating Employment and Growth?|ссылка=http://dx.doi.org/10.2307/2231931|том=90|язык=en|тип=|месяц=9|число=|номер=|ref=Shaun}}
* {{kitab3|автор=F. A. Hayek|заглавие=Full Employment, Planning and Inflation|ссылка=|язык=en|издание=Institute of Public Affairs|тип=|год=1950|месяц=|число=|том=|номер=174|страницы=|issn=|ref=Hayek}}
* {{kitab3|автор=Ewan McGaughey|год=2018|doi=10.2139/ssrn.3119589|issn=1556-5068|издание=SSRN Electronic Journal|заглавие=Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy|ссылка=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3119589|язык=en|тип=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=|ref=McGaughey}}
* {{kitab3|автор=Ray C. Fair|заглавие=Estimating How the Macroeconomy Works: Testing the NAIRU model|издательство=Harvard University Press|год=2004|isbn=0-674-01546-0|страницы=67–79|ответственный=|издание=|место=Cambridge|страниц=|isbn2=|язык=en|ref=Ray}}
* {{kitab3|автор=Abba P. Lerner|год=1951|страницы=209–219|заглавие=The Economics of Employment: A Wage Policy for Full Employment|ответственный=|издание=|место=New York|издательство=McGraw-Hill|страниц=|isbn=|isbn2=|язык=en|ref=Abba}}
* {{kitab3|journal=Journal of Economic Perspectives|issue=1|doi=10.1257/jep.11.1.33|date=1997|language=en|автор=Douglas Staiger|заглавие=The NAIRU, Unemployment and Monetary Policy|ссылка=|издание=Journal of Economic Perspectives|тип=|год=1997|месяц=|число=|том=|номер=1|страницы=33–49|issn=|ref=Douglas}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/n/non-accelerating-rate-unemployment.asp|title=How the Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment Works|author=Will Kenton, Chris B. Murphy|publisher=Investopedia|lang=en|accessdate=2019-06-05}}
* {{Cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/graph/?id=NROU,NROUST,|title=FRED Graph|author=|website=|subtitle=Natural Rate of Unemployment (Long-Term; Short-Term)|date=|publisher=fred.stlouisfed.org|lang=en|accessdate=2019-06-05}}
* {{kitab3|автор=Punnoose Jacob; Martin Wong|заглавие=Estimating the NAIRU and the Natural Rate of Unemployment for New Zealand|ссылка=https://www.rbnz.govt.nz/research-and-publications/analytical-notes/2018/an2018-04|язык=en|издание=|тип=|год=2018|месяц=|число=|том=|номер=04|страницы=|issn=}}

{{İqtisadiyyat mövzularda}}

[[Kateqoriya:İşsizlik]]
[[Kateqoriya:Makroiqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə iqtisadiyyat]]</text>
      <sha1>bfjcx7vj2v2dvp17ygcp9w2cyqyyqd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965710</id>
      <parentid>8965708</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14292" sha1="ri5ycbjzl7n79523602hixu84qv4mtd" xml:space="preserve">'''NAIRU''' ({{dil-en|non-accelerating inflation rate of unemployment}}) —  inflyasiyanı sürətləndirməyən ''təbii işsizlik nisbəti''&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Coe, Daniel T.|заглавие=Nominal wages, the NAIRU and wage flexibility|ссылка=http://www.oecd.org/dataoecd/59/19/33917832.pdf|ответственный=|издание=|место=|издательство=Organisation for Economic Co-operation and Development|год=|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=|язык=en}}&lt;/ref&gt;. NAIRU, inflyasiyanın artdığı bir azalma ilə işsizliyin nəzəri səviyyəsini təyin edir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vox.com/2014/11/14/7027823/nairu-natural-rate-unemployment|title=The NAIRU, explained: why economists don't want unemployment to drop too low|author=Matthew Yglesias|website=|date=2014-11-14|publisher=Vox|lang=en|accessdate=2019-06-05|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620220251/https://www.vox.com/2014/11/14/7027823/nairu-natural-rate-unemployment|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. İlk dəfə 1975-ci ildə Franko Modilyani və Lukas Papademos tərəfindən NAIRU ([[inflyasiya]]sız işsizlik nisbəti) olaraq [[Milton Fridman]]&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Milton Friedman|год=1968|место=Princeton, N.J.|издательство=American Economic Association|заглавие=The role of monetary policy|ссылка=https://www.worldcat.org/title/role-of-monetary-policy/oclc/78703289|ответственный=|издание=|страницы=1—17|страниц=|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt; tərəfindən irəli sürülən “təbii işsizlik nisbəti”&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitab3|автор=Franco Modigliani, Lucas Papademos|год=1975|doi=10.2307/2534063|issn=0007-2303|выпуск=1|страницы=141—165|издание=Brookings Papers on Economic Activity|заглавие=Targets for Monetary Policy in the Coming Year|ссылка=https://www.jstor.org/stable/2534063|том=1975|язык=en|тип=|месяц=|число=|номер=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Snowdon Brian|год=2005|isbn=1845424670|страниц=807|место=Cheltenham, UK|издательство=Edward Elgar|заглавие=Modern macroeconomics : its origins, development and current state|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/58969042|ответственный=|издание=|страницы=187|isbn2=9781845424671|язык=en}}&lt;/ref&gt; konsepsiyasında inkişaf olaraq tanıdıldı.

Ümumiyyətlə, bu konsepsiya dövlət siyasətinin formalaşmasında Keynsçilik yanaşmanın genişlənməsinə cavab addımdır.

== Yaranması ==
Təbii işsizlik konsepsiyasından ən erkən bəhs olunan, [[Abba Lerner]]in gəlir siyasətinin həyata keçirilməsi (əmək haqqına nəzarət və qiymət səviyyəsi) tələbi stimullaşdırmaq üçün. [[Fridrix fon Hayek]], bəzi insanların bacarıqlarının faydasız olduğu üçün tam məşğulluğa nail olmağa çalışan hökumətlərin inflyasiyanı sürətləndirəcəyini iddia etdi{{Sfn|McGaughey|2018}}{{Sfn|Hayek|1950}}.

Bu konsepsiya az və ya çox dərəcədə qarışıq iqtisadiyyatı olan bir sıra sənayeləşmiş ölkələr üçün işsizlik və inflyasiya arasında müşahidə olunan mənfi əlaqəni yekunlaşdıran Phillips əyrisinin populyarlığından irəli gəldi. Bu korrelyasiya (əvvəllər ABŞ-də İrwin Fisher tərəfindən qeyd edilmişdi) bəzi analitikləri hökumətin eyni zamanda həm aşağı [[İşsizlik|işsizliyə]], həm də qiymət sabitliyinə nail ola bilməyəcəyinə inandırdı. Buna görə də hökumətin rolu inkişaf etmiş sosial konsensusa uyğun gələn işsizlik və inflyasiya arasında uzlaşma olmalı idi.

[[1970]]-ci illərdə [[ABŞ]]-də və bəzi digər sənayeləşmiş ölkələrdə inflyasiya işsizliklə eyni vaxtda artdıqca Fillips əyrisi analizi daha az populyarlaşdı (bax stagflyasiya). Nəticə olaraq, bir çox iqtisadçı, Fillips əyrisinin praktik olaraq heç bir bazası olmadığından qorxmağa başladı. Bu təhlili tənqid edənlər (məsələn, [[Milton Fridman]] və [[Edmund Felps]]), statistikanın da göstərdiyi kimi, [[Fillips əyrisi]]nin əsas ümumi tarazlıq xarakteristikası ola bilməyəcəyini iddia etdilər. Onların əks təhlilləri göstərir ki, aşağı işsizliyə nail olmağa yönəlmiş dövlət makroiqtisadi ([[pul]]) siyasətləri inflyasiya gözləntiləri yaradır və işsizliyin azalmasına deyil, inflyasiyanın davamlı sürətlənməsinə səbəb olur.

Nəticədə, dövlətin iqtisadi siyasətinin işsizliyin mütləq sıfıra enməsinə deyil, təbii işsizlik səviyyəsinə yönəldilməsinə dair bir tövsiyə formalaşdırıldı. İşsizlik təbii səviyyədən az olduqda, aktiv iqtisadi siyasət tələb olunmur&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.econlib.org/library/Enc/PhillipsCurve.html|title=Phillips Curve|author=Kevin D. Hoover|website=The Library of Economics and Liberty|date=|publisher=|lang=en|accessdate=2019-06-05|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023221700/https://www.econlib.org/library/Enc/PhillipsCurve.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Təbii səviyyə fərziyyəsi ===
Fridmanın irəli sürdüyü təbii dərəcə fərziyyəsinin arxasında duran fikir, hər hansı bir əmək bazarı quruluşunun, fərdlərin iş dəyişikliyi ilə əlaqəli sürtünmə işsizlik və bazar təhriflərindən yaranan klassik işsizlik daxil olmaqla işsizliyin müəyyən bir hissəsini əhatə etməsidir. səbəbiylə əmək: həqiqi maaşları bazar səviyyəsindən yüksək tutmaq, minimum əmək haqqı haqqında qanunların tətbiqi, həmkarlar ittifaqları və əmək bazarının digər qurumlarının fəaliyyəti. Gözlənilməz inflyasiya real əmək haqlarının müvəqqəti azalması səbəbindən işsizliyin təbii səviyyələrin altına düşməsinə imkan verə bilər, lakin inflyasiya gözləntiləri düzəldildikdən sonra bu təsir aradan qalxacaq. Yalnız davamlı olaraq sürətlənən inflyasiya ilə işsizlik nisbəti təbii səviyyədən aşağı ola bilər.

=== NAIRU konsepsiyası ===
NAIRU-nun terminologiyası hər hansı bir xüsusi nəzəri izahata, '''hər hansı bir xüsusi seçilən siyasi vasitə və ya proqnozlaşdırma metoduna sadiq qalmağı nəzərdə tutmur'''. [[Franko Modilyani]] və [[Lukas Papademos]], “inflyasiyasız məşğulluq dərəcəsi” ni (NIRU) inflyasiyanın aşağı düşəcəyini gözlədiyi səviyyə kimi təyin etdilər və empirik məlumatlardan istifadə edərək onu qiymətləndirməyə çalışdılar.

[[Ceyms Tobin]] terminologiyanın özəlliyini &quot;təbii&quot; səviyyə anlayışı üçün nəticələrdən qaçınmaq istəyi ilə izah edir &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{kitab3|автор=James Tobin|год=2003|isbn=9781781951262|издательство=Edward Elgar Publishing|заглавие=World Finance and Economic Stability|ссылка=https://www.elgaronline.com/view/1840649267.00027.xml|ответственный=|издание=|место=|страницы=|страниц=264|isbn2=9781840649260|язык=en|часть=Supply constraints on employment and output: NAIRU versus natural rate}}&lt;/ref&gt;. O, təbii işsizlik anlayışının Fridmanın işsizlik səviyyəsinin ümumi tarazlığa təsiri ilə sıx əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirilməli olduğunu da vurğulayır. Üstəlik, Fridman statik iqtisadi modelləri nəzərdən keçirirsə, NAIRU-nun köməyi ilə tarazlıqdan uzaq modelləri nəzərdən keçirmək mümkündür&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Terminin xüsusiyyətləri ===
NAIRU abreviaturası qeyri-dəqiqdir: NA «non-accelerating» &quot;sürətlənməz&quot; sözündən, yəni &quot;sürətlənməyən&quot; gəlir, əslində isə yalnız işsizlik səviyyəsində &quot;dəyişiklik&quot; deməkdir&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Case, Karl E.|издание=11|isbn=9780133023671, 0133023672, 0133450880, 9780133450880|страниц=446|место=Boston|заглавие=Principles of macroeconomics|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/835621242|ответственный=|издательство=|год=|страницы=|isbn2=|язык=en}}&lt;/ref&gt;.

== Xüsusiyyətləri ==
Əgər &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; NAIRU və &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; həqiqi işsizlik dərəcəsidirsə, nəzəriyyə deyir:

: əgər &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; bir neçə ildir inflyasiya gözləntiləri artmaqdadırsa, deməli, həqiqi inflyasiya da artır;
: əgər &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; inflyasiya gözləntiləri bir neçə ildir azalırsa, inflyasiya azalmağa meyllidir (dezinflyasiya müşahidə olunur [en]);

Xarici şok (təsir) olmadığı təqdirdə, &lt;math&gt;U*&lt;/math&gt; inflyasiya eyni qalmağa meyllidir.
Oxun Qanunu belə formullaşdırıla bilər: həqiqi işsizlik səviyyəsinin “təbii” işsizlik səviyyəsini aşdığı hər faiz bəndi, ümumi daxili məhsulun% 2 ilə 3 arasında azalmasına səbəb olur.

NAIRU-nun səviyyəsinin zamanla dəyişməsi gözlənilir, çünki işsizlik və əmək haqqı təzyiqləri arasındakı əlaqə məhsuldarlıq, demoqrafik və dövlət siyasətindən asılıdır.

== Digər iqtisadi nəzəriyyələrlə əlaqəsi ==
Əksər iqtisadçılar NAIRU nəzəriyyəsini bütün inflyasiyanın izahı kimi görmürlər. Bunun əvəzinə, qısamüddətli Phillips əyrisi boyunca hərəkət etmək olar (baxmayaraq ki NAIRU nəzəriyyəsi bu döngənin uzun müddətə doğru dəyişdiyini deyir), beləliklə inflyasiyanın dəyişməsi səbəbindən işsizliyin artması və ya azalması mümkündür. Xarici inflyasiya da 1970-ci illərdəki &quot;enerji böhranları&quot; ya da 21-ci əsrin əvvəllərindəki kredit böhranında olduğu kimi tədarük şoku ilə yaranması mümkündür&lt;ref name=&quot;ballmankiw&quot;&gt;{{kitab3|заглавие=The NAIRU in Theory and Practice|издательство=|год=2002|страницы=16|номер=4|ссылка=https://scholar.harvard.edu/files/mankiw/files/jep.ballmankiw.pdf|accessdate=2018-07-01|автор=Laurence Ball and N. Gregory Mankiw|язык=en|издание=Journal of Economic Perspectives|тип=|месяц=|число=|том=|issn=|pages=115—136}}&lt;/ref&gt;.

NAIRU nəzəriyyəsi Keynesian aktiv tələb rəhbərliyinə qarşı bir mübahisə və sərbəst bazarların lehinə bir dəlil olaraq istifadə edilmişdir. Bunun əvəzinə, monetaristlər, işsizliyə doğru yanaşmanın, NAIRU-nun faktiki işsizlik səviyyəsini qiymətləndirməsinə əsaslanan makroiqtisadi fəaliyyətdən daha çox mikroiqtisadi tədbirlər olduğunu (NAIRU-nun səviyyəsindən asılı olmayaraq azaltmaq üçün) olduğunu iddia edirlər. Pul siyasətinin inflyasiyanın sabitləşməsinə yönəldilməli olduğuna inanırlar{{Sfn|McGaughey|2018}}{{Sfn|Shaun|1980}}{{Sfn|Kim и Lawrence|1982}}.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat  ==
* {{kitab3|автор=Kim Clark, Lawrence Summers|год=1982|заглавие=Labor Force Participation: Timing and Persistence|ссылка=http://dx.doi.org/10.3386/w0977|место=Cambridge, MA|издательство=National Bureau of Economic Research|язык=en|издание=|тип=|месяц=9|число=|том=|номер=|страницы=|issn=|ref=Kim и Lawrence}}
* {{kitab3|автор=Shaun Hargreaves Heap|год=1980|doi=10.2307/2231931|issn=0013-0133|выпуск=359|страницы=611|издание=The Economic Journal|заглавие=Choosing the Wrong `Natural' Rate: Accelerating Inflation or Decelerating Employment and Growth?|ссылка=http://dx.doi.org/10.2307/2231931|том=90|язык=en|тип=|месяц=9|число=|номер=|ref=Shaun}}
* {{kitab3|автор=F. A. Hayek|заглавие=Full Employment, Planning and Inflation|ссылка=|язык=en|издание=Institute of Public Affairs|тип=|год=1950|месяц=|число=|том=|номер=174|страницы=|issn=|ref=Hayek}}
* {{kitab3|автор=Ewan McGaughey|год=2018|doi=10.2139/ssrn.3119589|issn=1556-5068|издание=SSRN Electronic Journal|заглавие=Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy|ссылка=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3119589|язык=en|тип=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=|ref=McGaughey}}
* {{kitab3|автор=Ray C. Fair|заглавие=Estimating How the Macroeconomy Works: Testing the NAIRU model|издательство=Harvard University Press|год=2004|isbn=0-674-01546-0|страницы=67–79|ответственный=|издание=|место=Cambridge|страниц=|isbn2=|язык=en|ref=Ray}}
* {{kitab3|автор=Abba P. Lerner|год=1951|страницы=209–219|заглавие=The Economics of Employment: A Wage Policy for Full Employment|ответственный=|издание=|место=New York|издательство=McGraw-Hill|страниц=|isbn=|isbn2=|язык=en|ref=Abba}}
* {{kitab3|journal=Journal of Economic Perspectives|issue=1|doi=10.1257/jep.11.1.33|date=1997|language=en|автор=Douglas Staiger|заглавие=The NAIRU, Unemployment and Monetary Policy|ссылка=|издание=Journal of Economic Perspectives|тип=|год=1997|месяц=|число=|том=|номер=1|страницы=33–49|issn=|ref=Douglas}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/n/non-accelerating-rate-unemployment.asp|title=How the Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment Works|author=Will Kenton, Chris B. Murphy|publisher=Investopedia|lang=en|accessdate=2019-06-05}}
* {{Cite web|url=https://fred.stlouisfed.org/graph/?id=NROU,NROUST,|title=FRED Graph|author=|website=|subtitle=Natural Rate of Unemployment (Long-Term; Short-Term)|date=|publisher=fred.stlouisfed.org|lang=en|accessdate=2019-06-05}}
* {{kitab3|автор=Punnoose Jacob; Martin Wong|заглавие=Estimating the NAIRU and the Natural Rate of Unemployment for New Zealand|ссылка=https://www.rbnz.govt.nz/research-and-publications/analytical-notes/2018/an2018-04|язык=en|издание=|тип=|год=2018|месяц=|число=|том=|номер=04|страницы=|issn=}}

{{İqtisadiyyat mövzularda}}

[[Kateqoriya:İşsizlik]]
[[Kateqoriya:Makroiqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1975-ci ildə tanıdılanlar]]</text>
      <sha1>ri5ycbjzl7n79523602hixu84qv4mtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Etibarlı Sabir</title>
    <ns>3</ns>
    <id>677278</id>
    <revision>
      <id>8966354</id>
      <parentid>8965106</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <comment>/* Məsudə Cabbar səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi */ Cavab</comment>
      <origin>8966354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10919" sha1="ha9js4xjevz836qz2ry8urrqa7bywqa" xml:space="preserve">{{xg}} — [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Eminn|müzakirə]]) 16:59, 8 noyabr 2020 (UTC)

== Tərtibat ==

Hər vaxtınız xeyir, [[istifadəçi:Etibarlı Sabir|Etibarlı Sabir]]. 

İlk növbədə bildirməliyəm ki, tərtib etdiyiniz çoxsaylı məqalələr təqdirəlayiqdir. Lakin diqqətdə saxlayın ki, məqalədə göstərilən məlumatlar [https://az.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Etibarl%C4%B1_m%C9%99nb%C9%99l%C9%99r '''etibarlı mənbəyə'''] söykənməli və '''[[VP:SK]]''' tələblərinə uyğun yazılmalıdır. Sözügedən məqamları gələcək fəaliyyətinizdə nəzərə almağınızı xahiş edirəm. Əgər mövzu ilə əlaqədar suallarınız olarsa, müzakirə səhifəm vasitəsi ilə mənimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz. Uğurlar! — [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Burocan|müzakirə]]) 12:31, 12 aprel 2021 (UTC)

== Transformerlər ==

Hər vaxtınız xeyir, [[istifadəçi:Etibarlı Sabir|Etibarlı Sabir]]. 

Sizdən bir xahişim var. İmkan varsa Transformerlər mövzusunda yaratdığınız məqalələri davam etdirəsiniz. Hörmətlə [[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Həsən İmanov|müzakirə]]) 22:20, 29 mart 2021 (UTC)

== İdarəçi seçkisi ==

{| style=&quot;border: 1px solid #aaaaaa; border: 1px solid #aaaaaa; background-color:;&quot; width=96%
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;| [[File:Wikipedia Administrator.svg|100px|center]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.2em;&quot; |&lt;font color=black&gt;'''İdarəçi seçkisi'''&lt;/font&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;font color=black&gt;Salam, {{BASEPAGENAME}}.&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;font color=black&gt;Sizi mənim idarəçilik statusumlə bağlı keçirilən [[Vikipediya:İdarəçilər#Xeyal_(müzakirə_səhifəsi_•_fəaliyyətləri)_idarəçi_statusunun_verilməsi_ilə_bağlı_səsvermə|səsvermədə]] iştirak etməyə dəvət edirəm. Hörmətlə,— ''[[İstifadəçi:Xeyal|&lt;span style=&quot;color:#666362;text-shadow:1px 1px 8px #324A6E;&quot;&gt;Xeyal&lt;/span&gt;]]'' &lt;small&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Xeyal|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:#666362&quot;&gt;''(müzakirə)''&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]]&lt;/small&gt; 21:58, 28 may 2021 (UTC)
|}

== Sizin üçün bir ulduz! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Fayl:Minor Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Kiçik ulduz'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Aktiv və faydalı fəaliyyətinizə görə təşəkkür hissi ilə. [[User:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;'''Surə'''&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;&lt;sup&gt;🗯&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]] 04:59, 28 iyun 2021 (UTC)
|}

== Dobi ==

Salam. Əgər məqalə üzərində iş gedirsə məqaləyə {{tl|iş gedir}} şablonu əlavə etsəniz məqalə üzərində işiniz bitənə qədər ona heç kim müdaxilə etməz. Səhifə üzərində işinizin bitdiyini düşünüb ''sil'' şablonu qoymuşdum. Əgər yenidən yaratmaq istəyirsinizsə [https://imgyukle.com/f/2021/06/30/oi6bI.png qaralama səhifənizdə] yaradın. Mənə müraciət edin, uyğun düzəlişlər etməkdə kömək edim yenidən yaradın. Bir də əgər digər dildəki versiyasını bilirsinizsə qeyd edə bilərsiniz bura? — [[User:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;'''Surə'''&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Sura Shukurlu|&lt;span style=&quot;color:#549&quot;&gt;&lt;sup&gt;🗯&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]] 12:02, 30 iyun 2021 (UTC)

== Məqalələr ==

Salam. Yaratdığınız məqalələrə kateqoriya, vikidata, infobokslar əlavə edin. Cəmi 2-3 cümlədən ibarət məqalələr isə boş məqalə sayıldığı üçün silinə bilər. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#7F007F;&quot;&gt;White Demツn&lt;/font&gt;]][[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;font style=&quot;color:#e6005c;&quot;&gt;&lt;sup&gt;yaz&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;]]''' 15:07, 12 noyabr 2021 (UTC)

== Tərtibat və mənbə ==

Salam. [[Loqlayn]] səhifəsinin tərtibatı zamanı ciddi dərəcədə [[VP:EM]] və [[VP:SK]] prinsipi pozuntularına yol vermisiniz. Zəhmət olmasa, bu qəbildən olan məqalələrin silinmə ehtimalını nəzərə alaraq, sözügedən prinsipləri rəhbər tutaraq müvafiq dəyişiklikləri həyata keçirdərdiniz. — [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Burocan|müzakirə]]) 10:07, 13 may 2022 (UTC)

:Salam, xahiş edirəm məqaləni silməyin dəyişiklik edəcəm [[İstifadəçi:Etibarlı Sabir|Etibarlı Sabir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Etibarlı Sabir|müzakirə]]) 20:32, 17 may 2022 (UTC)

== İstinad ==

salam. vikipediyakı fəaliyyətinizə görə təşəkkürlər. ancaq lütfən redaktələrinizdə mənbə, istinad verərkən daha diqqətli olun. fullhdfilmizlesene kimi saytlardan istinad verməyə çəkinin. bunun yerinə daha rəsmi və etibarlı mənbələri seçin. uğurlar0 [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Atakhanli|müzakirə]]) 17:09, 21 mart 2023 (UTC)

== Film adları ==

Salam. Zəhmət olmasa, [[VP:MAF]] qaydaları ilə tanış olun. Uğurlar. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]&lt;/sup&gt; 19:16, 16 fevral 2024 (UTC)

:Salam, hər şey aydındır. Amma təəssüflə bildirirəm ki, məqalə adını haradan dəyişdirə biləcəyimi bilmirəm. Lazımi komandaları qeyd etməyinizi və ya bunun mənim yerimə sizin etməyinizi xahiş edirəm. [[İstifadəçi:Etibarlı Sabir|Etibarlı Sabir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Etibarlı Sabir|müzakirə]]) 19:24, 16 fevral 2024 (UTC)
::Addəyişmələr üçün müraciətlərinizi [[VP:ADM]] səhifəsindən edə bilərsiniz. Zəhmət olmasa, yeni yaratdığınız səhifələrdə bu qaydanı gözləyin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Gadir|Gadir]]&lt;sup&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Gadir|müzakirə]]&lt;/sup&gt; 19:25, 16 fevral 2024 (UTC)

== İstinad ==

Salam. Zəhmət olmasa əlavə etdiyiniz abzaslara istinad əlavə edəsiniz. Əks halda təsdiqlənməmiş kimi qəbul olunur. Uğurlar. [[İstifadəçi:NurAy|NurAy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:NurAy|müzakirə]]) 07:08, 24 noyabr 2024 (UTC)

== [[:Bultan əməliyyatı]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Bultan əməliyyatı]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bultan əməliyyatı]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 12:53, 29 dekabr 2025 (UTC)

== [[:Şamxal Həsənov]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Şamxal Həsənov]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 11:21, 14 mart 2026 (UTC)

:Salam. Görünən budur ki, müasir Azərbaycan ədəbiyyatına maraq olduqca azdır, tanınan və keyfiyyətli iş ortaya qoyan gənc yazıçı azdır. Bu baxımdan cəmi 2 kitab müəllifi olsa belə, Şamxal Həsənovun Aropa roman münsabiqəsində fərqlənən azərbaycanlı olduğu üçün onun haqqında məqalənin mövcud olmalı olduğunu düşünürəm. Yəqin ki, illər ötdükcə haqqında yaza biləcəyimiz materiallar artacaq. Bu səbəbdən məqalə indi məhdud görünsə belə, silinməməli olduğuna inanıram. Üstəlik, məqalə mənim məqaləm olduğundan düzəlişləri öz üzərimə götürürəm və bu gündən redaktə etməyə başlayacam. [[İstifadəçi:Etibarlı Sabir|Etibarlı Sabir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Etibarlı Sabir|müzakirə]]) 12:52, 14 mart 2026 (UTC)
:: Salam. Fikrinizi [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov]] səhifəsində də qeyd edin — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 12:54, 14 mart 2026 (UTC)

== [[:Məsudə Cabbar]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Məsudə Cabbar]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Hilal knight|müzakirə]]) 02:33, 15 iyun 2026 (UTC)

:Salam, müasir Azərbaycan ədəbiyyatında gənc nəsil nümayəndələri azdır və Məsudə Cabbar yaşının az olmasına baxmayaraq artıq 10-a yaxın kitab müəllifidir. Üstəlik, kitablarının alışı da yaxşıdır və bu, müəyyən qruplar arasında onun populyarlığının göstəricisidir. Bu baxımdan səhifənin qalmalı olduğunu düşünürəm. [[İstifadəçi:Etibarlı Sabir|Etibarlı Sabir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Etibarlı Sabir|müzakirə]]) 11:28, 16 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ha9js4xjevz836qz2ry8urrqa7bywqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Əkrəm</title>
    <ns>3</ns>
    <id>679117</id>
    <revision>
      <id>8965929</id>
      <parentid>8953836</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>64894</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-25 */ yeni bölmə</comment>
      <origin>8965929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24285" sha1="l4m7at2dyjyx4zz01zx0rzd6jcm3grw" xml:space="preserve">{{/Arxiv|{{CURRENTYEAR}}|{{#expr:{{CURRENTYEAR}} - 1}}|-}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:52, 25 may 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:Quiddity (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:09, 1 iyun 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:30, 8 iyun 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:STei (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:49, 15 iyun 2026 (UTC)
&lt;!-- İstifadəçi:UOzurumba (WMF)@metawiki tərəfindən https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 siyahısını istifadə edərək göndərilmişdir --&gt;</text>
      <sha1>l4m7at2dyjyx4zz01zx0rzd6jcm3grw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məkkənin fəthi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680396</id>
    <revision>
      <id>8966303</id>
      <parentid>8883799</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fəthdən əvvəl */</comment>
      <origin>8966303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4769" sha1="2md0z9t0k3ygpukkizlc9gkgpudv16p" xml:space="preserve">{{Hərbi münaqişə
 |münaqişə              = Məkkənin Fəthi
 |aiddir                = 
 |şəkil                 = 
 |şəklin ölçüsü         = 
 |şəklin izahı          = 
 |tarixi                = [[11 yanvar]] [[630]]
 |yeri                  = [[Məkkə]], [[Ərəbistan yarımadası|Ərəbistan]]
 |səbəbi                = 
 |nəticəsi              = Müsəlmanların qətiyyətli qələbəsi, Məkkənin alınması
 |ərazi                 = 
 |tərəf1                = [[File:Muhammad Seal.svg|20px|border]] [[Müsəlmanlar]]
 |tərəf2                = [[File:Quraysh Flag.svg|20px|border]] [[Qureyş|Qureyşlilər]]
 |tərəf3                = 
 |tərəf4                = 
 |komandan1             = [[File:Muhammad Seal.svg|20px|border]] [[Məhəmməd]]
 |komandan2             = [[File:Quraysh Flag.svg|20px|border]] [[Əbu Süfyan]]&lt;br&gt;[[File:Quraysh Flag.svg|20px|border]] [[İkrimə ibn Əbu Cəhl]]&lt;br&gt;[[File:Quraysh Flag.svg|20px|border]] Səfvan ibn Ümeyyə
 |komandan3             = 
 |komandan4             = 
 |qüvvə1                = 10 min
 |qüvvə2                = dəqiq bilinmir
 |qüvvə3                = 
 |qüvvə4                = 
 |itkilər1              = 2 vəya 3 nəfər öldü
 |itkilər2              = 12-28 arası əsgər öldü
 |itkilər3              = 
 |itkilər4              = 
 |ümumi itkilər         = 
 |vikianbar             = 
}}
'''Məkkənin fəthi''' ({{Dil-ar|فتح مكة}}) — [[11 yanvar]] [[630]]-cu ildə [[Müsəlmanlar|müsəlmanların]], [[Qureyş|Qüreyşlilərin]] əlindən [[Məkkə|Məkkəni]] ələ keçirməsi hadisəsidir.

==Fəthdən əvvəl==
Bir müddət əvvəl müsəlmanlar və Məkkə paqanları (&quot;müşriklər&quot;) arasında [[Hüdeybiyyə müqaviləsi|Hudeybiye Anlaşması]] imzalanmışdı. Məkkə Qureyşin müttəfiqi olan Bani Bəkir qəbiləsi, bu müqavilənin əksinə olaraq, müsəlmanların himayəsində olan [[Bənu Xuzaa]] qəbiləsinə hücum etdi.

[[Məhəmməd]], Məkkəyə öldürülənlərin qan qiymətinin ödənilməsi və ya [[Bənu Bəkr|Bənu Bəkir]] qəbiləsi ilə ittifaqa son qoyulması lazım olduğunu, əks təqdirdə Hudeybiya müqaviləsinin pozulduğunu və döyüşməyə məcbur olacağını xəbər verdi. Məkkə əhalisi təklifləri rədd edərək müharibəyə hazırlaşacaqlarını elan etdilər. Məkkə müşrikləri sonradan fikirlərini dəyişdirərək [[Əbu Süfyan|Əbu Süfyanı]] müsəlmanları bir barışığa inandırmaq üçün Mədinəyə göndərdilər. Ancaq danışıqlardan heç bir nəticə alınmadı.

==Fəth==
[[Məhəmməd]] [[Hicri təqvim|hicrətin 8-ci ilində]], [[Ramazan ayı|13-cü Ramazan ayında]] 10 min nəfərlik bir ordu ilə Mədinədən ayrıldı. Məhəmməd ordusunu 4 qola böldü və ordusuna belə bir əmr verdi: &quot;Sizə qarşı çıxmayınca, sizə hücum edilməyəcək, heç kimlə döyüşməyəcəksiniz, kimsəni öldürməyəcəksiniz.&quot;
Məhəmməd hərəkət etməyi əmr etdi və [[Fəth surəsi|Fəth surəsini]] oxuyaraq [[Məkkə|Məkkəyə]] daxil oldu. 3 qol heç bir müqavimətlə qarşılaşmadığı halda [[Xalid ibn Vəlid|Xalid bin Vəlidin]] rəhbərliyindəki 4 qol İkrima bin Əbu Cəhilin rəhbərliyindəki kiçik bir hücumu dəf etdi. Əfv elan olunduğunu və [[Əbu Süfyan|Əbu Süfyana]] bildirdiyinə görə heç kimə toxunulmayacağını bildirdi. Sonra 360 büt olan [[Kəbə|Kəbəyə]] tərəf yönəldi. [[İsra surəsi|İsra surəsinin]] 81-ci ayəsini oxuyaraq bütləri bir-bir yıxdı. Daha sonra özü ilə birlikdə müsəlmanlarla birlikdə Kəbəni [[Təvaf|təvaf etdi]].

==Sonrası==
Fəthdən dərhal sonra [[Məhəmməd]] Kəbədəki ilk xütbəsini verdi. Məkkə əhlinin şübhələrini aradan qaldırmaq üçün xütbəsinə bu sözləri də əlavə etdi: &quot;Mənim halım sizin halınız,Yusifin qardaşlarına dediyi kimi olacaq. Yusif qardaşlarına dediyi kimi mən də deyirəm: 'Bu gün sizə heç bir qınaq və ayıblama yoxdur. Allah hamınızı bağışlasın, Allah mərhəmət göstərənlərin ən mərhəmətlisidir, siz indi azadsınız. ([[Yusif surəsi|Yusuf surəsi, 92-ci ayə]])

==İstinadlar==
MEKKE - Nebi Bozkurt - Mustafa Sabri Küçükaşcı&lt;br&gt;
Muhammad: Islam’s First Great General, by Richard A. Gabriel, p176.&lt;br&gt;
İbn-i, Hişam (1971). es-Siretun Nebeviyye (Sîre). Beyrut. c. 4 s.32.&lt;br&gt;
SURUÇ, Salih (2005). Peygamberimizin Hayatı. İstanbul: Nesil Yayınları. ISBN 975-408-019-4 c. 2 s.470.&lt;br&gt;
SURUÇ, Salih. a.g.e. c. 2 s.469,470,471.&lt;br&gt;
1 OCAK 630 MEKKE'NİN FETHİ&lt;br&gt;
Sahih-i Buhari, Mekke'nin Fethi Gazası URL erişim tarihi:04 Ağustos 2008&lt;br&gt;
Hamidullah, Muhammad. a.g.e. Yenişafak. s. 88.

[[Kateqoriya:Məkkə]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>2md0z9t0k3ygpukkizlc9gkgpudv16p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Böyük savaş (film, 1980)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680822</id>
    <revision>
      <id>8965999</id>
      <parentid>8920597</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</comment>
      <origin>8965999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7366" sha1="0rtc4g99pnh08djg1im53hlb2vuz7qm" xml:space="preserve">{{Film|Ad=Böyük savaş|İstehsalçı=[[Golden Harvest]]&lt;br/&gt;[[Warner Bros.]]|AllMovie=5383|İl=[[1980]]|Dil=[[İngilis dili]]|Ölkə={{USA}}&lt;br/&gt;{{bayraq|Honkonq}} [[Honkonq]]|Vaxt=95 dəq.|Rəng=rəngli|Filmin növü=[[Hərəkət]]|İlk baxış tarixi=[[18 avqust]] [[1980]]|Bəstəkar=Lalo Şifrin|Orijinal adı={{dil-en|The Big Brawl}}&lt;br/&gt;{{dil-zh|殺手壕}}|Operator=Robert Cessap|Baş rollarda=[[Ceki Çan]]&lt;br/&gt;Xose Ferrer&lt;br/&gt;Mako&lt;br/&gt;Kristin Devell|Ssenari=Robert Klauz|Prodüser=Reymond Çou&lt;br/&gt;Fred Ventraub|Rejissor=Robert Klauz|Janrı=[[Döyüş|Döyüş filmi]]|şəkil məlumat=''&quot;Böyük savaş&quot;'' filminin afişası|Şəkil=Böyük savaş (film, 1980).jpg|imdb_id=0080436}}

'''Böyük savaş''' (ing. ''The Big Brawl,'' çin. ''殺手壕'') — [[1980]]-ci il tarixli [[Döyüş sənəti|döyüş sənətləri]] filmidir. [[Ceki Çan]]&lt;nowiki/&gt;ın [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Amerika]] film bazarına girmək üçün ilk cəhdi. Bir [[Honkonq|Honq Konq]] və [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Amerika]] istehsalı olan [[Robert Klouz]]&lt;nowiki/&gt;un rejissoru olduğu və [[Əjdahanın çıxışı (film, 1973)|Əjdahanın çıxışı]] komandasının əksəriyyətinin yer aldığı film.

Film ilk növbədə [[1930]]-cu illərdə İllinoys ştatının [[Çikaqo]] şəhərində çəkilir (baxmayaraq ki, [[Texas]]da çəkilmişdi) və [[Mafiya]]&lt;nowiki/&gt;nı təkbaşına boynuna götürdüyü Çinli Amerika döyüş sənətçisi Çanın obrazını izləyir. Filmdə məşhur Xaç atası [[Luka Brazi]]ni canlandıran [[Lenni Montana]]nın bir görünüşü var.

[[Şimali Amerika]] və [[Honkonq|Honq Konqda]] mülayim bir müvəffəqiyyət olsa da, Böyük savaş, digər [[Asiya]] və [[Avropa]] bazarlarında daha çox müvəffəqiyyətə davam etsə də, bu bazarlarda gözləntilərin altında performans göstərdiyinə görə məyus oldu. Bununla birlikdə filmin [[Şimali Amerika]]dakı məyusedici performansı, Çana [[Top nüvəsi qaçışı (film, 1981)|Top nüvəsi qaçışı]]&lt;nowiki/&gt;nda [[Yaponlar|Yapon]] yarış avtomobili sürücüsü kimi köməkçi rolları sınamağı tövsiyə etdi. Çan daha sonra [[1985]]-ci ildə bu filmlə eyni aqibəti yaşayan [[Himayədar (film, 1985)|Himayədar]] ilə Amerika bazarına girməyə başqa bir cəhd etdi. [[Bronksda qalmaqal (film, 1995)|Bronksda qalmaqal]] ilə [[1995]]-ci ilə qədər imzalı yumorunu və kaskadyor işini nümayiş etdirən Ceki Çanın filmi [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Amerika]] teatrlarında hit oldu.

= Məzmunu =
[[Amerika Birləşmiş Ştatları|Amerika]], [[1930]]-cu illər. [[Ceki Çan]], atasının qadağalarına baxmayaraq, kiçik bir gəlir əldə edərək, müxtəlif küçə yarışlarına qatılan bir [[Koreyalılar|Koreyalı]] gənc döyüşçü Cerri Kvanın rolunu oynayır. Cerrinin atası oğlunun döyüşməyi sevdiyindən bədbəxtdir. Lakin, Cerrinin əmisi, əksinə, qardaşı oğluna döyüş sənətləri öyrətməklə onu təşviq edir.

Mafiya başçısı cənab Domenici gəncin qabiliyyətlərini öyrəndikdən sonra onu &quot;Öpüş&quot; adlı məğlubiyyətsiz çempionun iştirak edəcəyi qarşıdakı döyüş turnirində istifadə etməyə qərar verdi. Domenici tərəfindən maliyyələşdirilən döyüşçü ləqəbini məğlub və şikəst rəqiblərini dodaqlarından öpmək vərdişinə görə aldı. Cerri  bu döyüş üçün 15.000 dollar ala bilər. Cerri imtina edir, lakin sonra mafiya qardaşının gəlinini qaçırır və Cerri razılaşmaq məcburiyyətində qalır. Bir neçə həftəlik məşqdən sonra Cerrini yarışa hazır kimi tanıyan əmisi ilə birlikdə uzun məşğələlər oxuyur. Cerri turnirə əmisi və rəfiqəsi ilə gəlir.

Turnir iştirakçıların kütləvi davası ilə başlayır, ardınca tək döyüşlər. Cerri, rəqiblərini bir-bir məğlub edərək tanınmış bir lider olur. Arxasında &quot;Öpüş&quot; də var, o isə heç bir döyüşdə uduzmur. Ancaq &quot;Öpüş&quot;, Cerridən fərqli olaraq, vicdansız və vəhşicəsinə mübarizə aparır, rəqiblərini eybəcərləşdirir və öldürür. Finalda dəqiq kimin mübarizə aparacağı bəlli olur. Döyüşün nəticəsi ilə bağlı heç bir şübhə yoxdur: [[Koreyalılar|Koreyalı]] &quot;Öpüş&quot; -dən daha güclüdür.

Bu vaxt, atasının rəqibi ilə müqavilə bağlayan mafiya başçısının oğlu David, &quot;Öpüş&quot; ilə Cerrinin duelini pozmağa hər yolla çalışır: əks halda çox pul itirəcək. Cerrinin mütləq finala çıxacağını anlayan David, Cerrinin rəqibinə boyun əyməyəcəyi təqdirdə sonuncunu öldürməklə hədələyərək əmisini qaçırır. Cerri itaət edir. Tamaşaçılar qarışıqdır: Cerri həmişəkindən daha yavaş hərəkət edir, birinin ardınca bir ritmi itirdi. Mübarizəni açıq şəkildə uduzur.

Bununla birlikdə, keşik altında olan bir kilsədə kilidlənən Cerri dayı hələ oturmaq fikrində deyil. Bağlandığı skamyanı sındırır və sonra mühafizəçiləri döyərək zəng qülləsinə dırmaşır və qardaşı oğluna siqnal verərək zəngi çalır. Dayısının təhlükə altında olduğunu başa düşən Cerri, &quot;Öpüşü&quot; dəfələrlə yerə ataraq tam güclə döyüşməyə başlayır. &quot;Öpüş&quot;, Davidin göstərişinə əməl edərək, Cerrini qanqsterlərin hücumuna məruz qaldığı bir kinoteatra cəlb edir. Adi quldurlarla iş görən Cerri, Davudun özü ilə bir duelə girir: bütün pisliklərinə baxmayaraq, qorxaqlardan uzaqdır. İki bıçaq gəzdirən David Cerrini yaraladı, lakin yenə də məğlub oldu. Koreyalı düşmənini asanlıqla öldürə bilər, ancaq Davud kimi olmaq istəmədən onu əsirgəyir. Bunun əvəzinə arenaya qayıdır və Öpüşü məğlub edir, sonra alnından öpmək üçün əyilir və məğlub olan çempionu açıq şəkildə alçaldır.

Davudun atası, xəyanəti öyrəndikdən sonra onu örtməkdən imtina etdi və indi qanqster oğlunu uzun müddət həbs cəzası gözləyir. Turnirin əsas mükafatını alan Cerri, evinə qayıdır.

= Rollarda =

* [[Ceki Çan]] — ''Cerri Kvan''
* Xose Ferrer — ''Mister Domenici'' 
* [[Mako]] — ''Cerri Kvanın döyüş sənətlərini öyrədən əmisi Herbert Kvan''
* Tzi Çaoli — ''Cerri Kvanın atası, Çin restoranı sahibi''
* [[Kristin Devell]] — ''Nensi''

= Həmçinin bax =

* [[Top nüvəsi qaçışı (film, 1981)|Top nüvəsi qaçışı]]
* [[Himayədar (film, 1985)|Himayədar]]

= İstinadlar =
&lt;references /&gt;

= Xarici keçidlər =

* [[imdbtitle:0080436|&quot;Böyük savaş&quot;]] [[IMDb|Internet Movie Datebase]] saytında.
* [https://www.allmovie.com/movie/v5383 &quot;Böyük savaş&quot;] [[AllMovie]] saytında.
* [https://www.rottentomatoes.com/m/1002306_big_brawl &quot;Böyük savaş&quot;] [[Rotten Tomatoes]] saytında.
{{Ceki Çan}}
[[Kateqoriya:Çikaqo haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:Golden Harvest filmləri]]
[[Kateqoriya:Honkonqun döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:Texasda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu illər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Döyüş incəsənət filmləri]]
[[Kateqoriya:1980-ci ilin filmləri]]</text>
      <sha1>0rtc4g99pnh08djg1im53hlb2vuz7qm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çeçen naxarı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683757</id>
    <revision>
      <id>8965722</id>
      <parentid>7751002</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="68n5lfq6u8d0e7cuau79i1dfgijn0ff" xml:space="preserve">{{Valyuta}}'''Naxar''' ({{Dil-ce|Нахар; Náxar}}) — 1991–2007 [[il]]lərdə mövcud olmuş [[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlər|tanınmayan]] [[Müstəqillik|müstəqil]] [[Çeçen İçkeriya Respublikası|İçkeriya Respublikasının]] valyutası. &lt;gallery&gt;
Şəkil:1 нахар (аверс).png|1 çeçen naxarı ([[avers]])
Şəkil:1 нахар (реверс).png|1 çeçen naxarı ([[revers]])
&lt;/gallery&gt;{{Pul-qaralama}}
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>68n5lfq6u8d0e7cuau79i1dfgijn0ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muzdlu işçi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>688519</id>
    <revision>
      <id>8965816</id>
      <parentid>8739297</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="rcx36glrrzy3tmzuq8zfimqnhnwtnpa" xml:space="preserve">[[Şəkil:Batraki XIX-XX.jpg|thumb|right|300px|[[Rəncbər]]lər, XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərinə aid şəkil]]
[[Şəkil:Migrant worker of china.jpg|thumb|300x300px|Muzdlu işçilər.]]
'''Muzdlu işçi''' —  müəssisədə, təşkilatda iş yerinə yetirmək üçün işə götürülmüş şəxs (fərdi) və s.

Əmək müqaviləsi ümumiyyətlə işi yerinə yetirmək üçün işə götürülmüş şəxslə işəgötürən arasında bağlanır &lt;ref name=&quot;C1&quot;&gt;[http://ponjatija.ru/node/8075 Наёмный работник] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151008011746/http://ponjatija.ru/node/8075 |date=2015-10-08 }} // Современный социоэкономический словарь / Б. А. Райзберг. — М, 2012, — С. 292—293.&lt;/ref&gt;.

İşəgötürən aşağıdakılar ola bilər:

* dövlət müəssisə və təşkilatları;
* qeyri-dövlət (ticarət və qeyri-kommersiya) müəssisə və təşkilatları;
* fərdi sahibkarlar.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Məşğulluq}}
[[Kateqoriya:İşçi təbəqə]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Kapitalizm]]
[[Kateqoriya:Əmək münasibətləri]]
[[Kateqoriya:Peşələr]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>rcx36glrrzy3tmzuq8zfimqnhnwtnpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vasil Qarvanliyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>689007</id>
    <revision>
      <id>8966026</id>
      <parentid>8646215</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/a5b96d0e3d1c58ca|detallar]])</comment>
      <origin>8966026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="r3cpwl7j3m4azlsfo5jzvp8oqswpy4e" xml:space="preserve">{{mənbəsiz}}
{{Musiqiçi
 |adı             = Vasil Qarvanliyev
 |orijinal adı    = {{Dil-mk|Васил Гарванлиев}}
 |digər adı       = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fon rəngi       = solo ifaçı
 |doğum adı       = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 2.11.1984
 |doğum yeri      = [[Ustrumca (Şimali Makedoniya)|Ustrumca]], [[Şimali Makedoniya]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{Flaqifikasiya|Şimali Makedoniya}}
 |fəaliyyəti      = müğənni, bəstəkar
 |janr            = 
[[Pop]]
}}

'''Vasil Qarvanliyev''' ({{Dil-mk|Васил Гарванлиев}}; {{DVTY}}) — Vasil Makedoniyalı vokalistdir. [[2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə [[Şimali Makedoniya]]nı təmsil edən [[Tamara Todevska]]nın vokalisti olmuşdur. [[2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]nə qatılma şansı əldə etsə də, yarışma ləğv edildi. Ölkə televiziyasının qərarına görə Vasil Qarvanliyev [[Niderland]]ın [[Rotterdam]] şəhərində keçiriləcək [[2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə [[Şimali Makedoniya]]nı təmsil edəcək

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>r3cpwl7j3m4azlsfo5jzvp8oqswpy4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stryker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695743</id>
    <revision>
      <id>8965893</id>
      <parentid>6107553</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2002-ci ildə təqdim edilən nəqliyyat vasitələri]]</comment>
      <origin>8965893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="3e2o3p9cf7dbxhbq6aijyiq8j8ifhph" xml:space="preserve">{{Silah
|adı                       = 
|şəkil                     = 
|izah                      = 
|mənşəyi                   = 
|növü                      = 
&lt;!--Növ seçimi--&gt;
|is_ranged                 =
|is_bladed                 =
|is_explosive              =
|is_artillery              =
|is_vehicle                =
|is_missile                =
|is_UK                     =
&lt;!--İstismar tarixçəsi--&gt;
|istismar                  = 
|istifadə_edən_ölkə(lər)   =
|istifadə_edildiyi_müharibə(lər) = 
&lt;!--İstehsal tarixçəsi--&gt;
|konstruktor               = 
|konstruksiya_tarixi       =
|istehsalçı                =General Dynamics Land Systems
|istehsal_xərci            =9.500.000$
|istehsal_tarixi           =2002-
|cəmi_istehsal             = 400+
|variantları               = 
&lt;!--Ümumi xüsusiyyətləri--&gt;
|spec_label                =
|ağırlığı                  = M1126 ICV: 16.47 t &lt;br&gt; M1129 MGS: 18.77 t 
|uzunluğu                  = 
|hissələrin_uzunluğu       = 
|eni                       =
|hündürlüyü                =
|diametri                  =
|ekipaj=2 (sürücü, atıcı) +9
&lt;!--Uzaqdan atılan silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|giliz= 
|kalibr=
|lülə=
|atış_tipi= 
|atəş_tezliyi= 
|güllənin_başlanğıc_sürəti= 
|effektiv_məsafə= 
|maksimum_məsafə= 
|güllə_ötürmə_sistemi= 
|nişangah= 
&lt;!--Artileriya xüsusiyyətləri--&gt;
|breech=
|geri_təpmə_sistemi=
|daşıma_sistemi=
|nişangah_bucağı=
|üfüqi_dönüş_bucağı=
&lt;!--Kəsici silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|tiyə_növü=
|qəbzə_növü=
|qın_növü=
|əzici_növü=
|sap_növü=
&lt;!--Partlayıcı xüsusiyyətləri--&gt; 
|partlayıcı_maddə_növü=
|partlayıcı_ağırlığı=
|fitil=
|güc=
&lt;!--Maşın/raket xüsusiyyətləri--&gt;
|zireh=7.62 mm/14.5 mm resistant
|əsas_silahı=M151 Projector qoşulmuş M2HB Stryker ICV
|köməkçi_silahı=
|mühərrik=Caterpillar C7
|mühərrik gücü=350 [[at gücü|A.G.]]
|güc_nisbəti=15.8 kW/t
|ötürücü=
|döyüş_başlığı=
|yerdən_yüksəklik=
|qanad_genişliyi=
|itələyici=
|yanacaq_tutumu=
|maksimum_yüksəklik=
|yüksəklik=
|itələmə_gücü=
|sürəti=
|yönləndirmə_sistemi=
|manevr=
|dəqiqlik=
|atış_platforması=
|daşıma=
}}

IAV Stryker, ABŞ ordusunda istifadə olunan General Dynamics Land Systems tərəfindən istehsal olunan [[Kanada]] istehsalı olan 8 təkərli LAW III-dən hazırlanmış ilk 8x8 konstruksiyalı [[zirehli maşın|zirehli döyüş vasitəsidir]]. Stryker, ABŞ ordusunun 1980-ci ildə istifadə etməyə başladığı M2/[[M3 Bradley]]dən sonra istifadə etdiyi ilk yeni zirehli döyüş maşınıdır. [[ABŞ Silahlı Qüvvələri|ABŞ hərbçiləri]] tərəfindən 2002-ci ildən bəri həm personal daşıyıcısı, həm də tank məhv edən ACV rolunda istifadə olunur. Əməliyyat mənzili 500 km, maksimum sürəti 100 [[km/s]] təşkil edir.

== Versiyaları ==
* M1126 Zirehli personal daşıyan
* M1127 [[Zirehli maşın]]
* M1128 Mobil silah sistemi.105 mm M68A1 topa malikdir
* M1129 120 mm haubitsa
* M1130 Komanda maşını
* M1131 Dəstək maşını
* M1132 Mühəndis maşını
* M1133 yaralıları daşımaq üçün maşın olub silah sistemləri yoxdur
* M1134 Anti-tank maşını. TOW [[döyüş raketi]]ni buraxma qurğusu [[BGM-71 TOW|M220 TOW]]-a malikdir
* M1135 NBC müdafiəli Zirehli döyüş maşını

== İstifadəçilər ==
* {{USA}}
* {{IRQ}}
* {{ISR}} 3 ədəd
[[Kateqoriya:2002-ci ildə təqdim edilən nəqliyyat vasitələri]]</text>
      <sha1>3e2o3p9cf7dbxhbq6aijyiq8j8ifhph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965896</id>
      <parentid>8965893</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="c27882yicgkro63ncee12ilbaly7baq" xml:space="preserve">{{Silah
|adı                       = 
|şəkil                     = 
|izah                      = 
|mənşəyi                   = 
|növü                      = 
&lt;!--Növ seçimi--&gt;
|is_ranged                 =
|is_bladed                 =
|is_explosive              =
|is_artillery              =
|is_vehicle                =
|is_missile                =
|is_UK                     =
&lt;!--İstismar tarixçəsi--&gt;
|istismar                  = 
|istifadə_edən_ölkə(lər)   =
|istifadə_edildiyi_müharibə(lər) = 
&lt;!--İstehsal tarixçəsi--&gt;
|konstruktor               = 
|konstruksiya_tarixi       =
|istehsalçı                =General Dynamics Land Systems
|istehsal_xərci            =9.500.000$
|istehsal_tarixi           =2002-
|cəmi_istehsal             = 400+
|variantları               = 
&lt;!--Ümumi xüsusiyyətləri--&gt;
|spec_label                =
|ağırlığı                  = M1126 ICV: 16.47 t &lt;br&gt; M1129 MGS: 18.77 t 
|uzunluğu                  = 
|hissələrin_uzunluğu       = 
|eni                       =
|hündürlüyü                =
|diametri                  =
|ekipaj=2 (sürücü, atıcı) +9
&lt;!--Uzaqdan atılan silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|giliz= 
|kalibr=
|lülə=
|atış_tipi= 
|atəş_tezliyi= 
|güllənin_başlanğıc_sürəti= 
|effektiv_məsafə= 
|maksimum_məsafə= 
|güllə_ötürmə_sistemi= 
|nişangah= 
&lt;!--Artileriya xüsusiyyətləri--&gt;
|breech=
|geri_təpmə_sistemi=
|daşıma_sistemi=
|nişangah_bucağı=
|üfüqi_dönüş_bucağı=
&lt;!--Kəsici silah xüsusiyyətləri--&gt; 
|tiyə_növü=
|qəbzə_növü=
|qın_növü=
|əzici_növü=
|sap_növü=
&lt;!--Partlayıcı xüsusiyyətləri--&gt; 
|partlayıcı_maddə_növü=
|partlayıcı_ağırlığı=
|fitil=
|güc=
&lt;!--Maşın/raket xüsusiyyətləri--&gt;
|zireh=7.62 mm/14.5 mm resistant
|əsas_silahı=M151 Projector qoşulmuş M2HB Stryker ICV
|köməkçi_silahı=
|mühərrik=Caterpillar C7
|mühərrik gücü=350 [[at gücü|A.G.]]
|güc_nisbəti=15.8 kW/t
|ötürücü=
|döyüş_başlığı=
|yerdən_yüksəklik=
|qanad_genişliyi=
|itələyici=
|yanacaq_tutumu=
|maksimum_yüksəklik=
|yüksəklik=
|itələmə_gücü=
|sürəti=
|yönləndirmə_sistemi=
|manevr=
|dəqiqlik=
|atış_platforması=
|daşıma=
}}

IAV Stryker, ABŞ ordusunda istifadə olunan General Dynamics Land Systems tərəfindən istehsal olunan [[Kanada]] istehsalı olan 8 təkərli LAW III-dən hazırlanmış ilk 8x8 konstruksiyalı [[zirehli maşın|zirehli döyüş vasitəsidir]]. Stryker, ABŞ ordusunun 1980-ci ildə istifadə etməyə başladığı M2/[[M3 Bradley]]dən sonra istifadə etdiyi ilk yeni zirehli döyüş maşınıdır. [[ABŞ Silahlı Qüvvələri|ABŞ hərbçiləri]] tərəfindən 2002-ci ildən bəri həm personal daşıyıcısı, həm də tank məhv edən ACV rolunda istifadə olunur. Əməliyyat mənzili 500 km, maksimum sürəti 100 [[km/s]] təşkil edir.

== Versiyaları ==
* M1126 Zirehli personal daşıyan
* M1127 [[Zirehli maşın]]
* M1128 Mobil silah sistemi.105 mm M68A1 topa malikdir
* M1129 120 mm haubitsa
* M1130 Komanda maşını
* M1131 Dəstək maşını
* M1132 Mühəndis maşını
* M1133 yaralıları daşımaq üçün maşın olub silah sistemləri yoxdur
* M1134 Anti-tank maşını. TOW [[döyüş raketi]]ni buraxma qurğusu [[BGM-71 TOW|M220 TOW]]-a malikdir
* M1135 NBC müdafiəli Zirehli döyüş maşını

== İstifadəçilər ==
* {{USA}}
* {{IRQ}}
* {{ISR}} 3 ədəd
[[Kateqoriya:2002-ci ildə təqdim edilən nəqliyyat vasitələri]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]
[[Kateqoriya:Təkərli zirehli döyüş maşınları]]</text>
      <sha1>c27882yicgkro63ncee12ilbaly7baq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xalqların dostluğu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701240</id>
    <revision>
      <id>8965823</id>
      <parentid>8711036</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="q57o18apyvzs71omxyk081gcat4dxys" xml:space="preserve">[[Şəkil:International-Friendship.jpg|right|thumb|[[İvanovo]] şəhərində xalqlar dostluğunun şərəfinə abidə.]]
'''Xalqların dostluğu''' — sosialist inkişaf yoluna qədəm qoyan xalqların və millətlərin hərtərəfli qardaşlıq əməkdaşlığı və qarşılıqlı köməyi əsasında Sovet dövlətinin mövcudluğunun elan olunmuş prinsipini ifadə edən SSRİ-nin əsas ideoloji şərtlərindən biridir. XX əsrin çoxmillətli dövlətlərində, sosialist cəmiyyətlərin inkişafının elan edilmiş əsas prinsiplərindən biridir.

Prinsipin əhəmiyyəti SSRİ-də Xalqlar Dostluğu ordeninin təsis edilməsi və Xalqlar Dostluğu Universitetinin yaradılması ilə də vurğulandı. Daşkənddə konsert salonlarından biri &quot;Xalqlar Dostluğu&quot; adlanır; XX əsrdə Xalqlar Dostluğu Muzeyi də fəaliyyət göstərirdi.

== Həmçinin bax ==
* [[Multikulturalizm]]
* [[İnternasionalizm]]

== Ədəbiyyat ==

; rus dilində
* {{kitab3 |автор=Сергей Митрофанович|часть=Дружба народов|ссылка часть= |заглавие=Философский энциклопедический словарь|ответственный=Гл. редакция: Ильичёв, Леонид Фёдорович, П. Н. Федосеев, Ковалёв, Сергей Митрофанович,Панов, Виктор Георгиевич|место=М. |издательство=Советская энциклопедия |год=1983|страницы= 177—178|страниц=840|тираж=150000 |ref=}} 
* Лурье С. В. [http://demoscope.ru/weekly/2011/0475/analit02.php «Дружба народов» в СССР: национальный проект или пример спонтанной межэтнической самоорганизации?] //  Общественные науки и современность. 2011. № 4. С. 145—156.
* [http://tapemark.narod.ru/kommunizm/037.html Дружба народов] // Научный коммунизм: Словарь / Александров В. В., Амвросов А. А., Ануфриев Е. А. и др.; Под ред. А. М. Румянцева. — 4‑е изд., доп. — М.: Политиздат, 1983. — 352 с.

; digər dillərdə
* Tillett L. [http://www.questia.com/read/14740031 The Great Friendship: Soviet Historians on the Non-Russian Nationalities]. Chapel Hill, NC: {{tərcüməsiz 5|University of North Carolina Press||en|University of North Carolina Press}}, 1969.

[[Kateqoriya:Milli siyasət]]
[[Kateqoriya:Sovet frazeologiyası]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>q57o18apyvzs71omxyk081gcat4dxys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ətriyyatçı: Bir qatilin tarixçəsi (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707996</id>
    <revision>
      <id>8965945</id>
      <parentid>8921539</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8612" sha1="t0ork1q1dd8kyck13wyygmm4255mgu9" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = Ətriyyatçı: Bir qatilin tarixçəsi
 |orijinal adı       = {{dil-en|Perfume: The Story of a Murderer}}
 |digər adı          = 
 |şəkil              =Perfume The Story of a Murderer.jpg 
 |şəklin ölçüsü      =210px 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = [[Ben Vişou]]
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 147 dəq.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''PERFUME - THE STORY OF A MURDERER'' (15)|url=https://www.bbfc.co.uk/AFV223345/|work=[[British Board of Film Classification]]|date=September 4, 2006|access-date=November 22, 2012|archive-date=April 19, 2013|archive-url=https://archive.today/20130419193931/http://www.bbfc.co.uk/AFV223345/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = $60 milyon
 |gəlir              = $135 milyon
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''Ətriyyatçı: Bir qatilin tarixçəsi''' ({{dil-en|Perfume: The Story of a Murderer}}) — rejissorluğu Tom Tikver tərəfindən edilən, əsas rollarda Ben Vişou, [[Alan Rikman]], Reyçel Herd-Vud və [[Dastin Hoffman|Dastin Hoffmanın]] yer aldığı 2006-cı il istehsalı olan psixoloji-dram filmi. [[Patrik Züskind|Patrik Züskindin]] [[Ətriyyatçı (roman)|eyniadlı]] romanı əsasında çəkilmişdir. Ssenari müəllifləri Endrü Birkin, Bernd Ayhinqer və Tom Tikverdir. Film XVIII əsrdə [[Fransa|Fransada]] cərəyan edir, mükəmməl qoxubilmə hissinə malik olan Jan-Batist Qrenuyun hekayəsindən bəhs edir.

== Məzmun ==
{{Məzmun}}
Film məşhur qatil olan Jan-Batist Qrenuyun cəzalandırılması səhnəsi ilə başlayır. Edam üçün aparılmasından əvvəl fransız balıq bazarında doğulan kimi tərk edilməsiylə başlanan həyat hekayəsinə geridönüş edilir. Yetimxanada böyüyən Qrenuy hamıdan daha güclü [[iybilmə]] qabiliyyətinə sahib, qəribə və hamıdan uzaq gəzən bir uşaq olaraq yetişir. Daha sonralar [[Dabbaqlıq|dabbaq]] birinə satılır və uzun illər dabbaq köməkçisi olur. Günlərin bir günü yeni qoxular ilə tanış olduğu [[Paris]]ə ilk təslimatı edəndə hər şey dəyişir. Sarı ərik satan qızıl saçlı qızı izləməyə, onu iyləməyə çalışır. Bundan narahat olan qız qaçsa da, Qrenuy onu tapır və qışqırmaması üçün ağız-burnunu bağlayır. İstəmədən qızı boğmuş olur. Qızın öldüyünü biləndən sonra onu soyundurub hər tərəfini iyləyir. Qoxu itəndə isə peşman olur. Daha sonra Qrenuy qoxunu saxlaya bilmək fikrində ilişib qalır.

Ətir mağazasına təslimat etdikdən sonra Qrenuy oranın italyan sahibi Baldinini qoxuları tanıma və yenilərini yaratma bacarığı ilə təəccübləndirir. Beləliklə Baldini Qrenuyu pulla satın alır. Qrenuy əttarın biznesini yenidən canlandırarkən ondan sadəcə tələb edir ki, qoxuları necə qalıcı olaraq saxlamağı ona öyrətsin. Baldini bütün ətirlərin 12 ayrı qoxunun uyumu olduğunu və teorik olaraq 13-cü qoxunun ola biləcəyini açıqlayır. Qrenuy uzun müddət Baldini üçün çalışır, amma ondan distillə üsulu ilə hər şeyin qoxusunu saxlaya bilməyəcəyini öyrənəndə çox məyus olur. Sonrasında isə xəstələnir. Qrenuy başqa bir üsulu öyrətmək üçün Qrasa getməli olduğunu öyrənəndə qarşılıq kimi Baldiniyə 100 ətir resepti verir. Qrenuy Baldini ilə sağollaşıb getdikdən sonra Baldini çökən evinin altında qalaraq ölür. Qras yolunda Qrenuy bir mağaraya sığınaraq özünü cəmiyyətdən təcrid edir. Burada özünün xüsusi qoxusu olmadığının fərqinə varır və elə buna görə də başqaları tərəfindən qəribə və narahatedici olaraq qəbul olunduğuna inanır. Missiyasına davam etməyə qərar verərək mağaranı tərk edir və yoluna davam edir.

[[Qras]]a çatanda Qrenuy zəngin Antoni Riçisin gözəl, qızılsaçlı qızı Lauranın qoxusunu alır və onun &quot;13-cü təməl qoxu&quot; olacağına qərar verir. Qrenuy Qrasda xanım Arnalfinin yanında iş tapır və burada qoxuları saxlamaq üçün yəni üsul öyrənir. Bundan sonra gənc [[lavanda]] toplayıcısını öldürür, ancaq qoxusunu saxlaya bilmir. Növbəti qurbanı bir [[Fahişəlik|fahişə]] olur və bu dəfə istədiyinə nail ola bilir. Tezliklə qətlləri geniş vüsət alır. Qurbanlarının çılpaq bədənlərini şəhərin müxtəlif yerlərinə buraxması şəhərdəki həyəcanı artırır. On iki qoxu tamamlandıqdan sonra Qrenuy Laura üçün planlar qurmağa başlayır. On iki qurbandan sonra [[kilsə]]də Qras [[yepiskop]]u qatilin tutulduğunu və cinayətləri etiraf etdiyini elan edir. Amma Riçis bununla qane olmur və qızıyla birlikdə gizlicə şəhərdən qaçır. Amma bununla da Qrenuydan yaxa qurtara bilmir. Qrenuy qoxunu uzaqdakı mehmanxanaya qədər izləyir və gecə otağına gizlicə girərək Lauranı öldürür.

Qrenuy ətiri bitirdikdən sonra əsgərlər onu həbs edir. [[Ölüm cəzası|Edam]] ediləcəyi gün Qrenuy ətiri üzərinə sürtərək gözətçiləri onu sərbəst buraxmağa məcbur edir. Qrenuy meydana gəldikdə ətirin qoxusunda hamı məst olur. Cəllad və oradakı topluluq [[qrup seksi]]nə başlamazdan əvvəl onu günahsız elan edirlər. Qrenuyun hələ də qatil olduğuna inanan Riçis [[qılınc]]la onu təhdid edir, amma sonra qoxuya qapılır və Qrenuyu oğlu olaraq çağıraraq qucaqlayır.

Qrasdan zədəsiz olaraq ayrılan Qrenuy dünyaya hökm edəcək qədər ətirə sahibdir. Ancaq anlayır ki, bu, onun normal bir insan kimi sevməsinə və ya sevilməsinə icazə verməyəcək. Amansız arayışında xəyal qırıqlığına uğrayan Qrenuy doğulduğu Paris balıq bazarına geri dönür və qalan bütün ətiri başına tökür. Ətirə təslim olan və Qrenuyun [[mələk]] olduğuna inanan insanlar onu yeyir. Səhəri gün geridə qalan tək şey paltarlar və içindən son bir damla düşən boş ətir şüşəsi olur.
{{Məzmun-son}}

== Rollarda ==
* Ben Vişou
* [[Alan Rikman]]
* Reyçel Herd-Vud
* [[Dastin Hoffman]]

== Xarici keçidlər ==
* {{Official website|https://web.archive.org/web/20061027204530/http://www.perfumemovie.com/}}
* {{IMDb title|0396171|Perfume: The Story of a Murderer}}
* {{mojo title|perfume|Perfume: The Story of a Murderer}}
* {{rotten-tomatoes|perfume_the_story_of_a_murderer|Perfume: The Story of a Murderer}}
* {{Metacritic film|title=Perfume: The Story of a Murderer}}

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2006-cı ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Almaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:Paris haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr haqqında tarixi filmlər]]
[[Kateqoriya:DreamWorks Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Summit Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Almaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Seriyalı qatil filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Ölüm cəzası haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Psixopatlar və sosiopatlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Romanlara əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Filmlərdə magik realizm]]
[[Kateqoriya:Constantin Film filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>t0ork1q1dd8kyck13wyygmm4255mgu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ən yaxşı təklif</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709498</id>
    <revision>
      <id>8965944</id>
      <parentid>8909374</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6283" sha1="eviojijsw8wdh8qm97ufellnqp0x0gv" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=The Best Offer.jpg|şəklin ölçüsü=210px|büdcə=$18 milyon&lt;ref name=variety&gt;{{cite journal|url=https://variety.com/2013/film/reviews/the-best-offer-1117949089/|title=Review: &quot;The Best Offer&quot;|date=2013-01-24|journal=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=2013-09-01|archive-date=2017-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204001154/http://variety.com/2013/film/reviews/the-best-offer-1117949089/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|gəlir=$20,489,700&lt;ref name=mojo&gt;{{cite journal|url=https://boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&amp;country=IT&amp;id=_fLAMIGLIOREOFFERT01|title=La Migliore Offerta (The Best Offer)|journal=Box Office Mojo|access-date=2013-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102181218/http://boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&amp;country=IT&amp;id=_fLAMIGLIOREOFFERT01|archivedate=2013-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mojo2&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bestoffer.htm|title=La Migliore Offerta (The Best Offer)|work=Box Office Mojo|access-date=2014-01-09|archive-date=2014-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109183029/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bestoffer.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|müddət=131 dəq.|ilk baxış=1 yanvar 2013}}

'''Ən yaxşı təklif''' ({{dil-it|La migliore offerta}}, {{dil-en|The Best Offer}}) — 2013-cü il İtaliya istehsalı olan [[psixoloji triller]] filmi. [[Cüzeppe Tornatore]]nin rejissorluğu və ssenarisi ilə çəkilib. Filmin musiqisi [[Ennio Morrikone]] tərəfindən bəstələnib. Film incəsənət üzrə mütəxəssis Vircil Oldman haqqındadır.

== Məzmun ==
{{Məzmun}}
Film məşhur xərrac evinin yaşlı, zəngin və hörmətli, həm də soyuq təbiətli müdiri Vircil Oldmanın həyatında baş verən hadisələrdən bəhs edir. Oldman sirli gənc varis Klar İbbetson tərəfindən valideynlərindən miras qalmış geniş antik sənət kolleksiyasını açıq xərracda satmaq üçün işə alınır. Klar hər dəfə şəxsən görüşməyi rədd edir, şiddətli aqrofobiadan əziyyət çəkir və otağından heç vaxt çıxmır. Klar OKB-dən əziyyət çəksə də, axırda Oldmana inanmağa qərar verir. Çox keçmədən qızın səmimiyyəti və sadəliyini bəyənən, ömür boyu subay olan Virqil Oldman Klara aşiq olduğunu anlayır.

Ağıllı cavan bir usta olan Robert Oldmana Kların əşyaları arasında tapdığı bəzi qəribə mexanik parçaları təmir edib yenidən birləşdirməsinə yardımçı olarkən eyni zamanda ona qızla necə dost olacağı və ona qarşı olan duyğularıyla necə rəftar etməli olduğu haqqında tövsiyələr verir. Oldmanın duruşu və prestiji, eyni zamanda dostu Billi Vistlerin köməyi Oldmana davamlı aldatmaca yolu ilə xərracda milyonlarca dəyərindəki şedevr portretlərdən ibarət geniş və özəl kolleksiyaya sahib olmağa yardımçı olur. Billinin özü də həvəsli bir sənətçidir, amma Oldman Billinin işlərini ciddiyə almaz.

Hadisələrə paralel olaraq Virqil başqa bir müştərinin malikanəsində kifli, kömürləşmiş bir odun parçası tapır. Professional restarasiya ilə Virqil yanlış şəkildə 16-cı əsrdən qalma bir sənətkara aid olduğunu qeyd etdiyi, özünü qadın olaraq göstərə bilməyən tabloları &quot;V&quot; olaraq imzalayan bir taplonu ortaya çıxarır. Virqil digər müştərilərə bütün saxtakarların orijinalı dəyişdirməyə qarşı dözülməz şəkildə maraqlı olduğunu və bunun saxtakarın sənətsal həssaslıqlarını ortaya çıxardığını qeyd edir. Xərracda tablo 90.000 sterlinqə satılır. Ancaq Virqin Billiyə bunun əslində 8 milyon sterlinq dəyərində orijinal olduğunu bildiyini açıqladıqdan sonra Billi Virqin üçün tabloyu əsl alıcısından 250.000 sterlinqə alır.

Oldman sonunda işində kompromisə getmək bahasına İbbetson ilə sevgi yaşayır. Bu münasibətin zirvəsində Klar kənar dünyaya qarşı qorxularının öhdəsindən gəlir və Virqil çox bağlı olduğu əlçəklərini çıxardır. Bir müddət Klar ona möhtəşəm kollesiyasını göstərəcək qədər inanan Vilqil ilə yaşamağa davam edir. Duyğularını cilovlayan Klar Vilqilə ikisinin başına nə gəlirsə-gəlsin, onu çox sevdiyini deyir. Bir gün Virqil evə dönür və Kların bütün kolleksiyası ilə birlikdə yoxa çıxdığını görür. Virqil kassada Virqilin Robertə verdiyi mexanik parçalardan düzəldilmiş robot tapır. Robertin hər saxtakarlıqda gerçək bir şey olduğunu və buna görə Robertin Virqili doğrudan istədiyini deyən səs lenti çalınır. Virqil Robert, Klar və Billi tərəfindən planlanmış aldatmacanın qurbanı olduğunun fərqinə varır. Amma Virqil əsərləri qeyri-qanuni yolla ələ keçirdiyi üçün polisə gedə bilmir. Virqil xəyanətdən sonra yatdığı ağıl xəstəxanasından aylar sonra sağalaraq çıxır. [[Praqa]]&lt;nowiki/&gt;ya gederək  Kların bir vaxtlar təriflədiyi restorana gedir. Restoran OKB-ni xatırladan saatlarda doludur. Orada bir masada tək başına oturaraq Kların sevgisinin həqiqi, yoxsa aldatmaca üçün göstərdiyi saxta bir şey olduğu haqqında düşünür.
{{Məzmun-son}}

== Rollarda ==
* [[Ceffri Raş]] — Vircil Oldman, prestijli xərracçı
* Cim Sturqes — Robert, usta və mexanik
* Silviya Hoks — Klar İbbetson
* Donald Sadrlənd — Billi Vistler
* Filip Cekson — İbbetson malikanəsinin xidmətçisi
* Anton Aleksandr — əmlakçı
* Con Benfild — barmen

== Xarici keçidlər ==
* {{Official website|http://lamiglioreoffertailfilm.it}} {{Lang|it}}
* {{IMDb title|1924396|The Best Offer}}
* {{TCMDb title|id=2000044}}
* {{allMovie title|576225}}
* {{rotten-tomatoes|the_best_offer|The Best Offer}}

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2013-cü ilin İtaliya filmləri]]
[[Kateqoriya:Roma haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Cüzeppe Tornatorenin filmləri]]
[[Kateqoriya:İtaliyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Fırıldaqçılar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:Romantik filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>eviojijsw8wdh8qm97ufellnqp0x0gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Nəğməli inqilab</title>
    <ns>14</ns>
    <id>717127</id>
    <revision>
      <id>8965890</id>
      <parentid>8957189</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1987-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="px4paxrmwif3gjrz78gzha5ipt0kc51" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|Category:Singing Revolution}}
{{Kateqoriyanın əsas məqaləsi|Nəğməli inqilab}}

[[Kateqoriya:XX əsrdə Estoniya]]
[[Kateqoriya:XX əsrdə Latviya]]
[[Kateqoriya:Estoniya musiqisi]]
[[Kateqoriya:Litva musiqisi]]
[[Kateqoriya:Latviya musiqisi]]
[[Kateqoriya:1989-cu ildəki inqilablar]]
[[Kateqoriya:Sovet İttifaqının parçalanması]]
[[Kateqoriya:Perestroyka]]
[[Kateqoriya:Dinc inqilablar]]
[[Kateqoriya:Milli azadlıq hərəkatı]]
[[Kateqoriya:1987-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>px4paxrmwif3gjrz78gzha5ipt0kc51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çarpışma (film, 2011)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721128</id>
    <revision>
      <id>8965940</id>
      <parentid>8956595</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2452" sha1="lsywpjpii0a3oyru68zeeh5tqj5tuln" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=The Grey.jpg|şəklin ölçüsü=210px}}

'''Çarpışma''' ({{dil-en|The Grey}}) — hər birinin öz həyatı, öz qorxuları və öz taleyi olan neftçilər briqadası evə qayıdır. Baş qəhrəman onları müşayiət edən keçmiş snayper və ovçudur. Fəhlələrin həyatına təhlükə yaradan canavarları zərərsizləşdirir. Yalnız öz işində təskinlik tapan Con, sevimli həyat yoldaşının ölümü ilə barışa bilmir, ağlından intiharla bağlı fikirlər keçir. Növbəti səfərlərin birində briqadanı daşıyan [[təyyarə]] [[Alyaska]]da qəzaya uğrayır. Qəzadan yalnız səkkiz nəfər o cümlədən Con sağ çıxır. [[Sivilizasiya]]dan [[kilometr]]lərlə uzaqda – [[qar]]lı [[səhra]]da ayılan [[sərnişin]]lər qida çatışmazlığı və sərt hava şəraitində həyat uğrunda mübarizə aparmalıdırlar. Öz qorxularına sinə gəlməyə çalışan didərginlər eyni zamanda qana susamış canavar dəstəsi tərəfindən təqib olunurlar və sonda baş qəhrəman Con da daxil olmaqla [[film]]in bütün qəhrəmanları [[canavar]]ların qurbanına çevrilir. Filmdə baş rollarda Liam Nison, Frenk Qrillo, digər rollarda isə Nonso Anozi, Dermot Malruni, Dallas Roberts və başqaları iştirak etmişdirlər.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:2011-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2011-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin həyatda qalma filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin macəra dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş-macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Ölüm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Universal Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Ekzistensialist filmlər]]
[[Kateqoriya:Scott Free Productions filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fəlakət filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Open Road Films filmləri]]
[[Kateqoriya:Aviasiya qəzaları və ya insidentləri haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>lsywpjpii0a3oyru68zeeh5tqj5tuln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baza və superstruktur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>728590</id>
    <revision>
      <id>8965791</id>
      <parentid>8822722</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="4pasx364af4y9a8dq3bvriumpjlx7q3" xml:space="preserve">Marksist superstruktur, [[Marksizm|marksist]] [[cəmiyyət]] [[nəzəriyyə]]sində [[insan]]ın subyektivliyi ilə cəmiyyətin maddi varlığının vəhdətinin ilkin formasıdır. Forma müəyyən dərəcədə [[obyektiv]], müəyyən dərəcədə [[subyektivlik|subyektivdir]]. İnfrastruktur məhsuldar qüvvələrdən və istehsal münasibətlərindən (işçi-işəgötürənin əmək şəraiti, əmək bölgüsü, mülkiyyət münasibətləri və s.) ibarətdir. Marksist nəzəriyyədə infrastruktur, superstrukturu təşkil edən mədəniyyət, institutlar, siyasi qüvvələr münasibətləri, rollar, rituallar və dövlət kimi cəmiyyətin digər münasibətlərini və düşüncələrini müəyyən edir. Güman edilir ki, superstruktur və infrastruktur arasındakı əlaqə dialektik xarakter daşıyır, &quot;dünyada&quot; rmövcud olan eal varlıqlarla arasında heç bir fərq qoyulmur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Sosiologiya]]
[[Kateqoriya:Struktur]]
[[Kateqoriya:Sosioloji terminologiya]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>4pasx364af4y9a8dq3bvriumpjlx7q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965801</id>
      <parentid>8965791</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="kdpvst6fogecgdzffvrwluyxgd5he2f" xml:space="preserve">Marksist superstruktur, [[Marksizm|marksist]] [[cəmiyyət]] [[nəzəriyyə]]sində [[insan]]ın subyektivliyi ilə cəmiyyətin maddi varlığının vəhdətinin ilkin formasıdır. Forma müəyyən dərəcədə [[obyektiv]], müəyyən dərəcədə [[subyektivlik|subyektivdir]]. İnfrastruktur məhsuldar qüvvələrdən və istehsal münasibətlərindən (işçi-işəgötürənin əmək şəraiti, əmək bölgüsü, mülkiyyət münasibətləri və s.) ibarətdir. Marksist nəzəriyyədə infrastruktur, superstrukturu təşkil edən mədəniyyət, institutlar, siyasi qüvvələr münasibətləri, rollar, rituallar və dövlət kimi cəmiyyətin digər münasibətlərini və düşüncələrini müəyyən edir. Güman edilir ki, superstruktur və infrastruktur arasındakı əlaqə dialektik xarakter daşıyır, &quot;dünyada&quot; rmövcud olan eal varlıqlarla arasında heç bir fərq qoyulmur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Qaralama}}

[[Kateqoriya:Sosiologiya]]
[[Kateqoriya:Struktur]]
[[Kateqoriya:Sosioloji terminologiya]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>kdpvst6fogecgdzffvrwluyxgd5he2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portuqaliya eskudosu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>728703</id>
    <revision>
      <id>8965739</id>
      <parentid>6675955</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="4zs82cq7z0j3akbkm1wsvxzvfsqsihb" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                       = 
|Orijinal adı              = 
|Dil kodu                  = 
|ISO-en                    = 
|ISO-fr                    = 
|Şəkil                     = 
|Şəkil2                    = 
|Ümumi izahı               = 
|İzah                      = 
|İzah2                     = 
|Eni                       = 
|Şəklin eni                = 
|Şəklin eni2               = 
|ISO                       = 
|ISO rəqəmi                = 
|ISO2                      = 
|ISO rəqəmi2               = 
|ISO3                      = 
|ISO rəqəmi3               = 
|Emitent                   = 
|Rəsmi_istifadəçilər       = 
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər = 
|İbarətdir1                = Centavo
|Nisbət1                   = 
|İbarətdir2                = 
|Nisbət2                   = 
|İbarətdir3                = 
|Nisbət3                   = 
|İbarətdir4                = 
|Nisbət7                   = 
|Çoxsaylı1                 = 
|Nisbət4                   = 
|Çoxsaylı2                 = 
|Nisbət5                   = 
|Çoxsaylı3                 = 
|Nisbət6                   = 
|Əvəzedici1                = 
|Əvəzedici2                = 
|Əvəzedici3                = 
|Simvol                    = [[Şəkil:Cifrão symbol.svg|15px]]
|Abreviatura               = 
|İşarə                     = 
|Sikkələr                  =  1&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 5&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 10&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 20&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 50&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 100&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 200&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;
|Əsginaslar                = 500&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 1,000&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 2,000&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 5,000&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;, 10,000&lt;span style=&quot;font-family:Bodoni MT, Big Caslon, Garamond, Baskerville, Brush Script MT&quot;&gt;$&lt;/span&gt;
|Dövriyyəyə buraxılma      = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son  = 
|Əvəz etdi                 = 
|Xronika                   = 
|Mərkəzi bank              = [[Portuqaliya Mərkəzi Bankı]]
|Mərkəzi bankın_saytı      = www.bportugal.pt
|Çap_edən                  = Imprensa Nacional-Casa da Moeda
|Çap təşkilatının_saytı    = www.incm.pt
|Sikkəxana                 = 
|Sikkəxana_saytı           = 
|Sikkəxana2                = 
|Sikkəxana_saytı2          = 
|Commons                   = 
|İnflyasiya                = 2.8% (2000)
|İl                        = 
}}

Eskudo [[Portuqaliya]]nın rəsmi valyuta olaraq [[avro]]nu 1999-cu ildən etibarən istifadəsinə qədərki rəsmi valyutası idi. Eskudonun istifadəsi 2002-ci ildən etibarən tamamilə dayandırılmışdır. Beynəlxalq valyuta kodu PTE idi. Eskudonun işarəsi dollar işarəsinə çox oxşardır. Lakin dollar işarəsindən fərqli olaraq yuxarıdan aşağıya doğru iki sətirdən ibarətdir.

Eskudo ilk dəfə 1911-ci ildə istifadə edilmişdir. Avro keçidində istifadə olunan paritet 1 Avro=200 Eskudo olmuşdur.

Dəmir pullar olaraq dövriyyədə: nadir olan 1, 5 və 10 eskudo və müntəzəm istifadə edilən 20, 50, 100 və 200 eskudo mövcud idi. Kağız pullar formasında isə dövriyyədə 500, 1000, 2000, 5000 və 10 000 eskudo mövcud idi. 2000-ci ildə inflyasiya nisbəti 2.8% olub&lt;ref&gt;{{Cite web |title=worldpress.org |url=http://www.worldpress.org/profiles/Portugal.cfm |access-date=2021-11-12 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928035649/https://www.worldpress.org/profiles/portugal.cfm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Şəkil:PRT037.JPG|thumb|1 eskudonun qabaq və arxa tərəfi]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>4zs82cq7z0j3akbkm1wsvxzvfsqsihb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Antirevizionizm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>730098</id>
    <revision>
      <id>8965800</id>
      <parentid>8598079</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="tftduwche0swu8f5nipoowzp2vp8ulu" xml:space="preserve">{{catmore}}

[[Kateqoriya:Marksizm–leninizm]]
[[Kateqoriya:İdeologiyaların adını daşıyan kateqoriyalar]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>tftduwche0swu8f5nipoowzp2vp8ulu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazaxıstan etirazları (2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734569</id>
    <revision>
      <id>8965856</id>
      <parentid>8962814</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22339" sha1="mht82dz0edh6a9nglohlvhf02vx497f" xml:space="preserve">{{İnqilab
|Adı                   = Qazaxıstan etirazları
|Yer                   = [[Qazaxıstan]]
|Tarix                 = [[2 yanvar]] [[2022]] - [[11 yanvar]] [[2022]]
|Şəkil                 = 
|Şəklin eni            = 
|Şəkil məlumat         = Etirazçılar [[Aqtöbe]]nin mərkəzi meydanında
|Səbəb                 = * Qaz qiymətlərin birdən ikiqat artması
* Avtoritarizm
|Məqsəd                = * Qaz qiymətlərin azalması
* Hakimiyyətin istefası
* [[Akim (vəzifə)|Akim]]lərin seçkilərlə seçilməsi
|Nəticə                = * Nazirlər Kabinetinin istefası
* [[Nursultan Nazarbayev]]in Təhlükəsizlik Şurası sədri vəzifəsindən uzaqlaşdırması
|Təşkilatçılar         =
|Hərəkətverici qüvvələr=
|İştirakçı sayı        = 
|Əleyhdarları          = 
|Həlak olanlar         = 208&lt;ref name=&quot;227killed&quot;&gt;{{Cite web|title=Russia-Led Military Alliance Completes Withdrawal From Kazakhstan|url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-csto-troops-withdrawal-security/31661294.html|access-date=2022-01-19|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927205835/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-csto-troops-withdrawal-security/31661294.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Yaralananlar          = 500&lt;ref name=&quot;NYT_revolt_Kazakhstan&quot;&gt;{{cite news | last1= Bilefsky | first1=Dan | title= Revolt in Kazakhstan: Here's What You Need to Know | date= 2022-01-05 |newspaper= [[The New York Times]] | url= https://www.nytimes.com/2022/01/05/world/asia/kazakhstan-protests.html |access-date= 2022-01-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105212126/https://www.nytimes.com/2022/01/05/world/asia/kazakhstan-protests.html |archive-date= 2022-01-05 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Həbs olunanlar        = 9900-dən çox&lt;ref name=&quot;rferl.org&quot;&gt;{{Cite web|title=Kazakh President Announces CSTO Troop Withdrawal, Appoints New PM|url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-detains-10000-unrest/31648618.html|access-date=2022-01-11|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|archive-date=2022-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112095626/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-detains-10000-unrest/31648618.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

'''2022-ci ildə Qazaxıstan etirazları''', bəzən '''Qanlı Yanvar''' ({{Lang-kk|Qandy qañtar|translit=Qandy qañtar}})&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Imamova|first=Navbahor|date=2022-02-16|title=Kazakhstan Seeks Lessons From Its Bloody January|url=https://www.voanews.com/a/kazakhstan-seeks-lessons-from-its-bloody-january/6444934.html|access-date=2022-02-18|website=VOA|language=en|archive-date=2022-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327053948/https://www.voanews.com/a/kazakhstan-seeks-lessons-from-its-bloody-january/6444934.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=After Kazakhstan's 'Bloody January,' Can Toqaev Ever Gain The People's Support?|url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-toqaev-bloody-january/31671033.html|access-date=2022-02-18|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927095519/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-toqaev-bloody-january/31671033.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-01-18|title=Қанды қаңтар: Перзентінен айырылған ата-ана, жетім қалған бала...|url=https://inbusiness.kz/kz/last/kandy-kantar-perzentinen-ajyrylgan-ata-ana-zhetim-kalgan-bala|access-date=2022-02-18|website=inbusiness.kz|language=kk|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218011548/https://inbusiness.kz/kz/last/kandy-kantar-perzentinen-ajyrylgan-ata-ana-zhetim-kalgan-bala|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=БЕРЕКЕТ|first=Ақмарал|date=2022-02-14|title=40-күн: Халық &quot;Қанды қаңтар&quot; оқиғасының құрбандарын қалай еске алды?|url=https://bugin.kz/23243-40-kun-khalyq-qandy-qanhtar-oqighasynynh-qurbandaryn-qalay-eske-aldy|access-date=2022-02-18|website=bugin.kz|language=kk|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218021537/https://bugin.kz/23243-40-kun-khalyq-qandy-qanhtar-oqighasynynh-qurbandaryn-qalay-eske-aldy|url-status=live}}&lt;/ref&gt; və ya '''yanvar faciəsi''' ({{Lang-kk|Qañtar tragediasy|translit=Qañtar tragediasy}})&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-05|title=Қаңтар трагедиясы: Ұрлық пен тонау фактісі бойынша 1674 іс тіркелген|url=http://lenta.inform.kz/kz/article/3895468|access-date=2022-02-18|website=lenta.inform.kz|language=kk}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-17|title=Мемлекет басшысы Қаңтар трагедиясы жайлы: Жағдай мүлдем басқа арнаға бұрылып кетті|url=https://kaz.nur.kz/society/1956660-zagdai-muldem-basqa-arnaga-burylyp-ketti-toqaev-qantar-tragediyasy-zaily-soz-qozgady/|access-date=2022-02-18|website=kaz.nur.kz|language=kk|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218011541/https://kaz.nur.kz/society/1956660-zagdai-muldem-basqa-arnaga-burylyp-ketti-toqaev-qantar-tragediyasy-zaily-soz-qozgady/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-01-16|title=Timeline: January tragedy in Kazakhstan|url=https://www.kt.kz/eng/society/chronology_of_the_january_tragedy_in_kazakhstan_1377927776.html|access-date=2022-02-18|website=www.kt.kz|language=en|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417113843/https://www.kt.kz/eng/society/chronology_of_the_january_tragedy_in_kazakhstan_1377927776.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cohen|first=Ariel|date=2022-01-24|title=Kazakhstan's Stress Test: The January Tragedy and its Aftermath|url=https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13703-kazakhstan%E2%80%99s-stress-test-the-january-tragedy-and-its-aftermath.html|access-date=2022-02-18|website=www.cacianalyst.org|language=en|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927192444/https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13703-kazakhstan%E2%80%99s-stress-test-the-january-tragedy-and-its-aftermath.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — 2022-ci il yanvarın 2-də [[Janaozen]]də maye qazın bahalaşmasına qarşı kütləvi etirazlar ilə başlayan, daha sonra bütün ölkəyə yayılan etirazlardır. Etirazlar sürətlə başqa şəhərlərə, o cümlədən [[Almatı]]ya sıçrayıb. Hökumət etirazçılar qarşısında geri çəkilərək qiymətləri endirsə də aksiyalar səngiməyib. Bəzi şəhərlərdə küçələrə çıxanlar Təhlükəsizlik Şurasının katibi vəzifəsini (ömürlük) tutan keçmiş prezident [[Nursultan Nazarbayev]]in siyasətdən getməsini tələb ediblər. Yanvarın 5-də etirazların böyüməsi qarşısında prezident [[Qasım-Comərd Tokayev]] hökuməti istefaya göndərib. Tokayevin sərəncamı ilə baş nazirin səlahiyyətlərinin müvəqqəti icrası vitse-premyer vəzifəsini tutmuş [[Alixan Smailov]]a həvalə edilib. Habelə Almatıda və [[Manqistau vilayəti]]ndə (inzibati mərkəzi Janaozen olmaqla) yanvarın 5-dən 19-na qədər komendant saatı tətbiq edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qazaxıstanda etirazlar: Aktobe şəhərində polis xalqın tərəfinə keçdi |url=https://virtualaz.org/aktual/198907 |access-date=2022-01-05 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105144138/https://virtualaz.org/aktual/198907 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İğtişaşlara cavab olaraq, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) – Ermənistan, Belarus, Qırğızıstan, Rusiya, Tacikistan və Qazaxıstanın özünün də daxil olduğu postsovet dövlətlərinin hərbi ittifaqı Qazaxıstanda sülhməramlı qoşunların yerləşdirilməsinə razılıq verib.

Yanvarın 9-da verilən məlumata görə Qazaxıstandakı iğtişaşlar zamanı əksəriyyəti Almatı şəhərində olmaqla 164 nəfər insan həlak olub və 2265 nəfər yaralanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qazaxıstanda iğtişaşlarda 160-dan çox insan həlak olub, xəstəxanalardakı 83 nəfərin vəziyyəti ağırdır |url=https://apa.az/az/mdb-olkeleri/qazaxistanda-igtisaslarda-160-dan-cox-insan-helak-olub-xestexanalardaki-83-neferin-veziyyeti-agirdir-yenilenib-680200 |access-date=2022-01-09 |archive-date=2022-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200336/https://apa.az/az/mdb-olkeleri/qazaxistanda-igtisaslarda-160-dan-cox-insan-helak-olub-xestexanalardaki-83-neferin-veziyyeti-agirdir-yenilenib-680200 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Zəmin ==
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra keçmiş Sovet İttifaqı hökuməti ilə əlaqəsi olan varlı şəxslərə güzəştli imtiyazlar verilirdi. Onlar qiymətli resurslara malik olan obyektlərin özəlləşdirilməsindən və torpaq mülkiyyətindən böyük sərvət qazandılar.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news|last=Kantchev|first=Georgi|date=7 January 2022|title=Kazakhstan’s Elite Got Richer on Natural Resources. Then Came the Unrest.|language=en-US|work=[[Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-elite-got-richer-on-natural-resources-then-came-the-unrest-11641572839|access-date=8 January 2022|issn=0099-9660|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110170119/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-elite-got-richer-on-natural-resources-then-came-the-unrest-11641572839|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Nursultan Nazarbayev]] Qazaxıstanın dağılmasından sonra 1990-2019-cu illərdə ölkəni idarə edən ilk prezidenti oldu. Bu müddət ərzində beynəlxalq müşahidəçilər Qazaxıstanda keçirilən seçkilərin heç birini ədalətli saymayıblar. [[The Daily Telegraph]] yazır ki, Nazarbayev ölkəni avtoritarizm, qohumbazlıq və opponentləri həbs etməklə idarə edirdi.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{cite news|last=Redmayne|first=Nick|date=16 December 2021|title=The truth about the world's most misunderstood country|newspaper=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/asia/kazakhstan/truth-worlds-misunderstood-country/|url-status=live|access-date=5 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105202934/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/asia/kazakhstan/truth-worlds-misunderstood-country/|archive-date=5 January 2022|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

Qazaxıstan iqtisadiyyatında neft hasilatı böyük rol oynayır. 2010-cu illərin ortalarında neft qiymətləri düşənə qədər, Qazaxıstan Mərkəzi Asiyada ən yaxşı iqtisadiyyatlardan birinə malik idi.&lt;ref name=&quot;imfarticleiv&quot;&gt;{{cite web|title=IMF Executive Board Article IV consultation1 with Kazakhstan|url=https://www.imf.org/external/np/sec/pr/2013/pr13308.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183248/https://www.imf.org/external/np/sec/pr/2013/pr13308.htm|archive-date=3 March 2016|access-date=14 February 2016|website=Imf.org|publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt; Ölkə həm də dünyadakı uran ehtiyatlarının təxminən 40%-nə malikdir. Belə artıma baxmayaraq, iqtisadi gəlirlər əhali arasında ədalətli bölüşdürülmədi. Qazaxıstanda minimum əmək haqqı ayda 100 ABŞ dollarından azdır və ölkədə iqtisadi bərabərsizlik hökm sürür. 2022-ci ildə qədər 162 ən zəngin qazax ölkənin sərvətinin 55%-nə sahib idi.&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt; 2012-ci ildə [[Dünya İqtisadi Forumu]] korrupsiyanı Qazaxıstanda biznesin aparılmasında ən böyük problem kimi qeyd edib.&lt;ref name=&quot;OECD1&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=BU7uK583X8MC&amp;pg=PA112&amp;lpg=PA112&amp;dq=kazakhstan+corruption+ranking&amp;source=bl&amp;ots=ZI50X8c9BL&amp;sig=TiPEPwdRpIq41eJ1a5PxX_GsgYs&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CFcQ6AEwBTgKahUKEwib2f2FzYPIAhVmcHIKHePYBpE#v=onepage&amp;q=kazakhstan%20corruption%20ranking&amp;f=false OECD Investment Policy Reviews] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200918173939/https://books.google.com/books?id=BU7uK583X8MC&amp;pg=PA112&amp;lpg=PA112&amp;dq=kazakhstan+corruption+ranking&amp;source=bl&amp;ots=ZI50X8c9BL&amp;sig=TiPEPwdRpIq41eJ1a5PxX_GsgYs&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CFcQ6AEwBTgKahUKEwib2f2FzYPIAhVmcHIKHePYBpE#v=onepage&amp;q=kazakhstan%20corruption%20ranking&amp;f=false|date=2020-09-18}}, P112, [[OECD]], 2012&lt;/ref&gt; [[Dünya Bankı]] isə Qazaxıstandakı korrupsiyanı [[Anqola]], [[Boliviya]], [[Keniya]] və [[Liviya]] kimi ölkələrlə eyni səviyyədə göstərmişdir.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2006/11/05/business/yourmoney/05giffen.html?pagewanted=all Oil, Cash and Corruption] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190418062819/https://www.nytimes.com/2006/11/05/business/yourmoney/05giffen.html?pagewanted=all |date=2019-04-18 }}, ''[[The New York Times]]'', 5 November 2006&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə Norveçin [[Aftenposten]] qəzeti hüquq müdafiəçisi və hüquqşünas Denis Jivaqaya istinadən yazır ki, &quot;Qazaxıstanda neft fondu var, amma onun gəlirinin necə xərcləndiyini heç kim bilmir&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/Observatorer-fra-tidligere-Sovjet-jakter-pa-valg-juks-7305886.html Observatører fra tidligere Sovjet jakter på valg-juks] {{Wayback|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/Observatorer-fra-tidligere-Sovjet-jakter-pa-valg-juks-7305886.html |date=20160303225918 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225918/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/Observatorer-fra-tidligere-Sovjet-jakter-pa-valg-juks-7305886.html|date=3 March 2016}}. Aftenposten.no (10 September 2013). Retrieved 8 March 2014.&lt;/ref&gt;

Mangistau vilayətində yerləşən və neft hasil edən şəhər olan Janaozendə əvvəllər də bir sıra işçi tətilləri və nümayişləri baş verib. 2011-ci ildə Qazaxıstan Müstəqillik Gününün 20-ci ildönümündə şəhərdə etirazlar baş vermişdi. Bu etirazlarda və ondan sonra baş vermiş iğtişaşlarda rəsmi rəqəmlərə görə 16 nəfər ölmüş və 100 nəfər yaralanmışdı. Qazaxıstan təhlükəsizlik qüvvələri iş şəraitinin yaxşılaşdırılmasını tələb edən etirazçılara atəş açmışdı.
O dövrdə Janaozendə əsasən avtomobillərdə yanacaq kimi istifadə edilən mayeləşdirilmiş təbii qazın (MTQ) qiyməti 30–35 [[tenge]] civarında idi və o vaxtdan bəri onun qiyməti bir neçə dəfə bahalaşıb. [[Eurasianet]]-in məlumatına görə, artıma Qazaxıstan hökumətinin 2019-cu ilin yanvarında başlayan və tədricən dövlətin qaz subsidiyalarını dayandırmaq və bunun əvəzində bazara qiymətləri müəyyən etmək imkanı verən MTQ-nin elektron bazar ticarətinə mərhələli keçid siyasəti səbəb olub.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Kumenov|first1=Almaz|last2=Lillis|first2=Joanna|date=2022-01-04|title=Kazakhstan explainer: Why did fuel prices spike, bringing protesters out onto the streets?|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-explainer-why-did-fuel-prices-spike-bringing-protesters-out-onto-the-streets|url-status=live|access-date=2022-01-05|website=eurasianet.org|language=en|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105023407/https://eurasianet.org/kazakhstan-explainer-why-did-fuel-prices-spike-bringing-protesters-out-onto-the-streets}}&lt;/ref&gt; 2020-ci ilin yanvarında Janaozendə etiraz aksiyası keçirildi. Aksiyada şəhər sakinləri maye qazın qiymətinin 65 təngədən 55 təngəyə endirilməsini tələb etdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ТОЙКЕН|first=Санияш|date=2020-01-10|title=Janaozenlilər yenidən akimata gələrək qazın qiymətinin azaldılmasını tələb etdilər|url=https://rus.azattyq.org/a/30370468.html|url-status=live|access-date=2022-01-04|website=Радио Азаттык|language=ru|archive-date=2022-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104062606/https://rus.azattyq.org/a/30370468.html}}&lt;/ref&gt; Bundan başqa, COVID-19 pandemiyası iqtisadiyyata təsir göstərdiyindən, qənaət tədbirləri və hökumətin qeyri-adekvat iqtisadi stimullaşdırılması inflyasiya və əmək haqqı artımının olmaması ilə nəticələndi.&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt; Janaozendəki etirazçıların bildirdiyinə görə, yeni il ərəfəsində qazın qiyməti 80, daha sonra 100 tengeyədək artıb, yeni ildən sonra isə bu qiymət 120 (0,28 ABŞ dolları) tenge olub.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Cite web |title=Qazaxıstanda qaz narazılığı: etiraz meydanından fotolar |url=https://sputnik.az/amp/20220105/qazaxistanda-qaz-naraziligi-etiraz-meydanindan-fotolar-437861396.html |access-date=2022-01-05 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105081459/https://sputnik.az/amp/20220105/qazaxistanda-qaz-naraziligi-etiraz-meydanindan-fotolar-437861396.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Etirazların məqsədi ==
Etirazlarçıların məqsədlərinə böyük siyasi dəyişikliklərə çağırışlar daxildir. [[Oyan, Qazaqstan]] təşkilatının nümayəndəsi Darxan Şərifovun bildirdiyinə görə, etirazçılar &quot;real siyasi islahatlar&quot; və &quot;ədalətli seçkilər&quot; istəyirdilər və &quot;korrupsiya və qohumbazlıq&quot;dan qəzəbli idilər.&lt;ref name=&quot;Guardian_Moscow_led_alliance&quot;&gt;{{cite news | last1= Shaun | first1= Walker |last2=Bisenov|first2=Naubet | title= Kazakhstan protests: Moscow-led alliance sends 'peacekeeping forces' | date= 5 January 2022 |newspaper= [[The Guardian]] | url= https://www.theguardian.com/world/2022/jan/05/kazakhstan-protests-president-threatens-ruthless-crackdown |access-date= 5 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105224446/https://www.theguardian.com/world/2022/jan/05/kazakhstan-protests-president-threatens-ruthless-crackdown |archive-date= 5 January 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Yerli media aksiya iştirakçılarının digər tələbləri - Nursultan Nazarbayevin siyasətdən getməsini, ölkədə internetin bərpa edilməsini, xalq seçkiləri keçirilməsini, 1993-cü il Konstitusiyasının geri qaytarılmasını, həmçinin vətəndaş fəallarının təqibinə son qoyulmasını, aksiyalar zamanı saxlanılanların hamısının azad edilməsi, əmək haqqının artırılması, təkrar emalın ləğvi, nəqliyyat vasitələri üçün ödənişli yolların ləğvi, minimum pensiyanın artırılması, uşaq müavinətlərinin artırılmasını tələb edirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qazaxıstanda aksiyalar: Etirazçıların tələbləri çoxalır |url=https://apa.az/az/apa-tv/xeber/xeberler/qazaxistanda-aksiyalar-etirazcilarin-telebleri-coxalir-68428 |access-date=2022-01-08 |archive-date=2022-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108214008/https://apa.az/az/apa-tv/xeber/xeberler/qazaxistanda-aksiyalar-etirazcilarin-telebleri-coxalir-68428 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Nəticələri ==

Qazaxıstan dünya [[Uran (kimyəvi element)|uranın]] 40%-i istehsal edir. Etiraz aksiyaları başlayandan sonra, uran qiymətləri artıb.&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 January 2022|title=Transport disruptions the wild card for Kazakh uranium shipments|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/markets/commodities/transport-disruptions-wild-card-kazakh-uranium-shipments-2022-01-07/|access-date=2022-04-22|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928015444/https://www.reuters.com/markets/commodities/transport-disruptions-wild-card-kazakh-uranium-shipments-2022-01-07/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 January 2022|title=Uranium and oil prices have spiked as Kazakhstan's political upheaval spurs fears about reduced production and supply chain disruption|work=Business Insider|url=https://markets.businessinsider.com/news/commodities/uranium-and-oil-prices-spike-on-turmoil-in-kazakhstan-2022-1|access-date=22 April 2022|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708113554/https://markets.businessinsider.com/news/commodities/uranium-and-oil-prices-spike-on-turmoil-in-kazakhstan-2022-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İnternet kəsilməsi kriptovalyutaya təsir edib. Çin 2021-ci ildə kriptovalyutanın şaxtaçılığını qadağan etdiyinə görə, bir sıra şaxtaçı Qazaxıstana köçüb və beləliklə, etirazlardan əvvəl Bitcoin-in dünya həşreytinin 18%-i Qazaxıstan payında düşürdü.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Madhok|first1=Diksha|date=7 January 2022|title=Kazakhstan is huge for crypto mining. Political upheaval could jeopardize that|work=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/01/07/investing/bitcoin-mining-kazakhstan-protests-impact-intl-hnk/index.html|access-date=9 January 2022|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227181024/https://edition.cnn.com/2022/01/07/investing/bitcoin-mining-kazakhstan-protests-impact-intl-hnk/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sigalos|first=MacKenzie|date=2022-01-06|title=Kazakhstan's deadly protests hit bitcoin, as the world's second-biggest mining hub shuts down|url=https://www.cnbc.com/2022/01/06/kazakhstan-bitcoin-mining-shuts-down-amid-fatal-protests.html|access-date=2022-01-19|website=CNBC|language=en|archive-date=2022-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412115118/https://www.cnbc.com/2022/01/06/kazakhstan-bitcoin-mining-shuts-down-amid-fatal-protests.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İrticalar ==
=== Beynəlxalq ===
==== Qurumlar ====

* [[File:Flag of the Organization of Turkic States.svg|25px]] [[Türk Dövlətləri Təşkilatı]] yanvarın 6-da buraxdığı bəyanatıdan: &quot;Qardaş qazax xalqının sağlam düşüncəsinə və normal vəziyyətə qayıdış arzusuna güvənirik. Qazaxıstan rəsmilərinin sülhsevər şəkildə gərginliyin arxada qoyulması, sabitlik və əmin-amanlığın bərpasına qadir olduğuna inanırıq. Qazaxıstan hökumətinə və xalqına ehtiyac duya biləcəyi dəstəyi verməyə hazır olduğumuzu bəyan edirik. Hadisələrdə həlak olanlara başsağlığı verir, yaralılara şəfa diləyirik&quot;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:2022-ci ildə Asiya]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstanda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildə Qazaxıstan]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstanda üsyanlar]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin üsyanları]]
[[Kateqoriya:Yanvardakı hadisələr]]
[[Kateqoriya:Qiymətləndirmə mübahisələri]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>mht82dz0edh6a9nglohlvhf02vx497f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabuslar xiyabanı (film, 2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737965</id>
    <revision>
      <id>8965952</id>
      <parentid>8828211</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="p73nqkirkrhypf10idq71wxbumvfh8r" xml:space="preserve">{{Film}}'''Kabuslar xiyabanı''' ({{Dil-en|Nightmare Alley}}) — [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] istehsalı triller və [[dram filmi]]. Film Uilliam Lindsey Qreşamın 1946-cı ildə yazdığı eyniadlı romanına əsaslanır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://twitter.com/searchlightpics/status/1436446167852732416 |access-date=2022-02-01 |archive-date=2021-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018205323/https://twitter.com/searchlightpics/status/1436446167852732416 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Rollarda ==
{{Başlıq genişləndir}}

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}{{Film-qaralama}}
[[Kateqoriya:2021-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:TSG Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:Saturn mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Kanada filmləri]]
[[Kateqoriya:Nuar film]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin neonuar filmləri]]
[[Kateqoriya:Alkoqolizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Gilyermo del Toronun filmləri]]
[[Kateqoriya:Sirk filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:COVID-19 pandemiyasına görə istehsalı dayandırılan filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:1939-cu il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Baffaloda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Searchlight Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Torontoda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>p73nqkirkrhypf10idq71wxbumvfh8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdullah ibn Üneys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737975</id>
    <revision>
      <id>8966049</id>
      <parentid>8919274</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="fh0x6152nsl604lhpa4c29eyziaj94f" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim}}
'''Abdullah ibn Üneys'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Abdullah İbni Üneys (ra) Kimdir? |url=https://www.islamveihsan.com/abdullah-ibni-uneys-ra-kimdir.html |access-date=2022-02-01 |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203024228/https://www.islamveihsan.com/abdullah-ibni-uneys-ra-kimdir.html |url-status=live |date=2016|website=İslam &amp; İhsan}}&lt;/ref&gt; ({{dil-ar|عبد الله بن انيس الجهني}}; {{DVTY}}) — İslam peyğəmbəri [[Məhəmməd]]in səhabələrindən biri.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Çakan |first=İ. L. |date=1988 |title=Abdullah b. Üneys el-Cüheni |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-b-uneys-el-cuheni |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009205416/https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-b-uneys-el-cuheni |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-05-29 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Doğulması və gəncliyi haqqında heç bir məlumat yoxdur. Abdullah ibn Üneys Səllam ibn Əbil-Hüqeyqi öldürmək üçün təyin edilmiş 4–5 nəfərlik qrup arasında olmuşdur. Useyr ibn Zarəmin başçılığında üzərinə göndərilən otuz əsgərdən biri olur. O, Xalid ibn Süfyanı öldürmək üçün [[Məhəmməd]] tərəfindən tək olaraq göndərilir. Urənə bölgəsində Xalidə rast gələn Abdullah Məhəmmədin əleyhinə danışaraq onu aldadır. Daha sonra adamları ortada olmayanda onu öldürüb [[Mədinə|Mədinəyə]] qayıdır. Bu səbəbdən Məhəmməd ona bir əsa verərək deyir:
{{Sitat|Bu, Qiyamət günü aramızda bir nişanə olacaq və sən cənnətdə bu əsa üzərində dayanacaqsan}}

Abdullah ölənə qədər bu xatirəni qılıncı ilə daşıdı. Vəfat etdikdən sonra vəsiyyəti ilə kəfəninə büründü. O, tutulduğu qızdırma səbəbindən [[Bədr döyüşü]]ndə iştirak edə bilmədi, lakin başqa döyüşlərdə iştirak etmişdir. 674 və ya 699-cu ildə [[Dəməşq|Dəməşqdə]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]]
[[Kateqoriya:Səhabələr]]</text>
      <sha1>fh0x6152nsl604lhpa4c29eyziaj94f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Vestern teleserialları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>739192</id>
    <revision>
      <id>8966011</id>
      <parentid>8791809</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</comment>
      <origin>8966011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="3iucnokmtbv27h8w2c6y1xe2vyt2c87" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Janrlarına görə teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Vestern]]
[[Kateqoriya:Tarixi teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</text>
      <sha1>3iucnokmtbv27h8w2c6y1xe2vyt2c87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ulduz müharibələri: Sonuncu ceday</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739572</id>
    <revision>
      <id>8966006</id>
      <parentid>8943605</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]</comment>
      <origin>8966006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="d7ezor5dpgr9bxeviidu95egjxq9830" xml:space="preserve">{{Film|şəklin ölçüsü=210px|şəkil=Star Wars The Last Jedi.jpg}}
'''Ulduz müharibələri: Sonuncu ceday''' və ya '''Ulduz müharibələri: VIII Epizod – Sonuncu ceday''' ({{dil-en|Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi}}) — [[Rayan Conson|Rayan Consonun]] ssenaristliyi və rejissorluğu ilə 2017-ci ildə çəkilmiş, &quot;[[Lucasfilm]]&quot; tərəfindən istehsal olunmuş və &quot;[[Walt Disney Pictures]]&quot; tərəfindən yayımlanan [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] epik kosmik operası. Bu, &quot;''[[Ulduz müharibələri]]''&quot; film seriyası və &quot;[[Skayvolker saqası]]&quot;nın səkkizinci epizodu, &quot;''[[Ulduz müharibələri: VII Epizod – Gücün oyanması (film, 2015)|Gücün oyanması]]''&quot; (2015) filminin sikvelidir.

&quot;''Sonuncu ceday''&quot;ın mövzusu [[Rey (Ulduz müharibələri)|Reyin]] ceday ustası [[Lyuk Skayvolker|Lyuk Skayvolkeri]] taparaq onu [[Müqavimət (Ulduz müharibələri)|Müqavimətin]] [[Kaylo Ren]] və [[Birinci orden (Ulduz müharibələri)|Birinci ordenə]] qarşı mübarizəsinə kömək etməyə çağırması və general [[Leya Orqana]], [[Finn (Ulduz müharibələri)|Finn]] və [[Po Demeron|Po Demeronun]] Birinci ordenin hücumlarından qaçması haqqındadır. Film 2016-cı ilin dekabrında vəfat edən [[Kerri Fişer|Kerri Fişerə]] həsr edilmişdir və onun buradakı rolu ölümündən sonra ilk rolu olmuşdur. Rollarda [[Mark Hamill]], Kerri Fişer, [[Adam Drayver]], [[Deyzi Ridli]], [[Con Boyeqa]], [[Oskar Ayzek]], [[Lupita Nionqo]], [[Endi Serkis]], [[Domhnall Qlison]], [[Entoni Deniels]], [[Qvendolin Kristi]], [[Kelli Mari Tren]], [[Lora Dern]] və [[Benisio del Toro]] var.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Rəsmi saytı|http://www.starwars.com/films/star-wars-episode-viii-the-last-jedi|''Star Wars: The Last Jedi''}} at {{URL|http://www.starwars.com|StarWars.com}}
* {{Rəsmi saytı|http://lucasfilm.com/productions/star-wars-the-last-jedi|''Star Wars: The Last Jedi''}} at {{URL|http://lucasfilm.com/|Lucasfilm.com}}
* {{IMDb title}}
* {{Allmovie title}}
* {{Wookieepedia|Star Wars: Episode VIII The Last Jedi|''Star Wars: The Last Jedi''}}

{{Ulduz müharibələri}}

[[Kateqoriya:Ulduz müharibələri filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Lucasfilm filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin 3D filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin sikvel filmləri]]
[[Kateqoriya:Saturn mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Teen Choice Award mükafatının qalibi olmuş filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:Bakingemşirdə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Pinewood Studios filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi-fantastika macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Walt Disney Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Bəstəkar Con Vilyamsın filmləri]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Filmdə hərəkət tutma]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin 3D filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi-fantastik müharibə filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Bad Robot Productions filmləri]]
[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]</text>
      <sha1>d7ezor5dpgr9bxeviidu95egjxq9830</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ailənin, xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742152</id>
    <revision>
      <id>8965788</id>
      <parentid>7527998</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5214" sha1="ru7pta6frf4lqtx0e2gw1nv5pcffbqy" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Şəklin izahı        = Birinci buraxılışın üz qapağı. 1884-cü il.
 |Mövzu               = [[antropologiya]], [[sosiologiya]]
}}

'''Ailənin, xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi''' ({{dil-de|Der Ursprung der Familie, des Privateigenthums und des Staats}}) — [[Fridrix Engels]]in əsəri.

== Məzmunu ==
[[Fridrix Engels]]in &quot;''Ailənin, xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi''&quot; kitabında [[insan]] [[cəmiyyət]]inin inkişafının ilkin mərhələlərində onun tarixinin [[Dialektika|dialektik]]-[[Materializm|materalist]] təhlili verilir, [[qəbilə]] quruluşunun dağılması və [[Şəxsi mülkiyyət|xüsusi mülkiyyətə]] əsaslanan sinfi münasibətlərin meydana gəlməsi prosesi göstərilir, [[ailə]] formalarının təkamülü tədqiq olunur, sinfi hökmranlıq silahı olan [[dövlət]]in mənşəyi izah edilir və mahiyyəti açılır, sinifsiz cəmiyyətə – [[kommunizm]]ə keçilməsi ilə dövlətin məhv olmasının labüdlüyü əsaslandırılır.&lt;ref name=&quot;ASE&quot;&gt;{{ASE|1|189|Ailənin, xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi}}&lt;/ref&gt;

Əsər 9 fəsildən ibarətdir. 1–2-ci fəsillərdə qəbilə quruluşunadək insanların həyat şəraitinin təhlili, sinifli cəmiyyətdə [[ailə]]-[[nikah]] münasibətlərinin inkişafınınn tədqiqi, [[Burjuaziya|burjua]] ailəsinin tənqidi verilir. 3–9-cu fəsillərdə sinifli cəmiyyətdən əvvəlk cəmiyyətin əsas özəyi olan qəbilə quruluşunun xüsusiyyətlərindən bəhs edilir, ibtidai &quot;kommunizm&quot; xarakterizə olunur. Fridrix Engels qəbilə quruluşunun dağılmasını izləyərək, cəmiyyətin qəbilə quruluşunu onun inkişafının yüksək mərhələsində sarsıdan, sonra isə [[sivilizasiya]]ya keçməklə əlaqədar olaraq, onu tamamilə aradan qaldıran iqtisadi şərtləri tədqiq etmişdir. [[Məhsuldarlıq|Məhsuldar]] qüvvələrin inkişafı, [[əmək bölgüsü]] və onun məhsuldarlığının artması ilə özgə əməyinin məhsullarını mənimsəmək imkanlarının necə yarandığını, insanın insan tərəfindən [[istismar]]ının və cəmiyyətin düşmən siniflərə parçalanmasının, bunun nəticəsində isə istismarçılar sinfinin məzlum sinfi əzmək silahı olan dövlətin necə meydana gəldiyini göstərmişdir. Fridrix Engels dövlətin müxtəlif konkret formalarını nəzərdən keçirərək onların sinfi təbiətini açıq göstərir, burjua dövlətinin sonrakı inkişaf meyllərini araşdırır.&lt;ref name=&quot;ASE&quot; /&gt;

== Yazılması və nəşri ==
[[Fridrix Engels]]in &quot;''Ailənin, xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi''&quot; kitabı 1884-cü ildə yazılmış və nəşr olunmuşdur. [[Vladimir Lenin]] bu əsəri &quot;müasir [[sosializm]]in əsas əsərlərindən biri&quot; kimi qiymətləndirmişdir. Fridrix Engels əsəi yazarkən [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] etnoqrafı və tarixçisi [[Lüis Henri Morqan|Luis Henri Morqanın]] &quot;''[[Qədim cəmiyyət]]''&quot; (1877) kitabının [[Karl Marks]] tərəfindən müfəssəl tərtib edilmiş konspektinə əsaslanmışdır. Karl Marksdan sonra Fridrix Engels Morqanın ibtidai cəmiyyətdə qəbilə quruluşu kəşfinin yüksək qiymətləndirilmiş və onun tədqiqatının nəticələrindən Karl Marksın [[tarixi materializm]] konsepsiyasın və iqtisadi nəzəriyyəsini əsaslandırmaq və daha da inkişaf etdirmək üçün istifadə etmişdir. Morqana görə, müasir elmi məlumatlar ibtidai cəmiyyətin maddi mədəniyyətə deyil, bu cəmiyyətdə istehsal münasibətlərinin inkişafına əsaslanan təkamülün daha mükəmmək mənzərəsini təsəvvür etmək imkanı verir. Buna baxmayaraq, ibtidai dövr tarixinin, o cümlədən bəzi ibtidai ailə formalarının, siniflərin yaranması mexanizminin dəqiqləşdirilməsi Fridrix Engelsin çıxardığı əsas nəticələri inkar etmir.&lt;ref name=&quot;ASE&quot; /&gt;

Əsər 1924-cü ildə [[Rus dili|rus]], 1934-cü ildə [[Azərbaycan dili]]nə tərcümə edilmişdir. 1976-cı ilin məlumatına görə, əsər [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]]-də 34 dildə, 4,696 tirajla 117 dəfə çap olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;ASE&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://archive.org/details/originoffamilypr00enge ''The Origin of the Family, Private Property and the State.''] Ernest Untermann, trans. Chicago: Charles H. Kerr &amp; Co., 1909. &lt;small&gt;—Identical to 1st English language edition.&lt;/small&gt;
* [https://archive.org/details/originoffamilypr00fred ''The Origin of the Family, Private Property and the State.''] Alternate translation. New York: International Publishers, n.d. [c. 1933].
* [http://www.mlwerke.de/me/me21/me21_025.htm German language html version.]
* [https://archive.org/details/AndreyevOriginFamilyPropertyState Soviet study booklet]
{{Marks və Engelsin əsərləri |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:1884-cü ilin kitabları]]
[[Kateqoriya:Fridrix Engelsin kitabları]]
[[Kateqoriya:Feminist kitablar]]
[[Kateqoriya:Marksist kitablar]]
[[Kateqoriya:Marksist feminizm]]
[[Kateqoriya:Tarix nəzəriyyələri]]
[[Kateqoriya:Tarixi materializm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>ru7pta6frf4lqtx0e2gw1nv5pcffbqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Permanent inqilab</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743718</id>
    <revision>
      <id>8965818</id>
      <parentid>8786008</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="az3ad98wtbjo4j04nw577ekhjbu3fr3" xml:space="preserve">'''Permanent inqilab''' — periferik və zəif inkişaf etmiş ölkələrdə inqilabi proseslərin inkişafı haqqında nəzəriyyə. Nəzəriyyə əvvəlcə [[Lev Trotski]] tərəfindən &quot;Permanent inqilab&quot; əsərində, habelə [[Ernest Mandel]] və digər marksist nəzəriyyəçilər ([[Maykl Levi]], [[Cozef Hansen]], [[Livio Maitan]] kimi trotskist müəlliflər) tərəfindən təklif edilmiş və daha da inkişaf etdirilmişdir.

== Ədəbiyyat ==
*Л. Троцкий. Перманентная революция. Сборник. — М.: «Аст», 2005.
*Л. Троцкий. История русской революции: В 2 т. — М.: «Терра», «Республика», 1997.
*Перманентная революция от Маркса до Маркузе = Permanente Revolution von Marx bis Marcuse : сб. ст. : пер. с нем. / сост. и ред. Леонгард Райнишrude. — М.: Прогресс, 1971. — 134 с.

[[Kateqoriya:Lev Trotski]]
[[Kateqoriya:İnqilab]]
[[Kateqoriya:Trotskizm]]
[[Kateqoriya:Müstəmləkəçilik]]
[[Kateqoriya:Sosializm tarixi]]
[[Kateqoriya:İnqilab terminologiyası]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>az3ad98wtbjo4j04nw577ekhjbu3fr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Redaktə sayına görə vikipediyaçıların siyahısı/daxili</title>
    <ns>4</ns>
    <id>751938</id>
    <revision>
      <id>8966062</id>
      <parentid>8965018</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YBot</username>
        <id>144716</id>
      </contributor>
      <comment>Yeniləmə</comment>
      <origin>8966062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8984" sha1="4f6rdr4wovjj9z5lhhrbl3jpgmhe7mb" xml:space="preserve">&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! İstifadəçi
! Redaktə sayı
! İstifadəçi qrupları
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''200.000+'''&lt;/center&gt;
|-
| 1
| [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]
| align=&quot;center&quot; | 457.187
| İN
|-
| 2
| [[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]]
| align=&quot;center&quot; | 363.238
| BR, İN
|-
| 3
| [[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]
| align=&quot;center&quot; | 253.824
| İN
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''100.000 - 200.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 4
| [[İstifadəçi:Vago|Vago]]
| align=&quot;center&quot; | 192.865
| AP
|-
| 5
| [[İstifadəçi:Cekli829|Cekli829]]
| align=&quot;center&quot; | 175.988
| 
|-
| 6
| [[İstifadəçi:Vusal1981|Vusal1981]]
| align=&quot;center&quot; | 161.588
| 
|-
| 7
| [[İstifadəçi:Freiheiten|Freiheiten]]
| align=&quot;center&quot; | 127.857
| 
|-
| 8
| [[İstifadəçi:White Demon|White Demon]]
| align=&quot;center&quot; | 124.257
| İN
|-
| 9
| [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]
| align=&quot;center&quot; | 120.004
| İN
|-
| 10
| [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]]
| align=&quot;center&quot; | 104.109
| SA, PA, RO
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''50.000 - 100.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 11
| [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]]
| align=&quot;center&quot; | 99.233
| İİ, İN
|-
| 12
| [[İstifadəçi:Crepusculum|Crepusculum]]
| align=&quot;center&quot; | 89.332
| 
|-
| 13
| [[İstifadəçi:Nicat49|Nicat49]]
| align=&quot;center&quot; | 87.348
| İN
|-
| 14
| [[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]]
| align=&quot;center&quot; | 78.601
| AP, SA
|-
| 15
| [[İstifadəçi:En Merker|En Merker]]
| align=&quot;center&quot; | 77.060
| AP, SA
|-
| 16
| [[İstifadəçi:Qolcomaq|Qolcomaq]]
| align=&quot;center&quot; | 76.764
| 
|-
| 17
| [[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]]
| align=&quot;center&quot; | 72.936
| AP, SA, YY
|-
| 18
| [[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]]
| align=&quot;center&quot; | 71.561
| BR, İN
|-
| 19
| [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]]
| align=&quot;center&quot; | 71.446
| AP, FA, SA
|-
| 20
| [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]]
| align=&quot;center&quot; | 70.455
| BR, İİ, İN
|-
| 21
| [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]]
| align=&quot;center&quot; | 69.706
| İN
|-
| 22
| [[İstifadəçi:Samral|Samral]]
| align=&quot;center&quot; | 63.834
| AP, FA, SA, YY
|-
| 23
| [[İstifadəçi:Sword313|Sword313]]
| align=&quot;center&quot; | 63.580
| AP, SA
|-
| 24
| [[İstifadəçi:Sefer azeri|Sefer azeri]]
| align=&quot;center&quot; | 63.476
| AP, SA, YY
|-
| 25
| [[İstifadəçi:NurAy|NurAy]]
| align=&quot;center&quot; | 62.698
| AP, TT, FA, SA, YY
|-
| 26
| [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]]
| align=&quot;center&quot; | 61.732
| AP, SA
|-
| 27
| [[İstifadəçi:Sabuhi from Baku|Sabuhi from Baku]]
| align=&quot;center&quot; | 59.513
| AP
|-
| 28
| [[İstifadəçi:Barselona99|Barselona99]]
| align=&quot;center&quot; | 50.125
| 
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''25.000 - 50.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 29
| [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]]
| align=&quot;center&quot; | 48.509
| AP, FA, SA, YY
|-
| 30
| [[İstifadəçi:Enver62|Enver62]]
| align=&quot;center&quot; | 44.494
| 
|-
| 31
| [[İstifadəçi:Rəşid Nurməmmədov|Rəşid Nurməmmədov]]
| align=&quot;center&quot; | 43.990
| AP
|-
| 32
| [[İstifadəçi:Nigar1972|Nigar1972]]
| align=&quot;center&quot; | 43.623
| AP
|-
| 33
| [[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]]
| align=&quot;center&quot; | 41.215
| AP, SA
|-
| 34
| [[İstifadəçi:By erdo can|By erdo can]]
| align=&quot;center&quot; | 37.546
| 
|-
| 35
| [[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]]
| align=&quot;center&quot; | 36.645
| 
|-
| 36
| [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]]
| align=&quot;center&quot; | 34.962
| AP, FA, SA, YY
|-
| 37
| [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]]
| align=&quot;center&quot; | 34.535
| AP, SA
|-
| 38
| [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]]
| align=&quot;center&quot; | 34.347
| AP
|-
| 39
| [[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]]
| align=&quot;center&quot; | 34.330
| AP, SA, SMY
|-
| 40
| [[İstifadəçi:Verman1|Verman1]]
| align=&quot;center&quot; | 33.152
| AP, SA, RO
|-
| 41
| [[İstifadəçi:Eagle94|Eagle94]]
| align=&quot;center&quot; | 32.930
| 
|-
| 42
| [[İstifadəçi:Xeyal|Xeyal]]
| align=&quot;center&quot; | 31.575
| FA, SA, PA, RO
|-
| 43
| [[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]]
| align=&quot;center&quot; | 31.332
| İN
|-
| 44
| [[İstifadəçi:II. Niveles|II. Niveles]]
| align=&quot;center&quot; | 31.058
| 
|-
| 45
| [[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]]
| align=&quot;center&quot; | 30.585
| AP, SA
|-
| 46
| [[İstifadəçi:Bikar|Bikar]]
| align=&quot;center&quot; | 28.635
| FA, SA, PA, RO, YY
|-
| 47
| [[İstifadəçi:Wikipediya M|Wikipediya M]]
| align=&quot;center&quot; | 27.776
| AP, SA, RO
|-
| 48
| [[İstifadəçi:MrArifnajafov|MrArifnajafov]]
| align=&quot;center&quot; | 27.671
| 
|-
| 49
| [[İstifadəçi:Tubus|Tubus]]
| align=&quot;center&quot; | 27.312
| 
|-
| 50
| [[İstifadəçi:Moses|Moses]]
| align=&quot;center&quot; | 26.635
| FA, SA, PA, RO, YY
|-
| 51
| [[İstifadəçi:Keete 37|Keete 37]]
| align=&quot;center&quot; | 26.518
| AP
|-
| 52
| [[İstifadəçi:C Mirəli2001|C Mirəli2001]]
| align=&quot;center&quot; | 26.363
| AP
|-
| 53
| [[İstifadəçi:TexnoBot|TexnoBot]]
| align=&quot;center&quot; | 25.654
| 
|-
| 54
| [[İstifadəçi:Acategory|Acategory]]
| align=&quot;center&quot; | 25.507
| AP
|-
| 55
| [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]]
| align=&quot;center&quot; | 25.238
| AP, SA
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''10.000 - 25.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 56
| [[İstifadəçi:Orartu|Orartu]]
| align=&quot;center&quot; | 23.595
| 
|-
| 57
| [[İstifadəçi:Wertuose|Wertuose]]
| align=&quot;center&quot; | 22.985
| İN
|-
| 58
| [[İstifadəçi:CalalC99|CalalC99]]
| align=&quot;center&quot; | 21.280
| 
|-
| 59
| [[İstifadəçi:İrada|İrada]]
| align=&quot;center&quot; | 20.876
| 
|-
| 60
| [[İstifadəçi:Anar kerimxanov|Anar kerimxanov]]
| align=&quot;center&quot; | 20.857
| AP, RO
|-
| 61
| [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]]
| align=&quot;center&quot; | 20.465
| AP, FA, SA
|-
| 62
| [[İstifadəçi:Drabdullayev17|Drabdullayev17]]
| align=&quot;center&quot; | 19.443
| AP
|-
| 63
| [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]]
| align=&quot;center&quot; | 18.773
| SA, PA, RO
|-
| 64
| [[İstifadəçi:Uannis|Uannis]]
| align=&quot;center&quot; | 18.059
| 
|-
| 65
| [[İstifadəçi:Aydinsalis|Aydinsalis]]
| align=&quot;center&quot; | 17.689
| 
|-
| 66
| [[İstifadəçi:Capay|Capay]]
| align=&quot;center&quot; | 17.263
| 
|-
| 67
| [[İstifadəçi:Ebrahimi-amir|Ebrahimi-amir]]
| align=&quot;center&quot; | 16.995
| 
|-
| 68
| [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]]
| align=&quot;center&quot; | 16.568
| FA, SA, PA, RO
|-
| 69
| [[İstifadəçi:Elshad Iman (Elşad İman)|Elshad Iman (Elşad İman)]]
| align=&quot;center&quot; | 16.305
| 
|-
| 70
| [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]]
| align=&quot;center&quot; | 16.199
| AP
|-
| 71
| [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]]
| align=&quot;center&quot; | 16.030
| AP
|-
| 72
| [[İstifadəçi:NKOzi|NKOzi]]
| align=&quot;center&quot; | 16.019
| AP
|-
| 73
| [[İstifadəçi:Firuza|Firuza]]
| align=&quot;center&quot; | 15.957
| AP, SA
|-
| 74
| [[İstifadəçi:Qraf|Qraf]]
| align=&quot;center&quot; | 15.868
| FA, SA, PA, RO
|-
| 75
| [[İstifadəçi:Lucivarius|Lucivarius]]
| align=&quot;center&quot; | 15.186
| AP, YY
|-
| 76
| [[İstifadəçi:Daydreamer2011|Daydreamer2011]]
| align=&quot;center&quot; | 14.768
| 
|-
| 77
| [[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]]
| align=&quot;center&quot; | 14.224
| AP, SA
|-
| 78
| [[İstifadəçi:Gulya S-va|Gulya S-va]]
| align=&quot;center&quot; | 13.944
| 
|-
| 79
| [[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]]
| align=&quot;center&quot; | 12.456
| AP
|-
| 80
| [[İstifadəçi:Wealszy|Wealszy]]
| align=&quot;center&quot; | 12.174
| 
|-
| 81
| [[İstifadəçi:Əvəz Orucov|Əvəz Orucov]]
| align=&quot;center&quot; | 12.153
| AP, SA, YY
|-
| 82
| [[İstifadəçi:Namikilisu|Namikilisu]]
| align=&quot;center&quot; | 12.144
| AP
|-
| 83
| [[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]]
| align=&quot;center&quot; | 11.048
| 
|-
| 84
| [[İstifadəçi:Fortius-94|Fortius-94]]
| align=&quot;center&quot; | 11.005
| AP, SA
|-
| 85
| [[İstifadəçi:Melikov Memmed|Melikov Memmed]]
| align=&quot;center&quot; | 10.910
| 
|-
| 86
| [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]]
| align=&quot;center&quot; | 10.468
| TT, SA, PA, RO
|-
| 87
| [[İstifadəçi:Scherbatsky12|Scherbatsky12]]
| align=&quot;center&quot; | 10.076
| AP
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''10.000-'''&lt;/center&gt;
|-
| 88
| [[İstifadəçi:Anar Məmmədov|Anar Məmmədov]]
| align=&quot;center&quot; | 9.633
| 
|-
| 89
| [[İstifadəçi:E THP|E THP]]
| align=&quot;center&quot; | 9.519
| 
|-
| 90
| [[İstifadəçi:Turk oğlan|Turk oğlan]]
| align=&quot;center&quot; | 9.185
| 
|-
| 91
| [[İstifadəçi:Turan Etibaroğlu|Turan Etibaroğlu]]
| align=&quot;center&quot; | 9.082
| AP
|-
| 92
| [[İstifadəçi:Qwfjgp|Qwfjgp]]
| align=&quot;center&quot; | 8.991
| AP, SA
|-
| 93
| [[İstifadəçi:Aabdullayev851|Aabdullayev851]]
| align=&quot;center&quot; | 8.736
| 
|-
| 94
| [[İstifadəçi:Şöhrət|Şöhrət]]
| align=&quot;center&quot; | 8.596
| AP, RO
|-
| 95
| [[İstifadəçi:Amd628|Amd628]]
| align=&quot;center&quot; | 8.488
| 
|-
| 96
| [[İstifadəçi:Etrüsk~azwiki|Etrüsk~azwiki]]
| align=&quot;center&quot; | 8.033
| 
|-
| 97
| [[İstifadəçi:Advellerd|Advellerd]]
| align=&quot;center&quot; | 7.913
| AP
|-
| 98
| [[İstifadəçi:Masalli qasimli|Masalli qasimli]]
| align=&quot;center&quot; | 7.717
| 
|-
| 99
| [[İstifadəçi:Sabin.K.M|Sabin.K.M]]
| align=&quot;center&quot; | 7.508
| 
|-
| 100
| [[İstifadəçi:Kərimova Xəyalə|Kərimova Xəyalə]]
| align=&quot;center&quot; | 7.472
| AP
|}
&lt;/center&gt;

&lt;includeonly&gt;[[Kateqoriya:Vikipediyaçılar]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>4f6rdr4wovjj9z5lhhrbl3jpgmhe7mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miriam Giovanelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753951</id>
    <revision>
      <id>8966280</id>
      <parentid>8812277</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="8sjq87u4gkydvbr8bjm4rwf2eebkkok" xml:space="preserve">{{adaş|Miriam}}
{{Kino sənətçisi}} 
'''Miriam Giovanelli''' ({{DVTY}}) — İtaliya-İspaniya aktrisası və fotomodeli.
== İstinadlar == 
{{Reflist}} 
== Xarici keçidlər ==
* {{imdb|1085458}}
* {{Instagram|miriamgiovanelli}}
{{Xarici keçidlər}}
{{Aktyor-qaralama}}

[[Kateqoriya:Latsioda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İtaliyada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İspaniya aktrisaları]]
[[Kateqoriya:İspaniya fotomodelləri]]
[[Kateqoriya:Şəxslər:Roma]]</text>
      <sha1>8sjq87u4gkydvbr8bjm4rwf2eebkkok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reyçel Vays</title>
    <ns>0</ns>
    <id>756477</id>
    <revision>
      <id>8965580</id>
      <parentid>8896461</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="tjyqp7jzd9ifvk35xiha59frz7hysvy" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi}}
'''Reyçel Hanna Vays''' ({{dil-en|Rachel Hannah Weisz}}; {{DVTY}}) — britaniyalı aktrisa.
== Filmoqrafiya ==
* [[Mumiya (film, 1999)|Mumiya]] (1999)
* [[Sadiq bağban (film, 2005)|Sadiq bağban]] (2005)
* [[Bornun mirası (film, 2012)|Bornun mirası]] (2012)
* [[Xərçəng (film)|Xərçəng]] (2015)
* [[İtaətsizlik (film, 2017)|İtaətsizlik]] (2017)
* [[Qara dul (film, 2021)|Qara dul]] (2021)

== İstinadlar == 
{{Reflist}}

== Xarici keçidlər ==
* {{imdb|0001838}}
{{Xarici keçidlər}}
{{Aktyor-qaralama}}

[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıqda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıq aktrisaları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə aktrisaları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə fotomodelləri]]
[[Kateqoriya:İngiltərə rejissorları]]
[[Kateqoriya:ABŞ aktrisaları]]
[[Kateqoriya:ABŞ fotomodelləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ rejissorları]]
[[Kateqoriya:BAFTA mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Britaniya televiziya aktrisaları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr İngiltərə aktrisaları]]
[[Kateqoriya:ABŞ vətəndaşlıq hüququnu almış şəxslər]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıq teatr aktrisaları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə teatr aktrisaları]]
[[Kateqoriya:XX əsr aktrisaları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr ABŞ qadınları]]
[[Kateqoriya:XX əsr ABŞ aktrisaları]]</text>
      <sha1>tjyqp7jzd9ifvk35xiha59frz7hysvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mila (şəhər)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759559</id>
    <revision>
      <id>8966261</id>
      <parentid>8208439</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="luuc5knc2g932ia3b4o9t1dh25ediy7" xml:space="preserve">{{digər məna|Mila}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}
'''Mila''' ({{Dil-ar|ميلة}}) — [[Əlcəzair|Əlcəzairin]] şimal-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

== Coğrafi mövqe ==
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, [[Atlas dağları|Atlas dağlarının]] yüksəkliklərində, Ued-Qumel çayının cənubunda yerləşir. Mütləq hündürlüyü [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] 486 metr yüksəkdir.&lt;ref name=&quot;fallingrain2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/AG/48/Mila.html|title=Mila, Algeria Page|publisher=Fallingrain Global Gazetteer|lang=en|accessdate=2012-12-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E3STkHlo?url=http://www.fallingrain.com/world/AG/48/Mila.html|archivedate=2013-01-30|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

Mila ölkənin paytaxtı [[Əlcəzair şəhəri|Əlcəzairdən]] təxminən 285 kilometr şərqdə yerləşir.

== Əhalisi ==
2008-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin 69,052 nəfər olduğu bildirilmişdir. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-1187&amp;srt=pdnn&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=455238626|title=Mila|publisher=World Gazetteer|lang=en|accessdate=2012-12-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E3SUDUKN?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=|archivedate=2013-01-30|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|+
! 1977
! 1987
! 1998
! 2008
! 2012
|-
| 17,267
| 35,942
| 60,089
| 69,052
| 77,357
|}

== Nəqliyyat ==
Ən yaxın hava limanı Telerqma şəhərində yerləşir.&lt;ref name=&quot;fallingrain2&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Əlcəzair şəhərləri]]</text>
      <sha1>luuc5knc2g932ia3b4o9t1dh25ediy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əməyin dəyər nəzəriyyəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759796</id>
    <revision>
      <id>8965792</id>
      <parentid>7270103</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10187" sha1="2u9ij7sw1ll1rvvp0538qsxcls0q8lo" xml:space="preserve">'''Əməyin dəyər nəzəriyyəsi''' ('''ƏDN''', {{lang-en|labor theory of value}}) — iqtisadi nəzəriyyə, ona görə əmtəələrin dəyəri verilmiş sosial-iqtisadi şəraitdə onların istehsalı (və ya təkrar istehsalı) üçün ictimai zəruri əməyin miqdarını təşkil edir. Dəyər əmtəələrin ölçülməsində mübadilə dəyəri (başqa əmtəənin kəmiyyətində ifadə olunur) və ya qiymət (pul kəmiyyəti ilə ifadə olunur) şəklində görünür. İdeal olaraq, malların dəyərinə nisbətdə mübadilə edildiyinə inanılır. Eyni zamanda, idealın bələdçi, məqsəd, trend istiqaməti olduğu və real qiymətlərin (mübadilə nisbətləri) istənilən istiqamətdə ondan xeyli kənara çıxa biləcəyi qəbul edilir. Lakin mübadilə əməliyyatlarının sayı nə qədər çox olarsa, mübadilə dəyərinin orta dəyəri mübadilə edilən əmtəələrin dəyərlərinin nisbəti ilə müəyyən edilən nisbətə bir o qədər yaxın olar.

== Tarixi ==
Klassik siyasi iqtisadın baniləri: [[Vilyam Petti]], [[Adam Smit]], [[David Rikardo]] tərəfindən əmək dəyər nəzəriyyəsinin müxtəlif versiyaları irəli sürülmüşdür. Bu nəzəriyyə son formasını Karl Marksın yazılarında almışdır və buna görə də adətən marksizmlə əlaqələndirilir.

Əməyin dəyərin (qiymətin) əsası olması haqqında fikirlər qədim Yunanıstanda yaranmışdır. Artıq Aristotel qeyd edirdi ki, &quot;ədalətli bərabərlik elə qurulur ki, əkinçinin çəkməçinin işi əkinçinin işi olduğu kimi, əkinçi də çəkməçi ilə qohum olsun&quot;. Bu ideyalar [[Con Lokk]]&lt;ref&gt;''Аристотель.'' Никомахова этика. Книга пятая (Е), п.8&lt;/ref&gt;, Uilyam Petti də daxil olmaqla bir çox başqa mütəfəkkirlər tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Məsələn, Lokk &quot;Hökumət haqqında iki traktat&quot; kitabında &quot;hər şeyin dəyərində fərq yaradan əməkdir&quot;, &quot;əmək bu dünyada həzz aldığımız şeylərin dəyərinin daha çox hissəsini təşkil edir&quot; fikrini irəli sürdü; xammal verən torpaq isə çətin ki, heç bir ölçüdə nəzərə alınsın və ya ən çox onun çox kiçik bir hissəsi kimi daxil edilməlidir. Bununla belə, bu müəlliflər əmtəələrin real mübadiləsinin nisbətlərini həmişə istehlakçı üçün faydalı olması ilə əsaslandırırdılar&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Джон Локк|часть=О собственности|ссылка часть=http://old.inliberty.ru/library/163-vtoroy-traktat-o-pravlenii|заглавие=Два трактата о правлении|оригинал=Two Treatises of Government|место=М.|издательство=Социум|год=2018|страницы=268|страниц=494|серия=Библиотека ГВЛ|isbn=978-5-91603-086-0}}&lt;/ref&gt;.

[[Adam Smit]] dəyərin mahiyyətini izah etməkdə əhəmiyyətli bir addım atdı. O, &quot;istifadə dəyərini&quot; (istehlakçı üçün dəyər, faydalılıq) &quot;mübadilə dəyərindən&quot; (mübadilədə münasibətləri tənzimləyən dəyər) ayırdı. Adam Smit göstərdi ki, əmək məhsuldarlığının artması iqtisadiyyat və milli sərvət üçün, xüsusən də əmək bölgüsü və maşınlardan istifadə yolu ilə nə qədər böyük rol oynayır. Bunun sayəsində işçilərin bacarıqları artırılır və mal vahidində iş vaxtına qənaət əldə edilir. Adam Smit maya dəyərini müəyyən bir insanın əmək məsrəfləri ilə deyil, cəmiyyətin müəyyən bir inkişaf səviyyəsi üçün lazım olan məhsuldar əməyin orta müddəti ilə müəyyən etdi. Adam Smitin əmək dəyər nəzəriyyəsi praktiki müşahidələrlə ziddiyyət təşkil edirdi. Məsələn, qiymətlərin nəinki nəzəri dəyərdən kənara çıxması, həm də müəyyən dəyər ətrafında qruplaşması qeyri-adi deyil. Buna baxmayaraq, A. Smit dövr ərzində yaradılmış dəyərin bölüşdürülməsinin makroiqtisadi təhlilinin variantını təklif etmişdir. Əmək haqqının, qoyulmuş kapitalın gəlirinin və icarə haqqının cəmi kimi qəbul edilirdi.

David Rikardo ilk dəfə mükəmməl rəqabət şəraitində əmək məsrəfləri nəzəriyyəsinin əmtəə qiymətlərinin nisbətini tam izah edə bilmədiyini göstərdi, buna baxmayaraq o, əmək dəyər nəzəriyyəsinə sadiq qaldı, çünki reallığa kobud yaxınlaşma olduğu üçün modelini təqdim edir. Onun üçün əsas vəzifə nisbi qiymətlərin izahı deyil, məhsulların əsas siniflər arasında bölüşdürülməsini tənzimləyən qanunların müəyyən edilməsi idi. Rikardo Smitin ardınca mübadilə dəyəri ilə istehlak dəyəri (istifadə dəyəri) arasında fərq qoymağa davam etdi. O, yeni yaradılmış dəyəri şəxsi gəlirlərin məcmusu hesab edən A. Smitin diqqətdən kənarda qalmasına diqqət çəkmiş və yaradılmış dəyərin bir hissəsinin gəlir formasını almadığını, əsas kapitalı əvəz etməyə getməli olduğunu göstərmişdir.

Dəyər nəzəriyyəsi [[Karl Marks]] tərəfindən daha da inkişaf etdirilmişdir. Engels &quot;Kapital&quot;in ikinci cildinə yazdığı ön sözdə qeyd edirdi ki, hətta Adam Smit də kapitalistin izafi dəyərinin haradan gəldiyini bilirdi. Bununla belə, Smit əlavə dəyəri torpaq rentasından və mənfəətdən xüsusi kateqoriya kimi ayırmadı.

Marks qeyd edirdi ki, əmtəələrin mübadilə dəyəri onların bilavasitə istehsalına iş vaxtının xərclənməsindən deyil, mövcud şəraitdə oxşar əmtəələrin təkrar istehsalı üçün mücərrəd əməyin (ictimai zəruri iş vaxtı) xərclənməsindən asılıdır, lakin konkret istehsala sərf olunan faktiki iş vaxtı deyil&lt;ref&gt;e.g. see — Junankar, P. N., ''Marx’s economics'', Oxford : Philip Allan, 1982, ISBN 0–86003-125-X or Peach, Terry &quot;Interpreting Ricardo&quot;, Cambridge: [[Cambridge University Press]], 1993, ISBN 0-521-26086-8&lt;/ref&gt;.

Dəyərin müxtəlif təzahürlərini nəzərə alaraq, Marks dəyər və fərdi məsrəf arasında fərq qoydu. O hesab edirdi ki, dəyər istehsal prosesində yaranır, lakin ayrılıqda, bilavasitə məhsulda onu maya dəyərindən fərqli olaraq ölçmək mümkün deyil. Əmtəənin dəyəri yalnız digər əmtəələrin müqabilində mülkiyyətçilər arasında münasibətlərdə təzahür edir&lt;ref&gt;Campos, Antonietta (1987). &quot;marginalist economics&quot;, ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 320&lt;/ref&gt;. Beləliklə, Marks çətin suala cavab verdi: &quot;dəyər nə vaxt yaranır&quot; — istehsal prosesində və ya əmtəə mübadiləsi prosesində. Onun cavabı (istehsalda yaranır, lakin onun ölçüsü mübadilədə təzahür edir) kapitalın davamlı dövrlərində istehsal və tədavül sferasını bir-biri ilə əlaqələndirir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bse.uaio.ru/BSE/2403.htm|title=Большая советская энциклопедия БСЭ 3-е издание ОСНОВНОЙ ВАРИАНТ|author=|work=|date=|publisher=|access-date=2022-08-01|archive-date=2016-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616130655/http://bse.uaio.ru/BSE/2403.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Sadələşdirilmiş Modellər ==
Həm Marksdan əvvəl, həm də ondan sonra, xərclərin birbaşa iş vaxtından asılı olduğu sadələşdirilmiş iqtisadi modellər müntəzəm olaraq meydana çıxır və görünür. Sadələşdirmələrin əsas obyekti &quot;işçi qüvvəsidir&quot;. Marksdan fərqli olaraq, işçi qüvvəsi çox vaxt özünəməxsus dəyəri olan bir əmtəə kimi görünmür. Bir çox sistemlər intensivliyi və mürəkkəbliyi nəzərə alınmadan (zəruri ilkin hazırlıq səviyyəsi, ixtisaslar nəzərə alınmadan) yalnız işin dərhal vaxtının uçotunu təklif edir.

Buna misal olaraq alman sosialisti Arno Petersin &quot;ekvivalent iqtisadiyyat&quot; nəzəriyyəsini göstərmək olar. Onun nəzəriyyəsinə görə, dəyər bilavasitə sərf olunan iş vaxtının sadə cəminə əsaslanır. Peters belə ekvivalent mübadilə üçün etik-humanist arqumenti belə bir fərziyyədə görür ki, bir nazirin əməyinə sərf olunan bir saat ömür ilə bir fabrik işçisinin eyni əmək saatı tamamilə bərabərdir — bir insanın həyatı bundan artıq qiymətləndirilə bilməz. digəri — buna görə də hər ikisi üçün bir saatlıq işin dəyəri ekvivalent olmalıdır. Eynilə, &quot;Zaman bankı&quot;, &quot;Vaxt amilinə əsaslanan iqtisadiyyat&quot; və s. layihələrdə iş vaxtı nəzərə alınır.

== Robert Ouen eksperimenti ==
1832-ci ildə ingilis sosialisti Robert Ouen pulun &quot;spekulyativ rolunu&quot; istisna etməyə çalışaraq Londonda Əmək Birjasını yaratdı. Birjada əmtəələrin qiyməti pulla deyil, sərf olunan vaxtla müəyyən edilirdi: məhsula qoyulan hər saat əmək üçün altı pens. Malların müqabilində &quot;əmək biletləri&quot; verilirdi.

İlkin uğura baxmayaraq, təcrübə tez uğursuz oldu: mübadilə tezliklə tələbi olmayan mallarla dolu idi. Tezliklə əmək biletləri ucuzlaşdı və mübadilə iflasla başa çatdı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{kitab3|автор= [[Mark Blauq|Блауг М.]] |часть= Трудовая теория ценности |ссылка часть= |заглавие= Экономическая мысль в ретроспективе |оригинал= Economic Theory in Retrospect |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= {{М.}} |издательство= Дело |год= 1994 |том= |страницы= 86—88 |столбцы= |страниц= XVII, 627 |серия= |isbn= 5-86461-151-4 |тираж= |ref= Блауг}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://minerva.simons-rock.edu/~eatonak/LTV-FAQ.html Robert Vienneau’s LTV FAQ]
* [http://myweb.lmu.edu/JDevine/notes/Law-of-Value.html Jim Devine’s alternative view of Marx’s LTV]
* [https://web.archive.org/web/20110725181738/http://homepages.luc.edu/~dschwei/cottoncornlabor.htm Cotton, Corn, Labor]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İqtisadi fikir cərəyanları]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Əmək]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>2u9ij7sw1ll1rvvp0538qsxcls0q8lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fəlsəfənin yoxsulluğu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760311</id>
    <revision>
      <id>8965794</id>
      <parentid>8753195</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4374" sha1="fyo502ob23bb5q48r9fbdpgjkukufij" xml:space="preserve">{{Ədəbi əsər}}

&quot;'''Fəlsəfənin yoxsulluğu. M. Prudonun &quot;Yoxsulluq fəlsəfəsi&quot;nə cavab'''&quot; ({{dil-de|Das Elend der Philosophie. Antwort auf Proudhons „Philosophie des Elends“}}) — [[Karl Marks]]ın əsəri.

== Tarixi ==
Əsər 1847-ci ilin əvvəlində [[Pyer-Jozef Prudon]]un &quot;İqtisadi ziddiyyətlər sistemi və ya yoxsulluğun fəlsəfəsi&quot; ''([[:pt:Sistema de contradições econômicas|Système des contraditions économiques ou Philosophie de la misère]], 1847)'' kitabının tənqidi kimi yazılmışdır.

İyulun əvvəlində Parisdə Frank və Brüsseldə Foqler tərəfindən fransız dilində nəşr edilmişdir. Marksın sağlığında əsər yenidən çap olunmamışdır. İlk dəfə 1885-ci ildə Ştutqartda alman dilində nəşr edilmişdir. 1848-ci ildə &quot;Fəlsəfənin yoxsulluğu&quot;nu Rusiyaya idxal etmək üçün senzuradan icazə alınmışdır. Essenin mövzusu olan senzura Rusiyaya şamil edilməmişdir və &quot;kifayət qədər mücərrəd fərziyyələri&quot; təmsil edirdi.

Marksın ilk çap əsəridir ki, burada o, Prudonu tənqid formasında öz iqtisadi təliminin başlanğıc nöqtələrini və eyni zamanda, onun və F. Engelsin yaratdığı tarixi materialist idrakının əsaslarını göstərmişdir. Marks əsərində ilk dəfə olaraq məhsuldar qüvvələrlə istehsal münasibətləri arasındakı əlaqəni birbaşa formalaşdırır; ictimai istehsal münasibətlərinin nəzəri ifadəsi, abstraksiya kimi iqtisadi kateqoriyaların materialist izahını verir. Marks gələcək izafi dəyər nəzəriyyəsi üçün ilkin şərtlər yaradır. Marks kitabı haqqında yazırdı&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/rossiya-plyusy-i-minusy-rannego-rasprostraneniya-idey-marksizma-vshir |title=Архивированная копия |access-date=2021-12-09 |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209121117/https://cyberleninka.ru/article/n/rossiya-plyusy-i-minusy-rannego-rasprostraneniya-idey-marksizma-vshir |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;:
{{sitat|…Bu kitabda iyirmi illik əməkdən sonra Kapitalda işlənmiş nəzəriyyəyə çevrilən rüşeym vardır.&lt;ref&gt;Маркс К. и Энгельс Ф., Соч., 2 изд., т. 4, С. 185&lt;/ref&gt;}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Маркс К. Нищета философии // Маркс, К., Энгельс, Ф. Собр. соч. В 55-и т. Т. 4. — М., 1955. — С. 65–185.
* Маркс К. Письмо П. В. Анненкову, 28 дек. 1846 г., там же, т. 27
* Маркс К. О Прудоне: Письмо И. Б. Швейцеру // Маркс, К., Энгельс, Ф. Собр. соч. В 55-и т. Т. 16. — М., 1960. — С. 24–31.
* Маркс К. О &quot;Нищете философии&quot;, там же, т. 19
* ''Энгельс Ф.'' Письмо В. И. Засулич, 6 марта 1884 г., там же, т. 36
* ''Энгельс Ф.'' Маркс и Родбертус. Предисл. к 1-му нем. изд. работы К. Маркса &quot;Нищета философии&quot;, там же, т. 21
* Ленин В. И. Полн. собр. соч., 5 изд. (см. Справочный том, ч. 2, С. 344)
* Розенберг Д. И. Очерки развития экономического учения Маркса и Энгельса в сороковые годы XIX века, М., 1954, С. 220–238

== Xarici keçidlər ==
* {{BEEL|статья=Нищета философии (Маркс) |автор=Багатурия Г. А.|том=18 |страницы= |ref=Багатурия }}
* {{kitab3|автор=Багатурия Г. А.|часть=«Нищета философии»|ссылка часть=|заглавие=Философский энциклопедический словарь|ответственный=Гл. редакция:Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов|место=М. |издательство=Советская энциклопедия|год=1983|страницы=438|страниц=840|тираж=150000 |ref=Багатурия }}
{{Marks və Engelsin əsərləri |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Karl Marks]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfə kitabları]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>fyo502ob23bb5q48r9fbdpgjkukufij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mərzifon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761572</id>
    <revision>
      <id>8966258</id>
      <parentid>8208509</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Türkiyə Respublikası */</comment>
      <origin>8966258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="ts15if37uih8d7fasqe6fcw9hhrc01d" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}
'''Mərzifon''' ({{Dil-tr|Merzifon}}, {{Dil-el|Μερζιφούντα|Merzifounta}}) — [[Türkiyə|Türkiyənin]] mərkəzi [[Qara dəniz]] regionunda, [[Amasya ili|Amasya vilayətində]] şəhər və rayon. Sahəsi {{Convert|970|km2|mi2}} qədərdir və 2020-ci ildə əhalisi 73,849 nəfər olmuşdur. Onlardan 57,900-ü Mərzifon şəhərində, qalanları isə ətraf kəndlərdə yaşayır.

== Etimologiya ==
Adının keçmiş variantlarına '''Mərzifun''', '''Mərsivan''', '''Mərsovan''', '''Mərsivan''', '''Mərsuvan''', '''Mərzpond''' və '''Mərzban''' daxildir. Şəhəri adı [[Pəhləvi dili|pəhləvi dilindəki]] &quot;[[mərzban]]&quot; sözündən gəlir, mənası &quot;sərhəd qoruyanlar&quot; deməkdir. Alim Özxan Öztürk iddia edir ki, adın orijinalı &quot;Mərsıvan&quot;dır və &quot;sərhəd şəhərciyi&quot; deməkdir.&lt;ref&gt;Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011. p.440. {{ISBN|978-605-54-1017-9}}.&lt;/ref&gt;

== Coğrafiya ==
Düzənlik ərazidə yerləşən Mərzifon yaxınlığından çay keçir. Şəhər [[Ankara]] ilə [[Samsun]] arasında, [[Qara dəniz]] sahilində, Samsundan {{convert|109|km|mi}}, Ankaradan {{convert|325|km|mi}} və [[Amasya|Amasya şəhərindən]] {{convert|40|km|mi}} qərbdə yerləşir. Hava qışda mülayim soyuq, yayda isti olur.

== Tarixi ==
=== Antik ===
Arxeoloji sübutlar ərazini əhatə edən əkin sahəsinin [[Daş dövrü|daş dövründən]] ən azı e.ə. 5,500-cü ildən məskunlaşdığını göstərir. İlk istehkamlar e.ə. 1200-cü ildə yaxınlıqdakı [[Qara dəniz|Qara dənizdən]] gələn işğalçılar tərəfindən sıxışdırılmış [[hetlər]] tərəfindən tikilmişdir. [[Frigiyalılar]] e.ə. 700-cü ildən etibarən burada istehkamlar, kurqanlar və digər memarlıq nümunələri qoymuşdur. E.ə. 600-cü ildən frigiyalılar [[Qafqaz dağları|Qafqaz dağlarından]] gələn [[kimmerlər]] tərəfindən sıxışdırılmışdır. Bu dövrə aid qəbirlərin içindəkilər [[Amasya|Amasyadakı]] muzeydə nümayiş etdirilir. Mərzifon daha sonra paytaxt Amasyadan Qara dəniz sahillərinə nəzarət edən [[Pont çarlığı|Pont çarlarının]] ticarət məntəqəsinə çevrilmişdir.

[[File:Merzifon tarihi sokak, bedesten önü.jpg|thumb|Merzifonda tarixi məkanın küçə görünüşü]]

=== Roma və Bizans ===
[[Qədim Roma|Romalıların]] daxili müharibələri zamanı Amasya rayonu dağıdılmış və imperator [[Adrian|Adrianın]] əmri ilə bərpa edilmişdir. Mərzifondan Roma məbədlərinin qalıqları da bu gün Amasyada nümayiş etdirilir. Roma hakimiyyəti dövründə burada divarlar və istehkamlar möhkəmləndikcə şəhərin əhəmiyyəti artmış və Bizans hakimiyyəti dövründə güclü bir şəhər kimi qalmışdır. Mərzifon VIII əsrdə ərəb yürüşləri zamanı ərəb orduları tərəfindən tutulmuşdur. Bu dövrdə müdafiə məqsədləri üçün &quot;Bulaq&quot; qalası tikilmişdir.

=== Türkiyə Respublikası ===
[[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya müharibəsinin]] sonunda [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyasının]] dağılmasından sonra iğtişaşlar davam etmişdir. [[Birləşmiş Krallıq|Britaniya]] qoşunları təslim olma şərtlərini təmin etmək üçün keçmiş Osmanlı torpaqlarına yerləşdirilmişdir. Britaniya qoşunları tezliklə geri çəkilmiş və Mərzifonda iğtişaşlar davam etmişdir.

== Həmçinin bax ==
* [[Merzifonlu Qara Mustafa Paşa Məscidi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.merzifon.bel.tr/ Merzifon municipality's official website] {{ref-tr}}
* [https://web.archive.org/web/20080925224844/http://www.merzifonlu.net/ Merzifonlu net]  {{ref-tr}}

{{Xarici keçidlər}}

== Həmçinin bax ==
{{Amasya ilçələri}}

[[Kateqoriya:Amasya ilinin ilçələri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə şəhərləri]]</text>
      <sha1>ts15if37uih8d7fasqe6fcw9hhrc01d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Son hədd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763589</id>
    <revision>
      <id>8965966</id>
      <parentid>8956600</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="f9an3v60qhifb204kihvrvn2r1ga7iu" xml:space="preserve">{{Film}}

'''Son hədd''' ({{dil-en|The Edge}}) — 1997-ci ildə Li Tamahorinin rejissoruluğu ilə çəkilmiş, [[Entoni Hopkins]] və [[Alek Bolduin]]in baş rollarda oynadığı ABŞ filmi. Filmin süjetini varlı iş adamı Çarlz Mors (''[[Entoni Hopkins|Hopkins]]''), fotoqraf Bob Qrin (''[[Alek Bolduin|Bolduin]]'') və köməkçisi Stiven (Harold Perrino) ilə əlaqədardır, onlar təyyarələri Alyaskanın meşələrində yerə çırpılaraq məhv olduqdan sonra sağ qalmaq üçün çalışırlar. Onların meşədə adamyeyən [[kadyak ayısı]] tərəfindən təqib olunmaları sağ qalmaq şansları daha da azaldır. Bir neçə [[Hollivud]] filmində rol alması ilə tanınan, təlim keçmiş Kodyak ayısı Bart bu filmdə son rollarından birində çəkilmişdir və qaniçən vəhşi obrazındadır.

== Məzmun ==
{{Məzmun}}
Yaşlı milyarder Çarlz Mors gözəl gənc model həyat yoldaşı Mikki ilə [[Alyaska]]ya səyahət edir, burada peşəkar fotoqraf Bob Qrin gözəl şəkillər çəkməyə ümid edir. Mikki ilə poza verməli olan adam xəstələndiyindən Bob Çarlzı qaldıqları evdə fotoşəkilini gördüyü bir hind ovçusunun yaşadığı gölə uçmağa inandırır və onun üçün fotosessiyanın mükəmməl olacağı qərarına gəlir.

Uçuş zamanı təyyarə quşlarla toqquşur və gölə düşür. Pilot həlak olsa da, Çarlz, Bob və onun köməkçisi Stiven xilas olmağı bacardı. İndi əlaqə kəsilib, hava getdikcə soyuyur, xilas olma şansı azdır. Sivilizasiyadan uzaqda necə yaşamaq olar?

Fövqəladə [[yaddaş]]a və erudisiyaya malik Çarlz Mors bir gün əvvəl elə bu mövzuda kitab oxuyurdu. Onun biliyi, cəsarəti və özünü idarə etməsi yoldaşlarını həyatları uğrunda mübarizəyə məcbur edirdi. Bununla belə, onların daha bir böyük problemi var: nəhəng insan yeyən [[kadyak ayısı|qonur ayı]] onları amansızcasına izləyir, Stiven isə ağacdan nizə düzəldərkən ayağını bıçaqla dərindən yaralayıb. Yağışlı bir gecədə ayı qan iyini hiss edib onları tapır və Stiveni öldürür.

Hava getdikcə soyuyur, Mors və Bobun gücü tükənir. Mors cib saatındakı qızıl zəncirlə [[balıq]] tutmağı təklif edir və o, demək olar ki, uğur qazanır, lakin sonra yenə onları izləyən ayının hücumuna məruz qalır. Mors hindlilərdən nümunə götürərək vəhşi üçün tələ qurur, baxmayaraq ki, Bob bu təşəbbüsün uğuruna inanmır. İnadkar mübarizədə Çarlz ayını ağac [[nizə]] ilə öldürür. Beləcə, isti paltar və bir müddət yemək məsələsi həll olundu.

Daha sonra onlar tərk edilmiş bir ovçu evinə rast gəlirlər, orada qayıq, tüfəng, patronlar, qablar və xəritə tapırlar. Mors çay boyunca bir az da üzməyi təklif edir, lakin xilas olma çox çəkmir. O zaman məlum olur ki, Bob Çarlzın arvadının sevgilisi olub və onu öldürməyi planlaşdırıb. Artıq tətiyi çəkməyə hazır olan Bob [[tələ]] çuxuruna düşür. Çarlz yaralı Bobu çıxarır və ilk tibbi yardım göstərir. Sonra qayıqla çaydan aşağı üzürlər. Onları nəhayət yoldan keçən bir polis vertolyotu görürür, lakin Bob həmin vaxt qanına keçən [[infeksiya|yoluxmadan]] ölür.

Mors onunla görüşən jurnalistlərə deyir: &quot;Hamımızın həyatda sınaqları var, lakin onlar heç də istədiyimiz kimi deyil&quot;. Həlak olan dostları ilə bağlı isə deyir: &quot;Dostlarım mənim həyatımı xilas edərək həlak oldular.&quot;
{{Məzmun-son}}

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb title|id=0119051|title=The Edge}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1997-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:1997-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin həyatda qalma filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin macəra dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Ölüm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:1997-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:20th Century Fox filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin aviasiya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fəlakət filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Təkbaşına sağ qalanlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Aviasiya qəzaları və ya insidentləri haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>f9an3v60qhifb204kihvrvn2r1ga7iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dünya inqilabı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764668</id>
    <revision>
      <id>8965804</id>
      <parentid>8947430</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1247" sha1="huj8cdq0fqlbaz1m6m0c03wcpjl8a4t" xml:space="preserve">'''Dünya inqilabı''' — [[Karl Marks]] və [[Fridrix Engels]]in kommunist inqilabının dövlət hakimiyyətinin proletariat tərəfindən zəbt edilməsi və ictimai münasibətlərin kökündən dəyişdirilməsinin vahid beynəlxalq prosesi olduğu ideya.{{sfn|BEEL}}

== Engelsin əsaslandırması ==
Kommunist inqilabının yerli yox, dünyası nəzəri cəhətdən (F. Engels, &quot;Kommunizm prinsipləri&quot;) onunla əsaslandırılır ki, kapitalist ölkələri dünya bazarı, dünya əmək bölgüsü ilə o qədər sıx bir-birinə qarışıblar, bir kapitalist ölkəsindəki böhran qaçılmaz olaraq digərlərində sinxron böhranlara səbəb olur, bütün kapitalist ölkələrində eyni zamanda inqilabi vəziyyət yaradır və nəticədə məhz dünya inqilabı baş verir.

Engelsin konsepsiyasında dünya inqilabı mütərəqqi xalqların mürtəce xalqlara qarşı dünya müharibəsidir və bu müharibədə mürtəce xalqlar tərəqqi naminə məhv olmalıdırlar:

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Kommunizm |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Trotskizm]]
[[Kateqoriya:Sosializm tarixi]]
[[Kateqoriya:SSRİ tarixi]]
[[Kateqoriya:İnqilab terminologiyası]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>huj8cdq0fqlbaz1m6m0c03wcpjl8a4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xabur çayı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>766394</id>
    <revision>
      <id>8966275</id>
      <parentid>8832349</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="gk8g2ysbbotx3b43ly3aikydlfn93lt" xml:space="preserve">{{Çay
 |Adı                             = Xabur
 |Keçdiyi ərazilər                = {{TUR}} &lt;br /&gt;{{SYR}}
 }}

'''Xabur''' ({{dil-ar|خابور}} {{transl|ar|ALA|Khābūr}}; {{lang-ku|Xabûr}}; {{lang-syr|ܚܒܘܪ}}; {{lang-tr|Habur}}; {{lang-grc|Χαβώρας}} {{transl|grc|Khabṓras‎‎}}) — [[Qərbi Asiya]]da çay.

== Həmçinin bax ==
* [[Miqdoniya (Mesopotamiya)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Khabur River}}
{{Xarici keçidlər}}
{{çay-qaralama}}

[[Kateqoriya:Türkiyə çayları]]
[[Kateqoriya:Suriya çayları]]
[[Kateqoriya:Mesopotamiya]]
[[Kateqoriya:Asiyanın beynəlxalq çayları]]</text>
      <sha1>gk8g2ysbbotx3b43ly3aikydlfn93lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transformasiya problemi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>766595</id>
    <revision>
      <id>8965824</id>
      <parentid>8752113</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4688" sha1="4krsbus1n5zoh6tuit9lzovjsrfnw2w" xml:space="preserve">{{istinadsız}}
'''Transformasiya problemi''' — əmək dəyər nəzəriyyəsi ilə müxtəlif sənaye sahələrində mənfəət nisbətinin bərabərləşdirilməsi meyli arasında ziddiyyət təşkil edən marksist siyasi iqtisad və iqtisad elminin mərkəzi problemlərindən biridir. Dəyərin əmək nəzəriyyəsi əməyin dəyər və izafi dəyər (və ya mənfəət) mənbəyi olduğunu, mənfəətin əməyin miqdarından asılı olduğunu nəzərdə tutur. Lakin eyni zamanda, &quot;kapital tutumlu&quot; sənayelərdə gəlir dərəcəsi &quot;əmək tutumlu&quot; sənayedən daha yüksəkdir. Marks bu ziddiyyəti bir çox iqtisadçının uzanma hesab etdiyi “mənfəət dərəcəsinin bərabərləşdirilməsi” ilə izah etməyə çalışdı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{kitab3|автор = International Encyclopedia of the Social Sciences|заглавие = Transformation Problem|ответственный = |ссылка = http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3045302796.html|издание = |место = |издательство = Thomson Gale|год = 2008|страницы = |страниц = |isbn = }}{{Cite web |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3045302796.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2022-09-16 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152940/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3045302796.html |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Transformasiya probleminin həlli tarixi ==
[[Karl Marks]] “Kapital”in üçüncü cildində istehsalın qiyməti konsepsiyasını təqdim edərək, əmək dəyər nəzəriyyəsinə uyğun olaraq&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:
* ümumi mənfəət norması izafi dəyərin ölkə iqtisadiyyatına qoyulmuş ümumi kapitala nisbəti ilə müəyyən edilir: &lt;math&gt;r=s/(c+v)&lt;/math&gt;
* hər bir sənayedə orta mənfəət ümumi gəlir dərəcəsinin və hər bir sahəyə qoyulmuş kapitalın hasili ilə müəyyən edilir: &lt;math&gt;p=r(c+v)&lt;/math&gt;
* hər bir sahə üzrə məhsulların qiyməti hər bir sənaye üzrə istehsal xərclərinin cəmi (sabit və dəyişkən kapitalın cəmi) və hər bir sənaye üzrə orta mənfəətlə müəyyən edilir: &lt;math&gt;pp=(c+v+p)&lt;/math&gt;,

burada (c) — daimi kapital, (v) — dəyişən kapitaldır.

== Ədəbiyyat ==
* Перевозов Д. [https://lenincrew.com/end-of-transformation-problem/ Конец «проблемы трансформации» стоимости в цену производства]
*''Левина И.'' [http://institutiones.com/theories/964-problema-transformacii.html Проблема трансформации: сравнительно-исторический анализ подходов и решений] // [[Вопросы экономики]], № 9, 2008.
* Bortkiewicz L. [http://classiques.uqac.ca/classiques/Bortkiewicz_ladislaus_von/value_and_price_marxian_system/value_price_marxian_system.pdf  Value and Price in the Marxian System]. — International Economic Papers 2, 1952, pp. 5-60
* Duménil G. Beyond the Transformation Riddle: A Labor Theory of Value. — Science and Society 47 (4). 1983, pp. 427—450
* Foley D. The Value of Money, the Value of Labor Power, and the Marxian Transformation Problem. — Review of Radical Political Economics 14 (2), 1982, pp. 37-49
* Kliman A., McGlone T. The Transformation Non-Problem and the Non-Transformation Problem. — Capital and Class 35. 1988.
* Kliman A. [http://libcom.org/files/The%20failure%20of%20capitalist%20production.pdf  The failure of capitalist production: underlying causes of the Great Recession.] — [[London]]: Pluto Press, 2012
* [[Makoto İto|Itoh M.]] The Basic Theory of Capitalism. Totowa: Barnes-Noble Books, 1988. ISBN 0-389-20729-2
* [[Mitio Morisima|Morishima M.]], Catephores G. Is there an «historical transformation problem»? — Economic Journal 85, June 1975. pp. 309—328
* Moseley F. The «New Solution» to the Transformation Problem: A Sympathetic Critique. — Review of Radical Political Economics. 32 (2). 2000, pp. 282—316
* Okishio N. Technical changes and the rate of profit. — Kobe University Economic Review. — 1961, 7, pp. 85-89
* Steedman I. Marx after Sraffa. — London: New Left Books, 1977
* [[Pol Suizi|Sweezy P.]] Theory of Capitalist Development. — New York: Modern Reader Paperbacks, 1942
* Wolff R., Callari A., Roberts B. A Marxian Alternative to the Traditional «Transformation Problem». — Review of Radical Political Economics. 16 (2-3), 1984, pp. 115—135

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:İqtisadi problemlər]]
[[Kateqoriya:Kapital]]
[[Kateqoriya:İqtisadi düşüncənin tarixi]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>4krsbus1n5zoh6tuit9lzovjsrfnw2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhsa Əmini etirazları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767681</id>
    <revision>
      <id>8965855</id>
      <parentid>8947042</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6815" sha1="n8c5496ftqjdt6iik4xu2uv3dm2to32" xml:space="preserve">{{yeniləmə}}
{{İnqilab
|Adı                   = 
|Yer                   = {{IRN}}
|Tarix                 = 16 sentyabr 2022 – 2023
|Şəkil                 = Uprising in Tehran, Keshavarz Boulvard September 2022 (3).jpg
|Şəklin eni            = 
|Şəkil məlumat         = Tehrandakı etirazlardan bir görüntü (sentyabr, 2022)
|Səbəb                 = Məhsa Əminin ölümü
|Məqsəd                = 
|Nəticə                = 
|Təşkilatçılar         = 
|Hərəkətverici qüvvələr=  
|İştirakçı sayı        = 
|Əleyhdarları          =   {{IRN}}&lt;br&gt; İran İslam Respublikası Daxili Qoşunları&lt;br&gt; [[Bəsic]] 
|Həbs olunanlar        = 
}}

'''Məhsa Əmini etirazları''' və ya '''2022 İran etiraz aksiyaları''' — İranda 16 sentyabr 2022-ci ildə [[Məhsa Əmini]]nin ölümündən sonra başlayan etirazlar və vətəndaş iğtişaşlarıdır. İddia olunur ki, sentyabrın 13-də Tehranda əxlaq polisi tərəfindən həbs edilərkən Məhsa Əmininin hicabının altından bir az saç görünürmüş. O, təcridxanaya aparılandan bir müddət keçmiş komaya düşüb və 3 gün sonra xəstəxanada ölüb. Polis zabitləri onun başına zərbələr vurulduğunu və qadının maşınlardan birinə çırpılması barədə xəbərləri təkzib edirlər. Bəzi qadınlar cəsarətlə [[hicab]]larını cırıb yandırırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İranda etirazlar: Məhsa Əminin ölümü diqqəti əxlaq polisinə yönəldib |url=https://ichef.bbci.co.uk/news/640/cpsprodpb/BD74/production/_126800584_gettyimages-73947687.jpg |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925062312/https://ichef.bbci.co.uk/news/640/cpsprodpb/BD74/production/_126800584_gettyimages-73947687.jpg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Etirazlar ==
Etiraz aksiyaları Tehranda başlayıb, daha sonra Kürdüstan əyalətinin Saqqız, Sənəndəc, Divandərrə, Bənə və Bicar şəhərlərinə, daha sonra isə İranın digər bölgələrinə yayılıb. Həmədan, Kirmanşah, Məşhəd, Səbzevar, Qum, Amol, Babol, İsfahan, Kirman, Şiraz, Təbriz, Rəşt, Sarı, Kərəc, Çalus, Növşəhr, Tonekabon, Ərak şəhərlərində bu etirazlar ilk gündən sürətlə böyüyüb.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.euronews.com/2022/09/20/mahsa-amini-eu-concern-over-woman-who-died-after-being-stopped-by-morality-police|title=Mahsa Amini: EU concern over woman who died after being stopped by morality police|author=AP, AFP|date=20 September 2022|work=Euronews|access-date=24 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920122302/http://www.euronews.com/2022/09/20/mahsa-amini-eu-concern-over-woman-who-died-after-being-stopped-by-morality-police|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |agency=Reuters |date=20 September 2022 |title=Protests flare across Iran in violent unrest over woman's death |language=en |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/ |access-date=23 September 2022 |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927195508/https://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 23 sentyabr 2022-ci il tarixinə ən azı əlli etirazçı öldürülüb. Etirazlara cavab olaraq, [[İran]] hökuməti etirazları yatırmaqla yanaşı, etirazçıların təşkilatlanma qabiliyyətini azaltmaq üçün [[Instagram]] və [[WhatsApp]] kimi proqramlara girişi və [[internet]]i məhdudlaşdırıb. Bunlar İranda 2019-cu il etirazlarından sonra internetin tamamilə bağlandığı ən sərt məhdudiyyətlər ola bilər.&lt;ref name=&quot;internetrestr&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html|title=Iran restricts access to WhatsApp and Instagram in response to Mahsa Amini protests|date=21 September 2022|access-date=24 September 2022|archive-date=24 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924184810/https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Azərbaycandan dəstək ==
27 noyabr 2022-ci ildə Azərbaycanda gənc qızlar [[Cənubi Azərbaycan]]dan olan azərbaycanlı qızların təşəbbüskarı olduğu fləşmoba dəstək veriblər&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://report.az/daxili-siyaset/bakida-genc-qizlar-guney-azerbaycandaki-etirazcilara-destek-olaraq-flesmob-kecirib/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129064341/https://report.az/daxili-siyaset/bakida-genc-qizlar-guney-azerbaycandaki-etirazcilara-destek-olaraq-flesmob-kecirib/|archivedate=2022-11-29|title=Bakıda gənc qızlar Güney Azərbaycandakı etirazçılara dəstək fləşmobu keçirib|author=|date=28 noyabr 2022|publisher=[[Report İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=29 noyabr 2022|language=az|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;. Aksiya birinci növbədə İranda öz hüquqları uğrunda mübarizə aparan gənclərə, xüsusilə rejim polisi tərəfindən öldürülmüş azərbaycanlı [[Hədis Nəcəfinin ölümü|Hədis Nəcəfi]], Əsra Pənahi, Aylar Həqqi və başqa qadınlara həsr edilib. İlk video [[Təbriz]]də&lt;ref&gt;{{cite AV media|people = |title =Video earlier recorded by women in #Tabriz, #SouthAzerbaijan.|publisher =Voice of South Azerbaijan|location =Tabriz|date =28 noyabr 2022|url=https://twitter.com/VoiceofSAz/status/1596966495707615232?cxt=HHwWgMDS7aKkyKksAAAA }}&lt;/ref&gt;, ikinci video isə [[Bakı]]da çəkilib. Aksiya özündə arxasını kameraya tutaraq saçını bağlayan qızı ehtiva edir. Onlar bu yolla [[Kərəc]] şəhərində öldürülmüş Hədis Nəcəfini simvolizə ediblər. Hər iki videoda səsləndirilən musiqi etnomusiqiçi Ariya Türkanburlunun bəstələdiyi &quot;Qadın marşı&quot;-dır. Bu marş Cənubi Azərbaycanda hərəkatın simvollarından birinə çevrilib&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6852781.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221128145955/https://www.amerikaninsesi.org/a/6852781.html|archivedate=28 noyabr 2022|title=Azərbaycanda qadınlar İrandakı etirazlara dəstək fləşmobu keçirib|author=Tapdıq Fərhadoğlu|date=28 noyabr 2022|publisher=[[Amerikanın Səsi]]|accessdate=29 noyabr 2022|language=az}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/shorts/Oytz-7IBg3U Aksiyada öldürülmüş azərbaycanlılara dəstək fləşmobu / Voice Of South Azerbaijan]

[[Kateqoriya:İranda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:Qadın hüquqları]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>n8c5496ftqjdt6iik4xu2uv3dm2to32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965862</id>
      <parentid>8965855</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6866" sha1="ek458i16ao3lu3uigz0ot28wtw1qpc5" xml:space="preserve">{{yeniləmə}}
{{İnqilab
|Adı                   = 
|Yer                   = {{IRN}}
|Tarix                 = 16 sentyabr 2022 – 2023
|Şəkil                 = Uprising in Tehran, Keshavarz Boulvard September 2022 (3).jpg
|Şəklin eni            = 
|Şəkil məlumat         = Tehrandakı etirazlardan bir görüntü (sentyabr, 2022)
|Səbəb                 = Məhsa Əminin ölümü
|Məqsəd                = 
|Nəticə                = 
|Təşkilatçılar         = 
|Hərəkətverici qüvvələr=  
|İştirakçı sayı        = 
|Əleyhdarları          =   {{IRN}}&lt;br&gt; İran İslam Respublikası Daxili Qoşunları&lt;br&gt; [[Bəsic]] 
|Həbs olunanlar        = 
}}

'''Məhsa Əmini etirazları''' və ya '''2022 İran etiraz aksiyaları''' — İranda 16 sentyabr 2022-ci ildə [[Məhsa Əmini]]nin ölümündən sonra başlayan etirazlar və vətəndaş iğtişaşlarıdır. İddia olunur ki, sentyabrın 13-də Tehranda əxlaq polisi tərəfindən həbs edilərkən Məhsa Əmininin hicabının altından bir az saç görünürmüş. O, təcridxanaya aparılandan bir müddət keçmiş komaya düşüb və 3 gün sonra xəstəxanada ölüb. Polis zabitləri onun başına zərbələr vurulduğunu və qadının maşınlardan birinə çırpılması barədə xəbərləri təkzib edirlər. Bəzi qadınlar cəsarətlə [[hicab]]larını cırıb yandırırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İranda etirazlar: Məhsa Əminin ölümü diqqəti əxlaq polisinə yönəldib |url=https://ichef.bbci.co.uk/news/640/cpsprodpb/BD74/production/_126800584_gettyimages-73947687.jpg |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925062312/https://ichef.bbci.co.uk/news/640/cpsprodpb/BD74/production/_126800584_gettyimages-73947687.jpg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Etirazlar ==
Etiraz aksiyaları Tehranda başlayıb, daha sonra Kürdüstan əyalətinin Saqqız, Sənəndəc, Divandərrə, Bənə və Bicar şəhərlərinə, daha sonra isə İranın digər bölgələrinə yayılıb. Həmədan, Kirmanşah, Məşhəd, Səbzevar, Qum, Amol, Babol, İsfahan, Kirman, Şiraz, Təbriz, Rəşt, Sarı, Kərəc, Çalus, Növşəhr, Tonekabon, Ərak şəhərlərində bu etirazlar ilk gündən sürətlə böyüyüb.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.euronews.com/2022/09/20/mahsa-amini-eu-concern-over-woman-who-died-after-being-stopped-by-morality-police|title=Mahsa Amini: EU concern over woman who died after being stopped by morality police|author=AP, AFP|date=20 September 2022|work=Euronews|access-date=24 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920122302/http://www.euronews.com/2022/09/20/mahsa-amini-eu-concern-over-woman-who-died-after-being-stopped-by-morality-police|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |agency=Reuters |date=20 September 2022 |title=Protests flare across Iran in violent unrest over woman's death |language=en |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/ |access-date=23 September 2022 |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927195508/https://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 23 sentyabr 2022-ci il tarixinə ən azı əlli etirazçı öldürülüb. Etirazlara cavab olaraq, [[İran]] hökuməti etirazları yatırmaqla yanaşı, etirazçıların təşkilatlanma qabiliyyətini azaltmaq üçün [[Instagram]] və [[WhatsApp]] kimi proqramlara girişi və [[internet]]i məhdudlaşdırıb. Bunlar İranda 2019-cu il etirazlarından sonra internetin tamamilə bağlandığı ən sərt məhdudiyyətlər ola bilər.&lt;ref name=&quot;internetrestr&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html|title=Iran restricts access to WhatsApp and Instagram in response to Mahsa Amini protests|date=21 September 2022|access-date=24 September 2022|archive-date=24 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924184810/https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Azərbaycandan dəstək ==
27 noyabr 2022-ci ildə Azərbaycanda gənc qızlar [[Cənubi Azərbaycan]]dan olan azərbaycanlı qızların təşəbbüskarı olduğu fləşmoba dəstək veriblər&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://report.az/daxili-siyaset/bakida-genc-qizlar-guney-azerbaycandaki-etirazcilara-destek-olaraq-flesmob-kecirib/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129064341/https://report.az/daxili-siyaset/bakida-genc-qizlar-guney-azerbaycandaki-etirazcilara-destek-olaraq-flesmob-kecirib/|archivedate=2022-11-29|title=Bakıda gənc qızlar Güney Azərbaycandakı etirazçılara dəstək fləşmobu keçirib|author=|date=28 noyabr 2022|publisher=[[Report İnformasiya Agentliyi]]|accessdate=29 noyabr 2022|language=az|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;. Aksiya birinci növbədə İranda öz hüquqları uğrunda mübarizə aparan gənclərə, xüsusilə rejim polisi tərəfindən öldürülmüş azərbaycanlı [[Hədis Nəcəfinin ölümü|Hədis Nəcəfi]], Əsra Pənahi, Aylar Həqqi və başqa qadınlara həsr edilib. İlk video [[Təbriz]]də&lt;ref&gt;{{cite AV media|people = |title =Video earlier recorded by women in #Tabriz, #SouthAzerbaijan.|publisher =Voice of South Azerbaijan|location =Tabriz|date =28 noyabr 2022|url=https://twitter.com/VoiceofSAz/status/1596966495707615232?cxt=HHwWgMDS7aKkyKksAAAA }}&lt;/ref&gt;, ikinci video isə [[Bakı]]da çəkilib. Aksiya özündə arxasını kameraya tutaraq saçını bağlayan qızı ehtiva edir. Onlar bu yolla [[Kərəc]] şəhərində öldürülmüş Hədis Nəcəfini simvolizə ediblər. Hər iki videoda səsləndirilən musiqi etnomusiqiçi Ariya Türkanburlunun bəstələdiyi &quot;Qadın marşı&quot;-dır. Bu marş Cənubi Azərbaycanda hərəkatın simvollarından birinə çevrilib&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6852781.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221128145955/https://www.amerikaninsesi.org/a/6852781.html|archivedate=28 noyabr 2022|title=Azərbaycanda qadınlar İrandakı etirazlara dəstək fləşmobu keçirib|author=Tapdıq Fərhadoğlu|date=28 noyabr 2022|publisher=[[Amerikanın Səsi]]|accessdate=29 noyabr 2022|language=az}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/shorts/Oytz-7IBg3U Aksiyada öldürülmüş azərbaycanlılara dəstək fləşmobu / Voice Of South Azerbaijan]

[[Kateqoriya:İranda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:Qadın hüquqları]]
[[Kateqoriya:İranda insan hüquqları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>ek458i16ao3lu3uigz0ot28wtw1qpc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Səhnə işıqları (film, 1952)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769079</id>
    <revision>
      <id>8966012</id>
      <parentid>8964362</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:United Artists filmləri]]</comment>
      <origin>8966012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="5acnn9qnriap9b4v8ems6m63rna1yqz" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Səhnə işıqları''' ([[ingilis dili|ing]]: '''Limelight''') — 1952-ci ildə [[Çarli Çaplin]]in prodüseri, rejissoru olduğu və baş rolda oynadığı filmdir. Filmin musiqisi də Çaplin tərəfindən bəstələnmiş və filmdə baş rolu Çaplin Claire Bloom ilə bölüşmüşdür. [[Film]]də [[Baster Kiton|Baster Keaton]] da rol almışdır. Filmdə ''Claire Bloom''un rəqs səhnələrini onun əvəzinə Melissa Hayden canlandırmışdır.

== Süjet xətti ==

Calvero zamanla unudulmuş və nüfuzdan düşmüş keçmiş görkəmli komediyaçıdır. Bir gün sərxoş halda motelə qayıdanda aşağıda yaşayan gənc qızı intihar etməkdən xilas edir. Evində bir müddətlik də olsa könülsüz formada bu qızı saxlamaq məcburiyyətində qalır, lakin Tereza/Terri adlı bu gənc qız onun yaşaması üçün yeni bir ümidə çevrilir. Balerina olan Tereza, isterik krizinə görə bir müddət yatağa məhkum olsa da, Calveronun köməyi ilə günü-gündən yaxşılaşır.

Terrinin həyatına gətirdiyi təravətlə canlanan Kalvero yenidən teatrda iş axtarmağa başlayır; lakin bu onun düşündüyü qədər də asan deyildir. Dəyişən zamanla Kalveronun komediya hissi köhnəlir və onu yeni bir şeylə əvəz edə bilmir, ona görə də tapdığı bir neçə işdə də müvəffəqiyyət qazana bilmir. Əslində yuxularında həmişə yeni fikirlər tapır, lakin oyananda isə onları xatırlaya bilmir.

Terriyə verdiyi cəsarət sayəsində gənc qız yenidən səhnəyə qayıdır və o, istedadlı olduğu üçün qısa bir müddət ərzində yenidən iş tapır; hətta zamanla məşhurlaşır. Kalvero da onunla eyni tamaşada iştirak edir. Lakin Terrinin əvvəllər sevdiyi gənc musiqiçi ilə yenidən görüşməsi ​​və Kalveronun klounluq etdiyi bu tamaşada təsadüfən o qədər də müvəffəqiyyətli olmadığını öyrənməsi ilə Kalvero Terrini tərk edir və yoxa çıxır. Məqsədi ona aşiq olan Terrinin həyatını çətinləşdirməməkdir. Onun öz yaşındakı bir musiqiçi ilə birlikdə olmasını və karyerasını davam etdirməsini istəyir. Özü isə küçə musiqisi ilə küçələrdə yaşayır. Lakin onu həqiqətən sevən və onunla evlənmək istəyən Terri onu yeniden tapır və Kalveronun teatrda keçmişdəki şöhrətli günlərini xatırladacaq son bir tamaşa göstərməyə inandırır.

Kalvero son dəfə səhnədə özünü göstərməkdə qərarlıdır. O, köhnə dostlarından biri (Baster Keaton) ilə səhnədə nümayiş etdirdiyi qısa şousu ilə böyük alqışlar qazanır və illərdir üzünə gülməyən bəxti yenidən onun üzünə gülür . Lakin onun ürəyi bu qədər təzyiqə tab gətirmir və tamaşanın sonunda infarkt keçirir. Bunu tamaşaçılara bildirmir, lakin onun halı getdikcə pisləşir. Onun ardınca səhnəyə çıxan Terrini seyr edərkən ölür.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:ABŞ-nin ağ-qara filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin musiqili filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Çarli Çaplinin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin romantik dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Ən yaxşı musiqiyə görə Oskar mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində komediya-dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin faciəvi komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:Qocalıq ilə əlaqədar filmlər]]
[[Kateqoriya:United Artists filmləri]]</text>
      <sha1>5acnn9qnriap9b4v8ems6m63rna1yqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İdeal qətl (film, 1998)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769327</id>
    <revision>
      <id>8965950</id>
      <parentid>8929121</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="bkiledre1gkrm0wmyewlkb3usxx5zqr" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montaj             = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               = 
 |ilk baxış          = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''İdeal qətl''' — 1998-ci ildə çəkilmiş Amerika triller filmi. Orijinal adı '''A Perfect Murder''' olmuşdur.

Ssenarisi Frederik Knottun ilk dəfə 1952-ci ildə Londonda səhnəyə qoyulan &quot;[[Cinayət zamanı M yığın (film, 1952)|Dial M for Murder]]&quot; pyesindən uyğunlaşdırılaraq Patrick Smith Kelly tərəfindən yazılmış olan filmin rejissoru Endryu Devisdir. Baş rollarda Maykl Duqlas, [[Qvinet Peltrou]], Viqqo Mortensen və [[Devid Suşe|Devid Suçetin]] çəkildiyi filmin orijinal partiturasını (musiqi) Ceyms Nyuton Hovard bəstələmişdir.

İdeal qətl filmi 1954-cü ildə [[Alfred Hiçkok|Alfred Hitchcock]] klassiki sayılan ''Dial M for Murder'' əsərinin remeykidir. Buna görə də film [[ABŞ]]-də ''&quot;Dial M for Murder&quot;'' və [[Yaponiya]]da ''&quot;Dial M&quot;'' alternativ adları altında da nümayiş etdirilmişdir. ''Alfred Hitchcock''un filmində ssenarini də Frederik Knott öz əsərindəki kimi yazmışdır. Film tənqidçiləri &quot;İdeal qətl&quot;i ''Hitchcock''un &quot;Dial M for Murder&quot; əsəri qədər müvəffəqiyyətli hesab etməmişdirlər.

Varlı bir ailədən olan Emili Bredford (Gwyneth Paltrow) güclü bir iş adamı sayılan əri Stiven Tayloru ([[Maykl Duqlas]]) rəssam Devid Şou ([[Viqqo Mortensen]]) ilə aldadır. Aldadıldığını bilən ər, qısqanc sevgili və xəyanətkar arvad arasındakı cinayətə qədər gedən mürəkkəb münasibətlər silsiləsi, bu filmin mövzusunu təşkil edir.

== Süjet xətti ==
İş yerində ciddi çətinliklər yaşayan uğurlu iş adamı Stiven Teylor, çox zəngin qadın olan — həyat yoldaşı Emilinin ona rəssam Devid ilə xəyanət etdiyini öyrənir. Araşdırma apararaq, Devidin əslində rəssam olmadığını, bir çox həbs cəzaları olan &quot;evlilik fırldaqçısı&quot; olduğunu aşkarlayır. Devid ilə görüşən Stiven, ona öz həyat yoldaşının öldürülməsi üçün 500 min dollar təklif edir …

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Manhetten haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1998-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:Pyeslərə əsaslanan ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Fırıldaqçılar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmlərinin remeykləri]]
[[Kateqoriya:Pinewood Studios filmləri]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Aldatma haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Ceyms Nyuton Hovardın film musiqiləri]]
[[Kateqoriya:Nuar film]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>bkiledre1gkrm0wmyewlkb3usxx5zqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan manatının işarəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779323</id>
    <revision>
      <id>8965727</id>
      <parentid>8287231</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="dbhlj3flsxepohh62fv32179mjfrctu" xml:space="preserve">{{Təkmilləşdirmə|tarix=iyul 2025}}
'''Azərbaycan manatının işarəsi''' ('''₼''') — [[Azərbaycan]]ın [[valyuta|pul vahidi]] olan [[Azərbaycan manatı]]nın [[valyuta işarələri|işarəsidir]]. İşarə 2006-cı ildə [[Robert Kalina]] tərəfindən hazırlanmış və 2013-cü ildə [[Unicode|Unikod]]a əlavə edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://code.az/azeri-manat-symbol-coming-to-unicode-u20bc/ |title=Azeri Manat symbol is coming to Unicode (U+20BC) |date=18 iyun 2013 |name=Rustam |last name=Aliyev |work=Code.az |accessdate=19 dekabr 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714191959/http://code.az/azeri-manat-symbol-coming-to-unicode-u20bc/ |archivedate=14 iyul 2014 |dateurl=no }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan manatı| ]]
[[Kateqoriya:Manat]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan pulları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>dbhlj3flsxepohh62fv32179mjfrctu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782969</id>
    <revision>
      <id>8965822</id>
      <parentid>8897023</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12266" sha1="bjt8ou68m5pqzmhiysmm6iz3auhtoen" xml:space="preserve">'''Təkrar istehsal''' — istehsal prosesinin daim yenilənməsi. Onun bir neçə modeli var: sadə (sabit), uzadılmış (artan), daralmış (azalan).

== Təkrar istehsal iqtisadi tədqiqatın obyekti kimi ==
Təkrar istehsal fəlsəfi, daha sonra isə siyasi və iqtisadi əks etdirmə obyektinə çevrilməmişdən əvvəl o, &quot;praktik iqtisadçıların&quot; – &quot;hesab işçilərinin&quot;, istehsalın uçotu və dolanışıq xərclərinin rutin funksiyalarını yerinə yetirən katiblərin baxış sahəsinə düşür. Minlərlə işçinin cəlb edilməsini, böyük həcmdə tikinti və istehlak materiallarının istehsalının və müntəzəm çatdırılmasının təşkilini tələb edən antik dövrün hər bir əsas tikinti sahəsinin arxasında güclü, yaxşı işləyən uçot və nəzarət aparatı var idi. Böyük Piramidaların&lt;ref&gt;История древнего мира. Древний Восток. — Мн: Харвест, 1999&lt;/ref&gt; inşaatçılarının briqadalarına yemək verilməsini təyin edən papiruslar, piramidaların özləri ilə birlikdə, bu gün çoxalmanın planlaşdırıldığı və tənzimləndiyi qədim &quot;planlı iqtisadiyyatın&quot; abidəsidir. universal uçot və nəzarət və sağ Orta Krallığa qədər — pul vasitəçiliyi olmadan. Planlaşdırma həm də statistik müşahidələrin təşkili ilə asanlaşdırılır; belə ki, Nil daşqınlarının səviyyələrinin illik uçotu, sözdə. nilometers&lt;ref name=&quot;Nilometr100&quot;&gt;{{Cite web |title=заголовок ссылки |url=http://100-chudes.ru/nilometr |access-date=2023-01-18 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918023251/http://100-chudes.ru/nilometr |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;, digər şeylər arasında, mərkəzləşdirilmiş yenidən bölüşdürmə üçün istehsalçılar tərəfindən təhvil verilən gələcək sızmaların və deməli, gözlənilən məhsulun proqnozlaşdırılması üçün əsas təmin etdi.

Pulun dəyər ölçüsü və qiymətlər miqyası&lt;ref&gt;[[Karl Marks|Карл Маркс]] &quot;Капитал (книга К.Маркса)&quot;, том I, глава III.&lt;/ref&gt; kimi meydana çıxması ilə mikroiqtisadi səviyyədə, ayrıca &quot;kapital&quot; səviyyəsində təkrar istehsalın uçotunun təşkili üçün texniki ilkin şərt yaranır. XX əsrdə aparılan arxeoloji tədqiqatlar göstərdi ki, maliyyə əməliyyatlarının qeydə alınması texnikası pulun özündən əvvəl yaranıb. 3–4 min il əvvəl Şumerin Uruk şəhərində bunun üçün borclu və kreditorun möhürləri ilə gil qablarda möhürlənmiş şərti rəqəmlərdən uğurla istifadə edildi, bu da öhdəliyin &quot;miqdarını&quot; natura şəklində təyin etməyə imkan verdi. Sonralar, Hammurapinin dövründə (e.ə. XVIII əsr) ödəniş vasitəsi kimi şəxsi borc öhdəliklərinin dövriyyəsinə qədər artıq demək olar ki, tam pul dövriyyəsi və kredit sistemi mövcuddur&lt;ref name=&quot;Goetzman&quot;&gt;{{Cite web |url=http://viking.som.yale.edu/will/finciv/chapter1.htm |title=''William N. Goetzmann''. Financing Civilization |accessdate=2010-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320151618/http://viking.som.yale.edu/will/finciv/chapter1.htm |archivedate=2018-03-20 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

Müasir dövrdə şəxsi biznes əməliyyatları üçün mühasibat uçotu prinsiplərinin inkişafı 15–16-cı əsrlərdə geri qayıtdı (bax: Luca Pacioli). Daha sonra dövlət nəhayət, ümumi ictimai məhsulun təkrar istehsalının makroiqtisadi təhlilinin aparılması, xəzinədarlığın formalaşması, dövlət büdcəsinin formalaşması üçün iqtisadi ilkin şərtlərin öyrənilməsi zərurəti ilə çıxış edir. O dövrün traktatlarında təklif olunan müxtəlif üsulların hər biri həm müəlliflərinin praktik təcrübəsini, həm də onun yaranma şəraitinin tarixi xüsusiyyətlərini əks etdirir.

Erkən italyan və daha sonra ingilis merkantilistlərinin əsərlərində təkrar istehsal, xarici iqtisadi əlaqələrdə fəal iştirak edən ölkənin büdcəsinin formalaşması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən ölkənin ticarət balansının tənzimlənməsi kontekstində dolayısı ilə və qismən görünür. Eyni zamanda, özləri böyük tacir olan bir çox merkantilistlər (məsələn, Tomas Mun) istər-istəməz öz tövsiyələrinə şəxsi mühasibat uçotu sahəsində təcrübələrini və onun metodologiyasını gətirirlər. Tacir mentalitetində başlanğıc nöqtəsi obyektiv olaraq dövriyyə sferasıdır; istehsal yalnız təsadüfi amildir, ölkə subyektlərinin gəlirləri isə bu və ya digər doktrinanın həyata keçirilməsinin nəticələrindən biridir.

Əsasları ölkənin milli iqtisadiyyatında qoyulan ayrılmaz makroiqtisadi proses kimi təkrar istehsalın başa düşülməsində keyfiyyət dəyişikliyi fransız iqtisadçılarının xidmətləridir. Kəşflər əsrinin əvvəlindən İtaliya və İngiltərədə genişlənmiş təkrar istehsal resursları son nəticədə digər ölkələrin resursları (İtaliyada olduğu kimi ticarətin vasitəçiliyi və ya İngiltərədə olduğu kimi birbaşa istismarı yolu ilə) olduğu halda. Fransada onlar ölkənin sərvətinin ilkin mənbəyi — təbəələrin əməyi üzərində düşünməyə başlayırlar. Artıq XVII əsrin əvvəllərində Sulli Kral IV Henrixi inandırdı ki,
{{sitatın əvvəli}}
əkinçilik və heyvandarlıq Fransanı qidalandıran iki məmədir, bunun üçün bu iki peşə Perunun qızıl damarları və xəzinələri ilə eyni məna daşıyır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indecosa.cgt.fr/article.php3?id_article=318 |title=См. |accessdate=2010-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418135355/http://www.indecosa.cgt.fr/article.php3?id_article=318 |archivedate=2010-04-18 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.{{oq|fr|
Pâturage et labourage sont les deux mamelles dont la France est alimentée, les vraies mines et trésors du Pérou.
}}
{{sitatın sonu}}

XVII əsrin ortalarında çoxalmaya bu baxış fiziokratik məktəbin təlimləri sistemində tam inkişaf etmişdir. Onun yaradıcısı Fransua Quehne iqtisadi fikir tarixində ilk sosial təkrar istehsalın və sektorlararası tarazlığın modelini də yaradır — sözdə. &quot;İqtisadi cədvəllər&quot;[6]. Metodoloji cəhətdən bu model həm də təkrar istehsalın növbəti dövrənin giriş və çıxışında resursların həcminin riyazi hesablamaları ilə məhdudlaşmayan mürəkkəb sosial-iqtisadi kateqoriya kimi başa düşülməsində başqa mühüm məqamı da irəli sürür. Kene bu modelin makroelementlərinin differensiallaşdırılmasını Smitin sonralar etdiyi kimi büdcə-fiskal prinsipinə (vergi ödəyicilərinin növləri: kapitalistlər, mülkədarlar, fəhlələr) deyil, sosial-sinfi prinsipinə əsas verir. Məhz Kene cədvəlləri sonradan Marksı təkrar istehsal prosesində yaşayış vasitələrinin və işçi qüvvəsinin təkrar istehsalı ilə yanaşı, ictimai münasibətlərin təkrar istehsalını da ayırmağa &quot;sövq edir&quot;.

Karl Marks təkrar istehsalın təhlilinə təkcə pul baxımından deyil, həm də natura baxımından qayıdır. Onun ictimai istehsalın hərtərəfli sosial-iqtisadi təhlilində o, həm bəşəriyyətin mövcudluğunun ilkin şərti, həm də konkret tarixi şəraitdən asılı olaraq dəyişən mövcudluq şəraitində sistem yaradan amil kimi təqdim olunur. &quot;Kapital&quot;da təkrar istehsal vahid proses kimi nəzərdən keçirilir

* maddi nemətlərin təkrar istehsalı,
* işçi qüvvəsinin təkrar istehsalı,
* istehsal münasibətlərinin təkrar istehsalı.

Marksın &quot;Kapital&quot; əsərində Kvesnenin &quot;İqtisadi cədvəllər&quot; metodunun yaradıcı inkişafı kimi göstərdiyi sadə və geniş reproduksiya modelləri, öz növbəsində, bir qayda olaraq, artıq dərin tədqiqatlar üçün təkan rolunu oynayırdı. elm kimi siyasi iqtisaddan kənarda həyata keçirilir. Vasili Leontyev hələ 1920-ci illərdə İqtisadiyyatda Dairəvi Axınların təhlili ilə Marksın ideyalarının inkişafına başlamış, bunu giriş-çıxış balansı modelinin (giriş-çıxış modeli) inkişafı ilə tamamlamış və Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. 1973-cü ildə iqtisadiyyat üzrə mükafat.

== Təbiətdə və iqtisadiyyatda təkrar istehsalın nisbəti ==
Təbiətdə (meşələr, balıq ehtiyatları və s.) uzun müddət ərzində norma sadə çoxalmadır ki, bu zaman hər növbəti mərhələnin (dövrün) sonunda müəyyən bir ərazidə heyvan və bitkilərin sayı təxminən eynidir. əvvəlki. Sadə çoxalma, yəni zaman keçdikcə genişlənməyən çoxalma ilə belə onun miqyası ixtiyari ola bilməz; onlar xarici amillərlə əvvəlcədən müəyyən edilir, çünki real həyatda bu və ya digər obyektin çoxalması ətrafdakı həyatdan təcrid olunmur.

XX əsrin ortalarına qədər insanın yaşayış vasitələrini təşkil edən təbii sərvətlər mücərrəd olaraq məhdud (nadirlik amili), lakin prinsipcə tükənməz sayılırdı. Hazırda təkrar istehsal olunmayan, bərpa olunmayan, tükənən, həddən artıq tükənən təbii nemətlər kateqoriyası bəşəriyyət üçün ən çətin problemlərdən birini qoyur: təbii nemətlərin &quot;sadə çoxalması&quot; (və daha çox, tükənməsi) artan təbii nemətlərlə ziddiyyət təşkil edir. əhalinin ehtiyacları artmaqda davam edir. Buna baxmayaraq, indiyədək genişlənmiş təkrar istehsal iqtisadi nəzəriyyələrdə, iqtisadi modellərdə &quot;norma&quot;, tərəqqinin sinonimi kimi təqdim olunur.

== Digər təkrar istehsal nəzəriyyələri ==

=== Adam Smit ===
Smitin doqmasının ətraflı təhlili və onun Marksın tənqidi üçün xüsusi məqaləyə baxın.

=== Destüt de Trasi nəzəriyyəsi ===
Fransız filosofu və iqtisadçısı [[Antuan Destüt de Trasi|Destüt de Trasi]] iddia edirdi ki, sənaye kapitalistləri istehsal etdikləri malları öz dəyərindən baha satdıqları üçün qazanc əldə edirlər. Satırlarmı:

* bir-birinə;
* işçilər,
* faiz və kirayə alan boş kapitalistlər və torpaq sahibləri.

Əgər bir kapitalistin mənfəətini izah edərkən belə bir illüziya mövcud ola bilərsə, onda bütün kapitalistlər sinfinin mənfəətini izah edərkən o, nəhayət, aradan qaldırılır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{kitab3|автор= [[Mark Blauq|Блауг М.]]|часть= Схемы воспроизводства|ссылка часть= |заглавие= Экономическая мысль в ретроспективе|оригинал= Economic Theory in Retrospect|ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= {{М.}}|издательство= [[Дело (издательство)|Дело]]|год= 1994|том= |страницы= 232—234|столбцы= |страниц= XVII, 627|серия= |isbn= 5-86461-151-4|тираж= |ref= Блауг}}
* {{BEEL|статья= Воспроизводство|alt= |автор= Ноткин А. И.|том= 5|страницы= |ref= Ноткин}}
* ''Лукач, Дьёрдь'' Роза Люксембург как марксист — глава из книги [https://web.archive.org/web/20081110140528/http://mesotes.narod.ru/lukacs/Historiiklass/hist-klass-sod.htm История и классовое сознание]
* {{kitab3|автор = Люксембург Р.|заглавие = Накопление капитала|место = {{М.}}-{{Л.}}|издательство = Соцэкгиз|год = 1934|том = |страницы = }}
* ''Маркс К.'' Капитал, том II. ''Маркс К.'', ''Энгельс Ф.'' Соч., 2-е изд., т. 24.
&lt;!--
* [http://www.esperanto.mv.ru/Marksismo/Kapital1/kapital1-21.html#c21 Простое воспроизводство] (глава 21 из книги К. Маркса &quot;Капитал&quot;)
--&gt;
* [http://lib.vvsu.ru/books/bakalavr02/page0026.asp Типы, критерии и показатели расширенного воспроизводства]


[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İstehsal və hasilat]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Əmək]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>bjt8ou68m5pqzmhiysmm6iz3auhtoen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qarabağ yürüşü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786276</id>
    <revision>
      <id>8965875</id>
      <parentid>8083645</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7798" sha1="6u8ikjz9u2vp07etrrxpd8lphrx283a" xml:space="preserve">{{digər məna|Azərbaycan etirazları}}
{{İnqilab
|Adı                   = Qarabağ yürüşü
|Yer                   = [[Azərbaycan]]
|Tarix                 = [[14 iyul]] [[2020]]
|Şəkil                 =
|Şəklin eni            = 
|Şəkil məlumat         = 
|Səbəb                 = Tovuz döyüşləri zamanı Azərbaycan ordusunda əsgər və yüksək rütbəli zabitlərin itkisi əlaqədar etirazlar
|Məqsəd                = 
|Nəticə                = 
|Təşkilatçılar         =
|Hərəkətverici qüvvələr=
|İştirakçı sayı        = 
|Əleyhdarları          = 
|Həlak olanlar         = 
|Yaralananlar          = 
|Həbs olunanlar        =
}}

'''Qarabağ yürüşü'''&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Tapdig |last=Farhadoglu |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/d%C9%99h%C5%9F%C9%99tli-repressiya-ill%C9%99rinin-t%C9%99krarlanmas%C4%B1na-yol-verm%C9%99y%C9%99-haqq%C4%B1m%C4%B1z-yoxdur---s%C3%B6z-s%C9%99n%C9%99t-adamlar%C4%B1-m%C3%BCraci%C9%99t-edib-/5523388.html |title=&quot;Dəhşətli repressiya illərinin təkrarlanmasına yol verməyə haqqımız yoxdur&quot;- söz-sənət adamları müraciət edib |trans-title=&quot;We have no right to allow the terrible years of repression to be repeated,&quot; he said |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814171349/https://www.amerikaninsesi.org/a/d%C9%99h%C5%9F%C9%99tli-repressiya-ill%C9%99rinin-t%C9%99krarlanmas%C4%B1na-yol-verm%C9%99y%C9%99-haqq%C4%B1m%C4%B1z-yoxdur---s%C3%B6z-s%C9%99n%C9%99t-adamlar%C4%B1-m%C3%BCraci%C9%99t-edib-/5523388.html |date=30 July 2020 |archive-date=14 August 2021 |access-date=12 January 2021 |work=Amerikanın Səsi |publisher=[[Voice of America]] |language=az }}&lt;/ref&gt; — [[2020]]-cı ilin 12-15 iyul tarixlərində [[Azərbaycan]]da [[Tovuz döyüşləri]]nin nəticələrinə görə başlayan aksiya.

== Tarixi ==
[[2020]]-cı il iyulun 14-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri səhər saatlarından başlayaraq Tovuz rayonunun təmas xəttində yerləşən bölmələrini artilleriya atəşinə tutması nəticəsində Azərbaycan ordusunun general-mayoru [[Polad Həşimov]] və polkovnik [[İlqar Mirzəyev]] şəhid olur. Üstəlik düşmən hücumunun qarşısını alarkən döyüşdə Azərbaycan Ordusunun 5 hərbi qulluqçusu da şəhid olur.&lt;ref name=&quot;poladhesimov&quot;&gt;{{cite web |title=Ermənistan silahlı qüvvələrinin xain hücumu nəticəsində Azərbaycan Ordusunun general-mayoru Həşimov Polad qəhrəmancasına şəhid olub |url=https://sputnik.az/azerbaijan/20200714/424431339/Azrbaycan-ordusunun-general-hid-oldu.html |website=sputnik.az |accessdate=14 iyul 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200714143920/https://sputnik.az/azerbaijan/20200714/424431339/Azrbaycan-ordusunun-general-hid-oldu.html |archivedate=14 iyul 2020 |language=az}}&lt;/ref&gt; Bunun ardından iyulun 14-ü saat 16:00 radələrində Sumqayıtda&lt;ref name=&quot;SumgaitMarch&quot;&gt;{{Cite news |url=https://azevoice.az/?p=2557 |title=Sumqayıt şəhərində “Qarabağ yürüşü” keçirilib |website=Aze Voice |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714163607/https://azevoice.az/?p=2557 |archive-date=14 July 2020 |date=14 July 2020 |accessdate=14 July 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və [[Əhmədli]]də&lt;ref name=&quot;AhmadliMarch&quot;&gt;{{Cite news |url=https://azevoice.az/?p=2559 |title=Əhmədlidə “Qarabağ yürüşü” keçirilib |website=Aze Voice |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714182345/https://azevoice.az/?p=2559 |archive-date=14 July 2020 |date=14 July 2020 |accessdate=14 July 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; “Qarabağ yürüşü” başlayır, burada yüzlərlə iştirakçı “Azərbaycan!”, “Qarabağ bizimdir!”, “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!” və &quot;Sumqayıt, yatma, şəhidimiz var!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bakıda şəhid polkovnikin cənazəsinin qarşılanması üçün yürüş olub |url=https://report.az/herbi-xeberler/bakida-sehid-polkovnikin-cenazesinin-qarsilanmasi-ucun-yurus-olub/ |archive-date=14 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714165139/https://report.az/herbi-xeberler/bakida-sehid-polkovnikin-cenazesinin-qarsilanmasi-ucun-yurus-olub/ |accessdate=14 July 2020 |date=14 July 2020 |website=Report.az |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kimi sözlər səsləndirdi. Sonra nümayişlər minlərlə iştirakçı toplayaraq [[Bakı]]nın digər bölgələrinə də yayıldı.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://oxu.az/society/405799 |title=Bakıda cəbhəyə dəstək yürüşü keçirilir - VİDEO |date=14 July 2020 |accessdate=14 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714193217/https://oxu.az/society/405799 |archive-date=14 July 2020 |website=Oxu.az |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İştirakçılara görə, təxminən 15 min nümayişçi var idi. Qız Qalasına çatdıqdan sonra nümayişçilər Şəhidlər xiyabanına yönəldilər. Saat 23: 30-da nümayişçilər Şəhidlər Xiyabanına çatdılar.&lt;ref name=&quot;MaidenTower&quot;&gt;{{Cite news |url=https://azevoice.az/?p=2568 |title=Nümayişçilər Qız qalasına çatıblar: “5 min adam öndə, 10 min adam arxada” |website=Aze Voice |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714191931/https://azevoice.az/?p=2568 |archive-date=14 July 2020 |date=14 July 2020 |accessdate=14 July 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt;Bu zamana qədər yürüş dinc xarakter daşıyır.

İlkin nümayişlərdən sonra bir qrup [[Milli Məclis]]ə yürüş təşkil edir.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://baku.ws/incident/93303 |title=Bakıda dünən baş verən təxribat - Parlament binasında yaşananlar - VİDEO |website=Baku.WS |date=15 July 2020 |archive-date=15 July 2020 |accessdate=15 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715150050/https://baku.ws/incident/93303 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Milli Məclisin birinci mərtəbəsində toplaşan nümayişçilər bir sıra parlament əmlakına 22.150 manat dəyərində ziyan vurmuşlar.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://strateq.az/gundem/446872/milli-m%C9%99clisin-%C9%99mlakina-v%C9%99-inventarina-22150-manat-ziyan-vurulub.html |title=Milli Məclisin əmlakına və inventarına 22150 manat ziyan vurulub –Açıqlama |website=Strateq.az |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715151306/https://strateq.az/gundem/446872/milli-m%C9%99clisin-%C9%99mlakina-v%C9%99-inventarina-22150-manat-ziyan-vurulub.html |date=15 July 2020 |archive-date=15 July 2020 |accessdate=15 July 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Polis nümayişçiləri binanı tərk etməyə çağırır. Ardından polis nümayişçiləri parlament binasından çıxarır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.meclis.gov.az/?/az/news/view/4783/https://www.meclis.gov.az/?/az/news/view/4783/ |title=Azərbaycan Respublikası Milli Məclis Aparatının məlumatı |website=meclis.gov.az |publisher=[[Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715150601/https://www.meclis.gov.az/?%2Faz%2Fnews%2Fview%2F4783%2F |date=15 July 2020 |archive-date=15 July 2020 |accessdate=15 July 2020 |language=az |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xaricdəki etirazlar ==
Ölkə xaricində olan bir sıra şəhərlərdə ([[Berlin]], [[Kaliforniya]], [[Paris]], [[Moskva]]) etirazlar başlayıb. [[London Azərbaycan Evi|London]]da isə [[Ermənistan]] öz səfirliyi etiraz olunakən [[Azərbaycan]] tərəfdən insanlar ilə toqquşması ilə nəticələnib.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commonscat-inline}}

{{Azərbaycanda etirazlar}}
{{Azərbaycan milliyətçiliyi}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildə Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>6u8ikjz9u2vp07etrrxpd8lphrx283a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valorizasiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788297</id>
    <revision>
      <id>8965825</id>
      <parentid>8906674</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="j3di42h2tg22wo45h9fz6dhn0fe9pk8" xml:space="preserve">'''Valorizasiya''' ({{Dil-fr|valorisation}}; {{Dil-fr2|valoir}} — &quot;qiymətləndirmək, təqdir etmək&quot;) — malların, qiymətli kağızların, valyutanın, pensiyaların, sosial ödənişlərin və digər kapitalın yenidən qiymətləndirilməsi və ya dəyərinin artırılması üçün dövlət tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər.

== Marksizmdə terminin istifadəsi ==
&quot;Kapitalın valorizasiyası&quot; anlayışını K. Marks &quot;[[Das Kapital|Kapital]]&quot;ın birinci cildinin 7-ci fəslində təqdim etmişdir. Alman dilində orijinal termin &quot;Verwertung&quot; (və ya &quot;Kapitalverwertung&quot;) kimi səslənir, bu da təxminən &quot;kapitaldan istifadənin (istifadənin) artması&quot; kimi tərcümə edilə bilər. Müasir iqtisadi cəmiyyət fransızca &quot;valorizasiya&quot; terminini qəbul etmişdir. Fransız termini &quot;əsas kapitalın artırılması prosesi&quot; kimi tərcümə olunur. Marksın və Engelsin əsərlərinin ikinci sovet nəşrində bu termin işlədilmir, söz &quot;dəyərin/kapitalın (öz-özünə) artması prosesi&quot; kimi tərcümə olunur.

[[Karl Marks]] kapitalist istehsal prosesini istifadə dəyərinin yaradılmasının əmək prosesi və verilmiş dəyər üçün yeni dəyər yaratmaqla dəyər yaratma prosesi kimi müəyyən etmişdir. Bununla belə, kapitalistin məqsəd kimi dəyərinin yaradılması deyil. Kapitalist öz kapitalını daim artırmaq istəyir. Bu o deməkdir ki, işçi əmək haqqı şəklində alacağı dəyərdən daha çox dəyər yaratmalıdır. Bu yolla işçi izafi dəyər yaradır. Dəyərin yaradılması prosesi fəhlənin öz işçi qüvvəsi hesabına dəyər yarada biləcəyi hüdudları aşdıqda, kapitalın dəyəri artmağa başlayır, bu, valorizasiya prosesidir.

== Ədəbiyyat ==
* Новый экономический словарь / Под ред. ''А. Н. Азрилияна''. — М.: Институт новой экономики, 2006. — 1088 с. ISBN 5-89378-014-0
{{Siyasi iqtisadiyyatın tənqidi |vəziyyət=collapsed}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Kapitalizm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>j3di42h2tg22wo45h9fz6dhn0fe9pk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çənab çayı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789218</id>
    <revision>
      <id>8965849</id>
      <parentid>8832283</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>8965849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="bfij5pe10v9zinxq1rvgwxg28557801" xml:space="preserve">{{Çay}}

'''Çənab''' — [[Hindistan]] və [[Pakistan|Pakistanda]] axan əsas çay, [[Pəncab regionu|Pəncab regionunun]] 5 böyük çayından biri. Hindistanın [[Himaçal Pradeş|Himaçal Pradeş ştatının]] Lahaul regionunda yuxarı [[Himalay|Himalay dağlarında]] yüksələn Çandra və Bhaqa adlı iki çayın birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Çənab Hindistanın [[Cammu və Kəşmir]] ştatının Cammu regionundan keçərək Pakistanın [[Pəncab (Pakistan)|Pəncab]] düzənliklərinə axır və nəticədə [[Hind çayı|Hind çayına]] tökülür.

Çənabın suları [[Hind Suları müqaviləsi|Hind Suları müqaviləsinin]] şərtlərinə əsasən Pakistana verilmişdir. Hindistanda enerji istehsalı kimi qeyri-istehlakçı istifadələrə icazə verilir. Çənab çayı Pakistanda suvarma üçün geniş istifadə olunur. Onun suları da çoxsaylı keçid kanalları vasitəsilə [[Ravi çayı|Ravi çayının]] kanalına ötürülür.&lt;ref name=&quot;Naqvi2&quot;&gt;{{citation|last=Naqvi|first=Saiyid Ali|title=Indus Waters and Social Change: The Evolution and Transition of Agrarian Society in Pakistan|url=https://books.google.com/books?id=45bcAgAAQBAJ&amp;pg=PA13|date=2012|publisher=Oxford University Press Pakistan|isbn=978-0-19-906396-3|page=13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=River Chenab|url=http://waterinfo.net.pk/pdf/riverchenab.PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927024646/http://waterinfo.net.pk/pdf/riverchenab.PDF|archive-date=27 September 2007|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20320047~pagePK:146736~piPK:583444~theSitePK:223547,00.html|title=Indus Waters Treaty|publisher=The World Bank|access-date=8 Dec 2016|archive-date=16 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216170258/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20320047~pagePK:146736~piPK:583444~theSitePK:223547,00.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Çay [[Hindlilər|hindlilərə]] Vedalar dövründə məlum idi.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yule|first1=Henry|first2=Arthur Coke|last2=Burnell|first3=William|last3=Crooke|title=Hobson-Jobson: A glossary of Anglo-Indian colloquial words &amp; phrases and of kindred terms|year=1903|page=[https://archive.org/details/bub_gb_6Z5iAAAAMAAJ/page/n788 741]|publisher=Murray|url=https://archive.org/details/bub_gb_6Z5iAAAAMAAJ|quote=chenab ancient name.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chenab|title=River, Chenab River on Encyclopædia Britannica|access-date=8 Dec 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[wikisource:1911 Encyclopædia Britannica/Chenab|Encyclopædia Britannica article on the Chenab]]&lt;/ref&gt; E.ə. 325-ci ildə [[Makedoniyalı İsgəndər]] Hind çayı ilə Pəncab çaylarının (hazırda [[Pəncnad çayı]] kimi tanınır) birləşdiyi yerdə [[Hind İsgəndəriyyəsi|Hind İsgəndəriyyəsi şəhərini]] qurduğu iddia edilir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alexandria (Uch) |url=https://www.livius.org/a/pakistan/uch/alexandria.html |access-date=2023-03-08 |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510153840/http://www.livius.org/a/pakistan/uch/alexandria.html |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
*  {{citation|last=Kaul|first=P. K.|title=Antiquities of the Chenāb Valley in Jammu: Inscriptions-copper Plates, Sanads, Grants, Firmāns &amp; Letters in Brāhmi-Shārdā-Tākri-Persian &amp; Devnāgri Scripts|url=https://books.google.com/books?id=5ZFuAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Eastern Book Linkers|isbn=9788178540061|ref={{sfnref|Kaul, Antiquities of the Chenāb Valley in Jammu|2001}}}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://paktourismportal.com/chenab-river/ Chenab River in the context of Pakistan] - by Pakistan Tourism Portal

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Hind hövzəsi]]
[[Kateqoriya:Pakistan çayları]]
[[Kateqoriya:Hindistan çayları]]
[[Kateqoriya:Pəncab regionu]]
[[Kateqoriya:Sərhəd çayları]]
[[Kateqoriya:Asiyanın beynəlxalq çayları]]</text>
      <sha1>bfij5pe10v9zinxq1rvgwxg28557801</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ermənistan rublu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790754</id>
    <revision>
      <id>8965724</id>
      <parentid>7250724</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7456" sha1="0b74d6vckus4fpnx0doli4rcubwg53v" xml:space="preserve">{{Valyuta}}'''Ermənistan rublu''' ({{Dil-hy|ռուբլի}}, ''rubli'') — 1919-cu ildən 1923-cü ilə qədərki dövrdə [[Ermənistan Demokratik Respublikası]] və [[Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası]]nın müstəqil pul vahidi. Əvvəlcə paralel dövriyyədə olan [[Zaqafqaziya bonu|Zaqafqaziya komissarlığı rublu]] əvəzinə dövriyyəyə buraxılmış, [[Ermənistan]] [[Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası]]na birləşdirildikdən sonra dövriyyədə [[Zaqafqaziya rublu]] ilə əvəz edilmişdir. Valyutanın dəyişmə vahidləri yox idi, yalnız [[əsginas]] şəklində buraxılırdı.

== Tarixi ==
5 fevral 1918-ci ildə [[Cənubi Qafqaz]]da koalisiya hökuməti olan [[Zaqafqaziya Komissarlığı]] əsginasların buraxılmasına başlamışdır. Onun buraxdığı [[Zaqafqaziya bonu|Zaqafqaziya Komissarlığının bonları]] (zakbonları) [[Azərbaycan]], [[Ermənistan]] və [[Gürcüstan]] arasında müqavilə əsasında paylanmış və əvvəllər buraxılmış əsginaslarla paralel dövriyyədə olmuşdur. 1918-ci ilin mayında Gürcüstan, daha sonra Azərbaycan və Ermənistan müstəqilliklərini elan etmiş, həmin ilin sentyabrında zakbon məsələsi dayandırılmışdır.

Ermənistan 1918-ci ilin avqustunda öz əsginaslarını buraxmağa başlamışdır. Dövlət Bankının [[İrəvan]] filialının daşıyıcısına çeklər (&quot;ordu çekləri&quot;) dövriyyəyə buraxılmışdır. Zakbonlar dövriyyədən çıxarılmamışdır. İlk əsginaslar [[Ermənistan Demokratik Respublikası|Ermənistan Respublikası]] tərəfindən 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1,000, 5,000 və 10,000 rubl nominalında buraxılmışdır. Əsginasların çoxu keyfiyyətli deyildi, onların içərisində mətn əsasən [[rus dili]]ndə olurdu.{{sfn|Cuhaj|2014|pp=56-58}}

1920-ci ilin noyabrında yaradılan [[Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası]] ordu çekləri verməkdə davam etmişdir. 1921-ci ilin fevralında [[İrəvan]]ı ələ keçirən və aprelin əvvəllərinə qədər nəzarəti özündə saxlayan [[Daşnaksutyun|daşnak]] hökuməti 1919-cu ildə sifariş edilmiş və 1920-ci ildə Ermənistana təhvil verilmiş &quot;London pulu&quot;nu dövriyyəyə buraxmışdır. Üç [[Nominal qiymətləndirmə|nominalda]] (50, 100 və 250 rubl) əsginaslar [[Birləşmiş Krallıq]]da &quot;''Waterlow and Sons''&quot; tərəfindən çap edilmişdir. Bu əsginaslar ən yaxşı görünüşə malikdir, daha çox [[erməni dili]]ndəki mətnlərdən ibarət olmuşdur.{{sfn|Cuhaj|2014|pp=59}} Bu əsginasların nominalları çox kiçik olduğuna görə onların buraxılması haqqında fərman bu əsginaslarda 1 rublun ordu çeklərində 100 rubla bərabər olduğunu müəyyən etmişdir.

1921-ci il aprelin əvvəlində hakimiyyətə qayıdan [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|sovet]] hökuməti orduçeklərini buraxmağa davam etmişdir. Onlar yalnız ən böyük nominalda, yəni 10,000 rublluq çek buraxmışdır. Həmin ilin noyabrında 1921-ci il modelli &quot;Ermənistan SSR-nin pul əsginasları&quot; 5,000 və 10,000 rublla buraxılmışdır.{{sfn|Cuhaj|2013|pp=995-996}} Bu əsginaslarla rubl ordu çeklərində 5 rubla bərabərləşdirilmişdir. 1921-ci ilin sonunda Ermənistanın pul dövriyyəsi çox qarışıq mənzərə təqdim edirdi. Eyni zamanda zakbonlar, ordu çekləri, London əsginasları, Ermənistan SSR-in əsginasları, RSFSR-in sovznakları, [[Rusiya imperiyası]]na aid əsginas və sikkələr, xarici valyutalar müxtəlif məzənnələrlə dövriyyədə idi. Ermənistan əsginasları RSFSR sovznakına nisbətən daha tez dəyərsizləşmişdir. 1921-ci ilin noyabrında sovznaklar 4 rubl dəyərində idi, lakin tezliklə RSFSR-də inflyasiyanın artması dərəcələr fərqini azaltmışdı.

Ermənistan Xalq Komissarları Sovetinin 31 dekabr 1921-ci il tarixli dekreti əsasında pul islahatı aparılmışdır. 1922-ci il yanvarın 1-dən 20-dək olan dövrdə ordu çekləri nisbətdə yeni növ əsginaslara (&quot;armsovznaklar&quot;) dəyişdirilmişdir. 1922-ci ildə 25,000, 100,000, 500,000, 1 milyon və 5 milyon rubl, habelə 5 milyon rubl məbləğində öhdəliklərlə 1922-ci il nümunəli yeni əsginasların buraxılmasına başlanmışdır. Əsginaslarda həm rus, həm də erməni dillərində mətn var idi. Əsginasların arxa tərəfində müxtəlif dillərdə kommunist şüarları çap edilmişdi.{{sfn|Cuhaj|2013|p=996}}

1922-ci ilin martında Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstanın daxil olduğu Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası yarandıqdan sonra onların pul sistemlərinin birləşdirilməsi məsələsi müzakirə olunmağa başlamışdır. 1922-ci ilin dekabrında armsovznakların buraxılışı dayandırılmışdır. 10 yanvar 1923-cü ildə Zaqafqaziya rublu dövriyyəyə buraxılmışdır. Ermənistan ərazisində hər üç Cənubi Qafqaz respublikasının pulları Zaqafqaziya rublu ilə fərqli tariflər əsasında dəyişdirilmişdir. Armsovznaklar 150:1, Gürcüstan &quot;[[Gürcüstan rublu|qruzbon]]&quot;ları 1:1, Azərbaycan &quot;[[Azərbaycan rublu|azbon]]&quot;ları 100:1 nisbətində zakden nişanları ilə dəyişdirilmişdir. Mübadilə müddəti 1923-cü il yanvarın 10-dan martın 10-na kimi müəyyən edilmişdi, lakin sonra 10 aprel 1924-cü ilə qədər uzadılmışdır.{{sfn|Васюков|1993|с=52-54, 62}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{книга
 |автор = Васюков А.И., Горшков В.В., Колесников В.И.
 |заглавие = Бумажные денежные знаки России и СССР
 |оригинал = 
 |ссылка =
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место = СПб
 |издательство = Политехника
 |год = 1993
 |том =
 |страницы      = 
 |страниц       = 215
 |isbn = 5-7325-0325-0
 |тираж = 10000
 |ref = Васюков
}}
* {{книга
 |автор = Cuhaj G.S.
 |заглавие = Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368—1960
 |оригинал = 
 |ссылка =
 |издание       = 15-е изд
 |место = Iola
 |издательство = Krause Publications
 |год = 2014
 |страницы      = 
 |страниц       = 1295
 |isbn = 978-1-4402-4267-0
 |ref = Cuhaj
}}
* {{книга
 |автор = Cuhaj G.S.
 |заглавие = Standard Catalog of World paper money. Specialized issues.
 |оригинал = 
 |ссылка =
 |издание       = 12-е изд
 |ответственный = 
 |место = Iola
 |издательство = Krause Publications
 |год = 2013
 |страницы      = 
 |страниц       = 1296
 |isbn = 978-1-4402-3883-3
 |ref = Cuhaj
}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.bonistikaweb.ru/KNIGI/Yrovski-mestn.htm ''Юровский Л.Н.'' Местные денежные эмиссии 1914–1924], bonistikaweb.ru
* [http://www.bonistikaweb.ru/KNIGI/Yrovski-raspad.htm ''Юровский Л.Н.'' Распад денежной системы и унификация денежного обращения], bonistikaweb.ru
* [http://www.fox-notes.ru/img_rus/k8_4_armenia.htm Банкноты 1919 года], fox-notes.ru
* [http://www.fox-notes.ru/img_rus/k8_5_armsssr.htm Банкноты 1919–1923 годов], fox-notes.ru


[[Kateqoriya:Rubl]]
[[Kateqoriya:Ermənistan tarixi]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>0b74d6vckus4fpnx0doli4rcubwg53v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adi qaraqulaq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793246</id>
    <revision>
      <id>8966117</id>
      <parentid>8851748</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8867" sha1="cnydx7omhwecknvi8k0udu7hacd3gec" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''{{lath|Caracal caracal}}''' ({{dil-la|Caracal caracal}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Carnivora|no}} dəstəsinin {{lataz|Felidae|no}} fəsiləsinin {{lataz|Caracal|no}} cinsinə aid heyvan növü.

Xarici görünüşünə görə vaşağa çox bənzədiyindən &quot;çöl vaşağı&quot;, &quot;Misir vaşağı&quot; kimi adlarla da tanınsa da, sonradan aparılan molekulyar [[DNT]] tədqiqatları nəticəsində onun tamamilə fərqli bir növ olduğu və [[Qızılı pişik|Afrika qızıl pişiyi]] (Caracal aurata) və [[serval]] (Leptailurus serval) ilə yaxın qohumluq əlaqəsinə malik olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book| author = Johnson et al. | title = The Late Miocene Radioton of Modern Felidae: A Genetic Assessment | pages =73 - 77, Science Vol. 311}}&lt;/ref&gt;

Adi qaraqulaq [[Mərkəzi Asiya]], [[Yaxın Şərq]] və [[Afrika]] ərazilərində yayılmışdır. [[Asiya]] və [[Şimali Afrika]]da sayının azalmasına görə nəsli təhlükə altında olan növlər sırasında qiymətləndirilsə də, [[Mərkəzi Afrika|Mərkəzi]] və [[Cənubi Afrika]]da bu təhlükə müşahidə olunmur.&lt;ref name=redlist&gt;{{Cite web|title = Caracal caracal|url = http://www.iucnredlist.org/details/3847/0|publisher = iucnredlist.org sitesi|access-date = 23 mart 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20170919213345/http://www.iucnredlist.org/details/3847/0|archive-date = 19 sentyabr 2017|dead-url = no}}&lt;/ref&gt; [[Türkiyə]]də Cənubi Toros dağları, Konya hövzəsi və [[Cənub-şərqi Anadolu regionu|Cənub-şərqi Anadolu]] ərazilərində yaşadığı ehtimal edilən Caracal caracal növü Türkiyədə ilk dəfə 2002-ci ildə [[Biologiya|bioloq]] Batur Avqan tərəfindən görüntülənmişdir.&lt;ref name=serhan&gt;{{Cite web|last-name = Yedig|name = Serhan|title = Zirvelerin vahşi ve yalnız efendisi|url = http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/zirvelerin-vahsi-ve-yalniz-efendisi-21944821|publisher = Hürriyet gazetesi, 16 noyabr 2012|access-date = 23 mart 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180323162205/http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/zirvelerin-vahsi-ve-yalniz-efendisi-21944821|archive-date = 23 mart 2018|dead-url = no}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==

[[Latınca]] adı olan &quot;caracal&quot; 1761-ci ildə [[fransız]] [[Təbiətşünaslıq|təbiətşünası]] [[Jorj-Lui Lekler de Büffon]] tərəfindən təklif edilmişdir&lt;ref name=&quot;leclerc&quot;&gt;{{Cite book |last-name=Buffon |name=G.-L. L. |year=1761 |chapter=Le Caracal |pages=262-267 |chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1067248h/f324.item |title=Histoire naturelle, générale et particulière, avec la description du Cabinet du Roi |publisher=L'Imprimerie Royale |location=Paris |volume=Tome IX |access-date=2026-01-10 |archive-date=2026-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527042834/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1067248h/f324.item |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və bu ad [[türk dili]]ndəki &quot;qaraqulaq&quot; sözündən götürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;leclerc&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/40910|title=KARAKULAKLAR YOK EDİLMESİN! Datçalı Karakulak Yavrusunun İnsanla Tanışması|access-date=10 sentyabr 2022|date=sentyabr 2011|publisher=''TABİAT VE İNSAN''|author=Alanç, Zeynep|page=46|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910120819/https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/40910|archive-date=10 sentyabr 2022|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== Xüsusiyyətləri ==

Adi qaraqulaqların orta çəkisi erkəklərdə 12–18 kq, dişilərdə isə 8–13 kq arasında dəyişir. Çiyin hündürlüyü 40–50 sm, bədən uzunluğu 75–90 sm-dir. Bundan əlavə, 30–35 sm uzunluğunda quyruğa malikdirlər. Adi qaraqulağın quyruğunun yuxarı hissəsində ətrafı ağ tüklərlə əhatə olunmuş qara zolaq yerləşir. Rəngi əsasən qəhvəyi çalarlardadır və üzərində boz və ya ağ xallar müşahidə olunur. Adi qaraqulağın qulaqlarının ucunda sivri tük topaları vardır və qulaqlarının üst kənarları qara tüklərlə örtülmüşdür.

== Davranışı və qidalanması ==

[[Fayl:20120219 Olmense Zoo (64).jpg|thumb|Qaraqulaqlar kamuflyaj bacarıqları ilə seçilirlər.]]

Yetkin fərdlər tək-tənha və ya cüt halında yaşaya bilirlər. Erkək qaraqulaqlar 19–220 km² arasında dəyişən geniş ərazilərdə hərəkət edirlər. Dişi qaraqulaqların isə yaşadıqları ərazilər, özlərinə məxsus sahələrinin olub-olmamasından asılı olaraq, 5–57 km² arasında dəyişir və erkəklərə nisbətən xeyli kiçik olur. Dişilər digər dişilərə qarşı öz ərazilərini fəal şəkildə müdafiə edirlər.

Əsasən gecə aktiv olduqları üçün ov zamanı nadir hallarda müşahidə olunurlar. Qidalarının əsas hissəsini [[dovşan]], [[tarla siçanı]] və [[sincab]] kimi [[gəmiricilər]] təşkil edir. Nadir hallarda [[meyvə]] ilə qidalandıqları da qeydə alınmışdır. Bəzi hallarda [[ceyran]], [[antilop]] və [[dəvəquşu]] balalarını ovladıqları müşahidə olunmuşdur. Ovladıqları heyvanların daxili orqanlarını yemədikləri bildirilir.

Qaraqulaqlar gizlənməkdə son dərəcə ustadırlar; bəzən yer səthinə tam adaptasiya edərək hərəkətsiz qala bilirlər. Tüklərinin rəngi onlara olduqca effektiv kamuflyaj imkanı yaradır.

Ovlarına təxminən 5 metr məsafəyədək yaxınlaşaraq sıçrayışla hücum edirlər. Digər pişikkimilər kimi, ovlarını dişləri ilə boğaraq öldürürlər. Böyük ovları pəncələri ilə yan üstə yıxaraq boğazından dişlədikləri halda, kiçik ovları isə ənsəsindən dişləməklə öldürürlər. Qaraqulaqlar bir ovda əldə etdikləri bütün əti bir dəfəyə yeyə bilmirlər və xüsusilə iri ovları daha sonra yemək üçün yenidən qayıdırlar. Bəzi hallarda ovlarını ağaclarda gizlətdikləri də müşahidə edilmişdir.

== Müdafiəsi ==

Qaraqulaqlar nisbətən asanlıqla əhliləşdirilə bilirlər və bəzən ev heyvanı təəssüratı yaradırlar. İnsanlarla birgə yaşamağa asan adaptasiya olsalar da, Afrikada fermerlər tərəfindən mənfi qarşılanırlar. Bunun səbəbi onların tez-tez hasarları aşaraq toyuq və digər ev quşlarını ovlamalarıdır. 

Təbiətdə aşağı sıxlıqda yayılmaları və gizlənmə qabiliyyətlərinin yüksək olmasına görə vəhşi şəraitdə müşahidə olunmaları olduqca çətindir. Türkiyədə ilk dəfə 2002-ci ilin avqust ayında Batur Avqan tərəfindən fotoşəkli çəkilən qaraqulaq, 2009-cu ilin iyul ayında və 2010-cu ilin yanvar–aprel dövründə Antalya Güllük dağı Milli Parkında aparılan sahə tədqiqatları zamanı yenidən görüntülənmişdir. Növün mühafizəsi və tədqiqi üzrə mühüm layihələrdən biri çərçivəsində 2007-ci ildən etibarən Datça–Bozburun Xüsusi Ətraf Mühitin Mühafizəsi regionunda bioloq Yasin İlemin tərəfindən aparılan tədqiqatlar nəticəsində qaraqulaqların xüsusilə aktivlik xüsusiyyətləri barədə mühüm məlumatlar əldə edilmişdir.

Hazırda Anadolunun müəyyən regionlarında Türkiyə Respublikasının Kənd Təsərrüfatı və Meşəçilik Nazirliyinin Təbiəti Mühafizə və Milli Parklar Baş İdarəsi tərəfindən fototələlər vasitəsilə izlənilir. Sayının çox az olmasına baxmayaraq, ovlanması qəti qadağandır. Belə ki, 2011-ci ilin sentyabr ayında Ətraf Mühit və Meşəçilik Nazirliyi və Mərkəzi Ov Komissiyası tərəfindən qəbul edilmiş qanuna əsasən, Anadolu qaraqulağının Türkiyə sərhədləri daxilində hər hansı formada ovlanması 13.000 TL-dən başlayan cərimələrlə nəticələnir.

== Altnövləri ==

*''Caracal caracal caracal'' — [[Şərqi Afrika]] və [[Cənubi Afrika]]
*''Caracal caracal algira'' — [[Şimali Afrika]]
*''Caracal caracal damarensis'' — [[Namibiya]]
*''Caracal caracal limpopoensis'' — [[Botsvana]]
*''Caracal caracal lucani'' — [[Qabon]]
*''Caracal caracal michaelis'' — [[Türkmənistan]]
*''Caracal caracal nubicus'' — [[Efiopiya]] və [[Sudan]]
*''Caracal caracal poecilictis'' — [[Qərbi Afrika]]
*''Caracal caracal schmitzi'' — [[Qərbi Asiya]], [[İran]], [[Ərəbistan yarımadası|Ərəbistan]], [[Pakistan]], [[Hindistan]] və [[Türkiyə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Adi qaraqulaq| ]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan məməliləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə məməliləri]]
[[Kateqoriya:Cənub-Şərqi Asiya məməliləri]]
[[Kateqoriya:Hindistan məməliləri]]
[[Kateqoriya:Pakistan məməliləri]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Afrika məməliləri]]
[[Kateqoriya:20–24 ID olan Taksonbar]]</text>
      <sha1>cnydx7omhwecknvi8k0udu7hacd3gec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Macarıstan forinti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794904</id>
    <revision>
      <id>8965749</id>
      <parentid>7005529</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2108" sha1="0jiqte22frrhjm21hxmzo5zl1l2mkks" xml:space="preserve">'''Macarıstan forinti''' — Macarıstanın pul vahidi. [[ISO 4217]] əsasən valyutanın kodu '''HUF'''-dur ({{Dil-en|Hungarian Forint}} kəlməsindən). 1945-1946-cı illərdəki [[Hiperinflyasiya|hiperinflyasiyadan]] sonra 1946-cı il avqustun 1-də dövriyyəyə buraxılmışdır (keçmiş vahid [[pengö]] idi). O vaxtı pengönun forintə nisbəti 4⋅10&lt;sup&gt;29&lt;/sup&gt;:1 idi.

Tarixən 1 forint = 100 [[Filler|fillerə]] bərabər idi, lakin 1999-cu ildən bəri filler dövriyyədən çıxarılıb.

16 noyabr 2015-ci il tarixində forint beynəlxalq banklararası CLS sistemində hesablaşmalar üçün istifadə olunan sərbəst konversiya edilən valyutaların siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.cls-group.com/About/Pages/Currencies.aspx Currencies] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160307033700/http://www.cls-group.com/About/Pages/Currencies.aspx |date=2016-03-07 }}, CLS{{en icon}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Pul vahidinin adı 13-cü əsrdən bəri ''fiorino d'oro'' (qızıl [[florin]]) adlı qızıl sikkənin zərb edildiyi [[Florensiya]] şəhərinin adından gəlir. 1806-1892-ci illər arasında [[Avstriya-Macarıstan İmperiyası|Avstriya-Macarıstan imperiyasının]] pul vahidi macar dilində olan forint idi, həmin pul vahidi almanca Avstriya-Macarıstan [[Avstriya-Macarıstan quldeni|quldeni]] və ya Avstriya florini kimi tanınırdı. Qulden 100 [[Kreytser (pul vahidi)|kreytserə]] bərabər idi (''krajczar'', müasir macar dilində ''krajcár'').

1945-1946-cı illərdə [[Hiperinflyasiya|hiperinflyasiyadan]] sonra [[Pengö|pengönun]] dövriyyədən çıxması ilə forint 1946-cı il avqustun 1-də Macarıstanın pul dövriyəsinə yenidən daxil edilmişdir. Ölkədə hakimiyyətə gələn [[Macarıstan Kommunist Partiyası]] pul islahatını həyata keçirmiş və forintin gətirdiyi uğuru siyasi məqsədləri üçün istifadə edərək hakimiyyəti tam ələ keçirdi. Forint pengönu 4⋅10&lt;sup&gt;29&lt;/sup&gt; nisbətində əvəz etdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>0jiqte22frrhjm21hxmzo5zl1l2mkks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965775</id>
      <parentid>8965749</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Qulden]]</comment>
      <origin>8965775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="dvn87sglfg5arolnw8tm2nf6u5tbl6r" xml:space="preserve">'''Macarıstan forinti''' — Macarıstanın pul vahidi. [[ISO 4217]] əsasən valyutanın kodu '''HUF'''-dur ({{Dil-en|Hungarian Forint}} kəlməsindən). 1945-1946-cı illərdəki [[Hiperinflyasiya|hiperinflyasiyadan]] sonra 1946-cı il avqustun 1-də dövriyyəyə buraxılmışdır (keçmiş vahid [[pengö]] idi). O vaxtı pengönun forintə nisbəti 4⋅10&lt;sup&gt;29&lt;/sup&gt;:1 idi.

Tarixən 1 forint = 100 [[Filler|fillerə]] bərabər idi, lakin 1999-cu ildən bəri filler dövriyyədən çıxarılıb.

16 noyabr 2015-ci il tarixində forint beynəlxalq banklararası CLS sistemində hesablaşmalar üçün istifadə olunan sərbəst konversiya edilən valyutaların siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.cls-group.com/About/Pages/Currencies.aspx Currencies] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160307033700/http://www.cls-group.com/About/Pages/Currencies.aspx |date=2016-03-07 }}, CLS{{en icon}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Pul vahidinin adı 13-cü əsrdən bəri ''fiorino d'oro'' (qızıl [[florin]]) adlı qızıl sikkənin zərb edildiyi [[Florensiya]] şəhərinin adından gəlir. 1806-1892-ci illər arasında [[Avstriya-Macarıstan İmperiyası|Avstriya-Macarıstan imperiyasının]] pul vahidi macar dilində olan forint idi, həmin pul vahidi almanca Avstriya-Macarıstan [[Avstriya-Macarıstan quldeni|quldeni]] və ya Avstriya florini kimi tanınırdı. Qulden 100 [[Kreytser (pul vahidi)|kreytserə]] bərabər idi (''krajczar'', müasir macar dilində ''krajcár'').

1945-1946-cı illərdə [[Hiperinflyasiya|hiperinflyasiyadan]] sonra [[Pengö|pengönun]] dövriyyədən çıxması ilə forint 1946-cı il avqustun 1-də Macarıstanın pul dövriyəsinə yenidən daxil edilmişdir. Ölkədə hakimiyyətə gələn [[Macarıstan Kommunist Partiyası]] pul islahatını həyata keçirmiş və forintin gətirdiyi uğuru siyasi məqsədləri üçün istifadə edərək hakimiyyəti tam ələ keçirdi. Forint pengönu 4⋅10&lt;sup&gt;29&lt;/sup&gt; nisbətində əvəz etdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avropa valyutaları]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]
[[Kateqoriya:Qulden]]</text>
      <sha1>dvn87sglfg5arolnw8tm2nf6u5tbl6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Dövrlərinə görə Rumıniya tarixi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>798859</id>
    <revision>
      <id>8965607</id>
      <parentid>7065443</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="f7u94za1v6foq38gqczmy3zhsy04dib" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|History of Romania by period}}
{{Portal|Tarix}}

[[Kateqoriya:Rumıniya tarixi|*Dövrlər]]
[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə Avropa tarixi|Rumıniya]]
[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə ölkələrin tarixi|Rumıniya]]</text>
      <sha1>f7u94za1v6foq38gqczmy3zhsy04dib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965609</id>
      <parentid>8965607</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə Balkan tarixi]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="8azr0mldw4c5icenmd5w3cpxl10ys96" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|History of Romania by period}}
{{Portal|Tarix}}

[[Kateqoriya:Rumıniya tarixi|*Dövrlər]]
[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə Avropa tarixi|Rumıniya]]
[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə ölkələrin tarixi|Rumıniya]]
[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə Balkan tarixi]]</text>
      <sha1>8azr0mldw4c5icenmd5w3cpxl10ys96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>800794</id>
    <revision>
      <id>8965858</id>
      <parentid>7091114</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="6z6dpz7625hhrinurmshy148gftuvvp" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>6z6dpz7625hhrinurmshy148gftuvvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2015-ci ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>800795</id>
    <revision>
      <id>8965885</id>
      <parentid>7091116</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:2015-ci ildəki münaqişələr]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="2g9vu1c9wj5oz177yyw733ajkmn2yoi" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>2g9vu1c9wj5oz177yyw733ajkmn2yoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965887</id>
      <parentid>8965885</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8965887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="0p5te73xqw12bz537boi8nf1lf70thi" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2015-ci ildəki münaqişələr|Etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>0p5te73xqw12bz537boi8nf1lf70thi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adnan Əhmədzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808639</id>
    <revision>
      <id>8966137</id>
      <parentid>8921936</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7812" sha1="461af7y897n3z36skncfej9ic3uhc95" xml:space="preserve">{{yeniləmə}}{{Vikiləşdirmək}}{{Şəxs
 |adı              = Adnan Əhmədzadə
 |orijinal adı     = Adnan Azər oğlu Əhmədzadə
 |şəkil            =
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        =  
 |milliyyəti       = [[Azərbaycanlı]] 
 |atası            = Azər Əhmədzadə
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı|2015}} 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vətəndaşlığı     = Azərbaycan, Böyük Britaniya
}}

'''Adnan Əhmədzadə''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] iş adamı.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/adnan-ehmedzade-xanimi-ile-kann-festivalinda-video-401339 |title=Adnan Əhmədzadə xanımı ilə Kann festivalında - Video |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232116/https://qafqazinfo.az/news/detail/adnan-ehmedzade-xanimi-ile-kann-festivalinda-video-401339 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://oxu.az/economy/340984 |title=İlham Əliyevin çağırışından sonra Rövnəq Abdullayev gəncləri yüksək vəzifələrə təyin etdi - RƏSMİ |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232115/https://oxu.az/economy/340984 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Əhmədzadə dəbdəbəli həyat tərzi və yüksək səviyyəli xarici şəxslərin, futbolçuların və digər tanınmış insanların Azərbaycana səfərlərini təşkil etməsi ilə də ictimaiyyətin diqqətini çəkib. O, geniş şəkildə hakimiyyətə sadiq şəxs kimi tanınıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-09-22 |title=SOCAR-ın keçmiş departament rəhbəri Adnan Əhmədzadə həbs olunub – o kimdir? |url=https://www.bbc.com/azeri/articles/c15kpvqz122o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News Azərbaycanca |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Adnan Əhmədzadə 24 yanvar 1978-ci ildə anadan olub.&lt;ref&gt;[https://musavat.com/news/messi-ile-dostluq-eden-adnan-ehmedzade-kimdir-dosye_1010383.html Musavat.com]&lt;/ref&gt;

=== Şəxsi həyat ===

Ailəlidir, dörd övladı var.

=== Karyera ===
1998–2005-ci illərdə SOCAR-ın Xarici İqtisadi Əlaqələr İdarəsində (2003-cü ildən Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi) İxrac əməliyyatları idarəsində ekspert vəzifəsində çalışıb.

2005–2006-cı illərdə &quot;Azərtrans&quot; MMC-nin baş direktoru vəzifəsində çalışıb;

2006–2019-cu illərdə SOCAR-ın Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsində aşağıdakı vəzifələrdə çalışıb; 2006 – 2007 Nəqliyyat və Ekspedisiya İdarəsinin rəis müavini; 2007 – 2008 Ticarət əməliyyatlarında kommersiya riskləri şöbəsinin müdiri; 2008 – 2010 İqtisadi əməliyyatlar şöbəsinin rəis müavini; 2010 – 2019 SOCAR Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsinin baş meneceri.	

2018-ci ildə SOCAR Trading-in icraçı direktoru vəzifəsinə təyin edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://1news.az/news/20180531051053801-Adnan-Akhmedzade-vozglavil-SOCAR-Trading |title=Аднан Ахмедзаде возглавил SOCAR Trading |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232116/https://1news.az/news/20180531051053801-Adnan-Akhmedzade-vozglavil-SOCAR-Trading |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ikisahil.az/post/91735-news-91735 |title=Adnan Əhmədzadə: Keçən il SOCAR tərəfindən Azərbaycandan 35 milyon ton neft ixrac olunub |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232126/http://ikisahil.az/post/91735-news-91735 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/adnan_ehmedzade_kechen_il_socar_terefinden_azerbaycandan_35_milyon_ton_neft_ixrac_olunub-1101840 Azərtac.az]&lt;/ref&gt;	

2019-cu ildə SOCAR-ın investisiyalar və marketinq üzrə vitse-prezidentinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qlobal.az/adnan-ehmedzade-ardns-in-vitse-prezidentinin-muavini-teyin-edildi/ |title=Adnan Əhmədzadə ARDNŞ-in vitse-prezidentinin müavini təyin edildi |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232118/https://qlobal.az/adnan-ehmedzade-ardns-in-vitse-prezidentinin-muavini-teyin-edildi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azernews.az/oil_and_gas/132852.html |title=SOCAR Trading management changes |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819233022/https://www.azernews.az/oil_and_gas/132852.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2023-cü ildən ABDA Invest Holding-in təsisçisi və sədridir.

2023-cü ildən Azərbaycan Koşiki Karate-do Federasiyasının fəxri prezidentidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://report.az/en/individual/world-karate-champions-from-azerbaijan-awarded/ |title=World karate champions from Azerbaijan awarded |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232119/https://report.az/en/individual/world-karate-champions-from-azerbaijan-awarded/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_idmanchilari_Yaponiyada_kechirilen_beynelxalq_turnirde_ugur_qazaniblar-2705098 |title=Azərbaycan Koşiki Karate-do Federasiyasının fəxri prezidenti Adnan Əhmədzadə |access-date=2023-08-19 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207070334/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_idmanchilari_Yaponiyada_kechirilen_beynelxalq_turnirde_ugur_qazaniblar-2705098 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həbsi ==

2024-cü ilin iyul ayında BP bildirib ki, Azərbaycan hökuməti tərəfindən Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə Rumıniya və İtaliyaya satılan neftdə zərərli hesab olunan xloridlər aşkar edib. Bunun ardınca 2025-ci ilin sentyabrında Əhmədzadə həbs edilib. O, ağır cinayətlər törətməkdə şübhəli bilinib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Hökumətyönlü media orqanları iddia ediblər ki, Əhmədzadə Azərbaycanın &quot;Azeri Light&quot; markalı xam neftini Rusiya mənşəli xam neftlə qarışdırmaqda ittiham olunur. Həmçinin onun Azərbaycanın iqtisadi təhlükəsizliyini sarsıdan hərəkətlərdə və iri həcmli mənimsəmədə ittiham edilib.Azərbaycanda hakimiyyət bu iddia olunan hərəkətlərin ölkınin neft sənayesinin beynəlxalq nüfuzuna və bazar şəffaflığına zərər vurduğunu hesab edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-20 |title=Adnan Əhmədzadə haqda qərar verildi — Cinayət işini DTX aparır |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/adnan-ehmedzade-haqda-qerar-verildi-cinayet-isini-dtx-aparir-483043 |access-date=2026-05-30 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251116000142/https://qafqazinfo.az/news/detail/adnan-ehmedzade-haqda-qerar-verildi-cinayet-isini-dtx-aparir-483043 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
Azərbaycanın neft sənayesinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 2015-ci ildə Prezident İlham Əliyev tərəfindən &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://e-qanun.az/framework/30703 |title=Azərbaycan Respublikasının neft sənayesi işçilərinin təltif edilməsi haqqında &quot;AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI&quot; |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819232118/https://e-qanun.az/framework/30703 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Rövnəq Abdullayev]]
* [[Anar Əlizadə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>461af7y897n3z36skncfej9ic3uhc95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2020-ci ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809308</id>
    <revision>
      <id>8965876</id>
      <parentid>7187195</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:2020-ci ildəki münaqişələr]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="5un1dylgdl3u7wf9foh6m6vshks12s7" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>5un1dylgdl3u7wf9foh6m6vshks12s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2022-ci ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>809309</id>
    <revision>
      <id>8965857</id>
      <parentid>7187198</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="457fj1y3ck3j0tp6378zt6fj14gpy83" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>457fj1y3ck3j0tp6378zt6fj14gpy83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ermənistan etirazları (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>813704</id>
    <revision>
      <id>8965860</id>
      <parentid>7648437</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10680" sha1="4cg8uyabwede97on8jdac8xa6ufh7dk" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə}}

'''2023-cü il Ermənistan etirazları''' — 19 sentyabr 2023-cü ildə [[Azərbaycan]]ın qələbəsi, [[Qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu|DQR Müdafiə Ordusunun]] ləğvi və [[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası|DQR]] ilə Azərbaycan arasında yenidən inteqrasiya danışıqlarının başlaması ilə nəticələnən [[Qarabağda döyüşlər (sentyabr, 2023)|Qarabağda toqquşmalardan]] sonra [[Ermənistan]]da baş tutan bir sıra etirazlar.

== Etirazlar ==
19 sentyabrda yüzlərlə etirazçı paytaxt [[İrəvan]]da hökumət binaları qarşısında mitinq keçirmiş, baş nazir [[Nikol Paşinyan]]ın [[Azərbaycan]]a qarşı yumşaq davrandığını və [[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası|Dağlıq Qarabağ]] mövzusunda zəif olduğunu irəli sürmüşdülər. Həmçinin, Paşinyan [[dövlət çevrilişi]] və vəzifəsindən uzaqlaşdırılması haqqında çağırışları qınamışdır. O, qeyd etmişdir ki, &quot;biz müəyyən şəxslərin, müəyyən qüvvələrin Ermənistan dövlətinə zərbə vurmasına imkan verməməliyik&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pashinyan slams calls for a 'coup' in Armenia |url=https://english.ahram.org.eg/News/508659.aspx |access-date=19 September 2023 |website=[[Al-Ahram]] |publisher=[[Agence France-Presse]] |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925184303/https://english.ahram.org.eg/News/508659.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Etirazçılar polis kordonu ilə qarşılanmış və [[Hökumət evi (İrəvan)|Hökumət evinə]] basqın etmək istəyən polislə toqquşmuşdular.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mehman |first=Asif |date=19 September 2023 |title=Protesters attempt to storm government building in Armenia's Yerevan |url=https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3799558.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920071635/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3799558.html |archive-date=20 September 2023 |access-date=19 September 2023 |publisher=Trend News Agency}}&lt;/ref&gt; Etirazçılar ilə polis bir-birlərinə şüşə butulkaları və səs-küylü qumbaraları atmış, binanın bir neçə pəncərəsi sındırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Police, Protesters Clash Outside Govt Buildings In Yerevan: TV |url=https://www.barrons.com/news/police-protesters-clash-outside-govt-buildings-in-yerevan-tv-1d453be6?refsec=topics_afp-news |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920071738/https://www.barrons.com/news/police-protesters-clash-outside-govt-buildings-in-yerevan-tv-1d453be6?refsec=topics_afp-news |archive-date=20 September 2023 |access-date=19 September 2023 |website=[[Barron's]] |publisher=[[Agence France Presse]]}}&lt;/ref&gt; Etirazçılar həmçinin [[Ermənistan–Rusiya münasibətləri|Rusiya səfirliyini]] mühasirəyə alaraq Rusiyanın münaqişəyə müdaxilə etməkdən imtina etməsini tənqid etmişdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protesters Gather Outside Russian Embassy In Yerevan |url=https://www.barrons.com/news/protesters-gather-outside-russian-embassy-in-yerevan-132cd00a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920071633/https://www.barrons.com/news/protesters-gather-outside-russian-embassy-in-yerevan-132cd00a |archive-date=20 September 2023 |access-date=19 September 2023 |website=[[Barron's]] |publisher=[[Agence France Presse]]}}&lt;/ref&gt; İştirakçılar arasında 17 sentyabr 2023-cü ildə İrəvan Şəhər Şurasına keçirilən seçkilər zamanı seçilmiş nümayəndələr də var idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Citizens protest in front of Russia's Embassy in Yerevan over situation in Nagorno Karabakh |url=https://news.am/eng/news/781800.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920072134/https://news.am/eng/news/781800.html |archive-date=20 September 2023 |access-date=19 September 2023 |website=[[News.am]]}}&lt;/ref&gt; Rusiya səfirliyinin təhlükəsizliyinin təmin olunmaması və onun fəaliyyətinə təsir göstərməsindən şikayət etdikdən sonra [[Ermənistan polisi]] səfirliyin ətrafına yığışaraq onu mühasirəyə alınmış və nəticədə etirazçılarla polis arasında toqquşma baş vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fornusek |first=Martin |date=19 September 2023 |title=Media: Protesters clash with police at Russian embassy in Armenia over Azerbaijan's offensive |url=https://kyivindependent.com/street-clashes-break-out-at-russias-embassy-in-yerevan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920072134/https://kyivindependent.com/street-clashes-break-out-at-russias-embassy-in-yerevan/ |archive-date=20 September 2023 |access-date=19 September 2023 |website=[[The Kyiv Independent]]}}&lt;/ref&gt; Bu zaman 30-dan çox insanın yaralandığı bildirilir.&lt;ref name=&quot;halt&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-20 |title=Russia calls for halt to fighting between Azerbaijan, Nagorno-Karabakh |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/20/russia-calls-for-halt-to-fighting-between-azerbaijan-nagorno-karabakh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920071130/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/20/russia-calls-for-halt-to-fighting-between-azerbaijan-nagorno-karabakh |archive-date=20 September 2023 |access-date=2023-09-20 |website=Aljazeera |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

20 sentyabrda [[İrəvan]]da, [[Respublika meydanı (İrəvan)|Respublika meydanında]] toplaşanların sayı artmağa başlamışdır. Onlar Paşinyanın devrilməsi və Ermənistanın [[Birinci Qarabağ müharibəsi|Birinci Dağlıq Qarabağ müharibəsi]] zamanı olduğu kimi hərbi müdaxiləsi tələblərini irəli sürmüşdülər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Rally kicks off on Republic Square in Yerevan in support of Nagorno Karabakh |url=https://news.am/eng/news/782125.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920183533/https://news.am/eng/news/782125.html |archive-date=20 September 2023 |access-date=21 September 2023 |website=[[news.am]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Light |first=Felix |date=21 September 2023 |title=Armenian protesters demand Pashinyan ouster after Karabakh surrender |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/several-hundred-protesters-gather-armenian-capital-after-karabakh-surrender-2023-09-20/ |url-status=live |access-date=21 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921054252/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/several-hundred-protesters-gather-armenian-capital-after-karabakh-surrender-2023-09-20/ |archive-date=21 September 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Protests In Yerevan Follow Azerbaijani Attacks As Karabakh Residents Seek Shelter |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |url=https://www.rferl.org/a/photos-armenia-azerbaijan-nagorno-karabakh/32601266.html |url-status=live |access-date=21 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920191511/https://www.rferl.org/a/photos-armenia-azerbaijan-nagorno-karabakh/32601266.html |archive-date=20 September 2023}}&lt;/ref&gt; Polis aksiyanın qanunsuz olduğunu bildirərək etirazçıları saxlamağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title=The police detain protesters at Republic Square in Yerevan |url=https://news.am/eng/news/782165.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920184920/https://news.am/eng/news/782165.html |archive-date=20 September 2023 |access-date=21 September 2023 |website=[[News.am]]}}&lt;/ref&gt; Bəzi etirazçılar [[Alma-Ata bəyannaməsi (1991)|Alma-Ata bəyannaməsinin]] rədd edilməsinə və Ermənistanın [[Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı]]ndan (KTMT) çıxmasına çağırış etmiş, Paşinyan isə bunu rədd edib və bildirmişdir ki, bu tələblər &quot;Ermənistanın müstəqilliyindən imtina etməyə çağırışlardır&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Pashinyan: Calls to abandon the Declaration of Alma-Ata are calls to abandon Armenia's independence |url=https://news.am/eng/news/782277.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921140109/https://news.am/eng/news/782277.html |archive-date=21 September 2023 |access-date=21 September 2023 |website=[[News.am]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Armenia Needs Peace, PM Says After Azerbaijan Retakes Karabakh |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2023-09-21/armenia-needs-peace-pm-says-after-azerbaijan-retakes-karabakh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921140120/https://www.usnews.com/news/world/articles/2023-09-21/armenia-needs-peace-pm-says-after-azerbaijan-retakes-karabakh |archive-date=21 September 2023 |access-date=21 September 2023 |website=[[U.S. News &amp; World Report]] |publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Angry Armenians demand Pashinyan ouster after Karabakh surrender |url=https://www.euractiv.com/section/azerbaijan/news/angry-armenians-demand-pashinyan-ouster-after-karabakh-surrender/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921141235/https://www.euractiv.com/section/azerbaijan/news/angry-armenians-demand-pashinyan-ouster-after-karabakh-surrender/ |archive-date=21 September 2023 |access-date=21 September 2023 |website=[[Euractiv]]}}&lt;/ref&gt; Etirazlar 21 sentyabrda da davam etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title='Our hearts are broken': shock in Yerevan after loss of Karabakh |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230922-our-hearts-are-broken-shock-in-yerevan-after-loss-of-karabakh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922060206/https://www.france24.com/en/live-news/20230922-our-hearts-are-broken-shock-in-yerevan-after-loss-of-karabakh |archive-date=22 September 2023 |access-date=22 September 2023 |website=[[France 24]]}}&lt;/ref&gt; Etiraz aksiyaları zamanı 84 nəfər saxlanılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Scores Of Detentions Reported In Yerevan As Protesters Aim To Oust Armenian Prime Minister |language=en |agency=[[RFE/RL]] |url=https://www.rferl.org/a/nagorno-karabakh-pashinian-armenia-azerbaijan-humanitarian-aid/32604471.html |url-status=live |access-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922111406/https://www.rferl.org/a/nagorno-karabakh-pashinian-armenia-azerbaijan-humanitarian-aid/32604471.html |archive-date=22 September 2023}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:Ermənistanda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildə Ermənistan]]
[[Kateqoriya:Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:Qarabağda döyüşlər (2023)]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>4cg8uyabwede97on8jdac8xa6ufh7dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sərt konfet (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814367</id>
    <revision>
      <id>8965965</id>
      <parentid>8816225</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2563" sha1="30bmo8stv893btk193a94haeoveuqgb" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=Hard Candy.jpg|şəklin ölçüsü=210px|ilk baxış=21 yanvar 2005 ([[Sandens Film Festivalı|Sandens]])&lt;br&gt;14 aprel 2006 (ABŞ)|müddət=104 dəq.|büdcə=$950,000&lt;ref name=&quot;MakingOf&quot;&gt;{{cite AV media |people= [[David Slade]] (director) |year=2006 |title= &quot;Making ''Hard Candy,''&quot; DVD featurette|medium= DVD|publisher=Lions Gate |id= B000GI3KGC }}&lt;/ref&gt;|gəlir=$8.3 milyon&lt;ref name=&quot;The Numbers&quot;&gt;{{cite web |title=Hard Candy |url=http://www.the-numbers.com/movie/Hard-Candy#tab=summary |work=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=October 20, 2007 |archive-date=January 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116110219/https://www.the-numbers.com/movie/Hard-Candy#tab=summary |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}
'''Sərt konfet''' ({{dil-en|Hard Candy}}) — 2005-ci il ABŞ istehsalı [[psixoloji triller]] filmi. Devid Sleydin rejissorluğu ilə çəkilib. Filmin ssenari müəllifi Brayan Nelsondur. Baş rollarda [[Elliot Peyc]] və Patrik Vilson yer alıb. Film internetdə tanış olduğu pedofili cəzalandıran 14 yaşlı qız haqqındadır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/hard-candy-v313594|publisher=[[AllMovie]]|title=Hard Candy|access-date=January 7, 2018|last=Buchanan|first=Jason|archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101235854/https://www.allmovie.com/movie/hard-candy-v313594|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb title|0424136|Hard Candy}}
* {{mojo title|hardcandy|Hard Candy}}
* {{Rotten Tomatoes|hard_candy|Hard Candy}}
* {{Metacritic film|title=Hard Candy}}
* [http://www.horrorlair.com/movies/hard-candy-script.html October 19, 2003 draft script]

[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin zorlama və qisas haqqında filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-də adam oğurluğu haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin viqilante filmləri]]
[[Kateqoriya:2005-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Los-Anceles haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Kinorejissorların debüt filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Lionsgate filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixopatlar və sosiopatlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Fotoqraflar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin vigilante filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>30bmo8stv893btk193a94haeoveuqgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mama (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814606</id>
    <revision>
      <id>8965955</id>
      <parentid>8963397</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5287" sha1="p26xrwhdoyvyqoyc923nc2ad0kqxedv" xml:space="preserve">{{Film}}
'''Mama''' — İspaniya-Kanada ortaq istehsalı olan 2013-cü il qorxu filmi.

== Süjet ==
{{məzmun}}
2008-ci ildə maliyyə böhranında var-dövlətini itirdiksən sonra pərişan olan birja dəllalı Cefri Desanc kiçk qızları 3 yaşlı Viktoriya və 1 yaşlı Lilini aparmazdan əvvəl həmkarlarını və ayrıldığı arvadını öldürür. Qarlı yolda təhlükəli sürən Cefri və qızlar avtomobil qəzasına düşür. Ancaq onlar sağ-salamat qəzadan qurmtula bilirlər, amma Viktoryanın eynəyi sınır. Cefri uşaqları təek edilmiş bir evə aparır. Qızlarını və sonra özünü pldürməyi plandıran Cefri Viktoriyanı vurmağa hazırlaşarkən kölgəli bir fiqur tərəfindən öldürülür.

Beş ildən sonra Cefrinin eyni yumurt akizi qardaşı Lukasın maliyyələşdirdiyi xilasetmə qrupu indi 8 yaşlı Viktoriya və 6 yaşlı Lilini tərk edilmiş evdə sağ, amma illərlə təcrid olunduqları üçün vəhşiləşmiş vəziyyətdə tapır. Qızlar doktor Cerald Dreyfusun nəzarəti altında klinikaya yerləşdirilir. Onlar sirli ana qoruyucu fiquru olan &quot;Mama&quot;dan bəhs edirlər. Qızlar əvvəlcə Lukasa düşmən münasibət bələyirlər. Lakin Viktoriya eynəyi verildikdən sonra onu düzgün şəkildə görür və tanıyır. Viktoriya mədəni ev həyatına tez alışır, Lili isə vəhşi davranışlarının çoxunu saxlayır.

Lukas sirli varlıq tərəfindən hücuma məruz qalır və komaya girir. Beləliklə Annabel qızlara tək baxmağa məcbur olur. Annabel ilə Viktoriyanın arası get-gedə düzəlir. Amma Lilli yenə də mədəni həyata qarşı soyuqdur. Qəribə qadının kabusları və Viktoriyanın Mama haqqında xəbərdarlığından təşvişə düşən Annabel Dreyfusdan araşdırma aparmasını xahış edir. Dreyfusun araşdırması 1800-cü illərdə vəfat edən ruhi xəstə sığınacaq xəstəsi Edit Brennanın hekayəsini işıqlandırır. Dreyfus hökumət anbarından içində körpənin qalıqları olan qutunu çıxarır.

Annabel Editin keçmişini açan bir yuxu görür. Edit sığınacağa göndərilərkən uşağı rahibələrə verildi. O, qaçıb körpəsini geri götürərək rahibəsi bıcaqlayıb. Təqibçilərdən qaçaraq hündür bir uçurumdan tullandı, amma aşağıdakı suya çatmamış o və körpə bpyük bir budaqla toqquşdular. Edit boğuldu, amma uşağımn cəsədi budaqdan asılı qaldı. Annabel anlayır ki, Edit uşağın ağacda asılı qaldığını və niuə onunla birlikdə suda olmadığını başa düşməyib. Editin qorxunc ruhu Mama Viktoriya və Lilini tapana və onlara analıq edənə qədər illər boyu öz uşaöını meşədə axtarıbmış.

Ölən əkizinin görüntüsü ona qızlarını xilas etməyi söylədikdən sonra Lukas özünə gəlir. Viktoriyanın Annabelllə artan yaxınlığı ou Lilidən fərlqi olaraq Mama ilə oynamağa daha az həvəsli edir. Dreyfuss tərk edilmiş evə gedir və Mama tərəfindən öldürülür. Mama həmçinin qızların xalası Cini öldürür və uşaqları aparmaq üçün onun bədənindən istifadə edir. Annavel və Lukas uşaqları Mama və körpəsinin tullandığı eyni uçurumda tapırlar.

Uşağının qalıqlarını Dreyfusun qutusunda tapan Annabel onu Mamaya uzadır. Mama itirdiyi körpəsini tanıyır və onun görünüşü qısa müddətə insana çevrilir. Bununlabelə Lili Mamanı çağırır və Mama qorxunc formuna geri qayıdır, qızları götürməyə cəld göstərir. Viktoriyada Liliyə Mama ilə getmək yerinə Annabel ilə qalmaq istədiyini deyir. Mama bunu qəbul edir və Lili ilə birlikdə uçurumdan aşağı düşür. Mama və Lili budaqla toqquşmazdan əvvəl sevinclə uqucaqlaşırlar və sonra güvə yığınına çevrilirlər. Annabel və Lukas Viktoriyanı qucaqlayır. Bu an Viktoriya əlinə güvənin qonmasını görür və Lilinin hələ də ruhən onunla olduğunu anlayır.
{{məzmun-son}}
== Aktyor heyəti ==
* Jesika Kastain – Annabel
* Nikolaj Koster-Valdau – Luka
* Meqan ÇarPpenter – Viktoriya
* Caviar Botet – Mama

== İstehsal ==
&quot;Mama&quot; ölkədaxili 12.4 milyon dolar gəlir əldə edib&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Mama |title=Mama (2013) – Financial Information. İstifadə tarixi:14.10.2024 |access-date=2023-10-13 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204160318/https://www.the-numbers.com/movie/Mama |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:2013-cü ilin Kanada filmləri]]
[[Kateqoriya:Universal Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Disfunksional ailələr haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Kanada filmləri]]
[[Kateqoriya:Uşaqlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:2008-ci il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin bədheybət filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin fövqəltəbii qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:Virciniya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2013-cü il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qatillər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Kabus filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin kabus filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>p26xrwhdoyvyqoyc923nc2ad0kqxedv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komprador</title>
    <ns>0</ns>
    <id>815714</id>
    <revision>
      <id>8965817</id>
      <parentid>8772477</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="s2i9rz46wd8xom5uwkdhrikicq62q3l" xml:space="preserve">'''Komprador''' ({{lang-pt|comprador}} — «alıcı») — yerli treyder, sahibkar, xarici kapital ilə inkişaf etməkdə olan ölkənin milli bazarı arasında vasitəçi&lt;ref&gt;{{kitab3|часть=Компрадор|заглавие=Новый экономический словарь|ответственный=под редакцией А. Н. Азрилияна|место=М.|издательство=Институт новой экономики|год=2006|страниц=1088|isbn=5-89378-014-0|тираж=4000}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Şərqi Asiyada yaşayan avropalılar kompradorları idxal mallarının ticarəti üçün bazara göndərilən yerli qulluqçular adlandırırdılar. Sonralar xarici şirkətlərdə işləyən yerli təchizatçılar və xarici şirkətlərin nümayəndəliklərinin yerli menecerləri komprador adlandırılmağa başladılar. Kompradorlar Cənubi Çinin iqtisadiyyatında mühüm rol oynamış, xarici korporasiyalar üçün çay, ipək, pambıq və iplik alıb satırdılar, xarici banklarda işləyirdilər&lt;ref&gt;{{kitab3|автор=Bergere, Marie-Clarie|заглавие=The Golden Age of the Chinese Bourgeoisie 1911—1937|место=Кембридж|издательство=Cambridge University Press|год=1989}}&lt;/ref&gt;.

Sonradan kompradorlar inkişaf etməkdə olan ölkənin burjuaziyasının bir hissəsi olan, daxili və xarici bazarlarda xarici şirkətlərlə ticarət vasitəçiliyi həyata keçirən “komprador burjuaziyası” adlanan bir qrup yaratdılar. Komprador burjuaziyası müstəmləkəçilik dövründə formalaşmışdır. Müxtəlif təbəqələrdən: tacirlərdən, sələmçilərdən, feodallardan və qəbilə zadəganlarından formalaşmışdır. O, həm iqtisadi, həm də siyasi cəhətdən xarici şirkətlərdən çox asılı idi və çox vaxt onlar tərəfindən öz xeyrinə istifadə olunurdu. Komprador burjuaziyası, bir qayda olaraq, XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində, eləcə də Birinci və İkinci Dünya Müharibələri arasındakı dövrdə anti-müstəmləkə hərəkatında iştirak etmədi&lt;ref name=a&gt;{{BEEL|статья=Компрадорская буржуазия}}&lt;/ref&gt;.

[[Birinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra milli sənayenin kəskin inkişafı ilə əlaqədar komprador burjuaziyasının iqtisadiyyatda rolu kəskin şəkildə aşağı düşdü. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra imperializmin müstəmləkə sisteminin dağılması və milli-azadlıq hərəkatının güclənməsi komprador burjuaziyanın siyasi təcrid olunmasına səbəb oldu.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Biznes]]
[[Kateqoriya:Çin tarixi]]
[[Kateqoriya:Müstəmləkəçilik]]
[[Kateqoriya:Köhnə peşələr]]
[[Kateqoriya:Beynəlxalq ticarət]]
[[Kateqoriya:Çinin iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>s2i9rz46wd8xom5uwkdhrikicq62q3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laki (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>816891</id>
    <revision>
      <id>8966008</id>
      <parentid>8816623</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</comment>
      <origin>8966008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1264" sha1="h7r1v5bs1o29igtnlad2seasuc6z26e" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=Lucky film.png|şəklin ölçüsü=210px}}
'''Laki''' ({{dil-en|Lucky}}) — Con Kerroll Linçin rejissorluğu ilə 2017-ci ildə çəkilmiş ABŞ istehsalı [[Dram (film və televiziya)|dram]] filmi. Ssenari müəllifləri Loqan Sparks və Draqo Sumoncadır. Filmin baş rolunu canlandıran aktyor Harri Din Stentonun vəfatından əvvəl son filmi olub. Film səhra qəsəbəsində yaşayan 90 yaşlı qoca [[Ateizm|ateistin]] həyatından bəhs edir.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Official website|http://www.luckythefilm.com/}}
* {{IMDb title|5859238}}
* {{Allmovie title|689146}}
* {{Metacritic film}}
* {{Rotten Tomatoes|m/lucky_2017}}
* {{Mojo title|lucky2017}}

[[Kateqoriya:2017-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Kinorejissorların debüt filmləri]]
[[Kateqoriya:Sputnik mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Los-Ancelesdə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Kaliforniya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</text>
      <sha1>h7r1v5bs1o29igtnlad2seasuc6z26e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basdırılmış (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819994</id>
    <revision>
      <id>8965937</id>
      <parentid>8796536</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="dczlq08zr6p0kzb6c3lrjduvd11l3zf" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=Buried poster.jpg|şəklin ölçüsü=210px}}
'''Basdırılmış''' ({{dil-en|Buried}}) — Rodriqo Kortesin rejissorluğu ilə çəkilmiş 2010-cu ilin həyatda qalma, [[Triller filmi|triller]] filmi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/35398/sundance-festival-one-sheet-buried |title=Sundance Festival One-Sheet: Buried |website=Dreadcentral.com |date=January 18, 2010 |access-date=September 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122074648/https://www.dreadcentral.com/news/35398/sundance-festival-one-sheet-buried |archive-date=January 22, 2010}}&lt;/ref&gt; [[İspaniya]] istehsalı olan filmin ssenari müəllifi Kris Sparlinqdir. Filmin baş rolunda Kanada və ABŞ aktyoru olan [[Rayan Reynolds]] çıxış edir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/34915/new-stills-ryan-reynolds-buried-alive |title=New Stills: Ryan Reynolds is Buried Alive |website=[[Dread Central]] |date=December 10, 2009 |access-date=September 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091215054515/http://www.dreadcentral.com/news/34915/new-stills-ryan-reynolds-buried-alive |archive-date=December 15, 2009}}&lt;/ref&gt; Film [[İraq]] şəhərində terroristlər tərəfindən girov götürülüb tabutla birlikdə torpağa basdırılan amerikalı tır sürücüsünün sağ çıxma cəhdindən bəhs edir. 

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}} 

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb title}}
* {{Mojo title}}
* {{Metacritic film}}
* {{Rotten Tomatoes}} 

[[Kateqoriya:2010-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Terrorizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Lionsgate filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin həyatda qalma filmləri]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>dczlq08zr6p0kzb6c3lrjduvd11l3zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yaxşı vaxt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>820789</id>
    <revision>
      <id>8965970</id>
      <parentid>8880942</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="ft642snegza6ks6r7nw6818l43cgkvz" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=Good Time.jpg|şəklin ölçüsü=210px}}
'''Yaxşı vaxt''' ({{dil-en|Good Time}}) — Coş və Benni Safdi qardaşları tərəfindən 2017-cı ildə çəkilmiş [[Cinayət filmi|cinayət]], [[Triller filmi|triller]] filmi. Filmin baş rollarında [[Robert Pattinson]] və Benni Safdi çıxış edir. Film əqli qüsurlu qardaşı ilə soyğun etməyə çalışan Konni adlı bank soyğunçusundan bəhs edir. Onların planı uğursuz olanda Konni qaçmağı bacarır, ancaq qardaşı isə saxlanılır. Konni indi qardaşını xilas etmək üçün bir yol tapmalıdır.

== Həmçinin bax ==
* [[A24#Filmləri|A24 filmləri]] 

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}} 

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb title|4846232}}
* {{Mojo title|goodtime}}
* {{Metacritic film}}
* {{Rotten Tomatoes|good_time}}
* [https://letterboxd.com/film/good-time/ ''Good Time''] at [[Letterboxd]] 

[[Kateqoriya:2017-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin müstəqil filmləri]]
[[Kateqoriya:A24 filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Bank soyğunu haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qardaşlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Əlillik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-də əlillik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Lonq-Aylend haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixoaktiv maddələr haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>ft642snegza6ks6r7nw6818l43cgkvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Midsommar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>820873</id>
    <revision>
      <id>8965958</id>
      <parentid>8870250</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="s4x40dlx7cq43almrff6sg2mup3pu73" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=Midsommar poster.png|şəklin ölçüsü=210px}}

'''''Midsommar''''' ({{dil-en|Midsommar}}) — [[Ari Aster]]in 2019-cu ildə çəkdiyi [[Qorxu filmi|qorxu]] filmi.

== Təsvir ==
Psixoloji sarsıntı keçirmiş amerikalı tələbə qız Dani həyatının ən çətin dövrünü yaşayır. Sevgilisi ilə münasibətləri də soyuq olduğundan, İsveçin ucqar kəndində keçirilən yay bayramına getməyi qərara alır. Yaşıllıqlar qoynunda yerləşən bu kiçik icma ilk baxışdan cənnəti xatırladır. Ancaq günlər ötdükcə burada hər şeyin göründüyü kimi olmadığı üzə çıxır. İcmanın qədim adətləri, təbiətlə bağlı keçirdikləri mərasimlər getdikcə qəribələşir. Qonaqları narahatlıq bürüyür. Bəlkə də bu sadəcə anlaşılmazlıqdır. Bəs əgər bu mehriban insanlar dəhşətli həqiqəti hamının gözü qarşısında ustalıqla gizlədirlərsə?

== Rollarda ==
* [[Florens Pyu]] — Dani
* Jack Reynor — Christian
* Will Poulter — Mark
* William Jackson Harper — Josh
* Vilhelm Blomgren — Pelle
* Archie Madekwe — Simon
* Ellora Torchia — Connie
* Gunnel Fred — Siv
* Isabelle Grill — Maja
* Lars Väringer — Sten
* Henrik Norlén — Ulf
* Anders Beckman — Arne
* Julia Ragnarsson — Inga
* Anki Larsson — Irma
* Anna Åström — Karin
* Liv Mjönes — Ulla
* Mats Blomgren — Odd
* Louise Peterhoff — Hanna
* Agnes Rase — Dagny
* Katarina Weidhagen — Ylva
* Björn Andrésen — Dan
* Lennart R. Svensson — Mats
* Tove Skeidsvoll — Majvor
* Anders Back — Valentin
* Dag Andersson — Sven

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{wikiquote|Midsommar (film)}}
* {{Official}}
* {{IMDb title|8772262}}
* {{Metacritic film}}
* {{Rotten Tomatoes|m/midsommar}}

[[Kateqoriya:2019-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2019-cu ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2019-cu ilin müstəqil filmləri]]
[[Kateqoriya:2019-cu ilin qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:A24 filmləri]]
[[Kateqoriya:Əlillik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Cütlüklər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Zorlama haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İntihar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İsveçcə filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:Yas haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Budapeştdə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:İnsest haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:Yutada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Tətil filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>s4x40dlx7cq43almrff6sg2mup3pu73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əməyin istismarı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>821210</id>
    <revision>
      <id>8965787</id>
      <parentid>8759817</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya, −1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1879" sha1="463f9q4fl9otfvysyvr3mo23edrihi8" xml:space="preserve">'''Əməyin istismarı''' — başqa şəxsin əməyinin nəticələrinin dəyişdirilmədən və ya dəyəri bu şəxsin iş vaxtı ərzində əməyinin yaratdığı dəyərdən az olan əmtəə (xidmət, pul) müqabilində verilməklə mənimsənilməsi&lt;ref&gt;{{BEEL|Эксплуатация|https://bse.slovaronline.com/52198-EKSPLUATATSIYA}}&lt;/ref&gt;.

[[Karl Marks]] [[Əməyin dəyər nəzəriyyəsi|əməyin dəyər nəzəriyyəsi]]nə əsaslanaraq belə qənaətə gəlirdi ki, istismar təkcə işçilərin açıq-aşkar asılılığı (quldarlıq, təhkimçilik, feodala tabelik) şəraitində mövcud deyil. İstehsalın və marketinqin bütün mərhələlərində (aldatma, zorakılıq və ya digər məcburiyyət olmadan) bütün malların tam dəyərinin ödənilməsi ilə bütün tərəflərin tamamilə könüllü hərəkətləri ilə belə muzdlu işçilərin əməyinin iqtisadi istismar mexanizmini göstərdi. Əksər qeyri-marksist iqtisadi nəzəriyyələr istismarın mövcud olmadığına və ya onun müstəsna olaraq qeyri-iqtisadi xarakter daşıdığına (zorakılıq, aldatma, asılılıq, məcburiyyət və s. əsasında) inanır. Marksizmə görə, hər hansı bir istismar forması üçün maddi ilkin şərt məhsuldar qüvvələrin inkişaf səviyyəsidir ki, bu zaman insan təkcə minimum ehtiyaclarını (zəruri məhsulu) ödəmək üçün deyil, həm də müəyyən izafi (artıq məhsul) istehsal edə bilər. muzdlu və ya məcburi işə götürülən şəxsin əməyini təşkil edən istehsal vasitələrinin sahibləri tərəfindən mənimsənilən.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Əmək}}

[[Kateqoriya:Əmək münasibətləri]]
[[Kateqoriya:İqtisadi problemlər]]
[[Kateqoriya:İnsan hüquqları]]
[[Kateqoriya:Əməyin iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>463f9q4fl9otfvysyvr3mo23edrihi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dövlət-inhisarçı kapitalizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>826909</id>
    <revision>
      <id>8965803</id>
      <parentid>8719846</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="d6z8zr3inq31y5dbpoyduampv5sux0j" xml:space="preserve">'''Dövlət-inhisarçı kapitalizm''' — nasist Almaniyası (Üçüncü Reyxin İqtisadiyyatı) və bəzi digər ölkələr üçün xarakterik olan iqtisadi sistem ilk dəfə marksist təlimlərdə təsvir edilmişdir. Hərfi şərhə görə, bu, &quot;kapitalist inhisarlarının qüdrətinin dövlətin gücü ilə birləşməsi ilə xarakterizə olunan inhisar kapitalizminin bir formasıdır&quot;&lt;ref name=&quot;БСЭ_ГМК&quot;&gt;{{BEEL|статья=Государственно-монополистический капитализм}}&lt;/ref&gt;.

Belə kapitalizmin yaranması mexanizmi bazarın inhisarlaşdırılması və inhisarların hökumətlə birləşməsidir. Erkən marksistlər belə birləşmənin gec-tez sosializm sisteminin yaradılmasına gətirib çıxaracağına inanırdılar, lakin artıq Lenin dövründə bunun tamamilə doğru olmadığı bəlli oldu və müasir iqtisadi nəzəriyyə bu cür institusional dinamikanı ümumiyyətlə inkar edir.

== Termin yaranma və istifadə tarixi ==
K. Marks və F. Engelsin ölümündən sonra onların əsərlərində qeyd etdikləri kapitalizmin bir çox xüsusiyyətləri keçmişdə qaldı. XX əsrin əvvəllərində real kapitalizm, onun istehsal münasibətləri və kapitalist dövlətlərinin siyasi təcrübələri artıq XIX əsrin ortalarında olduğu kimi deyildi. Marksizmin baniləri &quot;istehsal və rabitə vasitələrinin səhmdar cəmiyyətləri tərəfindən idarə oluna bilməyəcəyi, onların burjua hökuməti tərəfindən milliləşdirilməsinin iqtisadi cəhətdən qaçılmaz olacağı bir dövrün gələcəyini qabaqcadan görsələr də&quot; (Marks). yazırdı ki, &quot;müəyyən sahələrdə inhisarın yaranmasına gətirib çıxarır və buna görə də dövlətin müdaxiləsini tələb edir&quot;&lt;ref name=&quot;КМ25_1_481&quot;&gt;Маркс К., Энгельс Ф. — Соч., 2 изд., т. 25, ч. 1, с. 481–82&lt;/ref&gt;; Engels – &quot;dövlət kapitalist cəmiyyətinin rəsmi nümayəndəsi kimi, dövlətin idarəçiliyini öz üzərinə götürməyə məcburdur&quot;. müəyyən istehsal və rabitə vasitələri&quot;&lt;ref name=&quot;ФЭ_20_289&quot;&gt;Энгельс Ф. Анти-Дюринг. — Маркс К., Энгельс Ф. — Соч., 2 изд., т. 20, с. 289&lt;/ref&gt;), uzun müddət kapitalizmin inkişafı marksist tədqiqatlarda əldə edilən nəzəri ümumiləşdirmə səviyyəsindən irəlidə idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Политическая экономия современного монополистического капитализма. — в 2-х томах. — Гл. ред. Н. Н. Иноземцев. — М.: 1970.
* Политическая экономия государственно-монополистического капитализма. — Гл. ред. С. М. Меньшиков. — М.: 1971
* ''Варга, Е. С.'' Основные вопросы экономики и политики империализма (после второй мировой войны). — 2-е изд. М.: 1957
* ''Певзнер, Я. А.'' Государственно-монополистический капитализм и теория трудовой стоимости (1978).
* {{BEEL|статья=Государственно-монополистический капитализм}}

[[Kateqoriya:İstehsal və hasilat]]
[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:Kapitalizm]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>d6z8zr3inq31y5dbpoyduampv5sux0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mənfəət dərəcəsinin aşağı düşməsi tendensiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>826955</id>
    <revision>
      <id>8965812</id>
      <parentid>8753198</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="hw6mqixhar40qdilgazm66uzap08qkn" xml:space="preserve">'''Mənfəət dərəcəsinin aşağı düşməsi tendensiyası''' ({{dil-de|'''Gesetz vom tendenziellen Fall der Profitrate'''}}) — [[Karl Marks]]ın &quot;Kapitalın&quot; III cildində tərtib etdiyi tezis. Söhbət ondan gedir ki, kapitalist iqtisadiyyatının qanunlarına görə, yəni kapitalist iqtisadiyyatının öz xüsusiyyətlərinə görə ümumi iqtisadi miqyasda mənfəət normasının azaldılması tendensiyası mövcuddur.

Mənfəət dərəcəsinin aşağı düşmə meyili haqqında marksist tezisini azalan marjinal faydalılıq qanunundan və azalan gəlir qanunundan ayırmaq lazımdır. Hər hansı xarici səbəblərdən, məsələn, texniki tərəqqinin sürətinin azalması və ya resursların tükənməsi nəticəsində yaranan mənfəət normasının azalmasını da sözügedən qanundan ayırmaq lazımdır.

== Mahiyyəti ==
Marksın təliminə görə, kapitalist iqtisadiyyatı daxili ziddiyyətlərlə xarakterizə olunur. Onlar bütün kapitalistlərin qarşılıqlı əlaqəsi ilə hər bir fərdi kapitalistin əldə etdiyi mənfəəti artırmağa çalışmasına baxmayaraq, orta mənfəət dərəcəsinin azalmağa meyilli olmasında özünü göstərir. &quot;Aşağıya doğru meyil&quot;in əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, mənfəəti artırmaq cəhdləri dəyişən kapitalın nisbətinin (yəni kapitalın işçi qüvvəsinin alınmasına gedən hissəsinin) məcmu kapitala nisbətdə aşağı düşməsi tendensiyası ilə bağlıdır. Bunun üçün marksist ifadə &quot;Üzvi tərkibi kapitalın artırılması&quot;). Bu, daha mürəkkəb maşınların, avadanlıqların və texnoloji proseslərin tətbiqi hesabına istehsalın kapital tutumunun artması, eyni zamanda məhsul vahidinə düşən məhsulun həcminə görə işçilərin sayının azalması ilə əlaqədardır. Marksın fikrincə, &quot;azad&quot; muzdlu əmək yeganə qazanc mənbəyidir – muzdlu işçilər öz iş qüvvəsini onun dəyərinə uyğun satırlar, lakin eyni zamanda iş prosesində dəyər ekvivalentini istehsal etmək üçün lazım olandan daha uzun müddət işləyə bilirlər. əmək haqqının, yəni işçi qüvvəsinin satış qiymətindən daha çox dəyər istehsal edə bilirlər. Uzun müddət ərzində əmək məsrəflərinin payının nisbi azalması ilə əlaqədar olaraq qoyulmuş (avanslaşdırılmış) kapitalın gəlirlilik dərəcəsi azalmağa meyillidir&lt;ref&gt;Согласно Марксу &quot;Grundrisse&quot;, только работа, которая непосредственно переносится на конечный продукт, обладает размером стоимости. Таким образом, работы по планированию и охране не имеют непосредственно собственной стоимости. В экономике это известно как проблема накладных расходов. [http://www.esperanto.mv.ru/Marksismo/Krit/index.html Карл Маркс К КРИТИКЕ ПОЛИТИЧЕСКОЙ ЭКОНОМИИ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100907010415/http://www.esperanto.mv.ru/Marksismo/Krit/index.html |date=2010-09-07 }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Mənfəət]]
[[Kateqoriya:Marksizm]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>hw6mqixhar40qdilgazm66uzap08qkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>830547</id>
    <revision>
      <id>8965865</id>
      <parentid>7443149</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:2024-cü ildəki münaqişələr]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="awcpdrz2lg3luv3w1gco6hdqjmgaj24" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>awcpdrz2lg3luv3w1gco6hdqjmgaj24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An-24 təyyarəsinin Türkiyəyə qaçırılması (1970)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>831367</id>
    <revision>
      <id>8965703</id>
      <parentid>8787738</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1970-ci ilin terror hadisələri]]</comment>
      <origin>8965703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="9mhsegcuw5s5cfkh43zfyl48km8bsnr" xml:space="preserve">{{Aviasiya qəzası
 |adı               = An-24 təyyarəsinin Türkiyəyə qaçırılması
 |şəkil             = Antonov_An-24RV,_Aeroflot_AN1089502.jpg
 |şəklin izahı      = Qaçırılan təyyarəyə bənzəyən Aeroflot Antonov An-24
 |tarix             = 15 oktyabr 1970
 |qəza növü         = [[Aviaquldurluq]]
 |ölkə              = {{SSRİ}}
 |sərnişin sayı     = 45&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pranas Brazinskas: unknown side of life (in Lithuanian)|archive-date=29 oktyabr 2013|url=http://www.balsas.lt/naujiena/396986/pranas-brazinskas-nezinoma-gyvenimo-puse|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200548/http://www.balsas.lt/naujiena/396986/pranas-brazinskas-nezinoma-gyvenimo-puse|access-date=2 fevral 2024}}&lt;/ref&gt;
 |komanda           = 4
 |yaralı sayı       = 3
 |ölü sayı          = 1
 |aviasiya növü     = təyyarə
 |model             = Antonov An-24
 |qalxma yeri       = [[Batumi Beynəlxalq Hava Limanı]], [[Acarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası|Acarıstan MSSR]], [[Gürcüstan SSR]], [[SSRİ]]
 |istiqamət         = Suxumi Dranda Hava Limanı, [[Abxaziya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası|Abxaziya MSSR]], [[Gürcüstan SSR]], [[SSRİ]]
 |uçuş nömrəsi      = 224
 |qeydiyyat nömrəsi = СССР-46256
}}
'''An-24 təyyarəsinin Türkiyəyə qaçırılması''' — 1970-ci il oktyabrın 15-də [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|SSRİ]]-də ilk uğurlu təyyarə qaçırma hadisəsi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dead on Arrival |url=http://english.pravda.ru/society/stories/05-12-2003/4261-hijack-0/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216021259/http://english.pravda.ru/society/stories/05-12-2003/4261-hijack-0/ |access-date=2 fevral 2024 |archive-date=16 dekabr 2014}}&lt;/ref&gt;

[[Litvalılar|Litvalı]] Pranas Brazinskas və onun 13 yaşlı oğlu Algirdas Antonov An-24 təyyarəsi ilə idarə olunan Aeroflot 244 reysi zamanı təyyarəni qaçırıblar. Təyyarə [[Batumi Beynəlxalq Hava Limanı|Batumi Hava Limanından]] Suxumi Hava Limanına gedirdi. Təyyarədə açılan atəş nəticəsində 19 yaşlı stüardessa Nadejda Kurçenko həlak olub və bir neçə ekipaj üzvü yaralanıb. Pranas Brazinskas təyyarədəki iki silahlı mühafizəçinin müqaviməti nəticəsində getdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{cite web|title=1970 Hijacker Convicted of Murdering Father|url=http://articles.latimes.com/2002/nov/02/local/me-briefs2|archive-date=26 aprel 2016|access-date=2 fevral 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426002730/http://articles.latimes.com/2002/nov/02/local/me-briefs2}}&lt;/ref&gt; Sovet mətbuatının yazdığına görə, münaqişə Brazinskas tərəfindən başlayıb və o, pilotları xəbərdar etmək üçün kabinəyə gedib, lakin kabinədə mühafizəçilər olmayıb. Təyyarəni qaçıranlar [[Türkiyə|Türkiyənin]] Trabzon Hava Limanına endirərək Türkiyə hökumətinə təslim olublar.

Brazinskas mühakimə olundu və həbs edildi, lakin Türkiyə təyyarə qaçıranları Sovet hakimiyyətinə təhvil verməkdən imtina etdi. Sərnişinlər və təyyarə SSRİ-yə geri göndərildi. 4 il həbsdən sonra 1974-cü ildə əfv olunan Brazinskas əvvəlcə [[Venesuela|Venesuelaya]], sonra isə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-yə getdi. Əvvəlcə həbs olundular, lakin sonradan onlara sığınacaq verildi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Hijackers' Saga: Dad Slain, Son Arrested |url=http://articles.latimes.com/2002/feb/09/local/me-charge9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101150819/http://articles.latimes.com/2002/feb/09/local/me-charge9 |archive-date=1 noyabr 2016 |access-date=27 dekabr 2014 |website=articles.latimes.com}}&lt;/ref&gt;

Sovet İttifaqı ABŞ-ni qatillərə sığınacaq verdiyinə görə qınadı və onların ekstradisiyasını tələb etdi. Sovet hökuməti 1991-ci ildə [[Sovet İttifaqının dağılması|Sovet İttifaqı dağılana]] qədər Brazinskasın ekstradisiyası üçün və sosialist ölkələrinin təyyarələrinə hücum edən terrorçulara sığınacaq verməkdə Amerikanın riyakarlığı olduğunu iddia etdikləri hadisəyə mütəmadi olaraq təzyiq göstərməyə davam etdi. Sovet hökuməti Axille Lauro hadisəsindən də əl çəkmədi.&lt;ref&gt;Ginsburgs, George and Rubinstein, Alvin Z (1993), ''Russia and America: from rivalry to reconciliation'', p. 171. M.E. Sharpe,&lt;/ref&gt;

2002-ci ildə Algirdas (indi Albert Viktor Vayt kimi tanınır) 77 yaşlı atası Pranası (indi Frank Uayt kimi tanınır) [[Santa Monika|Santa Monikada]] məişət mübahisəsinə görə öldürüb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Aviasiya qəzaları və insidentləri (1970)}}
[[Kateqoriya:1970-ci ildə SSRİ]]
[[Kateqoriya:Batumi]]
[[Kateqoriya:ABŞ–SSRİ münasibətləri]]
[[Kateqoriya:An-24 ilə bağlı qəzalar və insidentlər]]
[[Kateqoriya:SSRİ-də aviasiya hadisələri]]
[[Kateqoriya:1970-ci ilin terror hadisələri]]</text>
      <sha1>9mhsegcuw5s5cfkh43zfyl48km8bsnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ABŞ Daxili Təhlükəsizlik Departamenti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>837925</id>
    <revision>
      <id>8965897</id>
      <parentid>8747686</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</comment>
      <origin>8965897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1317" sha1="o38m4ocgz1x30kuble7cryl8w6x3eec" xml:space="preserve">{{Dövlət qurumu}}'''Amerika Birləşmiş Ştatlarının Daxili Təhlükəsizlik Departamenti''', ([[İngilis dili|ingiliscə:]] {{Dil|en|United States Department of Homeland Security|dil_adı=e}}, DHS) [[11 sentyabr terror aktları|11 sentyabr hücumlarından]] sonra yaradılmış olan bu dövlət təşkilatının əsas vəzifəsi ölkədə [[Terrorizm|terrorizmlə mübarizə]] aparmaqdır. &quot;Homeland&quot; sözünün [[Azərbaycan dili]]nə tərcüməsi &quot;Doğma vətən&quot; deməkdir.

Departament 2002-ci ildə [[ABŞ Konqresi]] tərəfindən qəbul edilmiş olan &quot;İctimai Təhlükəsizlik Aktı&quot; ilə yaradılmışdır. Bu qanun nəticəsində departamentin konstitusiya quruluşunun mühafizə edilməsi, [[Fəlakət|təbii fəlakətlərə]] hazırlıq və onların nəticələrinin aradan qaldırılması, sərhəd mühafizəsi və [[mülki müdafiə]] kimi vəzifələri olan digər federal orqanlar ilə koordinasiyalı formada işləməsi təmin edilmişdir. Həmçinin də, terror hücumları, texnogen fəlakətlər və [[təbii fəlakət]]lərin nəticələrinin aradan qaldırılması da, təşkilatın və ya təşkilat daxilindəki bölmələrin nəzarəti altındadır.
[[Kateqoriya:Daxili işlər nazirlikləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ silahlı qüvvələri]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə ABŞ-də yarananlar]]</text>
      <sha1>o38m4ocgz1x30kuble7cryl8w6x3eec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sağ qalma oyunu (film, 2012)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>840000</id>
    <revision>
      <id>8965964</id>
      <parentid>8870392</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2980" sha1="99f32q5td5uhzy8fkdbth2oyk72vp7m" xml:space="preserve">{{film}}

'''Sağ qalma oyunu''' (''[[İngiliscə]]: Gone'') Heitor Dalianın [[rejissor]]luğu, Allison Barnettin [[ssenari müəllifi]] olduğu və baş rolda Amanda Seyfridin oynadığı filmdir. [[Rusiya]]da premyerası 23 fevral 2012-ci ildə baş tutmuşdur.

== Süjet xətti ==

[[Portlend]]də yaşayan Cill Konvey, gecə yarısı serialı qatil tərəfindən evindən qaçırılır və onu Forest Parkda bir yerdə dərin bir çuxura salır. Çuxurun dibində, Cill insan sümükləri görərkən dəhşətə gəlir - o, manyak tərəfindən qaçırılan ilk şəxs olmadığını başa düşür. Skeletlərdən birinin bir sümüyünü silah kimi götürən Cill manyakın kəndir nərdivanından istifadə edərək çuxura enməsini gözləyir və daha sonra onu sümüklə vurur və oradan qaçır. Qız polisə müraciət etsə də, polis isə nə manyakı, nə də çuxuru tapır. Və sonra məlum olur ki, Cill valideynlərinin ölümündən sonra bir müddət ruhi xəstəxanada olub, bundan sonra polis onun hər şeyi xəyal etdiyi qənaətinə gəlir və Cill yenidən ruhi xəstəxanaya göndərilir.

Bir il sonra xəstəxanadan buraxılan Cill özünün haqlı olduğunu sübut etmək üçün Forest Parkında sektorlar üzrə axtarış aparır, lakin bütün səyləri nəticəsiz qalır. Bir gün evə qayıdanda bacısı Mollinin evdə olmadığını aşkar edir. Onun gündəlik fəaliyyətini bilən və Mollinin dostlarından onun son vaxtlar ərzində heç bir yerdə görünmədiyini eşidən Cill Mollinin qaçırıldığını dəhşətlə anlayır. Və onun fikrincə, bunu açıq-aşkar eyni manyak etmişdir. Lakin polis Cillin ifadəsinə şübhə ilə yanaşır. Çarəsizlik içində qalan qız öz təhqiqatını aparmağa qərar verir, bu isə heç də asan olmur: polis onun arxasınca düşür, çünki Cillin bacısını tapmaq istəyi polis səlahiyyətliləri tərəfindən ictimai təhlükəli davranış kimi qiymətləndirilir. Bu arada qız hələ manyakın özü ilə şəxsən görüşməsi də lazımdır.

== Rollarda ==

*Amanda Seyfrid - Jill
*Daniel Sanjata - Pauers
*Cennifer Karpenter - Şeron Eyms
*Sebastian Stan - Billy
*Wes Bentley - Peter Good
*Sokrat Otto - Jim
*Emily Wickersham - Molly
*Joel David Moore - Nik Massey
*Nik Searsi - Cənab Miller
*Katherine Moennig - Erica Longdale
*Maykl Pare - leytenant Rey Boseman
*Jordan Fry - Jock
*Ted Runi - Henri Massi
*Erin Karufel - Məmur Ash
*Susan Hess - Dr. Mira Anders
*Janine Jackson - Xanım Cermak

== Çəkiliş yeri ==

[[Film]]in çəkilişləri [[Portlend (Oreqon)|Portlenddə]] aparılmışdır.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:ABŞ-də adam oğurluğu haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2012-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Summit Entertainment filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Qeri Luçesinin prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>99f32q5td5uhzy8fkdbth2oyk72vp7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gürcüstan etirazları (2023–2024)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>842253</id>
    <revision>
      <id>8965859</id>
      <parentid>8756535</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48084" sha1="qfemf6v4gx16yofsti9zdfggvnha51a" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
|şəkil=8 march protest in Tbilisi (cropped).jpg
|şərh=8 mart Tbilisidə etiraz aksiyası
|tarixi=6–10 Mart 2023 &lt;small&gt;(birinci dalğa)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;15 aprel 2024 – hal-hazırda &lt;small&gt;(ikinci dalğa)&lt;/small&gt;
|yeri=[[Gürcüstan]]
|nəticəsi=Davam edir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html|title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests|first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah|last=Ritchie|date=9 March 2023|website=CNN|access-date=8 April 2024|archive-date=9 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|itkilər1=135 etirazçı saxlanıldı.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{Cite web |date=9 March 2023 |title=UPDATE: 134 Arrested in March 7–9 Rallies Against Foreign Agents Law |url=https://civil.ge/archives/529893 |access-date=2023-03-08 |website=[[Civil Georgia]] |language=en |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326124623/https://civil.ge/archives/529893 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|itkilər2=58 zabit yaralandı&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2023 |title=58 law enforcers injured during transparency bill protests – Interior Ministry |url=https://agenda.ge/en/news/2023/981 |access-date=2023-03-10 |website=Agenda.ge |language=en |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330113619/https://agenda.ge/en/news/2023/981 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; bir neçəsi xəstəxanaya yerləşdirilib&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{Cite web |date=8 March 2023 |title=Georgia's opposition calls fresh protests over new law after clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230308-georgia-s-opposition-calls-fresh-protests-over-new-law-after-clashes |access-date=2023-03-08 |website=France 24 |language=en |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310165514/https://www.france24.com/en/live-news/20230308-georgia-s-opposition-calls-fresh-protests-over-new-law-after-clashes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
'''2023-cü il gürcü etirazları''' — [[Qeyri-hökumət təşkilatı|QHT]]-lərin xaricdən aldıqları vəsait 20%-dən çox olduğu halda, &quot;xarici agentlər&quot; kimi qeydiyyatdan keçmələrini tələb edən &quot;Xarici təsirin şəffaflığı haqqında&quot; qanunun parlament tərəfindən dəstəklənməsinə görə bütün [[Gürcüstan]]da keçirilən bir sıra küçə nümayişləri idi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=Law on &quot;Transparency of Foreign Funding&quot; Passes 76–13 in the First Reading |work=Civil Georgia |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=8 April 2024 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Polis əsas paytaxt [[Tbilisi]]də etirazları dağıtmaq üçün su şırnaqlarından və gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi bildirilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=Georgian police use tear gas on protests against 'foreign agents' law |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/parliament-georgia-gives-initial-approval-foreign-agents-law-2023-03-07/ |via=www.reuters.com |access-date=2024-04-08 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314194903/https://www.reuters.com/world/europe/parliament-georgia-gives-initial-approval-foreign-agents-law-2023-03-07/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc news&quot;&gt;{{Cite web |title=Georgians protest against draft law on media, nonprofits |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/georgians-protest-draft-law-media-nonprofits-97688325 |website=ABC News |access-date=2024-04-08 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307192849/https://abcnews.go.com/International/wireStory/georgians-protest-draft-law-media-nonprofits-97688325 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin parlament 10 mart 2023-cü ildə etirazlar nəticəsində qanun layihəsini geri götürməli oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=9 March 2023 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |website=CNN |access-date=8 April 2024 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Zəmin ==
2021-ci ilin yanvar ayından Gürcüstan və Ukrayna 2030-cu illərdə [[Avropa İttifaqının gələcəkdə genişlənməsi|Avropa İttifaqına üzv olmaq]] üçün 2024-cü ildə [[Avropa İttifaqı]]na üzvlük üçün rəsmi müraciət etməyə hazırlaşırdılar.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 January 2019 |title=У 2024 році Україна подасть заявку на вступ до ЄС |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2629440-u-2024-roci-ukraina-podast-zaavku-na-vstup-do-es.html |website=www.ukrinform.ua |access-date=8 April 2024 |archive-date=6 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606180804/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2629440-u-2024-roci-ukraina-podast-zaavku-na-vstup-do-es.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Makszimov |first=Vlagyiszlav |date=22 January 2021 |title=Georgian president visits Brussels in push for 2024 EU membership application |url=https://www.euractiv.com/section/eastern-europe/news/georgian-president-visits-brussels-in-push-for-2024-eu-membership-application/ |access-date=2021-01-24 |website=www.euractiv.com |language=en-GB |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122054423/https://www.euractiv.com/section/eastern-europe/news/georgian-president-visits-brussels-in-push-for-2024-eu-membership-application/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia-EU Relations Within Georgia's 2024 Objective to Apply for the EU Membership |url=https://www.georgianjournal.ge/politics/36727-georgia-eu-relations-within-georgias-2024-objective-to-apply-for-the-eu-membership.html |access-date=2021-01-24 |website=GeorgianJournal |language=ka |archive-date=2021-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103123745/https://www.georgianjournal.ge/politics/36727-georgia-eu-relations-within-georgias-2024-objective-to-apply-for-the-eu-membership.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin 2022-ci ildə [[Rusiya–Ukrayna müharibəsi|Rusiya-Ukrayna müharibəsinin]] kəskinləşməsi fonunda Ukrayna, Gürcüstan və Moldova 2022-ci ilin fevral və mart aylarında Avropa İttifaqına üzvlük üçün birgə müraciət etdilər.&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 March 2022 |title=Georgia, Moldova Formally Apply For EU Membership Amid Russia's Invasion Of Ukraine |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/georgia-moldova-eu-applications/31734092.html |access-date=11 April 2022 |archive-date=3 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303114621/https://www.rferl.org/a/georgia-moldova-eu-applications/31734092.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Barigazzi |first=Jacopo |date=7 March 2022 |title=EU to officially examine Ukraine, Moldova and Georgia's bids to join the bloc |website=Politico |url=https://www.politico.eu/article/eu-examine-ukraine-moldova-georgia-membership-bid/ |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409215938/https://www.politico.eu/article/eu-examine-ukraine-moldova-georgia-membership-bid/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

9 iyun 2022-ci ildə [[Avropa Parlamenti]] Gürcüstan hökumətini ölkədə mətbuat azadlığını pozmaqda ittiham edən altı səhifəlik qətnamə qəbul etdi. Bu qətnamə hakim [[Gürcü Arzusu]] partiyasının təsisçisi [[Bidzina İvanişvili]]ni Gürcüstanda siyasi proseslərin pisləşməsindəki roluna görə Avropa İttifaqını sanksiya tətbiq etməyə təşviq edirdi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gabritchidze |first=Nini |date=10 June 2022 |title=EU parliament votes to consider sanctioning Georgia's informal leader |work=Eurasianet |url=https://eurasianet.org/eu-parliament-votes-to-consider-sanctioning-georgias-informal-leader |access-date=15 June 2022 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328165615/https://eurasianet.org/eu-parliament-votes-to-consider-sanctioning-georgias-informal-leader |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

23 iyun 2022-ci ildə [[Avropa Zirvəsi]] Ukrayna və Moldovaya Avropa İttifaqına üzv olmaq üçün namizəd statusu verdi.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Lakin müəyyən şərtlər yerinə yetirilənə qədər Gürcüstana namizəd statusunun verilməsini təxirə saldı.&lt;ref name=&quot;radiosvoboda.org&quot;&gt;{{Cite news |last=Свобода |first=Радіо |date=17 June 2022 |title=Єврокомісія: Молдові рекомендуємо статус кандидата в ЄС, Грузії – поки що відмовляємо |language=uk |work=Радіо Свобода |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-yevrokomisiya-moldova-hruziya/31902871.html |access-date=17 June 2022 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513222525/https://www.radiosvoboda.org/a/news-yevrokomisiya-moldova-hruziya/31902871.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Avropa Zirvəsi tövsiyə olunan islahatlar kompleksindən sonra Gürcüstana Avropa İttifaqına üzv olmaq üçün namizəd statusu verməyə hazır olduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |title=European Council conclusions on Ukraine, the membership applications of Ukraine, the Republic of Moldova and Georgia, Western Balkans and external relations, 23 June 2022 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/23/european-council-conclusions-on-ukraine-the-membership-applications-of-ukraine-the-republic-of-moldova-and-georgia-western-balkans-and-external-relations-23-june-2022/ |access-date=23 June 2022 |language=uk |archive-date=23 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623195706/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/23/european-council-conclusions-on-ukraine-the-membership-applications-of-ukraine-the-republic-of-moldova-and-georgia-western-balkans-and-external-relations-23-june-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022-ci il iyunun 28-də [[Avropa Şurası Parlament Assambleyası]] həbsdə olan keçmiş prezident [[Mixeil Saakaşvili]]nin təcili olaraq xaricdə xüsusi müəssisədə müalicə olunmalı olduğunu bildirən bəyannamə dərc etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PDF |url=https://pace.coe.int/pdf/944ac91060403fef4882f029b7fd197d197e752b1d43b1aa0de33d2f0d5368e8/doc.%2015581.pdf?fbclid=IwAR0ADsPWbbQTedyuCNI1CzbjLCHgnG1uazng47kDD8-0BqbLj8TVHFbXeBQ |access-date=2024-04-08 |archive-date=2022-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628183248/https://pace.coe.int/pdf/944ac91060403fef4882f029b7fd197d197e752b1d43b1aa0de33d2f0d5368e8/doc.%2015581.pdf?fbclid=IwAR0ADsPWbbQTedyuCNI1CzbjLCHgnG1uazng47kDD8-0BqbLj8TVHFbXeBQ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə Gürcüstanı tərk edən və vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, mənimsəmə və müxalifətçi deputatın öldürülməsinə cəhddə iştirak etdiyinə görə Tbilisi Şəhər Məhkəməsi tərəfindən 6 il həbs cəzasına məhkum edilən Saakaşvili  Gürcüstana 1 oktyabr 2021-ci ildə yerli seçkilər ərəfəsində qayıtdığını elan etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 June 2018 |title=Saakashvili Convicted Of Abuse Of Power, Sentenced In Absentia |url=https://www.rferl.org/a/saakashvili-convicted-of-abuse-of-power-sentenced-in-absentia/29327555.html |access-date=30 September 2022 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324211634/https://www.rferl.org/a/saakashvili-convicted-of-abuse-of-power-sentenced-in-absentia/29327555.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 October 2021 |title=Georgia Arrests Ex-President Saakashvili After He Returns From Exile |url=https://www.rferl.org/a/saakashvili-return-georgia/31487257.html |access-date=30 September 2022 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |archive-date=31 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331115741/https://www.rferl.org/a/saakashvili-return-georgia/31487257.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Geri döndükdən sonra Tbilisidə həbs edildi.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{Cite news |date=1 October 2021 |title=Georgian ex-leader detained after returning ahead of local election |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-ex-leader-says-he-is-back-home-despite-jail-threat-authorities-deny-2021-10-01/ |access-date=1 October 2021 |archive-date=1 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001100428/https://www.reuters.com/world/europe/georgian-ex-leader-says-he-is-back-home-despite-jail-threat-authorities-deny-2021-10-01/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İstintaqın məlumatına görə, Saakaşvili süd məhsulları ilə dolu yarımqoşqulu yük maşınında gizlənərək ölkəyə gizli daxil olub. O, gömrük nəzarətindən yan keçməklə Gürcüstanın dövlət sərhədini qanunsuz keçmişdi.&lt;ref name=&quot;Agenda&quot;&gt;{{Cite news |date=20 October 2021 |title=Ex-president Saakashvili officially charged for illegal border crossing |agency=Agenda.ge |url=https://agenda.ge/en/news/2021/3216 |access-date=25 March 2022 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020190535/https://agenda.ge/en/news/2021/3216 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, [[Rustavi]] həbsxanasına yerləşdirildikdən sonra həbsinə etiraz olaraq aclıq aksiyası elan edib. Həbsdən sonra səhhəti pisləşdiyi üçün şəxsi həkimi səlahiyyətlilərdən onu xəstəxanaya köçürməyi xahiş edib.

2022-ci il dekabrın 14-də Avropa Parlamenti yenidən Avropa Şurasını İvanişvilini Gürcüstanda demokratik siyasi prosesi pisləşdirməkdə günahlandıraraq sanksiyaya çağırdı, eyni zamanda Gürcüstan hökumətini Saakaşvilini xaricdə müalicə olunmaq üçün tibbi səbəblərə görə azad etməyə çağırdı.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 December 2022 |title=European Parliament approves resolution on implementation of Georgia-EU Association Agreement |work=Agenda.ge |url=https://agenda.ge/en/news/2022/4881 |access-date=14 December 2022 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214223356/https://agenda.ge/en/news/2022/4881 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2023-cü il fevralın 14-də Avropa Parlamenti Gürcüstan hökumətini və Bidzina İvanişvilini həbsxanada Mixail Saakaşvili ilə pis rəftar etməkdə ittiham edərək, onun həbsdən azad edilməsini və İvanişviliyə qarşı şəxsi sanksiyaların tətbiq edilməsini növbəti dəfə tələb edən üçüncü qətnamə qəbul etdi.&lt;ref name=&quot;Agenda.ge&quot;&gt;{{Cite news |date=15 February 2023 |title=European Parliament resolution calls for imposition of sanctions against Bidzina Ivanishvili |agency=interpressnews.ge |url=https://www.interpressnews.ge/en/article/123889-european-parliament-resolution-calls-for-imposition-of-sanctions-against-bidzina-ivanishvili/ |access-date=5 March 2023 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307234347/https://www.interpressnews.ge/en/article/123889-european-parliament-resolution-calls-for-imposition-of-sanctions-against-bidzina-ivanishvili/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Gürcü Arzusu partiyası qətnamələri tənqid edib. Baş nazir [[İrakli Qaribaşvili]] qətnamələri &quot;məsuliyyətsiz və gürcü xalqına qarşı təhqiramiz&quot; adlandırıb.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Gabritchidze |first=Nini |date=15 June 2022 |title=Georgian leaders lash out after ominous signs on EU candidacy |work=[[Eurasianet]] |url=https://eurasianet.org/georgian-leaders-lash-out-after-ominous-signs-on-eu-candidacy |access-date=15 June 2022 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308161509/https://eurasianet.org/georgian-leaders-lash-out-after-ominous-signs-on-eu-candidacy |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 June 2022 |title=Dispatch {{!}} 13–14 June: Fake Dilemmas |work=Civil Georgia |url=https://civil.ge/archives/495960 |access-date=15 June 2022 |archive-date=14 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614082943/https://civil.ge/archives/495960 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Gürcü Arzusu partiyasından olan parlament üzvü Dimitri Xundadze Gürcüstanın Avropa İttifaqına üzvlük siyasətini şübhə altına alaraq deyib: &quot;Biz namizəd statusu almaq üçün öz ləyaqətimizdən əl çəkməyəcəyik! Heç kim Bidzina İvanişvilini və ya Gürcüstan dövlətini sanksiya hədələri ilə qorxutmayacaq!&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kincha |first=Shota |date=10 June 2022 |title=Supporters question Georgia's EU aspirations over Ivanishvili sanctions threat |work=[[OC Media]] |url=https://oc-media.org/supporters-question-georgias-eu-aspirations-over-ivanishvili-sanctions-threat/ |access-date=15 June 2022 |archive-date=31 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331000639/https://oc-media.org/supporters-question-georgias-eu-aspirations-over-ivanishvili-sanctions-threat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=Georgian PM: time of Georgian authorities serving foreign interests &quot;over&quot; |work=[[OC Media]] |url=https://agenda.ge/en/news/2023/939 |access-date=8 March 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528094523/https://agenda.ge/en/news/2023/939 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 October 2021 |title=PM Garibashvili says Saakashvili Arrived to Georgia to &quot;Stage a Coup&quot; |work=Formula News |url=https://formulanews.ge/News/57909 |access-date=8 March 2023 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308161510/https://formulanews.ge/News/57909 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022-ci ilin iyun-iyul aylarında Aİ-nin Gürcüstana namizəd statusu verməkdən imtina etməsindən sonra, Qərb tərəfindən maliyyələşdirilən bir qrup QHT tərəfindən bir sıra etiraz aksiyaları təşkil edildi və onlar statusu ala bilməməkdə Gürcüstan hökumətini günahlandırdılar və ondan öz problemlərini həll etməyi tələb etdilər. QHT fəallarından ibarət müvəqqəti texniki hökumətə səlahiyyət verilməsi tələbi ilə daha çox etiraz hədələri səsləndi.&lt;ref name=&quot;Az&quot;&gt;{{Cite news |date=11 March 2023 |title=Georgia has a huge Western-funded NGO sector and regular outbreaks of violent protest, is there a link? |work=Formula News |url=https://www.azerbaycan24.com/en/georgia-has-a-huge-western-funded-ngo-sector-and-regular-outbreaks-of-violent-protest-is-there-a-link/ |access-date=11 March 2023 |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312205443/https://www.azerbaycan24.com/en/georgia-has-a-huge-western-funded-ngo-sector-and-regular-outbreaks-of-violent-protest-is-there-a-link/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hətta iyunun 24-də hökumətin zorakılıqla devrilməsini müzakirə edən bir neçə QHT liderinin iştirak etdiyi gizli video çəkilişlər yayıldı.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 June 2022 |title=რას გეგმავენ „სირცხვილია“ და გიგა მაქარაშვილი 24 ივნისს – „ქრონიკის“ მიერ მოპოვებული სკანდალური ვიდეომასალა |language=ka |url=http://kvira.ge/763159 |access-date=11 March 2023 |archive-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230145/http://kvira.ge/763159 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2 avqust 2022-ci ildə Gürcüstan parlamentinin deputatları Sozar Subari, Mixeil Kavelaşvili və Dimitri Xundadze hakim Gürcü Arzusu partiyasından ayrılaraq Xalq Gücü hərəkatını yaratdılar. Deputatların fikrincə, onların məqsədi Gürcüstan siyasətinin pərdəarxasında gizlənən həqiqəti danışmaq və ifşa etmək olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 August 2022 |title=&quot;ხალხის ძალა&quot; – სუბარმა, ყაველაშვილმა, ხუნდაძემ და მაჭარაშვილმა მოძრაობა დააფუძნეს |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/31970666.html |access-date=2022-10-17 |website=რადიო თავისუფლება |language=ka |archive-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802143023/https://www.radiotavisupleba.ge/a/31970666.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Datunashvili |first=Irakli |date=3 August 2022 |title=&quot;ხალხის ძალა&quot; – ოცნებიდან წასულმა დეპუტატებმა საზოგადოებრივი მოძრაობა დააფუძნეს – JAMnews |url=https://jam-news.net/ge/khalkhis-dzala-ocnebidan-wasulma-deputatebma-sazogadoebrivi-modzraoba-daafudznes/ |access-date=2022-10-17 |website=Georgian Jamnews |language=ka-GE |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017125445/https://jam-news.net/ge/khalkhis-dzala-ocnebidan-wasulma-deputatebma-sazogadoebrivi-modzraoba-daafudznes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Xalq gücü hərəkatının üzvləri ABŞ və Avropa İttifaqını Gürcüstan hökumətini devirməyə cəhddə ittiham edən bir sıra ictimai məktublar dərc ediblər. Hərəkat ABŞ-ın Gürcüstandakı xarici siyasətini xüsusilə tənqid edib. Onun üzvləri ABŞ-ın Gürcüstanı maliyyələşdirməsini şübhə altına alıb və bildiriblər ki, bu, yalnız Gürcüstanın dövlət institutları və suverenliyinin məhdudlaşdırılması hesabına Gürcüstanda Amerikanın maraqlarını gücləndirməyə xidmət edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgian society should be interested in US aid goals, People's Power says |url=https://1tv.ge/lang/en/news/georgian-society-should-be-interested-in-us-aid-goals-peoples-power-says/ |access-date=2022-10-21 |website=1tv |language=en |archive-date=2022-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220919151138/https://1tv.ge/lang/en/news/georgian-society-should-be-interested-in-us-aid-goals-peoples-power-says/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Xalq Gücü hərəkatı ABŞ və Avropa İttifaqını ölkənin daxili işlərinə qarışmaqda və Gürcüstanın məhkəmə sisteminə zərbə vurmaqda ittiham edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former ruling party MPs accuse US Embassy of &quot;attacking the Govt&quot;, interfering in judiciary |url=https://frontnews.ge/en/news/details/29341 |access-date=2022-10-21 |website=1tv |language=en |archive-date=2022-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020231444/https://frontnews.ge/en/news/details/29341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Avropa İttifaqının Gürcüstana namizəd statusu almaq üçün təqdim etdiyi 12 tələb arasında məhkəmə islahatları da var idi. Xalq Gücünə görə, tələb Gürcüstan məhkəmə sistemini xarici nəzarətə tabe etmək məqsədi daşıyırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 January 2023 |title=People Power Says USAID-backed Rule of Law Project &quot;Attack on Sovereignty&quot; |url=https://civil.ge/archives/522637 |access-date=2023-01-27 |website=Civil.ge |language=en |archive-date=2023-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126155245/https://civil.ge/archives/522637 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hərəkat Gürcüstanın bir sıra siyasi partiyalarını (o cümlədən Mixail Saakaşvilinin rəhbərlik etdiyi ən böyük müxalifət partiyası [[Vahid Milli Hərəkat (Gürcüstan)|Vahid Milli Hərəkat]] ) və QHT-ləri  Amerika agenti olmaqda ittiham edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia is envisioned for a certain role that we shall play under the dictation of the Embassy – new statement of the People's Power |url=https://rustavi2.ge/en/news/238260 |access-date=2022-10-21 |website=Rustavi 2 |language=en |archive-date=2022-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020231451/https://rustavi2.ge/en/news/238260 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Xalq Gücü hərəkatına görə, Saakaşvili dövlət çevrilişi etmək üçün qanunsuz olaraq Gürcüstana qayıdıb və onun cəhdi ABŞ və Avropa Parlamentinin deputatları tərəfindən dəstəklənib. Xalq Gücü üzvləri daha sonra ABŞ-ın Gürcüstandakı səfirliyinin ölkəni [[Rusiya–Ukrayna müharibəsi|Rusiya-Ukrayna müharibəsinə]] sürükləmək üçün çalışdığını, Gürcüstan hökumətinin və İvanişvilinin Avropa Parlamenti tərəfindən sülhsevər siyasəti və müharibədən imtina etdiyinə görə cəzalandırıldığını önə çəkiblər. Gürcüstanda Rusiyaya qarşı ikinci cəbhə Gürcü Arzusu ABŞ-ın Gürcüstana müdaxiləsinə dair bu tənqidi bəyənmədi, İrakli Qaribaşvili ABŞ və Avropa İttifaqının Gürcüstanın strateji tərəfdaşları olduğunu söylədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgian PM says strengthening US, EU relations gov't task, &quot;personal obligation&quot; |url=https://agenda.ge/en/news/2022/4516 |access-date=2022-11-18 |website=Agenda.ge |language=en |archive-date=2022-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118121010/https://agenda.ge/en/news/2022/4516 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu arada Gürcü Arzusundan hərəkata daha 6 deputat qoşularaq onu parlament çoxluğundan məhrum etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 October 2022 |title=&quot;სიმართლის მთქმელი&quot; 9 დეპუტატი და &quot;ოცნება&quot; უმრავლესობის გარეშე |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/32065266.html |access-date=2022-10-17 |website=რადიო თავისუფლება |language=ka |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081014/https://www.radiotavisupleba.ge/a/32065266.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda parlamentdəki Xalq Gücü hərəkatının 9 üzvü İrakli Qaribaşvili hökumətini dəstəkləyərək hakim çoxluqda qalmaq qərarına gəlldilər. Gürcü Arzusunun sədri [[İrakli Kobaxidze]] əsas məsələlərdə Xalq Gücü ilə əməkdaşlıq edəcəyinə söz verdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movement People's Power consults on enlargement |url=https://1tv.ge/lang/en/news/movement-peoples-power-consults-on-enlargement/ |access-date=2022-10-17 |website=1TV |language=en-US |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017132448/https://1tv.ge/lang/en/news/movement-peoples-power-consults-on-enlargement/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 October 2022 |title=Irakli Garibashvili on People's Power movement |url=https://caucasuswatch.de/news/6127.html |access-date=2022-10-17 |website=caucasuswatch.de |language=de |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017002527/https://caucasuswatch.de/news/6127.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 October 2022 |title=ცნობილია, რომელი დეპუტატები და ექსპერტები უერთდებიან &quot;ოცნებიდან&quot; წასულ &quot;ოთხეულს&quot; |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/32064332.html |access-date=2022-10-17 |website=რადიო თავისუფლება |language=ka |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005082751/https://www.radiotavisupleba.ge/a/32064332.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Dekabrın 29-da Xalq Gücü hərəkatı ölkədə xarici təsirin qarşısını almaq üçün xarici agent haqqında qanun layihəsi hazırlamaq niyyətində olduğunu bildirdi. 15 fevral 2023-cü ildə Xarici təsirin şəffaflığı haqqında qanun layihəsi Gürcüstan parlamentinə təqdim edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Foreign agent law to be submitted to Georgian Parliament |url=https://oc-media.org/foreign-agent-law-to-be-submitted-to-georgian-parliament/ |access-date=2022-03-08 |website=[[OC Media]] |language=en |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216001633/https://oc-media.org/foreign-agent-law-to-be-submitted-to-georgian-parliament/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Hesablar ===
Qanun layihəsinə əsasən, qeyri-kommersiya hüquqi şəxsləri (Gürcüstanda QHT-nin ən çox yayılmış forması), yayımçılar, Gürcüstanda fəaliyyət göstərən media  ilə əlaqələri olan hüquqi şəxslər, [[Gürcü dili|gürcü dilində]] internet vasitəsilə məlumatların yayılması üçün nəzərdə tutulmuş internet domeni və yaxud internet hostinqlər illik gəlirlərinin 20%-dən çoxunu xaricdən aldıqları təqdirdə dövlət reyestrində xarici agent kimi qeydiyyatdan keçməli və daha çox məlumat əldə etdikdə [[Ədliyyə Nazirliyi (Gürcüstan)|Ədliyyə Nazirliyinin]] monitorinqinə məruz qalmalıdırlar. Qanun layihəsi QHT-lərdən öz vəsaitlərinin mənbəyini açıqlamağı tələb edir, lakin onların fəaliyyətinə heç bir məhdudiyyət qoymurdu.&lt;ref name=&quot;CNN_Georgia_withdraws_bill&quot;&gt;{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul,Sophie Tanno,Niamh Kennedy,Hannah |date=9 March 2023 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |website=CNN |access-date=8 April 2024 |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Gürcü Arzusu qanun layihəsini dəstəkləyərək onun xaricdən maliyyələşən QHT-lərin maliyyə şəffaflığını təşviq edəcəyini bildirmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GD to back draft law on foreign agents |url=https://1tv.ge/lang/en/news/gd-to-back-draft-law-on-foreign-agents/ |access-date=2023-02-20 |website=1st channel |language=en |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220212339/https://1tv.ge/lang/en/news/gd-to-back-draft-law-on-foreign-agents/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays qanun layihəsini tənqid edib və onu [[Macarıstan]] və [[Xarici agent (Rusiya)|Rusiyanın xarici agent qanunlarına]] bənzədib. Vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları qanun layihəsinə mətbuat azadlığı və fundamental insan hüquqlarının pozulması kimi etiraz ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgians protest against draft law on media, nonprofits |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/georgians-protest-draft-law-media-nonprofits-97688325 |access-date=2023-03-08 |website=ABC News |language=en |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307192849/https://abcnews.go.com/International/wireStory/georgians-protest-draft-law-media-nonprofits-97688325 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cavab olaraq Xalq Gücü hərəkatı qanun layihəsinin Amerika modeli əsasında hazırlandığını bildirib. Gürcü arzusunun lideri İrakli Kobaxidze həm ABŞ, həm də Rusiya qanunlarını tənqid edib. O, Gürcüstanın qanun layihəsinin ABŞ qanunlarına əsaslandığını, lakin [[Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi|Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin]] standartlarına cavab vermək üçün əhəmiyyətli dərəcədə yumşaldıldığını bildirib və əlavə edib ki, ABŞ qanunu Avropa məkanına keçərsə, bu qanun layihəsi ilə ziddiyyət təşkil edəcək. Lakin tənqidçilər bildiriblər ki, qanun layihəsi avtoritar dəyişikliyi təmsil edir və Gürcüstanın Avropa İttifaqına üzvlük ümidlərinə zərbə vura bilər. ABŞ-ın Gürcüstandakı səfirliyi bildirib ki, qanun layihəsi Kremldən ilhamlanıb və Gürcüstan xalqının açıq şəkildə Avropaya inteqrasiya və demokratik inkişaf istəyi ilə bir araya sığmır. Bəyanatda deyilir ki, bu qanun Gürcüstanın strateji tərəfdaşları ilə münasibətlərinə xələl gətirəcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. Embassy Statement on Parliament's Rushed Advancement of Kremlin-Inspired Legislation on So-Called &quot;Foreign Influence&quot; |url=https://ge.usembassy.gov/u-s-embassy-statement-on-parliaments-rushed-advancement-of-kremlin-inspired-legislation-on-so-called-foreign-influence/ |website=U.S. Embassy in Georgia |access-date=2024-04-08 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412141046/https://ge.usembassy.gov/u-s-embassy-statement-on-parliaments-rushed-advancement-of-kremlin-inspired-legislation-on-so-called-foreign-influence/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Avropa İttifaqının xarici siyasət üzrə rəhbəri [[Josep Borrell]] qanun layihəsinin Gürcüstan və onun xalqı üçün yararsız olduğunu bildirib. O bildirib ki, qanun layihəsi vətəndaş cəmiyyəti və media qurumlarına soyuq təsir göstərmək riski daşıyır. Borrell Gürcüstanı demokratiyanın təşviqi ilə bağlı öhdəliklərinə əməl etməyə çağırıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=EU's Borrell condemns Georgia foreign influence law |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/eus-borrell-condemns-georgia-foreign-influence-law-2023-03-07/ |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428211947/https://www.reuters.com/world/europe/eus-borrell-condemns-georgia-foreign-influence-law-2023-03-07/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ABŞ və [[Avropa İttifaqı]] bəyan edib ki, qanun layihəsi qüvvəyə minərsə Gürcüstanın [[NATO]] və [[Avropa Birliyi–Gürcüstan əlaqələri|Avropa İttifaqına]] üzv olması çətin olacaq. Beynəlxalq təşkilatlar qanun layihəsi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edərək, qanun layihəsinin Gürcüstanın demokratik inkişafına qarşı işləyəcəyini bildiriblər.&lt;ref name=&quot;abc news&quot; /&gt;

İrakli Kobaxidze bildirmişdi ki, Parlament qanun layihəsini onun Avropa standartlarına uyğun olduğunu sübut etmək üçün [[Venesiya Komissiyası]]na göndərəcək.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 February 2023 |title=Irakli Kobakhidze: It is impossible to have a negative conclusion on one, the other or both draft laws, there may be only comments or recommendations on details – the Venice Commission cannot say that the law should not be adopted |language=en |work=Interpressnews |url=https://www.interpressnews.ge/en/article/124067-irakli-kobakhidze-it-is-impossible-to-have-a-negative-conclusion-on-one-the-other-or-both-draft-laws-there-may-be-only-comments-or-recommendations-on-details-the-venice-commission-cannot-say-that-the-law-should-not-be-adopted/ |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095300/https://www.interpressnews.ge/en/article/124067-irakli-kobakhidze-it-is-impossible-to-have-a-negative-conclusion-on-one-the-other-or-both-draft-laws-there-may-be-only-comments-or-recommendations-on-details-the-venice-commission-cannot-say-that-the-law-should-not-be-adopted |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

60-dan çox vətəndaş cəmiyyəti təşkilatı və media qurumu qanun layihəsinin imzalanacağı təqdirdə ona əməl etməyəcəklərini bildiriblər.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=Georgians throw stones, petrol bombs at police in protest over new law |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/parliament-georgia-gives-initial-approval-foreign-agents-law-2023-03-07/ |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314194903/https://www.reuters.com/world/europe/parliament-georgia-gives-initial-approval-foreign-agents-law-2023-03-07/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Zaman qrafiki ==
2023-cü il martın 6-da qanun layihələri ilə bağlı Hüquq Məsələləri Komitəsində keçirilən dinləmələr zamanı hakim koalisiyadan olan parlament deputatları ilə müxalifət arasında dava düşüb. Asayişi bərpa etmək üçün müxalifət partiyalarından olan deputatlar palatadan çıxarılıb. Bu isə [[Gürcüstan Parlamenti binası|Parlament binası]] qarşısında etiraz aksiyasının başlamasına gətirib çıxartdı və deputatlar qanun layihəsinin rədd edilməsini tələb edirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2023 |title=Deputies fight in Georgian Parliament during discussion of law on foreign agents |url=https://jam-news.net/fight-in-georgian-parliament/ |access-date=8 April 2024 |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310155433/https://jam-news.net/fight-in-georgian-parliament/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2023-cü il martın 7-də parlament təklif olunan Xarici təsirin şəffaflığı haqqında qanunu birinci oxunuşda 76 lehinə, 13 əleyhinə səslə qəbul etdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=John |first=Katharina Krebs,Caitlin Hu,Vasco Cotovio,Tara |date=7 March 2023 |title=Protests erupt as Georgian parliament passes draft foreign agents bill |url=https://www.cnn.com/2023/03/07/europe/georgia-foreign-agents-bill-intl/index.html |access-date=2023-03-08 |website=CNN |language=en |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308063105/https://www.cnn.com/2023/03/07/europe/georgia-foreign-agents-bill-intl/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Buna görə etiraz aksiyaları [[Gürcüstan Parlamenti binası|Gürcüstan parlamentinin]] qarşısında təşkil edildi. Etirazçılar binaya basqın etməyə çalışıblar və hüquq-mühafizə orqanlarına molotof kokteylləri atıblar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=❗️ Protesters in #Tbilisi have broken through barricades and are trying to break into the Georgian parliament building. |url=https://twitter.com/nexta_tv/status/1633207512659795976 |access-date=2024-04-08 |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315181423/https://twitter.com/nexta_tv/status/1633207512659795976 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Polis əməkdaşları etirazçıları dağıtmaq və asayişi bərpa etmək üçün [[gözyaşardıcı qaz]] və [[Su şırnağı|su şırnaqlarından]] istifadə etdilər.&lt;ref name=&quot;abc news&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20230307&quot;&gt;{{Cite news |date=8 March 2023 |title=Thousands protest at Georgian 'foreign agent' bill |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-64882475 |access-date=8 March 2023 |archive-date=20 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520221904/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-64882475 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Lakin buna cavab olaraq 8 mart 2023-cü ildə on minlərlə insan parlament binası qarşısında etiraz aksiyası keçirərək parlamenti xarici agentlər haqqında qanunun sonrakı müzakirələrini dayandırmağa çağırıb.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Tens Of Thousands In Georgia Rally Against Controversial Bill: AFP |language=en-US |website=www.barrons.com |url=https://www.barrons.com/news/tens-of-thousands-in-georgia-rally-against-controversial-bill-afp-1ed3a6a7 |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308182712/https://www.barrons.com/news/tens-of-thousands-in-georgia-rally-against-controversial-bill-afp-1ed3a6a7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

9 mart 2023-cü ildə hakim koalisiya qanun layihələrini geri götürəcəklərini açıqladı. Onlar bildiriblər ki, qanunvericiliyin əhəmiyyətinə cəmiyyəti inandırmaq üçün ictimaiyyətlə daha çox müzakirələr aparılmalıdır.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 March 2023 |title=Georgia drops bill on 'foreign agents' after two nights of violent protests |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/09/zelenskiy-backs-georgia-protesters-in-fight-for-democratic-success-amid-further-clashes |access-date=8 April 2024 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403112546/https://www.theguardian.com/world/2023/mar/09/zelenskiy-backs-georgia-protesters-in-fight-for-democratic-success-amid-further-clashes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 March 2023 |title=UPDATE: Majority Pledges to Withdraw the &quot;Foreign Agent&quot; Bill, But Questions Loom |work=Civil Georgia |url=https://civil.ge/archives/530265 |access-date=8 April 2024 |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310074245/https://civil.ge/archives/530265 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Daxili İşlər Nazirliyi həmin gün martın 7-də və 8-də inzibati qaydada həbs edilmiş şəxslərin hamısının azadlığa buraxıldığını açıqladı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 March 2023 |title=Georgia's ruling party withdraws controversial Foreign Agents Bill and releases protesters |url=https://www.euronews.com/2023/03/08/georgias-democracy-mass-protests-over-foreign-agent-law |access-date=2023-03-09 |website=euronews |language=en |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308193820/https://www.euronews.com/2023/03/08/georgias-democracy-mass-protests-over-foreign-agent-law |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

10 mart 2023-cü ildə iki qanun layihəsindən biri hakim koalisiya tərəfindən geri çağırıldı, digəri isə [[Gürcüstan parlamenti|parlamentdə]] rəsmi ikinci iclasda səsvermədə bir səs lehinə, 36 əleyhinə və 76 bitərəf olmaqla rədd edildi.&lt;ref name=&quot;Meduza_Georgian parliament votes&quot;&gt;{{Cite Q|Q117066352}}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Gürcüstan hökuməti ===
Gürcüstan prezidenti [[Salome Zurabişvili]] etirazçıların arxasınca Avrointeqrasiya yolu qorunmalıdır deyib. O, qanun layihəsinə veto qoyacağını və ləğv edəcəyini bildirib.&lt;ref name=&quot;abc news2&quot;&gt;{{Cite web |title=Georgians protest against draft law on media, nonprofits |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/georgians-protest-draft-law-media-nonprofits-97688325 |website=ABC News |access-date=2024-04-08 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307192849/https://abcnews.go.com/International/wireStory/georgians-protest-draft-law-media-nonprofits-97688325 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Gürcüstanın baş naziri [[İrakli Qaribaşvili]] martın 7-də qanunu dəstəklədiyini bir daha təsdiqləyərək, xarici agentlərlə bağlı təklif olunan müddəaların Avropa və qlobal standartlara cavab verdiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=Police use water cannon in Georgia to disperse protests at 'authoritarian' law |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/07/police-use-water-cannon-in-georgia-to-disperse-protests-at-authoritarian-law |access-date=2023-03-08 |issn=0261-3077 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308222228/https://www.theguardian.com/world/2023/mar/07/police-use-water-cannon-in-georgia-to-disperse-protests-at-authoritarian-law |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Martın 7-də Gürcüstanın [[Daxili İşlər Nazirliyi (Gürcüstan)|Daxili İşlər Nazirliyi]] sakitliyin bərpası üçün qanuni tədbirlər görüləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edərək etirazçıları dağılışmağa çağırıb. Nazirlikdən bildirilib ki, etiraz aksiyası dinc toplantı çərçivəsindən kənara çıxıb və zorakılığa çevrilib. Nazirlik həmçinin bildirib ki, polis də ictimai asayişi bərpa etmək üçün proporsional güc tətbiq etməyə məcbur olub.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Amerika Birləşmiş Ştatları ===
[[Ned Prays]] etirazları dəstəkləyib və martın 7-si müsahibəsində Gürcüstan rəsmilərinə qarşı potensial sanksiyalara eyham vuraraq, ABŞ-ın gürcü xalqının iradəsinə zidd olanları məsuliyyətə cəlb etmək üçün alətlərə malik olduğunu deyib.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Civil Georgia |date=7 March 2023 |title=State Department: We Hold Tools at Our Purview to Hold Anyone Accountable |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://civil.ge/archives/529696 |access-date=2023-03-08 |issn=0261-3077 |archive-date=2023-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506215008/http://civil.ge/archives/529696 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dövlət katibinin köməkçisi, Venesueladakı keçmiş səfir Todd Robinson etirazların başlanmasından 1 gün əvvəl gəldiyi Tbilisidən qanunvericiliyi sərt şəkildə tənqid edərək, bunu Gürcüstanın maraqlarına deyil, Rusiyanın maraqlarına əsaslanan qanun adlandırıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Inimicizie |date=2023-03-24 |title=L'arco del contenimento e la Georgia |url=https://inimicizie.com/2023/03/24/arco-del-contenimento-georgia/ |access-date=2023-03-28 |website=Inimicizie |language=it-IT |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328133553/https://inimicizie.com/2023/03/24/arco-del-contenimento-georgia/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Rusiya ===
[[Mariya Zaharova]] Avropa İttifaqının Gürcüstandakı vəziyyətlə bağlı mövqeyini tənqid edib və Josep Borrell-i ədəb-ərkan həddini aşmaqda və Gürcüstan vətəndaşlarına təzyiq göstərməkdə ittiham edib.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=7 March 2023 |title=Moscow, Sokhumi Say EU is Pressuring Georgia |language=en-GB |work=Civil Georgia |url=https://civil.ge/archives/529824 |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326124623/https://civil.ge/archives/529824 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Rusiyanın xarici işlər naziri [[Sergey Lavrov]] Gürcüstandakı vəziyyəti Ukraynadakı [[Avromeydan|Avromeydanla]] müqayisə edib. [[Xarici İşlər Nazirliyi (Rusiya)|Rusiya Federasiyası Xarici İşlər Nazirliyi]] gürcülərə bu cür hadisələrin nəticələri barədə xəbərdarlıq edib.

Rusiya prezidenti Vladimir Putinin mətbuat katibi [[Dmitri Peskov]] Rusiyanın qanun layihəsi ilə heç bir əlaqəsinin olmadığını və bunun ABŞ-ın Xarici Agentliklərin Qeydiyyatı Aktına daha çox bənzədiyini bildirib. O, həmçinin əlavə edib ki, Rusiya vəziyyəti izləyir və onun sərhədi yaxınlığında vəziyyətin dinc qalmasında maraqlıdır.

[[Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyi]] Rusiya vətəndaşlarına Gürcüstana səfərdən çəkinməyi tövsiyə edib.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 March 2023 |title=Moscow Reacts to the Protest Rallies in Tbilisi |work=Civil Georgia |url=https://civil.ge/archives/530761 |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310203251/https://civil.ge/archives/530761 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Marqarita Simonyan]] deyib ki, əgər Gürcüstan Rusiyaya qarşı ikinci cəbhə açsa, Rusiya dərhal Tbilisini bombalayacaq.

=== Abxaziya ===
Abxaziyanın xarici işlər naziri İnal Ardzinba bəyan edib ki, Birləşmiş Ştatlar regionda sabitliyi pozmaq və [[Cənubi Qafqaz]]da [[Rusiya–Ukrayna müharibəsi]]nin ikinci cəbhəsinə başlamaq üçün Gürcüstanda çevriliş etməyə çalışır.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

=== Ukrayna ===
Ukrayna prezidenti [[Volodimir Zelenski]] [[Gürcülər|gürcü xalqını]] təbrik edib və baş verən etirazları [[demokratiya]] qələbəsinin əlaməti kimi qiymətləndirib. Eləcə də martın 7-də etirazlar başlayanda, [[Ukraynalılar|Ukrayna xalqının]] Gürcüstanın uğur qazanacağına ümid bəslədiyi barədə bəyanat verib.

== İstinadlar ==

{{istinadlar|2}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://english.caucasianjournal.org/2023/03/the-8th-of-march-in-tbilisi-laws-story.html ''Tbilisidə 8 Mart: Qanunlar hekayəsi''] — Gürcüstan QHT rəhbərlərinin fikirləri, Qafqaz jurnalı, 10 mart 2023-cü il.

[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:Avrointeqrasiya]]
[[Kateqoriya:Demokratikləşmə]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildə Gürcüstan]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildə Gürcüstan]]
[[Kateqoriya:Gürcüstan–Rusiya münasibətləri]]
[[Kateqoriya:2023-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>qfemf6v4gx16yofsti9zdfggvnha51a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bıçaqlar çəkildi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>843459</id>
    <revision>
      <id>8965992</id>
      <parentid>8956530</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="aozsoyvid2lgzc2in9cu7rl9jsvk6zv" xml:space="preserve">{{Film|şəklin ölçüsü=210px|şəkil=Knives Out poster.jpg}}
'''Bıçaqlar çəkildi''' ({{dil-en|Knives Out}}) — Rayan Consonun 2019-cu ildə ekranlara çıxan müəmma janrındakı ABŞ filmi. Filmin əsas rollarında [[Deniel Kreyq]]in də içində olduğu on bir nəfərdən ibarət aktyor heyəti çəkilib.

== Məzmun ==
Deniel Kreyq filmdə məşhur yazıçı Harlan Trombinin ölümünü araşdırmaq üçün tutulmuş xəfiyyə Benya Blank rolunu oynayır. Polis yazıçının intihar etdiyinə inansa da, Blank hadisənin göründüyü qədər sadə olmadığından və arxasında əlavə motivlər ola biləcəyindən şübhələnir. Blank işə qoyulur və həqiqəti üzə çıxarmaq üçün müxtəlif dəlilləri və yanıltıcı detalları incələməyə başlayır.

== Rollarda ==
* [[Deniel Kreyq]] — Benoit Blanc (xəfiyyə)
* [[Kris Evans (aktyor)|Kris Evans]] — Hugh Ransom Drysdale (Linda və Riçardın oğlu)
* [[Ana de Armas]] — Marta Cabrera, Harlanın baxıcısı
* [[Ceymi Li Körtis]] — Linda Drysdale (Harlanın böyük qızı)
* Maykl Şennon — Walt Thrombey (Harlanın balaca oğlu)
* Don Conson — Richard Drysdale (Lindanın əri)
* Toni Kollett — Joni Thrombey (Harlanın mərhum oğlu Neilin dul arvadı)
* Lakit Stenfild — Detective Lieutenant Elliott
* [[Ketrin Lenqford]] — Meg Thrombey (Coninin qızı)
* Ceyden Martell — Jacob Thrombey (Voltun oğlu)
* Frenk Oz — Alan Stevens (Harlanın hüquqşünası)
* Riki Lindhoum — Donna Thrombey (Valtın arvadı)
* Edi Patterson — Fran (Harlanın bağbanı)
* Key Kellan — Wanetta &quot;Great Nana&quot; Thrombey (Harlanın anası)
* Noy Seqan — Trooper Wagner (polis)
* Kristoger Plammer — Harlan Thrombey (85 yaşlı yazıçı, ən çox satmış cinayət romanlarının müəllifi)
* M. Emmet Uolş — Mr. Proofroc (mühafizə işçisi)
* Marlen Forte — Mrs. Cabrera (Martanın anası)
* Shyrley Rodriguez — Alice Cabrera (Martanın bacısı)
* Kerry Frances — Sally (Alanın köməkçisi)
* [[Cozef Qordon-Levitt]] — Detective Hardrock (səs kameosu)

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{wikiquote}}
* {{Official website|https://web.archive.org/web/20190702193832/https://knivesout.movie/}} (archived)
* {{IMDb title}}
* {{allMovie title}}
* {{tcmdb title|id=2181091}}
* {{Rotten Tomatoes}}
* {{Netflix title}}

[[Kateqoriya:2019-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2019-cu ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin müəmma filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Disfunksional ailələr haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qətl haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yuxarı təbəqə haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yazıçılar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Lionsgate filmləri]]
[[Kateqoriya:Media Rights Capital filmləri]]
[[Kateqoriya:Zəhərlənmə haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Müəmmalı qətl filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixoaktiv dərmanlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin polis detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Boston haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Saturn mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Sputnik mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Netflix orijinal filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:2018-ci il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma filmləri]]
[[Kateqoriya:Bostonda çəkilmiş filmlər]]</text>
      <sha1>aozsoyvid2lgzc2in9cu7rl9jsvk6zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>843480</id>
    <revision>
      <id>8965983</id>
      <parentid>8760366</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Babək Akifoğlu [[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]] səhifəsinin adını [[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]] olaraq dəyişdi: Yanlış tərcümə</comment>
      <origin>8760366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="oqz0sj1wzv620csj2v8tphpfnjg5us2" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Ölüm haqqında filmlər|miraslar]]
[[Kateqoriya:Uydurmada miras]]
[[Kateqoriya:Janrlarına görə cinayət filmləri]]</text>
      <sha1>oqz0sj1wzv620csj2v8tphpfnjg5us2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965986</id>
      <parentid>8965983</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Uydurmada miras]] silindi</comment>
      <origin>8965986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="19d9zowf4a2cz7aqsijoizsut6zqzdf" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Ölüm haqqında filmlər|miraslar]]
[[Kateqoriya:Janrlarına görə cinayət filmləri]]</text>
      <sha1>19d9zowf4a2cz7aqsijoizsut6zqzdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bıçaqlar çəkildi: Sirli macəra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>844027</id>
    <revision>
      <id>8965938</id>
      <parentid>8929105</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4878" sha1="0vdn1s4nv8mnlvk5s5pok0engf8xjii" xml:space="preserve">{{Azərbaycanca deyil}}
{{Film|şəkil=Glass Onion.jpg|şəklin ölçüsü=210px}}
'''Bıçaqlar çəkildi: Sirli macəra''' ({{dil-en|Glass Onion: A Knives Out Mystery}}) — Rian Conson tərəfindən süjet xətti yazılmış və rejissorluğu edilmiş və Conson və Ram Berqmanın prodüseri olduğu 2022-ci il istehsalı olan Amerika [[Müəmma filmi|müəmma]] filmidir. 2019-cu ildə çəkilmiş olan &quot;[[Bıçaqlar çəkildi]]&quot; filminin davamı olan filmdə [[Deniel Kreyq|Daniel Kreyq]] texnoloji milyarderi olan Miles Bron ([[Edvard Norton]] tərəfindən canlandırılmışdır) və Bronun ən yaxın dostları ətrafında baş verən yeni bir işi həll etməyə çalışarkən usta detektiv Benoit Blank rolunu canlandırmışdır. Digər rolları isə Janelle Monae, Ketrin Hahn, Leslie Odom Jr., Cessika Henvik, [[Medelin Klayn]], [[Keyt Hadson]] və Deyv Botista canlandırmışdırlar.

Hələ ''Bıçaqlar çəkildi'' filmi yayımlanmamışdan əvvəl Conson davam filminin mümkünlüyündən danışmışdı. 2020-ci ildə isə onun yeni bir süjet xətti üzərində işlədiyi və Kreyqin rolunu yenidən canlandıracağı xəbəri təsdiqlənmişdir. 2021-ci ilin mart ayında isə keçirilmiş olan hərracda [[Netflix]] [[şirkət]]i, ''Bıçaqlar çəkildi'' filminə məxsus olan iki davam filminin hüquqlarını 469 milyon [[ABŞ dolları|dollara]] satın almışdır.

== Süjet xətti ==

2020-ci ilin may ayında Karantində olan qubernatora, alimə, keçmiş modelə və yayımçıya, müştərək dostları, texnoloji milyarderi olan Maylz Brondan onun şəxsi Yunan adasındakı malikanəyə baş çəkmək və əyləncə gecəsinin sahibinin “qətl” sirli oyununda iştirak etmək üçün dəvətnamələri olan tapmaca qutuları gəlir. Oxşar bir paketi avaralıqdan əziyyət çəkən xüsusi detektiv olan Benua Blan da alır və dəvəti həvəslə qəbul edir. [[Yunanıstan]]a gələn rəngarəng dəstə Maylzın keçmiş iş şəriki, məhkəmədə şirkəti mühakimə etdiyi Endi Bredin gəlişinə təəccüblənir və çox da sevinmir. Əyləncə gecənin gedişində əsl qətl baş verəndə gərginlik artır.

== Aktyorlar ==

*Daniel Craig - Detektiv Benoit Blanc
*Dave Bautista
*Edward Norton
*Janelle Monáe
*Kathryn Hahn
*Leslie Odom Jr.
*Kate Hudson
*Madelyn Cline
*Jessica Henwick
*Ethan Hawke

== İstehsalı ==

=== Çəkilişlər ===

Filmin çəkilişlərinə 28 iyun 2021-ci ildə [[Yunanıstan|Yunanıstanın]] Spetses adasından başlanılmışdır. Conson Porto Helidə yerləşən Aman Resortsa məxsus olan Villa 20-ni kəşf etdikdən sonra onu əsas çəkiliş yeri kimi istifadə etmək qərarına gəlmişdir. Bundan əlavə, Consonun &quot;bir film çəkdiyimiz zaman keçirdiyimiz yay tətili&quot; kimi təsvir etdiyi filmin çəkilişlərinin çox hissəsində filmin aktyor heyəti öz ailələri ilə bərabər çəkiliş məkanında iştirak etmişdirlər. Filmdəki daxili məkanlar [[Belqrad|Belqradda]]&lt;ref name=&quot;thecinemaholic.com&quot;&gt;{{Cite web |last=Shrestha |first=Naman |date=21 dekabr 2022 |title=Where Was Glass Onion A Knives Out Mystery Filmed? |url=https://thecinemaholic.com/where-was-glass-onion-a-knives-out-mystery-filmed/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221092646/https://thecinemaholic.com/where-was-glass-onion-a-knives-out-mystery-filmed/ |archive-date=21 dekabr 2022 |access-date=26 dekabr 2022 |website=The Cinemaholic}}&lt;/ref&gt; çəkilmiş və [[Nyu-York|Nyu York]] səhnələrinin çəkilişlərinə davam etmək üçün&lt;ref name=&quot;thecinemaholic.com&quot; /&gt; film heyəti iyul ayının 30-da Yunanıstanı tərk etmiş və 13 sentyabr 2021-ci ildə isə filmin çəkilişləri rəsmi olaraq başa çatdırılmışdır.

== İstinadlar ==

[[Kateqoriya:2022-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2022-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin sikvel filmləri]]
[[Kateqoriya:Netflix orijinal filmləri]]
[[Kateqoriya:Müəmmalı qətl filmləri]]
[[Kateqoriya:Manhetten haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Sputnik mükafatı qazanmış filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə komediya triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Mona Liza]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində cinayət komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət komediya filmləri]]
[[Kateqoriya:Yazıçılar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin komediya triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>0vdn1s4nv8mnlvk5s5pok0engf8xjii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keçən gecə Sohoda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>845398</id>
    <revision>
      <id>8965953</id>
      <parentid>8908748</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="4pz9jsw8gzvvjokxujgy2y6pbqwjtkd" xml:space="preserve">{{Film|şəkil=Last Night in Soho.jpg|şəklin ölçüsü=210px}}
'''Keçən gecə sohoda''' ({{dil-en|Last Night in Soho}}) — britaniyalı rejissor Edqar Raytın 2021-ci ildə ekranlara çıxan [[psixoloji triller]] janrındakı filmi.

== Süjet ==
1960-cı illərin modasına heyran olan Eloiz, bu dövrə səyahət etmə bacarığı olduğunu öyrənəndə xoşbəxt olur — ancaq vaxt keçdikcə başa düşür ki, qlamur dövrün xəyallarını alt-üst edəcək qaranlıq bir tərəfi var.

== Rollarda ==
* Thomasin McKenzie
* [[Anya Teylor-Coy]]
* [[Mett Smit]]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Official website}}
* {{IMDb title}}
* {{AllMovie title}}
* [https://deadline.com/wp-content/uploads/2021/12/Last-Night-In-Soho-Read-The-Screenplay.pdf Official screenplay]

[[Kateqoriya:2021-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Zaman səyahəti filmləri]]
[[Kateqoriya:Film4 Productions filmləri]]
[[Kateqoriya:COVID-19 pandemiyasına görə çıxarılması təxirə salınmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Focus Features filmləri]]
[[Kateqoriya:Universal Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Working Title Films filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin zorlama və qisas haqqında filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:Universitet və kolleclər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1960-cı illər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Bovingdon Studiosda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Pinewood Studios filmləri]]
[[Kateqoriya:Yuxular haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Psixoloji qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:Ekstrasenslər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində qorxu triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Fahişəlik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>4pz9jsw8gzvvjokxujgy2y6pbqwjtkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rəqəmsal rubl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>846791</id>
    <revision>
      <id>8965777</id>
      <parentid>7613086</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11129" sha1="r18wr3pc17d9tgfmhny64p52529bopv" xml:space="preserve">[[Fayl:Digital_ruble_red_logo.svg|thumb| Rəqəmsal rublun loqotipi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Logo of digital ruble designed {{!}} Bank of Russia |url=https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=16984 |access-date=2023-09-19 |website=www.cbr.ru |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050351/https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=16984 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
'''Rəqəmsal rubl''' ({{dil-ru|Цифровой рубль}}) — [[Rusiya Mərkəzi Bankı]] tərəfindən hazırlanmış [[mərkəzi bank rəqəmsal valyutası]]. Bu, artıq mövcud olan nağd və nağdsız pul formalarına əlavə olaraq, Rusiya milli valyutasının üçüncü formasıdır. Rublun bütün formaları bir-birinə ekvivalent olacaq.

Rəqəmsal rubl Rusiya Bankı tərəfindən rəqəmsal formada buraxılacaq, nağd və nağdsız rublun xüsusiyyətlərini özündə birləşdirəcək.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Digital Ruble {{!}} Bank of Russia |url=https://cbr.ru/eng/analytics/d_ok/dig_ruble/ |access-date=2023-09-19 |website=cbr.ru |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050354/https://cbr.ru/eng/analytics/d_ok/dig_ruble/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Rəqəmsal rublun rəsmi buraxılış tarixi 15 avqust 2023-cü il idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-15 |title=Russia tests digital ruble in bid to bypass sanctions |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230815-russia-tests-digital-ruble-in-bid-to-bypass-sanctions |access-date=2023-09-19 |website=France 24 |language=en |archive-date=2023-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827141748/https://www.france24.com/en/live-news/20230815-russia-tests-digital-ruble-in-bid-to-bypass-sanctions |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabrichnaya |first=Elena |date=2023-08-09 |title=Russia to widen scope of digital rouble testing from Aug. 15 -central bank |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/currencies/russia-widen-scope-digital-rouble-testing-aug-15-central-bank-2023-08-09/ |access-date=2023-09-19 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811051558/https://www.reuters.com/markets/currencies/russia-widen-scope-digital-rouble-testing-aug-15-central-bank-2023-08-09/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

=== Layihə ===
[[Kriptovalyuta|Kriptovalyutaların]] inkişafı fonunda 2017-ci ilin oktyabrında &quot;kriptorubl&quot;un yaradılmasının texnoloji həyata keçirilməsinə dair hökumət qərar layihəsi hazırlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-11-03 |title=Цифровой суверенитет. Зачем правительству понадобился крипторубль |url=https://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/352381-cifrovoy-suverenitet-zachem-pravitelstvu-ponadobilsya-kriptorubl |access-date=2023-09-19 |website=Forbes.ru |language=ru |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624024220/https://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/352381-cifrovoy-suverenitet-zachem-pravitelstvu-ponadobilsya-kriptorubl |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin oktyabr ayında [[Rusiya Mərkəzi Bankı|Rusiya Federasiyası Mərkəzi Bankı]] [[Mərkəzi bank rəqəmsal valyutası|mərkəzi bank rəqəmsal valyutasının]] yaradılması haqqında hesabat təqdim etmişdir. Mərkəzi Bankın kriptovalyutaya çevrilməyəcəyi vurğulanmışdır. Buna səbəb onun Rusiya Bankı tərəfindən mərkəzləşdirilmiş qaydada buraxılacağı və bunu hesablaşmaların təhlükəsizliyinin təminatçısı olacağı idi. Rubl nömrələrinin vahidləri rəqəmsal kodun fərqli əlamətləridir. Mərkəzi bank nağdsız və nağd pul funksiyasını birləşdirməlidir. O, həm uzaqdan, həm də [[Rəqəmsal pulqabı|oflayn pulqapı]] vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Rəqəmsal rubl 1:1 nisbətində nağd və nağdsız pula [[Valyuta konvertasiyası|konvertasiya]] edilməlidir. Hesabatda pulqabılarının kimə və kimə verilməsindən asılı olaraq Qiymətli Kağızlar Mərkəzi Bankının dövriyyəsinin həyata keçirilməsinin 4 mümkün modeli və bir neçə hesablama təqdim olunur. Eyni zamanda, prezidentin mətbuat katibi [[Dmitri Peskov]] valyuta rublunun dövriyyəyə buraxılmasının vaxtının 3–7 il olduğunu qiymətləndirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ЦБ анонсировал появление цифрового рубля |url=https://vz.ru/news/2020/10/13/1065134.html |access-date=2023-09-19 |website=ВЗГЛЯД.РУ |language=ru |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609035021/https://vz.ru/news/2020/10/13/1065134.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021-ci ilin aprel ayında [[Rusiya Mərkəzi Bankı|Rusiya Federasiyasının Mərkəzi Bankı]] layihənin hazırkı mərhələsi haqqında məlumat vermişdir. Rusiya Bankının maliyyə institutları üçün pulqabılarını açdığı və saxladığı bir model seçilmişdir. Bu, öz növbəsində müştərilər üçün pulqabılarını açmalı və saxlamalı idi. 2021-ci ilin sonuna kimi rəqəmsal rublun sınaqdan keçirilməsinə gələn ildən başlanacağı platformanın yaradılması planlaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-04-08 |title=ЦБ наполнит кошельки цифровыми рублями |url=https://www.kommersant.ru/doc/4762961 |access-date=2023-09-19 |website=Коммерсантъ |language=ru |archive-date=2021-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408161632/https://www.kommersant.ru/doc/4762961 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2021-ci ilin iyun ayında Mərkəzi Bank 2022-ci ilin yanvar ayında rubl bloklarının sınaqdan keçirilməsində iştirak edəcək 12 bankı müəyyənləşdirmişdir. Onlar [[Ak Bars Bank]], [[Alfa-Bank]], Bank DOM. RF, [[VTB Bank]], [[Qazprombank]], [[Tinkoff Bank]], [[Promsvyazbank]], [[Rosbank]], [[Sberbank]], SKB-Bank, Bank SOYUZ, Bank TKB idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-29 |title=ЦБ выбрал 12 банков для тестирования цифрового рубля |url=https://www.forbes.ru/newsroom/finansy-i-investicii/433523-cb-vybral-12-bankov-dlya-testirovaniya-cifrovogo-rublya |access-date=2023-09-19 |website=Forbes.ru |language=ru |archive-date=2021-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723225234/https://www.forbes.ru/newsroom/finansy-i-investicii/433523-cb-vybral-12-bankov-dlya-testirovaniya-cifrovogo-rublya |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Yoxlanılması və buraxılması ===
Sınaq mərhələsinə 19 yanvar 2022-ci ildə start verilmişdir. 15 fevral 2022-ci il tarixində Rusiya Bankı və bazar iştirakçıları rəqəmsal rubl platformasını sınaqdan keçirməyə başlamış, vətəndaşlar arasında rəqəmsal rubllarda ilk köçürmələri uğurla həyata keçirmişdilər&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kaur |first=Dashveenjit |date=2022-02-23 |title=Digital Ruble: Here's everything we know about Russia's central bank digital currency |url=https://techhq.com/2022/02/digital-ruble-heres-everything-we-know-about-russias-central-bank-digital-currency/ |access-date=2023-09-19 |website=TechHQ |language=en-US |archive-date=2023-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929154943/https://techhq.com/2022/02/digital-ruble-heres-everything-we-know-about-russias-central-bank-digital-currency/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Gələcəkdə ondan istifadə etməklə mal və xidmətlərə görə ödənişi sınaqdan keçirməyi planlaşdırırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Digital ruble: start of testing {{!}} Bank of Russia |url=https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=12692 |access-date=2023-09-19 |website=www.cbr.ru |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050351/https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=12692 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Ian |date=2022-02-18 |title=Bank of Russia: digital ruble testing off to successful start |url=https://www.globalgovernmentfintech.com/bank-of-russia-digital-ruble-testing-off-to-successful-start/ |access-date=2023-09-19 |website=Global Government Fintech |language=en-US |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050351/https://www.globalgovernmentfintech.com/bank-of-russia-digital-ruble-testing-off-to-successful-start/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-17 |title=Russian banks set to use digital ruble in 2024 - Central Banking |url=https://www.centralbanking.com/fintech/cbdc/7952291/russian-banks-set-to-use-digital-ruble-in-2024 |access-date=2023-09-19 |website=www.centralbanking.com |language=en |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050351/https://www.centralbanking.com/fintech/cbdc/7952291/russian-banks-set-to-use-digital-ruble-in-2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 sentyabr 2022-ci il tarixində keçirilən mətbuat konfransında Rusiya Bankının direktoru [[Elvira Nabiullina]] 1 aprel 2023-cü il tarixində rəqəmsal rublun real müştərilərlə sınaqdan keçirilməsinə başlama tarixini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statement by Bank of Russia Governor Elvira Nabiullina in follow-up to Board of Directors meeting on 16 September 2022 {{!}} Bank of Russia |url=https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=14172 |access-date=2023-09-19 |website=www.cbr.ru |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050350/https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=14172 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Hüquqi tənzimləmə ==
20 iyun 2023-cü ildə [[Rusiya Federasiyası Dövlət Duması|Dövlət Duması]] rəqəmsal valyutanı müqavilə, mülkiyyət və miras obyekti kimi tanıyan qanun layihəsini, 11 iyulda isə ikinci və üçüncü oxunuşlarda rəqəmsal rublun tətbiqi ilə bağlı qanunu qəbul etmişdir. Qanun [[Rusiya Federasiyasının Prezidenti|Rusiya prezidenti]] tərəfindən 24 iyul 2023-cü ildə imzalanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Федеральный закон от 24 июля 2023 года № 340-ФЗ &quot;О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации&quot; |url=https://rg.ru/documents/2023/07/25/fz340-site-dok.html |access-date=2023-09-19 |website=Российская газета |language=ru |archive-date=2023-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726122054/https://rg.ru/documents/2023/07/25/fz340-site-dok.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-24 |title=Putin Approves Law on Digital Rubble |url=https://www.financemagnates.com/cryptocurrency/russian-president-vladimir-putin-approves-law-on-digital-rubble/ |access-date=2023-09-19 |website=Financial and Business News {{!}} Finance Magnates |language=en |archive-date=2023-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919050351/https://www.financemagnates.com/cryptocurrency/russian-president-vladimir-putin-approves-law-on-digital-rubble/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Portal sətir|Avropa|Rusiya}}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Rusiya pulları]]
[[Kateqoriya:Rəqəmsal valyutalar|Rubl]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>r18wr3pc17d9tgfmhny64p52529bopv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstiqlaliyyət müharibəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>847482</id>
    <revision>
      <id>8965815</id>
      <parentid>8957177</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eeaf6c27446760a3|detallar]])</comment>
      <origin>8965815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="khfsxxi2t2tykvjkw4pbhoeu2g0nku8" xml:space="preserve">[[Fayl:Η_μάχη_της_Αλαμάνας.jpg|thumb|Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı baş vermiş olan [[Alamana döyüşü]]nün təsviri]]

'''İstiqlaliyyət müharibəsi''' — bir millət və ya cəmiyyətin öz əhalisi tərəfindən idarə olunması və suverenlik hüquqlarını əldə etməsi üçün hakimiyyəti altında olduqları bir millətə və ya dövlətə qarşı aparmağa başlamış olduqları azadlıq müharibəsi.

Tarixdə çox sayda azadlıq/müstəqillik/istiqlaliyyət müharibələri baş vermişdir. Ən məşhur olanları isə aşağıdakılardırlar:

* [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|Türkiyə]]
* [[Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988–1991)|Azərbaycan]]
* [[Braziliya İstiqlal müharibəsi|Braziliya]]
* [[Anqola İstiqlaliyyət müharibəsi|Anqola]]
* [[Banqladeş istiqlal müharibəsi|Banqladeş]]
* [[Əlcəzair istiqlaliyyət müharibəsi|Əlcəzair]]
* [[Estoniya istiqlaliyyət müharibəsi|Estoniya]]
* [[İndoneziya İstiqlal müharibəsi|İndoneziya]]
* [[Finlandiya vətəndaş müharibəsi|Finlandiya]]
* [[Xorvatiya müharibəsi|Xorvatiya]]
* [[Kolumbiya istiqlaliyyət müharibəsi|Kolumbiya]]
* [[Kuba istiqlaliyyət müharibəsi|Kuba]]
* [[Litva istiqlaliyyət müharibəsi|Litva]]
* [[Rumıniya istiqlaliyyət müharibəsi|Rumıniya]]
* [[Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi|Yunanıstan]]
* [[ABŞ İstiqlal müharibəsi|ABŞ]]
* [[Rusiya-Çərkəz müharibəsi|Çərkəz]]
* [[Abxaziyada müharibə (1992–1993)|Abxaziya]]
* [[Cənubi Amerika istiqlaliyyət müharibələri|Cənubi Amerika]]

== Ədəbiyyat siyahısı ==

{{Refbegin}}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=NR7mFXCB-wgC&amp;pg=PA86 |page=86 |title=International law: a dictionary |author=Boleslaw Adam Boczek |publisher=Scarecrow Press |year=2005 |isbn=978-0-8108-5078-1}}
* {{cite book |title=Akehurst's Modern Introduction to International Law |first=Peter Autor |last=Malanczuk |publisher=Routledge |year=1997 |isbn=978-0-415-11120-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/akehurstsmoderni0000mala}}
* {{cite book |title=Native vs. settler: ethnic conflict in Israel/Palestine, Northern Ireland, and South Africa |first1=Thomas G. |last1=Mitchell |edition=Illustrated |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2000 |isbn=978-0-313-31357-8 |url=https://books.google.com/books?id=3PNt46aB_sYC&amp;pg=PA41}}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=wtebWixsIdYC&amp;pg=PA100 |title=The Soviet Union and revolutionary warfare: principles, practices, and regional comparisons |author=[[Richard H. Shultz]] |publisher=Hoover Press |year=1988 |isbn=978-0-8179-8711-4}}
* {{cite book |title=International law and the use of force by national liberation movements |first1=Heather A. |last1=Wilson |edition=Illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1990 |isbn=978-0-19-825662-5 |url=https://books.google.com/books?id=MNj5hzOHIasC&amp;pg=PA119}}
{{Refend}}

== Xarici keçidlər ==

* [http://*.iapl.net/statements/nlm.pdf Edre U. Olalia, Vice President of International Association of People's Lawyers (IAPL), &quot;The Status in International Law of Liberation Movements and Their Use of Armed Force&quot;]
* [http://www.iadllaw.org/files/THE%20STATUS%20IN%20INTERNATIONAL%20LAW%20OF%20NATIONAL%20LIBERATION%20MOVEMENTS%20AND%20THEIR%20USE%20OF%20ARMED%20FORCE%20by%20Edre%20Olalia.pdf Edre U. Olalia, Vice President of International Association of People's Lawyers, &quot;The status in International Law of National Liberation Movements&quot;]
* [http://www.iapl.net/index.php/en/third-congress/79-a-reversal-of-international-law A reversal of International Law]

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Müharibə]]
[[Kateqoriya:İstiqlal müharibələri]]
[[Kateqoriya:Müstəmləkəçilik]]
[[Kateqoriya:Milli azadlıq hərəkatı]]
[[Kateqoriya:Marksist anlayışlar]]</text>
      <sha1>khfsxxi2t2tykvjkw4pbhoeu2g0nku8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapitalın yığılması</title>
    <ns>0</ns>
    <id>853882</id>
    <revision>
      <id>8965809</id>
      <parentid>8648671</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="1quazlemq8cwtx0ic7qgfqk0obkdggw" xml:space="preserve">'''Kapitalın yığılması''' ({{lang-en|Capital accumulation}}) — həm fiziki, həm də insan kapitalı nəzərdə tutulur. Fiziki kapital ehtiyatınızı yeni fabriklər və maşınlarla artırarkən, ali təhsil diplomlarının sayının artması ilə insan kapitalı ehtiyatını artırır.&lt;ref&gt;''Unbounded Organization and the Future of Socialism'', by Howard Richards. 2013. Education as Change, Vol. 17, No. 2, pp. 229-242: &quot;Capital accumulation is both a dynamic and a logic. It is a dynamic that motivates human action, namely the pursuit of profit. It is a logic that defines rational decision-making, namely optimizing profits by maximizing revenue from sales while minimizing costs...The case is better understood if one takes into account that accumulation is the mainspring (according to Marx, the invariable accompaniment and virtually the definition) of capitalism.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Definition of Capital, Marxist Internet Archive Encyclopedia&quot;&gt;''Capital'', Encyclopedia on Marxists.org: http://marxists.org/glossary/terms/c/a.htm#capital {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150618083941/https://www.marxists.org/glossary/terms/c/a.htm#capital |date=2015-06-18 }}&lt;/ref&gt; Kapital yığılmasının artması potensial istehsal səviyyəsini artırır. Beləliklə, uzunmüddətli təklif əyrisi sağa doğru sürüşür. Kapital yığılması azalarsa, iqtisadiyyatın ümumi istehsalına mənfi təsir göstərəcək və uzunmüddətli təklif əyrisi sola sürüşəcək.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of the City|last=Caves|first=R. W.|publisher=Routledge|year=2004|pages=65}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Kapital]]

{{Kapitalın növləri}}
[[Kateqoriya:İqtisadi artım]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>1quazlemq8cwtx0ic7qgfqk0obkdggw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapitalın orqanik tərkibi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>856974</id>
    <revision>
      <id>8965806</id>
      <parentid>8654095</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/eebc23ce20ce6216|detallar]])</comment>
      <origin>8965806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="aohqvqvoegjptjzcj9nweupj3bygacj" xml:space="preserve">[[Marksist məktəb|Marksist iqtisadi nəzəriyyədə]] '''kapitalın orqanik tərkibi''' — sabit nisbət (&lt;math&gt;c&lt;/math&gt;) və (&lt;math&gt;v&lt;/math&gt;) kapital. Daimi kapitalın payı nə qədər çox olarsa, kapitalın üzvi tərkibi bir o qədər yüksək olar. Kapitalın üzvi tərkibi artmağa meyllidir. Bu, kapitalın daimi hissəsinin artımı hesabına baş verir. Daimi kapitalın payı texnoloji tərəqqi, texnologiyanın təkmilləşdirilməsi, sənayenin avtomatlaşdırılması, robotlaşdırılması və kompüterləşdirilməsi hesabına artır.&lt;ref&gt;''Capital Vol. 1'', [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ch25.htm Chapter 25] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160318201246/https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ch25.htm |date=2016-03-18 }} (&quot;The General law of Capitalist Accumulation&quot;).&lt;/ref&gt;

Kapitalın daimi hissəsinin artması dəyişən kapitalın payının azalmasına səbəb olur. Nəticədə işçi qüvvəsinə tələbin azalması və işsizliyin artması müşahidə olunur. Digər tərəfdən, kapitalın üzvi tərkibinin artması mənfəət dərəcəsinin azalmasına səbəb olur. Beləliklə, kapitalist istehsalının ziddiyyətli xarakteri üzə çıxır. Bir tərəfdən mənfəət güdərək sahibkarlar əmək məhsuldarlığını artırır və texniki tərəqqiyə töhfə verir, digər tərəfdən əmək məhsuldarlığının artması mənfəətin sürətini azaldır və işsizliyin artmasına səbəb olur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1894-c3/ch08.htm)|title = MECW File Not Found}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
*Anwar Shaikh, '''&quot;Organic Composition of Capital&quot;''' [http://www.anwarshaikhecon.org/sortable/images/docs/publications/political_economy/1986/6-pal4.pdf]
*Anwar Shaikh and Ahmet Tonak, ''Measuring the Wealth of Nations''. Cambridge University Press.
*Angelo Reati, &quot;The Rate of Profit and the Organic Composition of Capital in the Post-1945 Long Wave: The Case of British Industry from 1959 to 1981&quot;. ''Review [of the Fernand Braudel  Centre]'', Volume IX, Number 4, Spring 1986.
*Ramin Ramtin: ''Capitalism and Automation&amp;nbsp;– Revolution in Technology and Capitalist Breakdown''. Pluto Press, London, Concord Mass. 1991.
*Angelo Reati, &quot;The Rate of Profit and the Organic Composition of Capital in West German Industry from 1960 to 1981&quot;, ''Review of Radical Political Economics''; 18(1/2), Spring/Summer 1986, pages 56–86.
*Christian Girschner, ''Die Dienstleistungsgesellschaft. Zur Kritik einer fixen Idee''. Kőln: PapyRossa Verlag, 2003.

[[Kateqoriya:Kapital]]
[[Kateqoriya:İqtisadi terminlər]]
[[Kateqoriya:Marksist iqtisadi nəzəriyyəsi]]</text>
      <sha1>aohqvqvoegjptjzcj9nweupj3bygacj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkiyədə suriyalı poqromları (2024)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>862014</id>
    <revision>
      <id>8965864</id>
      <parentid>7726348</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="olorvtj8k4zug3mv6c4vi2k9esqzlw2" xml:space="preserve">{{Vətəndaşlara&amp;nbsp;qarşı hücum}}

'''Türkiyədə suriyalı poqromları''' — [[Türkiyə]] vətəndaşları ilə [[Suriyalılar|suriyalı]] məcburi köçkünlər arasında baş tutmuş münaqişə. Hadisələr bir suriyalı miqrantın yerli qıza təcavüz etməsi nəticəsində yaranmışdır.

== Zəmin ==
[[Suriyada vətəndaş müharibəsi]] başlayandan sonra bir qrup suriyalı qaçqın axını Türkiyəyə üz tutmuşdur. Bu qaçqınlar artdıqca onların sayı 3,6 milyon nəfərə çataraq ölkədə iqtisadi problemlərə və antimiqrant əhval-ruhiyyəsinin artmasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/turkey-arrests-67-in-wake-of-anti-syrian-rioting/7681075.html|title=Turkey arrests 67 in wake of anti-Syrian rioting|lang=en|website=Voice of America|date=2024-07-01|access-date=2024-07-01|archive-date=2024-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701200148/https://www.voanews.com/a/turkey-arrests-67-in-wake-of-anti-syrian-rioting/7681075.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2024-cü il iyunun sonunda suriyalı məcburi köçkün [[Türkiyə]]nin [[Kayseri|Kayseri şəhərində]] yerli bazarda 5 yaşlı qıza təcavüz etmişdir. Bu, yerli vətəndaşların narazılığına səbəb olmuşdur. Bundan sonra şəhər vətəndaşları etiraz aksiyalarına çıxmış, burada suriyalı məcburi köçkünlərinə mülklərinə qarşı zorakılıq tətbiq etmişdilər. Kayseri valiliyi təcavüz edənin saxlanıldığını təsdiqləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DHA |date=2024-07-01 |title=Kayseri'de 'taciz' gerginliği! Araçları ters çevirip, iş yerlerini ateşe verdiler - Sözcü Gazetesi |url=https://www.sozcu.com.tr/kayseri-de-taciz-gerginligi-araclari-ters-cevirip-is-yerlerini-atese-verdiler-p62463 |access-date=2024-07-01 |website=www.sozcu.com.tr |language=tr |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701072436/https://www.sozcu.com.tr/kayseri-de-taciz-gerginligi-araclari-ters-cevirip-is-yerlerini-atese-verdiler-p62463 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Merkezi |first=Haber |date=2024-07-01 |title=Kayseri'de çocuğa cinsel istismar iddiası: Suriyelilerin ev ve işyerleri hedef alındı, haberlere yayın yasağı getirildi |url=https://medyascope.tv/2024/07/01/kayseride-cocuga-cinsel-taciz-iddiasi-suriyelilerin-ev-ve-isyerleri-hedef-alindi/ |access-date=2024-07-01 |website=Medyascope |language=tr |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701120352/https://medyascope.tv/2024/07/01/kayseride-cocuga-cinsel-taciz-iddiasi-suriyelilerin-ev-ve-isyerleri-hedef-alindi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Violent protests target refugee community in Turkey’s Kayseri after alleged sexual assault on child |url=https://bianet.org/haber/violent-protests-target-refugee-community-in-turkeys-kayseri-after-alleged-sexual-assault-on-child-297002 |access-date=2024-07-01 |website=bianet.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Etirazçılar prezident [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]]ın istefasını tələb etmişdilər. Öz növbəsində Ərdoğan bəyan etmişdir ki, məcburi köçkünlərə qarşı zorakılıq və [[ksenofobiya]]ya təhrik etmək yolverilməzdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2024-07-01 |title=Kuzeybatı Suriye'de Protestolar ve Kayseri'deki Olaylar: Türkiye'ye Dönüş Talepleri ve Güvenlik Operasyonları |url=https://merhabaizmir.com/2024/07/01/kuzeybati-suriyede-protestolar-ve-kayserideki-olaylar-turkiyeye-donus-talepleri-ve-guvenlik-operasyonlari/ |access-date=2024-07-01 |website=Merhaba İzmir |language=tr |archive-date=2024-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701221644/https://merhabaizmir.com/2024/07/01/kuzeybati-suriyede-protestolar-ve-kayserideki-olaylar-turkiyeye-donus-talepleri-ve-guvenlik-operasyonlari/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkiyədə ərəblər]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:Antiərəbizm]]
[[Kateqoriya:Poqromlar]]
[[Kateqoriya:Türk milliyətçiliyi]]
[[Kateqoriya:2024-cü ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>olorvtj8k4zug3mv6c4vi2k9esqzlw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zamanda əsir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>865856</id>
    <revision>
      <id>8965972</id>
      <parentid>8964376</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6853" sha1="jo551xssrsc00ko6okwl0uccp9toqfm" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = *M. Nayt Şyamalan
*Mark Benstok
*Aşvin Radcan
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           = Trevor Hurekis
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = *Perfect World Pictures
*Blinding Edge Pictures
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 18 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/box-office/box-office-m-night-shyamalan-old-opening-weekend-1235026953/|title=Box Office Twist: M. Night Shyamalan's ''Old'' Beats ''Space Jam'' and ''Snake Eyes''|date=2021-07-25|first=Rebecca|last=Rubin|website=[[Variety]]|url-status=live|access-date=2023-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802020738/https://variety.com/2021/film/box-office/box-office-m-night-shyamalan-old-opening-weekend-1235026953/|archive-date=2021-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2021/07/25/old-m-night-shyamalan-weekend-box-office/|title=Box Office: ''Old'' Proves That M. Night Shyamalan Remains A Bankable Horror Director|date=2021-07-25|first=Scott|last=Mendelson|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917220028/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2021/07/25/old-m-night-shyamalan-weekend-box-office/?sh=1ef69088d32f|archive-date=2021-09-17|url-status=live|access-date=2023-02-22}}&lt;/ref&gt;
 |gəlir              = 90,1 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref name=&quot;Mojo&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10954652/?ref_=bo_se_r_1 |title=Old (2021) |website=[[Box Office Mojo]] |lang=en |access-date=2023-02-22 |archive-date=2022-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009142838/https://www.boxofficemojo.com/title/tt10954652/?ref_=bo_se_r_1 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''''Zamanda əsir''''' və ya '''''Zaman''''' — 2021-ci ildə çəkilmiş Amerika [[triller filmi]]dir.&lt;ref name=&quot;synopsis&quot;&gt;{{Cite web |title=Synopsis |url=https://www.old.movie/synopsis/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208153728/https://www.old.movie/synopsis/ |archive-date=8 fevral 2021 |access-date=7 fevral 2021 |website=Old |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.universalpictures.com/movies/old |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726194135/https://www.universalpictures.com/movies/old |archive-date=26 iyul 2021 |access-date=27 iyul 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 iyul 2021 |title=What M. Night Shyamalan’s Old Changes About the Book That Inspired It |url=https://slate.com/culture/2021/07/old-movie-book-m-night-shyamalan-twist-sandcastle.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723230846/https://slate.com/culture/2021/07/old-movie-book-m-night-shyamalan-twist-sandcastle.html |archive-date=23 iyul 2021 |access-date=25 iyul 2021 |website=Slate Magazine |publisher=Culture |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[COVID-19 pandemiyası]] ilə əlaqədar olaraq müəyyən bir yubanmadan sonra, ''“Zamanda əsir”'' film 23 iyul 2021-ci ildə [[Universal Pictures]] tərəfindən [[ABŞ]]-da teatrlarda nümayişə buraxılmışdır.

== Nümayişi ==

Film ilk dəfə 23 iyul 2021-ci ildə nümayiş olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Universal Sets M. Night Shyamalan's Next Movie for July 2021 |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/universal-sets-m-night-shyamalans-next-movie-july-2021-1299932 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929151145/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/universal-sets-m-night-shyamalans-next-movie-july-2021-1299932 |archive-date=29 Eylül 2020 |access-date=23 Haziran 2020}}&lt;/ref&gt; Filmin əvvəlcə həmin ilin fevral ayının 26-da nümayişi planlaşdırılmışdı, lakin [[COVID-19 pandemiyası]]na görə təxirə salınmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 Nisan 2020 |title=Universal Bumps 'Nobody' to Winter, Delays M. Night Shyamalan's Untitled Film |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/universal-delays-nobody-m-night-shyamalans-untitled-film-1288964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407192356/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/universal-delays-nobody-m-night-shyamalans-untitled-film-1288964 |archive-date=7 Nisan 2020 |access-date=7 Nisan 2020 |website=The Hollywood Reporter |language=en}}&lt;/ref&gt; Film, 21 iyul 2021-ci ildə [[Fransa]]&lt;ref&gt;[https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=274232.html Old] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210728145306/https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=274232.html |date=28 iyul 2021 }}, AlloCiné&lt;/ref&gt; və [[Belçika]]da efirə buraxılmışdır.&lt;ref&gt;[https://kinepolis.be/fr/films/old Old] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210726072159/https://kinepolis.be/fr/films/old |date=26 iyul 2021 }}, Kinepolis.be&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Ölüm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:COVID-19 pandemiyasına görə çıxarılması təxirə salınmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Universal Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:2021-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Romanlara əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Komikslərə əsaslanan bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:Ailələr haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Tətil filmləri]]
[[Kateqoriya:M. Nayt Şyamalanın ssenari müəllifi olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Rejissor M. Nayt Şyamalanın filmləri]]
[[Kateqoriya:Qocalıq ilə əlaqədar filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>jo551xssrsc00ko6okwl0uccp9toqfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Təcrübə (film, 2001)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>866056</id>
    <revision>
      <id>8965968</id>
      <parentid>8835602</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="69fdn2gkspxxe74lbnvgx8sisf81uhp" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = [[Stenford həbsxana eksperimenti]]
 |rejissor           = Oliver Hirşbigel
 |ssenarist          = *Mario Cordano
*Don Bohlinqer
*Kristofer Darnştadt 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Mark Konrad
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Aleksandr Bubenhaym
 |rollarda           = *Morits Bleibtroi
*Kristian Berkel
*Andrea Savatzki
*Oliver Stokovski
 |operator           = Rayner Klausmann
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         =*Typhoon Films
*Fanes Film
*Wild Bunch
*Seven Pictures
 |studiya            = 
 |distribütor        = Senator Film
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Təcrübə''' və ya [[Alman dili]]ndəki adı ilə '''Das Experiment''' — Oliver Hirşbigelin rejissorluğu ilə [[Stenford həbsxana eksperimenti]] haqqında 2001-ci ildə çəkilmiş [[Alman]] filmidir. Bu film, alman yazıçısı Mariyo Cordanonun 1971-ci ildə Filip Zimbardonun həyata keçirdiyi [[Stenford həbsxana eksperimenti]]ndən bəhs edən ''“Das Experiment Black Box”'' adlı kitabından ilhamlanaraq çəkilmişdir. Filmin ssenarisini Mariyo Cordanodan başqa Don Bohlinqer və Kristofer Darnştadt da yazmışdır. Filmdə baş rolları Morits Bleibtreu, Kristian Berkel, Oliver Stokovski və Andrea Savatzki ifa etmişdir. Film 2002-ci il iyun ayının 21-də [[Türkiyə]]də nümayiş olunmuşdur.

== Rollarda ==

{{Rollarda yuxarı}}
{{Rollarda| Morits Bleibtroi ||Tarek Fahd (№&amp;nbsp;77)}}
{{Rollarda| Yustus fon Donani||mühafizəçi}}
{{Rollarda| Andrea Zavaçki||həkim Yutta Qrim}}
{{Rollarda| Oliver Stokovski ||Şütte (№&amp;nbsp;82)}}
{{Rollarda| Kristian Berkel||Şteynhoff (№&amp;nbsp;38)}}
{{Rollarda| Timo Dirkes||mühafizəçi}}
{{Rollarda| Edqar Zelqe||professor Klaus Ton}}
{{Rollarda| Marren Eqqert||Dora}}
{{Rollarda| Votan Vilke Merinq||Co Mayer Nr 69}}
{{Rollarda aşağı}}

== Həmçinin bax ==

[[Təcrübə (film, 2010)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Almaniya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2001-ci ilin Almaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:Almaniyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2001-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Həbsxana filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>69fdn2gkspxxe74lbnvgx8sisf81uhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abşeron Lions BK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>872150</id>
    <revision>
      <id>8966077</id>
      <parentid>8919467</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="l3sgt41io43xcrntwyrd79oblydlu3y" xml:space="preserve">{{Basketbol klubu
| ad                 = Abşeron Lions BK
| color1             = 
| color2             = 
| color3             = 
| loqo               = Abşeron Lions BK loqo.png
| ləqəb              = 
| liqalar            = [[Azərbaycan Basketbol Liqası]]
| konfrans           =
| divizion           =
| yaranma tarixi     = 2022
| bağlanma tarixi    = 
| tarix              = 
| arena              = Abşeron OİK
| tutum              = 
| yer                = {{bayraq|Azərbaycan}} [[Abşeron]]
| rənglər            = 
| hazırda            = 
| sponsor            = 
| ceo                = 
| prezident          = 
| vitse-prezidentlər = 
| baş menecer        =
| menecer            = 
| məşqçi             = {{bayraq|Türkiyə}} Erhan Toker
| köməkçilər         = {{bayraq|Azərbaycan}} Araz Hacıyev
| kapitan            =
| sahib              = 
| üzvlük             =
| mövsüm             = 2025/2026
| sıra               = 2
| çempionluqlar      = 
| konf çempionluqları=
| div çempionluqları =
| pley-offlarda      =
| istefa nömrələri   =
| sayt               = 
| h_body             = 
| h_pattern_b        = 
| h_shorts           = 
| h_pattern_s        = 
| a_body             = 
| a_pattern_b        = 
| a_shorts           = 
| a_pattern_s        = 
}}

''' Abşeron Lions BK ''' – [[Azərbaycan Basketbol Liqası]]nda çıxış edən basketbol komandası.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aze.basketball/Team/abseron-bk |title=AZƏRBAYCAN BASKETBOL LİQASI |access-date=2024-09-27 |archive-date=2025-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613192349/https://aze.basketball/Team/abseron-bk |url-status= }}&lt;/ref&gt; Klubun sponsoru &quot;[[Landau School]]&quot; məktəbidir.&lt;ref name=&quot;pro&quot;/&gt;

== Haqqında ==
Abşeron basketbol klubu [[Azərbaycan Basketbol Liqası]]nda çıxış edən basketbol komandasıdır. Klub məşqlərini və oyunlarını Xırdalan şəhərində yerləşən Abşeron Olimpiya İdman Komleksiində həyata keçirir.

Klubun keçmiş adları &quot;AAAF Xırdalan&quot; və &quot;Xırdalan&quot; olmuşdur.&lt;ref name=&quot;pro&quot;/&gt; 2024/2025 mövsümündə fəaliyyətini &quot;Abşeron&quot; basketbol klubu olaraq davam etdirməyə başlamışdır.&lt;ref&gt;[https://sport24.az/basketbol/xirdalan-fealiyyetini-abseron-basketbol-klubu-olaraq-davam-etdirecek &quot;Xırdalan&quot; fəaliyyətini &quot;Abşeron&quot; basketbol klubu olaraq davam etdirəcək]&lt;/ref&gt; Kluba 2024/2025 mövsümündə Türkiyəli mütəxəssis Erhan Toker baş məşqçilik etməyə başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metbuat.az/news/1509276/abseron-basketbol-klubunun-yeni-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=&quot;Abşeron&quot; basketbol klubunun yeni baş məşqçisi bəlli oldu |access-date=2024-09-27 |archive-date=2024-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001124323/https://metbuat.az/news/1509276/abseron-basketbol-klubunun-yeni-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Klub mövsümü 4-cü yerdə baş tutaraq ilk dəfə avrokuboklara vəsiqə qazanmışdır. 2025-ci ildə ad dəyişikliyi ilə &quot;Abşeron Lions&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;pro&quot;&gt;{{cite web |title=Avvrokubokda iştirak edəcək komandanın adı dəyişdirildi – FOTOLAR + YENİLƏNİB |url=https://prosport.az/az/news/id-16139 |website=ProSport.az |access-date=29 may 2026 |language=ingiliscə |date=12 iyul 2025 |archive-date=29 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529215723/https://prosport.az/az/news/id-16139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&quot;Abşeron Lions&quot; 2025/2026 mövsümündə FİBA Avropa Kubokunda yarışaraq avrokuboklarda debüt etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Abşeron Lions&quot; Avropa Kubokunda debüt edir: &quot;Anortosis&quot; ilə qarşılaşma Bakıda |url=https://sportnews.az/basketbol/abseron-lions-avropa-kubokunda-debut-edir-anortosis-ile-qarsilasma-bakida |website=SportNews |access-date=29 may 2026 |date=24 sentyabr 2025 |archive-date=29 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529220308/https://sportnews.az/basketbol/abseron-lions-avropa-kubokunda-debut-edir-anortosis-ile-qarsilasma-bakida |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Klub I təsnifat mərhələsində Kiprin &quot;Anortosis&quot; klubu ilə qarşılaşmışdır. İlk matçda rəqibini 89:73 hesabı ilə üstələyən klub cavab görüşündə uduzsa da (60:77), iki oyunun nəticəsinə əsasən FIBA Avropa Kubokunun qrup mərhələsinə yüksəlmişdir. &quot;Neftçi&quot;, &quot;Kalev&quot; (Estoniya) və &quot;Trefl&quot; (Polşa) klubları ilə eyni qrupda yarışan komanda qrupda sonuncu yeri tutmuşdur.

Klub 2025/2026 mövsümündə Azərbaycan Basketbol Liqasının finalına yüksəlmiş, finalda &quot;[[Sabah BK|Sabah]]&quot; klubuna məğlub olaraq ikinci yeri tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Sabah&quot; basketbol klubu ardıcıl dördüncü dəfə Azərbaycan çempionudur! |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/262798-sabah-basketbol-klubu-ardicil-dorduncu |website=Xalq qəzeti |access-date=29 may 2026 |date=5 may 2026 |archive-date=29 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529215910/https://xalqqazeti.az/az/idman/262798-sabah-basketbol-klubu-ardicil-dorduncu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Heyət ==
&lt;section begin=roster /&gt;{{Basketball roster header | komanda=2024-2025 mövsümündə Abşeron | nationality=y| color1 = #FFFFFF| bg1 = #2561A8| color2 = #FFFFFF| bg2 = #2561A8}}
&lt;!-- oyunçular --&gt;
{{player3 |num =  |nat = AZE |first = Elçin Salmanzadə  |m = 1.91  |year = 1995 |month = 04 |date = 02}}
{{player3 |num =  |nat = USA |first = Larri Robinson  |m = 1.80 |year = 1999 |month = 03 |date = 11}}
{{player3 |num =  |nat = USA |first = Aubrİ Makalpayn  |m = 1.96 |year = 1989 |month = 09 |date =03}}
{{player3 |num =  |nat = USA |first = Sedrik Conson |m = 1.94  |year = 1999 |month = 01 |date = 01}}
{{player3 |num =  |nat = USA |first = Ceylen Şou |m = 2.07  |year = 2000 |month = 07 |date = 07}}
{{player3 |num =  |nat = AZE |first = İsmayıl Abdullayev  |m = 1.88 |year = 2008 |month = 06 |date = 28}}
{{player3 |num =  |nat = USA |first = Villiam Cenkins  |m = 2.01 |year = 1996 |month = 11 |date = 25}}
{{player3 |num =  |nat = AZE |first = Azər İbrahimov |m = 1.76 |year = 2009 |month = 04 |date = 27}}
{{player3 |num =  |nat = AZE |first = Məhəmməd Hüseynli |m =  |year =  |month =  |date = }}
{{player3 |num =  |nat = Türkiyə |first = Ömər Yavaş |m =  |year =  |month =  |date = }}
{{player3 |num =  |nat = Litva |first = Gediminas Orelik |m = 2 |year = 1990 |month = 05  |date = 14}}
{{player3 |num =  |nat = ABŞ |first = Ceyms Frazier |m = 1.78 |year = 1995 |month = 09  |date = 19}}
{{Basketball roster footer
| head_coach =
* {{bayraq|Türkiyə}} Erhan Toker
| asst_coach = 
* {{bayraq|Gürcüstan}} Daviti Çivivadze
| roster_url = 
| accessdate = 27 sentyabr 2024
}}&lt;section end=roster /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{Azərbaycan Basketbol Liqası}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan basketbol klubları]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:2022-ci ildə yaradılmış basketbol klubları]]</text>
      <sha1>l3sgt41io43xcrntwyrd79oblydlu3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>I-dle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>872830</id>
    <revision>
      <id>8965563</id>
      <parentid>8953648</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2025–hazırda */</comment>
      <origin>8965563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83500" sha1="qcxide15w4y1cs70sz2758wji2jyru2" xml:space="preserve">{{Musiqi qrupu
|Adı           = I-dle
|Loqo          = I-dle logo.svg
|Loqo miqyası  = 100px
|Şəkil         = 20241130 (G)I-dle MMA 2024 Red Carpet.jpg
|Şəkil məlumat = &quot;I-dle&quot; 2024-cü ildə&lt;br&gt;Soldan sağa: [[Minni (müğənni)|Minni]], [[Miyon]], [[Soyon]], [[Uqi]] və [[Şuhua]].
|Şəkil miqyası = 320px
|Ölkə          = [[Cənubi Koreya]]
|İllər         = 2018–hazırda
|Heyət         = 
* [[Miyon]]
* [[Minni (müğənni)|Minni]]
* [[Soyon]]
* [[Uqi]]
* [[Şuhua]]
|Keçmiş üzvlər = 
* [[Sucin]]
}}
'''I-dle''' ({{Dil-ko-hhrm|hanqıl=아이들|yr=Aideul}}) və ya keçmiş adı ilə '''(G)I-dle''' ({{Dil-ko-hhrm|hanqıl=(여자)아이들|yr=Yeoja Aideul}}) – &quot;[[Cube Entertainment]]&quot; tərəfindən 2018-ci ildə yaradılmış [[Cənubi Koreya]] qız qrupu. Qrup beş üzvdən ibarətdir: [[Miyon]], [[Minni (müğənni)|Minni]], [[Soyon]], [[Uqi]] və [[Şuhua]]. Qrup yaradılarkən 6 üzvdən ibarət olsa da, [[Sucin]] 14 avqust 2021-ci ildə qrupdan ayrılmışdır. Qrup musiqililiyinə, çoxistiqamətliliyinə və [[stereotip]]ləri qırdığına görə bəyənilmişdir. Qrup buraxdığı mahnıların çoxunu özü yazması və bəstələməsinə görə tanınır. Debüt etdikləri vaxtdan etibarən Cənubi Koreyanın ən uğurlu qız qruplarından biri hesab olunur.

&quot;(G)I-dle&quot; 2 may 2018-ci ildə ''&quot;[[I Am (minialbom)|I Am]]&quot;'' minialbomu və ''&quot;[[Latata]]&quot;'' mahnısı ilə debüt etmişdir. Bir neçə orta dərəcədə uğurlu olan buraxılışlardan sonra 2022-ci ildə ''&quot;[[I Never Die]]&quot;'' albomu ilə buraxılmış ''&quot;[[Tomboy ((G)I-dle mahnısı)|Tomboy]]&quot;'' mahnısı qrupa şöhrət gətirmişdir. Mahnı [[Circle Digital hit-paradı]]nda birinci yerə yüksəlmişdir. Qrupun növbəti mahnısı olan ''&quot;[[Nxde]]&quot;'' də hit-paradda birinci yeri tutmuşdur. Nəticədə, &quot;(G)I-dle&quot; 2022-ci ildə iki mahnısı &quot;[[mükəmməl tam ölüm]]&quot; edə bilmiş yeganə qrup olmuşdur.

Qrupun 2023-cü ildə buraxılmış ''&quot;[[I Feel]]&quot;'' minialbomuna daxil olan ''&quot;[[Queencard]]&quot;'' mahnısı qrupun ardıcıl üçüncü dəfə Koreyada birinci yerə yüksəlmiş sinqlı olmuşdur. Albom onların Cənubi Koreyada 1 milyon satışı keçən ilk albomları olmuşdur. Qrupun ikinci studiya albomu ''&quot;[[2 ((G)I-dle albomu)|2]]&quot;'' (2024) də uğurlu olmuş və 1 milyondan çox nüsxəsi satılmışdır. Alboma daxil olan ''&quot;[[Super Lady]]&quot;'' və ''&quot;[[Fate ((G)I-dle mahnısı)|Fate]]&quot;'' mahnıları hit-paradlarda yüksək yerlərə çıxmışdır.

== Tarixi ==

=== 2018–2020 ===
5 aprel 2018-ci ildə &quot;[[Cube Entertainment]]&quot; yeni yaradacağı qrupunun adının &quot;(G)I-dle&quot; olacağını açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=큐브 새 걸그룹 '(여자)아이들' 공식 로고 공개! 전소연 포함 상반기 데뷔 목표|url=http://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/230786|work=eNews|date=April 5, 2018|access-date=October 13, 2019|language=ko|archive-date=April 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407182632/http://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/230786|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qrupun adının ideyası [[Soyon]]a məxsusdur. O, yazdığı ''&quot;Idle Song&quot;'' mahnısından təsirlənərək qrupa &quot;Idle&quot; adını təklif etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=현장 (여자)아이들, &quot;팀명, 알아듣기 쉽고 발음도 편해 좋다&quot;|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=404594|work=TopStarNews|date=May 2, 2018|access-date=October 13, 2019|language=ko|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003173846/http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=404594|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=(여자)아이들 &quot;우리만의 색과 스타일 생겼으면 좋겠다&quot; [화보]|url=http://www.xportsnews.com/jenter/?ac=article_view&amp;entry_id=1000463|work=XSportsNews|date=July 24, 2018|access-date=October 13, 2019|language=ko|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003131045/http://www.xportsnews.com/jenter/?ac=article_view&amp;entry_id=1000463|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lakin &quot;idle&quot; sözü [[ingilis dili]]ndə işdən yayınmanı bildirdiyi üçün qrupun adı &quot;(G)I-dle&quot; kimi müəyyənləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fans aren't liking the name of Cube's new girl group|url=https://www.sbs.com.au/popasia/blog/2018/03/23/fans-arent-liking-name-cubes-new-girl-group|work=SBS Pop Asia|date=March 23, 2018|access-date=October 13, 2019|language=en|archive-date=October 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014182918/https://www.sbs.com.au/popasia/blog/2018/03/23/fans-arent-liking-name-cubes-new-girl-group|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Netizens are scratching their heads at the name of Cube Entertainment's new girl group|url=https://www.allkpop.com/article/2018/03/netizens-are-scratching-their-heads-at-the-name-of-cube-entertainments-new-girl-group|work=[[Allkpop]]|date=March 22, 2018|access-date=October 13, 2019|language=en|archive-date=October 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013194902/https://www.allkpop.com/article/2018/03/netizens-are-scratching-their-heads-at-the-name-of-cube-entertainments-new-girl-group|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qrupun tərkibi [[Hondae]] bölgəsində baş tutmuş küçə performansı tədbiri zamanı açıqlanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=WATCH: Cube Entertainment's new girl group dance busk to BTS, CL &amp; 4Minute|url=https://www.sbs.com.au/popasia/blog/2018/04/16/watch-cube-entertainments-new-girl-group-dance-busk-bts-cl-4minute|work=SBS Pop Asia|date=April 16, 2018|access-date=October 13, 2019|language=ko|archive-date=October 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014172831/https://www.sbs.com.au/popasia/blog/2018/04/16/watch-cube-entertainments-new-girl-group-dance-busk-bts-cl-4minute|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;(G)I-dle&quot; 2 may 2018-ci ildə ''&quot;[[I Am (minialbom)|I Am]]&quot;'' minialbomu və albomun əsas mahnısı olan ''&quot;[[Latata]]&quot;'' ilə debüt etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.spotvnews.co.kr/?mod=news&amp;act=articleView&amp;idxno=211312|title=[현장S] &quot;콘셉트는 개성&quot;...'데뷔' (여자)아이들, 목표는 신인상|work=Spotv News|language=ko|date=May 5, 2018|access-date=April 29, 2019|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003153248/http://www.spotvnews.co.kr/?mod=news&amp;act=articleView&amp;idxno=211312|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201805021050289015290_1|title='데뷔' (여자)아이들, 타이틀곡 'LATATA' MV 티저 영상 공개|work=[[Herald POP]]|language=ko|date=May 5, 2018|access-date=May 5, 2018|archive-date=May 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505210144/http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201805021050289015290_1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Latata&quot;'' mahnısının klipi ilk həftədə 5,9 milyon baxış almışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000850998|title=(여자)아이들, 데뷔곡 'LATATA' MV 공개 이틀만에 220만뷰 돌파|work=xsportsnews|language=ko|date=May 4, 2018|access-date=May 5, 2018|archive-date=May 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035311/http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000850998|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mnews.joins.com/article/22615079|title=Can They Be Next BLACKPINK? &quot;Hot Rookie&quot; (G)I-DLE Topped K-Pop Charts In the Week of Debut|date=May 11, 2018|work=[[JoongAng Ilbo]]|access-date=September 24, 2018|language=ko-KR|archive-date=September 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924185736/https://mnews.joins.com/article/22615079|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnı [[Circle Digital Chart|&quot;Circle Digital&quot; hit-paradında]] 35-ci yerdə debüt etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=19&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=week|title=2018년 19주차 Digital Chart|work=[[Gaon Music Chart]]|language=ko|date=May 17, 2018|access-date=May 17, 2018|archive-date=May 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517153043/http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=19&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=week|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;(G)I-dle&quot; ilk musiqi verilişi qalibiyyətini 22 may 2018-ci ildə [[SBS MTV]]-nin ''&quot;The Show&quot;'' verilişində əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;latata1stwin&quot;&gt;{{Cite news|url=http://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003787230|title='더쇼' (여자)아이들, 첫 1위 '눈물'..엔플라잉 컴백·NCT 제노X김용국 새 MC[종합]|work=Osen|access-date=May 22, 2018|language=ko|archive-date=April 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412132359/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003787230|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=62930|title=(여자)아이들, 美 뉴욕 타임스퀘어 옥외 전광판 장식...'괴물신인의 위엄'|work=Newsfree zone|publisher=Lee Dae-woong|date=June 4, 2018|access-date=October 20, 2019|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003193258/http://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=62930|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 avqustda qrupun ilk rəqəmsal sinqlı ''&quot;[[Hann (Alone)]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tvreport.co.kr/?c=news&amp;m=newsview&amp;idx=1073007|script-title=ko:[뮤직@리폿]열애설 불구 컴백강행...(여자)아이들, 관심일까 무리일까|website=TV Report|date=August 7, 2018|language=ko|access-date=August 11, 2018|archive-date=August 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810205814/http://www.tvreport.co.kr/?c=news&amp;m=newsview&amp;idx=1073007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.mydaily.co.kr/new/read.php?newsid=201808091331722903|script-title=ko:(여자)아이들, 이번엔 성숙함으로 승부수|website=My Daily|date=August 9, 2018|language=ko|access-date=August 11, 2018|archive-date=August 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810210134/http://m.mydaily.co.kr/new/read.php?newsid=201808091331722903|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnının klipi 24 saat ərzində [[YouTube]]-da 4,9 milyon baxış toplamışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCtCiO5t2voB14CmZKTkIzPQ/search?query=(%EC%97%AC%EC%9E%90)%EC%95%84%EC%9D%B4%EB%93%A4|title=Dingo Music Search_여자(아이들)|website=YouTube|language=en|access-date=June 9, 2018|archive-date=September 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917172550/https://www.youtube.com/channel/UCtCiO5t2voB14CmZKTkIzPQ/search?query=(%EC%97%AC%EC%9E%90)%EC%95%84%EC%9D%B4%EB%93%A4|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sentyabrda qrup [[Tailand]]da keçirilmiş &quot;KCON&quot; musiqi festivalında iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thairath.co.th/entertain/inter/1387954|script-title=th:koสนุกจนไม่อยากให้จบ! KCON 2018 THAILAND จัดเต็มอิมแพ็คแทบแตก|work=Thai Rath|date=October 2018 |access-date=November 7, 2019|language=ko|archive-date=November 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107182156/https://www.thairath.co.th/entertain/inter/1387954|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2018-ci ilin noyabrında [[Riot Games]] &quot;[[K/DA]]&quot; virtual qrupu üçün ''&quot;[[Pop/Stars]]&quot;'' mahnısını buraxmışdır. [[Miyon]] və Soyon bu qrupda Ahri və Akali personajlarının vokallarını ifa etmişdirlər.&lt;ref&gt;{{cite news|title=How 'League of Legends' K/DA Singers Brought Virtual Band to Life|url=https://www.newsweek.com/kda-league-legends-opening-ceremony-jaira-burns-madison-beer-miyeon-soyeon-1201551|first=Steven|last=Asarch|work=Newsweek|date=November 5, 2018|access-date=October 21, 2020|archive-date=November 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106081000/https://www.newsweek.com/kda-league-legends-opening-ceremony-jaira-burns-madison-beer-miyeon-soyeon-1201551|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;(G)I-dle&quot; 2018-ci ildə [[Asiya Sənətçi Mükafatı]], [[Qızıl Disk Mükafatı]], [[Melon Musiqi Mükafatı]] kimi mükafatları qazanmışdır.&lt;ref name=&quot;AAA&quot;&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003912978|access-date=November 29, 2018|work=OSEN|date=November 28, 2018|title=[2018 AAA] 아이즈원·스트레이키즈·(여자)아이들·더보이즈, 신인상 수상|language=ko|archive-date=November 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003912978|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GMA&quot;&gt;{{cite web|url=http://m.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=221181|title=[S포토] (여자)아이들, '아이들 상 받았습니다~' (2018 MGA 지니뮤직어워드)|date=November 7, 2018|website=Stardailynews|language=ko|access-date=January 25, 2019|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116220006/http://m.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=221181|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDA&quot;&gt;{{cite news|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=312&amp;aid=0000365606|script-title=ko:[제33회 골든디스크어워즈] (여자)아이들, 신인상 수상...&quot;더 큰 기쁨 드리겠다&quot;|date=January 5, 2019|language=ko|access-date=January 25, 2019|archive-date=April 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426044755/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/312/0000365606|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KPMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=009&amp;aid=0004275509|title=[2018 KPMA]더보이즈-(여자)아이들, 남녀 신인상 '쾌거'|date=December 20, 2018|language=ko|access-date=January 25, 2019|archive-date=April 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426044755/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004275509|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MMA&quot;&gt;{{cite web|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000024849|script-title=ko:(여자)아이들, 신인상 수상 &quot;소감 준비 못했는데&quot;[2018 멜론뮤직어워드]|date=December 1, 2018|website=Newsen|language=ko|access-date=January 25, 2019|archive-date=April 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426044756/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000024849|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:(G)I-DLE at 'Latata' Showcase Photo Time on May 2, 2018 (5).png|thumb|&quot;(G)I-dle&quot; 2 may 2018-ci ildə.|300px]]
26 fevral 2019-cu ildə qrupun ikinci minialbomu olan ''&quot;[[I Made]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003950274|title=(여자)아이들, 26일 컴백 확정...'라타타'→'한' 대세 행보 잇는다 [공식입장]|website=Osen|access-date=February 11, 2019|archive-date=February 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215050502/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003950274|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Əsas mahnısı Soyon tərəfindən yazılmış ''&quot;[[Senorita ((G)I-dle mahnısı)|Senorita]]&quot;'' olan bu minialboma 5 mahnı daxil idi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=396&amp;aid=0000503332|title=(여자)아이들, 전소연 자작곡 'Senorita'로 컴백...'전곡 자작곡' 눈길|website=Osen|access-date=February 14, 2019|archive-date=February 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215050537/https://entertain.naver.com/read?oid=396&amp;aid=0000503332|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 26 iyunda &quot;(G)I-dle&quot; ikinci rəqəmsal sinqlı olan ''&quot;[[Uh-Oh (mahnı)|Uh-Oh]]&quot;'' mahnısını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{Citation|title='Uh Oh(어오)' 컴백 쇼케이스서 90년대 '뉴트로' 감성 뽐낸 (여자)아이들|url=https://www.insight.co.kr/news/234111|publisher=Insight Korea|date=June 26, 2019|access-date=July 13, 2019|archive-date=June 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626145330/https://www.insight.co.kr/news/234111|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnı 2019-cu ilin ilk yarısında &quot;[[NetEase Cloud Music China]]&quot; hit-paradında 35-ci yeri tutmuş və onlar bu hit-paradda yer alan yeganə K-pop qrupu olmuşdurlar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=247948|title=(여자)아이들, 중국 왕이뮤직 '2019 상반기 TOP50' 22위 랭크... K-POP 아티스트로서는 유일|website=Star Daily News|date=July 11, 2019|access-date=July 13, 2019|archive-date=July 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723033817/http://m.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=247948|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İyulda qrupun [[ABŞ]]-dəki ilk konserti baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/8519446/gi-dle-play-first-best-last-worst|title=(G)I-dle Reveal Dream Collaborators in 'First, Best, Last, Worst' Game: Watch|date=July 11, 2019|author=Tamar Herman|magazine=Billboard|access-date=November 8, 2019|archive-date=November 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108093805/https://www.billboard.com/articles/news/international/8519446/gi-dle-play-first-best-last-worst|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onlar 2019-cu ildə ilk dəfə ''&quot;[[Queendom]]&quot;'' verilişində yarışmışdırlar.&lt;ref name=&quot;Queendom&quot;&gt;{{cite web|title=[단독] 마마무·AOA→러블리즈·아이들, 걸그룹 예능 '퀸덤' 출연|url=http://m.isplus.joins.com/news/article/article.aspx?total_id=23532491&amp;cloc=#RedyAi|work=[[JTBC]]|date=July 22, 2019|language=ko|access-date=July 22, 2019|archive-date=September 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930233051/http://m.isplus.joins.com/news/article/article.aspx?total_id=23532491&amp;cloc=#RedyAi|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 31 iyulda qrup ''&quot;[[Latata (minialbom)|Latata]]&quot;'' minialbomu ilə [[Yaponiya]] debütünü gerçəkləşdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sp.universal-music.co.jp/g-i-dle/latata/|title=(G)i-dle Latata Japanese single release|publisher=Universal Music Japan|access-date=May 20, 2019|archive-date=May 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521191728/https://sp.universal-music.co.jp/g-i-dle/latata/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sentyabrda qrupun ilk fanatlarla görüş tədbiri baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=(여자)아이들, 첫 공식 팬클럽 창단식 성료... 감동으로 채운 180분|url=http://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/266800|work=[[iMBC]]|date=September 23, 2019|language=ko|access-date=September 26, 2019|archive-date=September 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926130027/http://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/266800|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 25 oktyabrda qrup ''&quot;[[Lion ((G)I-dle mahnısı)|Lion]]&quot;'' sinqlını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=[투데이IS] '퀸덤' AOA·마마무→오마이걸·아이들, 동시 음원발매|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23614772&amp;cloc=|work=Daily Sports|author=Hwang Ji Young|date=October 25, 2019|language=ko|access-date=October 25, 2019|archive-date=September 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908072422/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23614772&amp;cloc=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnı üçün 4 noyabrda yayımlanmış klip 2 gün ərzində 5 milyon baxışı keçmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title='퀸덤' (여자)아이들, '라이언' 뮤직비디오 전격 공개|url=http://www.xportsnews.com/?ac=article_view&amp;entry_id=1192529|publisher=XportsNews|date=November 4, 2019|access-date=November 5, 2019|archive-date=September 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906154128/http://www.xportsnews.com/?ac=article_view&amp;entry_id=1192529|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=(여자)아이들 'LION' 뮤직비디오, 공개 이틀 만에 500만 뷰 돌파|url=https://www.sedaily.com/NewsView/1VQOIW8YYX|author=Kim Joo Won|publisher=Seoul Economy|date=November 5, 2019|access-date=November 5, 2019|archive-date=November 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105144609/https://www.sedaily.com/NewsVIew/1VQOIW8YYX|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 21 dekabrda qrup [[Tayvan]]ın [[Taynan]] şəhərində çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kstarhk.com/9504/台灣演唱會-（g）i-dle壓軸演出「2020臺南好young耶誕跨年」/|title=[台灣演唱會] （G）I-DLE壓軸演出「2020臺南好young耶誕跨年」演唱會熱HIGH登場(191221)|trans-title=[Taiwan Concert] (G) I-DLE Finale Performs &quot;2020 Tainan Good Young New Year's Eve&quot; Concert Hit High (191221)|website=K-Star HK|date=December 22, 2019|access-date=April 26, 2021|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118225134/https://kstarhk.com/9504/%E5%8F%B0%E7%81%A3%E6%BC%94%E5%94%B1%E6%9C%83-%EF%BC%88g%EF%BC%89i-dle%E5%A3%93%E8%BB%B8%E6%BC%94%E5%87%BA%E3%80%8C2020%E8%87%BA%E5%8D%97%E5%A5%BDyoung%E8%80%B6%E8%AA%95%E8%B7%A8%E5%B9%B4%E3%80%8D/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

28 yanvar 2020-ci ildə qrup 32 şəhəri əhatə edən &quot;[[I-Land: Who Am I]]&quot; adlı ilk dünya turunu açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:(여자)아이들, 글로벌 팬 만난다...세계 32개 도시서 첫 월드투어|trans-title=(G)I-DLE meet global fan... First World Tour in 32 Cities of the World|url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01115206625642640&amp;mediaCodeNo=258|website=EDaily|date=January 29, 2020|access-date=January 29, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003153247/https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01115206625642640&amp;mediaCodeNo=258|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lakin [[COVID-19 pandemiyası]]na görə [[Banqkok]]da baş tutmalı olan açılış şousu təxirə salınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mksports.co.kr/view/2020/153119/|script-title=ko:(여자)아이들, 첫 월드투어 방콕 공연 일정 연기...&quot;코로나19 확산 우려&quot;|trans-title=(G)I-dle postponed their first World Tour Bangkok show... &quot;Concern Spreading Corona 19&quot;|work=MK Sports|author=Kim Na-young|date=February 14, 2020|access-date=February 16, 2020|archive-date=February 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216162137/http://mksports.co.kr/view/2020/153119/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/888880|script-title=ko:(여자)아이들, 월드투어·3월 새 앨범 발매 프로젝트 잠정 연기[공식]|trans-title=(G)I-dle World Tour, March New album release project tentatively postponed [Official]|work=Spots Seoul|author=Choi Jin-sil|date=February 28, 2020|access-date=March 19, 2020|archive-date=March 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324102118/http://www.sportsseoul.com/news/read/888880|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 6 apreldə qrupun üçüncü minialbomu ''&quot;[[I Trust]]&quot;'' və albomun əsas mahnısı ''&quot;[[Oh My God ((G)I-dle mahnısı)|Oh My God]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202003240739003&amp;sec_id=540101&amp;pt=nv|script-title=ko:[공식] (여자)아이들, 세 번째 미니앨범 'I trust'로 9개월 만에 컴백...4월 6일 발매 확정|trans-title=[Official] (G)I-DLE comeback in 9 months with third mini album 'I trust'... April 6 release confirmed|work=[[Kyunghyang Shinmun]] Newspaper|author=Yoo In-sun|date=March 24, 2020|access-date=March 24, 2020|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620195849/http://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202003240739003&amp;sec_id=540101&amp;pt=nv|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbnnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=382217|script-title=ko:(여자)아이들, 전소연 자작곡 'Oh my god'으로 컴백|trans-title=[Official] (G)I-DLE comeback with Jeon So-yeon's own song &quot;Oh my god&quot;|work=NBN News|author=Hong Seung-hoon|date=March 31, 2020|access-date=April 1, 2020|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621054902/http://www.nbnnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=382217|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Minialboma 5 mahnı daxil idi.&lt;ref name=&quot;Kim He-seo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theceluv.com/article.php?aid=1586162596316145007|script-title=ko:(여자)아이들, '당당함'으로 9개월 만에 컴백...&quot;두 가지 버전 무대 기대&quot;[종합]|work=The Celebrity News|author=Kim He-seo|date=April 6, 2020|access-date=April 8, 2020|archive-date=August 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802114535/http://www.theceluv.com/article.php?aid=1586162596316145007|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Üç gün ərzində minialbomun 100.000 fiziki nüsxəsi satılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hanteonews.com/ko/article/all?fc=5343|script-title=ko:[일간랭킹: 4월 7일] (여자)아이들((G) I-DLE)의 'I TRUST: 미니앨범 3집 TRUE VER.' 1위|work=Hanteo|date=April 7, 2020|access-date=April 8, 2020|archive-date=April 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412125655/http://hanteonews.com/ko/article/all%3Ffc%3D5343|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://star.hankookilbo.com/News/Read/202004081732750778?did=NA&amp;dtype=&amp;dtypecode=&amp;prnewsid=|script-title=ko:(여자)아이들, 컴백 사흘 만 음반 판매량 10만 장 돌파...자체 최고|trans-title=100,000 albums sold over three days. Self best|publisher=Lee Ho-yeon|language=ko|date=April 8, 2020|access-date=April 8, 2020|archive-date=June 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622080034/http://star.hankookilbo.com/News/Read/202004081732750778?did=NA&amp;dtype=&amp;dtypecode=&amp;prnewsid=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''&quot;I Trust&quot;'' &quot;Gaon&quot; albom hit-paradında birinci yerə yüksəlmiş və qrupun Cənubi Koreyadakı ilk bir nömrəli albomu olmuşdur. Albom &quot;Billboard&quot; albom hit-paradında 4-cü yeri tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202004170100127900007905&amp;servicedate=20200416|script-title=ko:[SC초점] &quot;美 빌보드 5개차트 강타&quot;...(여자)아이들, 어떻게 K-POP 대표 걸그룹이 됐나|trans-title=[Focus on SC] &quot;Swiping 5 Billboards in the US&quot;... (G)I-dle, how did you become a representative girl group of K-POP|publisher=[[Sports Chosun]]|first=Baek|last=Ji-eun|date=April 16, 2020|access-date=April 16, 2020|archive-date=November 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106155259/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202004170100127900007905&amp;servicedate=20200416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Oh My God&quot;'' mahnısının klipi ilk gün ərzində 17 milyon baxış toplamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.g-enews.com/ko-kr/news/article/news_all/202004081105565115c4c55f9b3d_1/article.html?md=20200408112310_R#linkpop|script-title=ko:[글로벌-엔터 24] (여자)아이들, '아이 트러스트(I trust)' 아이튠즈 톱앨범 35개 지역 1위|trans-title=[Global-Enter 24] (G)I-dle Ranked #1 in iTunes' Top 35 Albums of 'I Trust'|publisher=Global Economic|author=Kim Seong|date=April 7, 2020|access-date=April 8, 2020|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621171942/https://news.g-enews.com/ko-kr/news/article/news_all/202004081105565115c4c55f9b3d_1/article.html?md=20200408112310_R#linkpop|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Klip [[2020 MTV Musiqi Videosu Mükafatı]]nda &quot;Ən yaxşı K-pop videosu&quot; nominasiyası əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;Justin Curto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vulture.com/2020/07/mtv-vmas-2020-nominations-full-list.html|title=Here Are the Nominees Who the VMAs Expect to Come to an In-Person Ceremony|publisher=[[New York (magazine)|Vulture]]|author=Justin Curto|date=July 31, 2020|access-date=September 2, 2020|archive-date=August 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811105626/https://www.vulture.com/2020/07/mtv-vmas-2020-nominations-full-list.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 15 mayda qrup ''&quot;Latata&quot;'' mahnısının rəsmi ingiliscə versiyasını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=(G)I-DLE Take Next International Step With English 'Latata' Single|url=https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/05/14/g-i-dle-latata-english-version-single-listen-review-international-advancement/#446d4fed5d78|author=Jeff Benjamin|work=[[Forbes]]|date=May 15, 2020|access-date=May 15, 2020|archive-date=May 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518223524/https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/05/14/g-i-dle-latata-english-version-single-listen-review-international-advancement/#446d4fed5d78|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 7 iyulda qrup ''&quot;[[I'm the Trend]]&quot;'' sinqlını və klipini buraxmışdır. Qrupun fanatlarına həsr olunmuş bu mahnı [[Minni (müğənni)|Minni]] və [[Uqi]] tərəfindən bəstələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1346278|script-title=ko:(여자)아이들, 자작곡으로 당찬 컴백 '여름 가요戰 합류'|work=eNews24|author=Kim Ji-yeon|date=July 7, 2020|access-date=July 7, 2020|archive-date=July 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707204715/http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1346278|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20200626000035|script-title=ko:(여자)아이들, 다음 달 5일 랜선 공연...민니X우기 자작곡 최초 공개|trans-title=(G)I-DLE, LAN concert on the 5th of next month... Minnie X Yuqi's first song released|work=[[Herald Corporation]]|author=Go Seung-hee|date=June 26, 2020|access-date=June 26, 2020|archive-date=June 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629043151/http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20200626000035|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 3 avqustda &quot;(G)I-dle&quot; ilk sinql albomunu – ''&quot;[[Dumdi Dumdi]]&quot;'' albomunu və albomun [[Dumdi Dumdi (mahnı)|eyniadlı əsas sinql]]ını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202008031411512410|script-title=ko:(여자)아이들, 오늘(3일) '덤디덤디' 발매...썸머퀸 노린다|trans-title=(G)I-DLE releasing 'DUMDi DUMDi' Today (3rd)...After the Summer Queen Title|work=Newsen|author=Lee Min-ji|date=August 3, 2020|access-date=August 3, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003113214/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202008031411512410|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Dumdi Dumdi&quot;'' ən yaxşı satılan ikinci qız qrupu sinql albomu olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/202008113993I|script-title=ko:(여자)아이들, 싱글 '덤디덤디' 초동 9만 4천 장 돌파...역대 걸그룹 싱글 2위|work=[[Korea Economic Daily]]|author=Lee Joon-Hyun|date=August 11, 2020|access-date=August 19, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003152402/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202008113993I|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnı isə &quot;Gaon Digital&quot; hit-paradında 8-ci yerə qədər yüksəlmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=35&amp;hitYear=2020&amp;termGbn=week|title=Digital Chart – Week 35 of 2020|website=[[Circle Chart]]|language=ko|access-date=September 3, 2020|date=August 23–29, 2020|archive-date=September 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908004855/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?hitYear=2020&amp;nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=35&amp;termGbn=week|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnının klipi bir gün ərzində 17,6 milyon baxış yığmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=202008041123516721892_1|script-title=ko:(여자)아이들, '덤디덤디' MV 공개 10시간 만 유튜브 천만 뷰 돌파..자체 최고|trans-title=&quot;(G)I-DLE 'DUMDi DUMDi', MV released 10 hours, YouTube topped 10 million views..|author=Kim Ji-hye|work=[[Herald Corporation|Herald Pop]]|date=August 4, 2020|access-date=August 19, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003193532/http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=202008041123516721892_1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnı ''&quot;Show Champion&quot;'', ''&quot;M Countdown&quot;'' və ''&quot;Inkigayo&quot;'' verilişilərinin qalibi olaraq qrupun ən çox mükafat qazanan mahnısı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.breaknews.com/750782|script-title=ko:(여자)아이들, 음방 6관왕 달성..'덤디덤디(DUMDi DUMDi)' 활동 마무리|trans-title=&quot;(G)I-dle, achieved 6 music wins...'DUMDi DUMDi' activity ends|author=Park Dong-je|work=BreakNews|date=August 24, 2020|access-date=September 2, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003093449/http://www.breaknews.com/750782|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 26 avqustda qrup Yaponiyada ''&quot;[[Oh My God (minialbom)|Oh My God]]&quot;'' minialbomunu buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://spice.eplus.jp/articles/271706|script-title=ja:(G)I-DLE、日本2ndミニアルバム『Oh my god』8月26日発売決定|trans-title=(G)I-DLE, Japan's 2nd mini album &quot;Oh my god&quot; will be released on August 26|work=SPICE|date=June 29, 2020|access-date=June 29, 2020|archive-date=June 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630172146/https://spice.eplus.jp/articles/271706|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Alboma ''&quot;Oh My God&quot;'', ''&quot;Uh-Oh&quot;'', ''&quot;Senorita&quot;'', ''&quot;Dumdi Dumdi&quot;'' mahnılarının yaponca versiyaları və Minni tərəfindən bəstələnmiş orijinal ''&quot;Tung Tung (Empty)&quot;'' mahnısı daxil idi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.co.jp/articles/0f1254df2645e6a680b9d5c075af06bb9c9d2f4a|script-title=ja:(G)I-DLE...,『Oh my god』ジャケットは&quot;表と裏の2面性&quot;がコンセプト|work=BARKS|publisher=Yahoo! Japan|date=July 10, 2020|access-date=August 3, 2020|archive-date=July 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711132155/https://news.yahoo.co.jp/articles/0f1254df2645e6a680b9d5c075af06bb9c9d2f4a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;i-d&quot;&gt;{{cite web |author=Taylor Glasby |date=September 1, 2020 |title=(G)I-DLE are a major K-pop girl group writing their own music |url=https://i-d.vice.com/en_uk/article/4ay8e9/gidle-kpop-girl-group-interview-neverland |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902042008/https://i-d.vice.com/en_uk/article/4ay8e9/gidle-kpop-girl-group-interview-neverland |archive-date=September 2, 2020 |access-date=September 2, 2020 |publisher=[[i-D]]}}&lt;/ref&gt; &quot;(G)I-dle&quot; 2020-ci ildə [[Spotify]]-də ən çox dinlənilmiş 10-cu K-pop sənətçisi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/SpotifyKDaebak/status/1334382642364497921|archive-url=https://archive.today/20210828174413/https://twitter.com/SpotifyKDaebak/status/1334382642364497921|title=Top K-pop artists Globally in 2020|website=Spotify K-pop on [[Twitter]]|date=December 2, 2020|archive-date=August 28, 2021|access-date=August 28, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2021–2024 ===
[[Fayl:220617 (G)I-dle Seoul Concert.jpg|thumb|left|&quot;(G)I-dle&quot; dünya turunda (2022).|270px]]
11 yanvar 2021-ci ildə qrupun dördüncü minialbomu ''&quot;[[I Burn]]&quot;'' və albomun əsas sinqlı ''&quot;[[Hwaa]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bntnews.hankyung.com/apps/news?popup=0&amp;nid=04&amp;c1=04&amp;c2=04&amp;c3=00&amp;nkey=202012091704513&amp;mode=sub_view|script-title=ko:(여자)아이들, 5개월 만에 전격 컴백...1월 글로벌 대세행보 이어간다|trans-title=(G)I-dle, comeback in 5 months...The global trend continues in January|publisher=BNT News|date=December 9, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=January 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113123920/http://bntnews.hankyung.com/apps/news?popup=0&amp;nid=04&amp;c1=04&amp;c2=04&amp;c3=00&amp;nkey=202012091704513&amp;mode=sub_view|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;I Burn&quot;'' &quot;Hanteo&quot; albom hit-paradında birinci yerdə debüt etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 12, 2021|title=(G)I-DLE comes back with 'I Burn,' debuts at No. 1 on music charts|url=https://mb.com.ph/2021/01/12/gi-dle-comes-back-with-i-burn-debuts-at-no-1-on-music-charts/|access-date=April 25, 2021|website=Manila Bulletin|language=en-US|archive-date=February 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202070629/https://mb.com.ph/2021/01/12/gi-dle-comes-back-with-i-burn-debuts-at-no-1-on-music-charts/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Hwaa&quot;'' klipi 29 saat ərzində 10 milyon YouTube baxışı yığmışdır. Qrup tarixində ilk dəfə olaraq bir alboma daxil olan bütün mahnılar [[Melon Musiqi Mükafatı|&quot;Melon&quot; hit-paradı]]nda yer almışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 12, 2021|title=[SC초점] (여자)아이들, &quot;차트1위 목표&quot; 꿈 이뤘다...글로벌 성장|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202101130100077630004783&amp;servicedate=20210112|url-status=live|access-date=April 25, 2021|website=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128133919/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202101130100077630004783&amp;servicedate=20210112}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Hwaa&quot;'' 10 musiqi verilişi qalibiyyəti əldə edərək bu baxımdan qrupun ən uğurlu mahnısı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=admin|title=Watch: (G)I-DLE Scores 10th Win And Triple Crown For &quot;HWAA&quot; On &quot;M Countdown&quot;; Performances By Yunho, HyunA, Bobby, And Extra {{!}} Asian Music|url=https://music-asian.com/2021/02/04/watch-gi-dle-scores-10th-win-and-triple-crown-for-hwaa-on-m-countdown-performances-by-yunho-hyuna-bobby-and-extra/|access-date=April 25, 2021|language=en-US|archive-date=June 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626055902/https://music-asian.com/2021/02/04/watch-gi-dle-scores-10th-win-and-triple-crown-for-hwaa-on-m-countdown-performances-by-yunho-hyuna-bobby-and-extra/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 27 yanvarda &quot;(G)I-dle&quot; mahnının rəsmi ingiliscə və çincə versiyalarını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=(G)I-DLE Unveil English &amp; Chinese Versions of 'HWAA'|url=https://www.billboard.com/articles/news/9517361/gidle-english-chinese-versions-hwaa/|access-date=April 25, 2021|magazine=Billboard|language=en|archive-date=February 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228132027/https://www.billboard.com/articles/news/9517361/gidle-english-chinese-versions-hwaa|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Çincə versiyanın sözlərini Uqi yazmışdır. 5 fevralda qrup mahnının [[Dimitri Vegas &amp; Like Mike]] tərəfindən remiks edilmiş versiyasını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 5, 2021|title=여자아이들 5일 HWAA Dimitri Vegas Like Mike Remix 음원 발매글로벌 아티스트와 첫 컬래버레이션|url=https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202102050350|access-date=April 25, 2021|website=www.wowtv.co.kr|language=ko|archive-date=June 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626055901/https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202102050350|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu, qrupun xarici sənətçilərlə ilk əməkdaşlığı olmuşdur. 4 martda Sucinin keçmiş sinif yoldaşları tərəfindən səsləndirilən bullinq ittihamları səbəbilə fəaliyyətinə fasilə verdiyi açıqlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why is the K-pop bullying scandal blowing up now and what will become of it?|date=March 2, 2021 |url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/article/3123773/why-k-pop-bullying-scandal-blowing-now-and-what-will-become-it|access-date=March 9, 2021|archive-date=March 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309010115/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/article/3123773/why-k-pop-bullying-scandal-blowing-now-and-what-will-become-it|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 29 apreldə qrup ''&quot;[[Last Dance ((G)I-dle mahnısı)|Last Dance]]&quot;'' mahnısını buraxmış, [[Sucin]] fasilədə olduğu üçün onun mahnıdakı hissələri digər beş üzv arasında bölüşdürülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 19, 2021|title=Soojin removed from new (G)I-DLE song following her bullying controversy|url=https://www.nme.com/news/music/soojin-removed-from-gidle-song-bullying-controversy-2923379|access-date=April 29, 2021|website=NME|language=en-GB|archive-date=April 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430052537/https://www.nme.com/news/music/soojin-removed-from-gidle-song-bullying-controversy-2923379|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 13 mayda Uqi ''&quot;[[A Page]]&quot;'' albomunu buraxmış və qrupun solo debüt edən ikinci üzvü olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202105130214&amp;t=NN|title=(여자)아이들 우기, 13일 첫 디지털 싱글 'A page' 글로벌 발매...'자전적 이야기 담았다'|language=ko|trans-title=(G)I-DLE Yuqi will release her first digital single 'A page' globally on the 13th...It's about an autobiographical story.|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|date=May 13, 2021|access-date=May 13, 2021|url-status=live|archive-date=May 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513170633/https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202105130214&amp;t=NN}}&lt;/ref&gt; 14 avqustda &quot;Cube Entertainment&quot; Sucinin qrupdan ayrıldığını&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; və qrupun beş üzvlə davam edəcəyini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title='학폭 논란' 수진, (여자)아이들 탈퇴&amp;nbsp;...&amp;nbsp;5인 체제[공식][전문]|trans-title=|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002980799|via=[[Naver]]|publisher=MT Star News|language=ko|author=Gong Mi-na|date=August 14, 2021|access-date=August 14, 2021|archive-date=August 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814122545/https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002980799|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 yanvar 2022-ci ildə qrup [[Dubay]]da ilk dəfə beş üzvlə çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/2022/01/17/k-pop-stars-psy-stray-kids-and-others-impress-crowds-at-expo-2020-dubai-concert/|title=K-pop stars Psy, Stray Kids and others impress crowds at Expo 2020 Dubai concert|website=thenationalnews|date=2022-01-17|access-date=January 26, 2022|archive-date=October 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016054453/https://www.thenationalnews.com/arts-culture/2022/01/17/k-pop-stars-psy-stray-kids-and-others-impress-crowds-at-expo-2020-dubai-concert/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 14 martda qrupun ilk studiya albomu ''&quot;[[I Never Die]]&quot;'' və əsas sinqlı ''&quot;[[Tomboy ((G)I-dle mahnısı)|Tomboy]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=(여자)아이들, 3월 14일 컴백 확정..첫 정규 'I NEVER DIE' 발매[공식]|trans-title=|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004563050|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|language=ko|author=Sun Mi-kyung|date=February 24, 2022|access-date=February 24, 2022|archive-date=March 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327144525/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004563050|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Tomboy&quot;'' qrupun həm &quot;Gaon Digital&quot;, həm də &quot;[[K-pop Hot 100]]&quot; hit-paradında birinci yerə yüksəlmiş ilk sinqlı olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|title=2022년 13주차 Digital Chart|trans-title=Week 13 of 2022 Digital Chart|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=13&amp;hitYear=2022&amp;termGbn=week|website=Gaon Music Chart|language=ko|date=March 20–26, 2022|access-date=March 31, 2022|archive-date=March 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331020757/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=13&amp;hitYear=2022&amp;termGbn=week|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2022년 14주차 Digital Chart|trans-title=Week 14 of 2022 Digital Chart|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=14&amp;hitYear=2022&amp;termGbn=week|website=Gaon Music Chart|language=ko|date=March 27 – April 2, 2022|access-date=April 25, 2022|archive-date=April 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425012554/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=14&amp;hitYear=2022&amp;termGbn=week|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Billboard K-pop 100 – Week of April 16, 2022|url=http://billboard.co.kr/chart/week/|website=Billboard Korea|language=ko|date=April 16, 2022|access-date=April 12, 2022|archive-date=April 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412220917/http://billboard.co.kr/chart/week/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Billboard South Korea Songs – WEEK OF JUNE 11, 2022|url=https://www.billboard.com/charts/south-korea-songs-hotw/2022-06-11/|magazine=Billboard|url-access=subscription|date=June 5–11, 2022|access-date=June 13, 2022|archive-date=June 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613082919/https://www.billboard.com/charts/south-korea-songs-hotw/2022-06-11/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 24 martda qrup bu mahnı ilə &quot;mükəmməl tam ölüm&quot; əldə etməyi bacarmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.heraldpop.com/view.php?ud=202203220917010160123_1|script-title=ko:(여자)아이들, 정규 1집 'TOMBOY' 국내외 음원 차트 싹쓸이..독보적 행보|trans-title=(G)I-DLE, 1st full-length album 'TOMBOY' sweeps domestic and foreign music charts... Unparalleled steps|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|last=Park|first=So-yeon|date=March 22, 2022|access-date=June 13, 2022|archive-date=June 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613094525/http://www.heraldpop.com/view.php?ud=202203220917010160123_1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/gi-dle-achieve-first-perfect-all-kill-tomboy-3189233|title=(G)I-DLE achieve their first Perfect All-Kill with 'Tomboy'|publisher=[[NME]]|last=Carmen|first=Chin|date=March 24, 2022|access-date=June 13, 2022|archive-date=March 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326190051/https://www.nme.com/en_asia/news/music/gi-dle-achieve-first-perfect-all-kill-tomboy-3189233|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Albomun B-tərəf treki olan ''&quot;[[My Bag]]&quot;'' qrupun hit-paradlarda ən yaxşı nəticə göstərən mahnısı olmuşdur. ''&quot;Tomboy&quot;'' mahnısının uğuru və populyarlığı &quot;Tomboy sindromu&quot; ifadəsinin yaranmasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.xportsnews.com/article/1642952|script-title=ko:&quot;올해는 '톰보이' 신드롬 아니라, (여자)아이들 신드롬&quot; [종합]|trans-title=&quot;This year, it's not a 'tomboy' syndrome, it's (G)I-DLE syndrome&quot; [Comprehensive]|publisher=XSportsNews|language=ko|last=Cho|first=Hye-jin|date=October 17, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220117/https://www.xportsnews.com/article/1642952|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.joynews24.com/view/1491084|script-title=ko:(여자)아이들, 'TOMBOY'(톰보이) 뮤직비디오 1억 뷰 돌파…끝이 없는 신드롬|trans-title=“Three months into the 'Tomboy' syndrome”… (G)I-DLE, onslaught on domestic and overseas charts|publisher=XSportsNews|language=ko|last=Jeon|first=Ji-won|date=June 16, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220117/https://www.joynews24.com/view/1491084|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dance point&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.xportsnews.com/article/1642952|script-title=ko:(여자)아이들의 'TOMBOY', '스타 핫 클립: 포인트 안무 편' 투표 1위|trans-title=(G)I-DLE's 'TOMBOY', 'Star Hot Clip: Point Choreography Edition' voted 1st place|publisher=TenAsia|language=ko|author=Woobin|date=June 23, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220117/https://www.xportsnews.com/article/1642952|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnının klipi 50 gün ərzində 100 milyon baxışa çatmışdır.&lt;ref name=&quot;tomboy lyrics&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202205030181&amp;t=NN|script-title=ko:(여자)아이들, 'TOMBOY'(톰보이) 뮤직비디오 1억 뷰 돌파…끝이 없는 신드롬|trans-title=(G)I-DLE, 'TOMBOY' music video surpasses 100 million views... syndrome without end|publisher=Korea Economy TV|language=ko|last=Yoo|first=Byung-cheol|date=May 3, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220121/https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202205030181&amp;t=NN|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahnının xareoqrafiyası böyük populyarlıq əldə etmiş, mahnı sentyabrda Spotify-də 100 milyon dinlənməyə çatmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.xportsnews.com/article/1642952|script-title=ko:(여자)아이들, 'TOMBOY' 스포티파이 1억 스트리밍 돌파|trans-title=(G)I-DLE, 'TOMBOY' Spotify surpasses 100 million streams|publisher=The Fact|language=ko|last=Jung|first=Byeong-geun|date=September 21, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220117/https://www.xportsnews.com/article/1642952|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;[[Time (jurnal)|Time]]&quot;'' jurnalı ''&quot;I Never Die&quot;'' albomunu ilin ən yaxşı albomlarından biri seçmiş, ''&quot;Tomboy&quot;'' mahnısını ilin ən uğurlu K-pop mahnılarından biri adlandırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Moon|first=Kat|date=December 13, 2022|title=The Best K-Pop Songs and Albums of 2022|url=https://time.com/6240691/best-kpop-2022/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214150358/https://time.com/6240691/best-kpop-2022/|archive-date=December 14, 2022|access-date=December 14, 2022|magazine=Time}}&lt;/ref&gt; 17 iyunda qrup &quot;[[Just Me ( )I-dle]]&quot; adlı ilk dünya turuna başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20220512032200005?input=1195m|script-title=ko:(여자)아이들, 첫 월드투어..서울→싱가포르 16개 지역 공연|trans-title=(G)I-DLE opens their first world tour...Start in Seoul next month|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|last=Lee|first=Tae-soo|date=May 12, 2022|access-date=May 12, 2022|archive-date=May 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512045057/https://www.yna.co.kr/view/AKR20220512032200005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 17 oktyabrda qrupun beşinci minialbomu ''&quot;[[I Love (minialbom)|I Love]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Carmen|first1=Chin|url=https://www.nme.com/news/music/gi-dle-comeback-fifth-mini-album-i-love-details-teaser-tracklist-3309868|title=(G)I-DLE announce fifth mini-album 'I Love' with first teasers|publisher=[[NME]]|date=September 14, 2022|access-date=September 17, 2022|archive-date=September 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220914103050/https://www.nme.com/news/music/gi-dle-comeback-fifth-mini-album-i-love-details-teaser-tracklist-3309868|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Merilin Monro]] konsepsiyasında olan&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Noh|first1=Kyu-min|url=https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2022051563464|script-title=ko:[TEN피플] &quot;나는 벗겠다&quot; 전소연, 수위 높은 기획→패션…'선정성'과 '당당한 나' 사이|trans-title=[TEN People] &quot;I'll take it off&quot; Jeon So-yeon, high-level planning → fashion... Between 'sensuality' and 'I am proud of myself'|publisher=TenAsia|date=May 15, 2022|access-date=October 6, 2022|archive-date=October 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018033616/https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2022051563464|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bu albomun əsas sinqlı ''&quot;[[Nxde]]&quot;'' qrupa ilin ikinci &quot;mükəmməl tam ölüm&quot; uğurunu gətirmişdir. Beləliklə, &quot;(G)I-dle&quot; K-pop tarixində eyni ildə bu uğuru birdən artıq qazana bilmiş dördüncü qrup olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202210251521003&amp;sec_id=540101&amp;pt=nv|script-title=ko:2NE1·빅뱅·트와이스 그리고 (여자) 아이들|trans-title=2NE1·Big Bang·Twice and (G)I-DLE|publisher=[[Kyunghyang Shinmun]]|language=ko|last=Kim|first=Ha-young|date=October 25, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220118/https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202210251521003&amp;sec_id=540101&amp;pt=nv|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Park |first=Seung-hyun |date=October 28, 2022 |title=(여자)아이들, 음원+음반+MV 조회수까지 올킬…'누드로 이어가는 상승세' |trans-title=(G)I-DLE, all-kill from music + album + MV views... 'Rising trend leading to nudity' |url=https://n.news.naver.com/entertain/article/415/0000013733 |access-date=March 24, 2023 |website=AtStyle |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=March 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324203201/https://n.news.naver.com/entertain/article/415/0000013733 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Albom kommersiya baxımından böyük uğur gətirmiş, ''&quot;Nxde&quot;'' mahnısı 12 musiqi verilişi qalibiyyəti əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;11trophies&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.starnewskorea.com/stview.php?no=2022112114260953502|script-title=ko:(여자)아이들, 음방 출연 없이 11관왕! 'Nxde' 열풍|trans-title=(G)I-DLE, 11 crowns without appearing on music shows! 'Nxde' craze|publisher=Star News|language=ko|last=Lee|first=Kyung-ho|date=November 21, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220118/https://www.starnewskorea.com/stview.php?no=2022112114260953502|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 16 dekabrda qrup [[Stiv Aoki]] ilə əməkdaşlıq edərək mahnının remiks versiyasını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tvreport.co.kr/2125346|script-title=ko:(여자)아이들, 음방 출연 없이 11관왕! 'Nxde' 열풍|trans-title=(G)I-DLE releases a different 'Nude' remix... Collaborating with DJ Steve Aoki|publisher=TV Report|language=ko|last=Seong|first=Min-joo|date=December 16, 2022|access-date=January 6, 2023|archive-date=January 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105220115/https://www.tvreport.co.kr/2125346|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə qrup Tayvan televiziyasında debüt etmişdir.&lt;ref&gt;TTV Super Star 2023
* {{cite web|url=https://news.ttv.com.tw/news/11112160001400W|title=2023紅白／11組重磅卡司首波釋出 人氣天花板名單全在紅白|trans-title=2023 red and white / 11 groups of heavyweight cast members released the first wave of popular ceiling list all in red and white|date=January 16, 2023|publisher=[[TTV Main Channel]]|access-date=January 25, 2023|archive-date=January 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125094847/https://news.ttv.com.tw/news/11112160001400W|url-status=live}}
* {{cite web|url=https://news.ttv.com.tw/news/11201190001300W|title=2022紅白／(G)I-DLE壓軸登場 完美演出掀起萬人騷動|trans-title=2022 Red and White／(G)I-DLE Finale Debut, Perfect Performance, Stirring Thousands of People Uproar|date=January 19, 2023|publisher=[[TTV Main Channel]]|access-date=January 25, 2023|archive-date=January 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121155811/https://news.ttv.com.tw/news/11201190001300W|url-status=live}}
* {{cite web|url=https://news.ttv.com.tw/news/11201140002300W|title=(G)I-DLE紅白開唱！舒華打彈珠贏到滷肉飯 雨琦「可愛三連拍」萌翻|trans-title=(G)I-DLE red and white singing! Shu Hua won the Braised Pork Rice by playing marbles and Yu Qi's &quot;Cute Triple Shooting&quot; is cute|date=January 14, 2023|publisher=[[TTV Main Channel]]|access-date=January 25, 2023|archive-date=January 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125020107/https://news.ttv.com.tw/news/11201140002300W|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 16 may 2023-cü ildə qrupun altıncı minialbomu ''&quot;[[I Feel]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Cha|first=Hye-young|url=https://tenasia.hankyung.com/tv-drama/article/2023041845914|script-title=ko:(여자)아이들, 강렬한 컴백 포스터 공개...5월 15일 신보 '아이 필' 발매|trans-title=(G)I-DLE unveils intense comeback poster...Released new album 'I Feel' on May 15th|work=TenAsia|date=April 18, 2023|access-date=May 9, 2023|archive-date=May 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509092835/https://tenasia.hankyung.com/tv-drama/article/2023041845914|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 17 iyunda qrup &quot;[[I Am Free-ty World Tour]]&quot; adlı ikinci dünya turuna başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Oh|first=Yoon-yoo|url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202304271621388026|script-title=ko:(여자)아이들, 월드투어 개최…6월 17·18일 서울 잠실서 포문|trans-title=(G)I-DLE holds a world tour... June 17th and 18th in Jamsil, Seoul|work=MyDaily|date=April 27, 2023|access-date=May 9, 2023|archive-date=May 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509091328/http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202304271621388026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;I Feel&quot;'' albomunun əsas sinqlı ''&quot;[[Queencard]]&quot;'' &quot;Circle&quot; hit paradında birinci yeri tutmuş, qrupun &quot;mükəmməl tam ölüm&quot; etmiş üçüncü mahnısı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hwanh|first=Hye-jin|date=May 31, 2023|title=아이들 '퀸카'다운 美친 음원 파워…3연속 퍼펙트 차트 올킬|trans-title=Beautiful sound source power worthy of (G)I-dle's 'Queencard '... 3 consecutive perfect charts all kill|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000731312|access-date=June 9, 2023|website=Newsen|language=ko|archive-date=June 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609123853/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000731312|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;I Feel&quot;'' 2023-cü ildə ən çox satılan 14-cü albom olmuşdur. 5 oktyabrda qrup [[88rising]] ilə əməkdaşlıq edərək ingiliscə olan ilk minialbomunu – ''&quot;[[Heat ((G)I-dle minialbomu)|Heat]]&quot;'' minialbomunu buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ziwei |first=Puah |date=2023-08-18 |title=(G)I-DLE delay release of first English EP, 'HEAT' |url=https://www.nme.com/news/music/gi-dle-delay-release-of-first-english-ep-heat-3484884 |access-date=2023-09-19 |website=NME |language=en-GB |archive-date=September 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921225126/https://www.nme.com/news/music/gi-dle-delay-release-of-first-english-ep-heat-3484884 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Minialbomun ilk mahnısı ''&quot;[[I Do ((G)I-dle mahnısı)|I Do]]&quot;'' 13 iyunda buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;88rising&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Benjamin |first=Jeff |date=2023-07-11 |title=88rising and Cube Entertainment Partnership Begins With (G)I-DLE's English Single 'I DO': Exclusive |url=https://www.billboard.com/music/pop/gi-dle-88rising-cube-entertainment-partnership-exclusive-1235368911/ |access-date=2023-07-12 |magazine=Billboard |language=en-US |archive-date=July 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712153228/https://www.billboard.com/music/pop/gi-dle-88rising-cube-entertainment-partnership-exclusive-1235368911/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

29 yanvar 2024-cü ildə qrupun ikinci studiya albomu ''&quot;[[2 ((G)I-dle albomu)|2]]&quot;'' buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:(여자)아이들, 29일 컴백...'퀸카' 이어 연타석 흥행 기대|trans-title=(G)I-dle, comeback on the 29th...Expected to be a box office hit following 'Queencard'|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&amp;aid=0001982273|via=[[Naver]]|publisher=[[YTN]]|language=ko|last=Oh|first=Ji-won|date=January 8, 2024|access-date=January 8, 2024|archive-date=January 8, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108134337/https://entertain.naver.com/read?oid=052&amp;aid=0001982273|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Alboma daxil olan ''&quot;[[Wife (mahnı)|Wife]]&quot;'' sinqlı 22 yanvarda buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:'컴백 초읽기' (여자)아이들, 선공개곡 '와이프' 음원·MV 공개|trans-title='Countdown to comeback' (G)I-DLE releases music and MV for pre-release song 'Wife'|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0003210617|via=[[Naver]]|publisher=Star News|language=ko|last=An|first=Yoon-ji|date=January 22, 2024|access-date=January 22, 2024|archive-date=January 22, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240122062603/https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0003210617|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Albomun digər mahnısı olan ''&quot;[[Fate ((G)I-dle mahnısı)|Fate]]&quot;'' [[TikTok]]-da populyar olmuş və gözlənilmədən uğur qazanaraq &quot;mükəmməl tam ölüm&quot; etmişdir. Beləliklə, &quot;(G)I-dle&quot; ardıcıl dörd geri dönüşdə &quot;mükəmməl tam ölüm&quot; edə bilmiş ilk K-pop qız qrupu olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Das |first=Hrishita |date=March 26, 2024 |title=(G)I-DLE achieves Perfect All-Kill with Fate; becomes first girl group in history to accomplish feat with four consecutive comebacks |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/gi-dle-achieves-perfect-all-kill-with-fate-becomes-first-girl-group-in-history-to-accomplish-feat-with-four-consecutive-comebacks-1289533 |access-date=March 27, 2024 |website=Pinkvilla |archive-date=March 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327052623/https://www.pinkvilla.com/entertainment/gi-dle-achieves-perfect-all-kill-with-fate-becomes-first-girl-group-in-history-to-accomplish-feat-with-four-consecutive-comebacks-1289533 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 8 iyulda qrupun yeddinci minialbomu ''&quot;[[I Sway]]&quot;'' və əsas sinqlı &quot;[[Klaxon (mahnı)|Klaxon]]&quot; buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:(여자)아이들, 7월 8일 컴백 확정..新 서머퀸 노린다 [공식]|trans-title=(G)I-DLE confirms comeback on July 8th..Aiming for new summer queens [Official]|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094472|via=[[Naver]]|publisher=Osen|language=ko|last=Ji|first=Min-gyeong|date=June 10, 2024|access-date=June 10, 2024|archive-date=June 10, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610043343/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094472|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:올해 '서머퀸' 지나갑니다..(여자)아이들이 선물한 아이스팩 '클락션' [퇴근길 신곡]|trans-title=This year's 'Summer Queen' is passing by..(G)I-DLE's gift of ice pack 'Klaxon' [New song on the way home from work]|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005112763|via=[[Naver]]|publisher=Osen|language=ko|last=Kim|first=Chae-yeon|date=July 8, 2024|access-date=July 15, 2024|archive-date=July 15, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715153530/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005112763|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 3 avqustda qrup [[I-dol World Tour|üçüncü dünya turuna]] başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:(여자)아이들, 14개 도시 월드투어 'iDOL' 개최...8월 포문|trans-title=(G)I-DLE holds world tour 'iDOL' in 14 cities...August opening|url=https://m.entertain.naver.com/article/609/0000853150|via=[[Naver]]|publisher=Newsen|language=ko|last=Hwang|first=Hye-jin|date=May 13, 2024|access-date=May 25, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525171306/https://m.entertain.naver.com/article/609/0000853150|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2025–hazırda ===
2 may 2025-ci ildə – qrupun yeddi illiyində qrup rebrendinq edərək adını &quot;Id-le&quot; olaraq dəyişdirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:'데뷔 7주년' (여자)아이들, 아이들로 그룹명 변경...새롭게 도약|trans-title=&quot;7th Anniversary of Debut&quot; (G)I-dle, group name changed to I-dle... A new leap|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0008227344|via=[[Naver]]|publisher=News1|language=ko|last=Kim|first=Min-ji|date=May 2, 2025|access-date=May 3, 2025|archive-date=May 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503101710/https://m.entertain.naver.com/article/421/0008227344|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eyni gün ''&quot;We Are I-dle&quot;'' adlı xüsusi minialbom buraxılmışdır. Xüsusi minialboma qrupun əvvəlki 9 mahnısının 5 üzvlük (Sucinsiz) versiyaları daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:아이들, 스페셜 앨범 'We are i-dle' 음원 깜짝 발매|trans-title=I-dle, surprise release of special album &quot;We are i-dle&quot;|url=https://m.entertain.naver.com/article/144/0001037085|via=[[Naver]]|publisher=Sports Kyunghyang|language=ko|last=An|first=Byeong-gil|date=May 2, 2025|access-date=May 3, 2025|archive-date=May 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503102112/https://m.entertain.naver.com/article/144/0001037085|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qrupun səkkizinci minialbomu ''&quot;We Are&quot;'' 19 mayda buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:아이들, 5월 19일 재계약 후 첫 완전체 컴백|trans-title=I-dle, first full group comeback after contract renewal on May 19th|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000439423|via=[[Naver]]|publisher=JTBC News|language=ko|last=Kim|first=Sun-woo|date=May 2, 2025|access-date=May 3, 2025|archive-date=May 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503101910/https://m.entertain.naver.com/article/437/0000439423|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qrup 2025-ci ilin yayında &quot;[[Solo Leveling]]&quot; franşizasının &quot;[[Solo Leveling: Arise]]&quot; mobil oyunu ilə əməkdaşlıq edərək oyun üçün ''&quot;Arise&quot;'' mahnısını ifa etmişdir. Qrupun üzvləri oyunda oynanıla bilən ovçu personajlar kimi yer almışdırlar.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solo Leveling Announces Major K-Pop Collaboration With 1 of Korea's Biggest Groups |url=https://screenrant.com/solo-leveling-arise-kpop-collaboration-idle-girl-group/ |website=Screen Rant |access-date=2 oktyabr 2025 |language=ingiliscə |date=25 iyun 2025 |archive-date=2025-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805051124/https://screenrant.com/solo-leveling-arise-kpop-collaboration-idle-girl-group/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

3 oktyabrda qrup rebrendinq keçirdikdən sonrakı ilk yaponca minialbomu olan ''&quot;I-dle&quot;'' minialbomunu və minialbomun {{nihonqo|''&quot;Where Do We Go&quot;''|どうしよっかな|Doşi yokka na|{{lit|Mən nə etməliyim?}}}} adlı əsas sinqlını buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:아이들, 10월 리브랜딩 후 첫 日 신보 발매...열도 팬 공략|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/421/0008409435|via=[[Naver]]|publisher=[[News1 (Cənubi Koreya şirkəti)|News1]]|language=ko|last=An|first=Tae-hyun|date=August 4, 2025|access-date=4 oktyabr 2025|archive-date=August 6, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806161816/https://m.entertain.naver.com/home/article/421/0008409435|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bundan öncə 26 sentyabrda ''&quot;Fate&quot;'' mahnısının yaponca versiyası sinql kimi buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dispatch.co.kr/2332557|script-title=ko:아이들, 열도 저격 나선다…'아딱질' 日 버전 선공개|trans-title=I-dle aiming for the Japanese fanbase... Japanese version of &quot;Fate&quot; pre-released|publisher=Dispatch|language=ko|last=Gu|first=Min-Ji|date=September 26, 2025|access-date=4 oktyabr 2025|archive-date=September 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250927190939/https://www.dispatch.co.kr/2332557|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 27 yanvar 2026-cı ildə qrupun &quot;[[Mono (I-dle mahnısı)|Mono]]&quot; adlı mahnısı buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|title=아이들, 27일 컴백…절제+아찔 움직임|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/020/0003690737|publisher=[[Dong-a Ilbo]]|via=[[Naver]]|last=Jeon|first=Hyo-jin|date=20 yanvar 2026|access-date=10 fevral 2026|language=ko}}&lt;/ref&gt; 8 iyulda qrupun doqquzuncu minialbomu ''&quot;[[We Made (I-dle minialbomu)|We Made]]&quot;'' anons edilmiş, albomun 6 iyulda buraxılacağı açıqlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|script-title=ko:사랑의 감각 깨운 아이들, 열화상·X-ray 파격 티저 'We made'|trans-title=I-dle, awakening the sense of love...  Unconventional teaser for 'We made' with thermal and X-ray [footage]|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/408/0000311029|via=[[Naver]]|publisher=[[MBC News]]|language=ko|last=Yoo|first=Jung-min|date=June 8, 2026|access-date=June 8, 2026|archive-date=June 8, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608102537/https://m.entertain.naver.com/home/article/408/0000311029|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Alboma daxil olan ''&quot;Crow&quot;'' sinqlı 15 iyunda buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-09 |title=I-dle to Pre-Release Album Track “Crow” on the 15th Ahead of July Comeback - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/musics/12069264 |access-date=2026-06-14 |website=매일경제 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Üzvlər ==

=== İndiki ===
* [[Miyon]] ({{dil-ko|미연}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EB%AF%B8%EC%97%B0&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207420|title=Miyeon official 'Naver' profile|access-date=April 24, 2019|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222132512/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EB%AF%B8%EC%97%B0&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207420|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – vokalist&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=KimB|date=February 18, 2020|title=G-IDLE members: Who are they?|url=https://kami.com.ph/106041-g-idle-members-profile-names-ages-position-fun-facts.html|access-date=May 7, 2021|website=Kami.com.ph – Philippines news.|language=en|archive-date=May 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507120902/https://kami.com.ph/106041-g-idle-members-profile-names-ages-position-fun-facts.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Minni (müğənni)|Minni]] ({{dil-ko||민니}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EB%AF%BC%EB%8B%88&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207418|title=Minnie official 'Naver' profile|access-date=April 24, 2019|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222132517/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EB%AF%BC%EB%8B%88&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207418|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – vokalist&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Soyon]] ({{dil-ko|소연}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%86%8C%EC%97%B0&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=3885550|title=Soyeon official 'Naver' profile|access-date=April 24, 2019|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222132525/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%86%8C%EC%97%B0&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=3885550|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – lider, repçi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110812386|script-title=ko:[단독] '프듀' 전소연, 걸그룹으로 재데뷔..비투비 여동생그룹 합류|access-date=January 28, 2018|language=ko|archive-date=January 29, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140455/http://osen.mt.co.kr/article/G1110812386|url-status=live|date=January 11, 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=ko:[공식입장] 큐브 측 &quot;전소연 걸그룹명은 아이들...상반기 데뷔&quot;|url=http://entertain.naver.com/now/read?oid=311&amp;aid=0000835603|publisher=xportsnews|date=March 22, 2018|access-date=March 24, 2021|archive-date=March 31, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331050108/http://entertain.naver.com/now/read?oid=311&amp;aid=0000835603|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nocutnews.co.kr/news/4949978|title='전소연 포함' 걸그룹 '(여자)아이들' 상반기 데뷔|publisher=[[No Cut News]]|date=April 5, 2018|access-date=March 24, 2021|archive-date=April 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407182852/http://www.nocutnews.co.kr/news/4949978|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Uqi]] ({{dil-ko|우기}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%9A%B0%EA%B8%B0&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207399|title=Yuqi official 'Naver' profile|access-date=April 24, 2019|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222132530/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%9A%B0%EA%B8%B0&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207399|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – vokalist, rəqqas&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Şuhua]] ({{dil-ko|슈화}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%8A%88%ED%99%94&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207395|title=Shuhua official 'Naver' profile|access-date=April 24, 2019|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222132534/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%8A%88%ED%99%94&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207395|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – vokalist&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Keçmiş ===
* [[Sucin]] ({{dil-ko|수진}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%88%98%EC%A7%84&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207416|title=Soojin official 'Naver' profile|access-date=April 24, 2019|archive-date=February 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222132521/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%88%98%EC%A7%84&amp;sm=ppl_cts&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService&amp;os=8207416|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – rəqqas, repçi, vokalist&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Mövzu və üslublar ==
&quot;I-dle&quot; musiqililiyinə və çoxistiqamətliyinə görə bəyənilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://star.ohmynews.com/NWS_Web/OhmyStar/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0002466220&amp;CMPT_CD=P0010|title=데뷔 3개월차 (여자)아이들, 신 음원강자로 자리매김할까?|author=Son Hwa-sin|date=August 25, 2018|work=[[OhmyNews]]|access-date=October 20, 2019|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003161610/http://star.ohmynews.com/NWS_Web/OhmyStar/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0002466220&amp;CMPT_CD=P0010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201809051043500410|script-title=ko:'음원차트→음방 1위' 아이들, 5개월차 안믿기는 괴물신인 행보[뮤직와치]|author=Hwang Hye-jin|date=September 5, 2018|work=Newsen|access-date=October 20, 2019|archive-date=November 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106121746/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201809051043500410|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qrup buraxdığı mahnıların çoxunu özü yazması və bəstələməsinə, eləcə də, unikal konsepsiyalarına görə tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:[스경X분석] 이제는 '자체제작돌'이 대세...팀내 작곡가, 프로듀서 둔 팀들 '봇물'|url=http://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=201903040000003&amp;sec_id=540101&amp;pt=nv|work=[[Kyunghyang Shinmun]]|author=Ha Kyung-hun|date=March 4, 2019|access-date=October 13, 2019|language=ko|archive-date=June 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626055905/http://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=201903040000003&amp;sec_id=540101&amp;pt=nv|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:[NC기획]&quot;뜻밖의 재발견&quot;...'퀸덤'이 보여준 가능성|url=http://nc.asiae.co.kr/view.htm?idxno=2019092517180551959|work=AsiaE|date=September 26, 2019|access-date=October 13, 2019|language=ko|archive-date=November 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108104223/http://nc.asiae.co.kr/view.htm?idxno=2019092517180551959|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qrup qarşı cinsə xitab etmək yerinə qadın və qızlardan ibarət fanat bazası yaratmışdır. Qrupun fandomu rəsmi olaraq &quot;Neverland&quot; kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/05/07/kpop/%EC%97%AC%EC%9E%90%EC%95%84%EC%9D%B4%EB%93%A4/20200504201700181.html|script-title=ko:칼군무·걸크러시...걸그룹 새 성공공식|trans-title=(G)I-DLE dominates the charts with girl power|publisher=[[Korea JoongAng Daily]]|first=Yoo|last=Seong-woon|date=May 4, 2020|access-date=May 22, 2020|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603212655/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/05/07/kpop/%EC%97%AC%EC%9E%90%EC%95%84%EC%9D%B4%EB%93%A4/20200504201700181.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;[[BBC World Service]]&quot; qrupu gender stereotiplərini qıran qrup kimi təsvir etmişdir. &quot;(G)I-dle&quot; [[Hyuna]] və &quot;[[BTS]]&quot;dən ilham aldıqlarını açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=BBC World Service – The Cultural Frontline, Girl bands|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/w3ct1ptw|publisher=[[BBC World Service]]|date=January 30, 2022|access-date=March 23, 2022|archive-date=March 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322190444/https://www.bbc.co.uk/programmes/w3ct1ptw|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;(G)I-dle&quot; mahnıları [[mumbaton]] (''&quot;Latata&quot;'', ''&quot;Hann (Alone)&quot;'' və ''&quot;Dumdi Dumdi&quot;''), [[latın popu]] (''&quot;Senorita&quot;''), [[bum-bap]] (''&quot;Uh-Oh&quot;'') və urban hip-hop (''&quot;Oh My God&quot;'') kimi müxtəlif üslub və janrlardadır.&lt;ref name=&quot;genre&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.melon.com/musicstory/inform.htm?mstorySeq=9829|title=2019년의 K-POP 트랙 7|date=December 14, 2019|access-date=December 30, 2019|archive-date=December 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214215619/https://www.melon.com/musicstory/inform.htm%3FmstorySeq%3D9829|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cubeent.co.kr/gidlealbum/4181456|title=(G)IDLE – Hann (Alone) album information|publisher=Cube Entertainment|date=August 14, 2018|access-date=September 4, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003183516/http://www.cubeent.co.kr/gidlealbum/4181456|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim He-seo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20200803152600005?input=1195m|script-title=ko:(여자)아이들 &quot;여름은 젊음...시원하면서도 뜨겁잖아요&quot;|work=[[Yonhap News Agency]]|author=Kim Hyo-jung|date=August 3, 2020|access-date=August 19, 2020|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003175207/https://www.yna.co.kr/view/AKR20200803152600005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İdol mahnılarının çoxu vəda və sevgi mövzularında olsa da, qrupun ''&quot;Lion&quot;'' mahnısı şəxsin ləyaqətini şirinki ilə müqayisə etmək haqqındadır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biz.heraldcorp.com/view.php?ud=20200129000336|script-title=ko:(여자)아이들·있지·태연, 달라진 여성 뮤지션의 시대|trans-title=(G)I-DLE, ITZY, Taeyeon, the era of female musicians that have changed|work=[[Herald POP]]|author=Go Seung-hee|date=January 29, 2020|access-date=May 3, 2020|archive-date=January 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129121208/http://biz.heraldcorp.com/view.php?ud=20200129000336|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;I Trust&quot;'' albomu özünəinam və özünü sevmə mövzularına toxunur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cubeent.co.kr/gidlealbum/4231703|title=(G)IDLE – I Trust album information|publisher=Cube Entertainment|date=April 6, 2020|access-date=May 3, 2020|archive-date=April 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406164103/http://www.cubeent.co.kr/gidlealbum/4231703|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Melon&quot;'' jurnalı qrupun unikal musiqisini qrupun &quot;ən güclü silahı&quot; adlandırmışdır.&lt;ref name=&quot;genre&quot; /&gt; ''&quot;Dumdi Dumdi&quot;'' mahnısı yay mahnılarının irsini davam etdiyi üçün bəyənilmişdir.&lt;ref name=&quot;legacydumdi&quot;&gt;{{cite web|url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=202011301007041706825_1|script-title=ko:'2020 MAMA', 오마이걸→스트레이 키즈 출연 확정..대세 아이돌 총출동[공식]|trans-title='2020 MAMA', Oh My Girl → Stray Kids' appearance confirmed.. All popular idols [Official]|work=[[Herald POP]]|author=Chun Yoon-Hye|date=November 30, 2020|access-date=November 30, 2020|archive-date=June 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626055902/https://js2.keywordsconnect.com/inspace_heraldpop.js|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Qrupun bəzi mahnıları cizgi filmlərdən, kitablardan və seriallardan təsirlənmişdir.&lt;ref name=&quot;GQ&quot;&gt;{{cite web|script-title=ko:왕이 된 (여자)아이들|trans-title=(G)I-dle who became king|url=http://www.gqkorea.co.kr/2019/12/24/%ec%99%95%ec%9d%b4-%eb%90%9c-%ec%97%ac%ec%9e%90%ec%95%84%ec%9d%b4%eb%93%a4/|publisher=[[GQ]]|date=December 24, 2019|access-date=June 8, 2020|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609004649/http://www.gqkorea.co.kr/2019/12/24/%EC%99%95%EC%9D%B4-%EB%90%9C-%EC%97%AC%EC%9E%90%EC%95%84%EC%9D%B4%EB%93%A4/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Senorita&quot;'' mahnısı 2017-ci ildə buraxılmış ''&quot;[[Despacito (mahnı)|Despacito]]&quot;'' mahnısından təsirlənərək yazılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=(G)I-DLE Explain Making 'Senorita' &amp; How a Latin Sound Created a 'Perfect Match' for the K-Pop Group|url=https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8503127/g-i-dle-senorita-i-made-album-interview|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=March 19, 2019|access-date=June 8, 2020|archive-date=November 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104195947/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8503127/g-i-dle-senorita-i-made-album-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Lion&quot;'' mahnısı qrupun Yaponiyadakı debütü zamanı &quot;[[Kral Aslan (film, 2019)|Kral Aslan]]&quot; filmi izlədikdən sonra ərsəyə gəlmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:소연 &quot;붐뱁 장르 'Uh-Oh', (여자)아이들만의 빈티지 감성 담았다&quot;|trans-title=Soyeon &quot;The booming genre 'Uh-Oh', (G)I-dle's vintage emotion&quot;|url=http://mksports.co.kr/view/2019/459263/|publisher=MKCulture|date=June 26, 2019|access-date=June 8, 2020|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609004651/http://mksports.co.kr/view/2019/459263/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Dumdi Dumdi&quot;'' mahnısı &quot;[[Heyvanlar diyarı]]&quot; animasiyasından təsirlənərək yazılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:'컬투쇼' 에릭남X(여자)아이들이 선보인 #신곡 #반전매력 #댄싱머신[종합]|trans-title='Cultwo Show' Eric Nam X (G)I-dle #New Song #Reverse Charm #Dancing Machine [Comprehensive]|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/943645?ref=naver|work=Sports Seoul|author=Ahn Eun Jae|date=August 6, 2020|access-date=August 6, 2020|archive-date=December 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226075712/http://www.sportsseoul.com/news/read/943645?ref=naver|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Tomboy&quot;'' mahnısı [[Kruella De Vil]] personajından təsirlənərək yazılmışdır..&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:[종합]'나혼산' 전소연, 멍소연↔만능돌 대반전 최고의 1분|trans-title=(G)I-DLE Soyeon &quot;Album name → music video and nail design plan&quot; Heavenly Artist (Nahonsan)|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202205132032322510|publisher=Newsen|last1=Lee|first1=Ha-na|date=May 14, 2022|access-date=October 6, 2022|archive-date=October 6, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006115833/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202205132032322510|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Diskoqrafiya ==
{{əsas|I-dle diskoqrafiyası|I-dle mahnılarının siyahısı|l2=mahnıları}}
;Studiya albomları
* ''[[I Never Die]]'' (2022)
* ''[[2 ((G)I-dle albomu)|2]]'' (2024)

== İstinadlar ==
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #5B0E87&quot;&gt;
{{İstinad siyahısı|3}}
&lt;/div&gt;

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|(G)I-dle}}
* {{Rəsmi saytı}}
* {{url|http://cafe.daum.net/cube-g-i-dle|Rəsmi kafe}}
{{I-dle}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:I-dle| ]]
[[Kateqoriya:2018-ci ildə yaranan musiqi qrupları]]
[[Kateqoriya:K-pop musiqi qrupları]]
[[Kateqoriya:Cənubi Koreya qız qrupları]]
[[Kateqoriya:Hip-hop qrupları]]
[[Kateqoriya:MAMA mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Melon Musiqi Mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Universal Music Group artistləri]]
[[Kateqoriya:Kvintetlər]]</text>
      <sha1>qcxide15w4y1cs70sz2758wji2jyru2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Etibar (film, 2016)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>873549</id>
    <revision>
      <id>8965942</id>
      <parentid>8602609</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="mtdmbl43frlfzjt4ttqrec6dq0rb0m4" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = {{ubl|Aleks Bruyer|Ben Bruyer}}
 |ssenarist          = {{ubl|Adama Hirş|Ben Bruyer}} 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = {{ubl|Molli Hessell|Brekston Poul}}
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Reza Safinia
 |rollarda           = 
 |operator           =  Şon Porter
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 93 dəqiqə&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://schedule.sxsw.com/2016/events/event_FS19505 |title=The Trust &amp;#124; SXSW 2016 Event Schedule |publisher=Schedule.sxsw.com |date=2016-03-07 |accessdate=2016-03-09 |archive-date=2021-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025171557/https://schedule.sxsw.com/2016/events/event_FS19505 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 9 milyon [[ABŞ dolları]]
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Etibar''' — [[qara komediya]] janrında 2016-cı ildə çəkilmiş ABŞ filmi. Filmin rejissoru Aleks və Ben Bruyer, ssenari müəllifi isə Ben Bruyer və Adama Hirşdir. Filmdə baş rolları [[Nikolas Keyc]], [[Elayca Vud]], Skay Ferreyra, Cerri Lyuis, Kevin Uayzman və Stiven Uilyams canlandırmışdırlar. Filmin ilk premyerası DirecTV-də baş tutmuş (14 aprel 2016-cı il) və yalnız bundan sonra filmin premyerası baş tutmuşdur (13 may 2016-cı il). Filmin distrubitoru Saban Films olmuşdur. Bu, Cerri Lyuisin 2017-ci ildəki ölümündən əvvəl oynadığı son filmidir (baxmayaraq ki, Maks Rouz filmi bu filmdən sonra ekranlara girmişdir).

== Aktyorlar ==

* [[Nikolas Keyc]]&lt;ref name=&quot;variety1&quot;&gt;{{cite web |author=Dave McNary |url=https://variety.com/2014/film/news/cannes-nicolas-cage-starring-in-crime-thriller-the-trust-1201180790/ |title=CANNES: Nicolas Cage Starring in Crime Thriller 'The Trust' |publisher=Variety |date=2014-05-14 |accessdate=2015-04-01 |archive-date=2015-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829175947/http://variety.com/2014/film/news/cannes-nicolas-cage-starring-in-crime-thriller-the-trust-1201180790/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; — leytenant Cim Stoun
* [[Elayca Vud]]&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/elijah-wood-joins-nicolas-cage-768671 |title=Elijah Wood Joins Nicolas Cage in Cop Thriller 'The Trust' |publisher=The Hollywood Reporter |date=2015-01-30 |accessdate=2015-04-01 |archive-date=2015-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512173347/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/elijah-wood-joins-nicolas-cage-768671 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; — serjant Devid Uort
* Skay Ferreyra&lt;ref name=&quot;thewrap1&quot;&gt;{{cite web |author=Jeff Sneider |url=https://www.thewrap.com/sky-ferreira-joins-nicolas-cage-elijah-wood-in-crime-thriller-the-trust-exclusive/ |title=Sky Ferreira Joins Nicolas Cage, Elijah Wood in Crime Thriller 'The Trust' (Exclusive) |publisher=Thewrap.com |date=2015-02-09 |accessdate=2015-04-01 |archive-date=2015-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415232301/http://www.thewrap.com/sky-ferreira-joins-nicolas-cage-elijah-wood-in-crime-thriller-the-trust-exclusive/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; — qız, mənzildə olan
* Cerri Lyuis&lt;ref name=&quot;deadline1&quot;&gt;{{cite web|last=Fleming |first=Mike |url=https://deadline.com/2015/02/jerry-lewis-the-trust-nicolas-cage-elijah-wood-1201375459/ |title=Jerry Lewis Takes Lead Role In 'The Trust' Movie |publisher=Deadline |date=2015-02-18 |accessdate=2015-04-01}}&lt;/ref&gt; — mister Stoun, Cimin atası
* İtan Salli — detektiv
* Kevin Uayzman — Roy
* Stiven Uilyams — Kliff

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{IMDb title|3733774|The Trust}}
[[Kateqoriya:2016-cı ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:Las-Veqas haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:2016-cı ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Las-Veqas Valleydə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə komediya triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə qara yumor filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal komediya-dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin soyğun filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin komediya triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin kriminal komediya-dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]

{{Portal bar|Film|ABŞ}}
[[Kateqoriya:ABŞ-nin polis detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>mtdmbl43frlfzjt4ttqrec6dq0rb0m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tetçerizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874730</id>
    <revision>
      <id>8965784</id>
      <parentid>8938062</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]</comment>
      <origin>8965784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="htgob8m2hu8i7cytulshcn6cwi4g4pa" xml:space="preserve">[[Fayl:Baroness_Thatcher_in_2005.jpg|right|thumb| [[Marqaret Tetçer]]]]
'''Tetçerizm''' ({{Dil-en|Thatcherism}}) — [[Marqaret Tetçer]]in (1979–1990) rəhbərliyi altında [[Birləşmiş Krallıq|Böyük Britaniyanın]] [[Mühafizəkarlar Partiyası (Böyük Britaniya)|Mühafizəkar hökumətinin]] siyasətinin istiqaməti olub, əvvəllər [[Milliləşdirmə|milliləşdirilmiş]] müəssisələrin və [[iqtisadiyyat]] sahələrinin [[Özəlləşdirmə|özəlləşdirilməsi]], maliyyə-iqtisadi sahədə [[monetarizm]], sosial proqramların, [[təhsil]]in və [[Səhiyyə|səhiyyənin sosial sahələrinin özəlləşdirilməsində]] ixtisarlarla müşayiət olunur.

Tetçerizm anlayışı [[neoliberalizm]] və &quot;şok terapiyası&quot; sosial-iqtisadi konsepsiyaları və kateqoriyaları ilə sıx bağlıdır.

Terminin yaradıcısı Beatris Kempbelldir.

Konsepsiyanın hazırlanmasında ingilis mühafizəkar siyasətçisi [[Ser]] Keyt Cozef mühüm rol oynamışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Margaret Thatcher: A cut above the rest», &amp;#91;&amp;#91;The Economist&amp;#93;&amp;#93;, Apr 8th 2013 |url=http://www.economist.com/blogs/blighty/2013/04/margaret-thatcher-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130415041715/http://www.economist.com/blogs/blighty/2013/04/margaret-thatcher-0 |archive-date=2013-04-15 |access-date=2013-04-11}}&lt;/ref&gt;

Tetçerizmin daxili siyasətinin əsas praktiki müddəaları:

1. Dövlət xərclərinə sərt məhdudiyyətlər;

2. Əmək haqqı və qiymətlər üzərində dövlət nəzarətinin aradan qaldırılması;

3. Fərdi [[Təşəbbüskarlıq|sahibkarlığa]] dəstək;

4. Elmi-texniki tərəqqiyə və yeni [[Sənaye|sənaye sahələrinə]] [[İnvestisiya|böyük kapital qoyuluşu]] ;

5. [[Tətil]]lərin və [[Tətil|yürüşlərin]] kobud şəkildə yatırılması.

== Effektləri ==
Sərt tədbirlər tədricən nəzərəçarpan nəticələr verdi. İslahatlar başlamazdan əvvəl iqtisadi tənəzzülə uğrayan Britaniya islahatların sayəsində dünyanın ən zəngin ölkələrindən biri kimi mövqeyini qoruyub saxladı, sabit iqtisadi artımı bərpa edildi, [[inflyasiya]] aşağı düşdü, gəlirlə işləməyən müəssisələrin büdcəyə təsiri azaldı.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Libertarian nəzəriyyə]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıqda siyasət]]
[[Kateqoriya:Sağçılıq]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallıq Mühafizəkarlar Partiyası]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın siyasi tarixi]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]</text>
      <sha1>htgob8m2hu8i7cytulshcn6cwi4g4pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Küləkli çay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874797</id>
    <revision>
      <id>8965954</id>
      <parentid>8816620</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="3h0j09wt7zyyli9s62vds6ddf2rklc2" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = Teylor Şeridan
 |ssenarist          = Teylor Şeridan
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = {{ubl|Elizabet A. Bell|Piter Berq|Mettyu Corc|Bezil İvanik}}
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = {{ubl|Nik Keyv|Uorren Ellis}}
 |rollarda           = 
 |operator           = Ben Riçardson
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''''Küləkli çay''''' – 2017-ci ildə Teylor Şeridanın yazdığı ssenari əsasında özü tərəfindən çəkilmiş neo-Vestern qətl filmi. Filmdə [[Ceremi Renner]] və [[Elizabet Olsen]] [[ABŞ balıqların və vəhşi təbiətin mühafizəsi xidməti]]nin əməkdaşı və [[Federal Təhqiqat Bürosu|FTB]] agenti rolunu ifa etmişdirlər. Filmin süjet xətti [[Vayominq]]dəki Küləkli çay adlı hindu rezervasiyasında baş vermiş olan bir qətl hadisəsinin üstünü açmağa çalışan ikilidən bəhs edir. Filmdə eyni zamanda Gil Birminqhem, Con Bernthal və Qraham Qrin də rol almışdırlar.

Filmin ssenari müəllifi olan Şeridan bu filmi təcavüzə məruz qalan və öldürülən [[kanada]]lı aborigen qadınların sayının çox olması barədə tamaşaçıları məlumatlandırmaq üçün yazdığını bildirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* {{IMDb title|5362988}}
* {{TCMDb title|2112279}}
* {{rotten-tomatoes|wind_river_2017}}
* {{Metacritic film}}
* {{Mojo title|windriver}}
* [https://www.the-numbers.com/movie/Wind-River-(2017) ''Wind River''] at [[The Numbers]]

[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:Müəmma filmləri]]
[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin Vestern (janr) filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Amerikanın yerli əhalisi haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin zorlama haqqında filmləri]]
[[Kateqoriya:FTB haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Teylor Şeridanın rejissoru olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Bezil İvanikin prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Piter Berqin prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Nik Keyvin bəstəkarı olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Uorren Ellisin bəstəkarı olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Vayominq haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yutada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Teylor Şeridanın ssenari müəllifi olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Neo-Vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:The Weinstein Company filmləri]]
[[Kateqoriya:Thunder Road Films filmləri]]
[[Kateqoriya:Voltage Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Vayominqdə qadınlar]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafiyada kastinq qalmaqalları]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafda irq mübahisələri]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafda Amerikanın yerli əhalisi haqqında mübahisələr]]
[[Kateqoriya:İtkin düşmüş və öldürülmüş yerli qadınlar və qızlar hərəkatı]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində vestern filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin Kanada filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2017-ci ilin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>3h0j09wt7zyyli9s62vds6ddf2rklc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Belkanto (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874870</id>
    <revision>
      <id>8966004</id>
      <parentid>8794005</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]</comment>
      <origin>8966004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4816" sha1="a2y8bw08mjxnt3kjor6jjm5cim6ijkr" xml:space="preserve">{{Digər məna|Belkanto (dəqiqləşdirmə)}}

{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Enn Petçettin Belkanto romanı
 |rejissor           = Pol Veyç
 |ssenarist          = {{ubl|Pol Veyç|Entoni Veyntraub}}
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = {{ubl|Kerolayn Baron|Entoni Veyntraub|Pol Veyç|Endrü Myano}}
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Devid Majzlin 
 |rollarda           = 
 |operator           = Tobias Datum
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 102 dəqiqə&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://screenmediafilms.net/productions/details/2683/Bel-Canto|title=Bel Canto|website=Screen Media Films|accessdate=August 8, 2018|archive-date=January 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103071001/https://screenmediafilms.net/productions/details/2683/Bel-Canto|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 350,264 [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=belcanto.htm|title=Bel Canto|website=Box Office Mojo|accessdate=March 30, 2020|archive-date=September 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916202448/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=belcanto.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Belkanto''' ({{Dil-it|bel canto}} — {{Dil-az|gözəl ifa}}) — 1996-cı ildə Limadakı Yaponiya səfirliyində baş vermiş girov böhranı haqqında Pol Veyç tərəfindən 2018-ci ildə çəkilmiş dram filmi. Film Enn Petçettin ''eyniadlı romanı'' əsasında çəkilmişdir.

Filmin dünya üzrə premyerası 14 sentyabr 2018-ci ildə baş tutmuşdur.

== Rollarda ==

{{Rollarda yuxarı}}
{{Rollarda| Culianna Mur||Roksanna Koss}}
{{Rollarda| Ken Vatanabe||Kaçumi Hosokava}}
{{Rollarda| Sebastyan Koh||İoahim Messner}}
{{Rollarda| Kristofer Lambert||Simon Tibo}}
{{Rollarda|Re Kasye||Qen Vatanabe}}
{{Rollarda| Tenoç Uerta ||komandan Benyamin}}
{{Rollarda| Mariya Mersedes Koroy||Karmen}}
{{Rollarda| Olek Krup||Fedorov}}
{{Rollarda| Elza Eylberşteyn||Edit Tibo}}
{{Rollarda| Eddi Martines||Ruben}}
{{Rollarda| Bobbi Deniel Rodriges||Arquedasın atası}}
{{Rollarda| Niko Bustamante||Ruben Markosun oğlu}}
{{Rollarda| Cey Santyaqo||Monsiqnor Roland}}
{{Rollarda aşağı}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* {{IMDb title|6046314}}
* {{Rotten Tomatoes|bel_canto}}

[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İş adamları haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Girov götürmə haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Opera haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1996-cı il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Müğənnilər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Rejissor Pol Veyçin filmləri]]
[[Kateqoriya:Cənubi Amerika haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Pol Veyçin ssenari müəllifi olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Screen Media filmləri]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Terrorizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin tarixi filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Romantik filmlər]]
[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]</text>
      <sha1>a2y8bw08mjxnt3kjor6jjm5cim6ijkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbas Əraqçi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874875</id>
    <revision>
      <id>8965930</id>
      <parentid>8932857</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="8ahjhntuz63bij4b0oof7rf8accu195" xml:space="preserve">{{sadə istiqamətləndirmə|Əraqçi}}
{{Vəzifəli şəxs
|mükafatları = +
}}
'''Seyid Abbas Əraqçi''' ({{dil-fa|سید عباس عراقچی}}; {{DVTY}}) — İran dövlət xadimi və siyasətçi. İran İslam Respublikasının Xarici İşlər Naziri (2024). Beynəlxalq əlaqələr üzrə elmləri namizədi.

== Həyatı ==
Əraqçi 1962-ci ildə Tehranda anadan olub. O, Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Münasibətlər Məktəbinin fakültəsinin beynəlxalq münasibətlər üzrə bakalavr dərəcəsinə, İslami Azad Universitetinin siyasi elmlər üzrə magistr dərəcəsinə və Kent Universitetində siyasi fikir üzrə doktorluq dərəcəsinə malikdir. Əraqçi 1989-cu ildə diplomatik xidmətə başlayıb. O, 1990-cı illərin əvvəllərində Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində yerləşən İran İslam Respublikasının İslam Konfransı Təşkilatı yanında Daimi Nümayəndəliyinin müvəqqəti işlər vəkili, Finlandiya (1999–2003) və Yaponiyada (2007–2011) səfir vəzifələrində çalışıb. Səfir olmamışdan əvvəl Əraqçı Siyasi və Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun (IPIS) baş direktoru vəzifəsində çalışıb. 2004–2005-ci illərdə Beynəlxalq Münasibətlər Məktəbinin rektoru olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.qafqaz.media/az/iran-xin-yeni-rhbri-seyid-abbas-raqci-kimdir.html?page=13 |title=İran XİN-in yeni rəhbəri. Tarix: 18.10.2024 |access-date=2024-10-19 |archive-date=2025-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425114341/https://www.qafqaz.media/az/iran-xin-yeni-rhbri-seyid-abbas-raqci-kimdir.html?page=13 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Xarici İşlər Nazirliyi (İran)]]
* [[Seyid Abbas Musəvi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:İranın xarici işlər nazirləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsrin diplomatları]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>8ahjhntuz63bij4b0oof7rf8accu195</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əbədilik (film, 2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>876262</id>
    <revision>
      <id>8966005</id>
      <parentid>8909373</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]</comment>
      <origin>8966005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5873" sha1="myairgwcxp6h6cu2xvwhi0pp2jk2m6t" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Erik Maykrantzın Reenkarnasiyaçının qeydləri adlı debüt romanı
 |rejissor           = Antuan Fukua
 |ssenarist          = '''Roman:'''&lt;br&gt;Erik Maykrantz&lt;br&gt;'''Ssenari:'''&lt;br&gt;Con Li Henkok&lt;br&gt;Yen Şorr
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Harri Qreqson-Uilyams
 |rollarda           = 
 |operator           = Mauro Fiore
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Əbədilik''' ({{Dil-en|Infinite}}) — yazıçı Erik Maykrantzın Reenkarnasiyaçının qeydləri&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Яндекс |url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&amp;retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2ZpbG0vMTIzODQ3Nj8%2C_ae93b53e6a67ac1104a1b5638416460b&amp;t=2/1658735536/991ce6579cda009063ccb71f22dc3261&amp;u=cecd0c5f-ab8139c4-23d85c50-306f7269&amp;s=be4f7ae00ca113131bac16e6c159c52b |access-date=2022-07-25 |website=www.kinopoisk.ru }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; adlı debüt romanı əsasında rejissor Antuan Fukuanın çəkdiyi Amerika istehsalı olan [[Fantastika|elmi fantastika]] filmi. Filmdə baş rolu [[Mark Uolberq]] ifa edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mark Wahlberg to Replace Chris Evans in Antoine Fuqua’s ‘Infinite’ |url=https://variety.com/2019/film/news/mark-wahlberg-chris-evans-infinite-antoine-fuqua-paramount-1203255691/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704094744/https://variety.com/2019/film/news/mark-wahlberg-chris-evans-infinite-antoine-fuqua-paramount-1203255691/ |archive-date=2019-07-04 |access-date=2019-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mark Wahlberg in Talks to Replace Chris Evans in Antoine Fuqua Thriller 'Infinite' |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/mark-wahlberg-replace-chris-evans-antoine-fuquas-infinite-1220120 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628215628/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/mark-wahlberg-replace-chris-evans-antoine-fuquas-infinite-1220120 |archive-date=2019-06-28 |access-date=2019-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mark Wahlberg to Replace Chris Evans in Antoine Fuqua’s Action-Thriller ‘Infinite’ |url=http://collider.com/mark-wahlberg-antoine-fuqua-infinite/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717040102/http://collider.com/mark-wahlberg-antoine-fuqua-infinite/ |archive-date=2019-07-17 |access-date=2019-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mark Wahlberg In Talks To Replace Chris Evans in Infinite |url=https://screenrant.com/mark-wahlberg-chris-evans-infinite-replace/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630081228/https://screenrant.com/mark-wahlberg-chris-evans-infinite-replace/ |archive-date=2019-06-30 |access-date=2019-07-17}}&lt;/ref&gt; Filmin rəqəmsal formada buraxılışı 10 iyun 2021-ci ildə Paramount+ platformasında baş vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=2021-05-06 |title=Mark Wahlberg &amp; Antoine Fuqua Sci-Fi Thriller ‘Infinite’ Skips Theaters &amp; Heads To Paramount+ |url=https://deadline.com/2021/05/mark-wahlberg-movie-infinite-paramount-plus-1234750771/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506151846/https://deadline.com/2021/05/mark-wahlberg-movie-infinite-paramount-plus-1234750771/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-05-06 |website=Deadline Hollywood |language=}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:2021-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2021-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:Paramount Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:Ədəbi əsərlərin ekranlaşdırılması]]
[[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Bovingdon Studiosda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Şotlandiyada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Lorenzo di Bonaventuranın prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Di Bonaventura Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:1985-ci il haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:COVID-19 pandemiyasına görə çıxarılması təxirə salınmış filmlər]]
[[Kateqoriya:Bəstəkar Harri Qreqson-Vilyamsın filmləri]]
[[Kateqoriya:Elmi fantastika romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Meksikada çəkilən filmlər]]</text>
      <sha1>myairgwcxp6h6cu2xvwhi0pp2jk2m6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miqdoniya (Mesopotamiya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>876751</id>
    <revision>
      <id>8966274</id>
      <parentid>7829642</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="dfv4atwj57rkpo3cpuxtoj2izbc48xh" xml:space="preserve">[[Fayl:Corduene-Korchek-rus.png|thumb]]
'''Miqdoniya''' ({{Dil-el|Μυγδονία}}) — Şərqi [[Mesopotamiya]]da, [[Xabur çayı]]nın qərb sahilində qədim region. Bura həddindən artıq məhsuldarlığına görə yunanlar tərəfindən Anfemuziya ləqəbi ilə adlandırılmışdır. Burada [[Nüseybin|Nisibis]], [[Anri Daras|Daras]], [[Ценье|Tsenye]], [[Sinqara]], [[Nüseybin|Miqdon Antioxiyası]] və başqa şəhərlər var idi. Bu ad, [[Strabon]]un fikrinə görə, Makedoniya hakimiyyəti dövründə yaranmışdır.&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ&quot;&gt;{{BEEL|Мигдония, местность в Месопотамии}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Mesopotamiya]]
[[Kateqoriya:Tarixi vilayətlər]]</text>
      <sha1>dfv4atwj57rkpo3cpuxtoj2izbc48xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Apothecary Diaries</title>
    <ns>0</ns>
    <id>894147</id>
    <revision>
      <id>8965558</id>
      <parentid>8909190</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>/* Digər */</comment>
      <origin>8965558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21534" sha1="p0r5o79vwbtfiy7z3ghci3gxof0b2fl" xml:space="preserve">{{Animanqa/Başlıq
| başlıq              = The Apothecary Diaries
| şəkil               = [[Fayl:The Apothecary Diaries I cild.jpg|220px]]
| şəkil ölçüsü        = 
| şəkil izahı         = Birinci cildin üzlüyü. Personaj: [[Maomao]].
| kanci adı           = 薬屋のひとりごと
| romaci adı          = Kusuriya no Hitoriqoto
| tərcümə adı         = 
| janr                = dram, müəmma, romantika
}}
{{Animanqa/Çap
| növü                = roman
| yazıçı              = [[Natsu Hyuqa]]
| nəşriyyat           = [[Shōsetsuka ni Narō]]
| nəşr tarixi         = 27 oktyabr 2011 – hazırda
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Çap
| növü                = ranobe
| yazıçı              = Natsu Hyuqa
| rəssam              = [[Touko Şino]]
| nəşriyyat           = [[Shufunotomo]]
| imprint             = [[Hero Bunko]]
| demoqrafiya         = kişilər
| nəşr tarixi         = 29 avqust 2014 – hazırda
| cild sayı           = 16
| cild siyahısı       = The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı
| fəsil sayı          = 
}}
{{yığılmış məlumat qutusu başlanğıcı}}
{{Animanqa/Çap
| növü                = manqa
| yazıçı              = {{ubl|Natsu Hyuqa|[[İtsuki Nanao]]}}
| rəssam              = [[Nekokurage]]
| nəşriyyat           = [[Square Enix]]
| jurnal              = [[Monthly Big Gangan]]
| imprint             = 
| demoqrafiya         = [[seynen]]
| nəşr tarixi         = 25 may 2017 – hazırda
| cild sayı           = 16
| cild siyahısı       = cildlərinin siyahısı
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Çap
| başlıq              = Maomao's Notes from the Inner Palace
| yazıçı              = Natsu Hyuqa
| rəssam              = Minoci Kurata
| nəşriyyat           = [[Shogakukan]]
| jurnal              = [[Monthly Sunday Gene-X]]
| imprint             = 
| demoqrafiya         = 
| nəşr tarixi         = 19 avqust 2017 – hazırda
| cild sayı           = 21
| cild siyahısı       = The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı#Maomao's Notes from the Inner Palace
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Video
| növü                = serial
| rejissor            = {{ubl|[[Norihiro Naqanuma]] ({{Abbr|M1|I mövsüm}})|[[Akinori Fudesaka]] ({{Abbr|M2|II mövsüm}})}}
| prodüser            = 
| ssenarist           = Norihiro Naqanuma
| bəstəkar            = {{ubl|[[Satoru Kosaki]]|[[Kevin Penkin]]|[[Alisa Okehazama]]}}
| studiya             = {{ubl|[[Toho Animation]]|[[OLM, Inc.|OLM]]}}
| lisenziya           = {{ubl|[[Crunchyroll]]|[[Netflix]]{{efn|Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya (Çin istisna olmaqla)}}}}
| digər lisenziya     = 
| kanal               = NNS ([[Nippon TV]])
| tarix               = 22 oktyabr 2023 – hazırda
| seriya sayı         = 48
| seriya siyahısı     = The Apothecary Diaries seriyalarının siyahısı
}}
{{Animanqa/Çap
| başlıq              = Xiaolan's Diary
| yazıçı              = Natsu Hyuqa
| rəssam              = İtsuki Nanao
| nəşriyyat           = Square Enix
| jurnal              = [[Manga Up!]]
| imprint             = 
| demoqrafiya         = 
| nəşr tarixi         = 23 mart 2025 – hazırda
| cild sayı           = 
| cild siyahısı       = 
| fəsil sayı          = 
}}
{{yığılmış məlumat qutusu sonu}}
{{Animanqa/Son}}
'''''The Apothecary Diaries''''',{{efn|{{lit|Əczaçı gündəlikləri}}}} Yaponiyada həmçinin {{nihonqo foot|'''''Kusuriya no Hitorigoto'''''|薬屋のひとりごと|Kusuriya no Hitoriqoto|{{lit|Əczaçının monoloqu}}|lead=yes|group=lower-alpha}} – [[Natsu Hyuqa]] tərəfindən yazılan və [[Touko Şino]] tərəfindən illüstrasiya olunan ranobe seriyası. 2011-ci ildən etibarən &quot;[[Shōsetsuka ni Narō]]&quot; veb-saytında yayımlanır. 2014-cü ildən &quot;[[Shufunotomo]]&quot; nəşriyyatı tərəfindən ranobe seriyası kimi nəşr olunur. 2025-ci ilə qədər 16 cildi buraxılmışdır. Ranobe seriyasında hadisələr [[Tan sülaləsi|Tan dövrü]]nün Çininə əsaslanan uydurma ölkədə baş verir. Hekayənin baş qəhrəmanı Maomao quldurlar tərəfindən qaçırılaraq saraya satılır. O, [[əczaçılıq]] biliklərindən istifadə edərək saraydakı müəmmaları həll etməyə başlayır.

Seriya əsasında &quot;Toho&quot; və &quot;[[OLM, Inc.|OLM]]&quot; studiyaları tərəfindən çəkilən anime serialının birinci mövsümü 2023–2024-cü illərdə, ikinci mövsümü 2025-ci ildə yayımlanmışdır. Üçüncü mövsümün 2026-cı ilin oktyabrında yayımlanması planlaşdırılır. 2026-cı ilin dekabrında anime filmi buraxılacaq.

== Məzmun ==
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries personajlarının siyahısı}}
Hadisələr [[Tan sülaləsi|Tan dövrü]]nün Çininə əsaslanan uydurma ölkədə baş verir.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hyuqa|first1=Natsu|title=薬屋の時代背景について|url=https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/183213/blogkey/2103547/|website=Shōsetsuka ni Narō|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|date=16 avqust 2018|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://archive.today/20240102165522/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/183213/blogkey/2103547/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qoca bir əczaçının qızı olan Maomao bir gün quldurlar tərəfindən qaçırılır və imperatorun arxa sarayına satılır. Maomao artıq saray xidmətçisi kimi işləyir və əczaçılıq haqqında zəngin biliklərini gizlətməyə çalışaraq diqqət cəlb etməmək istəyir. Lakin saraydakı həyatının üçüncü ayında imperatorun körpələri müəmmalı şəkildə ağır xəstələnir. Maomao müəmmanı asanlıqla həll edərək körpələrdən birinin həyatını xilas edir, bunu gizlicə edərək anonim qalmaq istəyir. Lakin sarayın hərəm ağalarından biri olan Cinşi bunun fərqinə varır və Maomaonun bacarığını kəşf edir. Cinşinin tapşırığı ilə o, imperatorun sevimli cariyəsi Qyokuyonun xidmətçisi təyin olunur. Maomao [[əczaçılıq]] və [[toksikologiya]] biliklərindən istifadə edərək sarayda baş verən müəmmaları həll etməyə başlayır.

== Media ==

=== Roman və ranobe ===
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı#Ranobe{{!}}The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı § Ranobe}}
Seriya 2011-ci ilin oktyabrında [[Natsu Hyuqa]] tərəfindən &quot;[[Shōsetsuka ni Narō]]&quot; veb-roman saytında yayımlanmağa başlamışdır. &quot;[[Shufunotomo]]&quot; nəşriyyatı əsərin müəllif hüquqlarını satın almış və 26 dekabr 2012-ci ildə &quot;[[Ray Books]]&quot; imprinti altında bir cildlik roman şəklində nəşr etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=薬屋のひとりごと|url=http://shufunotomo.hondana.jp/book/b142607.html|website=&quot;Shufunotomo&quot; nəşriyyatının rəsmi saytı|access-date=20 yanvar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119110516/http://shufunotomo.hondana.jp/book/b142607.html|archive-date=19 noyabr 2019|language=yaponca}}&lt;/ref&gt;

&quot;Shufunotomo&quot; nəşriyyatı 2014-cü ildə əsəri Touko Şinonun rəssamlığı ilə ranobe seriyası kimi nəşr etməyə başlamışdır. Ranobe seriyasının ilk cildi 2014-cü ilin avqustunda nəşr olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Novels About Palace Intrigue Get 2023 TV Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-02-15/the-apothecary-diaries-novels-about-palace-intrigue-get-2023-tv-anime/.194948|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=15 fevral 2023|archive-date=2023-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216014628/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-02-15/the-apothecary-diaries-novels-about-palace-intrigue-get-2023-tv-anime/.194948|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Manqa ===
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı#Manqa{{!}}The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı § Manqa}}
Seriyanın manqa adaptasiyası [[Nekokurage]]nin rəssamlığı ilə 25 may 2017-ci ildə &quot;[[Square Enix]]&quot; nəşriyyatının &quot;[[Monthly Big Gangan]]&quot; jurnalında nəşr olunmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=「冴えカノ 恋メト」描き下ろしイラスト＆小説が楽しめる付録がBGに|url=https://natalie.mu/comic/news/234044|website=Comic Natalie|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|date=25 may 2017|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126024442/https://natalie.mu/comic/news/234044|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İlk tankabon cildi 25 sentyabr 2017-ci ildə buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=薬屋のひとりごと 1|url=https://magazine.jp.square-enix.com/top/comics/detail/9784757554894/|website=Square Enix|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|archive-date=2022-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615190334/https://magazine.jp.square-enix.com/top/comics/detail/9784757554894/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{nihonqo foot|&quot;The Apothecary Diaries: Maomao's Notes from the Inner Palace&quot;|薬屋のひとりごと～猫猫の後宮謎解き手帳～|Kusuriya no Hitorigoto: Mao Mao no Kōkyū Nazotoki Techō|{{lit|Əczaçılıq gündəlikləri: Maomaonun arxa saray qeydləri}}|lead=yes|group=lower-alpha}} adlı alternativ manqa adaptasiyası 19 avqust 2017-ci ildə Minoci Kuratanın rəssamlığı ilə &quot;[[Shogakukan]]&quot; nəşriyyatının &quot;[[Monthly Sunday Gene-X]]&quot; jurnalında nəşr olunmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=「BLACK LAGOON」レヴィB2タペストリーの応募者全員サービスがGXで|url=https://natalie.mu/comic/news/245401|website=Comic Natalie|language=yaponca|date=19 avqust 2017|access-date=2025-01-20|archive-date=2023-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813015915/https://natalie.mu/comic/news/245401|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İlk tankobon cildi 19 fevral 2018-ci ildə buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=薬屋のひとりごと～猫猫の後宮謎解き手帳～ １|url=https://shogakukan-comic.jp/book?isbn=9784091575159|website=Shogakukan Comic|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|archive-date=2024-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219204622/https://shogakukan-comic.jp/book?isbn=9784091575159|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;The Apothecary Diaries: Xiaolan's Diary&quot; adlı spin-off manqası Maomaonun saraydakı dostu Şaolanın saray xatirələrindən bəhs edir. Manqa 23 mart 2025-ci ildə &quot;Square Enix&quot; nəşriyyatının &quot;[[Manga Up!]]&quot; saytında serializasiya başlamışdır. Manqanın müəllifi İtsuki Nanaodur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Franchise Gets Spinoff Manga About Xiaolan |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-23/the-apothecary-diaries-franchise-gets-spinoff-manga-about-xiaolan/.222760 |website=[[Anime News Network]] |access-date=23 mart 2025 |language=ingiliscə |date=23 mart 2025 |archive-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406000716/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-23/the-apothecary-diaries-franchise-gets-spinoff-manga-about-xiaolan/.222760 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Anime ===
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries seriyalarının siyahısı}}
Anime serialı adaptasiyası 13 fevral 2023-cü ildə anons edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &quot;Toho&quot; və &quot;[[OLM, Inc.|OLM]]&quot; studiyaları tərəfindən istehsal olunan anime 21 oktyabr 2023-cü ildə yayımlanmağa başlamışdır. Birinci açılış mahnısı &quot;[[Ryokuōshoku Shakai]]&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;[[Hana ni Natte]]&quot;|花になって||{{lit|Çiçək ol}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, birinci bağlanış mahnısı [[Aina the End]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Aikotoba&quot;|アイコトバ||{{lit|Şifrə}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır. Birinci mövsüm iki hissə şəklində yayımlanmış və 24 seriya davam etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Anime's Main Promo Video Reveals More Cast, Theme Song Artists|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-10-01/the-apothecary-diaries-anime-main-promo-video-reveals-more-cast-theme-song-artists/.203024|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=1 oktyabr 2023|archive-date=2023-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001182445/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-10-01/the-apothecary-diaries-anime-main-promo-video-reveals-more-cast-theme-song-artists/.203024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İkinci açılış mahnısı [[Uru (müğənni)|Uru]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Ambivalent&quot;|アンビバレント|Anbibarento|{{lit|Qərarsız}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, ikinci bağlanış mahnısı [[Wacci]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Ai wa Kusuri&quot;|愛は薬|Ay va Kusuri|{{lit|Sevgi dərmandır}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Anime's New Video Previews 2nd Part, Reveals New Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-12-25/the-apothecary-diaries-anime-new-video-previews-2nd-part-reveals-new-cast/.205930|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=25 dekabr 2023|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227081943/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-12-25/the-apothecary-diaries-anime-new-video-previews-2nd-part-reveals-new-cast/.205930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Birinci mövsümün final seriyasının yayımlanmasından sonra ikinci mövsüm anons edilmişdir. İkinci mövsümün 10 yanvardan 4 iyul 2025-ci ilə qədər Nippon TV-nin &quot;Friday Anime Night&quot; veriliş bloku vasitəsilə yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;üçüncü&quot;&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Anime Gets New Sequel |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-04/the-apothecary-diaries-anime-gets-new-sequel/.226308 |website=[[Anime News Network]] |access-date=5 iyul 2025 |language=ingiliscə |date=4 iyul 2025 |archive-date=2025-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704150523/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-04/the-apothecary-diaries-anime-gets-new-sequel/.226308 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İkinci mövsümün birinci açılış mahnısı [[Lilas İkuta]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Hyakkaryōran&quot;|百花繚乱||{{lit|Möhtəşəm mükafat}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, birinci bağlanış mahnısı [[Day Hiray]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Shiawase no Recipe&quot;|幸せのレシピ|Şiavase no reşipi|{{lit|Xoşbəxtlik resepti}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Season 2's 'Final' Trailer Unveils Dai Hirai's Ending Song|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-04/the-apothecary-diaries-season-2-final-trailer-unveils-dai-hirai-ending-song/.219727|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=4 yanvar 2025|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125145745/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-04/the-apothecary-diaries-season-2-final-trailer-unveils-dai-hirai-ending-song/.219727|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İkinci açılış mahnısı &quot;[[Mrs. Green Apple]]&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Kusuhiki&quot;|クスシキ||{{lit|Sirli}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, ikinci bağlanış mahnısı &quot;[[Omoinotake]]&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Hitorigoto&quot;|ひとりごと||{{lit|Monoloq}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Season 2 Anime Reveals Trailer, Visual, Theme Song Artists, April 4 Premiere for 2nd Part |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-28/the-apothecary-diaries-season-2-anime-reveals-trailer-visual-theme-song-artists-april-4-premiere-/.222951 |website=[[Anime News Network]] |access-date=11 aprel 2025 |language=ingiliscə |date=28 mart 2025 |archive-date=2025-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328225812/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-28/the-apothecary-diaries-season-2-anime-reveals-trailer-visual-theme-song-artists-april-4-premiere-/.222951 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

İkinci mövsümün final seriyasının yayımlanmasından sonra üçüncü mövsüm anons edilmişdir.&lt;ref name=&quot;üçüncü&quot;/&gt; Üçüncü mövsümün birinci hissəsi 2026-cı ilin oktyabrında, ikinci hissəsi 2027-ci ilin aprelində yayımlanacaq.&lt;ref name=&quot;film&quot;&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Anime Confirms Season 3, Original Film in 2026 |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-10-22/the-apothecary-diaries-anime-confirms-season-3-original-film-in-2026/.230197 |website=[[Anime News Network]] |access-date=22 oktyabr 2025 |language=ingiliscə |date=22 oktyabr 2025 |archive-date=2025-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022093559/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-10-22/the-apothecary-diaries-anime-confirms-season-3-original-film-in-2026/.230197 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== Anime filmi ====
2025-ci ilin oktyabrında anime filmi anons edilmişdir. Anime filmi 2026-cı ilin dekabrında buraxılacaq və Natsu Hyuqa tərəfindən yazılan orijinal hekayəyə əsaslanacaq.&lt;ref name=&quot;film&quot;/&gt;

=== Digər ===
2025-ci ilin iyulunda &quot;The Apothecary Diaries Palace Chronicles&quot; adlı brauzer oyunu anons edilmişdir. Oyunçu Maomaonu idarə edərək saraydakı tapşırıqları həll etməlidir. Oyun smartfon, tablet və PC üçün əlçatandır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Franchise Gets Browser Game |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-29/the-apothecary-diaries-franchise-gets-browser-game/.227157 |website=[[Anime News Network]] |access-date=30 iyul 2025 |language=ingiliscə |date=29 iyul 2025 |archive-date=2025-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730123155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-29/the-apothecary-diaries-franchise-gets-browser-game/.227157 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;G123&quot; onlayn oyun platforması oyunu 2026-cı ilin iyununda buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Palace Chronicles Browser Game Launches |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-15/the-apothecary-diaries-palace-chronicles-browser-game-launches/.238530 |website=[[Anime News Network]] |access-date=15 iyun 2026 |language=ingiliscə |date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

== Qəbul ==
&quot;The Apothecary Diaries&quot; 2021-ci ilin ən çox satılan üçüncü ranobe seriyası olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Top-Selling Light Novels in Japan by Series: 2021|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-11-28/top-selling-light-novels-in-japan-by-series-2021/.180077|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=28 noyabr 2021|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129022805/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-11-28/top-selling-light-novels-in-japan-by-series-2021/.180077|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Manqa adaptasiyası 2025-ci ildə &quot;ən yaxşı davam edən manqa&quot; kateqoriyası üzrə Amerikan Manqa Mükafatının qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Guy She Was Interested In Wasn't a Guy At All, The Apothecary Diaries Win 2nd American Manga Awards |url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-08-22/the-guy-she-was-interested-in-wasnt-a-guy-at-all-the-apothecary-diaries-win-2nd-american-manga-/.227927 |website=[[Anime News Network]] |access-date=22 avqust 2025 |language=ingiliscə |date=22 avqust 2025 |archive-date=2025-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250822102800/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-08-22/the-guy-she-was-interested-in-wasnt-a-guy-at-all-the-apothecary-diaries-win-2nd-american-manga-/.227927 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Anime adaptasiyasının ikinci mövsümü 2026-cı ildə &quot;Ən yaxşı mənzərə və vizuallar&quot;, &quot;Ən yaxşı saundtrek&quot; və &quot;İlin müəmma və ya psixologiya animesi&quot; kateqoriyalarında Anime Trend Mükafatının qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Uma Musume: Cinderella Gray Wins 12th Anime Trending Awards' Top Prize |url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2026-03-22/uma-musume-cinderella-gray-wins-12th-anime-trending-awards-top-prize/.235592 |website=[[Anime News Network]] |access-date=22 mart 2026 |language=ingiliscə |date=22 mart 2026}}&lt;/ref&gt; İkinci mövsüm 2026-cı ildə &quot;Ən yaxşı dram animesi&quot; kateqoriyasında [[Crunchyroll Anime Mükafatı]]nın qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Crunchyroll Anime Awards 2026 winners |url=https://www.polygon.com/crunchyroll-anime-awards-2026-all-winners-list-nominees/ |website=Polygon |access-date=23 may 2026 |language=ingiliscə |date=23 may 2026}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{notelist|2}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{rəsmi saytı}}
{{The Apothecary Diaries}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:2017-ci ilin manqaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ilin anime serialları]]
[[Kateqoriya:2012-ci ilin Yaponiya romanları]]
[[Kateqoriya:Əvvəlcə onlayn yayımlanmış ranobelər]]
[[Kateqoriya:Ranobelərə əsaslanan anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Crunchyroll animeləri]]
[[Kateqoriya:Dram anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Müəmma anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Romantik anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Gangan Comics manqaları]]
[[Kateqoriya:Nippon Television verilişləri]]
[[Kateqoriya:OLM, Inc.]]
[[Kateqoriya:Seynen manqaları]]
[[Kateqoriya:Shōsetsuka ni Narō]]
[[Kateqoriya:Toho Animation]]
[[Kateqoriya:2014-cü ilin Yaponiya romanları]]
[[Kateqoriya:Next Manqa Mükafatının qalibləri]]
[[Kateqoriya:Crunchyroll Anime Mükafatı qalibləri]]</text>
      <sha1>p0r5o79vwbtfiy7z3ghci3gxof0b2fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1990-cı illərdə nəqliyyat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>897858</id>
    <revision>
      <id>8965783</id>
      <parentid>8010765</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]</comment>
      <origin>8965783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="46v6o07t7nc9jcv2akvlszg0m8irbrf" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|Transport in the 1990s}}

[[Kateqoriya:1990-cı illər|Nəqliyyat]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərdə texnologiya‎|Nəqliyyat]]
[[Kateqoriya:XX əsrdə nəqliyyat]]
[[Kateqoriya:Onilliklərinə görə nəqliyyat]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərdə iqtisadiyyat]]</text>
      <sha1>46v6o07t7nc9jcv2akvlszg0m8irbrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Hüquq-mühafizə haqqında filmlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>899297</id>
    <revision>
      <id>8965982</id>
      <parentid>8760408</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</comment>
      <origin>8965982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="nzwln8et03899en9b1cnrjw5o2d33yy" xml:space="preserve">[[Kateqoriya: Uydurmada hüquq-mühafizə]]
[[Kateqoriya:Cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:Təhlükəsizlik və nəzarət haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>nzwln8et03899en9b1cnrjw5o2d33yy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965989</id>
      <parentid>8965982</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="0glbtc2at8wmnjrevog3vhwpqa8rl49" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Uydurmada hüquq-mühafizə]]
[[Kateqoriya:Cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:Təhlükəsizlik və nəzarət haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>0glbtc2at8wmnjrevog3vhwpqa8rl49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azemiopinae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>899729</id>
    <revision>
      <id>8965629</id>
      <parentid>8568056</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="h1nwct58f2btenxfsqr8817pygglp5n" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Azemiopinae''' — ''Azemiops'' cinsini ehtiva edən və A. feae və A. kharini ilan növlərini ehtiva edən [[monotipik]] bir [[yarımfəsilə]].&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{Cite iucn|title=''Azemiops feae ''|page=e.T190641A1955758|author=Lau M, Rao D-q|date=2012|volume=2012|doi=10.2305/IUCN.UK.2012-1.RLTS.T190641A1955758.en}}&lt;/ref&gt;

==Təsvir==
Növlərin heç biri 1 m uzunluğunda böyümür. Liem və başqalarına (1971) görə, maksimum uzunluq 77 sm-dir, Orlov (1997) isə müvafiq olaraq 72 sm və 78 sm ölçülü bir erkək və bir dişi təsvir etmişdir.&lt;ref name=&quot;Mal03&quot;&gt;Mallow D, Ludwig D, Nilson G (2003). ''True Vipers: Natural History and Toxinology of Old World Vipers''. Krieger Publishing Company. 359 pp. {{ISBN|0-89464-877-2}}.&lt;/ref&gt; Bir neçə səbəbə görə bütün [[Gürzəkimilər|gürzələrin]] ən ibtidaisi hesab olunur. Onun kifayət qədər möhkəm bir bədəni və qısa bir quyruğu var. Üçbucaqdan bir qədər yastı və daha elliptik formada olan baş, digər gürzəların əksəriyyəti kimi çoxsaylı kiçik pulcuqlarla deyil, [[suilanıkimilər]] və [[aspidlər]] kimi böyük qalxanlarla örtülmüşdür. Həmçinin, kəllə fərqli şəkildə qurulmuşdur. Lakin, onun qısa olan boş, fırlanan dişləri var. Dişlərin ucunda, boşalma orifisinə yan tərəfdə bir qırış, həmçinin yalnız bəzi opistoglyphous və atractaspid ilanlarda görülən ventral səthdə bıçaq kimi bir quruluş var. Zəhər vəziləri nisbətən kiçikdir. Əksər gürzələrin əksinə, Fea ilanı yumurtlayan və qışda yuxuya gedən bir ilandır.&lt;ref name=&quot;Mal03&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Asiya sürünənləri]]
[[Kateqoriya:İlan cinsləri]]
[[Kateqoriya:Zəhərli ilanlar]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>h1nwct58f2btenxfsqr8817pygglp5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çili Prezidenti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>901625</id>
    <revision>
      <id>8966051</id>
      <parentid>8682754</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qismət Nəbi</username>
        <id>193174</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="97ohswx06pbqu23sa38gzrib5px0x4n" xml:space="preserve">'''Çili Prezidenti''' — [[Çili|Çili Respublikasının]] dövlət başçısı.{{Dövlət vəzifəsi|originalın dilindəki adı={{Dil-es|Presidente de la República de Chile}}|vəzifə=Çili Respublikasının Prezidenti|emblem=Bandera del presidente de Chile.svg|emblemin ölçüsü=|emblemin izahı=|portret=President José Antonio Kast.jpg|portretin ölçüsü=|portretin izahı=|sonuncu=|hal-hazırkı=[[Jose Antonio Kast]]|birinci=[[Manuel Blanko Enkalada]]|təsis edilib=9 iyul 1826|səlahiyyət müddəti=4 il, iki dəfə|rəsmi sayt=[http://www.gob.cl Çili Prezidentinin rəsmi saytı]|müraciət forması=Cənab Prezident|iqamətgahı=La-Moneda sarayı, [[Santyaqo]]|təyin edilib=11 mart 2026-ci ldən|başçılıq edir=[[Çili]]}}

== İstinadlar ==

[[Kateqoriya:Çili prezidentləri]]</text>
      <sha1>97ohswx06pbqu23sa38gzrib5px0x4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Macrelaps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>902717</id>
    <revision>
      <id>8965643</id>
      <parentid>8570584</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="7ykmtir3v3lwcet9p700k39l8nn17aw" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Macrelaps''' — [[Cənubi Afrika Respublikası|Cənubi Afrikaya]] (CAR) [[endemik]] olan arxa dişli (opisthoglyphous) [[Zəhərli ilan|zəhərli bir ilan]] [[Bioloji növ|növü]] olan '''M. microlepidotus''' üçün yaradılmış [[monotipik]] bir [[Cins (biologiya)|cins]]. Hazırda heç bir [[yarımnöv]]ü tanınmır.&lt;ref name=&quot;ITIS&quot;&gt;{{ITIS |id=700185 |taxon=''Macrelaps'' |accessdate=5 September 2007}}&lt;/ref&gt;

== Təsvir ==
Maksillar qısadır, dörd orta ölçülü böyük dişi var, ardınca gözün altında yerləşən çox böyük yivli bir diş gəlir. Ön mandibular dişlər böyüdülmüşdür, üçüncüsü beşinciyə qədər ən uzundur. Baş kiçikdir, boyundan fərqlənmir. Gözləri kiçikdir, bəbəkləri isə yuvarlaq. Burun bölünür. Loreal yoxdur. Preokulyar yoxdur. Prefontal gözə daxil olur. Bədən silindrik, quyruq qısadır. Dorsal pulcuqlar hamardır, çuxursuzdur, 25 və ya 27 cərgədədir.&lt;ref name=&quot;Boulenger, G.A. 1896. p. 255&quot;&gt;[[George Albert Boulenger|Boulenger, G.A.]] 1896. ''Catalogue of the Snakes in the British Museum (Natural History), Volume III''. London. p. 255.&lt;/ref&gt;

Yuxarıdan görünən rostral hissəsi, frontaldan olan məsafəsinin demək olar ki, yarısı qədərdir. İnternazallar prefrentallardan qısadır. Burun ucundan olan məsafəsi qədər uzundur, parietallardan xeyli qısadır. Yeddi yuxarı labial, üçüncüsü və dördüncüsü gözə daxil olur, beşincisi ən böyükdür. Ön çənə qalxancığı ilə təmasda olan üç və ya dörd aşağı labial. Ön çənə qalxanları arxa çənə qalxanlarından bir qədər uzundur.&lt;ref name=&quot;Boulenger, G.A. 1896. p. 255&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:1860-cı ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:İlan cinsləri]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>7ykmtir3v3lwcet9p700k39l8nn17aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Micropechis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>902803</id>
    <revision>
      <id>8965645</id>
      <parentid>8071284</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="emwslb3s9gxje4r9x5fnfzoa63hanap" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Mikropechis ikaheca''' — '''Mikropechis''' cinsindəki yeganə növ olan yüksək [[Zəhərli ilan|zəhərli]] bir [[Aspidlər|elapid]].

== Yayılması ==

Micropechis ikaheca – [[Yeni Qvineya]] və ona bitişik adalara, xüsusən də [[Papua-Yeni Qvineya]]nın [[Madanq əyaləti]]ndəki [[Karkar]] adasına [[endemik]]dir. Burada xüsusilə yayğındır və açıq rənginə görə &quot;ağ ilan&quot; adlandırılır.&lt;ref name=&quot;OShea&quot;&gt;{{cite book |title=A Guide to the Snakes of Papua New Guinea|author-first=Mark |author-last=O’Shea |year=1996 |publisher=Independent Publishing |location=Port Moresby, NCD, Papua New Guinea |isbn=9980-916-96-6}}&lt;/ref&gt; Həmçinin qonşu [[Manam]] adasında;&lt;ref name=&quot;Williams-Jensen-Winkel&quot;&gt;{{cite book |title=Clinical Management of Snakebite in Papua New Guinea |editor1-first=David J. |editor1-last=Williams |editor2-first=Simon D. |editor2-last=Jensen |editor3-first=Kenneth D. |editor3-last=Winkel |year=2004 |publisher=Independent Publishing |location=Port Moresby, NCD, Papua New Guinea |isbn=9980-916-25-7 |url=http://kingsnake.com/aho/pngsmc/contents.html}}&lt;/ref&gt; Papua-Yeni Qvineyanın [[Şərqi Sepik]] əyalətindəki [[Uvea]] (Valis) adasında; [[Papua (əyalət)|Papua əyalətinin]] [[Biak adaları]]; [[Qərbi Yeni Qvineya]], [[Qərbi Papua əyaləti]], [[Raja Ampat adaları|Raca Ampat adalarında]] tapılır. Həmçinin [[Aru adaları]]nda da mövcuddur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Aspidlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>emwslb3s9gxje4r9x5fnfzoa63hanap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2019-cu ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>904135</id>
    <revision>
      <id>8965884</id>
      <parentid>8077341</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:2019-cu ildəki münaqişələr]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="4t7ldxykq6obouwgzlp76219a4y8pzv" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2019-cu ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>4t7ldxykq6obouwgzlp76219a4y8pzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2025-ci ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>904136</id>
    <revision>
      <id>8965868</id>
      <parentid>8077342</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:2025-ci ildəki münaqişələr]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="5eo2furgfam4ytxjzuqzej597b3zufu" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki münaqişələr]]</text>
      <sha1>5eo2furgfam4ytxjzuqzej597b3zufu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atıcı (film, 2007)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>905647</id>
    <revision>
      <id>8965936</id>
      <parentid>8546120</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7932" sha1="q9chrr0vaxykbc0kuagc0wm0cyy3rhv" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Stiven Hanterin yazdığı &quot;Snayper&quot; romanı
 |rejissor           = Antuan Fukuan
 |ssenarist          = {{ubl|Conatan Lemkin&lt;ref name=&quot;latimes-fernandez&quot;&gt;{{cite news |date=March 21, 2007 |last1=Fernandez |first1=Jay A. |title=A keen eye, and a dead-on aim |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-mar-21-et-scriptland21-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927062622/http://articles.latimes.com/2007/mar/21/entertainment/et-scriptland21 |archive-date=September 27, 2015 |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=October 20, 2018}}&lt;/ref&gt;|Stiven Hanter}}
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Lorenzo di Bonaventura
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Mark Mançina
 |rollarda           = 
 |operator           = Piter Menzes
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 124 dəqiqə&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/shooter-2007 |title=SHOOTER {{!}} British Board of Film Classification |publisher=British Board of Film Classification}}&lt;/ref&gt; 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2007
 |büdcə              = 61 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt;
 |gəlir              = 95,7 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Atıcı'''&lt;ref name=TvSeans&gt;{{cite web|url=https://tvseans.az/az/film/2299/atici|title=Atıcı|work=TvSeans|archive-date=2025-03-28|access-date=2025-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250328200814/https://tvseans.az/az/film/2299/atici|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{Dil-en|Shooter}}) — Stiven Hanterin yazdığı &quot;Snayper&quot; romanı əsasında&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/pointofimpact00hunt_0 |title=Point of Impact |first=Stephen |last=Hunter |author-link=Stephen Hunter |publisher=Bantam Books |location=New York City |edition=1st |year=1993 |isbn=978-0553071399 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; rejissor Antuan Fukuanın [[2007-ci ilin filmləri|2007-ci ildə]] çəkmiş olduğu Amerika filmidir.&lt;ref name=&quot;Shooter 2007&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/641884/Shooter/full-credits.html |title=Shooter (2007) - Full Credits |work=Turner Classic Movies |access-date=December 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220223312/http://www.tcm.com/tcmdb/title/641884/Shooter/full-credits.html |archive-date=December 20, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Süjet xətti ==
Filmin baş qəhrəmanı [[:en:Bob Lee Swagger|Bob Li Sueqqer]] dəniz qoşunlarının giziridir. Dünyada uzaq məsafədən istənilən hədəfi vura bilən yeganə snayperdir. Baş qəhrəman münzəvi həyat tərzi sürərək hər kəsdən uzaqda dağlardakı evində gizlənir. Bobbi heç ağlına gətirə bilməzdi ki, prezidentə hazırlanan sui-qəsddə onun adı hallanacaq. Deməli Bobun həyatını təhlükə altına atmaq və onu hökumətə təslim etmək istəyənlər varmış. Onun qarşısında bir tapşırıq var, qısa zamanda əsl qatili ifşa etmək.&lt;ref name=TvSeans/&gt;

== Rollarda ==
* Mark Uolberq — ''[[:en:Bob Lee Swagger|Bob Li Sueqqer]]''
* Maykl Penya— ''Nikolas (Nik) Memfis''
* Denni Qlover— ''polkovnik Ayzek Conson''
* Keyt Mara— ''Sara Fenn''
* Elias Koteas— ''Cek Peyn''
* Rade Şerbedciya— ''Maykl Sandor / Mixaylo Şerbak''
* Ned Bitti— ''senator Çarlz F. Miçam''
* Rona Mitra— ''Aludres Qalindo''
* Conatan Lloyd Uoker— ''Brent Dobbler''
* Luis Ferreyra — ''Hovard Parnell''
* Teyt Donovan— ''Rass Törner''
* Levon Helm— ''mister Reyt''
* Maykl Dopud— ''muzdlu əsgərlərin komandiri''
* Zak Santyaqo — ''agent''
* Brayan Markinson — ''ABŞ-nin baş prokuroru Rassert''
* Maykl St. Con Smit — ''[[FTB]] direktoru Brandt''
* Din Makkenzi — ''arxiyepiskop Desmond Mutumbo''
* Tom Batler — ''[[ABŞ prezidenti]]''

== Musiqi ==
Filmin musiqisini Mark Mançina bəstələmişdir. Filmin saundtreki isə Lakeshore Records tərəfindən 27 mart 2007-ci ildə buraxılmışdır. Otis Taylorun &quot;Horrible Letter&quot; mahnısı filmin sonunda və titrlərdə eşidilir.

== Büdcə və gəlir ==
Film 61 milyon dollar təşkil etmiş istehsal büdcəsinə qarşı ABŞ və Kanadada 47 milyon dollar, dünya miqyasında isə 95,7 milyon dollar gəlir əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=shooter.htm |title=Shooter (2007) |website=[[Box Office Mojo]] |accessdate=2015-03-17 |archive-date=2019-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613001301/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=shooter.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;

== TV adaptasiyası ==
2016–2018-ci illər arasında USA Network bu film və eyniadlı kitab əsasında [[Atıcı (teleserial 2016)|eyniadlı serial]] yayımlanmışdır. Filmin prodüseri Mark Uolberq, baş rol ifaçısı isə Rayan Fillippedir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* {{Official website}}
* {{IMDb title|id=0822854|title=Shooter}}
* {{Rotten Tomatoes|shooter|Shooter}}
* {{Metacritic film|title=Shooter}}
* {{Mojo title|shooter|Shooter}}

[[Kateqoriya:2000-ci illərin filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Rejissor Antuan Fukuanın filmləri]]
[[Kateqoriya:Lorenzo di Bonaventuranın prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Paramount Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Mark Mançinanın bəstəkarı olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin siyasi triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin viqilante filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin döyüş-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Montana haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Televiziya şoularına adaptasiya edilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Siyasi döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin döyüş-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Döyüş-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Di Bonaventura Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:FTB haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Uydurmada Filadelfiya Polis İdarəsi]]
[[Kateqoriya:İntiqam haqqında ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Sui-qəsdlər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Snayperlər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Filadelfiya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Filadelfiyada çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Eritreyada çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə döyüş-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin siyasi döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>q9chrr0vaxykbc0kuagc0wm0cyy3rhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bungarus sindanus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>907168</id>
    <revision>
      <id>8965631</id>
      <parentid>8568397</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1549" sha1="tfjvdwqqkgpigkry9qelagvbqu108d8" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Bungarus sindanus''' (''Sind kraytı'') — [[Hindistan]]ın şimal-qərbində, [[Əfqanıstan]]da və [[Pakistan]]da tapılan zəhərli bir [[Aspidlər|elapid]] [[ilan]] [[bioloji növ|növ]]ü.

== Təsvir ==

''Sind kraytı'' ümumiyyətlə 1 m (3 fut) uzunluğundadır, bəzi nümunələr 1,8 m (6 fut) uzunluğundadır. Onların ən çox görünən xüsusiyyəti dar ağ zolaqlarıdır, baxmayaraq ki, zolaqlar rəng variasiyasından asılı olaraq sarı və ya boz ola bilər. Gənclərin bədəninin üçdə birində zolaqlar əvəzinə ağ ləkələr var (yetkinlikdə inkişaf edir). Onların qısa burunlu, kiçik gözləri, sarı və ya ağ yuxarı dodaqları və iti uclu quyruğu olan yumurta şəklində bir başı var.&lt;ref name=&quot;wildlifeofpakistan.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wildlifeofpakistan.com/ReptilesofPakistan/krait.htm|title=Snakes of Pakistan: Common Krait, Sindhi Krait, Northern Punjab Krait|website=Wildlifeofpakistan.com|access-date=13 November 2017|archive-date=14 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114225210/http://www.wildlifeofpakistan.com/ReptilesofPakistan/krait.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Kürək pulcuqları hamar və parlaqdır, onurğa cərgəsi böyüdülmüş və altıbucaqlıdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Pakistan sürünənləri]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>tfjvdwqqkgpigkry9qelagvbqu108d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Həbsxana filmləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>907633</id>
    <revision>
      <id>8965980</id>
      <parentid>8760364</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</comment>
      <origin>8965980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="h38qqpeav013v2x3emaaw0f1um62jd0" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Mövzularına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:Həbsxana haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Janrlarına görə cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>h38qqpeav013v2x3emaaw0f1um62jd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965987</id>
      <parentid>8965980</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="d683un5nq1jrewmtfrs4wf960w7z7q3" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Mövzularına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:Həbsxana haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Janrlarına görə cinayət filmləri]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>d683un5nq1jrewmtfrs4wf960w7z7q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ovophis okinavensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>908423</id>
    <revision>
      <id>8965648</id>
      <parentid>8571103</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="007l57ymcqsy7ex07mcrco1ckor2xk3" xml:space="preserve">
{{Takson}}
'''Ovophis okinavensis''' — Ümumi adı ilə ''hime habu'' (ヒメハブ), [[Ryukyu adaları|Ryukyu]] adaları [[çuxurbaş ilanlar]] və [[Okinava]] çuxurbaş gürzəsi, [[Yaponiya|Yaponiyanın]] Ryukyu adalarında tapılan bir çuxurbaş [[gürzə]] növü.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=Ota, H. |author2=Kidera, N. |year=2018 |title=''Ovophis okinavensis'' |volume=2018 |page=e.T96265023A96265034 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T96265023A96265034.en |access-date=13 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gum04&quot;&gt;Gumprecht A, Tillack F, Orlov NL, [[Ashok Captain|Captain A]], Ryabov S. 2004. ''Asian Pitvipers''. GeitjeBooks. Berlin. 1st Edition. 368 pp. {{ISBN|3-937975-00-4}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ITIS&quot;&gt;{{ITIS |id=634900 |taxon=''Ovophis okinavensis'' |access-date=13 November 2022}}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda heç bir [[yarımnöv]] tanınmır.

== Coğrafi yayılması ==
Bu növ Yaponiyanın Ryukyu adalarında, o cümlədən [[Okinava]] və [[Amami adaları|Amami]] adalarında tapılır. Növün tip lokaliteti &quot;Okinava&quot; kimi göstərilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:1892-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>007l57ymcqsy7ex07mcrco1ckor2xk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naja pallida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>909725</id>
    <revision>
      <id>8965646</id>
      <parentid>8570933</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1760" sha1="5u9ztyc3xlz3g1lpi789hb5hbca76md" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Naja pallida''' (''Qırmızı tüpürən kobra'') — [[Afrika]]ya məxsus olan bir &quot;tüpürən kobra&quot; [[bioloji növ|növü]].

== Taksonomiya ==

Bu növ əvvəllər [[Naja mossambica]]nın [[yarımnöv]]ü, &quot;N. m. pallida&quot; kimi qəbul edilirdi, lakin indi ayrı bir növ kimi təsnif edilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Naja pallida|url=http://kingsnake.com/wiki/species.php?id=690|encyclopedia=Reptile &amp; Amphibian Encyclopedia|publisher=www.kingsnake.com|accessdate=13 January 2012|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153537/http://www.kingsnake.com/wiki/species.php?id=690|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən, &quot;N. mossambica&quot; bu növdən daha çox [[Naja nigricollis]] ilə yaxından əlaqədardır. Qırmızı tüpürən kobra, şimal-şərqi Afrikanın &quot;Nubiya tüpürən kobrası&quot; (Naja nubiae) ilə yaxından əlaqəlidir və onunla &quot;bacı qrup&quot; təşkil edir. Nubiya tüpürən kobrası əvvəllər &quot;N. m. pallida&quot;-nın şimal populyasiyası kimi qəbul edilirdi, lakin 2003-cü ildə ayrı bir növ kimi tanındı.&lt;ref name=Devenomized&gt;{{cite web|last=Mastenbroek|first=Richard|title=Captive Care of the Red Spitting Cobra (''Naja pallida'')|url=http://devenomized.com/libraries/elapids/Red_Spitting.pdf|work=Devenomized|publisher=www.devenomized.com|accessdate=13 January 2012}}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:1896-cı ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Afrika ilanları]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>5u9ztyc3xlz3g1lpi789hb5hbca76md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zatus-səlasil döyüşü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>909833</id>
    <revision>
      <id>8965774</id>
      <parentid>8236874</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6341" sha1="2bwdo9tcij2l0dtmntjeghr1fg1o7tr" xml:space="preserve">{{Tərəfli}}

'''Zatus-səlasil döyüşü''' [[Xeybər döyüşü|Xeybər döyüşündən]] sonra və [[Məkkənin fəthi|Məkkənin fəthindən]] əvvəl hicri 8-ci ildə Rəml və ya Yabis adlanan dərədə baş vermişdir. Döyüş [[Əli|Əli ibn Əbu Talibin]] başçılığı ilə qazanılmışdır. Zatus-səlasil hadisəsi İslam Peyğəmbərinin üstünə döyüşə gəlmək istəyənlər barəsində xəbər tutmasından sonra buna qarşı tədbir görməsi ilə başlamışdır. Peyğəmbərə verilən bu xəbərdən sonra o insanları məscidə çağırmış orada siffə əhlini Bəni-Səlim qəbiləsinin üzərinə göndərmişdir.&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.1, səh. 296-297, Silsilə qəzvəsi fəsli.&lt;/ref&gt;

== Döyüşün baş vermə tarixi ==
Mənbələrdə döyüş barədə müxtəlif fikirlər söylənilmiş, hətta onun tarixi də mübahisəli olmuşdur. Bəzi rəvayətlərə görə Zatus-səlasil döyüşü Xeybər döyüşündən, bir digər rəvayətə görə isə Təbuk döyüşündən sonra baş vermişdir. [[Şeyx İrbili]] Zatus-səlasil hadisəsini Təbuk döyüşündən sonra qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.1, səh. 296, Silsilə qəzvəsi fəsli.&lt;/ref&gt; [[Şeyx Müfid]] isə hər iki növdə rəvayəti qeyd etmişdir. [[Şeyx Müfid]] və [[Şeyx İrbili|Şeyx İrbilinin]] rəvayətlərindən fərqli olaraq, Əli ibn İbrahim Qummi İslam Peyğəmbərinin düşmənin tələsini(düşmənin hücuma keçmə hadisəsini) ilahi vəhy ilə öyrəndiyi rəvayəti də nəql etmişdir.&lt;ref&gt;Əli ibn İbrahim əl-Qummi, Təfsiri-Qummi, c.2, səh.434&lt;/ref&gt;

== Döyüş başçılarının təyini ==
Zatus-səlasil hadisəsi İslam Peyğəmbərinin ona qabaqcadan Rəml vadisində yığışıb müsəlmanların üstünə döyüşə gəlmək istəyənlər barəsində xəbər verilməsindən sonra müsəlmanların buna qarşı tədbir görməsi ilə baş vermişdir. Peyğəmbərin kəşfiyyata göndərdiyi dəstə məlumat çatdırır ki, Yabis vadisində minlərlə insan birləşib İslamı məhv etmək qərarına gəliblər. Düşmənin məqsədi, Məhəmməd və Əlini qətlə yetirmək idi. Şeyx Müfidin nəql etdiyinə görə məlumatı, İslam Peyğəmbərinə müsəlmanlardan biri çatdırmış və düşmənin gecə ikən Mədinəyə hücum etmək niyyətində olduqlarını bildirmişdir.&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, əl-İrşad, səh.86&lt;/ref&gt; Qaynaqlarda fəqrli cür adlandırılan - Rəml və ya Yabis adlanan dərə ehtimal olunur ki bir dərənin 2 fərqli adıdır. Döyüş İslam Peyğəmbərinin kəşfiyyata önəm verdiyini, bununla yüzlərlə insanın həyatını təhlükəyə atmadan qələbə qazandığı faktını ortaya qoymuşdur.

İslam Peyğəmbəri camaatı [[Məscid|məscidə]] yığmağı əmr etdi . Sonra [[Minbər|minbərə]] çıxıb bu xəbəri camaata çatdırdı. [[Əshabi-süffə|“Səffa”dan bir dəstə adam]] ayağa qalxıb dedilər: “Bizi döyüşə göndərin”. İslam Peyğəmbəri püşk yolu ilə səksən nəfər seçdi və onları Əbu Bəkrin başçılığı ilə göndərərək tapşırır ki, “Bəni-Səlim qəbiləsinə doğru get”.

Əbu Bəkr ixtiyarında olan 80 nəfərlə birlikdə vadiyə gedir. Düşmən ətrafı iri qaya parçaları və ağaclarla örtülmüş dərədə toplanmışdı. Əbu Bəkr dərədən endikdə düşmən dərənin ətrafından hücuma keçib bir neçə nəfəri qətlə yetirir. Əbu Bəkr geri çəkilmək məcburiyyətində qalır. Mədinəyə qayıtdıqdan sonra İslam Peyğəmbəri bu dəfə Ömərin başçılığı ilə bir dəstəni onların üstünə göndərir. Qaya və ağacların arxasında gizlənmiş düşmən Öməri də məğlubiyyətə uğradır.&lt;ref&gt;Şeyx Müfid, əl-İrşad, səh.84&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Şeyx İrbili, Kəşful-ğummə, c.1, səh. 297, Silsilə qəzvəsi fəsli.&lt;/ref&gt;

Əmr ibn As Peyğəmbərə döyüşün taleyinin hiylə olduğunu bildirir. Peyğəmbərin icazəsi ilə düşmənin üstünə hücuma getsə də nəticə əldə etmədən, bir neçə nəfər itirildikdən sonra geri qayıdır. 

== Əli ibn Əbu Talibin qələbəsi ==
Əmr ibn Asın da məğlubiyyətindən sonra İslam Peyğəmbəri bir neçə gündən sonra döyüş bayrağını [[Əli|Əli ibn Əbu Talibə]] verərək ona düşmənin üzərinə getməsini tapşırır. Əbu Bəkr, Ömər və Əmr ibn As da Əli ibn Əbu Talibi müşayiət edirlər. Əli ibn Əbu Talib ixtiyarında olan adamları da götürüb İraq səmtinə üz alaraq ordunu çətin yollarla aparır. Düşmənin onların gəlişindən xəbər tutmamağı üçün gecə hərəkət edib, gündüz gizlənib istirahət edirlər. Düşmənin yerləşdiyi dərəyə çatdıqda atların ağzının bağlanıb bir kənarda saxlanmasını əmr edir.&lt;ref&gt;Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, İmam Əlinin həyatı, səh.55&lt;/ref&gt; Səhər açılan vaxtı müsəlmanlar namaz qıldıqdan sonra hücum əmri verir. Mənbələrin verdiyi məlumata görə düşmən ordusunun sayı 12 min nəfər, müsəlmanların dəstəsinin sayı isə 4000 nəfər idi.&lt;ref&gt;Əli ibn İbrahim əl-Qummi, Təfsiri-Qummi, c.2, səh.434-439&lt;/ref&gt;

Əli ibn Əbu Talib qarşısına çıxan 7 rəqibini öldürür. Düşmən ordusu qorxusundan dirənə bilməyəcəklərini başa düşdükdə, qaçaraq arxalarında böyük bir qənimət buraxdı.&lt;ref&gt;Şeyx Fəzl ibn Həsən ət-Təbərsi, Məcməul-Bəyan, c.1, səh.528&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Furat ibn İbrahim əl-Kufi, Təfsir-i Furat, səh. 222-226 &lt;/ref&gt; Müsəlmanlar hər tərəfdən düşmənin üstünə hücuma keçirlər. Bəni-Səlim qəbiləsindən olan ərəblər qüvvələrini cəm edib özlərini qorumağa vaxt tapmamış müsəlmanlar tərəfindən məğlubiyyətə uğrayırlar. Döyüş müsəlmanların parlaq qələbəsi ilə başa çatır.

Qumminin nəqlinə əsasən, müsəlmanlar tərəfdən sadəcə 2 nəfər şəhid edilmişdir.&lt;ref&gt;Əli ibn İbrahim əl-Qummi, Təfsiri-Qummi, c.2, səh.434-439&lt;/ref&gt;

Adiyat surəsi də Zatus-səlasil döyüşü barədə nazil olmuşdur.

Döyüş başa çatdıqdan sonra Əli ibn Əbu Talibin rəhbərlik etdiyi dəstə Mədinəyə qayıtdıqda İslam Peyğəmbərinin tərifli ilə qarşılanır.&lt;ref&gt;Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, İmam Əlinin həyatı, səh.55-56&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==

[[Kateqoriya:Əli]]</text>
      <sha1>2bwdo9tcij2l0dtmntjeghr1fg1o7tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhv olma (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>912239</id>
    <revision>
      <id>8965957</id>
      <parentid>8803086</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9547" sha1="5bt2a0nw8yaazyv6inh86hoqydsp5iw" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = Aleks Qarland
 |ssenarist          = {{ubl|Aleks Qarland|Ceff Vandermeyer}}
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = {{ubl|Endrü Makdonald|Allon Riç|Co Bern|Skott Rudi}}
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = {{ubl|Ceff Berrou|Ben Solsberi}}
 |rollarda           = 
 |operator           = Robert Hardi
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 40–55 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref name=opening&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2018/02/black-panther-natalie-portman-annihilation-game-night-weekend-box-office-1202300998/|title='Black Panther' Breaks More Records: $108M Second Weekend Is Second-Best Ever As Marvel Movie Heads For $400M|work=Deadline Hollywood|publisher=Penske Business Media|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=February 25, 2018|access-date=February 25, 2018|archive-date=March 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301001424/http://deadline.com/2018/02/black-panther-natalie-portman-annihilation-game-night-weekend-box-office-1202300998/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HollywoodReporter-producerclash&gt;{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/annihilation-how-a-clash-between-producers-led-a-netflix-deal-1065465|title='Annihilation': Behind-the-Scenes of a Producer Clash and That Netflix Deal (Exclusive)|date=December 7, 2017|access-date=February 9, 2018|first=Borys|last=Kit|work=[[The Hollywood Reporter]]|quote=... istehsal büdcəsi 55 milyon dollar ətrafındadır ...|archive-date=February 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201023903/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/annihilation-how-a-clash-between-producers-led-a-netflix-deal-1065465|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheNumbers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Annihilation#tab=box-office|title=''Annihilation'' (2018)|website=The Numbers (website)|access-date=August 20, 2018|archive-date=September 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913195808/https://www.the-numbers.com/movie/Annihilation#tab=box-office|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Alex Garland Leaves Nothing Behind. |first=Sean |last=Fennessey | date = February 23, 2018  | website = The Ringer (website) | url = https://www.theringer.com/movies/2018/2/23/17036466/alex-garland-annihilation-interview-ex-machina | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20180225050636/https://www.theringer.com/movies/2018/2/23/17036466/alex-garland-annihilation-interview-ex-machina | archive-date = 2018-02-25 | quote = Məhv olma 40 milyon dollarlıq bir filmdir }}&lt;/ref&gt;
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Məhv olma''' və ya '''Annigilyasiya'''&lt;ref name=TvSeans/&gt; ({{Dil-en|Annihilation}}) — rejissor Aleks Qarland tərəfindən çəkilmiş [[elmi fantastika filmi]]. Ekran işi Ceff Vandermeyerin 2014-cü ilin fevral ayında nəşr olunmuş  Southern Reach Trilogy adlı trilogiyasının birinci kitabı olan “Məhv olma” (Annigilyasiya) adlı kitabı əsasında hazırlanmışdır. Filmdə baş rolu [[Natali Portman]] ifa edir. Film 23 fevral 2018-ci ildə ABŞ-də buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;ScreenRant&quot;&gt;{{Cite news |last=Fuller |first=Becky |date=2018-02-22 |title=Why ''Annihilation'' Is Going Straight To Netflix Internationally |publisher=Screenrant.com |url=https://screenrant.com/annihilation-movie-netflix-international-why/ |access-date=2018-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224000537/https://screenrant.com/annihilation-movie-netflix-international-why/ |archive-date=2018-02-24}}&lt;/ref&gt;

== Süjet xətti ==

Yer kürəsində meydana gələn – köpük şəkilli “X zonası”nın mənşəyini heç bir alim müəyyən edə bilmir. Anomal halların yaşandığı ölümcül təhlükəli ərazini araşdırmaq üçün hökumət gizli təşkilat yaradır. Ancaq ora göndərilən bioloq, zooloq və digər alimlər və hərbçilərdən ibarət ekspedisiya üzvlərinin çoxu yoxa çıxır, geri qayıda bilənlərdə isə qorxulu dəyişikliklər baş verir. Baş qəhrəman “X zonanın” sirrini öyrənmək üçün həyatını riskə ataraq 12-ci ekspedisiyanın tərkibində təhlükəli missiyaya yollanır...&lt;ref name=TvSeans&gt;{{cite web|url=https://tvseans.az/az/film/1177/annigilyasiya|title=Annigilyasiya|work=TvSeans|archive-date=2025-02-09|access-date=2025-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209211704/https://tvseans.az/az/film/1177/annigilyasiya|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Rollarda  ==

* [[Natali Portman]] — Lina ([[Biologiya|bioloq]])
* Cennifer Ceyson Li — Doktor Ventress ([[Psixologiya|psixoloq]])
* [[Tessa Tompson]] — Cozi Radek ([[fizik]])
* Cina Rodriqez — Anya Torensen ([[feldşer]])
* Tuva Novotnı — Kass Şepard (geomorfoloq)
* Oskar Ayzek —Keyn (Linanın əri və Şimmerə təşkil edilmiş hərbi ekspedisiyanın üzvü olan çavuş)
* Sonoya Midzuno — Keyt (Linanın tələbəsi)
* Devid Qyasi — Daniel (Linanın həmkarı və [[Məşuqə|məşuqu]])
* Benedikt Vonq — Lomaks (Linanı sorğu-sual edən [[alim]])

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* {{IMDb title|2798920}}
* {{Rotten Tomatoes|m/annihilation|Annihilation}}

[[Kateqoriya:2018-ci ilin qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin elmi fantastika qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin psixoloji qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin qorxu triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi-fantastik macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi-fantastika qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qorxu triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın elmi fantastika macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın elmi fantastika qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin elmi fantastika romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qorxu romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın real olmayan hekayə filmləri]]
[[Kateqoriya:Skydance Media filmləri]]
[[Kateqoriya:Ssenari müəllifi Aleks Qarland olan filmlər]]
[[Kateqoriya:Berkşirdə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Norfolkda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Surreydə çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Aldatma haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Alimlər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Toqquşma hadisələri haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yadplanetlilərin hücumu haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi-fantastika qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində elmi fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin Böyük Britaniya filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin filmləri]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafiyada kastinq qalmaqalları]]
[[Kateqoriya:Ekzistensialist filmlər]]
[[Kateqoriya:Yadplanetlilərin ziyarəti haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yadplanetlilər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Elmi fantastika romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Rejissor Aleks Qarlandın filmləri]]
[[Kateqoriya:Prodüser Endrü Makdonaldın filmləri]]
[[Kateqoriya:Skott Rudinin prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Bəstəkar Ben Solsberinin filmləri]]
[[Kateqoriya:Bəstəkar Ceff Berrounun filmləri]]
[[Kateqoriya:Pinewood Studios filmləri]]
[[Kateqoriya:Bataqlıqlarda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Mayaklarda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Paramount Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:DNA Films filmləri]]
[[Kateqoriya:Kosmik qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:Florida haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2018-ci ilin elmi fantastika qorxu filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Netflix orijinal filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>5bt2a0nw8yaazyv6inh86hoqydsp5iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sannikov Torpağı (roman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>914544</id>
    <revision>
      <id>8965571</id>
      <parentid>8818399</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicat49</username>
        <id>31470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</comment>
      <origin>8965571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="dn3mzqvtzg978x4undmgo9336tk7bl4" xml:space="preserve">{{Ədəbi əsər}}
'''Sannikov Torpağı''' ({{dil-ru|Земля Санникова}}) — rus geoloqu və fantastika yazıçısı Vladimir Afanasyeviç Obruçevin 1926-cı ildə nəşr olunmuş elmi-fantastik romanıdır. Əsər, Arktik Okeanında mövcudluğu təsdiqlənməmiş, lakin XIX əsrdə rus səyyahları tərəfindən müşahidə edildiyi iddia edilən Sannikov Torpağı adlı mifoloji adaya həsr olunmuşdur. Roman, elmi biliklərlə zəngin təsvirləri və macəra dolu süjeti ilə rus fantastik ədəbiyyatında mühüm yer tutur.

== Süjet ==
Romanın süjeti, beş nəfərlik bir ekspedisiyanın Arktik Okeanında yerləşdiyi iddia edilən və əfsanəvi bir ada olan Sannikov Torpağını axtarmaq üçün yola çıxması ətrafında qurulmuşdur. Uzun və çətin səyahətdən sonra, onlar nəhayət bu adanı tapırlar. Ada, nəhəng bir vulkanın krateri daxilində yerləşir və burada qədim geoloji dövrlərə aid flora və fauna qorunub saxlanılmışdır. Ekspedisiya üzvləri burada Neandertal insanları (romanda &quot;Vampoo&quot; adlandırılır), mamontlar və digər qədim canlılarla qarşılaşırlar. Sonda, vulkanın püskürməsi nəticəsində ada məhv olur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ameya |first=Books |date=2019-03-01 |title=Book Review: 'Sannikov Land' by Vladimir Obruchev |url=https://booksameya.com/book-review-sannikov-land-by-vladimir-obruchev/ |access-date=2025-05-16 |website=BOOKS AMEYA |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Sannikov Torpağı, XIX əsrdə rus səyyahları Yakov Sannikov və Matvey Gedenshtrom tərəfindən müşahidə edildiyi iddia edilən, lakin sonradan mövcudluğu təsdiqlənməmiş bir ada idi.&lt;ref name=&quot;Mills1&quot;&gt;Mills, W. J., 2003, ''Exploring polar frontiers: a historical encyclopedia.'' ABC CLIO Publishers, Oxford, United Kingdom.&lt;/ref&gt; Bu ada, Arktik Okeanında, Yeni Sibir adalarının şimalında yerləşdiyi düşünülürdü. Obruçevin romanı, bu əfsanəvi adanı ədəbi əsərə çevirərək, onun haqqında marağı yenidən canlandırmışdır.

== Elmi əsaslandırma ==
Obruçev, geoloq kimi biliklərini istifadə edərək, romanın elmi əsaslarını möhkəmləndirmişdir. O, Arktik Okeanında belə bir adanın mövcudluğunu, vulkanik fəaliyyət nəticəsində yaranan istiliklə izah edir. Bu yanaşma, əsərin elmi-fantastik janrda olmasına baxmayaraq, oxuculara real və inandırıcı təsir bağışlayır. Roman, həmçinin insanın təbiətlə münasibətləri, qədim mədəniyyətlərin izləri və elmin sərhədləri kimi mövzuları da əhatə edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Sannikov Land” as a dream about geothermal energy |url=https://forpost-sz.ru/en/museum/golden-names/obruchev |access-date=2025-05-16 |website=forpost-sz.ru |language=en |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608011309/https://forpost-sz.ru/en/museum/golden-names/obruchev |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əsərin əhəmiyyəti və təsiri ==
&quot;Sannikov Torpağı&quot;, rus fantastik ədəbiyyatında mühüm yer tutur və xüsusilə gənc oxucular arasında populyarlıq qazanmışdır. Əsər, həmçinin Arktika tədqiqatlarına və coğrafi kəşflərə marağı artırmışdır. Obruçevin bu romanı, onun digər məşhur əsəri &quot;Plutoniya&quot; ilə birlikdə, elmi-fantastik janrın inkişafına töhfə vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fantasy and Science Fiction - Curiosities |url=https://www.sfsite.com/fsf/2000/cur0002.htm |access-date=2025-05-16 |website=www.sfsite.com |archive-date=2018-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303110448/https://www.sfsite.com/fsf/2000/cur0002.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ekranlaşdırma ==
1973-cü ildə, &quot;Sannikov Torpağı&quot; romanı əsasında eyniadlı sovet elmi-fantastik filmi çəkilmişdir. Filmin rejissorları Albert Mkrtçyan və Leonid Popov olmuş, baş rollarda Vladislav Dvorjetski, Oleg Dal və Yuri Nazarov çəkilmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zemlya Sannikova |url=https://www.imdb.com/title/tt0136624 |access-date=17 may 2025 |archive-date=13 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713035320/https://www.imdb.com/title/tt0136624/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Film, romanın süjetinə əsaslanaraq, ekspedisiyanın adaya səyahətini və orada qarşılaşdıqları hadisələri təsvir edir. Filmdə Aleksandr Zatsepin tərəfindən bəstələnmiş musiqilər də geniş populyarlıq qazanmışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Filmlərə adaptasiya olunmuş elmi-fantastika romanları]]
[[Kateqoriya:Rus dilində romanlar]]</text>
      <sha1>dn3mzqvtzg978x4undmgo9336tk7bl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mantella cowanii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>918419</id>
    <revision>
      <id>8965644</id>
      <parentid>8573998</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1049" sha1="e9wgnn2zmm9no56dbw2pibapawda2fi" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Mantella cowanii''' — [[Madaqaskar]] üçün [[endemik]] olan, &quot;Mantellidae&quot; [[fəsilə]]sinə aid bir qurbağa [[bioloji növ|növü]].

== Xüsusiyyətlər ==

&quot;Mantella cowanii&quot;, kiçik və çox parlaq rənglərə sahib bir qurbağadır. Onların dərisi çox vaxt narıncı, sarı və ya qırmızı rəngdə olur. Bu rənglər, onları potensial yırtıcılardan qorumaq üçün &quot;aposematik&quot; (yəni xəbərdarlıq edici) funksiyanı yerinə yetirir. Bu növ, bədən uzunluğu təxminən 3-4 sm-ə qədər çata bilər.

== Qidalanma ==

&quot;Mantella cowanii&quot;, kiçik böcəklər, qarışqalar və digər mikroskopik orqanizmlərlə qidalanır. Onlar, bu növlərin bol olduğu və tropik iqlim şəraitində zəngin olan yaşayış mühitlərində aktiv ovçulardır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitab siyahısında nəsli kəsilməkdə olan növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>e9wgnn2zmm9no56dbw2pibapawda2fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrika qazı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>920365</id>
    <revision>
      <id>8966238</id>
      <parentid>8940517</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="tqyxzvr2bxp5jcjhrhc7iupos08is22" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Afrika qazı''' — Ev qazlarının bir [[bioloji növ|növü]]. Bu növ, vəhşi &quot;[[Quruburun|Anser cygnoides]]&quot; növündən törəyən iki ev qazı növündən biridir, digəri isə [[Çin qazı]]dır. Digər bütün ev qazları &quot;[[Boz qaz|Anser anser]]&quot; növündən törəmişdir. Adına baxmayaraq, bu qaz [[Afrika]] deyil, [[Çin]] mənşəlidir və Cənubi Çinin Çaoçjou və Şantou bölgələrində tapılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=chattering on gallus - correspondence of William Plant - Edmund Hoffmann |url=https://www.summagallicana.it/chatteringongallus/correspondence/268.htm |access-date=2024-12-22 |website=www.summagallicana.it |archive-date=2024-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222122456/https://www.summagallicana.it/chatteringongallus/correspondence/268.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu, bütün qaz növləri arasında ən ağırlarından biridir.

== Tarix ==

Afrika qazı, vəhşi &quot;[[Quruburun|Anser cygnoides]]&quot; növündən törəyən iki ev qazı növündən biridir və [[Çin qazı]] ilə yaxından əlaqəlidir.&lt;ref name=allonby&gt;J. Ian H. Allonby, Philippe B. Wilson (editors) (2018). [https://books.google.it/books?id=A6BtDwAAQBAJ&amp;pg=PA364&amp;hl=en ''British Poultry Standards: complete specifications and judging points of all standardized breeds and varieties of poultry as compiled by the specialist breed clubs and recognised by the Poultry Club of Great Britain''] {{Wayback|url=https://books.google.it/books?id=A6BtDwAAQBAJ&amp;pg=PA364&amp;hl=en |date=20241202035842 }}, seventh edition. Chichester; Hoboken, New Jersey: Wiley Blackwell. {{isbn|9781119509141}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tlc&gt;[https://web.archive.org/web/20230127075829/https://livestockconservancy.org/heritage-breeds/heritage-breeds-list/african-goose/ African Goose]. Pittsboro, North Carolina: The Livestock Conservancy. Archived 27 January 2023.&lt;/ref&gt; Evcilləşdirmə prosesi Şimali Asiyada baş vermişdir və bu tip quşlar daha sonra Avropaya, ehtimal ki, [[Madaqaskar]] vasitəsilə gətirilmişdir.&lt;ref name=bdrg&gt;[https://web.archive.org/web/20210716050510/https://www.bdrg.de/media/docs/Rassetafeln_Gross_Wassergefluegel.pdf Rassetafeln: Groß- und Wassergeflügel] (in German). Reichenbach, Haselbachtal: Bund Deutscher Rassegeflügelzüchter. Archived 16 July 2021.&lt;/ref&gt; Bu qazlar XVII əsrin sonundan əvvəl Böyük Britaniyada mövcud idi.&lt;ref name=roberts&gt;Victoria Roberts (2008). [https://books.google.it/books?id=nAfyUHY42u0C&amp;pg=PA353&amp;hl=en ''British Poultry Standards: complete specifications and judging points of all standardized breeds and varieties of poultry as compiled by the specialist breed clubs and recognised by the Poultry Club of Great Britain''], sixth edition. Oxford: Blackwell. {{isbn|9781405156424}}.&lt;/ref&gt;

Qəhvəyi rəngli növ, 1874-cü ildə &quot;Amerikan Quşçuluq Assosiasiyası&quot;nın &quot;Standard of Perfection&quot; kitabının ilk nəşrinə daxil edilmişdir. Ağ rəngli növ 1987-ci ildə, sarımtıl rəngli növ isə 2018-ci ildə əlavə edilmişdir.&lt;ref name=apa&gt;[https://web.archive.org/web/20171104135004/http://www.amerpoultryassn.com/PDF%20Forms/APA%20Recognized%20Breeds%20and%20Varieties%20Sept2012.pdf APA Recognized Breeds and Varieties: As of January 1, 2012]. American Poultry Association. Archived 4 November 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apa2&gt;[https://web.archive.org/web/20230602211724/https://amerpoultryassn.com/accepted-breeds-varieties/newly-added-to-standard/ Newly added to Standard]. American Poultry Association. Archived 2 June 2023.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{commonscat}}
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qazkimilər]]
[[Kateqoriya:Okeaniya quşları]]
[[Kateqoriya:Asiya quşları]]
[[Kateqoriya:Afrika quşları]]
[[Kateqoriya:Ördəklər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Qaz cinsləri]]</text>
      <sha1>tqyxzvr2bxp5jcjhrhc7iupos08is22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Həbsxana haqqında filmlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>921631</id>
    <revision>
      <id>8965981</id>
      <parentid>8175505</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</comment>
      <origin>8965981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="piveqmhammqg7m4d9sfyfr5zhscbuas" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Hadisələrin cərəyan etdiyi coğrafi yerlərə görə filmlər]]
[[Kateqoriya:Uydurmada həbsxanalar]]
[[Kateqoriya:Miras haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>piveqmhammqg7m4d9sfyfr5zhscbuas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965988</id>
      <parentid>8965981</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="a52k6phd303ng4u73wsxggnvwu78xss" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Hadisələrin cərəyan etdiyi coğrafi yerlərə görə filmlər]]
[[Kateqoriya:Uydurmada həbsxanalar]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>a52k6phd303ng4u73wsxggnvwu78xss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pareutropius debauwi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>921867</id>
    <revision>
      <id>8965650</id>
      <parentid>8571125</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="pvq4bkjdnmywxb3woxqycn7hq1x59rg" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Pareutropius debauwi''' — &quot;[[Şüaüzgəclilər|Actinopterygii]]&quot; dəstəsinə aid olan və &quot;Schilbeidae&quot; [[fəsilə]]sinə daxil edilən bir [[bioloji növ|növ]]. Bu fəsiləyə 9 [[cins (biologiya)|cins]] və 46 növ daxildir. &quot;Pareutropius debauwi&quot;-nin ümumi adı ingiliscə &quot;African glass catfish&quot; adlanır.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|title=Pareutropius debauwi, African glass catfish : fisheries, aquarium|url=https://www.fishbase.se/summary/pareutropius-debauwi.html|access-date=2021-12-06|website=www.fishbase.se|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019012759/https://www.fishbase.se/summary/pareutropius-debauwi.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Təsvir ==

&quot;Pareutropius debauwi&quot; gümüşü rəngdədir. Tək bir dorsal tikan və ümumilikdə altı dorsal yumşaq şüa mövcuddur. Başın bir tərəfində yeddi-səkkiz branchiostegal şüa var. Tək bir cüt mandibular bığcıq mövcuddur. Bədən boyunca tək bir orta yan zolaq var. Quyruq üzgəcinin loblarında qara ləkələr yoxdur, lakin zolaq quyruq üzgəcinə qədər davam edir. Anal üzgəcin əsasında kiçik, tünd bir xətt var.&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{xarici keçidlər}}

{{taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>pvq4bkjdnmywxb3woxqycn7hq1x59rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:İnsan hüquqları haqqında filmlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>923897</id>
    <revision>
      <id>8965991</id>
      <parentid>8227770</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="e423plscqsinomna5xa2t93epo89lq8" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Mövzularına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:İnsan hüquqları]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İnsan hüquqları haqqında əsərlər]]
[[Kateqoriya:Hüquqlar haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>e423plscqsinomna5xa2t93epo89lq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Hüquqlar haqqında filmlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>923899</id>
    <revision>
      <id>8965990</id>
      <parentid>8227775</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <origin>8965990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="5ag62zyehi3ykz131b15sxnr7ls7as7" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Mövzularına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:Qanun haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Hüquqlar haqqında əsərlər]]</text>
      <sha1>5ag62zyehi3ykz131b15sxnr7ls7as7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rubl işarəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924298</id>
    <revision>
      <id>8965779</id>
      <parentid>8892721</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Rubl]]</comment>
      <origin>8965779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="m7i4pthxvdf73l0hnphc1d4adpujvf1" xml:space="preserve">{{Valyuta}}

'''Rubl işarəsi (₽)''' — [[Rusiya rublu]]nun rəsmi valyuta simvoludur. Bu işarə ilk dəfə 2013-cü ildə [[Rusiya Mərkəzi Bankı]] tərəfindən təsdiqlənmişdir. İşarə '''&quot;Р&quot;''' [[Kiril qrafikası]] (əslində latın hərfi &quot;P&quot; kimi görünür) üzərində üfüqi xəttlə dizayn edilib.&lt;ref name=&quot;Business Insider&quot;&gt;{{Cite web |title=Currency Geeks Rejoice, Russia Has A New Symbol For The Rouble |url=http://www.businessinsider.com/russia-introduces-new-currency-symbol-2013-12 |publisher=Business Insider |access-date=2025-07-06 |archive-date=2021-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101053448/https://www.businessinsider.com/russia-introduces-new-currency-symbol-2013-12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==

Rubl işarəsinin rəsmi olaraq qəbul edilməsinə qədər müxtəlif qeyri-rəsmi simvollardan istifadə olunurdu. Məsələn, &quot;руб.&quot;, &quot;р.&quot;, &quot;RUR&quot;, və &quot;RUB&quot; kimi qısaltmalar valyutanı ifadə edirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The issuance of cash and the arrangement of its circulation are the first functions of central banks. In accordance with Article 75 of the Constitution of the Russian Federation, the monetary unit of the Russian Federation is the ruble, and money is issued exclusively by the Central Bank of the Russian Federation. |url=https://www.cbr.ru/eng/cash_circulation/ |website=www.cbr.ru |language=en |access-date=2025-07-06 |archive-date=2025-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706054455/https://www.cbr.ru/eng/cash_circulation/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2013-cü ilin noyabrında [[Rusiya Mərkəzi Bankı]] nəhayət, milli valyuta işarəsini qəbul etmək qərarına gəldi. O, öz internet saytında əvvəlcədən seçilmiş beş seçimlə ictimai sorğu keçirdi. Əvvəllər dizayn icması tərəfindən təqdim edilən və qeyri-rəsmi, lakin geniş istifadə edilən dizayn (₽) sorğunun siyahısında idi və ən çox səs topladı. 11 dekabr 2013-cü ildə ₽ Rusiya Federasiyasının rublunun rəsmi işarəsi kimi təsdiq edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russian ruble symbol |url=https://www.istockphoto.com/photos/russian-ruble-symbol |website=www.istockphoto.com |language=en |access-date=2025-07-06 |archive-date=2025-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706054454/https://www.istockphoto.com/photos/russian-ruble-symbol |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Kodlaşdırma ==
Rubl üçün beynəlxalq üç hərfli kod [[Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı|Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatına]] standart [[ISO 4217]] uyğun olaraq) '''[[rubl]]''' təşkil edir və [[Unicode]] kodlaşdırılıb.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Rusiya pulları]]
[[Kateqoriya:Rusiya iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]
[[Kateqoriya:Rubl]]</text>
      <sha1>m7i4pthxvdf73l0hnphc1d4adpujvf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yarpaq kərtənkələsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924699</id>
    <revision>
      <id>8965620</id>
      <parentid>8352158</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]</comment>
      <origin>8965620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5001" sha1="kaa2dm3qaur5tbbrhvupn3d934qd9dv" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Yarpaq kərtənkələsi''' ({{lang-la|Uroplatus phantasticus}}) — [[Madaqaskar]]da yaşayan yerli və çox nadir [[Kərtənkələlər|kərtənkələ]] növü.
== Xüsusiyyətləri ==
Yarpaq kərtənkələsi, bədənindəki qeyri-adi rəng dəyişmələri ilə diqqət çəkir. &quot;Gecko&quot; növü, yaşadığı mühitə uyğun olaraq, çox yaxşı şəkildə kamuflaj ola bilir. Onun dərisi, ağacların qabığına və ya qurumuş yarpaqlara bənzəyir. Bu özəllik onun düşmənlərindən qorunmaq üçün ideal imkan yaradır. Bədəninin uzunluğu təxminən 90 millimetrə çatır.&lt;ref name=&quot;GnV07&quot;&gt;{{cite book |last1=Glaw |first1=Frank |last2=Vences |first2=Miguel |title=A Field Guide to the Amphibians and Reptiles of Madagascar|date=January 2019|publisher=Vences &amp; Glaw Verlags|location=Cologne, Germany|isbn=978-3929449037|edition=3rd}}&lt;/ref&gt;  Quyruğu, ağacların budaqlarına bənzəyir və bu cür uyğunlaşmalar, onun həyatda qalma şansını artırır. Əl və ayaq barmaqlarının altındakı yapışqan pullar və güclü dırnaqlar, ağaçlar arasında ustalıqla hərəkət etmələrini təmin edir.&lt;ref name=&quot;copeia&quot;&gt;{{cite journal|last=Nussbaum|first=R.A.|author2=Raxworthy, C.J. |title=New Uroplatus Duméril (Reptilia: Squamata: Gekkonidae) of the ebenaui-Group from the Anosy Mountains of Southern Madagascar.|url=https://archive.org/details/sim_copeia_1995-02-15_1/page/n119|journal=Copeia|volume=1995|year=1995|issue=1|pages=118–124|doi=10.2307/1446806 |jstor=1446806}}&lt;/ref&gt;

== Yaşadığı ərazi ==
Yarpaq kərtənkələsi yalnız [[Madaqaskar]]da, xüsusilə adanın şimal və şərq hissələrində yerləşən meşəlik ərazilərdə yaşayır. Bu ərazilərdə, çox vaxt quru və ya yaşıl yarpaqlarla örtülmüş ağaclarda yaşamaqla, həmin ərazilərin ekosisteminə uyğunlaşmışdır. Adanın tərtəmiz və rəngarəng təbiəti yarpaq kərtənkələsinin yaşaması üçün ideal mühit yaradır.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Uroplatus phantasticus 446046906.jpg|Kamuflyaj olmuş şəkildə
File:Satanic leaf-tailed gecko (Uroplatus phantasticus) Ranomafana composite.jpg|Ranomafana Milli Parkında
File:Satanic Leaf Tailed Gecko (Uroplatus phantasticus), Andasibe, Madagascar (11738008245).jpg|Andasibe meşələrində
&lt;/gallery&gt;

== Qidalanması ==
Onun əsas qida mənbəyi kiçik böcəklər və məməlilərdən ibarətdir. Bu növ, özünün yırtıcılarla mübarizəsində çevik və sürətli olmağı ilə tanınır.&lt;ref name=Nathistjourn&gt;{{cite journal|last=A.|first=Bauer|author2=Russell, A. |title=A systematic review of the genus Uroplatus (Reptilia: Gekkonidae), with comments on its biology.|journal=Journal of Natural History|year=1989|volume=23|pages=169–203|doi=10.1080/00222938900770101 }}&lt;/ref&gt;

== Çoxalması ==
Dişi yarpaq kərtənkələsi, yumurtalarını adətən ağacların oyuqlarına qoyur. Yumurtaların sayının çox olmaması və inkubasiya müddətinin uzun çəkməsi (120 gün) növün sayının az olması səbəblərindən biridir.&lt;ref name=&quot;oxfordtail&quot;&gt;{{cite book|last=Halliday, T.|first=and Adler, K.|title=The New Encyclopedia of Reptiles and Amphibians.|year=2002|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;

== Populyasiyası və mühafizəsi ==
Yarpaq kərtənkələsi, dünyanın ən nadir sürünənlərindən biridir və Madqaskarın təbii yaşayış sahələrinin məhv olması nəticəsində bu növün populyasiyası getdikcə azalmağa başlayıb. Yarpaq kərtənkələsi beynəlxalq qorunma siyahılarında yer alır və onun mühafizəsi üçün müxtəlif tədbirlər görülür. Dünya Təbii Ətraf Mühit Fondu (WWF), qeyri-qanuni vəhşi təbiət ticarətinin qurbanı ola biləcək heyvanlar üçün yaratdığı &quot;Ən çox axtarılan on növ&quot; siyahısına bütün Uroplatus növlərini daxil edib.&lt;ref name=&quot;CITES&quot;&gt;{{cite web|title=Inclusion of Uroplatus spp. in Appendix II|work=Technical comments in support of amendments to CITES appendices submitted by Madagascar|publisher=CITES|year=2004|url=http://www.cites.org/common/cop/13/inf/E13i-32.pdf|access-date=2 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123014826/http://www.cites.org/common/cop/13/inf/E13i-32.pdf|archive-date=23 November 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CITES2004&gt;{{cite web|title=Consideration of Proposals for Amendment of Appendices I and II, Proposal 27|url=http://www.cites.org/eng/cop/13/prop/index.php|work=Thirteenth Meeting of the Conference of the Parties, The Hague|publisher=CITES. (2004)|access-date=15 September 2011|archive-date=12 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130812043446/http://cites.org/eng/cop/13/prop/index.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Afrika sürünənləri]]
[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]</text>
      <sha1>kaa2dm3qaur5tbbrhvupn3d934qd9dv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965664</id>
      <parentid>8965620</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5079" sha1="ppmck6bzu2ju91gk6n1edo3juqnx0zq" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Yarpaq kərtənkələsi''' ({{lang-la|Uroplatus phantasticus}}) — [[Madaqaskar]]da yaşayan yerli və çox nadir [[Kərtənkələlər|kərtənkələ]] növü.
== Xüsusiyyətləri ==
Yarpaq kərtənkələsi, bədənindəki qeyri-adi rəng dəyişmələri ilə diqqət çəkir. &quot;Gecko&quot; növü, yaşadığı mühitə uyğun olaraq, çox yaxşı şəkildə kamuflaj ola bilir. Onun dərisi, ağacların qabığına və ya qurumuş yarpaqlara bənzəyir. Bu özəllik onun düşmənlərindən qorunmaq üçün ideal imkan yaradır. Bədəninin uzunluğu təxminən 90 millimetrə çatır.&lt;ref name=&quot;GnV07&quot;&gt;{{cite book |last1=Glaw |first1=Frank |last2=Vences |first2=Miguel |title=A Field Guide to the Amphibians and Reptiles of Madagascar|date=January 2019|publisher=Vences &amp; Glaw Verlags|location=Cologne, Germany|isbn=978-3929449037|edition=3rd}}&lt;/ref&gt;  Quyruğu, ağacların budaqlarına bənzəyir və bu cür uyğunlaşmalar, onun həyatda qalma şansını artırır. Əl və ayaq barmaqlarının altındakı yapışqan pullar və güclü dırnaqlar, ağaçlar arasında ustalıqla hərəkət etmələrini təmin edir.&lt;ref name=&quot;copeia&quot;&gt;{{cite journal|last=Nussbaum|first=R.A.|author2=Raxworthy, C.J. |title=New Uroplatus Duméril (Reptilia: Squamata: Gekkonidae) of the ebenaui-Group from the Anosy Mountains of Southern Madagascar.|url=https://archive.org/details/sim_copeia_1995-02-15_1/page/n119|journal=Copeia|volume=1995|year=1995|issue=1|pages=118–124|doi=10.2307/1446806 |jstor=1446806}}&lt;/ref&gt;

== Yaşadığı ərazi ==
Yarpaq kərtənkələsi yalnız [[Madaqaskar]]da, xüsusilə adanın şimal və şərq hissələrində yerləşən meşəlik ərazilərdə yaşayır. Bu ərazilərdə, çox vaxt quru və ya yaşıl yarpaqlarla örtülmüş ağaclarda yaşamaqla, həmin ərazilərin ekosisteminə uyğunlaşmışdır. Adanın tərtəmiz və rəngarəng təbiəti yarpaq kərtənkələsinin yaşaması üçün ideal mühit yaradır.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Uroplatus phantasticus 446046906.jpg|Kamuflyaj olmuş şəkildə
File:Satanic leaf-tailed gecko (Uroplatus phantasticus) Ranomafana composite.jpg|Ranomafana Milli Parkında
File:Satanic Leaf Tailed Gecko (Uroplatus phantasticus), Andasibe, Madagascar (11738008245).jpg|Andasibe meşələrində
&lt;/gallery&gt;

== Qidalanması ==
Onun əsas qida mənbəyi kiçik böcəklər və məməlilərdən ibarətdir. Bu növ, özünün yırtıcılarla mübarizəsində çevik və sürətli olmağı ilə tanınır.&lt;ref name=Nathistjourn&gt;{{cite journal|last=A.|first=Bauer|author2=Russell, A. |title=A systematic review of the genus Uroplatus (Reptilia: Gekkonidae), with comments on its biology.|journal=Journal of Natural History|year=1989|volume=23|pages=169–203|doi=10.1080/00222938900770101 }}&lt;/ref&gt;

== Çoxalması ==
Dişi yarpaq kərtənkələsi, yumurtalarını adətən ağacların oyuqlarına qoyur. Yumurtaların sayının çox olmaması və inkubasiya müddətinin uzun çəkməsi (120 gün) növün sayının az olması səbəblərindən biridir.&lt;ref name=&quot;oxfordtail&quot;&gt;{{cite book|last=Halliday, T.|first=and Adler, K.|title=The New Encyclopedia of Reptiles and Amphibians.|year=2002|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;

== Populyasiyası və mühafizəsi ==
Yarpaq kərtənkələsi, dünyanın ən nadir sürünənlərindən biridir və Madqaskarın təbii yaşayış sahələrinin məhv olması nəticəsində bu növün populyasiyası getdikcə azalmağa başlayıb. Yarpaq kərtənkələsi beynəlxalq qorunma siyahılarında yer alır və onun mühafizəsi üçün müxtəlif tədbirlər görülür. Dünya Təbii Ətraf Mühit Fondu (WWF), qeyri-qanuni vəhşi təbiət ticarətinin qurbanı ola biləcək heyvanlar üçün yaratdığı &quot;Ən çox axtarılan on növ&quot; siyahısına bütün Uroplatus növlərini daxil edib.&lt;ref name=&quot;CITES&quot;&gt;{{cite web|title=Inclusion of Uroplatus spp. in Appendix II|work=Technical comments in support of amendments to CITES appendices submitted by Madagascar|publisher=CITES|year=2004|url=http://www.cites.org/common/cop/13/inf/E13i-32.pdf|access-date=2 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123014826/http://www.cites.org/common/cop/13/inf/E13i-32.pdf|archive-date=23 November 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CITES2004&gt;{{cite web|title=Consideration of Proposals for Amendment of Appendices I and II, Proposal 27|url=http://www.cites.org/eng/cop/13/prop/index.php|work=Thirteenth Meeting of the Conference of the Parties, The Hague|publisher=CITES. (2004)|access-date=15 September 2011|archive-date=12 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130812043446/http://cites.org/eng/cop/13/prop/index.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Afrika sürünənləri]]
[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>ppmck6bzu2ju91gk6n1edo3juqnx0zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adel Kastiyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>925415</id>
    <revision>
      <id>8966093</id>
      <parentid>8778339</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="nyq4xui2y1lxxbwl0e2st6fatyx3xbo" xml:space="preserve">{{Musiqiçi}}
'''Adel Kastiyon dü Perron''' (fransızca tələffüz: [adɛl kastijɔ̃]; {{DVTY}}) — Fransa müğənnisi və aktrisası. O, 2018-ci ildən başlayaraq 2021-ci ilə qədər Fransa pop duet qrupu olan &quot;Videoclub&quot;da müğənni kimi fəaliyyət göstərib.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
24 oktyabr 2001-ci ildə Fransanın Anje şəhərində anadan olub. Kiçik yaşlarından &quot;YouTube&quot; platforması üçün video çəkməklə məşğul olub. 2018-ci ildə Reynaud ilə tanış olub və birlikdə &quot;Videoclub&quot; adlı &quot;YouTube&quot; kanalını yaradıblar. 31 mart 2021-ci ildə o Reynaud ilə aralarında olan münasibətlərini bitirdikdən sonra qrupu dağıdıblar.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verdot-Belaval |first=Anthony |date=2017-05-17 |title=Adèle Castillon : &quot;Ma jeunesse est un atout&quot; |trans-title=Adèle Castillon: &quot;Gəncliyim mənim bir üstünlüyümdür&quot; |url=https://www.parismatch.com/People/Adele-Castillon-Ma-jeunesse-est-un-atout-1258772 |website=Paris Match |language=fr |access-date=2026-01-02 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517155555/http://www.parismatch.com/People/Adele-Castillon-Ma-jeunesse-est-un-atout-1258772 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

31 may 2024-cü ildə o, reper &quot;Gazo&quot;nun yer aldığı &quot;Ce Soir&quot; adlı mahnını buraxmışdır.&lt;ref name=&quot;franceinter2025-08-26&quot;&gt;{{cite web |last=Maïzi |first=Mehdi |date=2025-08-26 |title=Adèle Castillon : l'ex-youtubeuse devenue star de la pop française |trans-title=Adèle Castillon: keçmiş YouTube istifadəçisi, Fransız pop musiqisinin ulduzuna çevrilib |url=https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/a-la-reguliere/a-la-reguliere-du-mardi-26-aout-2025-6746135 |website=France Inter |language=fr |access-date=2026-01-02 |archive-date=2025-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123083220/https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/a-la-reguliere/a-la-reguliere-du-mardi-26-aout-2025-6746135 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, hazırda &quot;Columbia Records&quot; ilə əməkdaşlıq edir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Fransa müğənniləri]]</text>
      <sha1>nyq4xui2y1lxxbwl0e2st6fatyx3xbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iberolacerta monticola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>930871</id>
    <revision>
      <id>8965640</id>
      <parentid>8494372</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1803" sha1="6hsbuagn1d0ydq53hrxba3q0t5nhv15" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Iberolacerta monticola''' (''İberiya qaya kərtənkələsi'') — [[Əsl kərtənkələlər|Lacertidae]] [[fəsilə]]sinə aid olan bir [[Kərtənkələlər|kərtənkələ]] [[bioloji növ|növü]]. Bu növ [[Portuqaliya]] və [[İspaniya]]ya [[endemik]]dir. Onun təbii [[Yaşayış sahəsi|yaşayış mühitləri]] dağ [[meşə]]ləri, kolluqlar, [[Çay (coğrafiya)|çaylar]] və qayalıq ərazilərdir. Yaşayış mühitinin itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşir.

== Təsvir ==

İberiya qaya kərtənkələsi burundan kloakaya qədər təxminən 8 sm (3 düym) uzunluğundadır və uzun, incə bir quyruğa malikdir, quyruq uzunluğu bədən uzunluğunun iki qatıdır. Bədəni bir qədər yastıdır və incə sümüklü, qısa ətraflara malikdir. Rəngi müxtəlif yayılma ərazilərində dəyişir. Ümumi rəngi açıq qəhvəyi/yaşıl rəngdədir və müxtəlif uzununa rəng zolaqları və ya nöqtələr və kiçik ləkələrlə naxışlanmışdır. Bəzi digər divar kərtənkələlərindən fərqli olaraq, onurğa boyunca uzanan zolaq digər zolaqlardan daha az tünddür.&lt;ref name=Collins&gt;{{cite book|title=Reptiles and Amphibians of Britain and Europe|last=Arnold|first=Nicholas|author-link=:fr:Edwin Nicholas Arnold|author2=Denys Ovenden|year=2002|publisher=Harper Collins Publishers Ltd.|location=London|pages=148–150}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:1905-ci ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Həssas növlər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Avropa sürünənləri]]
[[Kateqoriya:Əsl kərtənkələlər]]
[[Kateqoriya:Iberolacerta]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>6hsbuagn1d0ydq53hrxba3q0t5nhv15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breviceps macrops</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933335</id>
    <revision>
      <id>8965630</id>
      <parentid>8455401</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5920" sha1="69b29ux20243cqdfuigkfr6kiapafj4" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Breviceps macrops''' — [[Quyruqsuzlar]] heyvan dəstəsinə aid [[qurbağa]] [[Bioloji növ|növü]].
== Ümumi məlumat ==
Breviceps macrops [[Namibiya]] və [[Cənubi Afrika Respublikası]] üçün [[endemik]]dir. Onun təbii yaşayış mühiti dəniz və qum dyunları arasındakı dar qumlu sahil zolağıdır. Bu ərazi sərbəst qum və davamlı güclü küləklərlə xarakterizə olunur, illik yağıntı təxminən 60 mm-dir və səth suyu yoxdur. Mədənçilik və turizm kimi amillər səbəbindən yaşayış mühitinin itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşir. Breviceps macrops Belçika-Britaniya zooloqu və ixtioloqu [[Corc Albert Bulencer]]in təsnif etdiyi taksonlardan biridir.&lt;ref name=&quot;iucn status 16 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=IUCN SSC Amphibian Specialist Group. |author2=South African Frog Re-assessment Group |collaboration=SA-FRoG |date=2017 |title=''Breviceps macrops'' |volume=2017 |page=e.T3070A2794989 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T3070A2794989.en |access-date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt;

== Təsviri ==
Breviceps macrops şişkin gözləri, qısa burnu, qısa ətrafları, kürək formasında ayaqları və pərdəli barmaqları olan kök bir növdür. Qarın hissəsində daxili orqanların göründüyü şəffaf bir dəri sahəsi var. Uzunluğu 4 ilə 6 santimetr  arasında dəyişir. Rəngi sarımtıl-qəhvəyidir və dərisinə tez-tez qum yapışır. Qurbağanın bütün bədəninə, ağız və burun istisna olmaqla, qum yapışır və bu, yapışqan bir ifrazat növünə aid edilə bilər, çünki qurbağadan qumun təmizlənməsi çətindir.

Digər qurbağa növlərindən fərqli olaraq, bu növ yumurtadan birbaşa yetkin fərdə çevrilir və qurbağa balası mərhələsindən keçmir. Kiçik ayaqları olan qalın bir bədənə malikdir, bu səbəbdən tullanmaq və ya tullamaq qabiliyyəti yoxdur, ona görə də qumun üzərində gəzir. Qurbağalar üçün qeyri-adi olaraq, yaşayış mühitində suya ehtiyac duymur, lakin su itkisinin qarşısını almaq üçün heç bir aşkar uyğunlaşma göstərmir. Gözləri nisbətən böyük və şişkindir. Ömür müddəti 4 ilə 14 il arasında dəyişir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Channing |first=Alan |last2=Van Wyk |first2=Andre |last3=Baard |first3=E. H.W. |last4=Haagner |first4=G. V. |last5=Carpenter |first5=G. |last6=Haagner |first6=G. V. |last7=Els |first7=R. A. |last8=Haagner |first8=G. V. |last9=Haagner |first9=G. V. |last10=Branch |first10=W. R. |last11=Porter |first11=B. W. |last12=Patterson |first12=M. |last13=Haagner |first13=Gerald |date=November 1987 |title=Life History Notes |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/04416651.1987.9650177 |journal=The Journal of the Herpetological Association of Africa |language=en |volume=33 |issue=1 |pages=33–38 |doi=10.1080/04416651.1987.9650177 |issn=0441-6651 |url-access=subscription |archive-date=2025-04-21 |access-date=2025-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421000327/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/04416651.1987.9650177 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yaşayış mühiti ==
Breviceps macrops əsasən Namibiya və Cənubi Afrikanın sahil boyunca, [[Konqo çayı]] hövzəsindən aşağıda yerləşən təxminən 10 kilometr enində kiçik bir torpaq zolağında tapılır. Kiçik qum dyunları ərazisi tez-tez dumanla örtülür, bu da quraq və quru bir regionda rütubət təmin edir. İyun və iyul aylarında regionda kiçik miqdarda yağıntı müşahidə olunur. Səhra yağış qurbağasının yaşayış mühiti quru mühitdə yaşamağa uyğunlaşmış kserofit bitkiləri ilə xarakterizə olunur və yazda ərazi müxtəlif çiçəkli bitkilərlə örtülür. Duman da səhra yağış qurbağasının yaşayış mühiti üçün vacibdir, çünki quru bir regionda bir qədər rütubət təmin edir.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Carruthers, V. C. |author2=Passmore, N. I. |name-list-style=amp |year=1978 |title=A note on ''Breviceps macrops'' Boulenger |journal=[[:en:African Journal of Herpetology|Journal of the Herpetological Association of Africa]] |volume=18 |issue=1 |pages=13&amp;ndash;15 |doi=10.1080/04416651.1978.9650950 }}&lt;/ref&gt;

== Çoxalması ==
Çoxalma mövsümü iyun ilə oktyabr ayları arasında baş verir və erkək səhra yağış qurbağaları gecələr yuvalarından çıxaraq xarakterik bir cırıltı səsi ilə dişilərə çağırış edirlər. Dişi erkəyin çağırışını eşidib cütləşməyə maraq göstərərsə, ona yaxınlaşır və onlar yeraltında cütləşirlər. Cütləşmədən sonra dişi 12 ilə 40 arasında yumurta qoyur. Breviceps macrops quru cütləşənlərdir, yəni yumurtalar bir yuvada inkişaf edir və yetkin qurbağalardan biri yuva ərazisində qalır. Yumurtalardan çıxan balalar, bir çox digər qurbağa növlərindən fərqli olaraq, sərbəst yaşayan qurbağa balası mərhələsindən keçmir. Əvəzində, balalar yumurtalardan tam formada çıxır və özləri hərəkət edib həşərat ovlaya bilirlər.&lt;ref name=Frost&gt;{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Brevicipitidae/Breviceps/Breviceps-macrops |title=''Breviceps macrops'' Boulenger, 1907 |author=Frost, Darrel R. |year=2019 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=9 March 2019 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305055811/http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Brevicipitidae/Breviceps/Breviceps-macrops |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Breviceps macrops}}
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Həssas növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>69b29ux20243cqdfuigkfr6kiapafj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əbül-Hüzeyl əl-Əllaf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933722</id>
    <revision>
      <id>8966165</id>
      <parentid>8955057</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>8966165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="9kysxjz3j7vi712ws2sx6tc33bsgnpi" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbül-Hüzeyl Məhəmməd ibn əl-Hüzeyl ibn Abdullah əl-Əllaf əl-Abdi əl-Bəsri''' ({{Dil-ar|أبو الهذيل العلاّف}}; {{DVTY}}) — [[Bəsrə]] [[Mötəzilə]]sinin banisi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yurdagür |first=Metin |date=1994 |title=Ebü'l-Hüzeyl el-Allâf |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812001853/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |archive-date=2025-08-12 |access-date=2025-09-23 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Hicri 135-ci (752) ildə [[Bəsrə|Bəsrədə]] doğulub. Heyvan yemi ticarəti ilə məşğul olduğu üçün &quot;Əllaf&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Osman ibn Xalid ət-Təvil, Bişr ibn Səid, Əbu Osman əz-Zəfərani, [[Zirar ibn Əmr|Dirar ibn Əmr]], Əmr ibn Ubeyd kimi alimlərə tələbəlik etdi. 

Nəzzam, Şəhham, Əbu Bəkr Əsam, Əli əl-Əsvari, Sümamə ibn Əşrəs, İbn Əbu Duəd, Cəfər ibn Mübəşşir və Cəfər ibn Hərb ona tələbəlik etdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

15 yaşından elmi debatlarda iştirak etməyə başladı. [[Yəhudilər|Yəhudi]], [[Xristianlar|xristian]] və [[Zərdüştçülük|zərdüştlərlə]] debatlar etdi. Onlardan bəzilərinin İslamı qəbul etməsinə nail oldu. [[Şiəlik|Şiə]] alimlərindən Hişam ibn Həkəm və [[İbn Küllab]] da onun elmi debat etdiyi şəxslərdəndir. 

Bir müddət [[Bağdad|Bağdadda]] yaşamış, burada [[Məmun|xəlifə Məmunun]] etimadını qazamışdır. Burada Beytül-Hikmənin rəhbəri Səhl ibn Harun ilə dostluq etdi. [[Samərra|Səmərraya]] getdi və orada vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
Onun 60-dan çox əsər qələmə aldığı deyilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn ən-Nədim]] |title=Əl-Fihrist |pages=204 |language=ar|location=[[Beyrut]]|year=1978}}&lt;/ref&gt; Lakin onlardan heç biri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:İslam filosofları]]
[[Kateqoriya:Atomistlər]]</text>
      <sha1>9kysxjz3j7vi712ws2sx6tc33bsgnpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966166</id>
      <parentid>8966165</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2290" sha1="1uppuzi982iezhjtaocl4rz1ghunbh1" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbül-Hüzeyl Məhəmməd ibn əl-Hüzeyl ibn Abdullah əl-Əllaf əl-Abdi əl-Bəsri''' ({{Dil-ar|أبو الهذيل العلاّف}}; {{DVTY}}) — [[Bəsrə]] [[Mötəzilə]]sinin banisi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yurdagür |first=Metin |date=1994 |title=Ebü'l-Hüzeyl el-Allâf |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812001853/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |archive-date=2025-08-12 |access-date=2025-09-23 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt; və lideri.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=X |pages=543 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Hicri 135-ci (752) ildə [[Bəsrə|Bəsrədə]] doğulub. Heyvan yemi ticarəti ilə məşğul olduğu üçün &quot;Əllaf&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Osman ibn Xalid ət-Təvil, Bişr ibn Səid, Əbu Osman əz-Zəfərani, [[Zirar ibn Əmr|Dirar ibn Əmr]], Əmr ibn Ubeyd kimi alimlərə tələbəlik etdi. 

Nəzzam, Şəhham, Əbu Bəkr Əsam, Əli əl-Əsvari, Sümamə ibn Əşrəs, İbn Əbu Duəd, Cəfər ibn Mübəşşir və Cəfər ibn Hərb ona tələbəlik etdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

15 yaşından elmi debatlarda iştirak etməyə başladı. [[Yəhudilər|Yəhudi]], [[Xristianlar|xristian]] və [[Zərdüştçülük|zərdüştlərlə]] debatlar etdi. Onlardan bəzilərinin İslamı qəbul etməsinə nail oldu. [[Şiəlik|Şiə]] alimlərindən Hişam ibn Həkəm və [[İbn Küllab]] da onun elmi debat etdiyi şəxslərdəndir. 

Bir müddət [[Bağdad|Bağdadda]] yaşamış, burada [[Məmun|xəlifə Məmunun]] etimadını qazamışdır. Burada Beytül-Hikmənin rəhbəri Səhl ibn Harun ilə dostluq etdi. [[Samərra|Səmərraya]] getdi və orada vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
Onun 60-dan çox əsər qələmə aldığı deyilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn ən-Nədim]] |title=Əl-Fihrist |pages=204 |language=ar|location=[[Beyrut]]|year=1978}}&lt;/ref&gt; Lakin onlardan heç biri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:İslam filosofları]]
[[Kateqoriya:Atomistlər]]</text>
      <sha1>1uppuzi982iezhjtaocl4rz1ghunbh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966168</id>
      <parentid>8966166</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>8966168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="q4qfrptxz1vsvj5cxu0duqipk7hg9ml" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbül-Hüzeyl Məhəmməd ibn əl-Hüzeyl ibn Abdullah əl-Əllaf əl-Abdi əl-Bəsri''' ({{Dil-ar|أبو الهذيل العلاّف}}; {{DVTY}}) — [[Bəsrə]] [[Mötəzilə]]sinin banisi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yurdagür |first=Metin |date=1994 |title=Ebü'l-Hüzeyl el-Allâf |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812001853/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |archive-date=2025-08-12 |access-date=2025-09-23 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt; və lideri.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=X |pages=543 |language=ar|url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/1848/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%B0%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%81}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Hicri 135-ci (752) ildə [[Bəsrə|Bəsrədə]] doğulub. Heyvan yemi ticarəti ilə məşğul olduğu üçün &quot;Əllaf&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Osman ibn Xalid ət-Təvil, Bişr ibn Səid, Əbu Osman əz-Zəfərani, [[Zirar ibn Əmr|Dirar ibn Əmr]], Əmr ibn Ubeyd kimi alimlərə tələbəlik etdi. 

Nəzzam, Şəhham, Əbu Bəkr Əsam, Əli əl-Əsvari, Sümamə ibn Əşrəs, İbn Əbu Duəd, Cəfər ibn Mübəşşir və Cəfər ibn Hərb ona tələbəlik etdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

15 yaşından elmi debatlarda iştirak etməyə başladı. [[Yəhudilər|Yəhudi]], [[Xristianlar|xristian]] və [[Zərdüştçülük|zərdüştlərlə]] debatlar etdi. Onlardan bəzilərinin İslamı qəbul etməsinə nail oldu. [[Şiəlik|Şiə]] alimlərindən Hişam ibn Həkəm və [[İbn Küllab]] da onun elmi debat etdiyi şəxslərdəndir. 

Bir müddət [[Bağdad|Bağdadda]] yaşamış, burada [[Məmun|xəlifə Məmunun]] etimadını qazamışdır. Burada Beytül-Hikmənin rəhbəri Səhl ibn Harun ilə dostluq etdi. [[Samərra|Səmərraya]] getdi və orada vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
Onun 60-dan çox əsər qələmə aldığı deyilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn ən-Nədim]] |title=Əl-Fihrist |pages=204 |language=ar|location=[[Beyrut]]|year=1978}}&lt;/ref&gt; Lakin onlardan heç biri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:İslam filosofları]]
[[Kateqoriya:Atomistlər]]</text>
      <sha1>q4qfrptxz1vsvj5cxu0duqipk7hg9ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966170</id>
      <parentid>8966168</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>8966170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="rp4un1el1uepapde0sje4xyluezcako" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbül-Hüzeyl Məhəmməd ibn əl-Hüzeyl ibn Abdullah əl-Əllaf əl-Abdi əl-Bəsri''' ({{Dil-ar|أبو الهذيل العلاّف}}; {{DVTY}}) — [[Bəsrə]] [[Mötəzilə]]sinin banisi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yurdagür |first=Metin |date=1994 |title=Ebü'l-Hüzeyl el-Allâf |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812001853/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |archive-date=2025-08-12 |access-date=2025-09-23 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt; və lideri.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=X |pages=543 |language=ar|url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/1848/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%B0%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%81}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Hicri 135-ci (752) ildə [[Bəsrə|Bəsrədə]] doğulub. Heyvan yemi ticarəti ilə məşğul olduğu üçün &quot;Əllaf&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Osman ibn Xalid ət-Təvil, Bişr ibn Səid, Əbu Osman əz-Zəfərani, [[Zirar ibn Əmr|Dirar ibn Əmr]], Əmr ibn Ubeyd kimi alimlərə tələbəlik etdi. 

Nəzzam, Şəhham, Əbu Bəkr Əsam, Əli əl-Əsvari, Sümamə ibn Əşrəs, İbn Əbu Duəd, Cəfər ibn Mübəşşir və Cəfər ibn Hərb ona tələbəlik etdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

15 yaşından elmi debatlarda iştirak etməyə başladı. [[Yəhudilər|Yəhudi]], [[Xristianlar|xristian]] və [[Zərdüştçülük|zərdüştlərlə]] debatlar etdi. Onlardan bəzilərinin İslamı qəbul etməsinə nail oldu. [[Şiəlik|Şiə]] alimlərindən Hişam ibn Həkəm və [[İbn Küllab]] da onun elmi debat etdiyi şəxslərdəndir. 

Bir müddət [[Bağdad|Bağdadda]] yaşamış, burada [[Məmun|xəlifə Məmunun]] etimadını qazamışdır. Burada Beytül-Hikmənin rəhbəri Səhl ibn Harun ilə dostluq etdi. [[Samərra|Səmərraya]] getdi və orada vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Zəhəbi isə onun 90 ildən artıq yaşadığını və hicri 220-ci ildə öldüyünü qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
Onun 60-dan çox əsər qələmə aldığı deyilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn ən-Nədim]] |title=Əl-Fihrist |pages=204 |language=ar|location=[[Beyrut]]|year=1978}}&lt;/ref&gt; Lakin onlardan heç biri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:İslam filosofları]]
[[Kateqoriya:Atomistlər]]</text>
      <sha1>rp4un1el1uepapde0sje4xyluezcako</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966171</id>
      <parentid>8966170</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>8966171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="d74sfg0wfdgbbh9wwr4manyq28w9l9g" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbül-Hüzeyl Məhəmməd ibn əl-Hüzeyl ibn Abdullah əl-Əllaf əl-Abdi əl-Bəsri''' ({{Dil-ar|أبو الهذيل العلاّف}}; {{DVTY}}) — [[Bəsrə]] [[Mötəzilə]]sinin banisi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yurdagür |first=Metin |date=1994 |title=Ebü'l-Hüzeyl el-Allâf |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812001853/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |archive-date=2025-08-12 |access-date=2025-09-23 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt; və lideri.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=X |pages=543 |language=ar|url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/1848/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%B0%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%81}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Hicri 135-ci (752) ildə [[Bəsrə|Bəsrədə]] doğulub. Heyvan yemi ticarəti ilə məşğul olduğu üçün &quot;Əllaf&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Osman ibn Xalid ət-Təvil, Bişr ibn Səid, Əbu Osman əz-Zəfərani, [[Zirar ibn Əmr|Dirar ibn Əmr]], Əmr ibn Ubeyd kimi alimlərə tələbəlik etdi. 

Nəzzam, Şəhham, Əbu Bəkr Əsam, Əli əl-Əsvari, Sümamə ibn Əşrəs, İbn Əbu Duəd, Cəfər ibn Mübəşşir və Cəfər ibn Hərb ona tələbəlik etdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

15 yaşından elmi debatlarda iştirak etməyə başladı. [[Yəhudilər|Yəhudi]], [[Xristianlar|xristian]] və [[Zərdüştçülük|zərdüştlərlə]] debatlar etdi. Onlardan bəzilərinin İslamı qəbul etməsinə nail oldu. [[Şiəlik|Şiə]] alimlərindən Hişam ibn Həkəm və [[İbn Küllab]] da onun elmi debat etdiyi şəxslərdəndir. 

Bir müddət [[Bağdad|Bağdadda]] yaşamış, burada [[Məmun|xəlifə Məmunun]] etimadını qazamışdır. Burada Beytül-Hikmənin rəhbəri Səhl ibn Harun ilə dostluq etdi. [[Samərra|Səmərraya]] getdi və orada vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Zəhəbi isə onun 90 ildən artıq yaşadığını və hicri 227-ci ildə öldüyünü qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
Onun 60-dan çox əsər qələmə aldığı deyilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn ən-Nədim]] |title=Əl-Fihrist |pages=204 |language=ar|location=[[Beyrut]]|year=1978}}&lt;/ref&gt; Lakin onlardan heç biri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:İslam filosofları]]
[[Kateqoriya:Atomistlər]]</text>
      <sha1>d74sfg0wfdgbbh9wwr4manyq28w9l9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966172</id>
      <parentid>8966171</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>8966172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="r8qath4tumcqam1puw86aiym3xobm61" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbül-Hüzeyl Məhəmməd ibn əl-Hüzeyl ibn Abdullah əl-Əllaf əl-Abdi əl-Bəsri''' ({{Dil-ar|أبو الهذيل العلاّف}}; {{DVTY}}) — [[Bəsrə]] [[Mötəzilə]]sinin banisi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Yurdagür |first=Metin |date=1994 |title=Ebü'l-Hüzeyl el-Allâf |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812001853/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-huzeyl-el-allaf |archive-date=2025-08-12 |access-date=2025-09-23 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt; və lideri.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=X |pages=543 |language=ar|url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/1848/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%B0%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%81}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Hicri 135-ci (752) ildə [[Bəsrə|Bəsrədə]] doğulub. Heyvan yemi ticarəti ilə məşğul olduğu üçün &quot;Əllaf&quot; adlandırılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Osman ibn Xalid ət-Təvil, Bişr ibn Səid, Əbu Osman əz-Zəfərani, [[Zirar ibn Əmr|Dirar ibn Əmr]], Əmr ibn Ubeyd kimi alimlərə tələbəlik etdi. 

Nəzzam, Şəhham, Əbu Bəkr Əsam, Əli əl-Əsvari, Sümamə ibn Əşrəs, İbn Əbu Duəd, Cəfər ibn Mübəşşir və Cəfər ibn Hərb ona tələbəlik etdilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

15 yaşından elmi debatlarda iştirak etməyə başladı. [[Yəhudilər|Yəhudi]], [[Xristianlar|xristian]] və [[Zərdüştçülük|zərdüştlərlə]] debatlar etdi. Onlardan bəzilərinin İslamı qəbul etməsinə nail oldu. [[Şiəlik|Şiə]] alimlərindən Hişam ibn Həkəm və [[İbn Küllab]] da onun elmi debat etdiyi şəxslərdəndir. 

Bir müddət [[Bağdad|Bağdadda]] yaşamış, burada [[Məmun|xəlifə Məmunun]] etimadını qazamışdır. Burada Beytül-Hikmənin rəhbəri Səhl ibn Harun ilə dostluq etdi. [[Samərra|Səmərraya]] getdi və orada vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Zəhəbi]] isə onun 90 ildən artıq yaşadığını və hicri 227-ci (841-842) ildə öldüyünü qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
Onun 60-dan çox əsər qələmə aldığı deyilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[İbn ən-Nədim]] |title=Əl-Fihrist |pages=204 |language=ar|location=[[Beyrut]]|year=1978}}&lt;/ref&gt; Lakin onlardan heç biri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


[[Kateqoriya:Müsəlman teoloqlar]]
[[Kateqoriya:İslam filosofları]]
[[Kateqoriya:Atomistlər]]</text>
      <sha1>r8qath4tumcqam1puw86aiym3xobm61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conraua goliath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933749</id>
    <revision>
      <id>8965634</id>
      <parentid>8775701</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="rlb9igcpfvjn2q4lg4ax8zp67py6ywo" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Conraua goliath''' (''Qoliat qurbağası'') — Ümumi adları ilə &quot;nəhəng sürüşkən qurbağa&quot; və &quot;qoliat öküz qurbağası&quot; kimi tanınan, &quot;Conrauidae&quot; [[fəsilə]]sinə aid olan bir qurbağa [[bioloji növ|növü]]. 

== Təsvir ==

Erkək və dişi fərdlər bir-birinə çox bənzəyir.&lt;ref name=Halliday2016&gt;{{cite book | author=Halliday, T. | year=2016 | title=The Book of Frogs: A Life-Size Guide to Six Hundred Species from around the World | url=https://archive.org/details/bookoffrogslifes0000hall | page=[https://archive.org/details/bookoffrogslifes0000hall/page/526 527] | publisher=University of Chicago Press | isbn=978-0226184654 }}&lt;/ref&gt; 15 fərddən ibarət bir nümunədə çəkilər 600 ilə 3,250 qram arasında dəyişir, burun-çıxıntı uzunluqları isə 17 ilə 32 santimetr  arasında idi.&lt;ref name=&quot;sabater1985&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sabater-Pi |first1=J. |year=1985 |title=Contribution to the biology of the Giant Frog (''Conraua goliath'', Boulenger) |journal=Amphibia-Reptilia |volume=6 |issue=1 |pages=143–153 |doi= 10.1163/156853885x00047}}&lt;/ref&gt; Ümumi uzunluqda, o cümlədən uzadılmış ayaqlarla, ən böyük nümunələr 80 santimetri bir qədər keçə bilər.&lt;ref name=Colgan1982&gt;{{cite book | last=Colgan | first=P.V | year=1982 |title=The Guinness Book of Animal Facts and Feats | url=https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood | edition=3 | publisher=Guinness Superlatives | pages=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/117 118]–119 | isbn=978-0851122359 }}&lt;/ref&gt; 1960-cı ildə Muni çay sistemində tutulmuş ən ağır təsdiqlənmiş nümunə 3,305 qram çəkiyə və 34,0 santimetr burun-çıxıntı uzunluğuna malik idi.&lt;ref name=Colgan1982/&gt; 1966-cı ildə eyni çay sistemində tutulmuş ən uzun təsdiqlənmiş nümunə 3,100 qram çəkiyə və 35,6 santimetr burun-çıxıntı uzunluğuna malik idi.&lt;ref name=Colgan1982/&gt; Xeyli böyük nümunələr haqqında təsdiqlənməmiş iddialar var, lakin onlar şübhəlidir.&lt;ref name=Colgan1982/&gt; Gözləri demək olar ki, 2,5 santimetr diametrində ola bilər. Aşkar timpanum təxminən 0,5 santimetr diametrindədir və yetkin fərdlərdə gözdən təxminən 5 santimetr məsafədə yerləşir. Goliath qurbağasının yumurtaları və çömçəquyruqları yetkin formlarının çox böyük olmasına baxmayaraq, digər qurbağaların yumurtaları ilə təxminən eyni ölçüdədir.
Gözün arxasından timpanumun arxa hissəsinə qədər uzanan yan qat var. Ayaq barmaqları tamamilə pərdəlidir, böyük interdigital membranlar barmaq uclarına qədər uzanır. İkinci barmaq ən uzundur. Bel və ətrafların üst hissəsindəki dəri təpəli görünüşə malikdir. Bel rəngi yaşıl siena rəngindədir, qarın və ətrafların alt hissəsi isə sarı/narıncı rəngdədir. Onların kəskin eşitmə qabiliyyəti var, lakin səs kisəsi yoxdur və cütləşmə yastıqları da yoxdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-64745722 BBC News story about Goliath frogs]

===Media===
*[https://web.archive.org/web/20081202020127/http://www.qldfrogs.asn.au/01_cms/details.asp?ID=43 Photos of goliath frogs with people] &quot;Queensland Frog Society&quot;-də
{{Commons category-inline|Conraua goliath}}
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qırmızı kitab siyahısında nəsli kəsilməkdə olan növlər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:1906-cı ildə təsvir edilən heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Afrika faunası]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>rlb9igcpfvjn2q4lg4ax8zp67py6ywo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdullah ibn Əhməd ibn Hənbəl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933923</id>
    <revision>
      <id>8966053</id>
      <parentid>8909413</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="goj9pxyjp6ex4iqtv0d68a8a25r6f3o" xml:space="preserve">{{Alim|orijinal adı={{Dil-ar|عبد الله بن أحمد بن حنبل}}}}

'''Əbu Əbdürrəhman Abdullah ibn Əhməd ibn Məhəmməd ibn Hənbəl əş-Şeybani''' ({{Dil-ar|عبد الله بن أحمد بن حنبل}}; {{DVTY}}) — [[Əhməd ibn Hənbəl|Əhməd ibn Hənbəlin]] kiçik oğlu və tələbəsi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Polat |first=Salahattin |date=1988 |title=Abdullah b. Ahmed b. Hanbel |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-b-ahmed-b-hanbel |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603001905/https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-b-ahmed-b-hanbel |archive-date=2025-06-03 |access-date=26.09.2025 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Hicri 213-cü (828) ildə Bağdadda doğulub.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=عبد الله بن أحمد بن محمد بن حنبل الشيباني |url=https://tarajm.com/people/23557 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720152054/https://tarajm.com/people/23557 |archive-date=2025-07-20 |access-date=26.09.2025 |website=tarajm }}&lt;/ref&gt; O, atası Əhməddən, [[Yəhya ibn Main]]dən, [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybədən]], [[Osman ibn Əbu Şeybə|Osman ibn Əbu Şeybədən]], Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərbdən və Süfyan ibn Vəki ibn Cərrahdan dərslər almışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=əl-Bağdadi |first=Xətib |url=https://hadithtransmitters.hawramani.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%86-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%AD%D9%86%D8%A8%D9%84/ |title=Tarixu Bağdad |language=ar}}&lt;/ref&gt;

Atası Əhməd, məşhur əsəri ''&quot;[[Müsnəd İmam Əhməd|əl-Müsnəd]]&quot;''i ilk növbədə xüsusi olaraq Abdullaha oxumuşdur. Abdullahdan hədis rəvayət edənlər Nəsai, Əbül-Qasım əl-Bəğavi, Məhamili, Əbu Əli əs-Səvvaf və Əbu Bəkr əl-Qətii kimi mühəddislərdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Mənbələrdə &quot;Üstad oğlu üstad&quot; deyə təriflənən Abdullahın hədis biliyini atası da təqdir etmişdir. Hətta bilmədiyi hədisləri onunla müzakirə etdiyi deyilmişdir. Belə ki, Nəsai və [[Darəqutni]] kimi iki hədis tənqidçisi də, Abdullahın &quot;siqa&quot; olduğunu söyləmişlər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Atası Əhmədin fiqh, əqaid və əxlaqla bağlı görüşlərini tələbələr içində ən yaxşı cəmləyən də yenə Abdullah olmuşdur. Onun atası Əhməddən rəvayət etdiyi ''&quot;Fəzailu Osman ibn Əffan&quot;'', ''&quot;Kitabüs-Sünnə&quot;'' və ''&quot;Müsnədül-Ənsar&quot;'' dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Abdullah, atası kimi 77 yaşında Bağdadda vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ölüm tarixi hicri 290-cı (903) ildir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Saleh ibn Əhməd ibn Hənbəl]]

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]</text>
      <sha1>goj9pxyjp6ex4iqtv0d68a8a25r6f3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osman ibn Əbu Şeybə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933924</id>
    <revision>
      <id>8966173</id>
      <parentid>8851416</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bioqrafiyası */</comment>
      <origin>8966173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3339" sha1="j14lyqnufig8d6rfhkr25cnmlg3c7to" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Əbül-Həsən Osman ibn Məhəmməd ibn Əbu Şeybə İbrahim əl-Əbsi əl-Kufi''' ({{Dil-ar|عثمان بن أبي شيبة}}; {{DVTY}}) və ya '''Əbül-Həsən ibn Əbu Şeybə''' ({{Dil-ar|أبو الحسن ابن أبي شيبة}}) — hədis və təfsir alimi. O, [[İbn Əbu Şeybə|Əbu Bəkr ibn Əbu Şeybənin]] qardaşıdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Başaran |first=Selman |date=1999 |title=İBN EBÛ ŞEYBE, Ebü’l-Hasan |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-ebu-seybe-ebul-hasan |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009144952/https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-ebu-seybe-ebul-hasan |archive-date=2025-10-09 |access-date=26.09.2025 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi }}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Hicri 156-cı (773) ildə [[Kufə|Kufədə]] doğulub. İlk təhsilini Kufədə aldı. Özünü inkişaf etdirmək üçün Məkkə və Reyə getdi. Hicri 173-cü (789) ildə Bağdada köçdü. [[Cərir ibn Əbdülhəmid]], [[Süfyan ibn Uyeynə]], Hüşeym ibn Bəşir, [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah]] [[Abdullah ibn əl-Mübarək|ibn Mübarək]], Bişr ibn Müfəddəl, İsmayl ibn Uleyyə və Şərik ibn Abdullah kimi mühəddislərdən təhsil aldı. Oğlu Məhəmməd, [[Buxari]], [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]], [[Əbu Davud]], [[İbn Macə]], [[İbn Səd]], Bəqi ibn Məhləd, [[Əbu Yalə əl-Mövsili]], [[Abdullah ibn Əhməd ibn Hənbəl|Abdullah]] [[Abdullah ibn Əhməd ibn Hənbəl|ibn Əhməd ibn Hənbəl]], [[İbn Əbid-Dünya|İbn]] [[İbn Əbid-Dünya|Əbüd-Dünya]], Əbu Xətim ər-Razi və Əbu Züra ər-Razi isə ona tələbəlik etmış şəxslərdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Osman ibn Əbu Şeybə, 3 Məhərrəm hicri 239-cu&lt;ref&gt;{{Cite web |title=عثمان بن محمد بن أبي شيبة |url=https://shamela.ws/narrator/4316? |url-status=live |archive-url=https://shamela.ws/narrator/4316? |archive-date=26.09.2025 |access-date=26.09.2025 |website=المكتبة الشاملة}}&lt;/ref&gt; (14 iyun 853) ildə vəfat etmişdir. Kələbazi isə onun ölüm tarixini 21 Məhərrəm hicri 232-ci (17 sentyabr 846) il olduğunu söyləyir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kələbazi |title=Səhihil-Buxari |volume=II |pages=522-523 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Osman ibn Əbu Şeybə bir çox hədis alimlərinin etimadını qazanmış, [[Buxari]] onun 55, [[Müslüm ibn Həccac|Müslüm]] isə 135 hədisini ''&quot;Səhih&quot;''inə daxil etmişdir. [[Əbu Davud]] və [[İbn Macə]] də ondan eşitdikləri bir çox hədisləri öz ''&quot;Sünən&quot;''lərinə daxil etmişlər. İcli onu &quot;siqa&quot; (etibarlı), [[Yəhya ibn Məin]] isə &quot;siqa-məmun&quot; (etibarlı və güvənilən) adlandırmış, [[Əhməd ibn Hənbəl]] isə ondan təriflə bəhs etmişdir. [[Zəhəbi]] isə onu &quot;səduq&quot; (doğruluğu təsdiqlənmiş, lakin bəzi zəiflikləri olan) termini ilə dəyərləndirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=əl-Muğni |volume=II |pages=425 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
Mənbələr onun ''&quot;əl-Müsnəd fil-hədis&quot;'', ''&quot;əs-Sünən fil-fiqh&quot;'', ''&quot;Tarix&quot;'', ''&quot;Təfsirül-Quran&quot;'' və ''&quot;Kitabül-Fitən&quot;'' adlı əsərlərin müəllifi olduğunu qeyd ediblər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:İraq alimləri]]
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]</text>
      <sha1>j14lyqnufig8d6rfhkr25cnmlg3c7to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bəni-Müstəliq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934328</id>
    <revision>
      <id>8966304</id>
      <parentid>8948765</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="7es5gi5qtd483sxldn8ubxymj8fkxlt" xml:space="preserve">[[Fayl:Mustalaq.jpg|thumb|''Bəni-Müstəliqin 1400 il əvvəl yaşadıqları ərazilər'']]
'''Bəni-Müstəliq''' ({{Dil-ar|بنو المصطلق}}) — [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub ərəb qəbiləsi.

== Soy kökləri ==
Bəni-Müstəliq Huzaa qəbiləsinin bir qoludur. Şəcərələri Müstəliq (Cəzimə) ibn Səd ibn Əmr ibn Lühey (Rəbiə) ibn Harisə (Huzaa) şəklindədir. Qalqəşəndinin Müstəliqin adını Hüzeymə şəklində qeyd etməsi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Qalqəşəndi |title=Nihayətül-ərəb |year=1984 |location=Beyrut |pages=76 |language=ar}}&lt;/ref&gt; doğru deyildir. Mənbələrdə &quot;Müstəliq&quot; ləqəbinin Cəziməyə səsinin gözəl və zil olmasından ötrü verildiyi qeyd edilib. Mənbələrdə həmçinin onun Huzaa qəbiləsində müğənnilik edən ilk şəxs olduğu da qeyd edilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Önkal |first=Ahmet |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mustalik-beni-mustalik |title=&quot;MUSTALİḲ (Benî Mustaliḳ)&quot;, TDV İslâm Ansiklopedisi |year=2020 |volume=XXXI |pages=360-361 |language=tr |access-date=2025-09-30 |archive-date=2025-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006142534/https://islamansiklopedisi.org.tr/mustalik-beni-mustalik |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yaşadıqları ərazi ==
Bəni-Müstəliq ilk vaxtlar [[Məkkə]] və ətrafında yaşayırdılar. Sonra [[Qusay ibn Kilab]]a məğlub olub, şimala çəkildilər. Məkkə-Mədinə yolu üzərindəki Qudeyd adlı ərazidə məskunlaşdılar. [[Mədinə|Mədinəyə]] təxminən 96 mil (154.5 km) məsafədəki Fur da onlara məxsus idi. Həmçinin mühüm liman şəhəri olan Rəbiğ ətrafında, Usfanda və Rahatü-Fərvədə yaşayırdılar. Şühdə və Müreysi adlı su quyuları da onların nəzarətində idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İnancları ==
Bəni-Müstəliq [[Hübəl]], İsəf və Nailə adlı bütlərə ibadət ediblər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Bəni-Müstəliq qəzvəsi ==
{{Əsas|Müreysi müharibəsi}}627-ci ildə baş vermiş bu döyüşdə Bəni-Müstəliq qəbiləsi [[Müsəlmanlar|müsəlmanlara]] məğlub olmuşdu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=BİU |first=Zaqatala şöbəsi |title=Siyəri-Nəbi |last2=Elmi və bədii redaktor: Eldar Kərimov |year=2009 |location=Zaqatala |pages=207–208. |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ayvalı |first=Ramazan |title=Sevgili Peyğəmbərim |last2=tərcümə: Loğman |publisher=Nurlar |year=2013 |isbn=978-9952-460-65-0 |edition=1-ci nəşr |location=Bakı |pages=261–262 |language=az}}&lt;/ref&gt; Müsəlmanların ordusu bu döyüşdən qayıdarkən yolda [[İfk hadisəsi]] baş vermişdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Ciddə tarixi]]
[[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]]
[[Kateqoriya:Ciddə]]</text>
      <sha1>7es5gi5qtd483sxldn8ubxymj8fkxlt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966305</id>
      <parentid>8966304</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Soy kökləri */</comment>
      <origin>8966305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2767" sha1="oad22i0osc0zvhu6lsdg8rmq94jvkb9" xml:space="preserve">[[Fayl:Mustalaq.jpg|thumb|''Bəni-Müstəliqin 1400 il əvvəl yaşadıqları ərazilər'']]
'''Bəni-Müstəliq''' ({{Dil-ar|بنو المصطلق}}) — [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsub ərəb qəbiləsi.

== Soy kökləri ==
Bəni-Müstəliq [[Bənu Xuzaa|Xuzaa]] qəbiləsinin bir qoludur. Şəcərələri Müstəliq (Cəzimə) ibn Səd ibn Əmr ibn Lühey (Rəbiə) ibn Harisə (Xuzaa) şəklindədir. Qalqəşəndinin Müstəliqin adını Hüzeymə şəklində qeyd etməsi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Qalqəşəndi |title=Nihayətül-ərəb |year=1984 |location=Beyrut |pages=76 |language=ar}}&lt;/ref&gt; doğru deyildir. Mənbələrdə &quot;Müstəliq&quot; ləqəbinin Cəziməyə səsinin gözəl və zil olmasından ötrü verildiyi qeyd edilib. Mənbələrdə həmçinin onun Xuzaa qəbiləsində müğənnilik edən ilk şəxs olduğu da qeyd edilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Önkal |first=Ahmet |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mustalik-beni-mustalik |title=&quot;MUSTALİḲ (Benî Mustaliḳ)&quot;, TDV İslâm Ansiklopedisi |year=2020 |volume=XXXI |pages=360-361 |language=tr |access-date=2025-09-30 |archive-date=2025-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006142534/https://islamansiklopedisi.org.tr/mustalik-beni-mustalik |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yaşadıqları ərazi ==
Bəni-Müstəliq ilk vaxtlar [[Məkkə]] və ətrafında yaşayırdılar. Sonra [[Qusay ibn Kilab]]a məğlub olub, şimala çəkildilər. Məkkə-Mədinə yolu üzərindəki Qudeyd adlı ərazidə məskunlaşdılar. [[Mədinə|Mədinəyə]] təxminən 96 mil (154.5 km) məsafədəki Fur da onlara məxsus idi. Həmçinin mühüm liman şəhəri olan Rəbiğ ətrafında, Usfanda və Rahatü-Fərvədə yaşayırdılar. Şühdə və Müreysi adlı su quyuları da onların nəzarətində idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İnancları ==
Bəni-Müstəliq [[Hübəl]], İsəf və Nailə adlı bütlərə ibadət ediblər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Bəni-Müstəliq qəzvəsi ==
{{Əsas|Müreysi müharibəsi}}627-ci ildə baş vermiş bu döyüşdə Bəni-Müstəliq qəbiləsi [[Müsəlmanlar|müsəlmanlara]] məğlub olmuşdu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=BİU |first=Zaqatala şöbəsi |title=Siyəri-Nəbi |last2=Elmi və bədii redaktor: Eldar Kərimov |year=2009 |location=Zaqatala |pages=207–208. |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ayvalı |first=Ramazan |title=Sevgili Peyğəmbərim |last2=tərcümə: Loğman |publisher=Nurlar |year=2013 |isbn=978-9952-460-65-0 |edition=1-ci nəşr |location=Bakı |pages=261–262 |language=az}}&lt;/ref&gt; Müsəlmanların ordusu bu döyüşdən qayıdarkən yolda [[İfk hadisəsi]] baş vermişdi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Ciddə tarixi]]
[[Kateqoriya:Ərəbistan qəbilələri]]
[[Kateqoriya:Ciddə]]</text>
      <sha1>oad22i0osc0zvhu6lsdg8rmq94jvkb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əmr ibn Lüheyy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934355</id>
    <revision>
      <id>8966298</id>
      <parentid>8953977</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="5r70he7di67mdhbjs2dqrpk3g2s7xyl" xml:space="preserve">{{Şəxs|orijinal adı={{Dil-ar|عمرو بن لحيّ}}}}

'''Əmr ibn Lüheyy ibn Qamə əl-Xuzai''' ({{Dil-ar|عمرو بن لحيّ}}; {{DVTY}}) — Ərəbistana [[Bütpərəstlik|bütpərəstliyi]] gətirən və yayan şəxs. O, [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsubdur.

== Həyatı ==
Yaşadığı dövr haqqında məlumat yoxdur. Frenkouya görə, atasının adı Rəbiə ibn Harisə ibn Əmrdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frenkow |title=&quot;Huzaa&quot;, İA |volume=V/1 |pages=622-624 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əzraqi, Rəbiəyə Lüheyy də deyildini nəql etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əzraqi |title=Əxbəru Məkkə |volume=I |pages=55-56 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Anası Füheyrə, Kəbənin başçılarından Harisin nəvəsi idi. O, İsmayıl peyğəmbərin nəslindən olanlarla birləşərək Cürhümiləri Məkkədən qovdu. Sonra da Kəbənin başçısı oldu.

Bir işlə bağlı [[Moavedlər|Moava]] gedən Əmr, amalekalıların bütlərə sitayiş etdiklərini görmüş, ilk dəfə gördüyü bu mənzərə qarşısında heyrətə düşərək bu işin mahiyyətini soruşmuşdu. Amalekalılar da bu bütlərin insan formasında düzəldilmiş tanrılar olduğunu və bunlara ibadət etdiklərini söyləmişdilər. Bu cavabdan sonra Əmr, onlardan bir büt istəmiş, onlar da qırmızı əqiqdən düzəldilmiş [[Hübəl]]i (və ya Mənat) Əmrə vermişdilər. Əmr bu bütü (III əsrin ortalarında) Məkkəyə gətirib Zəmzəm quyusunun üst tərəfinə, Kəbəyə yaxın bir yərə qoymuş və her kəsi ona ibadət etməyə səsləmişdi. Başqa bir rəvayətə görə Əmr Hübəli [[Cəzirə|əl-Cəzirənin]] Hit şəhərindən gətirmişdir. O tarixdən etibarən ərəblər İbrahim peyğəmbərin [[Hənif|Hənif dinindən]] üz döndərək bütpərəstliyi və [[politeizm]]i mənimsədilər. Bu hadisə ərəblərin İslamdan əvvəlki tarixlərində bir dönüm nöqtəsi hesab olunur.

Əmr, Hübəldən sonra İsəf, Nailə, Vəd, Süvə, Yəğus, Yəük, Nəsr və s. bütlər düzəldib ərəbləri bunlara ibadət etməyə səslədi. Məhəmməd peyğəmbər, Əmri bu əməllərindən ötrü cəhənnəm odunda bağırsaqıarını sürüryərkən gördüyünü söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Mənaqib |pages=9 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslüm |title=Cənnət |pages=50 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

Bütlərə ilk dəfə qurban kəsən də Əmr olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Əməl |pages=11 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Mənbələrdə Əmrin qısaboylu, mavi gözlü bir şəxs olduğu, Huzaa qəbiləsində böyük nüfuza malik olduğu, hər kəsin ona hörmət etdiyi və uzun bir ömür yaşadığı nəql edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Özaydın |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/amr-b-luhay |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |volume=III |pages=87-88 |language=tr |access-date=2025-09-30 |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615214812/https://islamansiklopedisi.org.tr/amr-b-luhay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ədəbiyyatlar ==
* ''Murat Sarıcık.'' [https://isamveri.org/pdfdrg/D01777/2007_32/2007_32_SARICIKM.pdf &quot;Hübel&quot; Mekke'ye ne zaman getirildi?]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]
[[Kateqoriya:İslamdan əvvəlki Ərəbistan]]</text>
      <sha1>5r70he7di67mdhbjs2dqrpk3g2s7xyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966299</id>
      <parentid>8966298</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="1n8gy6kot8s7kj80jt88b0xb3zdswkm" xml:space="preserve">{{Şəxs|orijinal adı={{Dil-ar|عمرو بن لحيّ}}}}

'''Əmr ibn Lüheyy ibn Qamə əl-Xuzai''' ({{Dil-ar|عمرو بن لحيّ}}; {{DVTY}}) — Ərəbistana [[Bütpərəstlik|bütpərəstliyi]] gətirən və yayan şəxs. O, [[Qəhtanilər|Qəhtanilərə]] mənsubdur.

== Həyatı ==
Yaşadığı dövr haqqında məlumat yoxdur. Frenkouya görə, atasının adı Rəbiə ibn Harisə ibn Əmrdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frenkow |title=&quot;Huzaa&quot;, İA |volume=V/1 |pages=622-624 |language=en}}&lt;/ref&gt; Əzraqi, Rəbiəyə Lüheyy də deyildini nəql etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əzraqi |title=Əxbəru Məkkə |volume=I |pages=55-56 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Anası Füheyrə, Kəbənin başçılarından Harisin nəvəsi idi. O, [[İsmayıl|İsmayılın]] nəslindən olanlarla birləşərək Cürhümiləri Məkkədən qovdu. Sonra da Kəbənin başçısı oldu.

Bir işlə bağlı [[Moavedlər|Moava]] gedən Əmr, amalekalıların bütlərə sitayiş etdiklərini görmüş, ilk dəfə gördüyü bu mənzərə qarşısında heyrətə düşərək bu işin mahiyyətini soruşmuşdu. Amalekalılar da bu bütlərin insan formasında düzəldilmiş tanrılar olduğunu və bunlara ibadət etdiklərini söyləmişdilər. Bu cavabdan sonra Əmr, onlardan bir büt istəmiş, onlar da qırmızı əqiqdən düzəldilmiş [[Hübəl]]i (və ya Mənat) Əmrə vermişdilər. Əmr bu bütü (III əsrin ortalarında) Məkkəyə gətirib [[Zəm-zəm|Zəmzəm]] quyusunun üst tərəfinə, Kəbəyə yaxın bir yərə qoymuş və her kəsi ona ibadət etməyə səsləmişdi. Başqa bir rəvayətə görə Əmr Hübəli [[Cəzirə|əl-Cəzirənin]] Hit şəhərindən gətirmişdir. O tarixdən etibarən ərəblər İbrahim peyğəmbərin [[Hənif|Hənif dinindən]] üz döndərək bütpərəstliyi və [[politeizm]]i mənimsədilər. Bu hadisə ərəblərin İslamdan əvvəlki tarixlərində bir dönüm nöqtəsi hesab olunur.

Əmr, Hübəldən sonra İsəf, Nailə, Vəd, Süvə, Yəğus, Yəük, Nəsr və s. bütlər düzəldib ərəbləri bunlara ibadət etməyə səslədi. [[Məhəmməd]], Əmri bu əməllərindən ötrü cəhənnəm odunda bağırsaqıarını sürüryərkən gördüyünü söyləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Mənaqib |pages=9 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslüm |title=Cənnət |pages=50 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

Bütlərə ilk dəfə qurban kəsən də Əmr olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Əməl |pages=11 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Mənbələrdə Əmrin qısaboylu, mavi gözlü bir şəxs olduğu, [[Bənu Xuzaa|Xuzaa]] qəbiləsində böyük nüfuza malik olduğu, hər kəsin ona hörmət etdiyi və uzun bir ömür yaşadığı nəql edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Özaydın |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/amr-b-luhay |title=TDV İslâm Ansiklopedisi |volume=III |pages=87-88 |language=tr |access-date=2025-09-30 |archive-date=2025-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615214812/https://islamansiklopedisi.org.tr/amr-b-luhay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ədəbiyyatlar ==
* ''Murat Sarıcık.'' [https://isamveri.org/pdfdrg/D01777/2007_32/2007_32_SARICIKM.pdf &quot;Hübel&quot; Mekke'ye ne zaman getirildi?]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]
[[Kateqoriya:İslamdan əvvəlki Ərəbistan]]</text>
      <sha1>1n8gy6kot8s7kj80jt88b0xb3zdswkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti/Plan</title>
    <ns>4</ns>
    <id>934842</id>
    <revision>
      <id>8966046</id>
      <parentid>8851392</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5272" sha1="cu8lbsx0p3dho4wg7fuou2bprie6jwe" xml:space="preserve">{{Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti/Başlıq}}

== Tərcümə edilməli məqalələr ==
[[Fayl:Damdabaca wikipedia mascot.png|300px|thumb|right|[[Damdabacalar]] işləyir]]
* [[:en:Hassan of Basra]]
* [[:ru:Агач-Киши]]
* [[:ru:Турки в Азербайджане]]
* [[:ru:Севанские рыбаки]]
* [[:en:The Tale of Aftab (Azerbaijani folktale)]]
* [[:ru:Човган на Играх стран СНГ 2025]]
* [[:ru:Шейх Алван Ширази]]
* [[:ru:Искусство тканья азербайджанских ковров]]
* [[:en:ISU Junior Grand Prix in Azerbaijan]]
* [[:en:Christ the Redeemer Parish]]
* [[:en:Bible translations into Azerbaijani]]
* [[:en:Hinduism in Azerbaijan]]
* [[:en:Sophie Couture]]
* [[:ru:Равнинный Карабах]]
* [[:en:Pottery in Azerbaijan]]
* [[:en:Red Guardian]]
* [[:en:Armeno-Tats]]
* [[:en:List of city nicknames in Azerbaijan]]
* [[:en:Bride kidnapping in Azerbaijan]]
* [[:en:Animal welfare and rights in Azerbaijan]]
* [[:en:Azerbaijani Gitara]]
* [[:en:Archaeological site of Selbir]]
* [[:en:Archaeological site of Tava Tepe]]
* [[:en:History of Tat people]]
* [[:en:Judeo-Tat literature]]
* [[:en:Bakhtiyar Jalilov]]
* [[:en:Elektra King]]
* [[:en:Bronze and Iron Age in Azerbaijan]]
* [[:en:Azerbaijan in the High Middle Ages]]
* [[:ru:Челеби, Фаик]]
* [[:en:Archaeological site of Uzun Rama]]
* [[:en:UFC on ABC: Hill vs. Rountree Jr.]]
* [[:ru:Я, Лала и Шерлок Холмс]]
* [[:en:The Pomegranate Girl (Azeri folktale)]]
* [[:en:Mollakhana]]
* [[:en:Archaeological site of Qarachinar]]
* [[:en:Sea Breeze Walk of Fame]]

=== [[Şamaxı çariçası]] ilə bağlı məqalələr ===
* [[:ru:Золотой петушок]]
* [[:ru:Золотой петушок (балет)]]
* [[:ru:Золотой петушок (задник декорации Гончаровой к третьему акту балета)]]
* [[:ru:Сказка о золотом петушке (мультфильм)]]

== Yaradılmalı məqalələr ==
* [[Azərbaycan dilinin Dərbənd dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Gəncə dialekti]]
* [[Bakı dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Lənkəran dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Şamaxı dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Ordubad dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Təbriz dialekti]]
* [[Azərbaycan dilinin Zaqatala dialekti]]
* [[Kəlniyyət (personaj)]]
* [[Yada]] (Yağış yağdıran tanrı) (Bax: [[Azərbaycan mifologiya və folklor varlıqlarının siyahısı]])
* [[Yel Baba]] (Bax: [[Azərbaycan mifologiya və folklor varlıqlarının siyahısı]])
* [[Azar-bezar-kezar]] (Üçüz pis ruhlar) (Bax: [[Azərbaycan mifologiya və folklor varlıqlarının siyahısı]])
* [[Kimsələr]] (Bax: [[Azərbaycan mifologiya və folklor varlıqlarının siyahısı]])
* [[Ucubılıx]] (Bax: [[Azərbaycan mifologiya və folklor varlıqlarının siyahısı]])
* [[Abşeron bağları]]
* [[Mirzə Əliqulu (rəssam)]] (Bax: [[Azərbaycanda miniatür sənəti]])
* [[Nəcəfqulu (rəssam)]] (Bax: [[Azərbaycanda miniatür sənəti]])
* [[Şamaxı antologiyası]] (Bax: [[Azərbaycanda miniatür sənəti]])
* [[Gül dəftəri]] (Bax: [[Azərbaycanda miniatür sənəti]])
* [[Bəhr ül-xəzan]] (Bax: [[Azərbaycanda miniatür sənəti]])
* [[Peykər rəssam qrupu]] (Bax: [[Azərbaycanda miniatür sənəti]])
* [[Sali Süleyman]] (Bax: [[Azərbaycan döyüş sənətləri və oyunları]])
* [[Qarıborcu]] (Bax: [[Azərbaycan təqvim inancları]])
* [[Cırcırama dövrü]] (Bax: [[Azərbaycan təqvim inancları]])
* [[Elqovan]] (Bax: [[Azərbaycan təqvim inancları]])
* [[Qırovdüşən ay]] (Bax: [[Azərbaycan təqvim inancları]])
* [[Naxırqovan]] (Bax: [[Azərbaycan təqvim inancları]])
* [[Qəm günü]] (Bax: [[Azərbaycan təqvim inancları]])
* [[Sınıqçı]] (Bax: [[Azərbaycan xalq təbabəti]])
* [[Çöpçü]] (Bax: [[Azərbaycan xalq təbabəti]])
* [[Bozat]]
* [[Qala atları]] (Bax: [[Azərbaycan at mədəniyyəti]])
* [[Nəsimi — şeir, mənəviyyat və incəsənət festivalı]]
* [[İbn Mühənna]]
* [[İki əmir]]
* [[Cam-i Cəm-ayin]] (Bax: [[Azərbaycan tarixşünaslığı]])
* [[Tarix-i Xətai]] (Bax: [[Azərbaycan tarixşünaslığı]])
* [[Dəmir yumruq]]
* [[Nəsihətnamə (Xətai)]] (Bax: [[:c:Category:Nasihatname of Ismail I]])
* [[Hidayətin divanı]] (Bax: [[:c:Category:Divan (Collected Works) of Hidayat, 1478 (CBL, T 401)]])
* [[Xətainin divanı]] (Bax: [[:c:Category:Divan-i Khata'i (British Library, Or 3380)]])
* [[Oleq Danikari]]
* [[Mənəvi Dəyərlər Günü]]
* [[Azərbaycanda fəaliyyətdə olan dini konfessiya rəhbərlərinin Məşvərət Şurası]]
* [[Qafqaz Albaniyasında xristianlığın qəbul edilməsinin 1700 illik yubileyi]]
* [[&quot;Xınalıq və Köç yolu&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Etnoqrafiya Qoruğu]]
* [[&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu]]
* [[”Qədim Şəmkir Şəhəri” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu]]

== Həmçinin bax ==
[[Fayl:Azeri Culture Barnstar golden.jpg|right|100px]][[Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti/Planın arxivi|&lt;font size=&quot;5&quot; color=&quot;#91B4C3&quot;&gt;'''Arxiv'''&lt;/font&gt;]]

[[Kateqoriya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti]]</text>
      <sha1>cu8lbsx0p3dho4wg7fuou2bprie6jwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agalychnis lemur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936122</id>
    <revision>
      <id>8965628</id>
      <parentid>8397442</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="31obtt7my8kz9nm4ubwdpaol0s135cn" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Agalychnis lemur''' — &quot;Lemur yarpaq qurbağası&quot; və ya &quot;lemur qurbağası&quot; kimi tanınan, &quot;Phyllomedusinae&quot; yarımfəsiləsinə aid bir [[Quyruqsuzlar|qurbağa]] [[bioloji növ|növü]].&lt;ref name=Frost&gt;{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Phyllomedusidae/Agalychnis/Agalychnis-lemur |title=''Agalychnis lemur'' (Boulenger, 1882) |author=Frost, Darrel R. |year=2022 |work=Amphibian Species of the World: An Online Reference. Version 6.1 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=19 November 2022 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602164551/http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Phyllomedusidae/Agalychnis/Agalychnis-lemur |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AmphibiaWeb&gt;{{cite web |url=https://amphibiaweb.org/species/655 |title=''Agalychnis lemur'' |year=2018 |work=AmphibiaWeb |publisher=University of California, Berkeley |access-date=19 November 2022 |archive-date=25 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025205953/https://amphibiaweb.org/species/655 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu növə [[Kosta-Rika]], [[Panama]] və [[Kolumbiya]]nın şimal-qərb bölgələrində rast gəlinir.&lt;ref name=Frost/&gt; Növ &quot;Kritik Təhlükə Altında&quot; kateqoriyasına daxil edilmişdir və xitridiomikoz kimi göbələk xəstəliyi tərəfindən təhdid edilir.&lt;ref name=&quot;iucn status 17 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=IUCN SSC Amphibian Specialist Group |date=2020 |title=''Agalychnis lemur'' |volume=2020 |article-number=e.T55855A3033153 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T55855A3033153.en |access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;

== Yaşayış mühiti ==

Lemur yarpaq qurbağası tropik orta yüksəklikdə yerləşən dağətəyi [[Rütubətli ekvatorial meşələr|meşələrində]], dəniz səviyyəsindən 440 ilə 1600 metr yüksəklikdə yaşayır.&lt;ref name=&quot;iucn status 17 November 2021&quot; /&gt; Hazırda Kosta-Rikada bu növün yaşadığı üç əsas yer var: Fila Asuncion, Parque National Barbilla yaxınlığında meşəlik ərazi və Limón əyalətindəki Guayacán. Bu üç yerdən yalnız Fila Asuncionda böyük bir çoxalma populyasiyası mövcuddur.

== Morfoloji xüsusiyyətlər ==

Lemur yarpaq qurbağası gündüz canlı yaşıl rəngdə olur, gecə isə qəhvəyi rəngə çevrilir. Bu xüsusiyyət onun gündüz kamuflyajını və gecə ov qabiliyyətini artırır. Lemur yarpaq qurbağası incə bir növdür. Ön və arxa ayaqlarında pərdə yoxdur. Keçmişdə pərdə olmaması səbəbindən &quot;Phyllomedusa&quot; [[cins (biologiya)|cinsinə]] aid edilsə də, sonrakı mitoxondrial və nüvə geni təhlilləri göstərdi ki, bu növ genetik olaraq &quot;Agalychnis&quot; cinsinə daha yaxındır və indi bu cinsə daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title = The phylogenetic relationships of the charismatic poster frogs, Phyllomedusinae (Anura, Hylidae)|journal = Cladistics|date = 2010-06-01|issn = 1096-0031|pages = 227–261|volume = 26|issue = 3|doi = 10.1111/j.1096-0031.2009.00287.x|first1 = Julián|last1 = Faivovich|first2 = Célio F. B.|last2 = Haddad|first3 = Délio|last3 = Baêta|first4 = Karl-Heinz|last4 = Jungfer|first5 = Guilherme F. R.|last5 = Álvares|first6 = Reuber A.|last6 = Brandão|first7 = Christopher|last7 = Sheil|first8 = Lucas S.|last8 = Barrientos|first9 = César L.|last9 = Barrio-Amorós|citeseerx = 10.1.1.720.6928|s2cid = 54613356}}&lt;/ref&gt; Bu növ həmçinin cinsi dimorfizm nümayiş etdirir: dişilər erkəklərdən daha böyükdür. Yetkin dişilərin uzunluğu təxminən 40-45 mm, qarın hissəsinin eni isə 15-20 mm-dir. Erkəklərin uzunluğu 30-35 mm, qarın eni isə 10-15 mm-dir. Dişilərin orta çəkisi təxminən 4 qram, erkəklərin çəkisi isə təxminən 2 qramdır.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Skelton|first1=Tim|title=AARK EX SITU Management Guidelines|url=http://www.amphibianark.org/pdf/Husbandry/Agalychnis%20lemur%20-%20Husbandry%20Guidelines%202012.pdf|website=Amphibian Ark|year=2011–2012|access-date=2017-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527080107/http://www.amphibianark.org/pdf/Husbandry/Agalychnis%20lemur%20-%20Husbandry%20Guidelines%202012.pdf|archive-date=2013-05-27}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Beynəlxalq Qırmızı Kitab]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitab siyahısında nəsli kəsilməkdə olan növlər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Ağacqurbağaları]]
[[Kateqoriya:1882-ci ildə təsvir edilən heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>31obtt7my8kz9nm4ubwdpaol0s135cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cruziohyla calcarifer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936260</id>
    <revision>
      <id>8965635</id>
      <parentid>8459358</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="ms5gapojohe4otbj8e49nfdnp5nypd8" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Cruziohyla calcarifer''' — &quot;Şahzadə yarpaq qurbağası&quot; və ya &quot;şahzadə ağac qurbağası&quot; kimi tanınan, &quot;Phyllomedusinae&quot; [[yarımfəsilə]]sinə aid bir ağac qurbağası [[bioloji növ|növü]]. Bu növ 1902-ci ildə [[Corc Albert Bulencer]] tərəfindən təsvir edilmişdir. Onun yayılma arealı [[Ekvador]]un şimal-qərbindəki Esmeraldas əyalətindən başlayaraq qərbi [[Kolumbiya]], [[Panama]] və [[Kosta-Rika]]nın ən cənub hissəsinə qədər uzanır. Bu növ gecə fəal, ağacda yaşayan bir qurbağadır və əsasən rütubətli düzənlik meşələrində yaşayır. Bu növün tırtılı 2021-ci ildə təsvir edilmişdir.
&quot;Cruziohyla calcarifer&quot; qurbağası Mərkəzi Amerika yağış meşələrində tapılır və tez-tez rütubətli tropik meşələrdə, ağacların yuxarı qatlarında yaşayır.

== Görünüş ==

Gənc fərdlərin ağız və göz yaxınlığında parlaq sarı işarələr var, lakin arxa ayaqlarında belə işarələr yoxdur.&lt;ref name=Amph&gt;{{cite web
|publisher=[[Amphibiaweb]]
|url=https://amphibiaweb.org/species/615
|title=''Cruziohyla calcarifer''
|author=Andrew Gray
|date=November 29, 2007
|access-date=October 29, 2021
|archive-date=October 29, 2021
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029134100/https://amphibiaweb.org/species/615
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt; Yetkin erkək qurbağaların uzunluğu 56,4 ilə 80,5 mm, dişilərin uzunluğu isə 57,0 ilə 88,8 mm arasında dəyişir. Qurbağanın dərisi yaşıl rəngdədir və bəzi ağ və ya açıq mavi ləkələrə malikdir. Gözün iris hissəsi açıq boz rəngdədir və sarı halqalarla əhatə olunub. Yan tərəflər və arxa ayaqlar sarı rəngdədir və qısa qara zolaqlar və üçbucaq naxışlarla bəzədilib. Ön ayaqlar və ön ayaqların böyük hissəsi narıncı rəngdədir. Boğaz hissəsi sarıdır. Digər ağac qurbağalarından fərqli olaraq, C. calcarifer-in qarın hissəsi tünd piqmentasiyaya malikdir.&lt;ref name=Amph /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:1902-ci ildə təsvir edilən heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Ağacqurbağaları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>ms5gapojohe4otbj8e49nfdnp5nypd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hymenochirus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936386</id>
    <revision>
      <id>8965639</id>
      <parentid>8672617</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="mweotabtl12nxy30r75cjrm73gxikh9" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Hymenochirus''' — [[Xenopus]] [[fəsilə]]sinə aid [[qurbağa]] [[Bioloji növ|növü]].
== Ümumi məlumat ==
Hymenochirus Ekvatorial [[Afrika]]nın bəzi hissələrinə məxsus suda yaşayan qurbağa növlərinin ümumi adıdır. Onlar ev heyvanı ticarətində çox yayğındır və tez-tez oxşar görünüşə malik olan Afrika dırnaqlı qurbağası ilə qarışdırılır. Onların ümumi adı mənşəyi və arxa ayaqlarındakı dırnaqlardan əldə edilir.

Hymenochirus qurbağaları Ekvatorial Afrikanın meşəlik hissələrində, şimalda [[Nigeriya]] və [[Kamerun]]dan cənuba [[Qabon]] və şərqdə [[Konqo çayı]] hövzəsinə qədər yayılmışdır.&lt;ref name=&quot;Smithsonian2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://naturalhistory.si.edu/education/teaching-resources/life-science/african-dwarf-frog|title=African Dwarf Frog|website=Smithsonian National Museum of Natural History|access-date=2025-07-05}}&lt;/ref&gt;

'''Növləri'''
* Hymenochirus boettgeri Tornier, 1896
* Hymenochirus boulengeri De Witte, 1930
* Hymenochirus curtipes Noble, 1924
* Hymenochirus feae Boulenger, 1906

== Təsviri ==
Hymenochirus qurbağaları bütün ömürlərini su altında keçirirlər, lakin ağciyərləri olduğu və qəlsəmələri olmadığı üçün nəfəs almaq üçün suyun səthinə qalxmağa ehtiyac duyurlar. Bu qurbağalar kiçik ölçüdə olurlar və çəkisi bir neçə qramdan çox deyil. Onlar əsasən zeytun yaşılından qəhvəyiyə qədər dəyişən rənglərə malikdirlər və üzərlərində qara xallar olur. Bu qurbağaların orta ömür müddəti beş ildir, lakin 20 ildən də çox yaşaya bildikləri məlumdur. Onların uzunluğu 2,5 sm, 3,8 sm qədər ola bilər.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=de Sá|first=Rafael O.|title=Evolution and diversity of the lateral line system in pipid frogs|journal=Zoological Journal of the Linnean Society|year=2021|volume=193|issue=2|pages=434–450|doi=10.1093/zoolinnean/zlaa145}}&lt;/ref&gt;

Hymenochirus fəsiləsinin bütün növləri dilsiz, dişsiz və tamamilə suda yaşayır. Onlar pərdəli ayaqları ilə qidanı ağızlarına və boğazlarına itələyirlər və qidanı ağızlarına çəkmək üçün hyobranchial nasosdan istifadə edirlər. Pipidlərin üzmək və qida üçün atılmaq üçün güclü ayaqları var. Onların həqiqi qulaqları yoxdur, lakin bədənlərinin və alt tərəflərinin uzunluğu boyunca yan xətlər var. Bu onların suda hərəkətləri və vibrasiyaları hiss etməsinə imkan verir.”&lt;ref name=&quot;PipidaeNet&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pipidae.net/species_literature_hymenochirus.php |title=The early species names of Hymenochirus |publisher=Pipidae.net |access-date=2025-07-05 |archive-date=2014-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514024103/http://www.pipidae.net/species_literature_hymenochirus.php }}&lt;/ref&gt;  

Hymenochirus qurbağalarının vəhşi təbiətdə yaşayış mühiti quraq mövsümdə dayaz çaylar, axınlar və göllərdən, yağışlı mövsümdə isə meşələrin su basmış ərazilərindən ibarətdir. Bu canlılar əsasən dibə yaxın yerlərdə qidalanmağı üstün tuturlar, çünki burada rəngləri palçıq və yarpaq qalıqları ilə uyğunlaşır və yırtıcılardan qorunurlar.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|African dwarf frog}}
* [http://theaquariumwiki.com/DAF The Aquarium Wiki Encyclopaedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110421122209/http://theaquariumwiki.com/DAF |date=2011-04-21 }} – Aquarium care profile
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Ev heyvanları]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>mweotabtl12nxy30r75cjrm73gxikh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əlvida, əzizim, əlvida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>940286</id>
    <revision>
      <id>8965943</id>
      <parentid>8794553</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12880" sha1="m58bufu32k7ooir4s84lu9c4px4eli8" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Dennis Lihaynın &quot;Əlvida, əzizim, əlvida&quot; romanı 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = {{ubl|Şon Beyli|Kiçik Alan Ledd|Denton Rissner}}
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = Harri Qreqson-Vilyams 
 |rollarda           = 
 |operator           = Con Toll
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 19 milyon [[ABŞ dolları|$]]
 |gəlir              = 34.6 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref name=&quot;boxofficemojo.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2153022977/|title=Gone Baby Gone|website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Əlvida, əzizim, əzizim''' ({{Dil-en|Gone Baby Gone}}) — 2007-ci ildə istehsal olunmuş [[ABŞ|Amerika]] [[Detektiv filmi|detektiv]] [[janr]]lı [[bədii film]]i. [[Film]]in [[rejissor]]u və [[Ssenari müəllifi|ssenari müəlliflərindən]] biri [[Ben Afflek]]dir; bu ekran əsəri onun rejissor kimi debüt işi hesab olunur. Film [[amerikalı]] [[yazıçı]] Dennis Lihaynın eyniadlı [[roman]]ının motivləri əsasında çəkilmişdir. Əsərin süjeti itkin düşmüş qızın axtarışları və bu prosesdə iştirak edən gənc xüsusi detektiv Patrik Kenzinin fəaliyyəti üzərində qurulmuşdur. Filmdə baş rolu rejissorun kiçik qardaşı Keysi Afflek ifa etmişdir.

== Süjet xətti ==

2007-ci ildə&lt;ref&gt;Remi Bressanın məzar daşında 1948–2007-ci illər qeyd olunmuşdur.&lt;/ref&gt; Boston şəhərinin ətraf qəsəbələrindən birində dörd yaşlı Amanda Makkridi adlı qızcığaz itkin düşür. Onun anası – işsiz, tənha qadın Helen (Emi Rayan) üç gün ərzində qızını tapmaq üçün polisə müraciət etsə də, nəticə əldə edilmir. Bundan sonra Amandanın xalası iki gənc şəxsi detektiv — Patrik Kenzi (Keysi Afflek) və Ancela Cennaro (Mişel Monaqan) ilə əlaqə saxlayır. Hər iki detektiv bu ərazini və orada yaşayanları yaxşı tanıdıqları üçün [[tədqiqat]]a cəlb olunurlar. Onlar polis əməkdaşları Remi Bressan və Nik Pul ilə birgə işləməyə başlayırlar. İstintaqa təcrübəli və hörmətli kapitan Cek Doyl (Morqan Friman) rəhbərlik edir; onun da 12 yaşlı qızı vaxtilə qətlə yetirilmişdir.

Polisin yeganə izi ərazidə gizlənən pedofil manyak Korvindir. Patrik öz əlaqələri vasitəsilə öyrənir ki, Helen yerli narkotik satıcısı Reylə yaxın münasibətdə olub və qızın qaçırıldığı vaxt da onunla birlikdə imiş. Polis Helendən etiraf alır: o, Haitidən olan mafioz Pendirə (Filmin Azərbaycan dilindəki tərcüməsində bu addan istifadə edilib) işləyən narkokuryer olub və bir dəfə Reylə birlikdə Pendirin 130 min dollarlıq gəlirini mənimsəyiblər. Patrik və polis Reyin evinə gedərkən onun meyitini tapırlar; lakin pullar yerindədir, çünki onların harada gizlədildiyini yalnız Helen bilirmiş. Patrik əmindir ki, Pendir qızı girov götürüb ki, Helen və Rey pulları geri qaytarsınlar. Lakin Pendir Patriklə görüşdə bunu inkar edir. Buna baxmayaraq, ertəsi gün Remi Patrikə xəbər verir ki, Çiz gecə gizli mübadilə təklif edib. Görüş zamanı atışma baş verir, Çiz öldürülür, və gölün sahilində yalnız Amandanın kuklası və paltarı tapılır. Əməliyyatın müvəfəqiyyətsizliyinə görə kapitan Doyl istefaya çıxır, Amanda isə rəsmi olaraq ölmüş hesab edilir və onun üçün dəfn mərasimi keçirilir.

Bir müddət sonra yeddi yaşlı bir oğlan uşağı itkin düşür. Patrikin tanışı Bubbo Roqovski ona xəbər verir ki, axtardığı iki narkomanı tapıb; onların evində pedofil Korvin gizlənirmiş. Patrik və Bubbo narkotik satıcısı kimi evə daxil olurlar. Gecə Remi və Nik evi hücum təşkil edirlər, atışma zamanı Nik ağır yaralanır. Patrik içəri girəndə oğlan uşağının meyitini görür və qəzəbindən Korvini güllələyir. Nik xəstəxanada ölür.

Remi Patrikə etiraf edir ki, o, əvvəllər bir narkotacirin üzərinə qəsdən narkotik qoyaraq onu həbs etdirmiş və bununla onun oğlunu belə bir atadan xilas etmişdir. O həmçinin təsadüfən etiraf edir ki, Reyi əvvəldən tanıyırmış. Patrik polis Devidlə söhbət zamanı öyrənir ki, Remi Pendirdən əvvəl oğurlanmış pullar barədə məlumat əldə edib. Patrik anlayır ki, Helenin qardaşı Laynel Makkridi, eyni evdə yaşadığı üçün, Helenlə Reyin söhbətindən pullar barədə eşidib və Remi ilə əlbir olaraq Amandanı qaçırıb, Helendən pulu almaq məqsədilə şantaj edib.

Patrik Laynel ilə bardakı görüşdə onu Remi ilə birlikdə Amandanı qaçırmaqda ittiham edir. Laynel bunu qismən təsdiqləyərək bildirir ki, Helen heç vaxt qızına diqqət etməyib və Amandanın ölümü təsadüf nəticəsində baş verib. Elə bu anda maskalı bir şəxs bara daxil olub Laynelə silah çəkir. Bar işçisi onu yaralayır, Patrik isə təqib edir və həmin şəxsin Remi olduğunu görür. Remi damda ölür və son sözlərində uşaqları sevdiyini deyir.

Patrik hadisələrin ardıcıllığını yenidən analiz edərək başa düşür ki, əslində Laynel Helendən və Amandadan gələn təhlükəni görüb Remi və kapitan Doyldan kömək istəyib, qızın ölümünü saxtalaşdırmaqla onu narkoman anasından xilas etmək istəyiblər. Patrik şəhərdən kənarda Doylun evinə gedir və Amandanı onunla birlikdə xoşbəxt şəraitdə yaşayarkən görür. Doyl ondan bu sirri gizli saxlamağı xahiş edir; Patrikin sevgilisi Ancela da qızın Doylun yanında qalmasının daha doğru olduğunu düşünür.

Lakin Patrik Helendən aldığı &quot;Amandanı tapacağı&quot; vədini poza bilmir. O, polisə xəbər verir və nəticədə qız anasına qaytarılır, Doyl və Laynel isə oğurluqda ittiham edilərək həbs olunur. Ancela Patriki tərk edir.

Epiloqda Patrik Amandanı ziyarət edir. Helen bir oğlanla görüşə gedərkən Patrik qızla birlikdə qalır və onun kuklasının adını soruşur. Helen kuklanın adının &quot;Mirabel&quot; olduğunu demişdi, lakin Amanda onun adının &quot;Annabel&quot; olduğunu deyir. Bu, ananın öz qızını heç tanımadığını simvolizə edir.

== Rollarda ==

{{Rollarda yuxarı}}
{{Rollarda|Keysi Afflek ||Patrik Kenzi}}
{{Rollarda|[[Mişel Monaqan]]||Ancela Enci Cennaro}}
{{Rollarda|Ed Harris|detektiv|Remi Bressan}}
{{Rollarda|Emi Rayan||Helen Makkridi}}
{{Rollarda|[[Morqan Friman]]|kapitan|Cek Doyl}}
{{Rollarda|Con Eşton|detektiv|Nik Pul}}
{{Rollarda|Emi Mediqan ||Bi Makkridi}}
{{Rollarda|Titus Uelliver ||Layonel Makkridi}}
{{Rollarda|Maykl K. Uilyams|detektiv|Devin Amronklin}}
{{Rollarda|Edi Qateqi||Pendir}}
{{Rollarda|Mark Marqulis||Leon Trett}}
{{Rollarda|Corc &quot;Slaine&quot; Kerroll||Bubba Roqovski}}
{{Rollarda aşağı}}

== Kino tənqidi və kassa gəlirləri ==

[[Film]] [[Film tənqidi|kino tənqidçiləri]] tərəfindən son dərəcə müsbət qarşılanmışdır. [[Rotten Tomatoes]] [[veb-sayt]]ında onun reytinqi 94 % təşkil edir (orta bal — 7,7/10).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/gone_baby_gone/|title=Gone Baby Gone (2007)|publisher=Rotten Tomatoes|access-date=2017-08-20|archive-date=2015-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150817101856/http://www.rottentomatoes.com/m/gone_baby_gone/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Empire (jurnal)|Empire]] [[jurnal]]ının resenziyasında Keysi Afflekin canlandırdığı qəhrəman haqqında belə yazılmışdır: &quot;təcrübəsiz və cəsarətsiz təsir bağışlayan bu adam, əslində daşdan da möhkəmdir&quot;.{{sfn|Empire|2008}} Tənqidçilər, həmçinin, Ben Afflekin rejissor kimi debütünü uğurlu hesab etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite news|access-date=2019-07-31|date=2007-09-06|website=Reuters|title=&quot;Gone Baby Gone&quot; among top crime movies of decade|url=https://www.reuters.com/article/us-film-gone-idUSN0625847920070906|archive-date=2019-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731124050/https://www.reuters.com/article/us-film-gone-idUSN0625847920070906}}&lt;/ref&gt;

Filmin büdcəsi 19 milyon ABŞ dolları təşkil etmiş, ümumdünya kino gəlirləri isə 35 milyon dollar olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gonebabygone.htm|title=Gone Baby Gone (2007)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2012-12-02|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804165452/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gonebabygone.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==

* {{publikasiya|статья|заглавие=Прощай, детка, прощай|издание=Empire|тип=журнал|год=2008|месяц=5|номер=5|страницы=125|тираж=60000|ref=Empire}}

== Xarici keçidlər ==

* {{IMDb title|0452623}}
* {{rotten-tomatoes|gone_baby_gone}}
* {{Metacritic film}}
* {{mojo title|gonebabygone}}
* {{cite news|title=Human Frailty and Pain on Boston's Mean Streets|url=https://www.nytimes.com/2007/10/19/movies/19gone.html|work=[[The New York Times]]|date=October 19, 2007}}

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Psixoloji triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Bəstəkar Harri Qreqson-Vilyamsın filmləri]]
[[Kateqoriya:Massaçusetsdə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin neonuar filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin müəmma filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Rejissor Ben Afflekin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin müəmma dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Miramax filmləri]]
[[Kateqoriya:The Ladd Company filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin rejissor debütləri]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin psixoloji triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin müəmma dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin psixoloji dram filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin cinayət triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji-triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin psixoloji dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə kriminal triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində müəmma triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Uydurmada Boston Polis Departamenti]]
[[Kateqoriya:ABŞ-də uşaq oğurluğu haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Qanunsuz narkotik ticarəti haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Yas haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İtkin düşmüş insanlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin detektiv romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:Dennis Lihaynın əsərləri əsasında çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Boston haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Massaçusets haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Bostonda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Ben Afflekin ssenari müəllifi olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:LivePlanet filmləri]]
[[Kateqoriya:Psixoaktiv dərmanlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Kinorejissorların debüt filmləri]]
[[Kateqoriya:Uşaqlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Polis məmurları haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>m58bufu32k7ooir4s84lu9c4px4eli8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nurəddin əl-Heysəmi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942019</id>
    <revision>
      <id>8966175</id>
      <parentid>8850864</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsərləri */</comment>
      <origin>8966175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6304" sha1="5al976d1cm8fe5zw3p6z4puiu6stimg" xml:space="preserve">{{digər mənalar|[[İbn Həcər əl-Heytəmi]] ilə səhv salmayın.}}
{{Alim}}

'''Əbül-Həsən Nurəddin Əli ibn Əbi Bəkr ibn Süleyman əl-Heysəmi''' ({{Dil-ar|الهيثمي}}; {{DVTY}}) — mühəddis.

== Bioqrafiyası ==
Hicri 735-ci (1335) ildə Misirdəki Əbül-Heysəm kəndində doğulub. Bu səbəblə nisbəsi &quot;Heysəmi&quot;dir. [[TDV İslam Ensiklopediyası|TDV İslam Ansiklopediyasının]] yazıçısı M. Yaşar Qandəmirin bildirdiyinə görə, onunla həmyerlisi [[İbn Həcər əl-Heytəmi|İbn Həcər əl-Heytəminin]] nisbələri bir-birinə bənzədiyindən bəzi müəlliflər bu iki alimi bir-biri ilə səhv salıblar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kandemir |first=M. Yaşar |date=1998 |title=Heysemî |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/heysemi |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/heysemi |archive-date=11.11.2025 |access-date=11.11.2025 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi}}&lt;/ref&gt; [[Karl Brokkelman|Brokkelman]] ilə [[Fuad Sezgin]] də Heysəminin adını Əbül-Həsən Əli ibn Əbu Bəkir ibn Həcər əl-Heytəmi şəklində qeyd ediblər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Brokkelman |first=Karl |title=GAL |year=1943-49 |volume=II |location=[[Leyden]] |pages=91 |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Brokkelman |first=Karl |title=Suppl. |year=1937-42 |volume=II |location=Leyden |pages=82 |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fuad |first=Sezgin |title=GAS |year=1967-2010 |volume=I |location=[[Leyden]] |pages=148, 171, 190, 196 |language=de}}&lt;/ref&gt; Kəttani isə bunun yanlış olduğunu qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Kəttani |title=ər-Risalətül-müstətrəfə |last2=Qeyd və əlavələr edən: Özbək |first2=Yusif |year=1994 |location=[[İstanbul]] |pages=374 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

İlk təhsilini başa vuran Heysəmi, təhsilini davam etdirmək məqsədilə Qahirəyə gedir. Burada müxtəlif müəllimlərdən təhsil alır və özündən 15 yaş böyük olan [[Zeynəddin əl-İraqi]] ilə tanış olur. Ona tələbəlik edir və onunla birlikdə Hərəmeyn, [[Qüds]], [[Dəməşq]], Baaləbək, [[Hələb]], [[Həma]], [[Hüms]] və [[Tripoli]] kimi elm mərkəzlərinə səfərlər edir. Onunla birlikdə həcc ziyarətinə gedir. Zeynəddin əl-İraqi onun ən çox bəhrələndiyi müəllimidir. O, Zeynəddinin bir çox əsəri oxumuş, ondan bir çox hədis yazmış və bütün əsərlərini əzbərləmişdir. Zeynəddin əl-İraqi sağ ikən ona olan hörmətindən Nurəddin əl-Heysəmi hədis rəvayət etməmişdir. Həmçinin əl-Heysəmi onun qızı Xədicə ilə evlənmiş və bu nikahdan bir neçə övladı dünyaya gəlmişdir. Nurəddin əl-Heysəmi, [[Əhməd ibn Hənbəl|Əhməd ibn Hənbəlin]] &quot;[[Müsnəd İmam Əhməd|Müsnəd]]&quot;ində olub, &quot;[[Kütübi-sittə|Kütubi-Sittə]]&quot;də olmayan hədisləri bir yerə cəmləmə işini də Zeynəddin əl-İraqinin tövsiyəsi ilə həyata keçirmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Zeynəddin əl-İraqi|Zeynəddin əl-İraqidən]] hədis öyrənməyə gələnlər Nurəddin əl-Heysəmidən də hədis öyrənmək imkanı əldə edirdilər. İbn əl-İraqi Əbu Züra Vəliyyəddin (Zeynəddinin oğlu), Təqiyyəddin əl-Fəsi, Əhməd ibn Əbu Bəkr əl-Busiri, İbn Məzruk əl-Həfid, [[İbn Həcər Əsqəlani|İbn Həcər əl-Əsqəlani]] və Bədrəddin əl-Eyni kimi çox şəxslər Nurəddin əl-Heysəmiyə tələbəlik etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Fəhd |title=Mucəmüş-şüyux |publisher=naşir Məhəmməd əz-Zahi |year=1982 |location=[[Riyad]] |pages=536 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

Nurəddin əl-Heysəminin digər müəllimləri isə bunlardır: İbn Əbdülhadi Məhəmməd ibn Abdullah ibn Məhəmməd, İbnül-Müluk Məhəmməd ibn İsmayıl ibn Əbdüləziz, Müzəffərəddin Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əl-Əttar (ondan &quot;[[Səhihi-Buxari]]&quot;ni oxumuşdur), İbnül-Həbbaz Məhəmməd ibn İsmayıl ibn İbrahim (ondan &quot;[[Səhihi-Müslim|Səhihi-Müslüm]]&quot; və &quot;[[Müsnəd İmam Əhməd|Müsnədi-Əhməd]]&quot;i oxumuşdur), Əhməd ibn Əbu Bəkr ibn Ömər əl-Meydumi (ondan [[Əbu Davud|Əbu Davudun]] &quot;[[Sünəni-Əbu Davud|əs-Sünən]]&quot;ini oxumuşdur), Məhəmməd ibn İsmayıl ibn Ömər ə-Həməvi və Abdullah ibn Məhəmməd ibn İbrahim əz-Ziyaiyyə.

Nurəddin əl-Heysəmi 29 Ramazan hicri 807-ci (31 mart 1405) ildə Qahirədə vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Əsərləri ==
* ''Qayətül-məqsəd fi zəvaidi-Əhməd''. Əhməd ibn Hənbəlin &quot;[[Müsnəd İmam Əhməd|Müsnəd]]&quot;ində olub, &quot;[[Kütübi-sittə|Kütubi-Sittə]]&quot;də olmayan hədislərin cəmləndiyi əsər.
* ''Kəşfül-əstəran zəvaidil-Bəzzar''. Bəzzarın &quot;[[Müsnəd əl-Bəzzar|Müsnəd]]&quot;ində olub, &quot;Kütubi-Sittə&quot;də olmayan 3698 rəvayətin cəmləndiyi əsər.
* ''Əl-Məqsədül-ali fi zəvaidi-Əbi Yalə əl-Mövsili''. [[Əbu Yalə əl-Mövsili|Əbu Yalə əl-Mövsilinin]] &quot;[[Müsnəd Əbu Yala əl-Mövsili|Müsnəd]]&quot;ində olub, &quot;Kütubi-Sittə&quot;də olmayan 2030 hədisin cəmləndiyi əsər.
* ''Məcməul-bəhreyn fi zəvaidil-Mucəmeyn''. [[Təbərani|Təbəraninin]] &quot;[[Əl-Mucəm əs-səğir|əl-Mucəmüs-Sağir]]&quot;, &quot;[[Əl-Mucəm əl-əvsat|əl-Mucəmül-Əvsat]]&quot;, [[Tirmizi|Tirmizinin]] &quot;əş-Şəmail&quot;, [[Nəsai|Nəsainin]] &quot;[[Sünəni-Nəsai|əs-Sünənül-kübra]]&quot;, &quot;Əməlül-yəvm vəl-leylə&quot; və &quot;ət-Təfsir&quot;ində olub, &quot;Kütubi-Sittə&quot;də olmayan rəvayətlərin cəmləndiyi əsər.
* ''[[Məcməuz-Zəvaid|Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid]]''. Ən məşhur əsəri.
* ''Məvəridüz-zaman ilə zəvaidi-İbn Hibban''. Əsər özündə [[İbn Hibban|İbn Hibbanın]] &quot;əl-Müsnədüs-Səhih&quot;ində olub, &quot;Səhiheyn&quot;də olmayan 2647 hədisi ehtiva edir.
* ''Zəvaidü İbn Macə aləl-kütubil-xəmsə''. Əsərin nüsxəsi Heydərabadın Asifiyyə kitabxanasında saxlanılır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Buğyətül-bəhis ən zəvaidi-Müsnədil-Haris''.
* ''Əl-Bədrül-münir fi zəvaidil-Mucəmil-kəbir''.
* ''Təqribül-buğyə fi tərtibi-əhadisil-Hilyə''.
* ''Tərtibü Siqatil-İcli''.
* ''Tərtibü Siqati-İbn Hibban''.

Kəttani onun &quot;Zəvaidül-Firdövs&quot; adlı əsərindən də bəhs etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]</text>
      <sha1>5al976d1cm8fe5zw3p6z4puiu6stimg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hazırkı dövlət və hökumət başçılarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943770</id>
    <revision>
      <id>8966310</id>
      <parentid>8943258</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>8966310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58579" sha1="7aqx2ylhix5zibbdqz5fhl2kd6cunli" xml:space="preserve">Məqalədə '''Hazırkı dövlət və hökumət başçılarının siyahısı''' təqdim olunub. Bəzi hallarda [[Prezident respublikası|Prezident Respublikalarında]] eyni lider həm dövlət başçısı, həm də hökumət başçısı kimi fəaliyyət ğöstərir. Digər hallarda, əsasən, [[Yarı prezident respublikası|Yarı-prezident]] və [[Parlamentar rejim|Parlament sistemlərində]] dövlət başçısı və hökumət başçısı fərqli insanlardır. Yarı-prezident və parlament sistemlərində hakimiyyəti hökumət başçısı və onun təyin etdiyi dövlət başçısı həyata keçirir. 

[[Birpartiyalı sistem|Birpartiyalı dövlətlərdə]] hakim partiyanın lideri adətən de-fakto ali dövlət başçısı olur, baxmayaraq ki, bəzən o, həm də prezident və ya baş nazir postunu tutur. Bəzi ölkələrdə din xadimi dövlət başçısı kimi də fəaliyyət göstərir.

== Avropa ==
{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag_of_Azerbaijan.svg|50px|border]]
| [[Azərbaycan]]
| [[Prezident]]
| [[İlham Əliyev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-az|İlham Əliyev}}&lt;/small&gt;
| [[2003]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/vetene_xalqa_ve_dovlete_sedaqet_andiazerbaycan_respublikasinin_prezidenti_ilham_heyder_oglu_eliyevin_andichme_merasimi-299081 |title=VƏTƏNƏ, XALQA VƏ DÖVLƏTƏ SƏDAQƏT ANDI |access-date=2025-11-28 |archive-date=2025-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527040607/https://azertag.az/xeber/vetene_xalqa_ve_dovlete_sedaqet_andiazerbaycan_respublikasinin_prezidenti_ilham_heyder_oglu_eliyevin_andichme_merasimi-299081 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Azərbaycan hökumət başçılarının siyahısı|Baş nazir]]
| [[Əli Əsədov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-az|Əli Əsədov}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Turkey.svg|50px|border]]
| [[Türkiyə]]
| [[Türkiyə Prezidenti|Prezident]]
| [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tr|Recep Tayyip Erdoğan}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/dunya/erdoganin-goreve-baslamasi-yabanci-basinda/127262 Erdoğan'ın göreve başlaması yabancı basında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yemin ederek göreve başlaması uluslararası basında geniş yer aldı.]&lt;/ref&gt;
| [[Türkiyənin vitse-prezidenti|Vitse-prezident]]
| [[Cevdet Yılmaz]]
| 2023
|-
| [[Fayl:Flag_of_Austria.svg|50px|border]]
| [[Avstriya]]
| [[Avstriya Prezidenti]]&lt;/small&gt;
| [[Aleksandr Van der Bellen]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Alexander Van der Bellen}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Каnsler
| Kristian Ştoker&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Christian Stocker}}&lt;/small&gt;
| 2025
|-
| [[Fayl:Flag_of_Albania.svg|50px|border]]
| [[Albaniya]]
| [[Albaniya Prezidenti]]
| [[Bayram Beqay]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Bajram Begaj}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[Albaniyanın Baş naziri]]
| [[Edi Rama]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Edi Rama}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Fayl:Flag_of_Andorra.svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Andorra]]
| Dövlət başçısı&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Nümayəndəsi&lt;/small&gt;
| Xosep-Lluis Serrano Pentinat&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ca|Josep-Lluís Serrano Pentinat}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Jozep Mariya Mauri]]&lt;br&gt;{{lang-ca|Josep Maria Mauri}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[2012]]&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;| Andorranın Baş naziri
|rowspan=&quot;2&quot;| Şavyer Espot&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ca|Xavier Espot Zamora}}&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2023]]
|-
| Dövlət başçısı&lt;br&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;Nümayəndəsi&lt;/small&gt;
| [[Emmanuel Makron]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Emmanuel Macron}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Patrik Strzoda]]&lt;br&gt;{{lang-fr|Patrick Strzoda}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[2017]]&lt;/small&gt;
|-
| [[Fayl:Flag_of_Belarus.svg|50px|border]]
| [[Belarus]]
| [[Belarus Prezidenti]]
| [[Aleksandr Lukaşenko]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-be|Аляксандр Лукашэнка}}&lt;/small&gt;
| [[1994]]
| Baş nazir
| Aleksandr Turçin&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-be|Аляксандр Турчын}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Belgium_(civil).svg|50px|border]]
| [[Belçika]]
| [[Belçika monarxlarının siyahısı|Kralı]]
| [[Filip (Belçika kralı)|Filip]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Philippe}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| Bart de Vever&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Bart De Wever}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bulgaria.svg|50px|border]]
| [[Bolqarıstan]]
| [[Bolqarıstan Prezidenti|Prezident]]
| [[Rumen Radev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bg|Румен Радев}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Rosen Jelyazkov&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bg|Росен Желязков}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Fayl:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Bosniya və Herseqovina]]
| [[Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyəti|Rəyasət Heyətinin sədri]]
| [[Jelka Sviyanoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hr|Željko Komšić}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyəti|Rəyasət Heyəti]]|
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Jelko Komşiç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bs|Borjana Krišto}}&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;| [[2023]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyəti|Rəyasət Heyəti]]
| [[Jelka Sviyanoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sr|Жељка Цвијановић}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Denis Beçiroviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bs|Denis Bećirović}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Fayl:Flag_of_the_Vatican_City.svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Vatikan]]
|[[Papa|Roma Papası]]
|[[XIV Lev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-la|Leo PP. XIV}}&lt;/small&gt;
|[[2025]]
|rowspan=&quot;2&quot;|Qubernatorluğun sədri
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Pietro Parolin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Pietro Parolin}}&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|[[2013]]
|-
|Dövlət katibi
|Rafaella Petrini&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Raffaella Petrini}}&lt;/small&gt;
|[[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|50px|border]]
| [[Birləşmiş Krallıq]]
| [[Böyük Britaniya monarxı|Kral]]
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[Birləşmiş Krallığın baş naziri|Baş naziri]]
| [[Kir Starmer]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Keir Starmer}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Civil_Ensign_of_Hungary.svg|50px|border]]
| [[Macarıstan]]
| [[Macarıstan prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| [[Tamaş Şuyok]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hu|Sulyok Tamás}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| [[Macarıstan baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| [[Viktor Orban]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hu|Orbán Viktor}}&lt;/small&gt;
| [[2010]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Germany.svg|50px|border]]
| [[Almaniya]]
| [[Almaniya Prezidenti|Prezident]]
| [[Frank-Valter Ştaynmayer]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Frank-Walter Steinmeier}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Kansler
| [[Fridrix Merts]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Friedrich Merz}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Greece.svg|50px|border]]
| [[Yunanıstan]]
| Prezident
| [[Konstantinos Tasulas]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-el|Κωνσταντίνος Τασούλας}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| [[Kiriakos Mitsotakis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-el|''Κυριάκος Μητσοτάκης''}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Georgia.svg|50px|border]]
| [[Gürcüstan]]
| Prezident
| [[Mixeil Kavelaşvili]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ka|მიხეილ ყაველაშვილი}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[İrakli Kobaxidze]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ka|ირაკლი კობახიძე}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Denmark.svg|50px|border]]
| [[Danimarka]]
| Kral
| [[X Frederik]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-da|Frederik .10}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Dövlət naziri
| [[Mette Frederiksen]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-da|Mette Frederiksen}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ireland.svg|50px|border]]
| [[İrlandiya]]
| Prezident
| Ketrin Konnoli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ga|Catherine Martina Ann Connolly}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| [[İrlandiya baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| [[Mixol Martin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ga|Mícheál Ó Máirtín}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Iceland.svg|50px|border]]
| [[İslandiya]]
| [[İslandiya Prezidenti|Prezident]]
| Halla Tomasdottir&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-is|Halla Tómasdóttir}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Kristrun Frostadottir&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-is|Kristrún Frostadóttir}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Spain.svg|50px|border]]
| [[İspaniya]]
| [[İspaniya krallarının siyahısı|Kral]]
| [[VI Flipp]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Felipe VI}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
| Baş nazir
| [[Pedro Sançez|Pedro Sançes]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Pedro Sánchez }}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Italy.svg|50px|border]]
| [[İtaliya]]
| [[İtaliya Prezidenti|Prezident]]
| [[Serco Mattarella]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Sergio Mattarella}}&lt;/small&gt;
| [[2015]]
| [[İtaliya Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Corca Meloni]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Giorgia Meloni}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_Kosovo.svg|50px|border]]
| [[Kosovo]]
| [[Kosovo Prezidenti|Prezident]]
| [[Vyosa Osmani]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Vjosa Osmani}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| [[Albin Kurti]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Albin Kurti}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Latvia.svg|50px|border]]
| [[Latviya]]
| [[Latviya prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| [[Edqar Rinkeviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lv|Edgars Rinkēvičs}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Evika Silinya&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lv|Evika Siliņa}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Lithuania.svg|50px|border]]
| [[Litva]]
| Prezident
| [[Qitanas Nauseda]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lt|Gitanas Nausėda}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Inga Ruginene&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lt|Inga Ruginienė}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Liechtenstein.svg|50px|border]]
| [[Lixtenşteyn]]
| Knyaz&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Vəliəhd Knyaz&lt;/small&gt;
| [[II Hans-Adam]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Hans-Adam II}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Aloiz&lt;br&gt;{{lang-de|Alois}}&lt;/small&gt;
| [[1989]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[2004]]&lt;/small&gt;
| Baş vazir
| Brigitte Haas&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Brigitte Haas}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Luxembourg.svg|50px|border]]
| [[Lüksenburq]]
| [[Hersoq]]
| V Uilliam &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lb|Guillaume V}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Luke Frieden&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lb|Luc Frieden}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
|-
| [[Fayl:Flag_of_Malta.svg|50px|border]]
| [[Malta]]
| Prezident
| Miriam Spiteri Debono&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mt|Myriam Spiteri Debono}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Robert Abela&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mt|Robert Abela}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Moldova.svg|50px|border]]
| [[Moldova]]
| Prezident
| [[Maya Sandu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Maia Sandu}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Aleksandr Muntyanu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Alexandru Munteanu}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Monaco.svg|50px|border]]
| [[Monako]]
| [[Knyaz]]
| II Albert&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Albert II}}&lt;/small&gt;
| [[2005]]
| Dövlət naziri
| Kristof Mirman&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Christophe Mirmand}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Netherlands.svg|50px|border]]
| [[Niderland]]
| Kral
| [[Villem-Aleksandr]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-nl|Willem-Alexander}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| [[Dik Şof]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-nl|Dick Schoof}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Norway.svg|50px|border]]
| [[Norveç]]
| [[Norveç kralı|Kral]]
| [[V Harald]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-no|Harald V}}&lt;/small&gt;
| [[1991]]
| Baş nazir
| Jonas Gahr Store&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-no|Jonas Gahr Støre}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Poland.svg|50px|border]]
| [[Polşa]]
| Prezident
| Karol Navroski&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pl|Karol Nawrocki}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| [[Donald Tusk]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pl|Donald Tusk}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Portugal.svg|50px|border]]
| [[Portuqaliya]]
| [[Portuqaliya prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| Marselo Rebelo di Sousa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Marcelo Rebelo de Sousa}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| Baş nazir
| Luis Monteneqro&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Luís Montenegro}}&lt;/small&gt;
|-
| [[Fayl:Flag_of_Russia.svg|50px|border]]
| [[Rusiya]]
| [[Rusiya Prezidenti|Prezident]]
| [[Vladimir Putin]]
| [[2012]]
|[[Rusiya hökumət başçılarının siyahısı|Baş nazir]]
| [[Mixail Mişustin]]
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Romania.svg|50px|border]]
| [[Rumıniya]]
| [[Rumıniya Prezidenti|Prezident]]
| [[Nikuşor Dan|Dan Nikuşor]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Nicușor Dan}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| İlie Bolojan&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Ilie Bolojan}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| rowspan=2|[[Fayl:Flag_of_San_Marino.svg|50px|border]]
| rowspan=2|[[San-Marino]]
| rowspan=2|[[San-Marino Kapitan-Regenti|Kapitan-Regenti]]
| colspan=4|Mateo Rossi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Matteo Rossi}}&lt;/small&gt;
| rowspan=2|[[2025]]
|-
| colspan=4|Lorenzo Buqli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Lorenzo Bugli}}&lt;/small&gt;
|-
| [[Fayl:Flag_of_Macedonia.svg|50px|border]]
| [[Şimali Makedoniya]]
| Prezident
| Gordana Siljanovska-Davkova&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mk|Гордана Силјановска-Давкова}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Kristian Mickoski&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mk|Христијан Мицкоски}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Serbia.svg|50px|border]]
| [[Serbiya]]
| [[Serbiya prezidenti|Prezident]]
| [[Aleksandr Vuçiç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sr|Александар Вучић}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Djuro Matsut&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sr|Ђуро Мацут}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Slovakia.svg|50px|border]]
| [[Slovakiya]]
| [[Slovakiya Prezidenti]]
| [[Peter Pelleqrini|Peter Pellegrini]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sk|Peter Pellegrini}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Robert Fiko&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sk|Robert Fico}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Slovenia.svg|50px|border]]
| [[Sloveniya]]
| Prezident
| Nataşa Pirts-Musar&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sl|Nataša Pirc Musar}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Robert Qolob&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sl|Robert Golob}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ukraine.svg|50px|border]]
| [[Ukrayna]]
| [[Ukrayna Prezidenti|Prezident]]
| [[Volodimir Zelenski]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uk|Володимир Зеленський}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Yuliya Sviridenko&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uk|Юлія Свириденко}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Finland.svg|50px|border]]
| [[Finlandiya]]
| Prezident
| [[Aleksandr Stubb]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fi|Alexander Stubb}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Petteri Orpo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fi|Petteri Orpo}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag of France (2024–present).svg|50px|border]]
| [[Fransa]]
| [[Fransa Prezidenti]]
| [[Emmanuel Makron]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Emmanuel Macron}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Sebastien Lekornu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Sébastien Lecornu}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Croatia.svg|50px|border]]
| [[Xorvatiya]]
| Prezident
| [[Zoran Milanoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hr|Zoran Milanović}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| [[Andrey Plenkoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hr|Andrej Plenković}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Montenegro.svg|50px|border]]
| [[Çernoqoriya]]
| [[Monteneqro Prezidenti|Prezident]]
| Yakov Milatoviç&lt;br&gt;&lt;small&gt;Јаков Милатовић&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Milojko Spaich&lt;br&gt;&lt;small&gt;Милојко Спајић&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|50px|border]]
| [[Çexiya]]
| Prezident
| [[Petr Pavel]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-cs|Petr Pavel}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Petr Fiala]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-cs|Petr Fiala}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
|rowspan=&quot;7&quot;| [[Fayl:Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;7&quot;| [[İsveçrə]]
| Prezident
| colspan=4|Karin Keller-Sutter&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Karin Keller-Sutter}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| Vitse-Prezident
| colspan=4|Gi Parmelin&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Guy Parmelin}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| Federal şura üzvləri 
| colspan=4|Rösti, Albert&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Albert Rösti}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| colspan=4|
Elizabeth Bohm-Schneider&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Élisabeth Baume-Schneider}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| colspan=4|Martin Pfister&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Martin Pfister}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| colspan=4|Beat Yans&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Beat Jans}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| colspan=4|İqnazio Kassis&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Ignazio Cassis}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sweden.svg|50px|border]]
| [[İsveç]]
| [[İsveç kralı|Kral]]
| [[XVI Karl Qustav]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sv|Carl XVI Gustaf}}&lt;/small&gt;
| [[1973]]
| [[İsveç baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Ulf Kristersson &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sv|Ulf Kristersson}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Estonia.svg|50px|border]]
| [[Estoniya]]
| Prezident
| [[Alar Karis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-et|Alar Karis}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| [[Estoniya prezidentlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Mixal Kristen&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-et|Kristen Michal}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|}

== Asiya ==
{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Əvvəli
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag of Taliban.svg|50px|border]]
| [[Əfqanıstan]]
| [[Əfqanıstan İslam Əmirliyinin lideri|Əmir]]
| [[Heybətulla Axundzadə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ps|ھیبت الله اخوندزاده}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| [[Əfqanıstanın Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Həsən Axund]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ps|حسن اخند}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bangladesh.svg|50px|border]]
| [[Banqladeş]]
| Prezident
| [[Məhəmməd Şahabuddin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bn|মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Məhəmməd Yunus]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bn|মুহাম্মদ ইউনুস}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bahrain.svg|50px|border]]
| [[Bəhreyn]]
| Kral
| [[Həməd ibn İsa Əl-Xəlifə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|حمد بن عيسى آل خليفة}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| [[Salman ibn Həməd Əl-Xəlifə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سلمان بن حمد آل خليفة}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Brunei.svg|50px|border]]
| [[Bruney]]
| Sultan&lt;br&gt;Baş nazir
| colspan=4|[[Həssənal Bolkiah]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Hassanal Bolkiah}}&lt;/small&gt;
| [[1967]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bhutan.svg|50px|border]]
| [[Butan]]
| Kral
| [[Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuk]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-dz|འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་}}&lt;/small&gt;
| [[2006]]
| Baş nazir
| Tsering Tobgay&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-dz|ཚེ་རིང་སྟོབས་རྒྱས།}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_East_Timor.svg|50px|border]]
| [[Şərqi Timor]]
| Prezident
| Xose Ramos-Horta&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|José Ramos-Horta}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Şanana Qusmao&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Xanana Gusmão}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| rowspan=2|[[Fayl:Flag_of_Vietnam.svg|50px|border]]
| rowspan=2|[[Vyetnam]]
| Vyetnam Kommunist Partiyasının sədri
| colspan=4|To Lam&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-vi|Tô Lâm}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| Prezident
| |Luong Cuong&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-vi|Lương Cường}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Fam Minh Tinh&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-vi|Phạm Minh Chính}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Israel.svg|50px|border]]
| [[İzrail]]
| [[İsrail Prezidenti]]
| [[İsaak Hersoq]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-he|יצחק הרצוג}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| [[Benyamin Netanyahu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-he|בנימין נתניהו}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_India.svg|50px|border]]
| [[Hindistan]]
| [[Prezident]]
| [[Draupadi Murmu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hi|द्रौपदी मुर्मू}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| [[Narendra Modi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hi|नरेन्द्र मोदी}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Indonesia.svg|50px|border]]
| [[İndoneziya]]
| Baş nazir
| colspan=4|[[Prabovo Subianto]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-id|Prabowo Subianto}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Jordan.svg|50px|border]]
| [[İordaniya]]
| Kral
| [[II Abdullah ibn Al Hüseyn]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الله}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| Cəfər Həsən&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|جعفر حسان}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Iraq.svg|50px|border]]
| [[İrak]]
| [[İraq prezidenti]]
| [[Əbdüllətif Camal Rəşid]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد اللطيف رشيد}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[İraq baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Məhəmməd Şia Əl-Sudani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد شياع السوداني}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Iran.svg|50px|border]]
| [[İran]]
| [[İranın Ali Rəhbəri]]
| [[Əli Xamenei]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fa|علی خامنه‌ای}}&lt;/small&gt;
| [[1989]]
| [[İran Prezidenti]]
| [[Məsud Pezeşkian]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fa|مسعود پزشکیان}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Armenia.svg|50px|border]]
| [[Ermənistan]]
| [[Ermənistan Prezidenti|Prezident]]
| [[Vaaqn Xaçaturyan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hy|Վահագն Խաչատուրյան}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| [[Nikol Paşinyan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hy|Նիկոլ Փաշինյան}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| rowspan=4| [[Fayl:Flag_of_Yemen.svg|50px|border]]
| rowspan=4| [[Yəmən]]
| colspan=6| Beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınıb ([[Ədən]])
|-
| Prezident
| Rişad Məhəmməd əl-Alimi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|رشاد محمد العليمي}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Salem Saleh bin Brek&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سالم صالح بن بريك}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| colspan=6| [[Husilər]] ([[Səna]])
|-
| Yəmənin Ali Siyasi şurası
| Mehdi əl-Məşət&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|مهدي المشاط}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
| Baş nazir
| Məhəmməd Miftah&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد أحمد مفتاح}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kazakhstan.svg|50px|border]]
| [[Qazaxıstan]]
| [[Qazaxıstan Prezidenti]]
| [[Qasım-Comərd Tokayev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-kk|Қасым-Жомарт Тоқаев}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| [[Qazaxıstan baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Olzhas Bektenov&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-kk|Олжас Бектенов}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cambodia.svg|50px|border]]
| [[Kamboca]]
| Kral
| [[Norodom Siamoni]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-km|នរោត្ដម សីហមុនី}}&lt;/small&gt;
| [[2004]]
| Baş nazir
| Xun Manet&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-km|ហ៊ុន ម៉ាណែត}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Qatar.svg|50px|border]]
| [[Qətər]]
| [[Qətər əmiri]]
| [[Təmim ibn Həməd Ali-Sani]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|تميم بن حمد آل ثاني}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| Məhəmməd bin Əbdülrəhman bin Casim Əl Tani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثاني}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cyprus.svg|50px|border]]
| [[Kipr]]
| [[Kipr Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|[[Nikos Xristodulidis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-el|''Νίκος Χριστοδουλίδης''}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|50px|border]]
| [[Çin]]
| Çin Xalq Respublikasının sədri
| [[Si Tsinpin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|习近平}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Dövlət Şurasının Baş naziri
| Li Qiang&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|李强}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|50px|border]]
| [[Tayvan]]
| Prezident
| Lai Qingde &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|賴清德}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Cho Jung-tai&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|卓榮泰}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
|rowspan=2|[[Fayl:Flag_of_North_Korea.svg|50px|border]]
|rowspan=2|[[Şimali Koreya]]
|Dövlət Şurasının sədri
|colspan=4|[[Kim Çen İn]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|김정은}}&lt;/small&gt;
|[[2011]]
|-
|Ali Xalq Məclisi Rəyasət Heyətinin sədri
|Choe Ryong-hae&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|최룡해}}&lt;/small&gt;
|[[2019]]
|Nazirlər Kabinetinin sədri
|Pak Thae-song&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|박태성}}&lt;/small&gt;
|[[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_South_Korea.svg|50px|border]]
| [[Cənubi Koreya]]
| Prezident
| [[Li Çje Men]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|이재명}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Kim Min-seok&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|이주호}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kuwait.svg|50px|border]]
| [[Küveyt]]
| Əmir
| Mişal əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabah&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|مشعل الأحمد الجابر الصباح}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Əhməd əl-Abdullah əs-Sabah&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|أحمد عبد الله الأحمد الصباح}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
|[[Fayl:Flag of Kyrgyzstan.svg|50px]]
| [[Qırğızıstan]]
| Prezident
| [[Sadır Japarov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ky|Садыр Жапаров}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Nazirlər Kabinetinin sədri
| [[Adılbek Kasımaliyev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ky|Адылбек Касымалиев}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Laos.svg|50px|border]]
| [[Laos]]
| Prezident
| Thongloun Sisoulith&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lo|ທອງລຸນ ສີສຸລິດ}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Sonexay Siphandone&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lo|ສອນໄຊ ສີພັນດອນ}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Lebanon.svg|50px|border]]
| [[Livan]]
| Prezident
| Cozef Aun&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|جوزيف عون}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Nevvaf Selam&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|نواف سلام}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Malaysia.svg|50px|border]]
| [[Malaziya]]
| [[Yanq di-Pertuan Aqonq|Monarx]]
| [[İbrahim İskəndər]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Ibrahim Ismail}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Ənvər İbrahim]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Anwar Ibrahim}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Maldives.svg|50px|border]]
| [[Maldiv adaları]]
| Prezident
| colspan=4|Muhammed Muizzu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-dv|މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mongolia.svg|50px|border]]
| [[Monqolustan]]
| [[Monqolustan Prezidenti|Prezident]]
| Uhnaagiyn Hürelsüh&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mn|Ухнаагийн Хүрэлсүх}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Gombojavyn Zandanshatar&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mn|Гомбожавын Занданшатар}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Myanmar.svg|50px|border]]
| [[Myanma]]
| Prezident
| Min Aung Hlaing&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-my|မြင့်ဆွေ}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Nyo So&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-my|ညိုစော}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag of Nepal.svg|27px]]
| [[Nepal]]
| Prezident
| Ram Chandra Poudel&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ne|राम चन्द्र पौडेल}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Suşila Karki&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ne|सुशीला कार्की}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|50px|border]]
| [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
| [[Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti|Prezident]]
| [[Məhəmməd bin Zayed Əl-Nəhyan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد بن زايد آل نهيان}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| [[Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد آل مكتوم}}&lt;/small&gt;
| [[2006]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Oman.svg|50px|border]]
| [[Oman]]
| Sultan
| colspan=4|[[Heytəm bin Tariq]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|هيثم بن طارق آل سعيد}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Pakistan.svg|50px|border]]
| [[Pakistan]]
| [[Pakistan Prezidenti|Prezident]]
| [[Asif Əli Zərdari]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ur|آصف علی زرداری}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Şahbaz Şərif]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ur|شہباز شریف}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_Palestine.svg|50px|border]]
| [[Fələstin]] 
|[[Fələstin Prezidenti|Prezident]]
| [[Mahmud Abbas]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمود عباس}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| Muhammed Mustafa &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد مصطفى}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|50px|border]]
| [[Səudiyyə Ərəbistanı]]
| Kral
| [[Salman bin Əbdüləziz Al Səud]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سلمان بن عبد العزيز}}&lt;/small&gt;
| [[2015]]
| Baş nazir
| [[Məhəmməd bin Salman]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد بن سلمان آل سعود}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|50px|border]]
| [[Şimali Kipr Türk Respublikası]]
| [[Şimali Kipr Türk Respublikası Prezidenti|Prezident]]
| Tufan Erhürman&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tr|Tufan Erhürman}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Ünal Üstel&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tr|Ünal Üstel}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Singapore.svg|50px|border]]
| [[Sinqapur]]
| Prezident
| [[Tarman Şanmuqaratnam]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Tharman Shanmugaratnam}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Lourens Vonq]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|黄循财}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag of the Syrian revolution.svg|50px|border]]
| [[Suriya]]
| [[Suriya Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|[[Əhməd əş-Şaraa]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|أبو محمد الجولاني}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tajikistan.svg|50px|border]]
| [[Tacikistan]]
| Prezident
| [[İmaməli Rəhman]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tg|Эмомалӣ Раҳмон}}&lt;/small&gt;
| [[1994]]
| Baş nazir
| [[Qahir Rəsulzadə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tg|Коҳир Расулзода}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Thailand.svg|50px|border]]
| [[Tailand]]
| Kral
| [[Maha Vaçiralonqkorn]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-th|มหาวชิราลงกรณ}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| Baş nazir
| Anutin Charnvirakul&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-th|อนุทิน ชาญวีรกูล}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Turkmenistan.svg|50px|border]]
| [[Türkmənistan]]
| [[Türkmənistan Prezidenti|Prezident]]
| [[Sərdar Berdiməhəmmədov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tk|Serdar Berdimuhamedow}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| 
| 
| 
|-
| [[Fayl:Flag_of_Uzbekistan.svg|50px|border]]
| [[Özbəkistan]]
| Prezident
| [[Şavkat Mirziyoyev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uz|Shavkat Mirziyoyev}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| [[Baş nazir]]
| [[Abdulla Oripov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uz|Abdulla Oripov}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Philippines.svg|50px|border]]
| [[Filippin]]
| Baş nazir
| colspan=4|Bonqbong Markos&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tl|Bongbong Marcos}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sri_Lanka.svg|50px|border]]
| [[Şri-Lanka]]
| Prezident
| [[Anura Kumara Dissanayake]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-si|අනුර කුමාර දිසානායක}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Harini Amarasuriya&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-si|හරිනි අමරසූරිය}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Japan.svg|50px|border]]
| [[Yaponiya]]
| [[Yaponiya imperatoru|İmperator]]
| [[Naruhito]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ja|徳仁}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| [[Yaponiya Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Sanae Takaiçi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ja|高市 早苗}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|}

== Afrika ==
{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag_of_Algeria.svg|50px|border]]
| [[Əlcəzair]]
| [[Əlcəzair Prezidenti|Prezident]]
| [[Əbdülməcid Təbbun]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد المجيد تبون}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Sifi Qrib&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سيفي غريب}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Angola.svg|50px|border]]
| [[Anqola]]
| [[Anqola Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|[[Juan Lorensu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|João Lourenço}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Benin.svg|50px|border]]
| [[Benin]]
| Prezident
| colspan=4|[[Patris Talon]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Patrice Talon}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Botswana.svg|50px|border]]
| [[Botsvana]]
| Prezident
| colspan=4|Duma Boko&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Duma Boko}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Burkina_Faso.svg|50px|border]]
| [[Burkina-Faso]]
| Dövlət başçısı
| İbrahim Traore&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ibrahim Traore}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Jan Emmanuel Ouedraogo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Jean Emmanuel Ouédraogo}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Burundi.svg|50px|border]]
| [[Burundi]]
| Prezident
| [[Evarist Ndayişimiye]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|rn|fr|Évariste Ndayishimiye}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Nestor Ntahontuye&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|rn|fr|Nestor Ntahontuye}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Gabon.svg|50px|border]]
| [[Qabon]]
| Prezident
| colspan=4|Brice Clotaire Olig Nguema&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Brice Clotaire Oligui Nguema}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_The_Gambia.svg|50px|border]]
| [[Qambiya]]
| Prezident
| colspan=4|[[Adama Berrou]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Adama Barrow}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ghana.svg|50px|border]]
| [[Qana]]
| Prezident
| colspan=4|Con Dramani Mahama&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|John Dramani Mahama}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guinea.svg|50px|border]]
| [[Qvineya]]
| Prezident
| [[Mamadi Dumbuya]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Mamadi Doumbouya}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Amadou Ouri Ba&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Amadou Oury Bah}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guinea-Bissau.svg|50px|border]]
| [[Qvineya-Bisau]]
| Prezident
| [[Umaru Sisoku Embalo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Umaro Sissoco Embaló}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Brahima Kamara&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Braima Camará}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Djibouti.svg|50px|border]]
| [[Cibuti]]
| Prezident
| [[İsmayıl Ömər Cəlil]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ismaïl Omar Guelleh}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| [[Əbdülqədir Kamil Məhəmməd]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Abdoulkader Kamil Mohamed}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Egypt.svg|50px|border]]
| [[Misir]]
| Prezident
| [[Əbdülfəttah Əs-Sisi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الفتاح السيسي}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
| Baş nazir
| [[Mustafa Mədbuli]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|مصطفى مدبولي}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Zambia.svg|50px|border]]
| [[Zambiya]]
| Prezident
| colspan=4|Hakainde Hichilema&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Hakainde Hichilema}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Zimbabwe.svg|50px|border]]
| [[Zimbabve]]
| Prezident
| colspan=4|Emmerson Mnanqaqva&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Emmerson Mnangagwa}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cape_Verde.svg|50px|border]]
| [[Kabo-Verde]]
| Prezident
| Jose Maria Neves&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|José Maria Neves}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| [[Ulisseş Korreya i Silva]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Ulisses Correia e Silva}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cameroon.svg|50px|border]]
| [[Kamerun]]
| Prezident
| [[Pol Biya]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Paul Biya}}&lt;/small&gt;
| [[1982]]
| Baş nazir
| [[Jozef Nqyut]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Joseph Dion Ngute}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kenya.svg|50px|border]]
| [[Keniya]]
| Prezident
| Vilyam Ruto&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|sw|William Samoei arap Ruto}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Musalia Mudavadi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|sw|Musalia Mudavadi}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Comoros.svg|50px|border]]
| [[Komor adaları]]
| Prezident
| colspan=4|[[Əzəli Əssumani]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|غزالي عثماني}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|50px|border]]
| [[Konqo Respublikası|Konqo]]
| Prezident
| [[Deni Sassu-Nqesso]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Denis Sassou Nguesso}}&lt;/small&gt;
| [[1997]]
| Baş nazir
| [[Anatol Kolline Makosso]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Anatole Collinet Makosso}}
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|50px|border]]
| [[Konqo Demokratik Respublikası]]
| Prezident
| [[Feliks Çisekedi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Félix Tshisekedi}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Judith Tuluka&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Judith Suminwa Tuluka}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Côte_d'Ivoire.svg|50px|border]]
| [[Kot-d'İvuar]]
| Prezident
| [[Alassan Uattara]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Alassane Ouattara}}&lt;/small&gt;
| [[2011]]
| Baş nazir
| Robert Beugré Mambé&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Robert Beugré Mambé}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Lesotho.svg|50px|border]]
| [[Lesoto]]
| Kral
| III Letsiye&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Letsie III}}&lt;/small&gt;
| [[1996]]
| Baş nazir
| Sem Matekane&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Sam Matekane}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Liberia.svg|50px|border]]
| [[Liberiya]]
| Prezident
| colspan=4|Cozef Bokay&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Joseph Boakai}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| rowspan=4| [[Fayl:Flag_of_Libya.svg|50px|border]]
| rowspan=4| [[Liviya]]
| colspan=6| Milli Birlik Hökuməti ([[Tripoli]])
|-
| Prezident Şurasının sədri
| Məhəmməd əl-Menfi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد يونس المنفي }}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Əbdül Həmid Dbeibeh&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الحميد الدبيبة;}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| colspan=6| Milli Sabitlik Hökuməti ([[Tobruq]])
|-
| Baş nazir
| Fəthi Başağa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar| فتحي علي عبد السلام باشاغا}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[Nümayəndələr Palatası (Liviya)|Nümayəndələr Palatasının]] sədri 
| Aguila Saleh İsa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عقيلة صالح عيسى العبيدي}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mauritius.svg|50px|border]]
| [[Mavriki]]
| Prezident
| Dharam Gokhul&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Dharam Gokhool}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Navinchandra Ramgoolam&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Navinchandra Ramgoolam}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag of Mauritania (2016 proposal).svg|50px|border]]
| [[Mavritaniya]]
| Prezident
| Məhəmməd Ould Ghazouani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد ولد الشيخ محمد أحمد ولد الغزواني}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Muhtar Veled Ejey&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|المختار ولد أجاي}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Madagascar.svg|50px|border]]
| [[Madaqaskar]]
| Prezident
| Mihael Randrianirina&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mg|Michael/Mickaël Randrianirina}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Erintsalama Rajaunarivelu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mg|Herintsalama Rajaonarivelo}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Malawi.svg|50px|border]]
| [[Malavi]]
| Prezident
| colspan=4|Peter Mutarika&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Peter Mutharika}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mali.svg|50px|border]]
| [[Mali]]
| Qurtuluş Milli Komitəsinin sədri
| Assimi Goita&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Assimi Goita}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Abdoula Maiqa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Abdoulaye Maïga}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Morocco.svg|50px|border]]
| [[Mərakeş]]
| Kral
| [[VI Məhəmməd]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| Əziz Ahannouş&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عزيز أخنوش}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mozambique.svg|50px|border]]
| [[Mozambik]]
| Prezident
| Daniel Şapu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Daniel Chapo}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Maria Benvinda Levy&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Maria Benvinda Levi}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Namibia.svg|50px|border]]
| [[Namibiya]]
| Prezident
| Netumbo Nandi-Ndaitva&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Elic Ngurare&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Elijah Ngurare}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Niger.svg|50px|border]]
| [[Niger]]
| Prezident
| Əbdurahman Çiani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Abdourahamane Tchiani}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Əli Lamin Zeyn&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ali Lamine Zeine}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Nigeria.svg|50px|border]]
| [[Nigeriya]]
| Prezident
| colspan=4|Bola Tinubu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Bola Tinubu}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Rwanda.svg|50px|border]]
| [[Ruanda]]
| Prezident
| Paul Kagame&lt;br&gt;&lt;small&gt;Paul Kagame&lt;/small&gt;
| [[2000]]
| Baş nazir
| Justin Nsengiyumva&lt;br&gt;&lt;small&gt;Justin Nsengiyumva&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sao_Tome_and_Principe.svg|50px|border]]
| [[San-Tome və Prinsipi]]
| Prezident
| Carlus Vila Nova&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Carlos Vila Nova}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Ramuş Ameriku&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Américo d'Oliveira dos Ramos}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Seychelles.svg|50px|border]]
| [[Seyşel adaları]]
| Prezident
| colspan=4| Patrik Ermini&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Patrick Herminie}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Senegal.svg|50px|border]]
| [[Seneqal]]
| Prezident
| Bassiru Diomai Fai&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Bassirou Diomaye Faye}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Sonko Usman&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ousmane Sonko}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Somalia.svg|50px|border]]
| [[Somali]]
| Prezident
| Həsən Şeyx Mahmud&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-so|Xasan Sheekh Maxamuud}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Həmzə Abdi Barre&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-so|Hamza Abdi Barre}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sudan.svg|50px|border]]
| [[Sudan]]
| Suveren Şurasının sədri
| |[[Əbdül Fateh Əl-Burhan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Nazirlər Şurasının sədri
| Kamil İdris&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|كامل إدريس}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sierra_Leone.svg|50px|border]]
| [[Syerra-Leone]]
| Prezident
| Julius Maada Bio&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Julius Maada Bio}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
| Baş nazir
| David Senge&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|David Sengeh}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tanzania.svg|50px|border]]
| [[Tanzaniya]]
| Prezident
| Samia Suluhu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Samia Suluhu}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Mvigulu Nchemba&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mwigulu Nchemba}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Togo.svg|50px|border]]
| [[Toqo]]
| Prezident
| Jan-Lüsyen Savi de Tove&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Jean-Lucien Savi de Tové}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| For Gnassingbe&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Faure Gnassingbé}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tunisia.svg|50px|border]]
| [[Tunis]]
| Prezident
| Səid Kais&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|قيس سعيد}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Sarah Zaafrani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سارة زعفراني}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Uganda.svg|50px|border]]
| [[Uqanda]]
| Prezident
| Yoveri Museveni&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Yoweri Museveni}}&lt;/small&gt;
| [[1986]]
| Baş nazir
| Robina Nabbanja&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Robinah Nabbanja}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Central_African_Republic.svg|50px|border]]
| [[Mərkəzi Afrika Respublikası]]
| Prezident
| [[Fosten-Arkanj Tuadera]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Faustin-Archange Touadéra}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| Baş nazir
| Feliks Molua&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Félix Moloua}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Chad.svg|50px|border]]
| [[Çad]]
| Prezident
| [[Mahamat Debi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Mahamat Déby}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Əllamay Xalina&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Allamaye Halina}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Equatorial_Guinea.svg|50px|border]]
| [[Ekvatorial Qvineya]]
| Prezident
| [[Teodoro Obianq Nqema Mbasoqo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Teodoro Obiang Nguema Mbasogo}}&lt;/small&gt;
| [[1979]]
| Baş nazir
| Manuel Osa Nsue Nsua&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Manuel Osa Nsue Nsua}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Eritrea.svg|50px|border]]
| [[Eritreya]]
| Prezident
| colspan=4|[[İsayas Afeverki]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ti|ኢሳይያስ ኣፈወርቂ}}&lt;/small&gt;
| [[1993]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Swaziland.svg|50px|border]]
| [[Esvatini]]
| Kral
| [[III Msvati]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mswati III}}&lt;/small&gt;
| [[1986]]
| Baş nazir
| Rassell Dlamini&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Russell Dlamini}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ethiopia.svg|50px|border]]
| [[Efiopiya]]
| Prezident
| Taye Atske-Selassie&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-am|ታዬ አጽቀሥላሴ}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Abiy Əhməd Əli]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-am|አብይ አህመድ አሊ}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_South_Africa.svg|50px|border]]
| [[Cənubi Afrika Respublikası]]
| Prezident
| colspan=4|Siril Ramafosa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zu|Cyril Ramaphosa}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_South_Sudan.svg|50px|border]]
| [[Cənubi Sudan]]
| Prezident
| colspan=4|Salvatore Kiir Mayardit&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Salva Kiir}}&lt;/small&gt;
| [[2011]]
|}

== Amerika ==

{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Начало
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlamasi
|-
| [[Fayl:Flag_of_Antigua_and_Barbuda.svg|50px|border]]
| [[Antiqua və Barbuda]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[Rodni Uilyams]]''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Rodney Williams}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2014]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Qaston Braun]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Gaston Browne}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Argentina.svg|50px|border]]
| [[Argentina]]
| [[Argentina dövlət başçılarının siyahısı|Prezident]]
| [[Xavyer Miley]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Javier Milei}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Manuel Adorni&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Manuel Adorni}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Bahamas.svg|50px|border]]
| [[Baham adaları]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'' Sintiya Aleksandria Pratt''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cynthia Alexandria Pratt}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2023]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Filip Devis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Philip Davis}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Barbados.svg|50px|border]]
| [[Barbados]]
| Prezident
| [[Sandra Meyson]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Sandra Mason}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Mia Mottley&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mia Mottley}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Belize.svg|50px|border]]
| [[Beliz]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Froila Tsalam''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Froyla Tzalam}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Conni Briseno]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Johnny Briceño}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bolivia.svg|50px|border]]
| [[Boliviya]]
| Prezident
| colspan=4|Rodriqo Paz Pereyra&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Rodrigo Paz Pereira}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Brazil.svg|50px|border]]
| [[Braziliya]]
| Prezident
| colspan=4|[[Luis İnasiu Lula da Silva]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Venezuela_(state).svg|50px|border]]
| [[Venesuela|Venesuella]]
| Prezident
| colspan=4|[[Nikolas Maduro]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Nicolás Maduro}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Haiti.svg|50px|border]]
| [[Haiti]]
| Prezident yanında Şuranın sədri
| Loran Sen-Sir&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|ht|fr|Laurent Saint-Cyr}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Aliks Didier Fils-Aime&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|ht|fr|Alix Didier Fils-Aimé}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guyana.svg|50px|border]]
| [[Qayana]]
| Prezident
| İrfan Əli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Irfaan Ali}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Mark Fillips&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mark Phillips}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guatemala.svg|50px|border]]
| [[Qvatemala]]
| Prezident
| colspan=4|Bernardo Arevalo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Bernardo Arévalo}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Honduras.svg|50px|border]]
| [[Honduras]]
| Prezident
| colspan=4|Xiomara Kastro Sarmiento&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Xiomara Castro Sarmiento}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Grenada.svg|50px|border]]
| [[Qrenada]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Qeneral-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sesil La Grenaide''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cécile La Grenade}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2013]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Dikon Mitçel&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Dickon Mitchell}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Dominica.svg|50px|border]]
| [[Dominika]]
| Prezident
| [[Silvani Burton]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Sylvanie Burton}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Ruzvelt Skerrit]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Roosevelt Skerrit}}&lt;/small&gt;
| [[2004]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|50px|border]]
| [[Dominikan Respublikası]]
| Prezident
| colspan=4|[[Luis Abinader]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Luis Abinader}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Canada.svg|50px|border]]
| [[Kanada]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[Meri Saymon]]''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|fr|Mary Simon}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Mark Karni]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|fr|Mark Carney}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Colombia.svg|50px|border]]
| [[Kolumbiya]]
| Prezident
| colspan=4|Qustavo Petro&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Gustavo Petro}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag of Costa Rica (state).svg|50px|border]]
| [[Kosta-Rika]]
| Prezident
| colspan=4|Rodriqo Çavez Robles&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Rodrigo Chaves Robles }}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cuba.svg|50px|border]]
| [[Kuba]]
| Prezident
| [[Migel Dias-Kanel]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Miguel Díaz-Canel}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
| Baş nazir
| [[Manuel Marrero Krus]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Manuel Marrero}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mexico.svg|50px|border]]
| [[Meksika]]
| Prezident
| colspan=4|[[Klaudiya Şeynbaum]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Claudia Sheinbaum}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Nicaragua.svg|50px|border]]
| [[Nikaraqua]]
| [[Nikaraqua Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|Daniel Orteqa &lt;br&gt; Rosario Murillo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Daniel Ortega y Rosario Murillo}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Panama.svg|50px|border]]
| [[Panama]]
| Prezident
| colspan=4|Jose Raul Mulino Quintero&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|José Raúl Mulino Quintero}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Paraguay.svg|50px|border]]
| [[Paraqvay]]
| Prezident
| colspan=4|Santiago Pena&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Santiago Peña}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Peru_(state).svg|50px|border]]
| [[Peru]]
| Prezident
| Xose Xeri&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|José Jerí}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Ernesto Alvarez Miranda&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Ernesto Álvarez Miranda}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_El_Salvador.svg|50px|border]]
| [[Salvador]]
| Prezident
| colspan=4|[[Nayib Bukele]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Nayib Bukele}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines.svg|50px|border]]
| [[Sent-Vinsent və Qrenadin]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Susan Dugan''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Susan Dougan}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2019]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Ralf Qonçalves&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Ralph Gonsalves}}&lt;/small&gt;
| [[2001]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saint_Kitts_and_Nevis.svg|50px|border]]
| [[Sent-Kits və Nevis]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Marsela Liburd''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Marcella Liburd}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2023]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Terrens Dru&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Terrance Drew}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saint_Lucia.svg|50px|border]]
| [[Sent Lusiya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Errol Çarlz''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Errol Charles}}&lt;/small&gt;
| [[2022]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Filip Pyer&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Philip Pierre}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_United_States.svg|50px|border]]
| [[ABŞ]]
| [[ABŞ prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| colspan=4|[[Donald Tramp]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Donald Trump}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Suriname.svg|50px|border]]
| [[Surinam]]
| Prezident
| colspan=4|Jennifer Geerlings-Simons&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-nl|Jennifer Geerlings-Simons}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Trinidad_and_Tobago.svg|50px|border]]
| [[Trinidad və Tobaqo]]
| Prezident
| Kristin Karla Kanqalu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Christine Carla Kangaloo}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Kamla Persad-Bissessar&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Kamla Persad-Bissessar}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Uruguay.svg|50px|border]]
| [[Uruqvay]]
| Prezident
| colspan=4|Yamandu Orsi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Yamandú Ramón Antonio Orsi Martínez}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Chile.svg|50px|border]]
| [[Çili]]
| Prezident
| colspan=4|[[Qabriel Boriç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Gabriel Boric Font}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ecuador.svg|50px|border]]
| [[Ekvador]]
| Prezident
| colspan=4|[[Daniel Noboa]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Daniel Noboa}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Jamaica.svg|50px|border]]
| [[Yamayka]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Patrik Allen''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Patrick Allen}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2009]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Endryu Holness&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Andrew Holness}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|}

== Avstraliya və Okeaniya ==

{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Начало
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag_of_Australia_(converted).svg|50px|border]]
| [[Avstraliya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Samanta Mostin''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Samantha Mostyn}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2024]]''&lt;/small&gt;
| [[Avstraliya Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Avstraliya Baş naziri|Entoni Albaniz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Anthony Albanese}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Vanuatu.svg|50px|border]]
| [[Vanuatu]]
| Prezident
| [[Nikenike Vurobaravu]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Nikenike Vurobaravu}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Cotam Napat&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Jotham Napat}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kiribati.svg|50px|border]]
| [[Kiribati]]
| Prezident
| colspan=4|Taneti Maamau&lt;br&gt;&lt;small&gt;Taneti Mamau&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Marshall_Islands.svg|50px|border]]
| [[Marşall adaları]]
| Prezident
| colspan=4|Hilda Hein&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Hilda Heine}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|50px|border]]
| [[Mikroneziya Federativ Ştatları]]
| Prezident
| colspan=4|Simina Uesli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Wesley Simina}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Nauru.svg|50px|border]]
| [[Nauru]]
| Prezident
| colspan=4|David Adang&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|David Adeang}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|- 
| [[Fayl:Flag_of_Niue.svg|50px|border]]
| [[Niue]]
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sindi Kiro''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cindy Kiro}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Dalton Tagelagi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Dalton Tagelagi}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_New_Zealand.svg|50px|border]]
| [[Yeni Zelandiya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sindi Kiro''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cindy Kiro}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Kristofer Lakson&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Christopher Luxon}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|- 
| [[Fayl:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|50px|border]]
| [[Kuk adaları]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Tom Marsters''&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2013]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Mark Braun]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mark Brown}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Palau.svg|50px|border]]
| [[Palau]]
| Prezident
| colspan=4|Surangel Uipps&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Surangel Whipps Jr.}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Papua_New_Guinea.svg|50px|border]]
| [[Papua-Yeni Qvineya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Bob Dadae''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Bob Dadae}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2017]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Ceyms Marape&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|James Marape}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Samoa.svg|50px|border]]
| [[Samoa]]
| Ali rəhbər
| II Vaaletoa Sualauvi &lt;br&gt;&lt;small&gt;Va'aletoa Sualauvi II&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Laauli Leuatea Şhmidt&lt;br&gt;&lt;small&gt;La'auli Leuatea Schmidt&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Solomon_Islands.svg|50px|border]]
| [[Solomon adaları]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''David Tiva Kapu''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|David Tiva Kapu}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2024]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Ceremi Manele&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Jeremiah Manele}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tonga.svg|50px|border]]
| [[Tonqa]]
| Kral
| VI Tupou&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-to|Tupou VI}}&lt;/small&gt;
| [[2012]]
| Baş nazir
| Aisake Eke&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-to|ʻAisake Eke}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tuvalu.svg|50px|border]]
| [[Tuvalu]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Tofiqa Falani''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Tofiga Falani}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Feleti Teo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Feleti Teo}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Fiji.svg|50px|border]]
| [[Fici]]
| Prezident
| Naikama Lalabalavu&lt;br&gt;&lt;small&gt;Naiqama Lalabalavu&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Sitiveni Rabuka]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Sitiveni Rabuka&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|}

== Həmçinin bax ==
* [[Dünya ölkələrinin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[https://www.cidob.org/publicaciones/lideres-politicos Barcelona Centre for International Affairs] Biografías de Líderes Políticos
*[https://web.archive.org/web/20151117183952/http://www.emilephaneuf.com/?p=164 EmilePhaneuf]Official websites for heads of state
*[https://rulers.org/ Rulers]{{emdash}}A list of rulers throughout time and places
*[https://www.un.org/dgacm/sites/www.un.org.dgacm/files/Documents_Protocol/hspmfmlist.pdf United Nations Protocol and Liaison Services]{{emdash}}a list of heads of state, heads of government, and ministers for foreign affairs
* [http://www.archontology.org/ Archontology] 
* [http://www.worldstatesmen.org/ World statesmen.org] 
{{Dünya dövlətlərinin başçıları}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Monarx siyahıları]]
[[Kateqoriya:Hökumət başçıları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdə siyasət]]
[[Kateqoriya:XXI əsr siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Din və siyasət]]
[[Kateqoriya:Vəzifədə olan dövlət rəhbərləri]]
[[Kateqoriya:Ən yeni dövr]]</text>
      <sha1>7aqx2ylhix5zibbdqz5fhl2kd6cunli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966311</id>
      <parentid>8966310</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>8966311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58583" sha1="ipor02lvsxikcsvfwg28gx3sqt5uiy5" xml:space="preserve">Məqalədə '''Hazırkı dövlət və hökumət başçılarının siyahısı''' təqdim olunub. Bəzi hallarda [[Prezident respublikası|Prezident Respublikalarında]] eyni lider həm dövlət başçısı, həm də hökumət başçısı kimi fəaliyyət ğöstərir. Digər hallarda, əsasən, [[Yarı prezident respublikası|Yarı-prezident]] və [[Parlamentar rejim|Parlament sistemlərində]] dövlət başçısı və hökumət başçısı fərqli insanlardır. Yarı-prezident və parlament sistemlərində hakimiyyəti hökumət başçısı və onun təyin etdiyi dövlət başçısı həyata keçirir. 

[[Birpartiyalı sistem|Birpartiyalı dövlətlərdə]] hakim partiyanın lideri adətən de-fakto ali dövlət başçısı olur, baxmayaraq ki, bəzən o, həm də prezident və ya baş nazir postunu tutur. Bəzi ölkələrdə din xadimi dövlət başçısı kimi də fəaliyyət göstərir.

== Avropa ==
{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag_of_Azerbaijan.svg|50px|border]]
| [[Azərbaycan]]
| [[Prezident]]
| [[İlham Əliyev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-az|İlham Əliyev}}&lt;/small&gt;
| [[2003]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/vetene_xalqa_ve_dovlete_sedaqet_andiazerbaycan_respublikasinin_prezidenti_ilham_heyder_oglu_eliyevin_andichme_merasimi-299081 |title=VƏTƏNƏ, XALQA VƏ DÖVLƏTƏ SƏDAQƏT ANDI |access-date=2025-11-28 |archive-date=2025-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527040607/https://azertag.az/xeber/vetene_xalqa_ve_dovlete_sedaqet_andiazerbaycan_respublikasinin_prezidenti_ilham_heyder_oglu_eliyevin_andichme_merasimi-299081 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Azərbaycan hökumət başçılarının siyahısı|Baş nazir]]
| [[Əli Əsədov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-az|Əli Əsədov}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Turkey.svg|50px|border]]
| [[Türkiyə]]
| [[Türkiyə Prezidenti|Prezident]]
| [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tr|Recep Tayyip Erdoğan}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/dunya/erdoganin-goreve-baslamasi-yabanci-basinda/127262 Erdoğan'ın göreve başlaması yabancı basında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yemin ederek göreve başlaması uluslararası basında geniş yer aldı.]&lt;/ref&gt;
| [[Türkiyənin vitse-prezidenti|Vitse-prezident]]
| [[Cevdet Yılmaz]]
| 2023
|-
| [[Fayl:Flag_of_Austria.svg|50px|border]]
| [[Avstriya]]
| [[Avstriya Prezidenti]]&lt;/small&gt;
| [[Aleksandr Van der Bellen]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Alexander Van der Bellen}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Каnsler
| Kristian Ştoker&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Christian Stocker}}&lt;/small&gt;
| 2025
|-
| [[Fayl:Flag_of_Albania.svg|50px|border]]
| [[Albaniya]]
| [[Albaniya Prezidenti]]
| [[Bayram Beqay]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Bajram Begaj}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[Albaniyanın Baş naziri]]
| [[Edi Rama]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Edi Rama}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Fayl:Flag_of_Andorra.svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Andorra]]
| Dövlət başçısı&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Nümayəndəsi&lt;/small&gt;
| Xosep-Lluis Serrano Pentinat&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ca|Josep-Lluís Serrano Pentinat}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Jozep Mariya Mauri]]&lt;br&gt;{{lang-ca|Josep Maria Mauri}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[2012]]&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;| Andorranın Baş naziri
|rowspan=&quot;2&quot;| Şavyer Espot&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ca|Xavier Espot Zamora}}&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2023]]
|-
| Dövlət başçısı&lt;br&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;Nümayəndəsi&lt;/small&gt;
| [[Emmanuel Makron]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Emmanuel Macron}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Patrik Strzoda]]&lt;br&gt;{{lang-fr|Patrick Strzoda}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[2017]]&lt;/small&gt;
|-
| [[Fayl:Flag_of_Belarus.svg|50px|border]]
| [[Belarus]]
| [[Belarus Prezidenti]]
| [[Aleksandr Lukaşenko]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-be|Аляксандр Лукашэнка}}&lt;/small&gt;
| [[1994]]
| Baş nazir
| Aleksandr Turçin&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-be|Аляксандр Турчын}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Belgium_(civil).svg|50px|border]]
| [[Belçika]]
| [[Belçika monarxlarının siyahısı|Kralı]]
| [[Filip (Belçika kralı)|Filip]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Philippe}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| Bart de Vever&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Bart De Wever}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bulgaria.svg|50px|border]]
| [[Bolqarıstan]]
| [[Bolqarıstan Prezidenti|Prezident]]
| [[Rumen Radev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bg|Румен Радев}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Rosen Jelyazkov&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bg|Росен Желязков}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Fayl:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Bosniya və Herseqovina]]
| [[Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyəti|Rəyasət Heyətinin sədri]]
| [[Jelka Sviyanoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hr|Željko Komšić}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyəti|Rəyasət Heyəti]]|
|rowspan=&quot;3&quot;| [[Jelko Komşiç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bs|Borjana Krišto}}&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;| [[2023]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyəti|Rəyasət Heyəti]]
| [[Jelka Sviyanoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sr|Жељка Цвијановић}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Denis Beçiroviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bs|Denis Bećirović}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Fayl:Flag_of_the_Vatican_City.svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Vatikan]]
|[[Papa|Roma Papası]]
|[[XIV Lev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-la|Leo PP. XIV}}&lt;/small&gt;
|[[2025]]
|rowspan=&quot;2&quot;|Qubernatorluğun sədri
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Pietro Parolin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Pietro Parolin}}&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|[[2013]]
|-
|Dövlət katibi
|Rafaella Petrini&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Raffaella Petrini}}&lt;/small&gt;
|[[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|50px|border]]
| [[Birləşmiş Krallıq]]
| [[Böyük Britaniya monarxı|Kral]]
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[Birləşmiş Krallığın baş naziri|Baş naziri]]
| [[Kir Starmer]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Keir Starmer}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Civil_Ensign_of_Hungary.svg|50px|border]]
| [[Macarıstan]]
| [[Macarıstan prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| [[Tamaş Şuyok]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hu|Sulyok Tamás}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| [[Macarıstan baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| [[Viktor Orban]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hu|Orbán Viktor}}&lt;/small&gt;
| [[2010]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Germany.svg|50px|border]]
| [[Almaniya]]
| [[Almaniya Prezidenti|Prezident]]
| [[Frank-Valter Ştaynmayer]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Frank-Walter Steinmeier}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Kansler
| [[Fridrix Merts]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Friedrich Merz}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Greece.svg|50px|border]]
| [[Yunanıstan]]
| Prezident
| [[Konstantinos Tasulas]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-el|Κωνσταντίνος Τασούλας}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| [[Kiriakos Mitsotakis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-el|''Κυριάκος Μητσοτάκης''}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Georgia.svg|50px|border]]
| [[Gürcüstan]]
| Prezident
| [[Mixeil Kavelaşvili]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ka|მიხეილ ყაველაშვილი}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[İrakli Kobaxidze]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ka|ირაკლი კობახიძე}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Denmark.svg|50px|border]]
| [[Danimarka]]
| Kral
| [[X Frederik]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-da|Frederik .10}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Dövlət naziri
| [[Mette Frederiksen]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-da|Mette Frederiksen}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ireland.svg|50px|border]]
| [[İrlandiya]]
| Prezident
| Ketrin Konnoli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ga|Catherine Martina Ann Connolly}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| [[İrlandiya baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| [[Mixol Martin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ga|Mícheál Ó Máirtín}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Iceland.svg|50px|border]]
| [[İslandiya]]
| [[İslandiya Prezidenti|Prezident]]
| Halla Tomasdottir&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-is|Halla Tómasdóttir}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Kristrun Frostadottir&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-is|Kristrún Frostadóttir}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Spain.svg|50px|border]]
| [[İspaniya]]
| [[İspaniya krallarının siyahısı|Kral]]
| [[VI Flipp]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Felipe VI}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
| Baş nazir
| [[Pedro Sançez|Pedro Sançes]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Pedro Sánchez }}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Italy.svg|50px|border]]
| [[İtaliya]]
| [[İtaliya Prezidenti|Prezident]]
| [[Serco Mattarella]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Sergio Mattarella}}&lt;/small&gt;
| [[2015]]
| [[İtaliya Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Corca Meloni]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Giorgia Meloni}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_Kosovo.svg|50px|border]]
| [[Kosovo]]
| [[Kosovo Prezidenti|Prezident]]
| [[Vyosa Osmani]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Vjosa Osmani}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| [[Albin Kurti]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sq|Albin Kurti}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Latvia.svg|50px|border]]
| [[Latviya]]
| [[Latviya prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| [[Edqar Rinkeviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lv|Edgars Rinkēvičs}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Evika Silinya&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lv|Evika Siliņa}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Lithuania.svg|50px|border]]
| [[Litva]]
| Prezident
| [[Qitanas Nauseda]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lt|Gitanas Nausėda}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Inga Ruginene&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lt|Inga Ruginienė}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Liechtenstein.svg|50px|border]]
| [[Lixtenşteyn]]
| Knyaz&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Vəliəhd Knyaz&lt;/small&gt;
| [[II Hans-Adam]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Hans-Adam II}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Aloiz&lt;br&gt;{{lang-de|Alois}}&lt;/small&gt;
| [[1989]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[2004]]&lt;/small&gt;
| Baş vazir
| Brigitte Haas&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Brigitte Haas}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Luxembourg.svg|50px|border]]
| [[Lüksenburq]]
| [[Hersoq]]
| V Uilliam &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lb|Guillaume V}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Luke Frieden&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lb|Luc Frieden}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
|-
| [[Fayl:Flag_of_Malta.svg|50px|border]]
| [[Malta]]
| Prezident
| Miriam Spiteri Debono&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mt|Myriam Spiteri Debono}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Robert Abela&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mt|Robert Abela}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Moldova.svg|50px|border]]
| [[Moldova]]
| Prezident
| [[Maya Sandu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Maia Sandu}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Aleksandr Muntyanu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Alexandru Munteanu}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Monaco.svg|50px|border]]
| [[Monako]]
| [[Knyaz]]
| II Albert&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Albert II}}&lt;/small&gt;
| [[2005]]
| Dövlət naziri
| Kristof Mirman&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Christophe Mirmand}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Netherlands.svg|50px|border]]
| [[Niderland]]
| Kral
| [[Villem-Aleksandr]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-nl|Willem-Alexander}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| [[Dik Şof]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-nl|Dick Schoof}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Norway.svg|50px|border]]
| [[Norveç]]
| [[Norveç kralı|Kral]]
| [[V Harald]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-no|Harald V}}&lt;/small&gt;
| [[1991]]
| Baş nazir
| Jonas Gahr Store&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-no|Jonas Gahr Støre}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Poland.svg|50px|border]]
| [[Polşa]]
| Prezident
| Karol Navroski&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pl|Karol Nawrocki}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| [[Donald Tusk]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pl|Donald Tusk}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Portugal.svg|50px|border]]
| [[Portuqaliya]]
| [[Portuqaliya prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| Marselo Rebelo di Sousa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Marcelo Rebelo de Sousa}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| Baş nazir
| Luis Monteneqro&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Luís Montenegro}}&lt;/small&gt;
|-
| [[Fayl:Flag_of_Russia.svg|50px|border]]
| [[Rusiya]]
| [[Rusiya Prezidenti|Prezident]]
| [[Vladimir Putin]]
| [[2012]]
|[[Rusiya hökumət başçılarının siyahısı|Baş nazir]]
| [[Mixail Mişustin]]
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Romania.svg|50px|border]]
| [[Rumıniya]]
| [[Rumıniya Prezidenti|Prezident]]
| [[Nikuşor Dan|Dan Nikuşor]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Nicușor Dan}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| İlie Bolojan&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ro|Ilie Bolojan}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| rowspan=2|[[Fayl:Flag_of_San_Marino.svg|50px|border]]
| rowspan=2|[[San-Marino]]
| rowspan=2|[[San-Marino Kapitan-Regenti|Kapitan-Regenti]]
| colspan=4|Mateo Rossi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Matteo Rossi}}&lt;/small&gt;
| rowspan=2|[[2025]]
|-
| colspan=4|Lorenzo Buqli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Lorenzo Bugli}}&lt;/small&gt;
|-
| [[Fayl:Flag_of_Macedonia.svg|50px|border]]
| [[Şimali Makedoniya]]
| Prezident
| Gordana Siljanovska-Davkova&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mk|Гордана Силјановска-Давкова}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Kristian Mickoski&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mk|Христијан Мицкоски}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Serbia.svg|50px|border]]
| [[Serbiya]]
| [[Serbiya prezidenti|Prezident]]
| [[Aleksandr Vuçiç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sr|Александар Вучић}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Djuro Matsut&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sr|Ђуро Мацут}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Slovakia.svg|50px|border]]
| [[Slovakiya]]
| [[Slovakiya Prezidenti]]
| [[Peter Pelleqrini|Peter Pellegrini]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sk|Peter Pellegrini}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Robert Fiko&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sk|Robert Fico}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Slovenia.svg|50px|border]]
| [[Sloveniya]]
| Prezident
| Nataşa Pirts-Musar&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sl|Nataša Pirc Musar}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Robert Qolob&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sl|Robert Golob}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ukraine.svg|50px|border]]
| [[Ukrayna]]
| [[Ukrayna Prezidenti|Prezident]]
| [[Volodimir Zelenski]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uk|Володимир Зеленський}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Yuliya Sviridenko&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uk|Юлія Свириденко}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Finland.svg|50px|border]]
| [[Finlandiya]]
| Prezident
| [[Aleksandr Stubb]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fi|Alexander Stubb}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Petteri Orpo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fi|Petteri Orpo}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag of France (2024–present).svg|50px|border]]
| [[Fransa]]
| [[Fransa Prezidenti]]
| [[Emmanuel Makron]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Emmanuel Macron}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Sebastien Lekornu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Sébastien Lecornu}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Croatia.svg|50px|border]]
| [[Xorvatiya]]
| Prezident
| [[Zoran Milanoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hr|Zoran Milanović}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| [[Andrey Plenkoviç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hr|Andrej Plenković}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Montenegro.svg|50px|border]]
| [[Çernoqoriya]]
| [[Monteneqro Prezidenti|Prezident]]
| Yakov Milatoviç&lt;br&gt;&lt;small&gt;Јаков Милатовић&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Milojko Spaich&lt;br&gt;&lt;small&gt;Милојко Спајић&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|50px|border]]
| [[Çexiya]]
| Prezident
| [[Petr Pavel]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-cs|Petr Pavel}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Petr Fiala]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-cs|Petr Fiala}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
|rowspan=&quot;7&quot;| [[Fayl:Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|50px|border]]
|rowspan=&quot;7&quot;| [[İsveçrə]]
| Prezident
| colspan=4|Karin Keller-Sutter&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Karin Keller-Sutter}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| Vitse-Prezident
| colspan=4|Gi Parmelin&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Guy Parmelin}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| Federal şura üzvləri 
| colspan=4|Rösti, Albert&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Albert Rösti}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| colspan=4|
Elizabeth Bohm-Schneider&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Élisabeth Baume-Schneider}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| colspan=4|Martin Pfister&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-de|Martin Pfister}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| colspan=4|Beat Yans&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Beat Jans}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| colspan=4|İqnazio Kassis&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-it|Ignazio Cassis}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sweden.svg|50px|border]]
| [[İsveç]]
| [[İsveç kralı|Kral]]
| [[XVI Karl Qustav]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sv|Carl XVI Gustaf}}&lt;/small&gt;
| [[1973]]
| [[İsveç baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Ulf Kristersson &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-sv|Ulf Kristersson}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Estonia.svg|50px|border]]
| [[Estoniya]]
| Prezident
| [[Alar Karis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-et|Alar Karis}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| [[Estoniya prezidentlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Mixal Kristen&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-et|Kristen Michal}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|}

== Asiya ==
{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Əvvəli
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag of Taliban.svg|50px|border]]
| [[Əfqanıstan]]
| [[Əfqanıstan İslam Əmirliyinin lideri|Əmir]]
| [[Heybətulla Axundzadə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ps|ھیبت الله اخوندزاده}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| [[Əfqanıstanın Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Həsən Axund]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ps|حسن اخند}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bangladesh.svg|50px|border]]
| [[Banqladeş]]
| Prezident
| [[Məhəmməd Şahabuddin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bn|মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Məhəmməd Yunus]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-bn|মুহাম্মদ ইউনুস}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bahrain.svg|50px|border]]
| [[Bəhreyn]]
| Kral
| [[Həməd ibn İsa Əl-Xəlifə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|حمد بن عيسى آل خليفة}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| [[Salman ibn Həməd Əl-Xəlifə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سلمان بن حمد آل خليفة}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Brunei.svg|50px|border]]
| [[Bruney]]
| Sultan&lt;br&gt;Baş nazir
| colspan=4|[[Həssənal Bolkiah]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Hassanal Bolkiah}}&lt;/small&gt;
| [[1967]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bhutan.svg|50px|border]]
| [[Butan]]
| Kral
| [[Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuk]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-dz|འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་}}&lt;/small&gt;
| [[2006]]
| Baş nazir
| Tsering Tobgay&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-dz|ཚེ་རིང་སྟོབས་རྒྱས།}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_East_Timor.svg|50px|border]]
| [[Şərqi Timor]]
| Prezident
| Xose Ramos-Horta&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|José Ramos-Horta}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Şanana Qusmao&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Xanana Gusmão}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| rowspan=2|[[Fayl:Flag_of_Vietnam.svg|50px|border]]
| rowspan=2|[[Vyetnam]]
| Vyetnam Kommunist Partiyasının sədri
| colspan=4|To Lam&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-vi|Tô Lâm}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| Prezident
| |Luong Cuong&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-vi|Lương Cường}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Fam Minh Tinh&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-vi|Phạm Minh Chính}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Israel.svg|50px|border]]
| [[İzrail]]
| [[İsrail Prezidenti]]
| [[İsaak Hersoq]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-he|יצחק הרצוג}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| [[Benyamin Netanyahu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-he|בנימין נתניהו}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_India.svg|50px|border]]
| [[Hindistan]]
| [[Prezident]]
| [[Draupadi Murmu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hi|द्रौपदी मुर्मू}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| [[Narendra Modi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hi|नरेन्द्र मोदी}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Indonesia.svg|50px|border]]
| [[İndoneziya]]
| Baş nazir
| colspan=4|[[Prabovo Subianto]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-id|Prabowo Subianto}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Jordan.svg|50px|border]]
| [[İordaniya]]
| Kral
| [[II Abdullah ibn Al Hüseyn]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الله}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| Cəfər Həsən&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|جعفر حسان}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Iraq.svg|50px|border]]
| [[İrak]]
| [[İraq prezidenti]]
| [[Əbdüllətif Camal Rəşid]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد اللطيف رشيد}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[İraq baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Məhəmməd Şia Əl-Sudani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد شياع السوداني}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Iran.svg|50px|border]]
| [[İran]]
| [[İranın Ali Rəhbəri]]
| [[Əli Xamenei]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fa|علی خامنه‌ای}}&lt;/small&gt;
| [[1989]]
| [[İran Prezidenti]]
| [[Məsud Pezeşkian]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fa|مسعود پزشکیان}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Armenia.svg|50px|border]]
| [[Ermənistan]]
| [[Ermənistan Prezidenti|Prezident]]
| [[Vaaqn Xaçaturyan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hy|Վահագն Խաչատուրյան}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| [[Nikol Paşinyan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-hy|Նիկոլ Փաշինյան}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| rowspan=4| [[Fayl:Flag_of_Yemen.svg|50px|border]]
| rowspan=4| [[Yəmən]]
| colspan=6| Beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınıb ([[Ədən]])
|-
| Prezident
| Rişad Məhəmməd əl-Alimi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|رشاد محمد العليمي}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Salem Saleh bin Brek&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سالم صالح بن بريك}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| colspan=6| [[Husilər]] ([[Səna]])
|-
| Yəmənin Ali Siyasi şurası
| Mehdi əl-Məşət&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|مهدي المشاط}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
| Baş nazir
| Məhəmməd Miftah&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد أحمد مفتاح}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kazakhstan.svg|50px|border]]
| [[Qazaxıstan]]
| [[Qazaxıstan Prezidenti]]
| [[Qasım-Comərd Tokayev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-kk|Қасым-Жомарт Тоқаев}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| [[Qazaxıstan baş nazirlərinin siyahısı|Baş nazir]]
| Olzhas Bektenov&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-kk|Олжас Бектенов}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cambodia.svg|50px|border]]
| [[Kamboca]]
| Kral
| [[Norodom Siamoni]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-km|នរោត្ដម សីហមុនី}}&lt;/small&gt;
| [[2004]]
| Baş nazir
| Xun Manet&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-km|ហ៊ុន ម៉ាណែត}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Qatar.svg|50px|border]]
| [[Qətər]]
| [[Qətər əmiri]]
| [[Təmim ibn Həməd Ali-Sani]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|تميم بن حمد آل ثاني}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| Məhəmməd bin Əbdülrəhman bin Casim Əl Tani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثاني}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cyprus.svg|50px|border]]
| [[Kipr]]
| [[Kipr Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|[[Nikos Xristodulidis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-el|''Νίκος Χριστοδουλίδης''}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|50px|border]]
| [[Çin]]
| Çin Xalq Respublikasının sədri
| [[Si Tsinpin]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|习近平}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Dövlət Şurasının Baş naziri
| Li Qiang&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|李强}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|50px|border]]
| [[Tayvan]]
| Prezident
| Lai Qingde &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|賴清德}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Cho Jung-tai&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|卓榮泰}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
|rowspan=2|[[Fayl:Flag_of_North_Korea.svg|50px|border]]
|rowspan=2|[[Şimali Koreya]]
|Dövlət Şurasının sədri
|colspan=4|[[Kim Çen İn]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|김정은}}&lt;/small&gt;
|[[2011]]
|-
|Ali Xalq Məclisi Rəyasət Heyətinin sədri
|Choe Ryong-hae&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|최룡해}}&lt;/small&gt;
|[[2019]]
|Nazirlər Kabinetinin sədri
|Pak Thae-song&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|박태성}}&lt;/small&gt;
|[[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_South_Korea.svg|50px|border]]
| [[Cənubi Koreya]]
| Prezident
| [[Li Çje Men]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|이재명}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Kim Min-seok&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ko|이주호}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kuwait.svg|50px|border]]
| [[Küveyt]]
| Əmir
| Mişal əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabah&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|مشعل الأحمد الجابر الصباح}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Əhməd əl-Abdullah əs-Sabah&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|أحمد عبد الله الأحمد الصباح}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
|[[Fayl:Flag of Kyrgyzstan.svg|50px]]
| [[Qırğızıstan]]
| Prezident
| [[Sadır Japarov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ky|Садыр Жапаров}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Nazirlər Kabinetinin sədri
| [[Adılbek Kasımaliyev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ky|Адылбек Касымалиев}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Laos.svg|50px|border]]
| [[Laos]]
| Prezident
| Thongloun Sisoulith&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lo|ທອງລຸນ ສີສຸລິດ}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Sonexay Siphandone&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-lo|ສອນໄຊ ສີພັນດອນ}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Lebanon.svg|50px|border]]
| [[Livan]]
| Prezident
| Cozef Aun&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|جوزيف عون}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Nevvaf Selam&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|نواف سلام}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Malaysia.svg|50px|border]]
| [[Malaziya]]
| [[Yanq di-Pertuan Aqonq|Monarx]]
| [[İbrahim İskəndər]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Ibrahim Ismail}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Ənvər İbrahim]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Anwar Ibrahim}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Maldives.svg|50px|border]]
| [[Maldiv adaları]]
| Prezident
| colspan=4|Muhammed Muizzu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-dv|މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mongolia.svg|50px|border]]
| [[Monqolustan]]
| [[Monqolustan Prezidenti|Prezident]]
| Uhnaagiyn Hürelsüh&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mn|Ухнаагийн Хүрэлсүх}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Gombojavyn Zandanshatar&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mn|Гомбожавын Занданшатар}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Myanmar.svg|50px|border]]
| [[Myanma]]
| Prezident
| Min Aung Hlaing&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-my|မြင့်ဆွေ}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Nyo So&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-my|ညိုစော}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag of Nepal.svg|27px]]
| [[Nepal]]
| Prezident
| Ram Chandra Poudel&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ne|राम चन्द्र पौडेल}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Suşila Karki&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ne|सुशीला कार्की}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|50px|border]]
| [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
| [[Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti|Prezident]]
| [[Məhəmməd bin Zayed Əl-Nəhyan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد بن زايد آل نهيان}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| [[Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد آل مكتوم}}&lt;/small&gt;
| [[2006]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Oman.svg|50px|border]]
| [[Oman]]
| Sultan
| colspan=4|[[Heytəm bin Tariq]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|هيثم بن طارق آل سعيد}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Pakistan.svg|50px|border]]
| [[Pakistan]]
| [[Pakistan Prezidenti|Prezident]]
| [[Asif Əli Zərdari]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ur|آصف علی زرداری}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Şahbaz Şərif]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ur|شہباز شریف}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_Palestine.svg|50px|border]]
| [[Fələstin]] 
|[[Fələstin Prezidenti|Prezident]]
| [[Mahmud Abbas]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمود عباس}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
| Baş nazir
| Muhammed Mustafa &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد مصطفى}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|50px|border]]
| [[Səudiyyə Ərəbistanı]]
| Kral
| [[Salman bin Əbdüləziz Al Səud]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سلمان بن عبد العزيز}}&lt;/small&gt;
| [[2015]]
| Baş nazir
| [[Məhəmməd bin Salman]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد بن سلمان آل سعود}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|- {{частично}}
| [[Fayl:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|50px|border]]
| [[Şimali Kipr Türk Respublikası]]
| [[Şimali Kipr Türk Respublikası Prezidenti|Prezident]]
| Tufan Erhürman&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tr|Tufan Erhürman}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Ünal Üstel&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tr|Ünal Üstel}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Singapore.svg|50px|border]]
| [[Sinqapur]]
| Prezident
| [[Tarman Şanmuqaratnam]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ms|Tharman Shanmugaratnam}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Lourens Vonq]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zh|黄循财}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag of the Syrian revolution.svg|50px|border]]
| [[Suriya]]
| [[Suriya Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|[[Əhməd əş-Şaraa]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|أبو محمد الجولاني}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tajikistan.svg|50px|border]]
| [[Tacikistan]]
| Prezident
| [[İmaməli Rəhman]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tg|Эмомалӣ Раҳмон}}&lt;/small&gt;
| [[1994]]
| Baş nazir
| [[Qahir Rəsulzadə]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tg|Коҳир Расулзода}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Thailand.svg|50px|border]]
| [[Tailand]]
| Kral
| [[Maha Vaçiralonqkorn]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-th|มหาวชิราลงกรณ}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| Baş nazir
| Anutin Charnvirakul&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-th|อนุทิน ชาญวีรกูล}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Turkmenistan.svg|50px|border]]
| [[Türkmənistan]]
| [[Türkmənistan Prezidenti|Prezident]]
| [[Sərdar Berdiməhəmmədov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tk|Serdar Berdimuhamedow}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| 
| 
| 
|-
| [[Fayl:Flag_of_Uzbekistan.svg|50px|border]]
| [[Özbəkistan]]
| Prezident
| [[Şavkat Mirziyoyev]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uz|Shavkat Mirziyoyev}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| [[Baş nazir]]
| [[Abdulla Oripov]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-uz|Abdulla Oripov}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Philippines.svg|50px|border]]
| [[Filippin]]
| Baş nazir
| colspan=4|Bonqbong Markos&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-tl|Bongbong Marcos}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sri_Lanka.svg|50px|border]]
| [[Şri-Lanka]]
| Prezident
| [[Anura Kumara Dissanayake]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-si|අනුර කුමාර දිසානායක}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Harini Amarasuriya&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-si|හරිනි අමරසූරිය}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Japan.svg|50px|border]]
| [[Yaponiya]]
| [[Yaponiya imperatoru|İmperator]]
| [[Naruhito]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ja|徳仁}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| [[Yaponiya Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Sanae Takaiçi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ja|高市 早苗}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|}

== Afrika ==
{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag_of_Algeria.svg|50px|border]]
| [[Əlcəzair]]
| [[Əlcəzair Prezidenti|Prezident]]
| [[Əbdülməcid Təbbun]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد المجيد تبون}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Sifi Qrib&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سيفي غريب}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Angola.svg|50px|border]]
| [[Anqola]]
| [[Anqola Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|[[Juan Lorensu]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|João Lourenço}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Benin.svg|50px|border]]
| [[Benin]]
| Prezident
| colspan=4|[[Patris Talon]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Patrice Talon}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Botswana.svg|50px|border]]
| [[Botsvana]]
| Prezident
| colspan=4|Duma Boko&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Duma Boko}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Burkina_Faso.svg|50px|border]]
| [[Burkina-Faso]]
| Dövlət başçısı
| İbrahim Traore&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ibrahim Traore}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Jan Emmanuel Ouedraogo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Jean Emmanuel Ouédraogo}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Burundi.svg|50px|border]]
| [[Burundi]]
| Prezident
| [[Evarist Ndayişimiye]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|rn|fr|Évariste Ndayishimiye}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Nestor Ntahontuye&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|rn|fr|Nestor Ntahontuye}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Gabon.svg|50px|border]]
| [[Qabon]]
| Prezident
| colspan=4|Brice Clotaire Olig Nguema&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Brice Clotaire Oligui Nguema}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_The_Gambia.svg|50px|border]]
| [[Qambiya]]
| Prezident
| colspan=4|[[Adama Berrou]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Adama Barrow}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ghana.svg|50px|border]]
| [[Qana]]
| Prezident
| colspan=4|Con Dramani Mahama&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|John Dramani Mahama}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guinea.svg|50px|border]]
| [[Qvineya]]
| Prezident
| [[Mamadi Dumbuya]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Mamadi Doumbouya}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Amadou Ouri Ba&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Amadou Oury Bah}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guinea-Bissau.svg|50px|border]]
| [[Qvineya-Bisau]]
| Prezident
| [[Umaru Sisoku Embalo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Umaro Sissoco Embaló}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Brahima Kamara&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Braima Camará}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Djibouti.svg|50px|border]]
| [[Cibuti]]
| Prezident
| [[İsmayıl Ömər Cəlil]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ismaïl Omar Guelleh}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| [[Əbdülqədir Kamil Məhəmməd]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Abdoulkader Kamil Mohamed}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Egypt.svg|50px|border]]
| [[Misir]]
| Prezident
| [[Əbdülfəttah Əs-Sisi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الفتاح السيسي}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
| Baş nazir
| [[Mustafa Mədbuli]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|مصطفى مدبولي}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Zambia.svg|50px|border]]
| [[Zambiya]]
| Prezident
| colspan=4|Hakainde Hichilema&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Hakainde Hichilema}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Zimbabwe.svg|50px|border]]
| [[Zimbabve]]
| Prezident
| colspan=4|Emmerson Mnanqaqva&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Emmerson Mnangagwa}}&lt;/small&gt;
| [[2017]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cape_Verde.svg|50px|border]]
| [[Kabo-Verde]]
| Prezident
| Jose Maria Neves&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|José Maria Neves}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| [[Ulisseş Korreya i Silva]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Ulisses Correia e Silva}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cameroon.svg|50px|border]]
| [[Kamerun]]
| Prezident
| [[Pol Biya]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Paul Biya}}&lt;/small&gt;
| [[1982]]
| Baş nazir
| [[Jozef Nqyut]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Joseph Dion Ngute}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kenya.svg|50px|border]]
| [[Keniya]]
| Prezident
| Vilyam Ruto&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|sw|William Samoei arap Ruto}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Musalia Mudavadi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|sw|Musalia Mudavadi}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Comoros.svg|50px|border]]
| [[Komor adaları]]
| Prezident
| colspan=4|[[Əzəli Əssumani]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|غزالي عثماني}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|50px|border]]
| [[Konqo Respublikası|Konqo]]
| Prezident
| [[Deni Sassu-Nqesso]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Denis Sassou Nguesso}}&lt;/small&gt;
| [[1997]]
| Baş nazir
| [[Anatol Kolline Makosso]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Anatole Collinet Makosso}}
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|50px|border]]
| [[Konqo Demokratik Respublikası]]
| Prezident
| [[Feliks Çisekedi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Félix Tshisekedi}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Judith Tuluka&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Judith Suminwa Tuluka}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Côte_d'Ivoire.svg|50px|border]]
| [[Kot-d'İvuar]]
| Prezident
| [[Alassan Uattara]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Alassane Ouattara}}&lt;/small&gt;
| [[2011]]
| Baş nazir
| Robert Beugré Mambé&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Robert Beugré Mambé}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Lesotho.svg|50px|border]]
| [[Lesoto]]
| Kral
| III Letsiye&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Letsie III}}&lt;/small&gt;
| [[1996]]
| Baş nazir
| Sem Matekane&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Sam Matekane}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Liberia.svg|50px|border]]
| [[Liberiya]]
| Prezident
| colspan=4|Cozef Bokay&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Joseph Boakai}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| rowspan=4| [[Fayl:Flag_of_Libya.svg|50px|border]]
| rowspan=4| [[Liviya]]
| colspan=6| Milli Birlik Hökuməti ([[Tripoli]])
|-
| Prezident Şurasının sədri
| Məhəmməd əl-Menfi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد يونس المنفي }}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Əbdül Həmid Dbeibeh&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الحميد الدبيبة;}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| colspan=6| Milli Sabitlik Hökuməti ([[Tobruq]])
|-
| Baş nazir
| Fəthi Başağa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar| فتحي علي عبد السلام باشاغا}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| [[Nümayəndələr Palatası (Liviya)|Nümayəndələr Palatasının]] sədri 
| Aguila Saleh İsa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عقيلة صالح عيسى العبيدي}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mauritius.svg|50px|border]]
| [[Mavriki]]
| Prezident
| Dharam Gokhul&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Dharam Gokhool}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Navinchandra Ramgoolam&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Navinchandra Ramgoolam}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag of Mauritania (2016 proposal).svg|50px|border]]
| [[Mavritaniya]]
| Prezident
| Məhəmməd Ould Ghazouani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد ولد الشيخ محمد أحمد ولد الغزواني}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Muhtar Veled Ejey&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|المختار ولد أجاي}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Madagascar.svg|50px|border]]
| [[Madaqaskar]]
| Prezident
| Mihael Randrianirina&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mg|Michael/Mickaël Randrianirina}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Erintsalama Rajaunarivelu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-mg|Herintsalama Rajaonarivelo}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Malawi.svg|50px|border]]
| [[Malavi]]
| Prezident
| colspan=4|Peter Mutarika&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Peter Mutharika}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mali.svg|50px|border]]
| [[Mali]]
| Qurtuluş Milli Komitəsinin sədri
| Assimi Goita&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Assimi Goita}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Abdoula Maiqa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Abdoulaye Maïga}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Morocco.svg|50px|border]]
| [[Mərakeş]]
| Kral
| [[VI Məhəmməd]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|محمد}}&lt;/small&gt;
| [[1999]]
| Baş nazir
| Əziz Ahannouş&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عزيز أخنوش}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mozambique.svg|50px|border]]
| [[Mozambik]]
| Prezident
| Daniel Şapu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Daniel Chapo}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Maria Benvinda Levy&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Maria Benvinda Levi}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Namibia.svg|50px|border]]
| [[Namibiya]]
| Prezident
| Netumbo Nandi-Ndaitva&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Elic Ngurare&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Elijah Ngurare}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Niger.svg|50px|border]]
| [[Niger]]
| Prezident
| Əbdurahman Çiani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Abdourahamane Tchiani}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Əli Lamin Zeyn&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ali Lamine Zeine}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Nigeria.svg|50px|border]]
| [[Nigeriya]]
| Prezident
| colspan=4|Bola Tinubu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Bola Tinubu}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Rwanda.svg|50px|border]]
| [[Ruanda]]
| Prezident
| Paul Kagame&lt;br&gt;&lt;small&gt;Paul Kagame&lt;/small&gt;
| [[2000]]
| Baş nazir
| Justin Nsengiyumva&lt;br&gt;&lt;small&gt;Justin Nsengiyumva&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sao_Tome_and_Principe.svg|50px|border]]
| [[San-Tome və Prinsipi]]
| Prezident
| Carlus Vila Nova&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Carlos Vila Nova}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Ramuş Ameriku&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Américo d'Oliveira dos Ramos}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Seychelles.svg|50px|border]]
| [[Seyşel adaları]]
| Prezident
| colspan=4| Patrik Ermini&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Patrick Herminie}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Senegal.svg|50px|border]]
| [[Seneqal]]
| Prezident
| Bassiru Diomai Fai&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Bassirou Diomaye Faye}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| Sonko Usman&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Ousmane Sonko}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Somalia.svg|50px|border]]
| [[Somali]]
| Prezident
| Həsən Şeyx Mahmud&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-so|Xasan Sheekh Maxamuud}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Həmzə Abdi Barre&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-so|Hamza Abdi Barre}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sudan.svg|50px|border]]
| [[Sudan]]
| Suveren Şurasının sədri
| |[[Əbdül Fateh Əl-Burhan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Nazirlər Şurasının sədri
| Kamil İdris&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|كامل إدريس}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Sierra_Leone.svg|50px|border]]
| [[Syerra-Leone]]
| Prezident
| Julius Maada Bio&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Julius Maada Bio}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
| Baş nazir
| David Senge&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|David Sengeh}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tanzania.svg|50px|border]]
| [[Tanzaniya]]
| Prezident
| Samia Suluhu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Samia Suluhu}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Mvigulu Nchemba&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mwigulu Nchemba}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Togo.svg|50px|border]]
| [[Toqo]]
| Prezident
| Jan-Lüsyen Savi de Tove&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Jean-Lucien Savi de Tové}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| For Gnassingbe&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Faure Gnassingbé}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tunisia.svg|50px|border]]
| [[Tunis]]
| Prezident
| Səid Kais&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|قيس سعيد}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
| Baş nazir
| Sarah Zaafrani&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ar|سارة زعفراني}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Uganda.svg|50px|border]]
| [[Uqanda]]
| Prezident
| Yoveri Museveni&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Yoweri Museveni}}&lt;/small&gt;
| [[1986]]
| Baş nazir
| Robina Nabbanja&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Robinah Nabbanja}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Central_African_Republic.svg|50px|border]]
| [[Mərkəzi Afrika Respublikası]]
| Prezident
| [[Fosten-Arkanj Tuadera]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Faustin-Archange Touadéra}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
| Baş nazir
| Feliks Molua&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Félix Moloua}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Chad.svg|50px|border]]
| [[Çad]]
| Prezident
| [[Mahamat Debi]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Mahamat Déby}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Əllamay Xalina&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-fr|Allamaye Halina}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Equatorial_Guinea.svg|50px|border]]
| [[Ekvatorial Qvineya]]
| Prezident
| [[Teodoro Obianq Nqema Mbasoqo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Teodoro Obiang Nguema Mbasogo}}&lt;/small&gt;
| [[1979]]
| Baş nazir
| Manuel Osa Nsue Nsua&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Manuel Osa Nsue Nsua}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Eritrea.svg|50px|border]]
| [[Eritreya]]
| Prezident
| colspan=4|[[İsayas Afeverki]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-ti|ኢሳይያስ ኣፈወርቂ}}&lt;/small&gt;
| [[1993]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Swaziland.svg|50px|border]]
| [[Esvatini]]
| Kral
| [[III Msvati]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mswati III}}&lt;/small&gt;
| [[1986]]
| Baş nazir
| Rassell Dlamini&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Russell Dlamini}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ethiopia.svg|50px|border]]
| [[Efiopiya]]
| Prezident
| Taye Atske-Selassie&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-am|ታዬ አጽቀሥላሴ}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Abiy Əhməd Əli]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-am|አብይ አህመድ አሊ}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_South_Africa.svg|50px|border]]
| [[Cənubi Afrika Respublikası]]
| Prezident
| colspan=4|Siril Ramafosa&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-zu|Cyril Ramaphosa}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_South_Sudan.svg|50px|border]]
| [[Cənubi Sudan]]
| Prezident
| colspan=4|Salvatore Kiir Mayardit&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Salva Kiir}}&lt;/small&gt;
| [[2011]]
|}

== Amerika ==

{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Начало
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlamasi
|-
| [[Fayl:Flag_of_Antigua_and_Barbuda.svg|50px|border]]
| [[Antiqua və Barbuda]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[Rodni Uilyams]]''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Rodney Williams}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2014]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Qaston Braun]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Gaston Browne}}&lt;/small&gt;
| [[2014]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Argentina.svg|50px|border]]
| [[Argentina]]
| [[Argentina dövlət başçılarının siyahısı|Prezident]]
| [[Xavyer Miley]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Javier Milei}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Manuel Adorni&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Manuel Adorni}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Bahamas.svg|50px|border]]
| [[Baham adaları]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'' Sintiya Aleksandria Pratt''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cynthia Alexandria Pratt}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2023]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Filip Devis]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Philip Davis}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Barbados.svg|50px|border]]
| [[Barbados]]
| Prezident
| [[Sandra Meyson]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Sandra Mason}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
| Baş nazir
| Mia Mottley&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mia Mottley}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Belize.svg|50px|border]]
| [[Beliz]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Froila Tsalam''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Froyla Tzalam}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Conni Briseno]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Johnny Briceño}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Bolivia.svg|50px|border]]
| [[Boliviya]]
| Prezident
| colspan=4|Rodriqo Paz Pereyra&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Rodrigo Paz Pereira}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Brazil.svg|50px|border]]
| [[Braziliya]]
| Prezident
| colspan=4|[[Luis İnasiu Lula da Silva]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Venezuela_(state).svg|50px|border]]
| [[Venesuela|Venesuella]]
| Prezident
| colspan=4|[[Nikolas Maduro]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Nicolás Maduro}}&lt;/small&gt;
| [[2013]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Haiti.svg|50px|border]]
| [[Haiti]]
| Prezident yanında Şuranın sədri
| Loran Sen-Sir&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|ht|fr|Laurent Saint-Cyr}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Aliks Didier Fils-Aime&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|ht|fr|Alix Didier Fils-Aimé}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guyana.svg|50px|border]]
| [[Qayana]]
| Prezident
| İrfan Əli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Irfaan Ali}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
| Baş nazir
| Mark Fillips&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mark Phillips}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Guatemala.svg|50px|border]]
| [[Qvatemala]]
| Prezident
| colspan=4|Bernardo Arevalo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Bernardo Arévalo}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Honduras.svg|50px|border]]
| [[Honduras]]
| Prezident
| colspan=4|Xiomara Kastro Sarmiento&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Xiomara Castro Sarmiento}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Grenada.svg|50px|border]]
| [[Qrenada]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Qeneral-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sesil La Grenaide''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cécile La Grenade}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2013]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Dikon Mitçel&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Dickon Mitchell}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Dominica.svg|50px|border]]
| [[Dominika]]
| Prezident
| [[Silvani Burton]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Sylvanie Burton}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| [[Ruzvelt Skerrit]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Roosevelt Skerrit}}&lt;/small&gt;
| [[2004]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|50px|border]]
| [[Dominikan Respublikası]]
| Prezident
| colspan=4|[[Luis Abinader]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Luis Abinader}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Canada.svg|50px|border]]
| [[Kanada]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[Meri Saymon]]''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|fr|Mary Simon}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Mark Karni]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang2|en|fr|Mark Carney}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Colombia.svg|50px|border]]
| [[Kolumbiya]]
| Prezident
| colspan=4|Qustavo Petro&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Gustavo Petro}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag of Costa Rica (state).svg|50px|border]]
| [[Kosta-Rika]]
| Prezident
| colspan=4|Rodriqo Çavez Robles&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Rodrigo Chaves Robles }}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Cuba.svg|50px|border]]
| [[Kuba]]
| Prezident
| [[Migel Dias-Kanel]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Miguel Díaz-Canel}}&lt;/small&gt;
| [[2018]]
| Baş nazir
| [[Manuel Marrero Krus]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Manuel Marrero}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Mexico.svg|50px|border]]
| [[Meksika]]
| Prezident
| colspan=4|[[Klaudiya Şeynbaum]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Claudia Sheinbaum}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Nicaragua.svg|50px|border]]
| [[Nikaraqua]]
| [[Nikaraqua Prezidenti|Prezident]]
| colspan=4|Daniel Orteqa &lt;br&gt; Rosario Murillo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Daniel Ortega y Rosario Murillo}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Panama.svg|50px|border]]
| [[Panama]]
| Prezident
| colspan=4|Jose Raul Mulino Quintero&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|José Raúl Mulino Quintero}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Paraguay.svg|50px|border]]
| [[Paraqvay]]
| Prezident
| colspan=4|Santiago Pena&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Santiago Peña}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Peru_(state).svg|50px|border]]
| [[Peru]]
| Prezident
| Xose Xeri&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|José Jerí}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
| Baş nazir
| Ernesto Alvarez Miranda&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Ernesto Álvarez Miranda}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_El_Salvador.svg|50px|border]]
| [[Salvador]]
| Prezident
| colspan=4|[[Nayib Bukele]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Nayib Bukele}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines.svg|50px|border]]
| [[Sent-Vinsent və Qrenadin]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Susan Dugan''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Susan Dougan}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2019]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Ralf Qonçalves&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Ralph Gonsalves}}&lt;/small&gt;
| [[2001]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saint_Kitts_and_Nevis.svg|50px|border]]
| [[Sent-Kits və Nevis]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Marsela Liburd''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Marcella Liburd}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2023]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Terrens Dru&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Terrance Drew}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Saint_Lucia.svg|50px|border]]
| [[Sent Lusiya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Errol Çarlz''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Errol Charles}}&lt;/small&gt;
| [[2022]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Filip Pyer&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Philip Pierre}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_United_States.svg|50px|border]]
| [[ABŞ]]
| [[ABŞ prezidentlərinin siyahısı|Prezident]]
| colspan=4|[[Donald Tramp]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Donald Trump}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Suriname.svg|50px|border]]
| [[Surinam]]
| Prezident
| colspan=4|Jennifer Geerlings-Simons&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-nl|Jennifer Geerlings-Simons}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Trinidad_and_Tobago.svg|50px|border]]
| [[Trinidad və Tobaqo]]
| Prezident
| Kristin Karla Kanqalu&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Christine Carla Kangaloo}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
| Baş nazir
| Kamla Persad-Bissessar&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Kamla Persad-Bissessar}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Uruguay.svg|50px|border]]
| [[Uruqvay]]
| Prezident
| colspan=4|Yamandu Orsi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Yamandú Ramón Antonio Orsi Martínez}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Chile.svg|50px|border]]
| [[Çili]]
| Prezident
| colspan=4|[[Qabriel Boriç]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Gabriel Boric Font}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Ecuador.svg|50px|border]]
| [[Ekvador]]
| Prezident
| colspan=4|[[Daniel Noboa]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-es|Daniel Noboa}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Jamaica.svg|50px|border]]
| [[Yamayka]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Patrik Allen''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Patrick Allen}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2009]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Endryu Holness&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Andrew Holness}}&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|}

== Avstraliya və Okeaniya ==

{| class=&quot;standard&quot; align=center style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;50&quot;|Bayraq
! width=&quot;250&quot; |Ölkə
! width=&quot;200&quot; |Dövlət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Начало
! width=&quot;200&quot; |Hökumət başçısı
! width=&quot;250&quot; |Adı
! Başlaması
|-
| [[Fayl:Flag_of_Australia_(converted).svg|50px|border]]
| [[Avstraliya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Samanta Mostin''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Samantha Mostyn}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2024]]''&lt;/small&gt;
| [[Avstraliya Baş naziri|Baş nazir]]
| [[Avstraliya Baş naziri|Entoni Albaniz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Anthony Albanese}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Vanuatu.svg|50px|border]]
| [[Vanuatu]]
| Prezident
| [[Nikenike Vurobaravu]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Nikenike Vurobaravu}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]
| Baş nazir
| Cotam Napat&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Jotham Napat}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Kiribati.svg|50px|border]]
| [[Kiribati]]
| Prezident
| colspan=4|Taneti Maamau&lt;br&gt;&lt;small&gt;Taneti Mamau&lt;/small&gt;
| [[2016]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Marshall_Islands.svg|50px|border]]
| [[Marşall adaları]]
| Prezident
| colspan=4|Hilda Hein&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Hilda Heine}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|50px|border]]
| [[Mikroneziya Federativ Ştatları]]
| Prezident
| colspan=4|Simina Uesli&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Wesley Simina}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Nauru.svg|50px|border]]
| [[Nauru]]
| Prezident
| colspan=4|David Adang&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|David Adeang}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|- 
| [[Fayl:Flag_of_Niue.svg|50px|border]]
| [[Niue]]
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sindi Kiro''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cindy Kiro}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Dalton Tagelagi&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Dalton Tagelagi}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_New_Zealand.svg|50px|border]]
| [[Yeni Zelandiya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sindi Kiro''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Cindy Kiro}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Kristofer Lakson&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Christopher Luxon}}&lt;/small&gt;
| [[2023]]
|- 
| [[Fayl:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|50px|border]]
| [[Kuk adaları]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Tom Marsters''&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2013]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| [[Mark Braun]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Mark Brown}}&lt;/small&gt;
| [[2020]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Palau.svg|50px|border]]
| [[Palau]]
| Prezident
| colspan=4|Surangel Uipps&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Surangel Whipps Jr.}}&lt;/small&gt;
| [[2021]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Papua_New_Guinea.svg|50px|border]]
| [[Papua-Yeni Qvineya]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Bob Dadae''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Bob Dadae}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2017]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Ceyms Marape&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|James Marape}}&lt;/small&gt;
| [[2019]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Samoa.svg|50px|border]]
| [[Samoa]]
| Ali rəhbər
| II Vaaletoa Sualauvi &lt;br&gt;&lt;small&gt;Va'aletoa Sualauvi II&lt;/small&gt;
| [[2017]]
| Baş nazir
| Laauli Leuatea Şhmidt&lt;br&gt;&lt;small&gt;La'auli Leuatea Schmidt&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_the_Solomon_Islands.svg|50px|border]]
| [[Solomon adaları]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''David Tiva Kapu''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|David Tiva Kapu}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2024]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Ceremi Manele&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Jeremiah Manele}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tonga.svg|50px|border]]
| [[Tonqa]]
| Kral
| VI Tupou&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-to|Tupou VI}}&lt;/small&gt;
| [[2012]]
| Baş nazir
| Aisake Eke&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-to|ʻAisake Eke}}&lt;/small&gt;
| [[2025]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Tuvalu.svg|50px|border]]
| [[Tuvalu]]
| Kral&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''General-Qubernator''&lt;/small&gt;
| [[III Çarlz]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Charles III}}&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Tofiqa Falani''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Tofiga Falani}}&lt;/small&gt;
| [[2022]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[2021]]''&lt;/small&gt;
| Baş nazir
| Feleti Teo&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{lang-en|Feleti Teo}}&lt;/small&gt;
| [[2024]]
|-
| [[Fayl:Flag_of_Fiji.svg|50px|border]]
| [[Fici]]
| [[Prezident]]
| Naikama Lalabalavu&lt;br&gt;&lt;small&gt;Naiqama Lalabalavu&lt;/small&gt;
| [[2024]]
| Baş nazir
| [[Sitiveni Rabuka]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Sitiveni Rabuka&lt;/small&gt;
| [[2022]]
|}

== Həmçinin bax ==
* [[Dünya ölkələrinin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[https://www.cidob.org/publicaciones/lideres-politicos Barcelona Centre for International Affairs] Biografías de Líderes Políticos
*[https://web.archive.org/web/20151117183952/http://www.emilephaneuf.com/?p=164 EmilePhaneuf]Official websites for heads of state
*[https://rulers.org/ Rulers]{{emdash}}A list of rulers throughout time and places
*[https://www.un.org/dgacm/sites/www.un.org.dgacm/files/Documents_Protocol/hspmfmlist.pdf United Nations Protocol and Liaison Services]{{emdash}}a list of heads of state, heads of government, and ministers for foreign affairs
* [http://www.archontology.org/ Archontology] 
* [http://www.worldstatesmen.org/ World statesmen.org] 
{{Dünya dövlətlərinin başçıları}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Monarx siyahıları]]
[[Kateqoriya:Hökumət başçıları]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərdə siyasət]]
[[Kateqoriya:XXI əsr siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Din və siyasət]]
[[Kateqoriya:Vəzifədə olan dövlət rəhbərləri]]
[[Kateqoriya:Ən yeni dövr]]</text>
      <sha1>ipor02lvsxikcsvfwg28gx3sqt5uiy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gallotia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943958</id>
    <revision>
      <id>8965636</id>
      <parentid>8557976</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="432" sha1="l5zp8xbnnbdsylnu9wdktr6zr2663ip" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Gallotia''' —

== Növləri ==
* [[Gallotia bravoana]]
* [[Gallotia caesaris]]
* [[Gallotia galloti]]
* [[Gallotia simonyi]]
* [[Gallotia simonyi machadoi]]
* [[Gallotia simonyi simonyi]]
* [[Gallotia stehlini]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Gallotia| ]]
[[Kateqoriya:Sürünən cinsləri]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>l5zp8xbnnbdsylnu9wdktr6zr2663ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahamkara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>944010</id>
    <revision>
      <id>8966286</id>
      <parentid>8791276</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="0fepcq8w9lw5hut2rd646mqbpetl3kj" xml:space="preserve">'''Ahamkara''' ({{dil-sa|अहंकार}}; {{IAST|Ahaṁkāra}}; {{lit|mənlik yaratma}}) — [[hind fəlsəfəsi]]ndə insanın özünü ([[Puruşa]], [[atman]]) bədən, ağıl və ya maddi obyektlər kimi keçici varlıqlarla yanlış şəkildə eyniləşdirməsini ifadə edən anlayış.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/9985/ahamkara &quot;Ahaṁkāra&quot;] {{Wayback|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/9985/ahamkara |date=20150322115348 }}, Britannica Academic Edition&lt;/ref&gt; Ahamkara [[Mahat-tattva]]dan törəyir və [[Antahkarana]]nın — yəni zehnin dörd funksiyasının əsas komponentlərindən biri hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Dalal |first=Roshen |url=http://worldcat.org/oclc/885369022 |title=Hinduism : an alphabetical guide |isbn=978-0-14-342317-1 |pages=176 |oclc=885369022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hinduizm anlayışları]]</text>
      <sha1>0fepcq8w9lw5hut2rd646mqbpetl3kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geocrinia victoriana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>944730</id>
    <revision>
      <id>8965637</id>
      <parentid>8391594</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/8a1fe563c244c7ae|detallar]])</comment>
      <origin>8965637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="hy8nk6t27yzflzz6q2ye0sqhpsfx8jp" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Geocrinia victoriana''' — [[Quyruqsuzlar]] cinsinə aid [[qurbağa]] [[Bioloji növ|növ]]ü.
== Xüsusiyyətləri ==
Bu növ əslində Litoria cinsinə aid olan müxtəlif qurbağalar arasında ən tanınan və daha geniş yayılmış növlərdən biridir. Boyu təxminən 4 sm-dən 6 sm-ə qədər olan bu qurbağalar, yaşadıqları mühitə uyğun olaraq dəyişən müxtəlif rəng və naxışlara malikdirlər. Ümumiyyətlə bədən rəngi yaşıl, boz və ya qəhvəyi tonlarda olur, amma bəzi fərdlərdə daha açıq və ya tünd rənglər də müşahidə olunur. Bədənləri hamar və parlaq dərili olur, bu da onları digər qurbağalardan fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Başları nisbətən kiçik və yastıdır, gözləri parlaq və aydın olur. Litoria fallax, adətən, yaşıl və ya tünd yaşıl rəngə malik ola bilən və qarın hissəsi açıq rəngdə olan müxtəlif bədən naxışlarına sahibdir. Bu qurbağaların ayaqları uzun və güclü olur, bu da onlara yaxşı hoppanma qabiliyyəti qazandırır.&lt;ref name=&quot;iucn status 17 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=Dale Roberts, John Clarke, Peter Robertson |date=2004 |title=''Geocrinia victoriana'' |volume=2004 |article-number=e.T41148A10406081 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T41148A10406081.en |access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;

Geocrinia victoriana əsasən Şərqi [[Avstraliya]]da, xüsusən [[Yeni Cənubi Uels]] və Queensland ərazilərində tapılır. Bu qurbağalar meşəlik ərazilər, bataqlıqlar, suyun təmiz və nəmli olduğu mühitlərdə yaşayır. Onlar daha çox su kütlələrinin yaxınlığında, məsələn, gölməçələr, çaylar və bataqlıqlarda tapılır. Yüksək rütubətli mühitlərdə yaşamağa meyllidirlər və adətən yaşadıqları ərazilərin ətrafında gizlənərək gecə saatlarında fəal olurlar. Bu qurbağalar su mühitlərinə uyğunlaşmış orqanizmlərdir və bu mühitlərdə yemək axtarırlar. Onlar kiçik həşəratlar, böcəklər və digər kiçik orqanizmlərlə qidalanırlar. Litoria fallax, çox vaxt yerə yaxındır və sıx bitki örtüyü ilə əhatə olunmuş sahələrdə gizlənməyi üstün tutur.

Cütləşmə mövsümü yaz və yay aylarında baş verir. Erkəklər suyun səthindəki üzən bitkilər üzərində səs çıxararaq dişiləri cəlb etməyə çalışırlar. Erkəklərin səsi başqa erkəklərin ərazilərini işğal etməmələri üçün bir siqnal rolunu oynayır. Dişi qurbağalar, uyğun bir erkək tapdıqdan sonra suda cütləşmə mərasiminə başlayırlar. Yumurta qoyma prosesi, çox vaxt suyun səthindəki bitkilərin üzərində həyata keçirilir.

Bu qurbağalar qış aylarında hibernasiya vəziyyətinə girməyə meyllidir və soyuq hava şəraitində yeraltı və ya suyun daha dərin hissələrində gizlənirlər. Hibernasiya dövründə onların fəaliyyəti azalır, ancaq mülayim iqlim şəraitində fəaliyyət göstərmək üçün daha az mühafizə tələb edirlər.
== Statusu ==
Geocrinia victoriana ümumiyyətlə [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]]nin &quot;Minimum Riskdə&quot; (Least Concern) kateqoriyasına aid edilən bir növdür. Lakin mühitin dəyişməsi, su kütlələrinin çirklənməsi və təbii habitatların məhv olması kimi amillər bu növün gələcəkdə təhlükə altına düşə bilməsini göstərir. Bu səbəblə təbiətin qorunması və su mühitlərinin təmiz saxlanması bu qurbağaların növünü qorumaq üçün vacibdir. Geocrinia victoriana ətraf mühitin sağlamlığını və ekosistemin müxtəlifliyini qorumaq üçün əhəmiyyətli bir növdür.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{Taksonbar}}
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]</text>
      <sha1>hy8nk6t27yzflzz6q2ye0sqhpsfx8jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aba-Sava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>945492</id>
    <revision>
      <id>8965842</id>
      <parentid>8867781</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>8 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13226" sha1="pe2ttrnc32z1wa8fb8k6mhrlnsyh4ax" xml:space="preserve">{{YM}}

'''Aba-Sava''' (həmçinin '''Abasava''', '''Aba-Sovo''', '''Abas-Oba''') — [[Rusiya imperiyası]]nın [[Dağıstan vilayəti]]nin [[Kürə dairəsi]]ndə ləğv edilmiş kənd.&lt;ref name=&quot;tabletmag&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/baku-joshua-cohen|title=Me, U, Baku, Quba Jews|access-date=2018-07-23|website=Tabletmag Медиа|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809180135/https://www.tabletmag.com/sections/arts-letters/articles/baku-joshua-cohen|url-status=live}}&lt;/ref&gt; XVII əsrdən XVIII əsrin sonlarına qədər [[Dağıstan vilayəti (Səfəvilər)|Səfəvi Dağıstanı]] daxilində kiçik, yarımmüstəqil [[dağ yəhudiləri]] icmasının mərkəzi olmuşdur. Kənd XIX əsrin əvvəllərində mövcudluğunu dayandırmışdır.&lt;ref name=&quot;archive1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rujen.ru/index.php/%D0%90%D0%91%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%92%D0%90|title=Аба-Сава|access-date=2012-09-14|website=[[Российская еврейская энциклопедия]]|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://archive.today/20120914180225/http://www.rujen.ru/index.php/АБАСОВА|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası ==
Aba-Sava [[Dərbənd]]dən təxminən 10 km cənubda, [[Xəzər dənizi]]&lt;ref name=&quot;tabletmag&quot; /&gt; və Calqan kəndi yaxınlığında yerləşirdi.&lt;ref name=&quot;archive2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.proza.ru/2007/12/14/197|title=Евреи Азербайджана. (Горские евреи)|access-date=2012-09-14|website=Proza Медиа|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://archive.today/20120914180226/http://www.proza.ru/2007/12/14/197|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; Ərazi [[türk dilləri]]ndə &quot;Yəhudi vadisi&quot; mənasını verən Cuhud-Kata kimi tanınırdı.&lt;ref name=&quot;ariel&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ariel.ac.il/wp/cjcc/the-mountain-jews/|title=Горские евреи|access-date=|website=CJCC|archive-date=2025-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203091217/https://www.ariel.ac.il/wp/cjcc/the-mountain-jews/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Aba-Sava bu vadidəki ən böyük yaşayış məntəqəsi idi və yerli [[dağ yəhudiləri]] icmasının mənəvi mərkəzi kimi xidmət edirdi.&lt;ref name=&quot;archive3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eleven.co.il/article/11277|title=Горские евреи|access-date=2012-07-30|website=Еврейская энциклопедия онлайн|archive-date=2012-07-30|archive-url=https://archive.today/20120730003723/http://www.eleven.co.il/article/11277|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;

Dərbəndin cənubunda Ulus [[mahal]]ı kimi tanınan bir bölgə var idi və inzibati cəhətdən [[Dərbənd xanlığı]]nın bir hissəsi idi. Onun ərazisinə əsasən (bəzi dövrlərdə yalnız) dağ yəhudiləri tərəfindən məskunlaşmış [[Nüğdi]] və Aba-Sava kəndləri daxil idi. Bölgədəki bir sıra digər yaşayış məntəqələrində də yəhudi məhəllələri mövcud idi.&lt;ref&gt;См.: Чёрный, И. ''Путешествие по Кавказу''; Гельберг, С. ''История евреев в Дагестане''; Кушнир, И. ''Горские евреи: история и культура''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rodstvo.ru/forum/index.php?showtopic=1505|title=Горские евреи — таты или персидские евреи?|access-date=2012-09-14|website=Rodstvo|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://archive.today/20120914180233/http://www.rodstvo.ru/forum/index.php?showtopic=1505|url-status=}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

=== Yaradılması ===

Aba-Sava təxminən 1630-cu illərdə, [[dağ yəhudiləri]]nin böyük bir icmasının siyasi və dini gərginliklər nəticəsində [[Dərbənd]]i tərk etməyə məcbur qaldığı dövrdə salınmışdır. Şəhərdən təqribən 10 km cənubda yerləşən əraziyə köçən bu icma burada Aba-Sava adlı məskəni yaratmışdır. Həmin bölgədə həmçinin, əsasən dağ yəhudilərinin yaşadığı və &quot;Yəhudi vadisi&quot; (Cuhud-Kata) kimi tanınan yaşayış məntəqəsi mövcud olmuşdur. Yəhudi səyyahı [[İuda Çyornı]] tərəfindən aşkar edilmiş yerli qəbiristanlığın ən qədim məlum qəbirinin 1687-ci ilə aid edilməsi bu ərazidə yəhudi icmasının uzunmüddətli məskunlaşmasını təsdiqləmişdir. Bu məlumat həm Çyornı (1840), həm də Samuil Helberq (1925) tərəfindən qeydə alınmışdır.&lt;ref name=&quot;Чёрный&quot;&gt;Иуда Чёрный, ''Путеводитель по Кавказу.'' ([[Москва]]: 1840).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Гельберг&quot;&gt;Самуил Гельберг, ''История евреев Кавказа''. ([[Париж]]: Éditions du Progrès, 1925), гл. IV, с. 67–72.&lt;/ref&gt;

Aba-Savanın yaranması ehtimal olunur ki, Səfəvi hökmdarı [[I Abbas]]ın (hakimiyyəti: 1587–1629-cu illər) hakimiyyəti dövrünə təsadüf etmişdir. Şah Abbas müxtəlif etnik və dini icmaların, o cümlədən [[yəhudilər]]in köçürülməsi siyasəti ilə tanınmışdır və onun göstərişləri ilə [[Qafqaz]]ın strateji bölgələrinə nəzarəti möhkəmləndirmək məqsədilə [[Rukel]] kimi bir sıra yəhudi yaşayış məntəqələri salınmışdır.&lt;ref name=&quot;Гельберг&quot; /&gt; &quot;Aba-Sava&quot; toponiminin &quot;Abbasovskoye&quot; adından törəmiş olması da ehtimal edilir. Bu, yəhudilərin həmin ərazilərə köçürülməsinin təşəbbüskarı olan şahın adı ilə əlaqədardır. Toponim həm onun siyasi təsirini, həm də [[Səfəvilər]]in nəzarətində olan ərazilərdə yəhudi icmalarının genişlənməsini əks etdirə bilər. Bu yanaşma Çyornı (1840), Pyotr Semyonov (1904) və digər tədqiqatçıların əsərlərində qeyd edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Чёрный&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Семёнов&quot;&gt;Пётр Семёнов-Тян-Шанский, ''Кавказ: Исторические очерки.'' ([[Санкт-Петербург]], 1904).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sem40.ru/evroplanet/world/kavkas/19408/|title=Взошедшие на Кавказ|access-date=2012-09-14|website=Central Jewish Resource|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://archive.today/20120914180230/http://www.sem40.ru/evroplanet/world/kavkas/19408/|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;

=== Əfşarlar ===

Aba-Sava sürətlə inkişaf etmişdir. [[Əfşarlar dövləti]]nin hökmdarı [[Nadir şah]]ın (hakimiyyəti: 1736–1747-ci illər) yəhudilərə qarşı təqibləri zamanı, xüsusilə də 1743-cü ildə müasir [[Azərbaycan]]ın ərazisində yerləşən [[Rustov]] kəndinin və digər yəhudi yaşayış məntəqələrinin məhv edilməsindən sonra Aba-Sava icması fəaliyyətini davam etdirmişdir. Tədqiqatçıların məlumatlarına görə, bu hadisələrdən sonra təqiblərdən xilas olan bir çox yəhudi daha təhlükəsiz yerlərə, o cümlədən Aba-Savaya köçmüşdür. Bu proses həm Çornı (1840), həm də Helberq (1925) tərəfindən qeyd olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Чёрный&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Гельберг&quot; /&gt;

=== Fətəli xan ===
Dərbənd xanları [[Fətəli xan (Quba xanı)|Fətəli xan]] (hakimiyyəti: 1758–1789-cu illər) və onun oğlu [[Şeyxəli xan (Quba xanı)|Şeyxəli xan]] (hakimiyyəti: 1791–1822-ci illər) Aba-Sava yəhudilərinə göstərdikləri dəstək ilə tanınmışlar. Fətəli xan icmaya Aba-Sava torpaqlarında rəsmi torpaq hüquqları vermiş və onların iddialarını təsbit etmişdir. Aba-Sava sakinləri bölgənin iqtisadiyyatında mühüm yer tutan marena bitkisinin becərilməsi ilə məşğul olmuşlar. Bu bitki xalçaçılıqda istifadə edilən ipliklərin, eləcə də ipək və pambıq parçaların qırmızı rənglə rənglənməsində tətbiq edilmişdir. Yerinlik təsərrüfatı və ticarəti üçün əhəmiyyətli olan bu sahə, Semyonovun (1904) yazdığına görə, bölgənin sənətkarlıq ənənələrinin əsas istiqamətlərindən biri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Семёнов&quot; /&gt;

Fətəli xanın hakimiyyəti dövründə (1758–1789) Aba-Savanın dağ yəhudiləri ilə qonşu [[ləzgilər]] yaşayış məntəqəsi arasında torpaq mübahisəsi meydana çıxmışdır. Xan bu məsələni şəxsən araşdırmış və qərarı yəhudilərin xeyrinə çıxarmışdır. O, mübahisəli torpaq sahəsinin icmaya məxsusluğunu təsdiq edən alqı-satqı sənədini vermişdir. İuda Çyornının məlumatına görə, üzərində xanın imzası olan bu sənəd torpağın yəhudi icmasına əbədi olaraq verildiyini göstərmiş və Dərbənd yəhudi icmasının ağsaqqalları tərəfindən qorunub saxlanmışdır. Çyornı (1840) və Helberq (1925) bu aktın dağ yəhudilərinin hüquqlarının rəsmi tanınmasını və onların bölgədəki mövqelərinin möhkəmləndiyini sübut etdiyini qeyd etmişlər.&lt;ref name=&quot;Чёрный&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Гельберг&quot; /&gt;

Fətəli xan həmçinin, Azərbaycanın müasir [[Quba]] yaxınlığında yerləşən və Nadir şah tərəfindən dağıdılmış Rustov kəndinin dağ yəhudilərinə Aba-Savaya köçməyə icazə vermişdir. Bunun nəticəsində 1760-cı illərdə Rustovdan olan bir çox yəhudi Aba-Savada məskunlaşmışdır. Semyonovun (1904) məlumatına görə, bu köçürülmə Dərbənd xanlarının yəhudi icmalarına göstərdiyi siyasi və sosial dəstəyi, həmçinin bu icmaların regionun iqtisadi və ictimai həyatında tutduqları mühüm rolu təsdiq etmişdir.&lt;ref name=&quot;Семёнов&quot; /&gt;

Dağ yəhudilərinin yaşadığı Rustov kəndinin təqribən 8 km cənubunda yerləşən [[Şuduq]] kəndinin sakinlərinin, [[islam]]ı qəbul edərək orada qalanlar istisna olmaqla, Aba-Savaya köçdükləri güman edilmişdir. Şuduq kəndinin hazırkı [[müsəlman]] əhalisinin bir hissəsi &quot;[[İsrail övladları]]&quot; kimi tanınan [[tukhum]] klanına mənsubdur. Bu, onların yəhudi mənşəyinə işarə edə bilər. Helberq (1925) və İosif Kuşnirin (1990) qeyd etdiyi bu fakt bölgədə dağ yəhudiləri ilə yerli etnik qruplar arasında mürəkkəb tarixi və sosial əlaqələrin mövcudluğunu göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;Гельберг&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Кушнир&quot;&gt;Иосиф Кушнир, ''Горские евреи: Очерки по истории и культуре''. (Москва: Наука, 1990), с. 83–90.&lt;/ref&gt;

=== Şeyxəli xan ===
1799-cu ildə Dərbənd və Quba hakimi Şeyxəli xan [[Rusiya imperiyası]]na sədaqətini bildirmiş və onun təbəəliyini qəbul etmişdir. [[Qazıqumuq xanlığı]]nın hökmdarı [[II Surxay xan]] (hakimiyyəti: 1789–1826-cı illər) bu addımı xəyanət kimi qiymətləndirmişdir. Bunun ardınca Surxay xanın qüvvələri Dərbəndə daxil olmuş, daha sonra isə həmin dövrdə [[Cənubi Qafqaz]]da davam edən genişmiqyaslı siyasi və hərbi qarşıdurmalar çərçivəsində Aba-Savaya hücum etmişdir. Bu hadisə Çyornı (1840) və Kuşnir (1990) tərəfindən bölgədəki güc münasibətlərinin mürəkkəbliyini əks etdirən nümunə kimi qeyd olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Чёрный&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Кушнир&quot; /&gt;

Yazıçı [[Mixail Dadaşev]] &quot;Makovaya tropa&quot; romanında bu hadisəni təsvir edərək bildirmişdir ki, [[Dağıstan]] feodallarından biri tərəfindən Aba-Savaya edilmiş hücumun səbəbi Rusiya imperiyasının generalı qraf [[Valerian Zubov]]un (1771–1804) fəaliyyəti olmuşdur. Müəllifin təqdimatına görə, Zubov [[Rusiya–İran müharibəsi]] çərçivəsində 1796-cı ildə Dərbəndin ələ keçirilməsi və imperiyaya birləşdirilməsi məqsədi ilə bölgəyə göndərilmiş, [[II Yekaterina]]nın son favoritlərindən olan [[Platon Zubov]]un (1767–1822) qardaşı idi.&lt;ref name=&quot;tabletmag&quot; /&gt; Helberq (1925) və Yakov Rozenin (1987) vurğuladıqları kimi, Zubovun bu yürüşü Qafqazda Rusiya təsirini gücləndirmək və Surxay xan da daxil olmaqla yerli hakimlərin müqavimətini aradan qaldırmaq məqsədi daşımışdır.&lt;ref name=&quot;Гельберг&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Розен&quot;&gt;Яков Розен, ''Политическая история Кавказа XVIII века.'' (Москва: 1987).&lt;/ref&gt;

Tarixi mənbələrə əsasən, 1799-cu ildə Surxay xan Aba-Savaya qəfil gecə hücumuna rəhbərlik etmişdir.&lt;ref name=&quot;archive7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eleven.co.il/article/11403|title=Derbent|access-date=2012-09-14|website=Еврейская энциклопедия онлайн|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://archive.today/20120914180232/http://www.eleven.co.il/article/11403|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; Şiddətli döyüş zamanı təqribən 160 müdafiəçi həlak olmuş, daha sonra xanın qüvvələri əsir düşmüş bütün kişiləri edam etmiş, yaşayış məntəqəsini tamamilə dağıtmış və qadınlar ilə uşaqları hərbi qənimət kimi aparmışdır. Bu hadisələr Kuşnir (1990) və Semyonov (1904) tərəfindən bölgənin XVIII əsrin sonundakı təhlükəli siyasi mühitinin göstəricisi kimi təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Семёнов&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Кушнир&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:XVIII əsrdə ləğv olunan yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:Dağ yəhudiləri]]
[[Kateqoriya:Əhalisi olmayan yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>pe2ttrnc32z1wa8fb8k6mhrlnsyh4ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aegle marmelos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>947445</id>
    <revision>
      <id>8966181</id>
      <parentid>8950951</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="q57mzjpc9odgcwc0pmf7dw92if433c5" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Aegle marmelos''' ağacı — Ümumi adı ilə bəl (və ya bili, bhel),&lt;ref name=&quot;FOI&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Bel.html|title=Aegle marmelos - Bel|website=Flowers of India|access-date=5 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521022522/http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Bel.html|archive-date=21 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |vauthors=Wilder GP |year=2020 |title=Fruits of the Hawaiian Islands (original 1907) |publisher=Hawaiian Gazette, Library of Alexandria |isbn=1465583092 |url=https://books.google.com/books?id=ZRN1DZJPhuMC}}&lt;/ref&gt; həmçinin &quot;Benqal heyvası&quot;,&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1560|title=Taxon: ''Aegle marmelos'' (L.) Corrêa|publisher=GRIN Global, National Plant Germplasm System, US Department of Agriculture|date=19 September 2017|access-date=16 March 2018|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808124730/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=1560|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;qızıl alma&quot;,&lt;ref name=GRIN/&gt; &quot;Yapon acı portağalı&quot;,&lt;ref name=UMelb&gt;{{cite web|url=http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Aegle.html|title=M.M.P.N.D. - Sorting Aegle names|work=unimelb.edu.au|access-date=20 January 2016|archive-date=14 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230514101640/https://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Aegle.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;daş alma&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bael: ''Aegle marmelos'' (L.) Correa |work=Philippine Medicinal Plants |url=http://www.stuartxchange.org/Bael |access-date=2025-12-10 |archive-date=2025-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718073509/https://stuartxchange.org/Bael |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orwa&quot;&gt;{{Cite web|title=Aegle marmelos |work=Agroforestree Database:a tree reference and selection guide version 4.0|last=Orwa|first=C|date=2009 |url=http://www.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Aegle_marmelos.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509095056/http://www.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Aegle_marmelos.PDF |archive-date=9 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; və ya &quot;ağac alma&quot;&lt;ref name=UMelb /&gt; kimi tanınan, [[Hindistan yarımqitəsi]] və [[Cənub-Şərqi Asiya]]ya məxsus bir ağac [[bioloji növ|növü]].&lt;ref name=GRIN/&gt; Bu ağac [[Hindistan]], [[Pakistan]], [[Banqladeş]],&lt;ref name=&quot;hort&quot; /&gt; [[Şri-Lanka]] və [[Nepal]]da təbii halda yetişir.&lt;ref name=GRIN/&gt;&lt;ref name=hort&gt;{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/bael.html|title=Bael|author=Misra KK|date=1999|publisher=NewCROP, the New Crop Resource Online Program, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Center for New Crops &amp; Plant Products, Purdue University, W. Lafayette, IN|access-date=20 January 2016|archive-date=4 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304172747/https://hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/bael.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ağac [[Hinduizm|hinduistlər]] və [[Buddizm|buddistlər]] tərəfindən müqəddəs hesab olunur.

== Təsvir ==

&quot;Aegle marmelos&quot; tökülən yarpaqlı bir kol və ya kiçik-orta ölçülü ağacdır, hündürlüyü 13 metrə (43 fut) qədər çıxır, incə sallanan budaqları və kifayət qədər açıq, qeyri-müntəzəm tacı var.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Field guide to forest trees of Northern Thailand|last=Gardner|first=Simon|publisher=Kobfai Publishing Project|year=2007|isbn=978-974-8367-29-3|location=Bangkok|pages=102}}&lt;/ref&gt;

== Qabıq ==

Qabığı açıq qəhvəyi və ya boz rəngdədir, hamar və ya incə çatlı və təbəqələnəndir, uzun düz tikanlarla silahlanmışdır, tikanlar 1,2-2,5 sm (1⁄2-1 düym) uzunluğunda və tək və ya cüt-cüt yerləşir. Kəsilmiş hissələrdən yapışqan şirə axır. Şirə aydın, yapışqanlı bir maddədir və ərəb qatranına bənzəyir, yaralı budaqlardan axır və uzun iplər şəklində asılır, tədricən bərk hal alır. İlk dadı şirin, sonra isə boğazı qıcıqlandırıcıdır.&lt;ref name=&quot;Orwa&quot; /&gt;

== Yarpaqlar ==

Yarpaqlar üçlü, növbəli, hər yarpaqcıq 5-14 sm (2-5+1⁄2 düym) uzunluğunda və 2-6 sm (3⁄4-2+1⁄4 düym) enindədir, yumurta formasında, ucu biz və ya sivri, bazası yumru, kənarları dişsiz və ya yumru dişlidir. Cavan yarpaqlar açıq yaşıl və ya çəhrayı rəngdədir, incə tüklüdür, yetişmiş yarpaqlar isə tünd yaşıl və tamamilə hamardır. Hər yarpaqda 4-12 cüt yan damar var və bu damarlar kənarda birləşir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |vauthors=Padekar GS, Gughe DR, et al.|year=2023 |title=To Study Anthaelmintic Actiity of Aegle Marmalos |url=https://www.ijres.org/papers/Volume-11/Issue-6/1106314318.pdf |journal=International Journal of Research in Engineering and Science  |volume=11 |issue=6 |issn=2320-9356 |eissn=2320-9364}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə bitkilər]]
[[Kateqoriya:1753-cü ildə təsvir edilən bitkilər]]
[[Kateqoriya:Meyvə ağacları]]
[[Kateqoriya:Meyvə]]
[[Kateqoriya:Avrasiya florası]]
[[Kateqoriya:Tropik meyvələr]]
[[Kateqoriya:Karl Linney tərəfindən adlandırılmış botanika taksonları]]</text>
      <sha1>q57mzjpc9odgcwc0pmf7dw92if433c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abeillia abeillei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>947625</id>
    <revision>
      <id>8966055</id>
      <parentid>8650090</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3506" sha1="8y038r3akegwojdtjsinano99h1zm8h" xml:space="preserve">{{takson}}

'''Abeillia abeillei''' (''Zümrüdçənə kolibri'') — &quot;Trochilini&quot; qəbiləsinə aid olan və &quot;Trochilinae&quot; [[yarımfəsilə]]sində yerləşən bir [[Kolibrilər|kolibri]] [[bioloji növ|növü]]. [[El-Salvador]], [[Qvatemala]], [[Honduras]], [[Meksika]] və [[Nikaraqua]]da rast gəlinir.&lt;ref name=IOC12.1&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version=v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=January 15, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922015847/https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2020&gt;HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip {{Wayback|url=http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip |date=20220426000000 }} [.xls zipped 1 MB] retrieved 27 May 2021&lt;/ref&gt;

== Təsvir ==

&quot;Abeillia abeillei&quot; 7-8.6 sm (2.8-3.4 inç) uzunluğunda və təxminən 2.7-3.5 qram (0.095-0.12 unsiya) çəkisindədir. Hər iki cinsin hər iki yarımnövünün qısa, düz və mat qara dimdiyi var. Nominal yarımnövün erkək fərdlərinin üst hissələri metalik tünd yaşıl və ya yaşıl-bürünc rəngdədir. Quyruğun mərkəzi lələkləri tünd yaşıl, qalan lələkləri isə qara rəngdədir və zəif mavi və ya bürünc parıltıya malikdir. Bütün lələklərin ucları boz-qəhvəyi rəngdədir. Üzündə gözün arxasında aydın ağ ləkə var. Çənəsi və üst boğazı parlaq metalik zümrüd yaşıl, alt boğazı isə qara və ya tünd metalik tünd yaşıl rəngdədir. Qalan alt hissələri tünd boz-qəhvəyi rəngdədir və qarın hissəsi istisna olmaqla, metalik tünd yaşıl parıltıya malikdir. Quyruqaltı örtükləri metalik tünd yaşıl rəngdədir və lələklərin kənarları geniş boz-qəhvəyi rəngdədir. Nominal dişi fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin metalik boğazı yoxdur. Alt hissələri tamamilə açıq boz rəngdədir və yan tərəflərində bəzi metalik yaşıl ləkələr var. &quot;A. a. aurea&quot; yarımnövü nominal yarımnövdən daha kiçikdir. Nominal erkək fərdlərin tünd yaşıl olduğu yerlərdə bu yarımnöv qızılı yaşıl rəngdədir.&lt;ref name=ECHU-BOW&gt;Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Emerald-chinned Hummingbird (''Abeillia abeillei''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.emchum1.01 retrieved August 5, 2022&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}

{{heyvan-qaralama}}

[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
[[Kateqoriya:Kolibrilər]]
[[Kateqoriya:Kolibrilər (yarımfəsilə)]]
[[Kateqoriya:Şimali Amerika quşları]]
[[Kateqoriya:1839-cu ildə təsvir edilən quşlar]]
[[Kateqoriya:1839-cu ildə təsvir edilən heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Meksika quşları]]</text>
      <sha1>8y038r3akegwojdtjsinano99h1zm8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A priori və a posteriori</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949127</id>
    <revision>
      <id>8965695</id>
      <parentid>8914510</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27114" sha1="qiv4op3r9ql4d1cfttnvm9qhbq3kyk2" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:''A priori'' və ''a posteriori''}}
{{Epistemologiya}}
'''{{lang-la|A priori}}''' (“əvvəlkindən”) və '''{{lang-la|a posteriori}}''' (“sonrakından”) — [[Latın dili|latın]] mənşəli ifadələrdir və [[fəlsəfə]] və [[dilçilik]]də [[bilik]], [[Əsaslandırma (epistemologiya)|əsaslandırma]] və ya [[arqument]] növlərini onların təcrübəyə söykənmə dərəcəsinə görə fərqləndirmək üçün istifadə olunur. {{lang-la|A priori}} bilik hər hansı bir [[təcrübə]]dən asılı olmayan bilikdir. Buna misal olaraq [[riyaziyyat]]ı,&lt;ref group=&quot;lower-roman&quot;&gt;Bəzi [[Associationist|assosiasionist]] filosoflar riyaziyyatın təcrübədən qaynaqlandığını və {{lang-la|a priori}} bilik forması olmadığını iddia etmişlər ({{harvnb|Macleod|2016}})&lt;/ref&gt; [[tavtologiya (məntiq)|tavtologiya]]ları və [[Nəzəri fəlsəfə|saf ağla]] əsaslanan [[deduksiya]]nı göstərmək olar.&lt;ref group=&quot;lower-roman&quot;&gt;Galen Strawson bildirmişdir ki, {{lang-la|a priori}} arqument o arqumentdir ki, “onun doğru olduğunu divanda uzanmış halda belə görə bilərsiniz. Fiziki dünyada şeylərin necə olduğunu araşdırmaq üçün ayağa qalxıb çölə çıxmağa ehtiyac yoxdur. Heç bir elmi araşdırma aparmağa da gərək yoxdur.” ({{harvnb|Sommers|2003}})&lt;/ref&gt;

{{lang-la|A posteriori}} bilik isə [[empirik sübut]]lara əsaslanır. Buna misal olaraq [[elm]]in əksər sahələrini və [[lətifə dəlilləri|şəxsi bilik]]lərin müəyyən aspektlərini göstərmək olar.

==Nümunələr==

=== A priori ===

==== Fəlsəfi a priori nümunə ====
Aşağıdakı [[Təklif (fəlsəfə)|müddəanı]] nəzərdən keçirək: “Əgər [[V Corc]] ən azı dörd gün hökmranlıq edibsə, deməli, üç gündən çox hökmranlıq edib.” Bu müddəa ''a priori'' olaraq bilinir, çünki yalnız ağıl yolu ilə çıxarıla bilən bir ifadəni əks etdirir.

==== Dilçilikdə a priori nümunə ====
Aşağıdakı müddəanı nəzərdən keçirək: Əksər [[Birdəfəlik söz|mənasız sözlər]] sıfırdan yaradılır. [[Klinqon dili|Klinqon]], [[AUI (süni dil)|Aui]] və [[Solresol]] tamamilə uydurulmuş dillərdir.

=== A posteriori ===

==== Fəlsəfi a posteriori nümunə ====
Aşağıdakı müddəanı nəzərdən keçirək: “V Corc 1910–1936-cı illərdə hökmranlıq edib.” Bu bilik (əgər doğrudursa) yalnız ''a posteriori'' yolla əldə edilə bilər, çünki bu, təkcə ağıl vasitəsilə bilinməsi mümkün olmayan empirik faktdır.

==== Dilçilikdə a posteriori nümunə ====
Aşağıdakı müddəanı nəzərdən keçirək: [[Süni dil]] yaradılarkən bütün sözlər digər [[dil]]lərdən götürülür, lakin [[şəkilçi]]lər tamamilə uydurulur.

== Apriorilik, analitiklik və zərurilik ==

=== Analitik–sintetik fərqlə əlaqə ===
{{Further|Analitik-sintetik fərqləndirmə}}

Bir sıra filosoflar [[İmmanuel Kant]]a reaksiya olaraq, ''a priori'' biliyi [[Pol Boqossian]]ın “heç vaxt qənaətbəxş şəkildə izah olunmamış xüsusi bir fakültə (intuisiya){{Nbsp}}…” kimi təsvir etdiyi anlayışa müraciət etmədən izah etməyə çalışmışlar.&lt;ref name=&quot;Boghossianj_1996&quot;&gt;{{harvnb|Boghossian|2003|p=363}}&lt;/ref&gt; XX əsrin əvvəllərində [[məntiqi pozitivizm|məntiqi pozitivistlər]] arasında populyar olan nəzəriyyələrdən biri Boqossianın “''a priori''nin analitik izahı” adlandırdığı yanaşmadır.&lt;ref name=&quot;Boghossianj_1996&quot; /&gt; [[Analitik–sintetik fərq|Analitik və sintetik müddəalar]] arasındakı fərq ilk dəfə Kant tərəfindən irəli sürülmüşdür. Onun ilkin fərqləndirməsi əsasən anlayışların bir-birini ehtiva etməsinə əsaslansa da, bu fərqin müasir forması, amerikalı filosof [[Uillard van Orman Kuayn]]&lt;nowiki/&gt;in ifadə etdiyi kimi, əsasən “mənaya görə və faktlardan asılı olmayaraq doğru olma” anlayışlarını əhatə edir.&lt;ref name=Q21&gt;{{harvnb|Quine|1951|p=21}}&lt;/ref&gt;

'''Analitik müddəalar''' yalnız mənalarına görə doğru hesab olunur, ''a posteriori'' müddəalar isə həm mənalarına, həm də dünya haqqında müəyyən faktlara görə doğrudur. ''A priori''nin analitik izahına görə, bütün ''a priori'' biliklər analitikdir; deməli, ''a priori'' bilik üçün saf [[intuisiya]] kimi xüsusi bir fakültəyə ehtiyac yoxdur, çünki bu bilik sadəcə müvafiq müddəanın mənasını anlamaq qabiliyyəti ilə izah oluna bilər. Daha sadə desək, bu izahın tərəfdarları şübhəli [[Metafizika|metafizik]] saf ağıl fakültəsini legitim dilçilik anlayışı olan analitikliklə əvəz etdiklərini iddia etmişlər.

''A priori'' biliyin analitik izahı bir sıra tənqidlərə məruz qalmışdır. Xüsusilə, Kuin analitik–sintetik fərqin etibarsız olduğunu irəli sürür:&lt;ref&gt;{{harvnb|Quine|1951|p=34}}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt; Bütün ''a priori'' baxımdan məntiqli görünməsinə baxmayaraq, analitik və sintetik ifadələr arasında sərhəd əslində heç vaxt çəkilməmişdir. Belə bir fərqin ümumiyyətlə mövcud olması empirik əsasları olmayan bir dogmadır, empiristlərin metafizik inanc məqaləsidir. &lt;/blockquote&gt;

Quine-in bu iddiasının nə dərəcədə əsaslı olması mübahisəli qalsa da, o, ''a priori''ni analitik anlayışlar vasitəsilə izah etmə layihəsinə güclü təsir göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Fred-Rivera |first1=Ivette |title=A Historical and Systematic Perspective on A Priori Knowledge and Justification |date=10 August 2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-06874-4 |pages=40–45 |url=https://books.google.com/books?id=MamAEAAAQBAJ&amp;pg=PA43 |language=en |access-date=18 December 2025 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002185310/https://books.google.com/books?id=MamAEAAAQBAJ&amp;pg=PA43 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Zəruri və kontingent həqiqətlərlə əlaqə ===
''Zəruri'' və ''kontingent'' həqiqətlər arasındakı metafizik fərq də ''a priori'' və ''a posteriori'' biliklə əlaqələndirilmişdir.

Bir müddəa [[Modal məntiq|zəruri]] doğru hesab olunur ki, onun inkarı daxili ziddiyyət yaradır; yəni o, bütün [[mümkün dünya]]larda doğrudur. Məsələn, “bütün subaylar evli deyil” müddəasını götürək: onun inkarı (yəni bəzi subayların evli olması) məntiqi baxımdan uyğunsuzdur, çünki “evli olmamaq” anlayışı “subay” anlayışının tərkib hissəsidir. Ziddiyyətlərin mümkün olmaması səbəbilə, öz-özünə zidd olan müddəalar zəruri olaraq yanlışdır; buna görə də belə bir müddəanın inkarı zəruri doğru hesab edilir.

Bunun əksinə olaraq, '''kontingent doğru''' olan müddəa elə bir müddəadır ki, onun inkarı daxili ziddiyyət yaratmır. Buna görə də, belə bir müddəanın bütün mümkün dünyalarda doğru olduğu deyilə bilməz. Ceyson Berin qeyd etdiyi kimi, bütün zəruri müddəaların ''a priori'' olaraq bilindiyini düşünmək məntiqli görünür, çünki “[h]issi təcrübə bizə yalnız aktual dünya haqqında və nəyin faktiki olaraq baş verdiyi barədə məlumat verə bilər; nəyin mütləq baş verməli və ya baş verməməli olduğunu isə deyə bilməz.”&lt;ref&gt;{{harvnb|Baehr|2006}}, §3&lt;/ref&gt;

Kantdan sonra bəzi filosoflar ''apriorilik'', ''analitiklik'' və ''zərurilik'' arasındakı əlaqəni son dərəcə sıx hesab etmişlər. [[Cerri Fodor]]un fikrincə, xüsusilə [[məntiqi pozitivizm|pozitivizm]] “''a priori'' həqiqətlərin mütləq zəruri olmalı olduğunu” açıq-aydın qəbul edirdi.&lt;ref&gt;{{harvnb|Fodor|1998|p=86}}&lt;/ref&gt; Kantdan etibarən analitik və sintetik müddəalar arasındakı fərq müəyyən qədər dəyişmişdir. Analitik müddəalar əsasən “mənaya görə və faktlardan asılı olmayaraq doğru” kimi qəbul edilmiş,&lt;ref name=Q21/&gt; sintetik müddəaların doğruluğunu müəyyən etmək üçün isə empirik araşdırma aparmaq, yəni dünyaya müraciət etmək zəruri sayılmışdır.

===Ayrılma===
Zaman keçdikcə apriorilik, analitiklik və zərurət anlayışları bir-birindən daha aydın şəkildə ayrılmışdır. Məsələn, amerikalı filosof [[Sol Kripke]] (1972) bu mövqeyə qarşı güclü arqumentlər irəli sürərək, '''zəruri ''a posteriori'' həqiqətlərin''' mövcud olduğunu iddia etmişdir.

Nümunə olaraq “su H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O-dur” təklifini (əgər doğru hesab edilərsə) götürmək olar. Kripkenin fikrincə, bu ifadə həm '''zəruri doğrudur''', çünki su ilə H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O eyni şeydir, onlar bütün mümkün dünyalarda eynidirlər və identiklik həqiqətləri məntiqi baxımdan zəruridir; həm də '''''a posteriori''''dir'', çünki bu bilik yalnız empirik tədqiqat yolu ilə əldə olunur. Kripkenin və digərlərinin bu kimi arqumentlərindən sonra filosoflar apriorilik anlayışını zərurət və analitiklik anlayışlarından daha aydın şəkildə ayırmağa meyil göstərmişlər.

Kripkenin bu terminlərə verdiyi təriflər incə məqamlar baxımından Kantın təriflərindən fərqlənir. Bu fərqləri nəzərə alaraq, Kripkenin adlandırma haqqında mübahisəli təhlilinin — yəni onun həm kontingent, həm də ''a priori'' olması fikrinin — [[Stefen Palmquist]]ə görə Kantın epistemoloji çərçivəsinə ən uyğun təsnifatı “'''analitik a posteriori'''” kimi aparılmalıdır.&lt;ref group=&quot;lower-roman&quot;&gt;Stefen Palmquist bu məqalələr cütlüyündə göstərir ki, kontekst çox vaxt konkret bir təklifin necə təsnif ediləcəyini müəyyən edir. Bir kontekstdə sintetik ''a posteriori'' olan təklif başqa bir kontekstdə analitik ''a priori'' ola bilər. ({{harvnb|Palmquist|1987b|pp=269, 273}})&lt;/ref&gt; [[Aaron Sloman]] isə Kantın üçlü fərqləndirməsinin (analitik/sintetik, apriori/empirik və zəruri/kontingent) qısa müdafiəsini təqdim etmişdir; bu müdafiə üçüncü fərqləndirmədə “mümkün dünya semantikası”nı qəbul etmir, sadəcə olaraq bu dünyanın müəyyən cəhətlərinin fərqli ola biləcəyini nəzərdə tutur.{{sfn|Sloman|1965}}

Apriorilik, zərurət və analitiklik arasındakı əlaqəni müəyyənləşdirmək asan deyil. Bununla belə, filosofların əksəriyyəti ən azı bu məsələdə razılaşır ki, bu fərqləndirmələr bir-biri ilə üst-üstə düşə bilsə də, anlayışlar eyni deyildir: ''a priori''/''a posteriori'' fərqləndirməsi [[epistemologiya|epistemoloji]] xarakter daşıyır; analitik/sintetik fərqləndirmə [[dilçilik|linqvistik]] xarakterlidir; zəruri/kontingent fərqləndirməsi isə [[metafizika|metafizik]] xarakter daşıyır.&lt;ref&gt;{{harvnb|Baehr|2006}}, §2–3&lt;/ref&gt;

==Tarix==

===Erkən istifadələr===
''A priori'' termini [[latın dili]]ndə “əvvəl gələndən” (və ya daha az hərfi mənada “ilk prinsiplərdən, təcrübədən əvvəl”) mənasını verir. Bunun əksinə olaraq, ''a posteriori'' termini “sonradan gələndən” (yaxud “təcrübədən sonra”) deməkdir.

Bu terminlər [[Evklid]]in ''[[Evklidin Elementləri|Elementlər]]'' əsərinin latınca tərcümələrində istifadə olunmuşdur. Bu əsər [[erkən yeni dövr Avropası|erkən Avropa modern dövrü]] ərzində dəqiq düşüncənin modeli hesab edilirdi.

''A priori'' bilik anlayışına bənzər erkən fəlsəfi istifadə (hərçənd bu ad altında olmasa da) [[Platon]]un ''[[Meno]]'' dialoqunda təqdim etdiyi [[innatizm|xatırlama nəzəriyyəsi]] ilə əlaqələndirilir. Bu nəzəriyyəyə görə, ''a priori'' bilik insan zehninə daxili, [[Daxili və xarici xassələr (fəlsəfə)|intrinsik]] şəkildə məxsus olan bilikdir.

XIV əsr məntiqçisi [[Albert Saksoniyalı]] həm ''a priori'', həm də ''a posteriori'' anlayışları haqqında yazmışdır.&lt;ref name=EB&gt;{{harvnb|Hoiberg|2010|p=1}}&lt;/ref&gt;

Erkən yeni dövrün [[Tomizm|tomist]] filosofu [[Con Serjent]] bu terminləri düzgün səbəblər və nəticələrlə bağlı çıxarışın istiqamətinə görə fərqləndirmişdir. Onun 1696-cı ildə yazdığı ''The Method to Science'' əsərinin III kitabının IV dərsinin 7-ci bölməsinə görə, bir şeyi ''a priori'' sübut etmək “düzgün təsirləri düzgün səmərəli səbəblərdən çıxarmaq”, ''a posteriori'' sübut etmək isə “düzgün səmərəli səbəbləri düzgün təsirlərdən çıxarmaq” deməkdir.

[[Qotfrid Leybnits|Q. V. Leybnits]] 1684-cü ildə yazdığı “Bilik, həqiqət və ideyalar haqqında düşüncələr” adlı qısa traktatında bir anlayışın mümkünlüyü üçün ''a priori'' və ''a posteriori'' meyarlar arasında fərq qoymuşdur. Tanrının mövcudluğu üçün ''a priori'' və ''a posteriori'' arqumentlər onun ''[[Monadologiya]]'' (1714) əsərində də yer alır.{{sfn|Look|2007}}

[[Corc Berkli]] bu fərqləndirməni 1710-cu ildə yazdığı ''A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge'' əsərində (XXI paraqraf) izah etmişdir.

===İmmanuel Kant===
XVIII əsr alman filosofu [[İmmanuel Kant]] (1781) [[rasionalizm]] və [[empirizm]] nəzəriyyələrinin sintezini müdafiə etmişdir. Kant yazırdı: “Bütün idrakımız təcrübə ilə başlasa da, bundan onun təcrübədən yarandığı nəticəsi çıxmır.”&lt;ref name=&quot;kant_1781&quot;&gt;{{harvnb|Kant|1781|p=1}}&lt;/ref&gt;

Kanta görə, ''a priori'' idrak [[Transsendensiya (fəlsəfə)|transsendental]] xarakter daşıyır, yəni mümkün bütün təcrübənin ''formasına'' əsaslanır; ''a posteriori'' idrak isə empirikdir və təcrübənin ''məzmununa'' əsaslanır:&lt;ref name=&quot;kant_1781&quot;/&gt;

&lt;blockquote&gt; Tamamilə mümkündür ki, bizim empirik biliyimiz həm təəssüratlar vasitəsilə qəbul etdiklərimizdən, həm də idrak qabiliyyətinin özündən təmin etdiyi elementlərdən ibarət mürəkkəb bir quruluş olsun; burada hissi təəssüratlar sadəcə olaraq ''imkan'' (səbəbin təsir yaratması üçün şərait) rolunu oynayır. &lt;/blockquote&gt;

Müasir istifadələrdən fərqli olaraq, Kant hesab edirdi ki, ''a priori'' bilik təcrübənin məzmunundan tamamilə müstəqil deyildir. O, [[rasionalizm|rasionalistlərdən]] fərqli olaraq düşünürdü ki, saf ''a priori'' idrak — yəni empirik məzmunun qarışığı olmadan — yalnız mümkün təcrübənin [[mümkünlük şərti|şərtlərinin]] çıxarılmasına aiddir. Bu ''a priori'' və ya transsendental şərtlər insanın idrak qabiliyyətlərində yerləşir və nə ümumi təcrübə, nə də konkret təcrübə tərəfindən təmin olunur (baxmayaraq ki, ''a priori'' intuisiya təcrübə tərəfindən “hərəkətə gətirilə” bilər).

Kant ''a priori''nin saf formasının deduksiyasını aparmaq üçün [[transsendental məntiq]] anlayışını irəli sürmüşdür. [[Məkan]], [[zaman]] və [[səbəblilik]] saf ''a priori'' intuitiyalar hesab olunur. Kantın fikrincə, bu formalar insan subyektinin konstitutiv hissəsi olmasaydı, insan təcrübəsi nizamlı və qaydalı şəkildə mümkün olmazdı. Bu arqument rəsmi olaraq Kantın [[Transsendental idealizm|transsendental deduksiyası]] kimi tanınır və onun əsas əsəri olan ''[[Saf ağlın tənqidi]]''nin mərkəzi tezisidir.

===Yohann Qotlib Fixte===
Kantın ölümündən sonra bir sıra filosoflar onun fəlsəfəsini düzəltmək və genişləndirmək məqsədi güdmüş, nəticədə müxtəlif [[Alman idealizmi]] formaları yaranmışdır. Bu filosoflardan biri [[Yohann Qotlib Fixte]] idi. Onun tələbəsi (və tənqidçisi) [[Artur Şopenhauer]] Fixtəni ''a priori'' və ''a posteriori'' bilik fərqləndirməsini rədd etməkdə ittiham etmişdir:

{{Blockquote|
… Fixte, [[özlüyündə şey]] anlayışı artıq etibarsız sayıldığı üçün, dərhal özlüyündə heç bir şeyin olmadığı bir sistem qurdu. Nəticədə, tamamilə bizim [[təsəvvür]]ümüz olmayan heç nəyin mövcudluğunu qəbul etmədi və beləliklə bilən [[subyekt]]i hər şeyin mərkəzinə qoydu və ya heç olmasa hər şeyi onun öz resurslarından hasil etdirdi. Bu məqsədlə o, dərhal Kant təliminin ən mühüm və ən dəyərli hissəsini — ''a priori'' və ''a posteriori'' fərqləndirməsini və bununla da [[fenomen]] ilə özlüyündə şey arasındakı fərqi — aradan qaldırdı. O, hər şeyi ''a priori'' elan etdi, təbii ki, bu iddia üçün heç bir dəlil təqdim etmədən; bunun əvəzinə isə absurdluğu dərinlik və anlaşılmazlıq pərdəsi altında gizlədilən sofizmlər və hətta ağılsız saxta sübutlar təqdim etdi. Üstəlik, o, açıq və cəsarətli şəkildə [[intellektual]] [[intuisiya]]ya, yəni əslində [[ilham]]a istinad etdi.
|Şopenhauer|''Parerga and Paralipomena'', I cild, §13}}

== İstinadlar ==

=== Qeydlər ===
{{Reflist|group=lower-roman}}

=== İstinadlar ===
{{Reflist}}

=== Mənbə ===
{{Refbegin}}
* {{cite web | last = Baehr | first = Jason S. | title = A Priori and A Posteriori | website = Internet Encyclopedia of Philosophy | year = 2006 | url = http://www.iep.utm.edu/apriori/ | access-date = 2025-12-18 | archive-date = 2010-03-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100309135741/http://www.iep.utm.edu/apriori/ | url-status = live }}
* {{cite book |first = Graham |last = Bird |editor-first = Ted |editor-last = Honderich |title = The Oxford Companion to Philosophy |publisher = Oxford University Press |location = Oxford |year = 1995 |isbn = 0-19-866132-0 |url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond/page/439 }}
* {{cite book | last = Boghossian | first = Paul Artin | editor1-last = Hale | editor1-first = Bob | editor2-last = Wright | editor2-first = Crispin | chapter = 14: Analyticity | title = A Companion to the Philosophy of Language | series = Blackwell Companions to Philosophy | year = 2003 | orig-year = 1997 | publisher = Blackwell Publishing | location = Malden, MA | isbn = 978-0631213260}}
* {{cite book | last = Fodor | first = Jerry | year = 1998 | title = Concepts: Where Cognitive Science Went Wrong | url = https://archive.org/details/conceptswherecog0000fodo | location = New York, NY | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0198236368 }}
* {{cite encyclopedia | editor-last = Hoiberg | editor-first = Dale H. | encyclopedia = Encyclopædia Britannica, Vol. I: A-Ak – Bayes | title = a priori knowledge | edition = 15th | year = 2010 | location = Chicago, Illinois | isbn = 978-1-59339-837-8 | url = https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency }}
* {{cite book | last = Kant | first = Immanuel | title = Kritik der reinen Vernunft | trans-title = Critique of Pure Reason | year = 1781 | publisher = Im Insel-Verlag | url = https://books.google.com/books?id=b7w8AAAAYAAJ&amp;q=critique+of+pure+reason&amp;pg=PA15 }}
* {{cite book | last = Kitcher | first = Philip | editor1-last = Boghossian | editor1-first = Paul | editor2-last = Peacocke | editor2-first = Christopher | chapter = A Priori Knowledge Revisited | chapter-url = https://books.google.com/books?id=AKwmGycd6yYC&amp;pg=PA65 | title = New Essays on the A Priori | publisher = Oxford University Press | location = Oxford, England | year = 2001 | isbn = 978-0199241279 }}
* {{cite encyclopedia |last=Look |first=Brandon C. |date=22 December 2007 |title=Gottfried Wilhelm Leibniz |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Spring 2020 |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |via=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/leibniz/ |access-date=22 May 2020 |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630092046/https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/leibniz/ |url-status=live }}
* {{cite encyclopedia |last=Macleod |first=Christopher |date=25 August 2016 |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Summer 2020 |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |via=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/mill/ |access-date=18 December 2025 |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130185100/https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/mill/ |url-status=live }}
* {{cite journal | last = Palmquist | first = Stephen | journal = The Review of Metaphysics | volume = 41 | issue = 2 | title = ''A Priori'' Knowledge in Perspective: (II) Naming, Necessity and the Analytic A Posteriori |date = December 1987b | pages = 255–282}}
* {{cite journal | last = Quine | first = Willard Van Orman | title = Two Dogmas of Empiricism | journal = The Philosophical Review | pages = 20–43 | year = 1951 | volume = 60 | issue = 1 | url = http://www.ditext.com/quine/quine.html | doi = 10.2307/2181906 | jstor = 2181906 | url-access = subscription | archive-date = 2017-11-13 | access-date = 2025-12-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171113060456/http://www.ditext.com/quine/quine.html | url-status = live }}
* {{cite journal |last=Sloman |first=A. |date=1965-10-01 |title='Necessary', 'a priori' and 'analytic' |url=https://archive.org/details/sim_analysis_1965-10_26_1/page/12 |journal=Analysis |volume=26 |issue=1 |pages=12–16 |doi=10.1093/analys/26.1.12 |s2cid=17118371 }}
* {{cite journal | last = Sommers | first = Tamler | editor-last = Jarman | editor-first = Casey | url = http://www.believermag.com/issues/200303/?read=interview_strawson | title = Galen Strawson (interview) | publisher = McSweeney's McMullens | location = San Francisco, CA | journal = Believer Magazine | date = March 2003 | access-date = 10 July 2013 | volume = 1 | issue = 1 | archive-date = 25 February 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120225043625/http://www.believermag.com/issues/200303/?read=interview_strawson | url-status = live }}
{{Refend}}

==Əlavə ədəbiyyat==
{{Refbegin}}
* {{cite book |last=Descartes |first=René |year=1641 |url=http://www.wright.edu/cola/descartes/ |title=Meditationes de prima philosophia, in qua Dei existentia et animæ immortalitas demonstratur |trans-title=Meditations on First Philosophy |editor=In Cottingham |display-editors=etal |access-date=25 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715042128/http://www.wright.edu/cola/descartes/ |archive-date=15 July 2013 |url-status=dead}}
* {{cite book |last=Descartes |first=René |title=The Philosophical Writings of Descartes |publisher=Cambridge University Press |year=1984 |isbn=978-0521288088 |volume=2 |location=Cambridge, UK |author-mask=1}}
* {{cite journal |last=Fodor |first=Jerry |title=Water's Water Everywhere |journal=London Review of Books |volume=26 |issue=21 |date=21 October 2004}}.
* {{cite book |last=Greenberg |first=Robert |url=http://www.psupress.psu.edu/books/titles/0-271-02083-0.html |title=Kant's Theory of a Priori Knowledge |publisher=Penn State Press |year=2001 |isbn=978-0271020839 |location=University Park, PA |access-date=30 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901081051/http://www.psupress.psu.edu/books/titles/0-271-02083-0.html |archive-date=1 September 2006 |url-status=dead}}
* {{cite book |last=Heisenberg |first=Werner |year=2007 |orig-year=1958 |title=Physics and Philosophy: The Revolution in Modern Science |pages=76–92 |location=New York, NY |publisher=Harper Perennial Modern Classics |isbn=978-0061209192}}
* {{cite book |last=Hume |first=David |orig-year=1777 |url=http://eserver.org/18th/hume-enquiry.html |title=An Enquiry concerning Human Understanding |editor-last=Millican |editor-first=Peter |publisher=Oxford university Press |location=Oxford, UK |isbn=978-0199549900 |year=2008 |access-date=28 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007110136/http://eserver.org/18th/hume-enquiry.html |archive-date=7 October 2008 |url-status=dead}}
* {{cite journal |last=Jenkins |first=C. S. |date=May 2008 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/119423031/abstract?CRETRY=1&amp;SRETRY=0 |archive-url=https://archive.today/20130105084101/http://www3.interscience.wiley.com/journal/119423031/abstract?CRETRY=1&amp;SRETRY=0 |url-status=dead |archive-date=2013-01-05 |title=A Priori Knowledge: Debates and Developments |journal=Philosophy Compass |volume=3 |issue=3 |pages=436–450 |doi=10.1111/j.1747-9991.2008.00136.x |url-access=subscription}}
* {{cite book |last=Kant |first=Immanuel |year=1783 |title=Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik |trans-title=Prolegomena to any Future Metaphysics |url=http://eserver.org/philosophy/kant-prolegomena.txt |archive-url=https://web.archive.org/web/20000831211542/http://eserver.org/philosophy/kant-prolegomena.txt |archive-date=31 August 2000 |url-status=dead}}
* {{cite book |last=Kripke |first=Saul |orig-year=1972 |chapter=Naming and Necessity |title=Semantics of Natural Language |year=2013 |series=Synthese Library |issue=40 |publisher=Springer |edition=2nd |isbn=978-9027703101}}
* {{cite book |last=Leibniz |first=Gottfried |orig-year=1714 |chapter-url=https://archive.org/details/philosophicalpap0000leib |chapter=Monadology |title=Philosophical Papers and Letters: A Selection |series=Synthese Historical Library |volume=2 |isbn=978-9027706935 |year=1976 |edition=2nd |editor-first=Leroy E. |editor-last=Loemker |publisher=Kluwer Academic Publishers |location=Dordrecht |chapter-url-access=registration}}
* {{cite book |last=Locke |first=John |year=1689 |url=http://www.ilt.columbia.edu/publications/locke_understanding.html |title=An Essay Concerning Human Understanding |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |isbn=978-0198245957 |series=Clarendon Edition of the Works of John Locke |editor-first=Peter H. |editor-last=Nidditch |access-date=29 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060829173733/http://www.ilt.columbia.edu/Publications/locke_understanding.html |archive-date=29 August 2006 |url-status=dead}}
* {{cite journal |last=Palmquist |first=Stephen |journal=The Review of Metaphysics |volume=41 |issue=1 |title=''A Priori'' Knowledge in Perspective: (I) Mathematics, Method and Pure Intuition |date=September 1987a |pages=3–22}}
* {{cite book |last=Plato |orig-year=380 B.C. |chapter-url=https://archive.org/details/completeworks00plat |chapter=Meno |title=Plato: Complete Works |editor1-last=Cooper |editor1-first=John M. |editor2-first=D. S. |editor2-last=Hutchinson |location=Indianapolis, IN |publisher=Hackett Publishing Co. |year=1997 |isbn=978-0872203495}}
{{Refend}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category|A priori}}
{{Wikiquote}}
* [http://www.philosophypages.com/dy/a5.htm#a-pr ''A priori'' / ''a posteriori''] – in the Philosophical Dictionary online.
* [http://plato.stanford.edu/entries/rationalism-empiricism/ &quot;Rationalism vs. Empiricism&quot;] – an article by Peter Markie in the ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.

{{Xarici keçidlər}}
{{Elm fəlsəfəsi}}

[[Kateqoriya:Epistemologiya anlayışları]]
[[Kateqoriya:Kantçılıq]]
[[Kateqoriya:Latınca fəlsəfi ifadələr]]
[[Kateqoriya:Məntiq anlayışları]]
[[Kateqoriya:Latınca məntiq ifadələri]]
[[Kateqoriya:Empirizm]]
[[Kateqoriya:Tənqidi düşüncə]]
[[Kateqoriya:Reallıq]]</text>
      <sha1>qiv4op3r9ql4d1cfttnvm9qhbq3kyk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adam (qətl qurbanı)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949655</id>
    <revision>
      <id>8966091</id>
      <parentid>8420728</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10186" sha1="pto6f8bqwz3ta9z6zjuk5yzd15r0fiy" xml:space="preserve">'''&quot;Adam&quot;''' ({{DVTY}}) '''—''' polis tərəfindən 21 sentyabr 2001-ci ildə [[London]]da [[Temza]] çayında gövdəsi tapılan naməlum oğlan uşağına verilən ad. Müstəntiqlər uşağın [[Nigeriya]]nın cənub-qərbindən olduğuna və qətlindən bir neçə gün əvvəl ritual şəkildə qətl qurbanı edilməsi üçün Birləşmiş Krallığa [[İnsan alveri|gətirildiyini]] düşünürlər.&lt;ref name=&quot;bbc2003&quot;&gt;{{citation|title=Torso murder inquiry moves to Nigeria|date=27 February 2003|newspaper=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2803441.stm|access-date=6 May 2016|archive-date=13 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313145740/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2803441.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu günə qədər heç kim Adamın qətli ilə bağlı ittiham olunmayıb və onun əsl kimliyi hələ də məlum deyil.&lt;ref name=&quot;bbc2013&quot;&gt;{{cite news |last=Crawford |first=Angus |date=2013-02-07 |title=Torso case boy 'identified' |newspaper=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21365961 |access-date=6 May 2016}}&lt;/ref&gt;

== Ümumi məlumat ==
21 sentyabr 2001-ci ildə Londonun mərkəzindəki [[Tauer körpüsü]]nün yaxınlığında, Temza çayında gənc oğlanın cəsədi tapıldı. Polis əməkdaşları tərəfindən &quot;Adam&quot; adlandırılan&lt;ref name=&quot;bbc2003&quot; /&gt; şəxsiyyəti məlum olmayan cəsəd qalıqları narıncı qız şortu geyinmiş təxminən dörd-səkkiz yaşlarında qaradərili bir kişiyə məxsus olduğu təyin edildi.&lt;ref name=&quot;butcher&quot;&gt;{{citation|first=Tim|last=Butcher|location=Johannesburg|title=Mandela's plea over torso boy|newspaper=The Telegraph|date=19 April 2002|url=https://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/4181868/Mandelas-plea-over-torso-boy.html|access-date=6 May 2016|archive-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610051421/http://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/4181868/Mandelas-plea-over-torso-boy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;channel4&quot;&gt;{{cite AV media|title=Torso in the Thames|publisher=[[Channel 4]] Television, UK|date=2003|type=TV production}}&lt;/ref&gt; Meyitin [[otopsi]]sı Adamın zəhərləndiyini, onun bədənindəki qanını süzmək üçün boğazının kəsildiyini,&lt;ref name=&quot;owen&quot;&gt;{{citation|first=James|last=Owen|title=London Witchcraft Murder Traced to Africa Child Trade|website=National Geographic|date=10 February 2005|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/02/0210_020510_tv_witchcraft.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20050213035908/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/02/0210_020510_tv_witchcraft.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2005|access-date=6 May 2016}}&lt;/ref&gt; başı, qol və ayaqlarının gövdəsindən peşəkarcasına ayrıldığını göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;bbc2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;butcher&quot; /&gt; Əlavə məhkəmə-tibbi ekspertiza onun mədəsinin tərkibini və sümüklərindəki mikroelementləri araşdıraraq&lt;ref name=&quot;owen&quot; /&gt; Adamın öldürülməzdən əvvəl Birləşmiş Krallıqda cəmi bir neçə gün və ya həftə olduğunu təyin etdilər&lt;ref name=&quot;owen&quot; /&gt; və onların ehtimalına görə, oğlan uşağı [[vudu]]ların yarandığı yer kimi tanınan&lt;ref name=&quot;owen&quot; /&gt; cənub-qərbi Nigeriyanın [[Benin-Siti|Benin]] şəhəri yaxınlığındakı bir bölgədən idi.&lt;ref name=&quot;bbc2003&quot; /&gt; Mütəxəssislər dəlillərə əsaslanaraq cinayətin ritual qətl olduğunu açıqladılar. Bəzi müstəntiqlər Adamın &quot;[[muti]]&quot; qətli üçün Britaniyaya [[Traffikinq|trafikkinq]] edildiyi vurğuladılar.&lt;ref name=&quot;bbc2003&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;owen&quot; /&gt; Bu nadir Cənubi Afrika ritual qurbanvermə zamanı [[cadugər həkim]] uşaq bədəninin hissələrindən istifadə edərək &quot;muti&quot; adlanan müalicə məqsədli mikstura hazırlayır.&lt;ref name=&quot;butcher&quot; /&gt; Lakin sonrakı məhkəmə-tibbi ekspertizası nümayiş etdi ki, qətl [[Oşuna]] adlı [[Yoruba dini|Yoruba]] [[Yoruba dini|dini]] qadın tanrısına qurbanvermə ritualına aiddir.&lt;ref name=&quot;Crawford2021&quot;&gt;{{Cite news |last=Crawford |first=Angus |date=2021-09-21 |title=The torso in the Thames: A 20-year mystery |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-58415046 |access-date=2025-09-27 |archive-date=2025-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125101530/https://www.bbc.com/news/uk-58415046 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstintaq ==
Britaniya və Avropada itkin düşmüş uşaqlara aid məlumat bazalarında Adama uyğun məlumat tapa bilmədikləri üçün müstəntiqlər ictimaiyyətdən kömək istədilər. Lakin, hadisənin ABŞ-də baş verən [[11 sentyabr hücumları]] ilə yaxın tarixdə təsadüf etdiyi üçün hekayə geniş şəkildə yayılmadı. Birləşmiş Krallıqda növbəti il ​​ərzində bu cinayət işinə olan maraq və işıqlandırma artdı və qatillərin məhkum edilməsinə və ya Adamın şəxsiyyətinin müəyyən edilməsinə töhfə verəcək məlumatlara görə mükafatlar təklif edildi. Nigeriyada bu hekayə hələlik hər-hansısa böyük müzakirələrə səbəb olmamışdır.&lt;ref name=&quot;butcher&quot; /&gt;

2002-ci ildə istintaq prosesinin irəllələməsi dalana dirənəndə London rəsmiləri Cənubi Afrikanın [[Yohannesburq]] şəhərinə səyahət etdilər. Orada Nobel mükafatı laureatı və Cənubi Afrikanın keçmiş prezidenti [[Nelson Mandela]] London polisinin Adamı müəyyən etməsinə kömək edə biləcək hər hansısa məlumatın yayılmasına çağırış edərək ictimaiyyətə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;butcher&quot; /&gt; Mandelanın müraciəti bütün Afrika ölkələrində yayımlandı və bir çox dilə, o cümlədən müstəntiqlərin Adamla əlaqələndirdiyi regiondakı yerli dil olan [[Yoruba dili|yoruba]] dilinə tərcümə edildi.&lt;ref name=&quot;bbc2003&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;butcher&quot; /&gt;

2003-cü ildə London metropoliten polisi yerli detektivlər və muti mütəxəssisləri ilə məsləhətləşmək üçün Cənubi Afrikaya səfər etdi. Ekspertlər narıncı şorta əsaslanaraq Adamın qatillər ilə qohumluq əlaqədə olduğunu irəli sürdülər. Muti rituallarında qırmızı rəng dirilmənin rəngidir, buna görə də Adamın qatillərindən ən azı biri onunla qohum idi və onun ruhundan üzr istəməyə çalışaraq onun yenidən dirilməsi üçün bu şəkildə dua edirdi.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Richard Hoskins|title=Torso in the Thames Adam's Story|date=2011-10-16|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Eb5Tpunj5s|access-date=2019-06-15|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008180952/https://www.youtube.com/watch?v=2Eb5Tpunj5s&amp;gl=US&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Polis daha sonra Nigeriyaya gedərək Adamın valideynlərini tapmaq üçün kampaniyaya başladı. Bölgədəki ibtidai məktəblərə baş çəkmək və itkin düşmüş uşaqlarla bağlı araşdırmaları tədqiq etdiklərinə baxmayaraq, heç bir nəticə əldə edilmədi.&lt;ref name=&quot;channel4&quot; /&gt;

=== İrəliləmələr ===
29 mart 2011-ci ildə tapılan gövdənin İkpomvosa adlı oğlan uşağına aid olduğu bildirildi, bu məlumat jurnalistlərin Adamı Almaniyada himayəsində saxlayan bir qadınla intervyudan sonra bu nəticəyə gəldilər. Həmin qadının sözlərinə görə Adamın valdeyinləri Nigeriyaya deportasiya edildiyindən o, bir ara Adamın qayğısına qalırdı. İki övlad anası Joys Osiyagede &quot;[[ITV1|ITV]]&quot; kanalında &quot;London Tonight&quot; proqramına verdiyi müsahibədə 6 yaşlı uşağı Londona səfər etməyi düşünən Bava adlı bir kişiyə təhvil verdiyini açıqladı. Detektivlər bunu &quot;böyük bir irəliləyiş&quot; kimi qiymətləndirdilər.

2013-cü ilin fevral ayında Osiyagede &quot;[[BBC]]&quot; ilə əlaqə saxlayaraq oğlan haqqında bildiyi hər şeyi onlarla paylaşmağa hazır olduğunu bildirdi. Osiyagede oğlan uşağının əsl adının əslində İkpomvosa deyil, Patrik Erhabor olduğunu açıqladı.&lt;ref name=&quot;Crawford2021&quot; /&gt; O, həmçinin Bavanı Kingsli Oco olduğunu bildirmiş və mətbuatda yayılan bir fotoşəkildə dostunun sağ olan oğlu yerinə səhvən Patrikin təsvir olduğunu düşündüyünü açıqladı. Buna baxmayaraq, polisin onun ruhi vəziyyəti ilə bağlı şübhələri detektivlərin bu iddialara şübhə ilə yanaşması Adamın rəsmi olaraq kimliyi heç vaxt müəyyən edilmədiyi anlamına gəlir.&lt;ref name=&quot;bbc2013&quot; /&gt;

Metropoliten polisi hesab edir ki, bu cinayət işinin ictimailəşmə səviyyəsi Birləşmiş Krallıqda gələcək ritual cinayətlərinin qarşısını almağa töhfə vermişdi.&lt;ref name=&quot;channel4&quot; /&gt;

== Əlaqəli cinayət işləri ==
2002-ci ilin iyul ayında Almaniyadan Birləşmiş Krallığa gələn bir nigeriyalı qadın, ritual qətllər həyata keçirən [[Yorubalar|Yoruba]] kultundan qaçdığını iddia edirdi. O, onların onun oğlunu öldürməyə cəhd etmiş və Adamın Londonda valideynləri tərəfindən öldürüldüyünü bilirmişdir. Lakin onun mənzilində axtarış aparan polis Adamın üzərində tapılan eyni geyim brendindən olan narıncı şort aşkar etmişdir.&lt;ref name=&quot;channel4&quot; /&gt; 2002-ci ilin dekabr ayında o, Nigeriyaya geri deportasiya edildi.

Polisin qadının tanışları üzərində apardığı müşahidələr Kingsli Oco adlı daha bir nigeriyalı kişiyə yönəltdi. Oconun evində aparılan axtarışlar nəticəsində bir sıra ritual əşyalar aşkar olundu, amma əşyaların üzərindəki DNT-nin heç biri Adamın DNT-si ilə üst-üstə düşmədi.&lt;ref name=&quot;channel4&quot; /&gt; 2004-cü ilin iyul ayında Oco uşaq alveri cinayətlərində ittiham olunaraq dörd il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi.&lt;ref name=&quot;bbc20132&quot;&gt;{{cite news |last=Crawford |first=Angus |date=2013-02-07 |title=Torso case boy 'identified' |newspaper=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21365961 |access-date=6 May 2016 |archive-date=2016-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421122411/http://www.bbc.co.uk/news/uk-21365961 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2001-ci ildə London]]
[[Kateqoriya:İngiltərədə uşaq qətlləri]]
[[Kateqoriya:Satanizm və ya okkultizmlə əlaqəli cinayətlər]]
[[Kateqoriya:Temza çayı tarixi]]</text>
      <sha1>pto6f8bqwz3ta9z6zjuk5yzd15r0fiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abram Qeyms</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949689</id>
    <revision>
      <id>8966070</id>
      <parentid>8429748</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="1u3aso69cc64meirx3zhh2pfxf8un3s" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
'''Abram Qeyms''' ({{dil-en|Abram Games}}; {{DVTY}}) — [[Amerika]]lı [[qrafik dizayn]]eri.
== Həyatı ==
Abram Qeyms 29 iyul 1914-cü ildə [[London]]da [[Yəhudilər|yəhudi]] ailəsində anadan olub. Gənc yaşlarından sənətə maraq göstərmiş və 1930-cu illərdə Londondakı məşhur &quot;Saint Martin's School of Artda&quot; təhsil almışdır. O, təhsil aldığı dövrdə çoxsaylı avangard sənət və dizayn hərəkatları ilə tanış olmuş, xüsusilə [[Bauhauz|Bauhaus]] və [[Konstruktivizm]] kimi yanaşmaların təsirinə məruz qalmışdır.&lt;ref name=&quot;Souter, Nick and Tessa 2012 203&quot;&gt;{{cite book|last=Souter, Nick and Tessa|title=The Illustration Handbook: A Guide to the World's Greatest Illustrators|url=https://archive.org/details/isbn_9781845734732|year=2012|publisher=Oceana|isbn=978-1-84573-473-2|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781845734732/page/202 203]}}&lt;/ref&gt;

Abram Qeyms ən çox [[İkinci Dünya müharibəsi]] dövründəki plakat dizaynları ilə məşhurdur. Müharibə zamanı o, [[İngiltərə]]nin müharibə idarələri üçün çoxsaylı reklam və təşviqat plakatları hazırlamışdır.&lt;ref name=&quot;design&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.designmuseum.org/design/abram-games | title=Abram Games | publisher=[[Design Museum]] | date=2003 | accessdate=14 November 2014 | archive-date=2 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140902144035/http://designmuseum.org/design/abram-games | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RSlocombe&quot;&gt;{{cite book|author=Richard Slocombe|publisher=Imperial War Museum|year=2014|title=British Posters of the Second World War |ISBN=978-1-904897-92-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UOBag&gt;{{cite web|author=|url=http://arts.brighton.ac.uk/collections/design-archives/resources/rdis-at-britain-can-make-it,-1946/abram-games|title=Abram Games|date=|accessdate=7 November 2016|work=University of Brighton Design Archives|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220955/http://arts.brighton.ac.uk/collections/design-archives/resources/rdis-at-britain-can-make-it,-1946/abram-games|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Join the Ats Art.IWMPST2832.jpg
Festival of Britain.JPG
Jersey deckchair poster.jpg|
Fly BEA Jersey tourism advertising poster beach umbrella.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Amstutz, W.''Who's Who in Graphic Art'' (1962. Zurich: Graphis Press)
* Gombrich, E.H., et al. ''A. Games: Sixty Years of Design'' (1990. South Glamorgan, UK: Institute of Higher Education) |  {{ISBN|0-9515777-0-0}}
* Livingston, Alan and Isabella ''The Thames and Hudson Dictionary of Graphic Design and Designers'' (2003. London: Thames and Hudson) |  {{ISBN|0-500-20353-9}}
* Moriarty, Catherine, et al. ''Abram Games, Graphic Designer: Maximum Meaning, Minimum Means'' [exhibition catalogue] (2003. London: Lund Humphries) |  {{ISBN|0-85331-881-6}}
* Games, Naomi et al. ''Abram Games: His Life and Work'' (2003. New York Princeton Architectural Press) |  {{ISBN|1-56898-364-6}}
* Games, Naomi. ''Poster Journeys: Abram Games and London Transport'' (Capital Transport, Mendlesham, UK)

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Abram Games}}
* {{Official website|http://www.abramgames.com/bb.htm}}
* [https://www.iwm.org.uk/collections/search?filters%5BmakerString%5D%5BGames%2C%20Abram%5D=on&amp;page=0 Posters by Abram Games on the Imperial War Museum website]
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>1u3aso69cc64meirx3zhh2pfxf8un3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdullah Cövdət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949927</id>
    <revision>
      <id>8966042</id>
      <parentid>8907254</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>10 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43127" sha1="micdjfa07biljj68r2uiyzix43ux48n" xml:space="preserve">{{Yaxşı məqalə}}
{{siyasətçi}}

'''Abdullah Cövdət bəy'''{{Sfn|Quliyev|2016|pages=14–17}}&lt;ref name=&quot;Turan&quot;&gt;{{cite web |date=24 mart 2025 |title=Abdullah Cövdət kimdir? |url=https://kulis.az/xeber/tarix/abdullah-covdet-kimdir-azer-turan-59730 |first=Azər |last=Turan |work=Kulis.az |access-date=2025-12-24 |archive-date=2025-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226211540/https://kulis.az/xeber/tarix/abdullah-covdet-kimdir-azer-turan-59730 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{Efn|Bəzi azərbaycandilli mənbələrdə '''Abdulla Cövdət''' formasında da yazılmışdır.{{sfn|Babayev|1993|page=6}}{{Sfn|Məmmədov|2021|pages=2013–2014}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Füyuzat&quot; jurnalının yenidən nəşr olunmasından 18 il ötür |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/diger/12688-fuyuzat-jurnalinin-yeniden-nesr-olunmasindan-18-il-otur |work=Ədəbiyyat qəzeti |editor-first=Mübariz |editor-last=Yunus |date=7 January 2025 |access-date=24 December 2025 |archive-date=26 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226211549/https://edebiyyatqazeti.az/news/diger/12688-fuyuzat-jurnalinin-yeniden-nesr-olunmasindan-18-il-otur |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} ({{dil-ota|عبدالله جودت}}, {{dil-tr|Abdullah Cevdet Bey}}, {{dil-ku|Ebdullah Cewdetê Daskûzayî}};&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bernamegeh.org/2019/11/10/jiyana-evdila-cewdet/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-12-24 |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117043150/https://www.bernamegeh.org/2019/11/10/jiyana-evdila-cewdet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{DVTY}}) — [[Türkiyə]] ziyalısı və həkimi, [[Türkiyədə masonluq|mason]].{{sfn|Babayev|1993|page=6}}{{sfn|Aractingi|2018|page=129}} O, [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin (İTK) qurucularından biri olmuş və &quot;Bir kürd&quot; təxəllüsü ilə &quot;''Meşveret''&quot;, &quot;''[[Kürdüstan (qəzet)|Kürdüstan]]''&quot; və &quot;''Roji Kürd''&quot; kimi nəşrlərdə [[Şərq–Qərb dixotomiyası]], [[kürdlər|kürd]] oyanışı və [[kürd milliyyətçiliyi|milliyyətçiliyi]] haqqında məqalələr yazmışdır. Şəxsi nəşri olan &quot;''[[İctihad]]''&quot;da cəmiyyətin [[qərbləşmə|qərbləşdirilməsini]], [[feminizm]]i, [[əmək hüquqları|fəhlə hüquqları]]nı, azadlığı, elmi, [[sekulyarizm]]i və [[sosial liberalizm]]i təbliğ etmişdir. 1902-ci ilədək İTK-nın ideoloqu olmuş, lakin təşkilatın [[Türkiyə milliyyətçiliyi|türk milliyyətçiliyi]]ni qəbul etməsindən sonra qurduğu təşkilata müxalifətə keçmişdir. 1908-ci ildə Demokratik Partiyanı qurmuş, bu partiya 1911-ci ildə [[Azadlıq və Razılaşma Partiyası]] ilə birləşmişdir. 1920-ci illərin əvvəllərində qısa müddətə kürd müstəqilliyini dəstəkləmiş, sonradan isə [[Mustafa Kamal Atatürk]] ilə [[Türk Milli Hərəkatı]]nı müdafiə etmişdir.

Cövdətin ədəbi fəaliyyəti dini mühafizəkarlarla düşmənçilik münasibəti və daimi mətbuat [[senzura]]sının müşayiəti ilə xarakterizə olunmuşdur. [[İslam]] və [[Məhəmməd]] haqqında [[tənqidi düşüncə|tənqidi]] tarixi esselərinə görə bir neçə dəfə [[kafir|küfr]] ittihamı ilə məhkəməyə verilmişdir. [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] ictimaiyyətinə [[Çarlz Darvin]]in [[təkamül nəzəriyyəsi]]ni və [[bəhailik|bəhai dini]]ni təqdim etmişdir. Cövdətin bir çox fikirləri, Atatürkün öz etirafına görə, sekulyarizm, [[mədrəsə]]lərin bağlanması və [[qadın hüquqları]]nın genişləndirilməsi kimi [[Atatürk islahatları|islahatları]]nda həyata keçmişdir.

== Həyatı ==

=== Erkən illəri ===
Abdullah Cövdət 9 sentyabr 1869-cu ildə (və ya 1867-ci ildə) [[Malatya]]nın [[Ərəbgir]] şəhərində anadan olmuşdur.{{sfn|Hüseyin|1999}}&lt;ref name=&quot;yalin&quot;&gt;{{cite web|access-date=18 December 2015 |archive-date=19 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219123925/https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=7d53ed97e31a8bd343165919e7dff23b4d80b439b0c1d53d96c6512100d70adf8ce68e7d3257b8d2a3aa6d5f0ed774a7 |url-status=dead |first1=Yalın |last1=Alpay |location=İstanbul |ref=Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ekim 2007 |title=A Glimpse into the first racist approach in the Ottoman Empire: The &quot;Scientific&quot; racism of Abdullah Cevdet |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=7d53ed97e31a8bd343165919e7dff23b4d80b439b0c1d53d96c6512100d70adf8ce68e7d3257b8d2a3aa6d5f0ed774a7 }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; O, [[kürdlər|kürd]]mənşəli ailədə doğulmuşdur. Özünü həmişə kürdmənşəli [[Anadolu türkləri|türk]] kimi təqdim etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Usta |first=Sadık |date=19 June 2016 |title=Dr. Abdullah Cevdet'in sıra dışı hayatı |url=https://www.odatv.com/guncel/dr-abdullah-cevdetin-sira-disi-hayati-96052 |website=OdaTV |access-date=24 December 2025 |archive-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203173241/https://www.odatv.com/guncel/dr-abdullah-cevdetin-sira-disi-hayati-96052 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Atası [[Diyarbəkir]]də yerləşən birinci batalyonun katibi [[Hacı]] Ömər Vasfi Əfəndi olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ismail&quot;&gt;{{cite web |access-date=12 August 2015 |archive-date=19 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219123929/https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=7d53ed97e31a8bd3e031db4041bf44db0c30feadc546b10462fb3c58a06d3edf2ba9b86d06337221 |url-status=dead |first1=İsmail |last1=Çebi |ref=İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2010 |title=Dr. Abdullah Cevdet'in düşüncesinde madde anlayışı |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=7d53ed97e31a8bd3e031db4041bf44db0c30feadc546b10462fb3c58a06d3edf2ba9b86d06337221}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; [[Hozat]] və Ərəbgirdə ibtidai təhsilini [[Rüşdiyyə məktəbi]]ndə başa vurmuş,{{sfn|Dünyaminqızı|2024|p=100}} bundan sonra ailəsi ilə [[Harput]]a köçmüşdür.&lt;ref name=&quot;ataturkansiklopedisi&quot;&gt;{{cite web|archive-date=11 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111124152/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/dr-abdullah-cevdet-1869-1932/ |publisher=Atatürk Ansiklopedisi |title=Dr. Abdullah Cevdet (1869- 1932) |url=https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/dr-abdullah-cevdet-1869-1932/ |work=Yunus Emre TANSÜ}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; 1885-ci ildə [[Elazığ|Mamurətül-əziz]] Hərbi Orta Məktəbini bitirmişdir. On beş yaşında İstanbulaya gedərək [[Kuleli Hərbi Liseyi|Kuleli Hərbi Tibb Hazırlıq Məktəbi]]nə daxil olmuşdur. Üç il sonra məzun olaraq təhsilini [[Məktəbi-tibbiyeyi-şahanə]]də davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-date=11 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111124358/https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-cevdet |publisher=TDV İslam Ansiklopedisi |title=ABDULLAH CEVDET (1869-1932) |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-cevdet |work=M. ŞÜKRÜ HANİOĞLU}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

Cövdət əvvəlcə dindar [[müsəlman]] olmuş və dini təhsil almış, lakin Qərb [[materializm|materialist]] fəlsəfələrinin təsiri ilə institusional dinə qarşı dönmüşdür.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; O, &quot;müsəlman [[Allah]]ının müasir dövrdə faydasız olmasına baxmayaraq, [[islam]] cəmiyyətinin islam prinsiplərini qoruması lazım olduğunu&quot; düşünmüşdür.{{sfn|Hanioğlu|2005|page=41}}

=== Tibb məktəbində ===
[[Məktəbi-tibbiyeyi-şahanə]]də tələbəlik illərində məktəbdə üstünlük təşkil edən bioloji materializm ideologiyasından təsirlənmişdir. Onu çox təsir edən [[Lüdviq Büxner]]in &quot;''Güc və mahiyyət''&quot; əsərinin bir hissəsini &quot;''Fizyolociya-i Tefekkür''&quot; (1890), yəni &quot;''Təfəkkür fiziologiyası''&quot; adı ilə tərcümə etmişdir. Həmin il beyin funksiyaları haqqında &quot;''Dimâğ''&quot; ({{lit|Beyin}}) əsərini nəşr etdirmişdir. 1890-cı ildə islam alimlərinin fikirləri ilə bioloji materialist filosofların ideyalarını uzlaşdırmağa çalışan &quot;''Fünûn ve Felsefe''&quot; ({{lit|Elm və fəlsəfə}}) əsərinin ilk layihəsini hazırlamışdır. Məktəbin son ilində bioloji materializm və beyin funksiyaları haqqında iki kitab – &quot;''Fizyolociya ve Hıfz-ı Sıhhat-i Dimâğ''&quot; ({{lit|Fiziologiya və ruhi sağlamlığın qorunması}}) və &quot;''Melekât-ı Akliyye''&quot; ({{lit|Ağıl mələkləri}}) nəşr etdirmiş, eyni mövzularda &quot;''Maârif''&quot;, &quot;''Musavver Cihan''&quot; və &quot;''Resimli Kitab''&quot; jurnallarında məqalələr yazmışdır.&lt;ref name=&quot;tdvia&quot;&gt;{{cite web |access-date=18 December 2015 |archive-date=19 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219123933/http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c01/c010099.pdf |url-status=dead |first1=M. Şükrü |last1=Hanioğlu |ref=Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1988, Cilt 1 |title=Abdullah Cevdet |url=http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c01/c010099.pdf}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

Cövdət siyasi baxışlarını formalaşdırdıqca özündən əvvəlki &quot;[[Gənc osmanlılar]]&quot;, xüsusilə [[Əli Suavi]] ilə eyniləşmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 3 iyun 1889-cu ildə üç dostu – [[İbrahim Temo]], [[İshaq Sükuti]] və [[Mehmed Rəşid]] ilə birlikdə Osmanlı İttihad Komitəsini qurmuşdur.{{sfn|Dünyaminqızı|2024|p=101}} Bu cəmiyyət sonradan [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinə çevrilmişdir.{{sfn|Jongerden|2012|page=69}} Cövdət kimi digər &quot;[[Gənc türklər]]&quot; in ümumi məqsədi [[Osmanlı sultanlarının siyahısı|Sultan]] [[II Əbdülhəmid]]in [[mütləq monarxiya|mütləqiyyətçi rejimi]]nə son qoymaq olmuşdur. Təhsili dövründə siyasi fəaliyyətinə görə bir neçə dəfə həbs edilmiş və müvəqqəti olaraq məktəbdən xaric olunmuşdur.{{sfn|Hüseyin|1999}} Tibb məktəbində olarkən ədəbiyyat mühitinə qoşulmuş, [[Əbdülhaq Hamid Tərxan|Əbdülhaq Hamid]]in xahişi ilə onun şeirlərini kitab şəklinə salmışdır. Ömər Cövdət adı ilə nəşr olunan bu erkən əsərlərdə [[Namiq Kamal]], [[Rəcaizadə Mahmud Əkrəm]], Həmid və [[Xalid Ziya Uşaqlıgil|Xalid Ziya]]nın təsirləri hiss olunur. 1890-cı ildə nəşr olunan ilk şeir kitabı &quot;''Hiç''&quot;dən sonra &quot;''Tuluat''&quot; (1891) və &quot;''Masumiyet''&quot; (1893) şeir kitablarını da çap etdirmişdir.&lt;ref name=&quot;kenthaber2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kenthaber.com/dogu-anadolu/malatya/arapgir/Kimdir/iz-birakan/abdullah-cevdet--karlidag |title=Abdullah Cevdet (Karlıdağ) |work=Kenthaber.com Arapgir-Malatya İz bırakanlar Sayfası |access-date=2025-12-24 |archive-date=2024-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813184804/http://www.kenthaber.com/dogu-anadolu/malatya/arapgir/Kimdir/iz-birakan/abdullah-cevdet--karlidag |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Cövdət Məktəbi-tibbiyeyi-şahanədə [[Əli bəy Hüseynzadə]] ilə birlikdə təhsil almışdır. Abdulla Cövdət və Əli bəy Hüseynzadə arasında uzunmüddətli dostluq və intellektual əməkdaşlıq mövcud idi.{{Sfn|Quliyev|2016|pages|14–17}} Abdullah Cövdət barədə ilk yazını 1906-cı ildə [[Bakı]]da Əli bəy Hüseynzadə, Hüseynzadə barədə ilk yazını – &quot;İhyayi layəmut. Həkim, ədib Əli bəy Hüseynzadə&quot; sərlövhəli məqaləni 1908-ci ildə o zaman [[Qahirə]]də çıxan &quot;''[[İctihad]]''&quot; jurnalında Abdullah Cövdət yazmış, məqalədə &quot;Rəsuli-həqq&quot; adlandırdığı Hüseynzadəni [[Prometey]] ilə müqayisə etmişdi. Hüseynzadənin imzası ilk dəfə 1891-ci ildə Abdullah Cövdətin &quot;''Ramazan bağçası''&quot;nda görünmüşdür.&lt;ref name=&quot;Turan&quot; /&gt; Ondan başqa, [[Mirzə Ələkbər Sabir]] də Cövdətin yaradıcılığından ilham almışdır.{{Sfn|Məmmədov|2021|pages=2013–2014}}

Nəhayət, 1894-cü ilin iyulunda tibb təhsilini başa vurmuş və göz həkimi olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra [[İstanbul]]da yerləşən [[Heydarpaşa Nümunə Xəstəxanası]]nda praktika keçmişdir.{{sfn|Hüseyin|1999}} Həmin ilin noyabrında [[vəba]] epidemiyası səbəbindən müvəqqəti olaraq Diyarbəkirə göndərilmiş, eyni zamanda şəhərdə İTK filialını qurmaq üçün fəaliyyət göstərmişdir.{{sfn|Çamsoy|2007}} Burada olduğu zaman Cövdət [[Ziya Göyalp]] ilə ünsiyyətə keçmişdir. Ziyanın əmisi dindar idi və onun [[ateizm|ateist]] olan Cövdət ilə ünsiyyətinə qarşı çıxırdı.{{sfn|Uzer|2016|pages=63–66}} Ziya materializmi kəşf etməsinin yaratdığı [[ekzistensial böhran]]dan, iqtisadi çətinliklər səbəbilə təhsilini davam etdirmək məqsədilə İstanbula gedə bilməməsi və ailəsinin evlənmək üçün təzyiqindın sonra 1895-ci ilin əvvəllərində intihara cəhd etmişdir.{{sfn|Gürsoy|Çapçıoğlu|2006|pages=89-98}}{{Sfn|Kieser|2018|page=100}} Abdullah Cövdət bəy onu xilas etmək üçün hərəkətə keçmiş, Diyarbəkirdə yaşayan gənc [[ruslar|rusəsilli]] cərrah ilə birlikdə [[morfin]] istifadə etmədən Ziyanın öz başına atdığı gülləni çıxarmışdır.&lt;ref name=&quot;egze&quot;&gt;{{Cite web |work=Egze.com |url = http://www.egze.com/edeb/gosteryazar.php?kac%20=%2068|title = Ziya Gökalp, Hayatı ve Edebi Kişliği|archive-url = https://web.archive.org/web/20150219101508/http://www.egze.com/edeb/gosteryazar.php?kac|archive-date = 19 February 2015|url-status = live}}&lt;/ref&gt; Cövdət bundan sonra Ziyanı İTK-yə daxil etmişdir.{{sfn|Arıkan|2005}}{{sfn|Arıkan|2006}}{{sfn|Parla|1985|page=12}} Cövdət sonralar Ziyanın [[türkçülük|türkçü]] ideoloqa çevrilməsindən şikayətlənmişdir.{{sfn|Uzer|2016|pages=63–66}} Hər halda, Cövdət Diyarbəkirdə olduğu dövrdə fürsətdən istifadə etmiş, burada Büxnerin &quot;''Təbiət və ruh''&quot; əsərini &quot;{{lang|tr|Goril}}&quot; təxəllüsü ilə tərcümə etmişdir.{{sfn|Arıkan|2005}}{{sfn|Arıkan|2006}}

=== Aktivist kimi ===
[[Fayl:Abdullah Cevdet darvin karikatürü.png|thumb|Abdullah Cövdətin &quot;[[Təkamül nəzəriyyəsi|Darvin nəzəriyyəsi]]nin nümayəndəsi&quot; adlı karikaturası.]]

1895-ci ildə [[İstanbul]]a qayıtdıqda qiyam ittihamı ilə həbs edilmiş və [[Trablusqərb vilayəti]]nə sürgün edilmiş və orada [[Tripoli]] şəhərində Mərkəzi Xəstəxananın göz xəstəlikləri şöbəsinə təyin olunmuşdur, yəni [[de-fakto]] sürgün edilmişdir. [[Trablusqərb vilayəti]]nə sürgün edilmiş və orada [[Tripoli]] şəhərində Mərkəzi Xəstəxananın göz xəstəlikləri şöbəsinə təyin olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;kenthaber2&quot; /&gt; Buna baxmayaraq, Cövdət orada da İTK naminə fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bir il yarım xidmət etdikdən sonra yenidən həbsə alınmışdır.&lt;ref name=&quot;sosyoloji&quot;&gt;{{cite web|access-date=20 July 2011 |archive-date=4 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704224221/http://www.sosyoloji.com.tr/abdullah-cevdet-3671/ |title=Sosyoloji.com.tr sitesi Abdullah Cevdet Sayfası, ''Erişim tarihi:20.07.2011'' |url=http://www.sosyoloji.com.tr/abdullah-cevdet-3671/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Dörd ay sonra azadlığa buraxıldıqda [[Fəzzan]]a deportasiya olunacağını öyrənmiş və 1897-ci ildə [[Tunis]]dən keçərək [[Fransa]]ya qaçmışdır. Bu səbəbdən qiyabi olaraq ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

O, Murad bəyin [[Əhməd Rza]]nı İTK liderliyindən devirdiyi dövrdə, yəni [[Mizancı Murad]] hadisəsindən sonra Parisə çatmışdır, lakin sonradan Sultan [[II Əbdülhəmid]]in baş kəşfiyyat zabiti [[Əhməd Cəlaləddin Paşa]] ilə razılaşma əldə etmiş və Osmanlı imperiyasına qayıtmışdır. Cövdət Cenevrəyə getmiş, burada [[Tunalı Hilmi]] və doktor [[Mehmed Rəşid]] kimi &quot;[[Gənc türklər]]&quot;lə görüşmüş, Əhməd Rza ilə yaxınlaşmışdır. Cövdət və [[İbrahim Temo]] 1902-ci ildən sonra təşkilatın [[türkçülük|türkçü]] milliyyətçi siyasətini qəbul etməsi ilə İTK ilə əlaqələrini kəsmişdilər.{{sfn|Jongerden|2012|page=70}} Hələlik [[İshaq Sükuti]] ilə birlikdə Cenevrədə [[Osmanlı türkcəsi|türk]] və [[fransız dili|fransız]] dillərində İTK-nın yeni orqanı olan &quot;''Osmanlı''&quot; qəzetini nəşr etdirmiş və [[avtokratiya]]nı pisləyən məqalələr yazmışdır. O, Qərb əsərlərini tərcümə etmişdir.&lt;ref name=&quot;sosyoloji&quot; /&gt; Tərcümə etdiyi əsərlər arasında [[Fridrix Şiller]]in &quot;''[[Vilyam Tell]]''&quot; dramı da var idi. Sonradan bu əsərə yazdığı ön sözü &quot;''İki Emel''&quot; adlı kitab şəklində nəşr etdirmişdir. Həmçinin, [[Vittorio Alfieri]]nin &quot;''Zülm''&quot; (1789) essesini &quot;''İstibdâd''&quot; ({{lit|Despotizm}}) adı ilə tərcümə etmişdir.{{sfn|Hüseyin|1999}} Cenevrədə nəşr etdiyi şeir kitablarından biri olan &quot;''Kahriyât''&quot;da siyasi məqsədlərlə yazılmış, burada azadlıq və vətənpərvərlik mövzulu şeirlər yer almışdır. Bu şeirlərin demək olar hamısı II Əbdülhəmidə qarşı yönəlmiş və onu azadlığa düşmənçilikdə ittiham etmişdir.&lt;ref name=&quot;tdvia&quot; /&gt;

Nəhayət, Əbdülhəmid Cövdətin nəşr etdiyi təhlükəli ədəbiyyata diqqət yetirmişdir. 1899-cu ildə Cövdət Fəzzan və Tripolidə həbs olunmuş 72 dostu azadlığa buraxılsın nəşrlərini yumşaltmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sultan sonra onun mövqeyini satın almaq üçün [[Vyana]] səfirliyinin baş həkimi vəzifəsini təklif etmiş, şərt olaraq siyasi məqalələr yazmaqdan imtina etməsini və İstanbuldan uzaq durmasını qoymuşdur. Cövdət bu təklifi qəbul etmiş və bu, &quot;Gənc türklər&quot;dən olan dostlarında böyük narazılıq doğurmuşdur. Bu dövrdə sultan müxalifəti ilə müəyyən qədər eyniləşməsini davam etdirmişdir, lakin daha çox şeirlə və [[simvolizm (hərəkat)|simvolist]] dairələrdə maraq doğuran kitabların nəşri ilə məşğul olmuşdur.&lt;ref name=&quot;tdvia&quot; /&gt; Onun şeiri hərəkatla əlaqələndirilmiş və [[Qustav Kan]] kimi aparıcı [[Fransa]] müəlliflərindən təriflər almışdır.{{sfn|Hanioğlu|2005|page=46}}

Vyana səfiri 1903-cü ildə Cövdətin siyasi fəaliyyətini gizlincə davam etdirdiyini saraya xəbər vermişdir və buna görə Cövdət səfirə şillə vurmuşdur. Buna görə onun vəzifəsi dayandırılmışdır.{{sfn|Hüseyin|1999}}&lt;ref name=&quot;sosyoloji&quot; /&gt; Cenevrəyə qayıtmış, Osmanlı İttihad və İnqilab Cəmiyyətini qurmuş, &quot;''Osmanlı''&quot; qəzetini təşkilatın orqanı kimi yenidən nəşr etdirmişdir. Hökumət onu İsveçrədən ekstradisiya etmək üçün [[saxta bayraq əməliyyatı]] təşkil etmiş, sultana qarşı yönəlmiş [[pornoqrafiya|pornoqrafik]] broşürnın müəllifi olduğunu iddia etmişdir, halbuki broşür əslində hökumət agenti tərəfindən nəşr olunmuşdur. Cövdət İsveçrədən deportasiya edilmiş, lakin [[Misir]]ə köçməyə nail olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Misirdə ===
1904-cü ildən ömrünün sonuna – 1932-ci ilədək Cövdət &quot;''[[İctihad]]''&quot; adlı dövri nəşri buraxmış və siyasətdən kənar qalmışdır. O, burada Qərbləşmə və sekulyarizmi təbliğ edən məqalələr yazmışdır. Jurnalın bağlanmaları səbəbindən müxtəlif adlar altında nəşr olunmuşdur: &quot;''Cehd''&quot;, &quot;''İşhâd''&quot;, &quot;''İştihâd''&quot;, &quot;''Âlem''&quot;, &quot;''Eski İçtihad''&quot;. Cövdət [[Qahirə]]yə köçmüş, burada [[Mehmed Səbahəddin bəy|şahzadə Sabahəddin]]in Xüsusi Təşəbbüs və Desentralizasiya Liqasına qoşulmuşdur. 1906-cı il [[Ərzurum]] üsyanını dəstəkləyən məqalələr yazmış, [[konstitusiyalı monarxiya]]nın qurulmasını və bəzi vergilərin ləğv edilməsini tələb etmişdir. [[Gənc türklər inqilabı]]ndan və konstitusiyalı monarxiyanın bərpasından sonra dərhal İstanbula qayıtmamış, Misirdə 1910-cu ilədək qalmışdır.{{sfn|Hüseyin|1999}}&lt;ref name=&quot;saygili2&quot;&gt;{{cite news |url=https://erzurumgazetesi.com.tr/default.asp?page=haber&amp;haberid=48926 |first=Oğuzhan |last=Saygılı |date=2 January 2011 |newspaper=Erzurum Gazetesi |title=Abdullah Cevdet'in Doğru Anlaşılabilmesine Doğru }}&lt;/ref&gt;

Qahirədə Şərq və Qərb ədəbi ənənələrini uzlaşdırmağa çalışmışdır. Bu məqsədlə [[Vilyam Şekspir|Şekspir]], [[Fridrix Şiller|Şiller]], [[Viktor Hüqo|Hüqo]] və [[Bayro]]nun, eləcə də [[Sədi Şirazi|Sədi]], [[Cəlaləddin Rumi|Rumi]] və [[Ömər Xəyyam|Xəyyam]]ın əsərlərini tərcümə etmişdir. Osmanlı imperiyasının geridə qalmasını və rəqabət qabiliyyətinin aşağı olmasını cəmiyyətdə dinin rolu ilə izah etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bu dövrdə Cövdət [[Əli bəy Hüseynzadə]] ilə məktublaşırdı. Hüseynzadə &quot;''[[Həyat (qəzet)|Həyat]]''&quot; və &quot;''[[Füyuzat]]''&quot; nəşrlərində Cövdətin yaradıcılığını təbliğ edirdi. O, Cövdəti &quot;hürriyyət mücahidi, şair və Qərb ədəbiyyatının tərcüməçisi&quot; kimi təqdim etmiş, &quot;''İctihad''&quot; jurnalını islam dünyasının oyanışı üçün vacib hesab edirdi. Hüseynzadə Cövdətin Bayron, Şiller və Şekspir tərcümələrini yüksək qiymətləndirirdi. Cövdət Hüseynzadə ilə məktublarında öz nəşrlərinin və tərcümələrinin [[Bakı]]da yayılması və maliyyələşdirilməsi üçün Hüseynzadədən kömək istəyirdi. Hüseynzadə [[Hacı Zeynalabdin Tağıyev]] və [[Murtuza Muxtarov]] kimi Bakıdakı varlı şəxslərlə əlaqə yaratmağa çalışırdı.{{Sfn|Quliyev|2016|pages|14–17}} 1908-ci ildə [[Reynhart Dozi]]nin iki cildlik &quot;''İslamçılığın tarixinə dair esse''&quot; əsərini &quot;''Tarih-i İslâmiye''&quot; ({{lit|İslam tarixi}}) adı ilə tərcümə etmiş və nəşr etdirmişdir. [[İslam]]ı və [[Məhəmməd]]i tənqid edən bu kitab nəşr olunduqda böyük qalmaqal doğurmuş, 1910-cu ilin fevralında [[senzura]] tərəfindən qadağan edilmiş, müsadirə olunmuş və mövcud nüsxələri [[Osmanlı şeyxülislamları|şeyxülislam]] [[Mehmed Cəmaləddin Əfəndi]]nin diqqətini cəlb etdikdən sonra [[Qalata körpüsü]]ndən atılmışdır. Cövdət əsəri tərcümə etməkdə məqsədinin müsəlman tarixçilərə Dozinin səhvlərini düzəltmək imkanı vermək olduğunu bildirmişdir.{{sfn|Yavuz|2014}}

Cövdət 1903-cü ildə şeirlərindən birini &quot;''[[Neue Freie Presse]]''&quot; qəzetində dərc etdiyinə görə [[Teodor Herzl]] ilə görüşmüş və ona təşəkkür etmişdir. Bu tanışlıqdan sonra Herz ilə əməkdaşlıq etmiş, onun məktublarını [[türk dili]]nə tərcümə etməyə başlamışdır.{{sfn|Kutluay|2019|page=291}}

=== 1910-cu ildən sonra ===
[[Fayl:İçtihat Evi, 20231003.jpg|thumb|Abdullah Cövdət &quot;İctihad Evi&quot;nin yuxarı mərtəbələrindən jurnalın redaksiyası və öz iqamətgahı və ofisi kimi istifadə edirdi.]]

1908-ci ildə İTK-yə qarşı qurulmuş Osmanlı Demokratik Partiyasına qoşulmuşdur.&lt;ref name=&quot;ataturkansiklopedisi&quot; /&gt;

1910-cu ildə [[İstanbul]]a qayıtmışdır. Öz mətbəəsi olan &quot;İctihad Evi&quot;ni qurmuş və orada &quot;''Kütüphane-i İctihad''&quot; seriyasını nəşr etdirmişdir.{{sfn|Hüseyin|1999}} [[Cağaloğlu]]da yerləşən evi paytaxtın ziyalıları üçün bir salon xarakteri qazanmışdır. Abdullah Cövdətin qonaq etdiyi şəxslər arasında [[Yusif Akçura]], [[Həsən Əli Yücəl]], [[Nazim Hikmət]], [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]], professor [[Karl Züsheym]] və madam Korrin də var idi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Usta |first=Sadık |date=23 July 2017 |title=Abdullah Cevdet'in kütüphanesinde neler gördüm |url=https://www.odatv.com/yazarlar/sadik-usta/abdullah-cevdetin-kutuphanesinde-neler-gordum-120008 |website=OdaTV |access-date=24 December 2025 |archive-date=11 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011041732/https://www.odatv.com/yazarlar/sadik-usta/abdullah-cevdetin-kutuphanesinde-neler-gordum-120008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1912-ci ildə [[Hüseyn Cahid Yalçın]] ilə birlikdə türk dilinin [[latın əlifbası]] ilə yazılması təklifini irəli sürmüş, lakin uğursuzluğa düçar olmuşdular. Bu, nəhayət, [[Türkiyə əlifba inqilabı|1928-ci ildə həyata keçirilmişdir]].{{sfn|Landau|1984|page=135}} O, məktəblərdə [[materializm mübahisəsi|bioloji materializm]]in tədrisini və kəndlərdə kəndliləri təhsilləndirmək üçün məktəblərin açılmasını müdafiə etmişdir. Bu, nəhayət, [[Kənd institutu|1940-cı ildə reallaşmışdır]]. [[Jan Jak Russo|Russonun]] &quot;''[[Sosial müqavilə]]''&quot; əsərində ifadə olunan vətəndaşlıq və [[ümumi iradə]] anlayışlarını vurğulamışdır. İTK-nin bu dövrdə diktatura qurması və Osmanlı imperiyasının [[Birinci Dünya müharibəsi]]nə qoşulmasına qarşı tənqidi mövqeyinə görə siyasi təzyiqlərə məruz qalmış və 1914-cü ildə yazmağı dayandırmağa məcbur edilmişdir. Müəyyən müddət &quot;''[[İkdam]]''&quot; qəzetində anonim baş məqalələr yazmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[İstanbulun işğalı]] dövründə [[Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı|sədrəzəm]] [[Kürəkən Fərid Paşa]] tərəfindən Səhiyyə Baş Müdirliyinə təyin olunmuşdur. Türkiyədə [[fahişəlik|seks işçiləri]]nin tənzimlənməsini təklif edən ilk şəxs olduğu ehtimal olunur, lakin onlara bordel sertifikatları verməsinin aşkarlanması ictimai qəzəb doğurmuşdur. Bu, onun vəzifəsindən kənarlaşdırılmasına səbəb olmuşdur. Cövdət ilkin olaraq, [[Türkiyə]]nin [[mandat sistemi|mandat statusuna]] keçməsini müdafiə etmişdir. [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi]] dövründə İngiltərə Dostları Cəmiyyətinin qurulmasında rol oynamış və 1921–1922-ci illərdə qısa müddətə [[Kürdüstanın Yüksəlişi Cəmiyyəti]]ndə fəaliyyət göstərmişdir.{{sfn|Hüseyin|1999}} [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]nin açılışı ilə dərhal [[Ankara]]nın tərəfini tutmuş və müvəqqəti hökumətdə səhiyyə xidmətlərinin təşkili ilə məşğul olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; İşğal illərində ingiltərəpərəst mövqeyi və [[kürd milliyyətçiliyi|kürd milliyyətçi]] təşkilatlarında iştirakına görə Respublika dövründə dövlət xidmətindən ömürlük kənarlaşdırılmışdır. Ömrünün qalan hissəsini şeir yazmaqla, tərcümə etməklə və &quot;''İctihad''&quot;ı nəşr etməklə keçirmişdir.{{sfn|Hüseyin|1999}}

Cövdət bəzi yazıları [[islam]] və [[Məhəmməd]]ə qarşı [[kafir|küfr]] hesab olunduğuna görə bir neçə dəfə məhkəməyə verilmişdir. Bu səbəbdən &quot;İslamın əbədi düşməni&quot; adlandırılmış və &quot;Aduvullah&quot; ({{lit|Allahın düşməni}}) ləqəbi ilə çağırılmışdır.{{sfn|Süssheim|1938|pages=55–60}} Ən tanınmış məhkəmə işi 1 mart 1922-ci ildə &quot;''İctihad''&quot;da dərc olunan məqaləsində islamla dini inancların tam tərk edilməsi arasındakı keçid mərhələsi hesab etdiyi [[bəhailik|Bəhai dini]]ni müdafiə etməsi ilə bağlı olmuşdur.{{sfn|Hanioğlu|1995|page=202}}

=== Təkpartiyalı dövr ===
Abdullah Cövdətin tərcümələri, tərtibləri, məqalələri, kitabları və təhsil islahatı layihələri [[Atatürk islahatları]]nın gizli proqramı hesab olunmuşdur. O, utopik planın proqramını [[Qılınczadə Həqqi]] ilə birlikdə &quot;''İctihad''&quot;da hazırladıqları &quot;''Uyanık Bir Uyku''&quot; əsərində dərc etdirmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Fayl:Dr Abdullah Cevdet.jpg|thumb|Abdullah Cövdət 1910-cu ildə.]]

1925-ci ildə prezident Mustafa Kamal Atatürk Abdullah Cövdəti [[Çankaya köşkü]]ndə qonaq etmişdir. Cövdət Atatürk ilə kitabxanasından təsirlənmiş və ikisi qarşılıqlı heyranlıq hissi keçirmişdilər. Onun sözlərinə görə, &quot;Qazi Paşa [Atatürk] ziyalıların illərlə od və imanla qidalandırdıqları məqsədləri həyata keçirmişdir&quot;. Görüş bir saatlıq planlaşdırılmışdı, lakin dörd saat davam etmişdir. Ayrılan zaman Mustafa Kamal qonağına &quot;Sənin yazdıqlarını və dediklərini hamısını etdim&quot; demişdir. [[Cavad Çobanlı]] [[Elazığ]]dan millət vəkili mandatını təhvil verdikdən sonra Cövdətin əlavə seçkilərdə onun yerini tutması barədə danışıqlar olmuşdur. Bu planlar mühafizəkar &quot;''Tevhid-i Efkâr''&quot; qəzetinin başladığı qarayaxma kampaniyası ilə pozulmuşdur. Qəzetin yazarları Cövdəti &quot;Avropadan insan damazlıq idxalı istəməkdə&quot; ittiham etmişdilər. Bu, Cövdətin [[Balkanlar]], [[İtaliya]] və [[Almaniya]]dan heyvandarlıq təcrübəsi olan fermerləri [[Anadolu]]da becərilməyən torpaqlara yerləşdirmək və kəndlilərə öyrətmək təklifinin təhrif olunmuş halı idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

1928-ci ildə Atatürkün xahişi ilə Fransa filosofu [[Pol Anri Holbax]]ın [[Jan Melye]] təxəllüsü ilə yazdığı dini tənqid xarakterli və bir növ ateist manifest olan &quot;''Sağlam düşüncə''&quot; kitabını tərcümə etmişdir. Əsər [[Milli Təhsil Nazirliyi (Türkiyə)|Milli Təhsil Nazirliyi]]nin nəşrləri arasında Dövlət Mətbəəsində &quot;''Akl-ı Selim''&quot; ({{lit|Sağlam ağıl}}) adı ilə çap olunmuşdur. O, kitabın ilk nüsxəsini Atatürkə həsr etmişdir. Atatürk 1929-cu ildə kitabın yeni latın əlifbası ilə çapını əmr etmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1931-ci ildə şeirlərini &quot;''Karlıdağ'dan Ses''&quot; ({{lit|Qarlıdağdan səs}}) adlı kitabda nəşr etdirmişdir. 1934-cü ildə ailəsi Qarlıdağ [[Soyad Qanunu (Türkiyə)|soyadını qəbul etmişdir]].&lt;ref name=&quot;saygili2&quot; /&gt;

Son illərində tək qalan Abdullah Cövdət 29 noyabr 1932-ci ildə İstanbulda ürək tutmasından 63 yaşında vəfat etmişdir. Cənazəsi dini mərasim üçün o dövrdə hələ [[məscid]] kimi istifadə olunan [[Ayasofya]]ya gətirilmişdir, lakin iddia olunan ateizminə görə heç kim tabutunu tələb etməmiş və bəzi dini mühafizəkarlar tərəfindən &quot;islam [[cənazə namazı]]na layiq olmadığı&quot; bildirilmişdir. Yazıçı [[Peyami Safa]]nın müraciətindən sonra cənazə namazı qılınmışdır. Cənazəsi bələdiyyə işçiləri tərəfindən [[Mərkəzəfəndi qəbiristanlığı]]na aparılmış və orada dəfn olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abdullah Cevdet |url=http://yazarmezar.com/mezar-sayfa-459.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918233619/http://yazarmezar.com/mezar-sayfa-459.html |archive-date=18 September 2011 |publisher=Yazar Mezar |language=tr }}&lt;/ref&gt; Vəfatından sonra şəxsi kitabxanası və arxivi qızı Gül Qarlıdağ tərəfindən qorunmuşdur. Nadir əsərlər onun istifadə etdiyi mebel və digər əşyalarla birlikdə Cağaloğludakı &quot;İctihad Evi&quot;nin üst mərtəbəsində saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Emin Nedret İşli]] |date=10 August 2017 |newspaper=Cumhuriyet Kitap |title=Doktor Abdullah Cevdet Bey ve kütüphanesi}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

== Baxışları ==
[[Fayl:‘Abdullāh Cevdet, Rubā‘iyyāt-ı Ḫayyām ve Türkçe'ye Tercümeleri, 2nd ed. (Istanbul; Maṭba‘a-ı Şirket-i Mürettibiye, 1926).jpg|thumb|right|Cövdetin [[Ömər Xəyyam|Xəyyam]]ın farsca orijinal nəsr əsərlərinin türk dilinə tərcümələri.]]

Cövdət din ilə materializmi birləşdirmək istəmişdir, yəni [[Viktor Hüqo]] və [[Jan-Mari Qüyo]]nun təsiri ilə tanrını inkar etməklə belə, dini sosial qüvvə kimi saxlamaq niyyətində olmuşdur.{{sfn|Hanioğlu|2005|page=47}} [[Şükrü Hanioğlu]]na görə, Cövdətin təsirləri və məqsədləri &quot;[[Əhdi-cədid]]&quot;dən &quot;[[Quranı-Kərim]]&quot;ə, [[Platon]]dan [[Əbüləla əl-Məərri]]yə qədər geniş spektri əhatə edərək elm, din və fəlsəfəni bir-biri ilə uzlaşdıran eklektik fəlsəfə yaratmaq,{{sfn|Hanioğlu|2005|page=49}}} xüsusilə &quot;islam materializmi&quot; qurmaq üçün əl-Məərri, [[Ömər Xəyyam]] və [[Cəlaləddin Rumi|Rumi]] kimi orta əsr mistik müəlliflərindən istifadə etmiş, onların əsərlərində [[Volter]], [[Çezare Lombrozo]], [[Vittorio Alfieri]] və [[Pol Anri Holbax]] kimi müasir müəlliflərlə uyğunluqlar axtarmışdır.{{sfn|Hanioğlu|2005|page=52}} Onun son addımı [[darvinizm]]dən genetika qədər müasir elmi nəzəriyyələri islam müqəddəs mətnlərinin təkrarları və ya müsəlman mütəfəkkirlərinin yazılarından törəmələr kimi təqdim etmək olmuşdur. &quot;Quran&quot; və ya [[hədis]]ləri [[Teodül Ribo]] və ya [[Jan-Batist Masiyon]] kimi şəxslərin fikirləri ilə uzlaşdırmağa çalışmışdır. O, &quot;Quran&quot;da təkamül nəzəriyyəsinə həm işarə olunduğunu, həm də onun xülasə edildiyini müəyyən etmişdir.{{sfn|Hanioğlu|2005|pages=55–56}}

Elmlə bağlı inancını belə ifadə etmişdir: &quot;Qısaca, elm və texnikanın bayrağını sancdığı yerlərdə səhralar buğda tarlalarına, bataqlıqlar çiçəkli bağlara çevrilir. Əsarət və yoxsulluq yox olur, xoşbəxtlik, şərəf və həqiqət yaşamağa başlayır&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Üləma]]nın özünün adlandırdığı &quot;materialist [[müctəhid]]&quot; roluna soyuq münasibətindən məyus olaraq, heteredoksiyaya, &quot;türk [[stoaçılıq|stoaçılığı]] adlandırdığı [[bektaşili]]yə və sonra [[bəhailik|bəhailiyə]] yönəlmişdir. Bu sahədə də uğur qazanmadıqda son səyləri tamamilə intellektual xarakter daşımışdır.{{sfn|Hanioğlu|2005|pages=59–60}}

== Ailəsi ==
[[Fayl:Abdullah Cevdet ve kerimesi Gül Hanımefendi.png|thumb|Abdullah Cövdət və qızı Gül xanıməfəndi.]]

Onun həyat yoldaşı [[II Əbdülhəmid]] dövründə İstanbul Polis İdarəsinin rəisi və [[Beyoğlu]] bələdiyyə sədri Əhməd Həmdi bəyin qızı Fatma [[Xanım]] olmuşdur. Ailəsi Qarlıdağ soyadını qəbul etmişdir. İki övladı olmuşdur: oğlu Məhəmməd Cövdət Qarlıdağ və qızı Gül Qarlıdağ. Onun qızı [[Türkiyə Fəhlə Partiyası (1961)|Türkiyə Fəhlə Partiyası]]nda fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== İrsi ==
2005-ci ildə [[Ankara]]da bir küçəyə Abdullah Cövdətin adının verilməsi cəhdi olmuşdur. Bu, [[panislamizm|islamçı]] qəzetlərdən şiddətli reaksiya doğurmuşdur. &quot;''[[Yeni Akit|Akit]]''&quot; müxbiri Həsən Qaraqaya təşəbbüsü tənqid edən zmaan &quot;Avropa damazlıq idxalı&quot; iftirasını yenidən gündəmə gətirmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Əsərləri ==

=== Şeirlər ===
* ''Hiç'' (1890)
* ''Türbe-i Masumiyet'' (1890)
* ''Tulûat'' (1891)
* ''Masumiyet'' (1894)
* ''Kahriyât'' (1906)
* ''Karlı Dağdan Ses'' (1931)
* ''Düşünen Musiki'' (1932)
* ''Rafale de Parfums : Sonnets'' (1904)

=== Nəsr ===
* ''Ramazan Bahçeleri'' (1891)

=== Fəlsəfə ===
* ''Dimâğ'' (1890)
* ''Fizyolacya-i Tefekkür'' (1892)
* ''Fünûn ve Felsefe'' (1897)

=== Tərcümələr ===
* [[Maks Veber]]. ''Asırların Panoraması]''
* [[Qustav le Bon]]. ''Asrımızın Hususu Felsefiyesi''
* [[Ömər Xəyyam]]. ''Rubaiyat''
* [[Cəlaləddin Rumi]]. ''Seçilmiş Divanlar''
* Qustav le Bon. ''Dün ve Yarın'' (1921)
* Qustav le Bon. ''İlm-i Ruh-i İçtimai'' (1924)
* Qustav le Bon. ''Ameli Ruhiyat'' (1931)
* [[Pol Anri Holbax]]. ''Akl-ı Selim: Sağduyu Tanrısızlığın İlmihali'' (1928)

== Qeydlər ==
{{Notelist}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{Refbegin}}
* {{cite book |first=Jean-Marc |last=Aractingi|title=Dictionnaire des Francs-maçons arabes et musulmans|publisher=Amazon distribution|year=2018|isbn=978-1985235090 }}
* {{cite book
| last = Parla
| first = Taha
| title = The Social and Political Thought of Ziya Gökalp: 1876-1924
| year = 1985
| publisher = E.J. Brill
| location = Leiden
| series = Social, Economic, and Political Studies of the Middle East, vol. 35
| pages = 157
| isbn = 978-9004072299
| lccn = 85232563
| oclc = 12853874
}}
* {{Cite book |last=Landau |first=Jacob M. |title=Atatürk and the Modernization of Turkey |publisher=Westview Press |year=1984 |isbn=0865319863 |location=Boulder |pages=37 |language=en}}
* {{Cite book|last=Uzer|first=Umut|url=https://books.google.com/books?id=hQ3jjgEACAAJ|title=An Intellectual History of Turkish Nationalism: Between Turkish Ethnicity and Islamic Identity|date=2016|publisher=[[University of Utah Press]]|isbn=978-1-60781-465-8|language=en}}
* {{Cite book |first=Şükrü |last=Hanioğlu |chapter=Blueprints for a future society: late Ottoman materialists on science, religion, and art |editor-first=Elisabeth |editor-last=Özdalga |title=Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy |url=https://archive.org/details/lateottomansocie0000unse |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=9780415341646 }}
* {{cite journal |url=http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/59/561.pdf |date=August 2006 |last1=GÜRSOY |first1=Şahin |last2=ÇAPÇIOĞLU |first2=İhsan, |title=Bir Türk Düşünürü Olarak Ziya Gökalp: Hayatı, Kişiliği ve Düşünce Yapısı Üzerine Bir İnceleme |journal=Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |volume=47 |issue=2 |archive-date=28 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728151441/http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/59/561.pdf |doi=10.1501/Ilhfak_0000000049 |url-status=live }}
* {{cite journal |archive-date=21 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121071823/http://bianet.org/bianet/bianet/58610-gazi-pasa-ile-dort-saat-gorustuk |first=Zeki |last=Arıkan |title=Gazi Paşa ile İki Saat Görüştük |journal=Toplumsal Tarih Dergisi |date=April 2005 |issue=136 |url=http://bianet.org/bianet/bianet/58610-gazi-pasa-ile-dort-saat-gorustuk |url-status=live }}
* {{cite book |isbn=9758424033 |publisher=Kalan Basım Yayın Dağıtım |year=1999 |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322133522/http://www.akarhuseyin.com/?page_id=514 |first=Hüseyin |last=Akar |title=Dersim'den Portreler: Abdullah Cevdet |via=Akarhuseyin.com |url=http://www.akarhuseyin.com/?page_id=514 }}
* {{Cite encyclopedia |first=Karl |last=Süssheim |title=Abd Allah Djewdet |encyclopedia=[[Encyclopedia of Islam]] |volume=1; Supplement |location=Leiden/Leipzig |year=1938 }}
* {{Cite book |chapter=Dozy, 'İslam Tarihi' ve Abdullah Cevdet (1) |first=Hilmi |last=Yavuz |location=İstanbul |publisher=Timaş Yayınları |editor-first=Ravza |editor-last=Kızıltuğ |isbn=9752639782 |year=2014 }}
* {{cite newspaper |archive-date=10 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010021448/http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=r2&amp;haberno=5589&amp;tarih=09%2F09%2F2009&amp;ek_tarihi=yok |first=Zeki |last=Arıkan |title=Dr. Abdullah Cevdet |newspaper=Radikal gazetesi |date=26 February 2006 |url=http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=r2&amp;haberno=5589&amp;tarih=09%2F09%2F2009&amp;ek_tarihi=YOK |url-status=live }}
* {{Cite book |title=Siyonizm ve Türkiye |first=Yaşar |last=Kutluay |publisher=Pınar Yayınları |location=İstanbul |year=2019 |isbn=9789753524971 }}
* {{Cite book |first=Zeynep |last=Çamsoy |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=A1hsICbTqxC2nvRc07uVew&amp;no=cWa_qI9Nw106N6yBgyH5iw |title=Milli Mücadele Döneminde Kürdistan Teali Cemiyeti |publisher=Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi |location=Ankara |year=2007 }}
* {{Cite book |last=Dünyaminqızı|first=Qərənfil|url=|title=Füyuzatçılar|publisher=MİMTA Yayımları|isbn=9789952849875|year=2024|location=[[Bakı]]|language=az|ref={{SfnRef|Dünyaminqızı|2024}}}}
* {{Cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=8868&amp;pno=1 |title=Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən adların və terminlərin şərhi |first=A. M. |editor-first=B. T. |last=Babayev |editor-last=Abdullayeva |location=Bakı |publisher=Maarif |year=1993 |access-date=2025-12-24 |archive-date=2025-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226211536/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=8868&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite newspaper |url=https://www.anl.az/down/meqale/525/2016/mart/482272.htm |title=Abdullah Cövdətin Əli bəy Hüseynzadəyə məktubları |first=Vilayət |last=Quliyev |newspaper=[[525-ci qəzet]] |date=19 mart 2016 |access-date=2025-12-24 |archive-date=2025-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226211538/https://www.anl.az/down/meqale/525/2016/mart/482272.htm |url-status=live }}
* {{Cite journal |journal=Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/atdd |doi=10.46868/atdd.194 |title=Sabir Yaradıcılığında Təxmis və Təsdis: Poetik Özəllikləri və Struktur Xüsusiyyətləri |first=Vilayət |last=Məmmədov |ORCID=0000-0002-4444-8857 |date=October 2021 |archive-date=2025-11-21 |access-date=2025-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121215229/https://dergipark.org.tr/tr/pub/atdd |url-status=live }}
{{Refend}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{Cite book |first=Şerif |last=Mardin |url=http://www.iletisim.com.tr/iletisim/book.aspx?bid=267 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717210331/http://www.iletisim.com.tr/iletisim/book.aspx?bid=267 |archive-date=17 July 2011 |title=Jön Türklerin Siyasi Fikirleri, 1895–1908 |location=İstanbul |year=1964 |pages=221–250 |editor-first1=Mustafa |editor-last1=Şahin |editor-first2=Fatih M. |editor-last2=Öztan |isbn=9789754700237 |publisher=İletişim Yayınları }}
* {{Cite book |first=Frank W. |last=Creel |title=The program and ideology of Dr. Abdullah Cevdet: a study of the origins of Kemalism in Turkey |publisher=The University of Chicago |year=1978 }}
* {{Cite book |first=Şükrü |last=Hanioğlu |title=Bir Siyasal Düşünür olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Dönemi |location=İstanbul |publisher=Üçdal Neşriyat |year=1981 |url=https://books.google.az/books/about/Bir_siyasal_d%C3%BC%C5%9F%C3%BCn%C3%BCr_olarak_Doktor_Ab.html?id=CxUtAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y }}
* {{Cite journal |last=Alkan |first=Necati |url=http://journals.cambridge.org/action/displayIssue?jid=BSO&amp;volumeId=68&amp;issueId=01 |title=The eternal enemy of Islam: Abdullah Cevdet and the Baha'i Religion |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |publisher=Cambridge University Press |volume=68 |issue=1 |year=2005 |pages=1-20 }}

== Xarici keçidlər ==
{{Commonscat-inline}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Din tənqidçiləri]]
[[Kateqoriya:Kürd jurnalistlər]]
[[Kateqoriya:Kürd milliyyətçiləri]]
[[Kateqoriya:Kürd siyasətçilər]]
[[Kateqoriya:Kürd şairlər]]
[[Kateqoriya:Oftalmoloqlar]]
[[Kateqoriya:Osmanlı siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Osmanlı yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Paris şəxsləri]]
[[Kateqoriya:Publisistlər]]
[[Kateqoriya:Türk dilində yazan yazıçılar]]
[[Kateqoriya:Türk filosoflar]]
[[Kateqoriya:Türkiyə ateistləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə həkimləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə kürdləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə şairləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr şəxsləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr Türkiyə yazıçıları]]</text>
      <sha1>micdjfa07biljj68r2uiyzix43ux48n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İran etirazları (2025–2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>952977</id>
    <revision>
      <id>8965866</id>
      <parentid>8955586</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2025-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="195244" sha1="es84wtjvr3e5pav3i0i2eql032i39ie" xml:space="preserve">{{Mülki münaqişə
|şəkil=File:2025–2026 Iranian protests map v2.svg
|yeri={{IRN}}
|tarixi= 28 dekabr 2025 – hal-hazırda &lt;br&gt; ({{Age in years and days|2025|12|28}})
|izah=İranda etirazların qeydə alındığı şəhərlər
|tərəf1={{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}}{{flagicon image|Civil flag of Iran (1964–1980).svg}} Etirazçılar
|tərəf2={{tree list}}
* {{Bayraq|İran}} [[İran İslam Respublikası|İran İslam Respublikası hökuməti]]
** {{flagicon image|Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[İran İslam Respublikasının İntizam Qüvvələri|İntizam Qüvvələri]]
** {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu|SEPAH]]
*** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}} [[Bəsic]]
{{tree list/end}}
|komandan1 ={{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}}{{flagicon image|Civil flag of Iran (1964–1980).svg}} [[Rza Pəhləvi]]
|komandan2 = {{Bayraq|İran}} [[Əli Xamenei]]&lt;br&gt;{{Bayraq|İran}} [[Məsud Pezeşkian]]&lt;br&gt;{{Bayraq|İran}} [[Məhəmməd Pakpur]]&lt;br&gt;{{Bayraq|İran}} [[Ahmad-Reza Radan]]
|vəziyyəti=davam edir|casualties1=3,400-30,000 nümayişçi&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url=https://time.com/7357635/more-than-30000-killed-in-iran-say-senior-officials/|başlık=Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials|erişimtarihi=2026-01-26|arşivtarihi=25-01-2026|arşivurl=https://time.com/7357635/more-than-30000-killed-in-iran-say-senior-officials/|tarih=2026-01-25|dil=en|çalışma=TIME|ad=Kay Armin Serjoie, Roxana Saberi, and Fatemeh|soyadı=Jamalpour}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url=https://www.bbc.com/news/articles/cr57vmznmd9o|başlık=More than 2,000 people reported killed at Iran protests as Trump says 'help is on its way'|erişimtarihi=15 Ocak 2026|tarih=14 Ocak 2026|dil=en-GB|çalışma=[[BBC]]|arşivurl=https://web.archive.org/web/20260115030804/https://www.bbc.com/news/articles/cr57vmznmd9o|arşivtarihi=15 Ocak 2026|ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;|casualties2=135 rejim rəsmisi&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url=https://www.pbs.org/newshour/world/iran-protest-death-toll-spikes-to-at-least-2000-activists-say|başlık=Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi=15 Ocak 2026|arşivurl=https://web.archive.org/web/20260114054701/https://www.pbs.org/newshour/world/iran-protest-death-toll-spikes-to-at-least-2000-activists-say|arşivtarihi=14 Ocak 2026|ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;|səbəbi=Avtoritar rejim təzyiqi

İnsan hüquqları pozuntuları

İqtisadiyyatın pis idarə olunması

Yüksək inflyasiya

İnternet senzurası və məhdudiyyətlər

Cinsi ayrı-seçkilik

Qadına qarşı zorakılıq}}

[[İran|İranda]], 28 dekabr 2025-ci ildə paytaxt [[Tehran]] şəhərində başlayaraq qısa müddətdə ölkə ərazisinə yayılan və hələ də davam edən, dərinləşən [[İqtisadi böhran|iqtisadi böhrana]] qarşı reaksiya olaraq bir çox şəhərdə kütləvi etirazlar baş verdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bao |first=Anniek |date=2026-01-06 |title=Iran unrest deepens as U.S. attack in Venezuela sharpens Trump intervention threat |url=https://www.cnbc.com/2026/01/06/iran-protests-us-intervention-trump-economic-crisis-rial-ayatollah-khamenei-tehran.html |access-date=2026-01-26 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt; Tehranda başlayan etirazlar sürətlə yüksələn inflyasiya, artan ərzaq qiymətləri və [[İran rialı|İran rialının]] ciddi dərəcədə dəyər itirməsi səbəbindən yaranan narazılıqdan qaynaqlandı. Əvvəlcə tacirlər və bazar esnafı tərəfindən aparılan nümayişlər qısa müddətdə universitetlərə yayılaraq çox sayda tələbənin iştirak etdiyi geniş hərəkata çevrildi. Etirazçılar dini lider [[Əli Xamenei|Əli Xameneyə]] istinad edərək &quot;'''Diktatora ölüm'''&quot; kimi hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirdi. Hərəkət, [[Məhsa Əmini etirazları|Mehsa Emini]]’nin ölümü sonrası 2022-ci ildə baş vermiş etirazlardan bu yana İrandakı ən böyük ictimai narazılıq dalğası oldu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low |url=https://apnews.com/article/iran-traders-protest-rial-currency-ddc955739fb412b642251dee10638f03 |access-date=2026-01-26 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=2025-12-30 |title=Iran’s ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt |url=https://www.cnn.com/2025/12/30/middleeast/irans-supreme-leader-protests-intl |access-date=2026-01-26 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Iran's economic crisis, political discontent threaten regime |url=https://www.dw.com/en/irans-economic-crisis-political-discontent-threaten-regime/a-75350062 |access-date=2026-01-26 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Etirazların əsas səbəbi sürətlə pisləşən iqtisadi şərait idi. İranda [[inflyasiya]] 2025-ci ilin oktyabrında %48,6-ya, dekabrında isə %42,2-yə yüksələrək ailə büdcələri üzərində ciddi təzyiq yaratdı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; İran rialı [[ABŞ dolları|ABŞ dollarına]] qarşı 1,45 milyon səviyyəsinə qədər düşərək tarixi minimuma çatdı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Iran’s currency ‘turns to ash’ as economy spirals |url=https://www.ft.com/content/7295df7f-5e4b-4fe6-a266-7390c71412f5 |access-date=2026-01-26 |website=www.ft.com}}&lt;/ref&gt; Ərzaq və əsas tələbat mallarında böyük qiymət artımları baş verərkən, çox sayda iranlı dolanışığını təmin etməkdə çətinlik çəkdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Bir neçə ildir davam edən valyuta böhranı, İsraillə yaşanan [[12 günlük müharibə]] və [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|BMT]]-nin [[İranın nüvə proqramı]] ilə əlaqəli sanksiyalarının &quot;yenidən qüvvəyə minməsi&quot; (&quot;snap back&quot;) mexanizmi vasitəsilə tətbiq olunması da daxil olmaqla davamlı iqtisadi təzyiqlər 2025-ci ildə daha da ağırlaşdı.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tehranın ticarət bölgələrində başlayan yerli etirazlar qısa müddətdə [[İsfahan]], [[Şiraz]] və Meşhed kimi digər iri şəhərlərə yayıldı.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tehranda etirazlar xüsusilə Böyük Bazar ətrafında cəmləşdi. Burada tacirlər hökumətin hərəkətə keçməsini tələb edərək tətil keçirdi. Sosial mediada paylaşılan görüntülərdə təhlükəsizlik qüvvələrinin kütlələri dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi görüldü.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Etirazlar böyüdükcə zorakılıq da artdı. Müxtəlif şəhərlərdə etirazçılar hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirərək, əsas ehtiyacları təmin etməyi çətinləşdirən iqtisadi çətinliklərin aradan qaldırılmasını tələb etdilər.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Zaman keçdikcə etirazların hədəfləri genişlənərək &quot;'''azadlıq'''&quot; çağırışlarını və hökumətin devrilməsi ilə bağlı açıq tələbləri də əhatə etməyə başladı.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=News |first=A. B. C. |title=Iranian protests expand beyond the economy as students demand freedom, end to regime rule |url=https://abcnews.go.com/International/iranian-protests-expand-economy-students-demand-freedom-end/story?id=128780906 |access-date=2026-01-26 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Arxa Plan ==

=== İranda iqtisadi böhran ===
[[İran iqtisadiyyatı]], ən azı 2024-cü ildən etibarən yüksək inflyasiya göstəriciləri, milli valyutanın ciddi dərəcədə dəyər itirməsi və elektriklə [[təbii qaz]] kəsintilərinə səbəb olan enerji çatışmazlığı nəticəsində ciddi zərbə aldı. Bu kəsintilər İran Prezidenti [[Məsud Pezeşkian|Məsud Pezeşkiyanın]] ictimaiyyət qarşısında üzr açıqlamaları verməsinə səbəb oldu.[1] İran eyni zamanda əhəmiyyətli bir müttəfiqi olan [[Bəəs Partiyası|Baasçı]] Suriyanın çökməsi və [[Əsəd rejiminin süqutu|Əsəd rejiminin devrilməsi]] ilə qlobal təsirində nəzərəçarpan geriləmə yaşadı.&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Cite web |title=Iran's turbulent 2024: Regional losses, economic pains and impending threats - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/12/irans-turbulent-2024-regional-losses-economic-pains-and-impending-threats |access-date=2026-01-26 |website=www.al-monitor.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin son aylarında İran iqtisadiyyatı valyuta məzənnələrində bənzərsiz artımlarla üzləşdi. İran rialı [[ABŞ dolları|ABŞ dollarına]] qarşı təxminən 145.000 toman səviyyəsinə düşdü.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TRT فارسی - سقوط ارزش ریال ایران در برابر دلار |url=https://www.trtfarsi.com/article/189e97673abc |access-date=2026-01-26 |website=www.trtfarsi.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=گسترش اعتراضات ضدحکومتی در ایران؛ یورش نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی به بیمارستانی در ایلام |url=https://ir.voanews.com/a/8099028.html |access-date=2026-01-26 |website=صدای آمریکا |language=fa}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə, İran Dövlət Statistika Mərkəzinin məlumatına görə, ölkədə inflyasiya göstəricisi 2025-ci ilin dekabr ayında noyabr ayına nisbətən 1,8% artaraq 42,2%-ə çatdı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ərzaq qiymətləri illik müqayisədə 72%, səhiyyə və tibbi məhsullar isə təxminən 50% artmışdı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; İran eyni zamanda yanlış idarə olunan su böhranı ilə üzləşirdi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

İran mediasında yer alan xəbərlərdə hökumətin 21 martda başlayacaq İran Yeni ili ilə bağlı vergiləri artırmaq niyyətində olduğu bildirildi. Bu, vətəndaşlar arasındakı narahatlığı daha da artırdı.[4] Bəzi etirazçı şüarlar iqtisadi çətinlikləri hökumətin xarici siyasət prioritetlərinə yönələn tənqidlərlə əlaqələndirdi. 2025-ci ilin dekabr etirazları zamanı bəzi iştirakçılar &quot;'''Ne [[Qəzza]], ne [[Livan|L]]'''[[Livan|'''ivan''']]''', canım İrana fəda'''&quot; şüarını səsləndirdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; İrandakı narazılığın, etirazçıların hökuməti [[avtoritarizm]] ittihamı ilə günahlandırması və [[Hizbullah]] ilə [[HƏMAS]] kimi vekil aktorlara ölkədaxili ehtiyaclardan üstünlük verildiyini iddia etməsi nəticəsində siyasi korrupsiya iddiaları ilə də bağlı olduğu irəli sürüldü.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

İqtisadi təhlilçilər hökumətin pul və maliyyə siyasətlərini, iqtisadiyyatın pis idarə olunmasını, xroniki büdcə kəsirlərini və beynəlxalq sanksiyaların davamını əsas səbəblər kimi göstərdilər. Bu şərait, xüsusilə idxala asılı müəssisələr və ticarət loncalarına birbaşa təsir göstərdi. Kəskin valyuta məzənnəsi dalğalanmaları bir çox tacirin məhsul qiymətlərini müəyyənləşdirə bilməməsinə, təchizat təmin edə bilməməsinə və iqtisadi fəaliyyətlərini davam etdirə bilməməsinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-12-28 |title=رکوردشکنی قیمت ارز و اعتراض کسبه تهران؛ آنچه گذشت |url=https://www.bbc.com/persian/live/cy7vrznjpe6t |access-date=2026-01-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=اعتصاب و تجمع اعتراضی فروشندگان پاساژ علاءالدین تهران |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%98-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86/a-75323604 |access-date=2026-01-26 |website=dw.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=Protesters chant against supreme leader at Tehran rally |url=https://www.iranintl.com/en/202601050511 |access-date=2026-01-26 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

İqtisadi qeyri-müəyyənlik 2025-ci il boyunca İranda getdikcə artdı. 2025-ci ilin iyun ayında İran İsrail ilə müharibəyə girdi. Bu müddətdə İranın nüvə proqramı hədəfə alındı və İran nüvə obyektləri ABŞ tərəfindən də bombalandı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Faucon |first=Benoit |date=2025-12-29 |title=Growing Iran Protests Put New Pressure on an Embattled Regime |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/growing-iran-protests-put-new-pressure-on-an-embattled-regime-279ba067 |access-date=2026-01-26 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin sentyabr ayında [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]] İran üzərinə tətbiq olunan sanksiyaları yenidən qüvvəyə mindirdi. Bu çərçivədə İranın xaricdəki aktivləri donduruldu, silah ticarəti dayandırıldı və ölkənin ballistik raket proqramı ilə bağlı sanksiyalar tətbiq edildi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bir çox iranlı ABŞ-ı da əhatə edən daha genişmiqyaslı münaqişə ehtimalından narahat oldu. Bu vəziyyət bazarlardakı sabitliyə mənfi təsir göstərdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Əvvəlki etirazlarla müqayisə ==
Başlanğıcda etirazlar, 22 yaşlı Mehsa Emini’nin baş örtüsünü &quot;uyğun olmayan&quot; şəkildə taxdığı iddiası ilə saxlanarkən həyatını itirməsindən sonra ölkə üzrə yayılan 2022-ci il etirazlarından bəri İranda ən böyük etiraz dalğası kimi qiymətləndirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Lakin Britaniyalı-İranlı fəal Ellie Borhanın sözlərinə görə, bu etiraz dalğası əvvəlki etirazlardan daha güclü xarakter daşıyır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inside Iran protests that threaten regime: ‘This is the final battle’|url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/masoud-pezeshkian-iran-president-regime-protests-history-economy-k80vlr3vk|website=www.thetimes.com|date=2025-12-30|access-date=2026-01-26|language=en|first=Gabrielle|last=Weiniger}}&lt;/ref&gt; [[Məhsa Əmini etirazları|Mehsa Emini etirazları]] zamanı &quot;'''[[Qadın, həyat, azadlıq|Qadın, Həyat, Azadlıq]]'''&quot; hərəkatına qarşı 2022-ci ildə həyata keçirilmiş sərt müdaxilələrdən sonra İran ictimaiyyətinin hökumətə olan etimadının əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyi bildirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran's turbulent 2024: Regional losses, economic pains and impending threats - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012|url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/12/irans-turbulent-2024-regional-losses-economic-pains-and-impending-threats|website=www.al-monitor.com|access-date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt; Bundan əvvəl isə 2025-ci ilin may ayında, [[Bəndər-Abbas|Bandar Abbasda]] kamyon sürücülərinin etirazları baş vermiş; aşağı maaşlar, yüksək sığorta haqları və gələcəkdə yanacaq qiymətlərinin artırılma ehtimalı səbəbindən yollar və limanlar bağlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=بازاریان مرودشت اعتصاب کردند|url=https://www.iranintl.com/fa/202601052039|website=www.iranintl.com|date=2026-01-05|access-date=2026-01-26|language=fa}}&lt;/ref&gt;

Bazar esnafı və tacirlər, 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı]] zamanı da təsirli olmuş, ictimaiyyətin səfərbər olunmasına töhfə verərək nəticədə [[Monarxiya|monarxiyanın]] devrilməsində mühüm rol oynamışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Sözügedən etirazlar, müxaliflərə qarşı genişmiqyaslı hökumət təzyiqinin tətbiq olunduğu bir dövrdə baş verməsi baxımından da diqqətçəkicidir. Bu təzyiq, aparıcı müxaliflərin həbs olunmasını və təxminən son 40 ilin ən yüksək edam sayılarını əhatə edir.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

İranda 2025-ci ildə edamların 2024-cü ilə nisbətən iki dəfə artdığı bildirilməkdədir. Edam faizlərinin 2022-ci ildən bəri artım tendensiyasında olduğu, fəalların isə İslam Respublikasının edamları cəmiyyətdə qorxu yaratmaq və daxili müxalifəti boğmaq məqsədilə istifadə etdiyini irəli sürdüyü qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Etirazlar ==
===28 dekabr 2025-ci il===
28 dekabrda, Təhrandakı Alaeddin Ticarət Mərkəzində fəaliyyət göstərən esnaf və tacirlər qrupu, eləcə də Çarsu Mall daxil olmaqla digər ticarət mərkəzlərindəki dükan sahibləri dükanlarını bağlayaraq etiraz məqsədilə grevə çıxdı. Eyni zamanda bu ərazilərin ətrafında etiraz yığıncaqları təşkil olundu. Dükanların geniş şəkildə bağlanmasını göstərən görüntü və videolar sosial mediada paylaşılmışdır.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Xəbərlərə görə, protestçılar döviz kursundakı sürətli artımı və bazardakı sabitliksizlikləri əsas gətirərək mövcud şəraitin davam etməsi halında çox sayda kiçik və orta sahibkarlıq subyektinin iflasa uğrayacağı barədə xəbərdarlıq etdilər. Bəzi yığıncaqlar, Cümhuriyyət Prospekti də daxil olmaqla ətraf küçələrə də yayıldı.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=بازاریان پایتخت در واکنش به جهش قیمت ارز دست به اعتراض زدند|url=https://www.iranintl.com/fa/202512282128|website=www.iranintl.com|date=2025-12-28|access-date=2026-01-26|language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tehran Protests Fizzle Out As Dollar Drops 10,000 Tomans After Central Bank Shake-up - Iran Front Page|url=https://ifpnews.com/tehran-protests-fizzle-out-as-dollar-drops-10000-tomans-after-central-bank-shake-up/|website=ifpnews.com|date=2025-12-29|access-date=2026-01-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Cümhuriyyət Prospektində, esnafın etirazlarına iqtisadi şərtlərə etiraz edən digər şəxslər də qoşuldu. Ölkənin digər bölgələrində isə dəmir tacirləri valyutanın dəyər itirməsini protest etmək məqsədilə oxşar şəkildə dükanlarını bağladılar.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tehran shopkeepers protest currency plunge as rial hits all-time low|url=https://www.iranintl.com/en/202512282220|website=www.iranintl.com|date=2025-12-28|access-date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt;

Etirazların başladığı dövrdə İran riyalı ABŞ dolları qarşısında 1,45 milyon səviyyəsinə geriləyərək tarixi minimuma çatdı. Daha sonra 1,38 milyon səviyyəsinə qədər məhdud bir bərpa müşahidə olundu.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news|title=Protests Erupt in Iran’s Capital as Rial Drops to Record Low|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-12-29/protests-erupt-in-iran-s-capital-as-currency-drops-to-record-low|work=Bloomberg.com|access-date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt; Riyal, İran-İsrail müharibəsindən sonra, qismən ABŞ sanksiyaları səbəbindən neft gəlirlərinin azalması ilə əlaqədar təxminən 40% dəyər itirmişdi. İllik inflyasiya isə 42,2% səviyyəsinə yüksəlmişdi. Etirazların Təhran mərkəzində elektronika satışı ilə məşğul olan esnafın dükanlarını bağlaması ilə başladığı bildirildi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Dövlət mediası, əvvəlcə daha məhdud miqyaslı olan esnaf etirazlarına aid senzuralı bulanıq görüntülər yayımladı.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Video yazıları və görgü şahidlərinin ifadələri, esnaf qruplarının iqtisadi pis idarəçiliyə qarşı şüarlar səsləndirdiyini və bəzi hallarda hökumət əleyhinə mövqelərini ifadə etdiyini göstərdi.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Etirazçılar həmçinin təhlükəsizlik qüvvələrinə &quot;Təhlükəsizlik qüvvələri, dəstək, dəstək&quot; şüarını səsləndirdilər. Göstericilərin əsas tələbləri arasında döviz kurslarının sabitləşdirilməsi, esnafın iqtisadi çətinliklərinin aradan qaldırılması, proqnozlaşdırıla bilən iş mühitinin yaradılması və bazardakı oynaklıqdan yaranan itkilərin qarşısının alınması yer aldı.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Həmin gün ərzində təhlükəsizlik qüvvələri ilə hər hansı bir toqquşma barədə məlumat verilməmiş və etirazların sülh yolu ilə keçdiyi qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tehran Bazaar Protests Erupt as Rial Plunges to Record Low|url=https://www.meforum.org/mef-observer/tehran-bazaar-protests-erupt-as-rial-plunges-to-record-low|work=Middle East Forum|date=2025-12-28|access-date=2026-01-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== 29 dekabr 2025-ci il ===
Etirazlar 29 dekabrda ikinci gününə daxil olaraq Təhranın Böyük Çarşısı da daxil olmaqla şəhərin müxtəlif bölgələrinə yayıldı. Tacir və esnaflar İran riyalının misli görünməmiş dəyər itirməsini, həmçinin valyuta və qızıl qiymətlərindəki kəskin artımı protesto etmək məqsədilə iş yerlərini bağlayaraq küçələrə çıxdılar. Göstericilər, satınalma gücünün azalması və həyat xərclərinin artmasını əsas gətirərək iqtisadi şərtlərə və hökumətin iqtisadi idarəçiliyinə etirazlarını ifadə etdilər. İnternetdə paylaşılan videolar Ləlezar, Çeharsuk və Cümhuriyyət Prospekti ətrafında davam edən yığıncaqları göstərirdi; iştirakçıların əksəriyyətinin zorakılıq etmədən davrandığı və hökumətin iqtisadi siyasətlərinə tənqidi mesajlar verdiyi müşahidə olunurdu.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=کانال وابسته به سپاه پاسداران: اعتصاب بازاریان راه را برای جنگ مجدد اسرائیل هموار می‌کند |url=https://www.iranintl.com/fa/202512295428 |access-date=2026-01-26 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=اعتراضات در ایران؛ وزارت خارجه آمریکا: مردم ایران از سیاست‌های جمهوری اسلامی خسته‌اند |url=http://parsi.euronews.com/2025/12/29/protests-over-rising-currency-and-gold-prices-in-iran |access-date=2026-01-26 |website=euronews |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=آنچه گذشت؛ اعتراضات به قیمت ارز و طلا در ایران برای روز دوم ادامه یافت |url=https://www.bbc.com/persian/live/c5yjygzv6zpt |access-date=2026-01-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt; Təhrandakı Böyük Çarşı esnafı da bir gün əvvəl etirazları başlatmış elektronika satıcılarına qoşuldu.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənmiş görüntülər, Təhranın Böyük Çarşısı yaxınlığındakı ticarət mərkəzlərində toplaşan kütlələrin &quot;azadi&quot; (özgürlük) şüarları səsləndirdiyini göstərdi.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Hüquq-mühafizə orqanları Alaeddin Ticarət Mərkəzi qarşısındakı protestçileri dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etdi.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Etirazlar İranın digər şəhərlərinə də yayıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=Iran protests enter day nine as judiciary chief warns of 'no leniency' |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202512283787 |access-date=2026-01-26 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 29 dekabr 2025 gecəsi ölkənin cənubunda Keşm, şimalda isə [[Zəncan]] və [[Həmədan]] daxil olmaqla müxtəlif bölgələrdə etirazların baş verdiyi bildirildi. Göstericilər Keşm Adasında &quot;'''Diktatora ölüm'''&quot; (2021–2022 İran etirazlarında da istifadə edilən şüar) və Zəncanda &quot;'''[[Əli Xamenei|Seyyid Əli [Xamenei]]] bu il devriləcək'''&quot; kimi dini lideri hədəf alan şüarlar səsləndirdilər.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Nighttime chants against Khamenei in southern and northern Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202512299203 |access-date=2026-01-26 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Həmçinin &quot;'''[[Rza Pəhləvi|Pehlevi]] geri dönəcək'''&quot; kimi monarxiya tərəfdarı şüarlar da işləndi.[56]

''Iran International'' Təhrandakı Cümhuriyyət-i İslami Prospektində bir protestçinin motosikletli təhlükəsizlik qüvvələrinə baxmayaraq yolun ortasında oturaraq hərəkət etməyərək müqavimət göstərdiyini, sonradan döyülərək hadisə yerindən uzaqlaşdırıldığını göstərən videonu yayımladı. Söz konusu video sosial mediada geniş rezonans yaratdı. Bir çox xəbər agentliyi protestçini və hadisəni 1989-cu il [[Tyananmen meydanı etirazları (1989)|Tyananmen Meydanı]] etirazları və qırğını zamanı qeydə alınmış &quot;'''Tank Adam'''&quot; görüntüsü ilə müqayisə etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Weiniger |first=Gabrielle |date=2025-12-30 |title=Inside Iran protests that threaten regime: ‘This is the final battle’ |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/masoud-pezeshkian-iran-president-regime-protests-history-economy-k80vlr3vk |access-date=2026-01-26 |website=www.thetimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Tehran's Tank Man: A Tiananmen moment |url=https://www.iranintl.com/en/202512296936 |access-date=2026-01-26 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Video of protester defying police in Iran goes viral |url=https://24newshd.tv/31-Dec-2025/video-protester-defying-police-iran-goes-viral |access-date=2026-01-26 |website=24 News HD}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian protests sparked by economic woes quickly spread across country |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/12/31/iran-spreading-protests-economy-pezeshkian/}}&lt;/ref&gt;

=== 30 dekabr 2025-ci il ===
Etirazların üçüncü günündə, tətil və təhlükəsizlik tədbirləri daha da genişləndi. [[Təbriz|Təbrizin]] [[Şuş]] və Molavi bölgələri ilə [[İsfahan|İsfahandakı]] Naqş-ı Cihan Meydanı kimi yerlərdə çox sayda dükan bağlandı. Təbriz, Meşhəd və Hacə Nəsir Universiteti ətrafında sıx təhlükəsizlik tədbirləri görülüb. Hökumətin reaksiyaları arasında, soyuq hava şəraiti və enerji məhdudiyyətlərini əsas gətirərək Təbriz vilayəti də daxil olmaqla 11 vilayətdə müvəqqəti bağlanmaların tətbiq edilməsi yer aldı. Həmçinin təhlükəsizlik qüvvələrinin Həmədan şəhərində etirazçılara atəş açdığı, Təbriz və Melardda isə gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi bildirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran protests enter day nine as judiciary chief warns of 'no leniency'|url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202512283787|website=www.iranintl.com|date=2026-01-05|access-date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|title=آنچه گذشت؛ اعتراضات به گرانی در ایران برای سومین روز ادامه یافت|url=https://www.bbc.com/persian/live/c5y9y6d51ket|website=BBC News فارسی|date=2025-12-31|access-date=2026-01-26|language=fa}}&lt;/ref&gt;

Gösterilər [[Kirmanşah|Kirmaşah]], [[Şiraz]], Yezd və Təbrizin Şadabad və Şuş bölgələri daxil olmaqla yeni şəhər və rayonlara yayıldı. Emirkabir, Bəhəşti, Hacə Nəsir, Şərif, Elm və Mədəniyyət, Təbriz Elm və Texnologiya universitetləri, həmçinin İsfahan Texnologiya Universiteti və Yezd Universitetinin tələbələri də mitinqlərə qatılaraq &quot;Diktatora ölüm&quot;, &quot;[[Əli Xamenei|Xameneyə]] ölüm&quot;, &quot;Hamımız birlikdəyik&quot; və &quot;Seyyid Ali bu il devriləcək&quot; kimi şüarlar səsləndirdi.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=دانشگاه‌ها با شعار علیه خامنه‌ای و حمایت از پهلوی به اعتراضات پیوستند|url=https://www.iranintl.com/fa/202512302100|website=www.iranintl.com|date=2025-12-30|access-date=2026-01-26|language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Iranian security forces beat protesters who cried ‘death to Khamenei’|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/12/30/iran-security-forces-beat-protesters-death-to-khamenei/|work=The Telegraph|date=2025-12-30|access-date=2026-01-26|issn=0307-1235|language=en-GB|first=Akhtar|last=Makoii}}&lt;/ref&gt; Prezident [[Məsud Pezeşkian|Məsud Pezeşkiyan]] hökuməti vətəndaşların tələblərini dinləməyə çağırdı. Bununla yanaşı, hökumət nümayəndəsi bir &quot;dialoq qrupu&quot;nun yaradılacağını açıqladı.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Iran to listen to protesters’ ‘legitimate demands’ after widespread dissent|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/30/iran-protesters-demands-widespread-dissent-currency-living-standards|work=The Guardian|date=2025-12-30|access-date=2026-01-26|issn=0261-3077|language=en-GB|first=William|last=Christou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-government-offers-dialogue-protesters-2025-12-30/|title=Iran's government offers dialogue as protests spread to universities}}&lt;/ref&gt; Lakin Pezeşkiyanın açıqlamaları etirazçıları sakitləşdirmədi; tələblərin yalnız iqtisadi sabitlikdən daha geniş sahələri əhatə etdiyi qeyd edildi.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Bəzi iranlılar isə əvvəlki hökumət açıqlamalarını xatırlayaraq mövcud hökumətin problemləri həll etmək qabiliyyətinə şübhə ilə yanaşdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran’s Pezeshkian urges unity as protests over economic woes turn deadly|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/31/protests-in-iran-spread-amid-deep-discontent-over-economic-duress|website=Al Jazeera|access-date=2026-01-26|language=en|first=Al Jazeera|last=Staff}}&lt;/ref&gt;

İnsan hüquqları təşkilatları və tələbə qrupları, Təbrizdəki Şuş Meydanı ətrafında 11 etirazçının saxlanıldığını, 5 tələbənin həbs olunduğunu və onlardan 4-nün daha sonra azad edildiyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web|title=Third day of Iran protests marked by multiple arrests, attack on students|url=https://www.iranintl.com/en/202512309281|website=www.iranintl.com|date=2025-12-31|access-date=2026-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt; Başqa bir xəbər isə, [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]]’na bağlı [[Bəsic|Bəsic milislərinin]] kampus toplanmasına müdaxiləsi zamanı Təbriz Emirkabir Universitetində bir tələbənin ağır yaralandığını qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Sosial mediada paylaşılan videolar tələbələrin hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirdiyini, Dini Liderlik ofislərinə aid lövhələrin götürüldüyünü və universitet girişlərində təhlükəsizlik qüvvələri ilə qarşı-qarşıya gəldiklərini göstərdi.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

=== 31 dekabr 2025-ci il ===
Etirazların dördüncü günündə [[İsfahan]], Kirmanşah və Fesa şəhərlərində kütləvi toplaşmalar baş verdi. Fesada vətəndaşlar valilik binası qarşısında geniş iştiraklı mitinq təşkil edərkən, Kirmanşahda bazar və ticarət məkanlarının tamamilə tətilə getdiyi bildirildi. Xəbər mənbələrinə görə, polis qüvvələri etirazçılara real güllə və gözyaşardıcı qazla müdaxilə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Press |first=Associated |date=2025-12-31 |title=Iran names new central bank governor amid soaring inflation |url=https://www.siasat.com/iran-names-new-central-bank-governor-amid-soaring-inflation-3319146/ |access-date=2026-01-26 |website=The Siasat Daily |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آنچه گذشت؛ اعتراضات به گرانی در ایران برای روز چهارم ادامه یافت |url=https://www.bbc.com/persian/live/cpdyl12pzjqt}}&lt;/ref&gt; Eyni zamanda Şirvanda fəaliyyətdə olan və təqaüddəki müəllimlər İl Təhsil İdarəsinin qarşısında toplaşdı. Kirmanşahda isə Ferdovsi Meydanından avtovağzal bölgəsinədək (təxminən 8 kilometrlik ərazidə) təhlükəsizlik qüvvələrinin yerləşdirildiyi və sıx təhlükəsizlik varlığının diqqət çəkdiyi bildirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protesters gather outside governor’s office in Fasa |url=https://www.iranintl.com/en/202512312593}}&lt;/ref&gt;

Fesada valilik binası önündə keçirilən etiraz zamanı Mehdi Səmavati adlı bir şəxsin həlak olduğu iddia edildi. Lakin hökumətə yaxın [[Mehr Xəbər Agentliyi]], Fesa valisinə istinadən bu iddianı təkzib etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=تکذیب کشته شدن یک نفر در حمله به فرمانداری فسا |url=https://www.mehrnews.com/news/6708753/%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B3%D8%A7 |access-date=2026-01-26 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa}}&lt;/ref&gt; Dövlət xəbər agentliyi [[İRNA|IRNA]] və yarı-rəsmi Mehr Xəbər Agentliyi isə çərşənbə gecəsi, [[Loristan]] əyalətinin [[Kuhdəşt|Kuhdeşt]] şəhərində etirazçılarla baş verən toqquşmalar zamanı 21 yaşlı bir Bəsic könüllüsünün öldürüldüyünü, həmçinin 13 polis əməkdaşı və Bəsic üzvünün yaralandığını bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=شهادت یک بسیجی در کوهدشت توسط اغتشاشگران |url=https://www.mehrnews.com/news/6709143/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 |access-date=2026-01-26 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=español |first=JON GAMBRELL Leer en |date=2026-01-01 |title=At least 7 reported killed during widening protests in Iran sparked by ailing economy |url=https://apnews.com/article/iran-protests-economy-israel-us-nuclear-8533eacbc3c502ccc5f5339ae4384399 |access-date=2026-01-26 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hökumət &quot;soyuq hava şəraiti&quot;ni əsas gətirərək ölkənin böyük hissəsində iş yerlərinin ölkə miqyasında tam bağlanması barədə göstəriş verdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=تهران و ۲۱ استان دیگر چهارشنبه تعطیل اعلام شدند |url=https://www.iranintl.com/fa/202512302634 |access-date=2026-01-26 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, bəzi analitiklər bu qərarın əsas məqsədinin etirazları boğmaq olduğunu irəli sürdü.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protests Over Sinking Economy in Iran Spread to Universities |url=https://nytimes.com/2025/12/30/world/middleeast/iran-protests-currency-inflation-universities.html}}&lt;/ref&gt; Sözügedən bağlanma İranın 31 əyalətindən 21-də tətbiq olundu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most of Iran Shuts Down as Government Grapples With Protests and Economy |url=https://www.nytimes.com/2025/12/31/world/middleeast/iran-shutdown-protests.html}}&lt;/ref&gt;

Hökumət etirazçılara qarşı sərt müdaxilə ilə hədələməyə başlayarkən,[66] [[ABŞ|Amerika Birləşmiş Ştatları]] Dövlət Departamenti etirazçıların &quot;hədə-qorxu, zorakılıq və saxlanmalarla üzləşməsindən&quot; narahatlıq duyduqlarını açıqladı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Iran protests draw swift crackdown as U.S. calls on Tehran to respect &quot;rights of the Iranian people&quot; - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/iran-protests-crackdown-us-israel-support-standoff-nuclear-program/ |access-date=2026-01-26 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Video görüntülərdə tacirlər, qadın hüquqları müdafiəçiləri və tələbələr də daxil olmaqla etirazçıların tez-tez &quot;Diktatora ölüm&quot; və &quot;'''Nə Qəzza, nə Livan''' '''- canım İrana fəda'''&quot; şüarlarını səsləndirdiyi görüldü.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Parent |first=Deepa |last2=Christou |first2=William |date=2025-12-31 |title=‘We want the mullahs gone’: economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022 |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/31/we-want-the-mullahs-gone-economic-crisis-sparks-biggest-protests-in-iran-since-2022 |access-date=2026-01-26 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Davam edən etirazlara cavab olaraq İran hökuməti, Məhəmməd Rza Farzinin istefasından sonra keçmiş iqtisadiyyat naziri Əbdülnasır Hemmətini İran Mərkəzi Bankının yeni sədri təyin etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Iran appoints new central bank governor after mass protests as currency hits record low |url=https://www.cnn.com/2025/12/31/middleeast/iran-mass-protests-currency-record-low-latam-intl |access-date=2026-01-26 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 1 yanvar 2026-cı il ===
Etirazların beşinci günündə Tehrandakı mərkəzi meyvə-tərəvəz halının fəhlə və əməkdaşları işlərini dayandırmış, paylama dövriyyəsini iflic edərək ölkə üzrə baş qaldıran üsyana qoşulmuşlar. &quot;Bilərək və qətiyyətlə, dəstək üstə dəstək&quot; şüarını səsləndirən etirazçılar, tətilərin genişləndirilməsi yolu ilə dəyişiklik üçün milli iradənin gücləndirilməsinə çağırış etmişlər. Polis nümayişçiləri dağıtmaq məqsədilə gözyaşardıcı qazdan istifadə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=پنجمین روز خیزش سراسری - خروش یکپارچه ایران برای سرنگونی با پیوند اعتصابات سراسری و نبرد خیابانی |url=https://www.iranntv.com/960243-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C---%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%B4-%DB%8C%DA%A9%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C |access-date=2026-01-28 |website=www.iranntv.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; Məlumatlara görə, Hüquq və Siyasi Elmlər Fakültəsinin Fakültə Şurasının katibi və [[Tehran Universiteti]] Fakültə Şurasının üzvü olan Sarira Kərimi 31 dekabr 2025-ci ildə həbs edilməsindən sonra 1 yanvar 2026-cı ildə azadlığa buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=آنچه گذشت؛ گزارش‌ها از «کشته شدن سه نفر» در ازنا در روز پنجم اعتراضات |url=https://www.bbc.com/persian/live/cvgne2qpe8zt |access-date=2026-01-28 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=آنچه گذشت؛ گزارش‌ها از «کشته شدن سه نفر» در ازنا در روز پنجم اعتراضات |url=https://www.bbc.com/persian/live/cvgne2qpe8zt |access-date=2026-01-28 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Bildirilir ki, Mərvdəşt şəhərində toplaşan etirazçılar &quot;Bu il qan ilidir, Seyyid Əli devriləcək&quot; kimi İslam Respublikası hökumətinə qarşı şüarlar səsləndirmişlər. Məşhəddə etirazçılar Sədi metro stansiyasında toplaşmış, çevik qüvvə bölmələri isə izdihamı güc tətbiq etməklə dağıtmağa cəhd göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;:36&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=شاهزاده رضا پهلوی: کشته‌شدگان اعتراضات، جاویدنامان خیزش ملی ایران‌اند |url=https://www.iranintl.com/fa/liveblog/protests-iran-dec.31 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Lur azlığının yaşadığı Luristan bölgəsində etirazçıların küçələrdə tonqallar qaladığı və &quot;'''Bu il qan ilidir, Seyyid Əli devriləcək'''&quot; şüarını səsləndirdiyi bildirilmişdir. Əlavə məlumatlarda təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara qarşı döyüş sursatından istifadə etdiyi iddia olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=شاهزاده رضا پهلوی: کشته‌شدگان اعتراضات، جاویدنامان خیزش ملی ایران‌اند |url=https://www.iranintl.com/fa/liveblog/protests-iran-dec.31 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; Lurdeqan rayonunda qubernatorluq binasının ətrafı və bələdiyyə meydanı da daxil olmaqla şəhərin müxtəlif hissələrində toplaşmalar baş vermişdir. Həmin məlumatlara əsasən, gərginliyin artması fonunda bəzi şəxslərin hökumət və bank binalarına ziyan vurmağa cəhd göstərdiyi qeyd edilmişdir. Polis kütləni dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etmiş, tərəflər arasında toqquşmaların yaşandığı bildirilmişdir. Hadisələr zamanı çoxsaylı şəxslər xəsarət almış, təsdiqlənməmiş xəbərlər isə bir neçə ölüm faktının baş verdiyini irəli sürmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TABNAK |first=تابناک {{!}} |date=2026-01-01 |title=جانباختگان لردگان ۲ نفر شد؛ حمله‌مسلحانه به مراکز دولتی |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1349312/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DB%B2-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C |access-date=2026-01-28 |website=fa |language=fa}}&lt;/ref&gt; Lurdeqanda bir uşaq da daxil olmaqla azı üç nəfərin öldüyü bildirilmişdir.[87][88] Qum şəhərində hökumət qüvvələrinin güclü mövcudluğu müşahidə olunmuşdur. Etirazçılar hökumət əleyhinə və Rza Pəhləvinin lehinə şüarlar səsləndirərək küçələri doldurmuşlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=حمله نیروهای حکومتی و مقاومت معترضان در قم |url=https://www.iranintl.com/fa/202601019209 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=مردم قم با شعار «جاوید شاه» به خیابان رفتند |url=https://www.iranintl.com/fa/202601010446 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

=== 2 yanvar 2026-cı il ===
2 yanvar tarixində etibarlı media mənbələrinin məlumatına görə, etirazlar [[Tehran]], [[Qum]], [[İsfahan]], [[Şiraz]], [[İlam]], [[Məşhəd]], [[Kərəc]], [[Zəncan]], [[Həmədan]] və Keşm şəhərlərində yüksək iştirakla davam etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=اعتراضات مردم قم در طول شب پنجم همچنان ادامه داشت |url=https://www.iranintl.com/fa/202601025538 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; Zahidan və Tehranda etirazlar yenidən intensiv xarakter almışdır. Təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülən etirazçılar üçün [[Fuladşəhr]], [[Kuhdəşt]] və [[Mərvdəşt]] şəhərlərində dəfn mərasimləri keçirilmişdir. Bu mərasimlər zamanı iştirakçılar hökumətə qarşı etirazlarını ifadə etmiş və &quot;'''Xameneyə ölüm'''&quot; şüarları səsləndirmişlər. Kuhdəştdə 31 dekabr tarixində güllələnərək öldürülən Amirhesam Xodayarifard üçün təşkil olunan dəfn mərasimində Bəsic və İnqilab Keşikçiləri Korpusu qüvvələri daş atılması və şüarların müşayiəti ilə ərazidən uzaqlaşdırılmışdır. Xodayarifardın atası oğlunun Bəsic üzvü olmadığını təsdiqləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-03 |title=Protesters back in Tehran streets following Trump’s message on sixth day |url=https://www.iranintl.com/en/202601035239 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 3 yanvar 2026-cı il ===
3 yanvar tarixində baş verən etirazlar əvvəlki günlərlə müqayisədə həm coğrafi yayılma, həm də iştirakçı sayı baxımından daha geniş olmuş, bununla paralel olaraq təhlükəsizlik qüvvələrinin mövcudluğu da artmışdır.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news |last=. |first=. |date=2026-01-03 |title=Detailed Report on the Seventh Day of Protests; Increase in the Arrest of Teenagers and Broadcast of Forced Confessions - Hrana |language=en-US |work=Hrana |url=https://www.en-hrana.org/detailed-report-on-the-seventh-day-of-protests-increase-in-the-arrest-of-teenagers-and-broadcast-of-forced-confessions/ |access-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt; İran Milli Müqavimət Şurası və İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi (HRANA) [[Kazirun|Kazerun]], [[Məlikşahi şəhristanı|Malekşahi]], [[Kirmanşah]], Şiraz, Məşhəd, Arkavaz, İsfahan, Tehran, [[Həfşican|Hafşəcan]], Kərəc, Şəhr-e Kord və Fərdis də daxil olmaqla nümayişlərin keçirildiyi bəzi məkanları açıqlamışdır. HRANA etirazların başlanmasından bəri biri hökumət təhlükəsizlik qüvvələrinin üzvü olmaqla ümumilikdə 16 nəfərin həyatını itirdiyini bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

3 yanvar tarixində səsləndirilən şüarların da göstərdiyi kimi, etirazların mövzuları iqtisadi ədalətsizlik və idarəetmə problemlərindən azadlıq və ədalət tələblərinə qədər genişlənmişdir. HRANA etiraz məqsədlərinin zamanla təkamül etdiyini, &quot;ticarətlə əlaqəli və gündəlik tələblərlə siyasi tələblər arasındakı sərhədlərin bulanıqlaşdığını və davam edən etirazların yığılmış, çoxqatlı narazılıqlar əsasında formalaşdığını&quot; qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

ABŞ Prezidenti [[Donald Tramp|Donald Trampın]] açıqlamalarından sonra İranın ali dini lideri Əli Xamenei 3 yanvar tarixində verdiyi bəyanatda &quot;düşmənə boyun əyməyəcəyik&quot; demiş və &quot;üsyançıların yerinə oturdulmalı olduğunu&quot; ifadə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-03 |title=Iran's leader says rioters 'must be put in their place' as protest death toll reaches at least 15 |url=https://apnews.com/article/iran-protests-us-israel-nuclear-economy-cf491782ecafdc9098878e5a4e5dc384 |access-date=2026-01-28 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran supreme leader says will not yield as protests simmer and US threatens |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-supreme-leader-says-will-not-yield-protests-simmer-us-threatens-2026-01-03/}}&lt;/ref&gt; Həmin gün [[ABŞ Dövlət Departamenti]] etirazçıların dəfn mərasimlərinə yönəlmiş təzyiqləri pisləyən bəyanat yaymışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-05 |title=Iran Pushes Back At Trump As Protests Over Economic Crisis Intensify |language=en |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/iran-protests-trump-tehran-economic-crisis-currency-inflation/33639084.html |access-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt;

[[Cloudflare]] şirkəti İranda internet trafikində 35%-lik azalma qeydə aldığını bildirmiş, iranlı internet istifadəçiləri isə tez-tez kəsintilər və bağlantı sürətinin zəifləməsi ilə üzləşdiklərini məlumat vermişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Internet disruption, several arrests made as Iran protests continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/3/internet-disruption-several-arrests-made-as-iran-protests-continue |access-date=2026-01-28 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 4 yanvar 2026-cı il ===
4 yanvar tarixində Tehrandakı əsas bazarda təhlükəsizlik qüvvələrinin güclü mövcudluğu müşahidə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=Iran protests enter day nine as judiciary chief warns of 'no leniency' |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202512283787 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Həmin gün İran üzrə azı 20 iri şəhər və kiçik yaşayış məntəqəsində etiraz aksiyaları və tətillər keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=. |first=. |date=2026-01-04 |title=Detailed Report on the Eighth Day of Protests; 222 Locations Across the Country Witness Demonstrations - Hrana |language=en-US |work=Hrana |url=https://www.en-hrana.org/detailed-report-on-the-eighth-day-of-protests-222-locations-across-the-country-witness-demonstrations/ |access-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt; [[ABŞ Prezidenti]] Donald Tramp əlavə etirazçıların öldürüləcəyi təqdirdə iranlı rəsmilərin &quot;çox sərt şəkildə vurulacağını&quot; bəyan etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bao |first=Anniek |date=2026-01-06 |title=Iran unrest deepens as U.S. attack in Venezuela sharpens Trump intervention threat |url=https://www.cnbc.com/2026/01/06/iran-protests-us-intervention-trump-economic-crisis-rial-ayatollah-khamenei-tehran.html |access-date=2026-01-28 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 5 yanvar 2026-cı il ===
Doqquzuncu gün etirazlar İran üzrə davam etmişdir. Tehranın Bağ-e Sepahsalar məhəlləsində &quot;'''Xameneyə ölüm'''&quot; şüarları səslənmişdir. Tehran Universitetinin yaxınlığında xüsusi təyinatlı qüvvələr yüksək hazırlıq vəziyyətində saxlanılarkən, Mərvdəşt kimi şəhərlərdən gündəlik həyata sirayət edən müqavimət və genişmiqyaslı tətillərlə bağlı məlumatlar daxil olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=گسترش اعتراضات ضدحکومتی در ایران؛ یورش نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی به بیمارستانی در ایلام |url=https://ir.voanews.com/a/8099028.html |access-date=2026-01-28 |website=صدای آمریکا |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Yasuc şəhərində təhlükəsizlik qüvvələri qubernatorluq binası qarşısında toplaşan saxlanılan şəxslərin ailə üzvləri ilə üz-üzə gəlmişdir. Bildirilir ki, etirazlar İran cəmiyyətindəki narazılığın bir hissəsi olaraq Saman, [[Səngsər]] və Kuşk kimi daha kiçik qəsəbələrə də yayılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=حمله ماموران سرکوب به خانواده بازداشت‌شدگان یاسوج |url=https://www.iranintl.com/fa/202601053878 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Daha əvvəl qeyd olunan şəhərlərə əlavə olaraq, ölkə üzrə Çaharmahal və Baxtiyari əyalətindəki Saman, Səmnan əyalətindəki Səngsər, Zahidan, Kərəc şəhərindəki Fərdis, Fars əyalətindəki [[Meşkan]] və Mamasani bölgəsindəki [[Nurabad (Fars)|Nurabad]] da daxil olmaqla müxtəlif məkanlarda etirazların baş verdiyi bildirilmişdir. Nümayişlər həmçinin Qəzvin, Həmədan, İlam, Məşhəd, [[Nişapur]], Abade, [[Buşehr]], Babol, [[Bocnurd|Bucnurd]], İsfahan əyalətindəki [[Kuşk]], Mərkəzi əyalətdəki [[Şazənd]], eləcə də şimalda yerləşən [[Rəşt]] və [[Sari]] şəhərlərində də qeydə alınmışdır. Məlumatlara görə, bu bölgələrdə etirazçılar ictimai məkanlarda toplaşaraq şüarlar səsləndirmiş və Xamenei rəhbərliyinə qarşı narazılıqlarını ifadə etmişlər; bu hal ölkə miqyasında iğtişaşların yayılmaqda davam etdiyini əks etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=گسترش اعتراضات ضدحکومتی در ایران؛ یورش نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی به بیمارستانی در ایلام |url=https://ir.voanews.com/a/8099028.html |access-date=2026-01-28 |website=صدای آمریکا |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protesters chant against supreme leader at Tehran rally |url=https://www.iranintl.com/en/202601050511}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-05 |title=بازاریان مرودشت اعتصاب کردند |url=https://www.iranintl.com/fa/202601052039 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

=== 6 yanvar 2026-cı il ===
İran Kürdüstan Demokrat Partiyası (KDPI), Komala, İnqilabçı Əməkçilər Birliyi, Kürdüstan Əməkçilər Birliyi, Xəbat Təşkilatı, Kürdüstan Azadlıq Partiyası (PAK) və [[Kürdüstan Azad Həyat Partiyası|Kürdüstan Azad Həyat Partiyası (PJAK)]] daxil olmaqla bir sıra mühüm kürd siyasi qrupları birgə bəyanat yayaraq etirazlara dəstək verdiklərini bildirmiş və İrandakı kürdləri tətil və nümayişlər təşkil etməyə çağırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1404-10-17 |title=Call for general strike against repression in Kurdistan, in solidarity with protesters in Iran |url=https://hengaw.net/en/statements/2026/01/article-1 |access-date=2026-01-28 |website=Hengaw (hengaw.net) |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian Kurdish groups support nationwide economic protests |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iranian-Kurdish-groups-support-nationwide-economic-protests |access-date=2026-01-28 |website=Shafaq News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Tehrandakı Böyük Bazarda etirazçılar tərəfindən oturaq aksiya keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Security forces clash with protesters in Iran's main market as toll rises to 36 |url=https://apnews.com/article/iran-economic-protests-129cea0f8c39b6d5b5603c634acaa61e |access-date=2026-01-28 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt; Bazar esnafı tətilə çıxmışdır. Xüsusilə qızıl və valyuta, parça, ayaqqabı və məişət texnikası bazarlarının dəhlizlərində çoxsaylı dükanların qismən və ya tamamilə bağlı olduğu bildirilmişdir. Tətillərin spontan xarakter daşıdığı, bəzi məlumatlara görə isə bazarın &quot;döyüş meydanına&quot; çevrildiyi qeyd edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |title=Detailed Report on the Tenth Day of Protests: 36 Dead in 285 Demonstrations |url=https://www.en-hrana.org/detailed-report-on-the-tenth-day-of-protests-36-dead-in-285-demonstrations/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Day 10 Of Iran Uprising: Security Forces Attack Tehran Hospital, Strikes Spread To Mashhad – OpEd |url=https://www.eurasiareview.com/07012026-day-10-of-iran-uprising-security-forces-attack-tehran-hospital-strikes-spread-to-mashhad-oped}}&lt;/ref&gt; Oturaq aksiya təhlükəsizlik qüvvələrinin gözyaşardıcı qazdan istifadə etməsi nəticəsində dağıdılmışdır.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;

İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyinin (HRANA) məlumatına görə, on gün ərzində etirazların baş verdiyi məkanların ümumi sayı 27 əyalətdə 88 şəhərdə 285 nöqtə olaraq qiymətləndirilmişdir. Bundan əlavə, 22 universitetdə etiraz aksiyalarının keçirildiyi bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iranian security forces clash with protesters at Tehran’s grand bazaar |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/06/iranian-security-forces-clash-protesters-tehran-grand-bazaar}}&lt;/ref&gt; Qeyd olunmuşdur ki, etiraz şüarları iqtisadi, sosial və siyasi narazılıqları əhatə edən geniş spektri qoruyub saxlamışdır.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

[[Yəzdanşəhr|Yezdanşəhrdə]] yerli mənbələr polisin etirazçılara qarşı həddindən artıq güc tətbiq etdiyini, əvvəlcə gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyini, daha sonra isə mülki şəxslərə qarşı real mərmilərlə atəş açdığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Day 10 Of Iran Uprising: Security Forces Attack Tehran Hospital, Strikes Spread To Mashhad – OpEd |url=https://www.eurasiareview.com/07012026-day-10-of-iran-uprising-security-forces-attack-tehran-hospital-strikes-spread-to-mashhad-oped/}}&lt;/ref&gt;

Tehrandakı Sina Xəstəxanasına və İlam şəhərindəki [[Ruhullah Xomeyni|İmam Xomeyni]] Xəstəxanasına yaralı etirazçıları saxlanılmaq məqsədilə həyata keçirilən təhlükəsizlik qüvvələri basqınları ölkə üzrə geniş rezonans doğurmuşdur. İlamda ailələr və tibb işçiləri təhlükəsizlik qüvvələrinə müqavimət göstərmişdir. Təhlükəsizlik qüvvələrinin İlamdakı xəstəxanada tətbiq etdiyi üsullar arasında bina daxilində və xəstəxana ərazisində gözyaşardıcı qazdan istifadə də olmuşdur. Daxili İşlər Nazirinə İlam basqını ilə bağlı araşdırma aparılması və hesabat təqdim edilməsi barədə göstəriş verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

6 yanvar tarixinədək saxlanılmış etirazçılara aid məcburi şəkildə alındığı bildirilən ümumilikdə 15 video etirafın rəsmi mediada yayımlandığı qeyd edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Onlayn sosial mediada [[Rza Pəhləvi]] 8 və 9 yanvar axşamları İran Standart Vaxtı ilə saat 20:00-da evlərdən və küçələrdən şüarların səsləndirilməsi çağırışı etmişdir. O, bu çağırışın məqsədini nümayişləri &quot;intizamlı saxlamaq və mümkün qədər geniş iştiraklı etmək&quot; kimi izah etmişdir. Həmçinin çağırışına verilən reaksiyadan asılı olaraq &quot;növbəti aksiya çağırışlarını&quot; elan edəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-08 |title=As Iran's exiled crown prince calls for Iranians to seize protest momentum, could it be a tipping point? - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/iran-protests-possible-tipping-point-crown-prince-pahlavi-calls-for-mass-chant/ |access-date=2026-01-28 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== 7 yanvar 2026-cı il ===
7 yanvar tarixində beluc milliyyətçisi silahlı qrup olan Xalqın Döyüşçüləri Cəbhəsinin (Halkın Savaşçıları Cephesi) üzvləri İranşəhr Polis İdarəsinin rəisi Mahmud Həqiqəti sui-qəsd nəticəsində öldürmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Iran: Police officer shot dead in Iranshahr {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-police-officer-shot-dead-in-iranshahr |access-date=2026-01-28 |website=caliber.az |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=خبرگاه؛ علی اردستانی به اتهام &quot;جاسوسی&quot; برای اسرائیل اعدام شد |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/live-75415031 |access-date=2026-01-28 |website=dw.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi (HRANA) etirazların 31 əyalətdə 111 şəhərdə, ümumilikdə 348 nöqtədə baş verdiyini iddia etmişdir. Həmçinin 45 universitetin etirazlara qoşulduğu bildirilmişdir. Rəssamlar və müəllimlər etirazlara dəstək verən, eyni zamanda təhlükəsizlik qüvvələrinin etiraz iştirakçılarına qarşı təzyiqlərini tənqid edən bəyanatlar yaymışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=خبرگاه؛ علی اردستانی به اتهام &quot;جاسوسی&quot; برای اسرائیل اعدام شد |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/live-75415031 |access-date=2026-01-28 |website=dw.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |title=From the Streets to Universities: Iran’s Protests Enter Their Eleventh Day |url=https://www.en-hrana.org/from-the-streets-to-universities-irans-protests-enter-their-eleventh-day/}}&lt;/ref&gt;

Bəsic qüvvələrinə bağlı mülki geyimli elementlərin müxtəlif şəhərlərdə etirazçılara və mülki şəxslərə hücum etdiyi barədə məlumatlar yayılmışdır. Küçələrdə və binaların üzərində ən çox səsləndirilən şüarlardan birinin &quot;'''Xameneyə ölüm'''&quot; olduğu qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saturday Protests Across Iran: Midnight Update |url=https://iranwire.com/en/politics/108399-new-protests-across-iran-rolling-coverage/ |access-date=2026-01-28 |website=iranwire.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

HRANA, təhlükəsizlik qüvvələrinin həbslərinə və zorakılığına baxmayaraq etirazların davam etməsini, &quot;İran cəmiyyətinin mühüm bir hissəsinin etirazın dəyərini susqunluq və fəaliyyətsizliyin dəyərindən daha aşağı görməyə başladığını&quot; göstərən amil kimi şərh etmişdir. Əsas mövzular isə &quot;vahid problemin iki tərəfi&quot; kimi qiymətləndirilən iqtisadi və idarəetmə ilə bağlı narazılıqlar olaraq qalmaqda davam etmişdir.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;

7 yanvar tarixində hər ikisi İranın kürd bölgəsində yerləşən Abdanan və Mələkşahi şəhərlərinin təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən tərk edildiyi və şəhərlərə nəzarətin etirazçıların əlinə keçdiyi bildirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=i24NEWS |url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/artc-11th-day-of-protests-in-iran-two-western-cities-under-control-of-protesters |access-date=2026-01-28 |website=www.i24news.tv}}&lt;/ref&gt;

Məşhəddə etirazçıların bayraq dirəyindən İran İslam Respublikasına aid böyük bir bayrağı endirdikləri və daha sonra onu iki yerə cırdıqları müşahidə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protesters tear Iranian flag in half - YouTube |url=https://www.youtube.com/shorts/uRikhcKE_zc}}&lt;/ref&gt;

=== 8 yanvar 2026-cı il ===
Etirazlar Pəhləvinin aksiyalar üçün müəyyən etdiyi saat olan 20:00-dan sonra daha da kəskinləşmişdir. Güclü repressiyalardan əvvəl hökumətin geniş yayılmış təcrübəsi kimi bir çox şəhərdə telefon xətləri və internet əlaqələri kəsilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-08 |title=Iranian protests escalate as authorities cut internet amid crackdown |url=https://www.euronews.com/2026/01/08/mass-protests-erupt-in-irans-capital-after-exiled-princes-call-internet-shut-off-nationwid |access-date=2026-01-28 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt; [[İlon Mask|Elon Mask]] tərəfindən təmin edilən [[Starlink]] peyk internet xidməti bu kəsintilərdən təsirlənməmiş və bəzi istifadəçilərə dövlət nəzarətində olan internet blokadalarını aşmağa imkan vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-07 |title=محدودکردن اینترنت؛‌ اعتراضات ایران چطور سانسور می‌شود؟ |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c6207l6m791o |access-date=2026-01-28 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt; Tehranda şüar səsləndirən kütlələrin əsasən Pəhləvi tərəfdarı olduğu müşahidə edilmişdir. ''CBS News'' etirazların &quot;mümkün bir dönüş nöqtəsinə&quot; çatdığını qeyd etmişdir;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ott |first=Haley |date=2026-01-08 |title=Internet service in Iran cut off or restricted as deadly protests reach a possible tipping point - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/iran-cutting-internet-amid-deadly-protests/ |access-date=2026-01-28 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-08 |title=Internet and phones cut in Iran as protesters heed exiled prince's call for mass demonstration |url=https://apnews.com/article/iran-protests-us-israel-war-nuclear-economy-ebddd998fbe7903e70ca62127250ebcb |access-date=2026-01-28 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-08 |title=Iran Is Cut Off From Internet as Protests Calling for Regime Change Intensify |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/01/08/world/middleeast/iran-protests-internet-shutdown.html |access-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt; ''[[Euronews]]'' isə bu vəziyyətin &quot;etiraz hərəkatında yeni bir eskalasiyanı təmsil etdiyini&quot; bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Protests erupt across Iran as currency sinks to record low |url=https://www.yahoo.com/news/videos/protests-erupt-across-iran-currency-223453580.html |access-date=2026-01-28 |website=Yahoo News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Qaimiyədə etirazçılar 2020-ci ildə ABŞ tərəfindən öldürülən və qısa müddət sonra İslam Respublikası tərəfindən şəhid elan edilən İnqilab Keşikçiləri komandanı [[Qasım Süleymani|Qasım Süleymaninin]] heykəlini devirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Correspondent |first=Samer Al-Atrush, Middle East |date=2026-01-08 |title=Fires and statue toppled on 12th day of Iran protests as ‘policeman killed’ |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-tehran-protests-news-n369rx2t7 |access-date=2026-01-28 |website=www.thetimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Norveç]] mərkəzli insan hüquqları təşkilatı Hengaw Kirmanşahdakı etirazlar zamanı İnqilab Keşikçiləri Quru Qoşunlarının iki üzvünün öldürüldüyünü iddia etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Glynn |first=Jordan |date=2026-01-09 |title=Iran Update, January 8, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-8-2026/ |access-date=2026-01-28 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Tehran əyalətinə bağlı Məlard rayonunda isə yerli iğtişaşları nəzarət altına almağa cəhd göstərən bir polis əməkdaşı bıçaqlanaraq öldürülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AFP |date=2026-01-08 |title=Iran police officer killed in stabbing during unrest near Tehran: local media |url=https://www.dawn.com/news/1965806 |access-date=2026-01-28 |website=Dawn |language=en}}&lt;/ref&gt;

İnsan hüquqları qrupları həmçinin Tehrandakı Qədir Xəstəxanasında İran İslam Respublikası təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülmüş etirazçılara aid cəsədlərin toplandığı bir yığını yoxlayan &quot;çarəsiz vəziyyətdə olan ailə üzvlərini&quot; əks etdirən videonun həqiqiliyini təsdiqləmişdir.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Parent |first2=Deepa |date=2026-01-11 |title=Iran protesters tell of brutal police response as regime lashes out |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global-development/2026/jan/10/iran-protesters-tell-of-brutal-police-response-deaths-and-forced-confessions |access-date=2026-01-28 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

=== 9 yanvar 2026-cı il ===
Video görüntüləri və şahid ifadələrinə əsasən, sürgündə yaşayan şahzadə [[Rza Pəhləvi|Rza Pəhləvinin]] çağırışına cavab verən etirazçılar ardıcıl ikinci gecə — cümə axşamı İran üzrə küçələrə çıxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Trump tells Iranians 'help is on its way' as protest deaths surge to 12,000 |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202601054803 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Pəhləvi həmçinin [[Donald Tramp|ABŞ Prezidenti Donald Trampdan]] iranlı etirazçılara dəstək verməsini tələb etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Exiled prince appeals to Trump, warns blackout could lead to bloodshed |url=https://www.iranintl.com/en/202601097112 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Economist]]'' etirazların 2009-cu ildən bəri ən böyük miqyasına çatdığını bildirərək, &quot;İranı uzun müddətdir izləyən bəzi təcrübəli müşahidəçilərin bu etirazların 1979-cu ildə şahın devrilməsindən bəri görülən ən böyük hərəkat olduğu qənaətində olduqlarını&quot; qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=As protests surge, the Iranian regime’s options are narrowing |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2026/01/09/as-protests-surge-the-iranian-regimes-options-are-narrowing}}&lt;/ref&gt; [[Hindistan|Hindistanda]] ingilis dilində yayımlanan ''NDTV 24x7'' iranlı qadınların videolarda siqaret yandıraraq [[Əli Xamenei|Xameneyin]] şəkillərini yandırdıqlarını və bu görüntülərin [[X]], [[Reddit]], [[Instagram]] və [[Telegram]] kimi sosial media platformalarında sürətlə yayılan viral etiraz tendensiyasına çevrildiyini xəbər vermişdir. İranda Xameneyə aid təsvirlərin yandırılmasının qanunsuz olması səbəbindən müşahidəçilər bu videoları qadınların şəxsi azadlıqları üzərində dövlət hakimiyyətini rədd etdiklərini göstərən qəsdən meydanoxuma aktları kimi şərh etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why Images Of Iranian Women Lighting Cigarettes With Khamenei's Photo Are Going Viral |language=en |work=NDTV |url=https://www.ndtv.com/world-news/why-iranian-women-lighting-cigarettes-with-khameneis-photo-going-viral-10564751 |access-date=2026-01-28}}&lt;/ref&gt; Bu tendensiya qadınlar üzərində tətbiq edilən sərt dini və inzibati normaların rədd edildiyini göstərən oxşar qiymətləndirmələrlə birlikdə bir çox digər xəbər qurumları tərəfindən də qeydə alınmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From viral defiance to fatal outcomes: The real cost of burning Khamenei’s image in Iran |url=https://www.financialexpress.com/world-news/from-viral-defiance-to-fatal-outcomes-the-real-cost-of-burning-khameneis-image-in-iran/4103037/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-10 |title=Iranian women light cigarettes on burning portrait of the ayatollah |url=https://www.euronews.com/2026/01/10/protest-creativity-iranian-women-light-cigarettes-on-burning-portrait-of-the-ayatollah |access-date=2026-01-28 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;

Xameney qısa televiziya çıxışı ilə etirazlara toxunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Iran protests highlights: Internet shut amid protests, Reza Pahlavi's ‘urgent message’ for Trump |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/iran-protests-live-updates-tehran-unrest-internet-cut-reza-pahlavi-khamenei-trump-january-9-news-iran-currency-rial-101767934439638.html |access-date=2026-01-28 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Khamenei says Trump will fall, targets protesters in speech |url=https://www.iranintl.com/en/202601096120 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Çıxışında ABŞ Prezidenti Trampı &quot;təkəbbürlü&quot; adlandıran Xameney əllərinin iranlıların qanı ilə ləkələndiyini bildirmiş və Trampın digər təkəbbürlü liderlər kimi devriləcəyini ifadə etmişdir. O, etirazçıları isə zərərli şəxslər və talançılar kimi xarakterizə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Demonstrations in Iran: What are the possible scenarios? |url=https://www.euronews.com/2026/01/09/demonstrations-in-iran-what-are-the-possible-scenarios |access-date=2026-01-28 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;

İsfahanda İran İslam Respublikası Radio və Televiziya Qurumuna məxsus bir ofisdə yanğın baş vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=More demonstrations erupt in Iran as rights groups say at least 48 protesters killed |url=https://www.bbc.com/news/live/clyzjn0w9l2t |access-date=2026-01-28 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Etirazçılar həmçinin Tehranda Golhak və Səadətabad məhəllələrində yerləşən məscidlər də daxil olmaqla bəzi binaları yandırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Watch: Buildings in Tehran set on fire as demonstrations spread across Iran |url=https://www.bbc.com/news/videos/c78e9vmn7dgo |access-date=2026-01-28 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Müxalif media Kirmanşah əyalətində etirazçılarla təhlükəsizlik qüvvələri arasında baş verən toqquşmalar zamanı İnqilab Keşikçiləri Quru Qoşunlarına bağlı Nəbi Əkrəm Birliyinin azı 10 üzvünün öldürüldüyünü bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bern |first=Stefaniia |date=2026-01-10 |title=Iran Update, January 9, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-9-2026/ |access-date=2026-01-28 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

İran məhkəmə hakimiyyətinin sədri Qulam Hüseyn Mühisini Eceyi etirazçıların heç bir hüquqi güzəşt göstərilmədən, qanunun icazə verdiyi ən sərt və qəti cəzalarla üzləşəcəyini açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Iran supreme leader signals upcoming crackdown on protesters 'ruining their own streets' for Trump |url=https://apnews.com/article/iran-protests-us-israel-war-economy-54e4024a0b9e6a9f3ab49153c8e28f05 |access-date=2026-01-28 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt; ABŞ kəşfiyyatının yüksəkvəzifəli rəsmiləri ''Axios'' nəşrinə verdikləri açıqlamada, bu etirazların rejimi sabitlikdən çıxara bilməyəcəyi ilə bağlı əvvəlki qiymətləndirmələrinin &quot;yenidən nəzərdən keçirildiyini&quot; bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=2026-01-09 |title=U.S. watching for signs Iran's protests could bring down regime |url=https://www.axios.com/2026/01/09/iran-protests-trump-us-intelligence |access-date=2026-01-28 |website=Axios |language=en}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Prezidenti Donald Tramp cümə axşamı ölkə üzrə etirazlar davam edərkən İran hakimiyyətini nümayişçiləri öldürməməyə çağırmış və iranlıları &quot;cəsur insanlar&quot; kimi xarakterizə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Trump tells Iranians 'help is on its way' as protest deaths surge to 12,000 |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202601054803 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

''Twemoji'' emoji kitabxanası İran bayrağı emojisini [[İran|İran İslam Respublikası]] bayrağından müasir Aslan və Günəş bayrağı dizaynı ilə əvəz etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=X changes Iran flag emoji to lion and sun symbol in support for protests |url=https://www.iranintl.com/en/202601094227 |access-date=2026-01-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]], [[Qətər]], [[Oman]] və [[Türkiyə]] kimi ölkələrdən İran şəhərlərinə həyata keçirilən hava reysləri kütləvi etirazlar səbəbindən ləğv edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Flights from UAE, Qatar and Turkey canceled to Iran as protests grow - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |url=https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/flights-uae-qatar-and-turkey-canceled-iran-protests-grow |access-date=2026-01-28 |website=www.al-monitor.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Tehran və Şiraz şəhərlərindəki xəstəxanalarda çalışan həkimlər çoxsaylı yaralı etirazçının gətirilməsi nəticəsində tutumun aşıldığını bildirmiş, bəzi tibb müəssisələri baş və göz nahiyəsindən odlu silah yaraları alan çoxsaylı xəstələr səbəbindən təcili olmayan hospitalizasiyaları və əməliyyatları dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-10 |title=Iran medics describe hospitals overwhelmed with dead and injured protesters |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj9rengvnp9o |access-date=2026-01-28 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[CNN|''CNN''ə]] göndərilən səsli mesajda Nişabur şəhərində çalışan iranlı bir həkim İran təhlükəsizlik qüvvələrinin &quot;azı 30 nəfəri&quot; öldürdüyünü, onların &quot;arasında uşaqların da olduğunu&quot; bildirmişdir. O, həmçinin &quot;5 yaşlı bir uşağın anasının qucağında olarkən vurulduğunu&quot; qeyd etmişdir. Həkimin sözlərinə görə, təhlükəsizlik qüvvələri yoldan keçənləri və hadisələrlə əlaqəsi olmayan şəxsləri də hədəfə almışdır. Eyni həkim əlavə etmişdir: &quot;Xəstəxanalar son dərəcə xaotik vəziyyətdədir və xəstələr tanınmaqdan və şəxsiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsindən qorxurlar. Buna görə insanları məlumatlandırmağa və onları özəl klinikalarda müalicə etməyə çalışırıq.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sangal |first=Aditi |date=2026-01-10 |title=January 10, 2026 — Iran protests spread, death toll mounts amid internet blackout |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-protests-01-10-26 |access-date=2026-01-28 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 10 yanvar 2026-cı il ===
Gecəyarısından səhərə qədər Tehran Bələdiyyəsinin əməkdaşlarının küçələrdəki boş güllə qovlarını təmizləyib toplayaraq təhlükəsizlik qüvvələrinə təhvil vermək vəzifəsi ilə məşğul olduqları bildirildi.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/articles/c4g4rprlzzgo|title=پیامدهای قطع اینترنت؛ اختلال فراگیر در زندگی روزمره، از بیمارستان‌ها تا بانک‌ها و ادارات}}&lt;/ref&gt;

İslam Respublikası rəsmiləri nin davam etdirdiyi internet kəsintisinə baxmayaraq, 9-10 Yanvar gecəsi Tehran və İranın müxtəlif bölgələrində minlərlə etirazçı toplaşaraq &quot;'''Xameneyə''' '''ölüm'''&quot; və &quot;'''Şah çox yaşa'''&quot; şüarları səsləndirdi. Bu hadisə, Rza Pəhləvinin etirazçılara şəhər mərkəzlərinin nəzarətini ələ keçirməyi və rejimdən əvvəlki &quot;Aslan və Günəş&quot; bayrağını qaldırmağı çağırışından sonra baş verdi. Pəhləvi həmçinin yaxın zamanda İrana qayıdacağına dair söz verdi.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;

İnternet blokadası, rəqəmsal əməliyyatlar daxil olmaqla gündəlik həyatı, habelə xəstəxanaların, apteklərin, bankların və idarələrin fəaliyyətini pozdu. Bir çox müəssisə qapılarını açmadı.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;

İnternet kəsintisi, etirazların miqyasının və etirazçılara qarşı polis zorakılığının səviyyəsinin dəqiq sənədləşdirilməsinə mane oldu.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; İranlı [[&quot;Nobel&quot; sülh mükafatı|Nobel Sülh Mükafatı]] laureatı [[Şirin Ebadi|Şirin Əbadi]] 9 Yanvar 2026-cı ildə, &quot;genişmiqyaslı rabitə qaranlığı altında planlaşdırılmış qırğın&quot; ehtimalı barədə xəbərdarlıq edərək, Tehrandakı bir xəstəxanada yüzlərlə yaralı etirazçıya dair şahidliklər eşitdiyini açıqladı.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;''The Guardian'' 10 Yanvar 2026-cı il tarixində Starlink üzərindən əlavə hesabatlar aldığını bildirərək belə yazdı: &quot;Biz inqilab üçün ayağa qalxırıq, lakin yardıma ehtiyacımız var. Təcavüzkar snayperlər Təcriş Arg bölgəsinin (Tehranın varlı rayonlarından biri) arxasına yerləşdirilib.&quot;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Başqa bir etirazçı şəhər ərazisində çox sayda nümayişçinin vurulduğunu qeyd edərək, &quot;Yüzlərlə cəsəd gördük&quot; dedi. Üçüncü bir şahid isə təhlükəsizlik qüvvələrinin atəş açması nəticəsində öldürülən etirazçıların sayının &quot;çox yüksək&quot; olduğunu təsdiqlədi.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; İnsan hüquqları fəalları, bu şahidliklərin əldə etdikləri hesabatlarla uyğun olduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; ''[[The Guardian]]'', internet kəsintisinə baxmayaraq etirazçıların beynəlxalq mediadan artan polis zorakılığına dair məlumatların paylaşılmasını tələb etdiyini, bir fəalın &quot;lütfən insanların həqiqi güllə ilə öldürüldüyünü açıq qeyd edin&quot; dediyini qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;

''The Guardian'' məlumatına görə, [[Avropa İttifaqı]] və ABŞ daxil olmaqla beynəlxalq ictimaiyyətin böyük bir hissəsi etirazçılara açıq dəstək göstərdi.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; [[ABŞ dövlət katibi|ABŞ Dövlət Katibi]] [[Marko Rubio]] X sosial platformasında &quot;Amerika Birləşmiş Ştatları İranın cəsur xalqını dəstəkləyir&quot; paylaşımını etdi. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə &quot;İran, bəlkə də heç vaxt olmadığı qədər azadlığa baxır. ABŞ yardıma hazır!!!&quot; ifadələrini işlətdi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/|title=Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'}}&lt;/ref&gt;

CBS News-in məlumatına görə, İran Baş Prokuroru Məhəmməd Movahedi-Əzad, etirazçıların ölüm cəzası ilə məhkum edilə bilən &quot;'''Allah’a qarşı mübarizə'''&quot; ('''müharibə''') ittihamı ilə üzləşə biləcəyini bildirdi. Eyni xəbərdə, dövlət mediasının &quot;Tehran və əksər vilayətlərdə hər hansı bir toplanış və xaos yoxdur&quot; yönündəki yayımı ilə [[Associated Press]] tərəfindən əldə edilən və Tehranın Səadətabad məhəlləsində davam edən nümayişləri göstərən foto, eləcə də [[Fars Xəbər Agentliyi|Fars Xəbər Agentliyinə]] aid, İsfahanda etirazçıların [[Molotov kokteyli|molotov kokteylləri]] atdığı və ən azı bir şəxsin uzun namlulu silahdan istifadə etdiyi təhlükəsizlik kamerası qeydi arasında ziddiyyət olduğu vurğulandı. Dövlət mediasına bağlı Gənc Jurnalistlər Klubu, etirazçıların Qaçsaran şəhərində İnqilab Keşikçilərinə bağlı könüllü Bəsic milislərindən üç nəfəri öldürdüyünü bildirdi. Rza Pəhləvi, etirazların bazar gününədək davam etməsi çağırışında bulundu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-protests-deaths-mount-trump-warning-pahlavi-calls-for-city-takeovers/|title=Iranian protests rage as deaths mount and Trump renews warning of possible U.S. intervention}}&lt;/ref&gt;

=== 11 yanvar 2026-cı il ===
X və yüksək səviyyəli İran rəsmiləri etirazçılarla iqtisadi məsələlər barədə görüşməyə hazır olduqlarını bildirsələr də, narahatlığı eyni zamanda &quot;yağmacılar&quot; tərəfindən təşviq olunan bir hərəkət kimi xarakterizə etmiş və etirazların &quot;xarici qüvvələr&quot; (Amerika Birləşmiş Ştatları və [[İsrail]]) tərəfindən maliyyələşdirildiyini qeyd etmişlər. İran dövlət mediası, Prezident [[Məsud Pezeşkian|Məsud Pezeşkiyanın]] etirazları təşviq etməkdə ittiham etdiyi xarici &quot;terroristlər&quot;ə ünvanlanmış çıxış etdiyini xəbər vermişdir. Pezeşkiyan əlavə olaraq bunları ifadə etmişdir: &quot;Qətiyyətliyik və iqtisadi problemləri mümkün olan bütün yollarla həll etməyə qərar vermişik.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=A. B. C. |title=Iran protests continue with 544 people killed, activists say |url=https://abcnews.go.com/International/iran-protests-continue-116-people-killed-activists/story?id=129099724 |access-date=2026-01-28 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Parent |first2=Deepa |last3=Tondo |first3=Lorenzo |date=2026-01-11 |title=Iran warns US against attack as protest death toll reportedly soars |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/11/iran-arrests-protest-leaders-as-crackdown-intensifies-amid-threat-of-us-intervention |access-date=2026-01-28 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Parlamentin sədri [[Məhəmməd Baqir Qalibaf|Məhəmməd Bəkir Qalibaf]], bir parlament iclasında etdiyi çıxışda, Trampın əvvəlki təhdidlərinə istinad edərək, İranın ABŞ tərəfindən hücuma məruz qalması halında ABŞ-ın hərbi bazaları və bölgədəki gəmiləri ilə İsrailin cavab tədbirinə məruz qalacağını bildirmişdir. İclas zamanı sərtlik tərəfdarı siyasətçilər kürsüyə çıxaraq &quot;Amerikaya ölüm&quot; şüarları səsləndirmişlər. İran daxilində davam edən etirazlarla həmrəylik məqsədilə [[Paris]], [[Vilnüs]] və [[London|Londonda]] nümayişlər təşkil edilmiş və Qərb hökumətləri İran xalqını dəstəkləyərək azadlıq tələblərinə cavab verməyə çağırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran threatens to retaliate against outside intervention |url=https://www.dw.com/en/iran-threatens-to-retaliate-against-outside-intervention/video-75469943 |access-date=2026-01-28 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]'' xəbər verib ki, Trampa İranla bağlı hərbi variantlar barədə məlumat verilib, lakin hələ yekun qərar qəbul edilməyib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran warns US it will target military bases as Trump threatens intervention amid nationwide protests |url=https://thehill.com/policy/international/5683370-iran-threatens-retaliation-us/}}&lt;/ref&gt;

''[[Forbes (jurnal)|Forbes]]'' xəbər verir ki, İran hökuməti internet kəsintisi zamanı Starlink şəbəkəsini uğurla deaktiv edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bern |first=Stefaniia |date=2026-01-12 |title=Iran Update, January 11, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-11-2026/ |access-date=2026-01-28 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Digər mənbələr isə bildirir ki, İran ölkə üzrə Starlink şəbəkəsini uğurla pozmuş; koordinasiyalı siqnal qarışdırma (jamming) əməliyyatları səbəbindən Starlink trafikinə qədər %80-ə qədər kəsinti baş vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kleinbaum |first=Yair |date=2026-01-12 |title=BREAKING: Starlink Goes Dark - China’s 'Kill Switch' Just Erased the Ira |url=https://www.jfeed.com/news/starlink-iran-china-jamming |access-date=2026-01-28 |website=JFeed |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=India Today World |date=2026-01-12 |title=Iran uses kill switch to jam Starlink as protests rage on. Did China or Russia help? |url=https://www.indiatoday.in/world/story/iran-protest-internet-blackout-kill-switch-jamming-kills-starlink-elon-musk-china-russia-technology-help-2850566-2026-01-12 |access-date=2026-01-28 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Digital darkness in Iran: Internet blackout shrouds deadly crackdown on nationwide protests |url=https://skylineforhuman.org/en/news/details/885/digital-darkness-in-iran-internet-blackout-shrouds-deadly-crackdown-on-nationwide-protests |access-date=2026-01-28 |website=Skyline International for Human Rights (SIHR) |language=en}}&lt;/ref&gt;

11 yanvarda [[Los-Anceles|Los Ancelesdə]] təşkil olunan həmrəylik mitinqi zamanı Westwoodda bir U-Haul yük maşını etirazçıların üzərinə sürülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rendon |first=Karla |last2=Soto • • |first2=Missael |date=2026-01-11 |title=U-Haul drives through protest against Iran government in Westwood |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/u-haul-plows-through-crowd-of-protesters-in-westwood/3830064/ |access-date=2026-01-28 |website=NBC Los Angeles |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U-Haul drives through crowd of anti-regime protesters in LA |url=https://www.cnn.com/2026/01/11/us/video/uhaul-truck-drives-through-crowd-la-iran-protest-digvid}}&lt;/ref&gt; İran daxilində isə Beluç Xalq Döyüşçüləri Cəbhəsi üzvləri [[Sistan və Bəlucistan ostanı|Sistan və Belucistan əyalətinə]] bağlı Daştiyari rayonunda bir Polis Qüvvələri Komandanlığı (LEC) patrul avtomobilinə hücum etmiş, nəticədə bir LEC əməkdaşı həlak olmuş, digəri yaralanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bern |first=Stefaniia |date=2026-01-12 |title=Iran Update, January 11, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-11-2026/ |access-date=2026-01-28 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== 12 yanvar 2026-cı il ===
Tehranda, liderlərin etirazlara qarşı tədbir görülməsi ilə bağlı çağırışından sonra on minlərlə şəxs hökumətyönlü mitinqdə iştirak etmişdir. Nümayişçilərin İran bayraqları daşıdığı, islam şüarları səsləndirdiyi və Əliyə istinadla Heydər kimi fiqurları andığı müşahidə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thousands participate in pro-government rallies across Iran
- YouTube |url=https://www.youtube.com/shorts/epvat-5AX-I}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Parent |first2=Deepa |date=2026-01-12 |title=Iran holds pro-government rally as regime seeks to downplay protests |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global-development/2026/jan/12/iran-protests-crackdown-toll-foreign-minister |access-date=2026-02-12 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Lakin ''Iran International'' tərəfindən yayımlanan xəbərlərdə görüntü və videoların dəyişdirildiyi bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Iran state media rally video draws online doubts as users flag altered footage |url=https://www.iranintl.com/en/202601137586 |access-date=2026-02-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Truth or Fake - Iran protests: AI and dated photos mislead about pro-regime rallies |url=https://www.france24.com/en/tv-shows/truth-or-fake/20260114-iran-protests-ai-and-dated-photos-mislead-about-pro-regime-rallies-1 |access-date=2026-02-12 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt; Prezident Məsud Pezeşkianın da mitinqdə iştirak etdiyi qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran's Pezeshkian joins pro-government rally in Tehran - YouTube |url=https://www.youtube.com/shorts/HGWNgQXKVl8}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, etirazçılara qarşı sərt müdaxilə ilə əlaqədar İslam Respublikasına hücum təhdidi irəli sürdükdən sonra, İranın nüvə proqramını müzakirə etmək məqsədilə ABŞ ilə əlaqə saxladığını açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=2026-01-12 |title=Trump says Iran proposed nuclear deal talks, as U.S. considers military action amid protests |url=https://www.axios.com/2026/01/12/trump-iran-protests-options-tehran-crackdown-death-toll |access-date=2026-02-12 |website=Axios |language=en}}&lt;/ref&gt; Həmçinin İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqaei təhlükəsizlik qüvvələrinin etiraz edən vətəndaşlara birbaşa atəş açdığını ictimai şəkildə təsdiq etmişdir. Bu açıqlamalar həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq miqyasda geniş rezonans doğurmuş; İran hökumətinin nümayişlərə yanaşmasına dair tənqidləri artırmış, müdaxilənin proporsionallığı ilə bağlı sualları gündəmə gətirmiş və ölkədə vətəndaş azadlıqları ilə əsas hüquqların ümumi vəziyyəti barədə insan hüquqları təşkilatlarının araşdırmalarına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-12 |title=سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی «شلیک مستقیم» به شهروندان معترض را تایید کرد |url=https://www.iranintl.com/fa/202601128775 |access-date=2026-02-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

=== 13 yanvar  2026-cı il ===
13 yanvarda ''Iran International'' ən azı 12.000 nəfərin öldürüldüyünü bildirmiş və bu hadisələri &quot;İranın müasir tarixinin ən böyük qətliamı&quot; kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Board |first=Iran International's Editorial |date=2026-01-13 |title=At least 12,000 killed in Iran crackdown during internet blackout |url=https://www.iranintl.com/en/202601130145 |access-date=2026-02-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ''CBS News'' isə İranda bəzi telefon xətlərinin yenidən açılması və məlumatların yayılması ilə 12.000 nəfərin həlak olduğunu, bu sayın ehtimal ki, 20.000-ə çata biləcəyini xəbər vermişdir.

Prezident Tramp iranlıları etirazları davam etdirməyə çağırmış və təfərrüat vermədən yardımın yolda olduğunu bildirmişdir. Tramp ''Truth Social'' platformasında etdiyi paylaşımda bunları yazmışdır:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way' |url=https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-13 |title=Trump tells Iranians 'help' on the way as reported death toll climbs into thousands |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-14/iran-protests-death-toll-official-says-2500-killed/106226744 |access-date=2026-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;İranlı vətənpərvərlər, ETİRAZI DAVAM ETDİRİN – QURUMLARINIZI ƏLƏ KEÇİRİN!!! Qatillərin və istismarçıların adlarını qeyd edin. Onlar böyük bədəl ödəyəcəklər. Etirazçıların mənasız şəkildə öldürülməsi DAYANANA qədər iranlı rəsmilərlə bütün danışıqları ləğv etdim. YARDIM YOLDADIR. MIGA (İranı yenidən böyük edin) (Make Iran Great Again)!!! PREZİDENT DONALD J. TRAMP&quot;&lt;/blockquote&gt;Bir müxbirin Trampa &quot;yardım yoldadır&quot; ifadəsi ilə nəyi nəzərdə tutduğunu soruşması üzərinə, Tramp yalnız &quot;Bunu özünüz müəyyən etməlisiniz. Təəssüf edirəm.&quot; cavabını vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump declines to clarify his 'help is on its way' comment on Iran protests |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-declines-clarify-his-help-is-its-way-comment-iran-protests-2026-01-13/}}&lt;/ref&gt;

=== 14 yanvar 2026-cı il ===
Kürdistan Azadlıq Partiyası [[Kirmanşah]] şəhərində [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]]-nun (İİKK) qərargahına hücum təşkil etmiş və partiyanın öz bəyanatına görə qərargaha uğurla sızaraq İİKK-yə ağır itkilər yetirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sangal |first=Aditi |date=2026-01-13 |title=Live updates: Iran warns it’s ‘prepared’ for war as protests continue |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-protests-trump-01-13-26 |access-date=2026-02-16 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

BBC Verify və BBC Farsça tərəfindən təhlil edilən bir video, məhkəmə-tibbi ekspertizasına əsasən, morqda əksəriyyətində aydın xəsarət izləri olan təxminən 200 meyitin yerləşdiyini göstərmişdir. Qurbanlar arasında cəmi 16 yaşı olan bir şəxsin də olduğu bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Tehran morgue videos show the brutality of Iran's crackdown on protesters |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly3xpyvxzyo |access-date=2026-02-16 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[Norveç]] mərkəzli Iran Human Rights (IHR) 8–12 yanvar tarixləri arasında İranda iğtişaşların pik həddə çatdığı dövrdə İran rejim qüvvələri tərəfindən azı 3.428 etirazçının öldürüldüyünü və azı 10.000 etirazçının həbs edildiyini açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=Iran updates: 'No plan' to hang people — foreign minister |url=https://www.dw.com/en/iran-updates-no-plan-to-hang-people-foreign-minister/live-75498434 |access-date=2026-02-16 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt; İran məhkəmə hakimiyyətinin rəhbəri ölkə üzrə etirazlar zamanı saxlanılan şəxslərin sürətlə mühakimə olunaraq edam ediləcəyini bəyan etmişdir.&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2026-01-14 |title=US and UK military withdraw some personnel from Middle East amid Iranian threats |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/14/iran-protests-erfan-soltani-donald-trump-warning-executions-hangings |access-date=2026-02-16 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cloud |first=Feliz Solomon and David S. |date=2026-01-14 |title=Iran Signals Plans for Swift Trials and Executions of Protesters |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-signals-plans-for-swift-trials-and-executions-of-protesters-8d0e05e2 |access-date=2026-02-16 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Vaşinqton administrasiyası repressiyalara cavab olaraq hərbi müdaxilə təhdidində bulunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran at geopolitical crossroads as protests pressure regime |url=https://www.dw.com/en/iran-protests-islamic-republic-sanctions-united-states-trump-china-russia-geopolitics/a-75492953 |access-date=2026-02-16 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Birləşmiş Krallıq|Britaniya]] və Amerika hərbi qüvvələri [[Qətər|Qətərdə]] yerləşən Əl-Udeyd Hərbi Hava Bazası-ndan geri çəkilməkdədir.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |title=Britain closes embassy in Iran |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/01/14/iran-regime-protests-us-trump-qatar-base/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=US and UK pulling some personnel from Qatar military base |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c701xywwxw8o |access-date=2026-02-16 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;Amerika Birləşmiş Ştatları bu geri çəkilmənin qabaqlayıcı tədbir olduğunu açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt; Bir diplomat [[Reuters]] agentliyinə verdiyi açıqlamada &quot;Bu, mövqe dəyişikliyidir və əmr olunmuş təxliyə deyil&quot; demişdir.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; [[İtaliya]] və [[Polşa]] da daxil olmaqla bəzi ölkələr vətəndaşlarını İranı &quot;dərhal&quot; tərk etməyə çağırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italy urges its citizens to leave Iran because of security concerns |url=https://www.reuters.com/world/italy-urges-its-citizens-leave-iran-because-security-concerns-2026-01-14/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-14 |title='Leave Iran': India's stark advisory amid threat of US attack; protests spread |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/leave-iran-indias-stark-advisory-amid-threat-of-us-attack-protests-spread/articleshow/126524206.cms |access-date=2026-02-16 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reuters |date=2026-01-14 |title=Italy, Poland and Spain urge their citizens to leave Iran |language=en-US |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/italy-poland-urge-their-citizens-to-leave-iran/ |access-date=2026-02-16 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran travel advice |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iran |access-date=2026-02-16 |website=GOV.UK |language=en}}&lt;/ref&gt;

Donald Trump Oval kabinetdə verdiyi açıqlamada İrandakı etirazların yatırılması zamanı baş verən qətllərin dayandırıldığı barədə məlumat aldığını və Erfan Soltani barəsində çıxarılan edam hökmünə istinad edərək &quot;edam planının olmadığına&quot; inandığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Campbell |first2=Lucy |last3=McEwen |first3=Kirsty |last4=Mao |first4=Frances |last5=Sedghi |first5=Amy |last6=Ratcliffe |first6=Rebecca |last7=Saunokonoko |first7=Mark |last8=Campbell |first8=Adam Fulton (now); Lucy |last9=Saunokonoko (earlier) |first9=Mark |date=2026-01-15 |title=Iranian airspace reopens – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jan/14/iran-protests-live-updates-trump-us-action-death-toll-protester-executions-erfan-soltani |access-date=2026-02-16 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

[[Agence France-Presse]]-in məlumatına görə, İran dövlət televiziyası Donald Trump-a qarşı 2024-cü ildə Butler şəhərində keçirilən mitinq zamanı baş vermiş sui-qəsd cəhdinə aid görüntüləri fars dilində &quot;Bu dəfə [güllə] hədəfi qaçırmayacaq&quot; mesajı ilə yayımlamışdır. Yayım [[Ted Kruz|Ted]] [[Ted Kruz|Kruz]] və Trampa yaxın digər şəxslərin etirazına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Won’t miss’: Iran issues vile assassination threat against Donald Trump |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ois8fnTFR6I}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=A. O. L. |date=2026-01-14 |title=Iran issues sickening assassination threat against Trump: ‘This time it will not miss the target’ |url=https://www.aol.com/articles/iran-issues-sickening-assassination-threat-172500812.html |access-date=2026-02-16 |website=www.aol.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Ted Cruz Rages At Reports Iran Is ‘Explicitly Threatening to Murder Trump’ |url=https://www.yahoo.com/news/articles/ted-cruz-rages-reports-iran-192218899.html |access-date=2026-02-16 |website=Yahoo News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Ağ Ev]] hadisə ilə bağlı hələlik açıqlama verməmişdir.

=== 15 yanvar 2026-cı il ===
İran rejimi mümkün etiraz aksiyalarının qarşısını almaq məqsədilə ölkə üzrə komendant saatı elan etmişdir. Ölkə miqyasında qəsəbə və şəhərlərdə patrul xidmətini həyata keçirmək üçün təhlükəsizlik qüvvələri və tanklar yerləşdirilmişdir. Institute for the Study of War (ISW) 14 və 15 yanvar tarixlərində heç bir etiraz aksiyası qeydə almadığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Solomon |first=Christopher |date=2026-01-15 |title=Iran Update, January 14, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-14-2026/ |access-date=2026-02-16 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Grace |first=Adam |date=2026-01-16 |title=Iran Update, January 15, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-15-2026/ |access-date=2026-02-16 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== 16 yanvar 2026-cı il ===
Human Rights Activists News Agency (HRANA) 22.104 etirazçının saxlanıldığını xəbər vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Exiled crown prince urges world to help protesters topple Iran's government |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70lx085z85o |access-date=2026-02-16 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Zahedan şəhərində sünni din xadimi Mövlana Əbdülhəmid-in cümə namazı xütbəsindən sonra kiçikmiqyaslı etiraz aksiyası qeydə alınmışdır. Sözügedən xütbədə Əbdülhəmid İran rejiminin etirazlara reaksiyasını pisləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=Day four of Iran protests sees rallies spread and regime change calls grow |url=https://www.iranintl.com/en/202601016240 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noonan |first=Fiona |date=2026-01-17 |title=Iran Update, January 16, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-16-2026/ |access-date=2026-02-16 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Tehran ş əhərində isə cümə namazı imamı Ayətullah Əhməd Xatəmi saxlanılan etirazçıların edam edilməsinə çağırış etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marx |first=Willem |date=2026-01-17 |title=Iran's supreme leader acknowledges thousands killed as pressure builds on clerical rule |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2026/01/16/g-s1-106345/iran-protests-cleric-ayatollah-ahmad-khatami-trump-threat |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Tehran Friday prayer leader calls for execution of detained protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202601166946 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Məhdudiyyətlərə baxmayaraq, HRANA tərəfindən internet fəaliyyəti üzrə 2 faiz həcmində cüzi artım qeydə alınmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=StratNews |first=Team |date=2026-01-17 |title=Death Toll In Iran Protests Surpasses 3,000: Rights Group HRANA |url=https://stratnewsglobal.com/west-asia/iran-west-asia/death-toll-in-iran-protests-surpasses-3000-rights-group-hrana/ |access-date=2026-02-16 |website=StratNews Global |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-17 |title=NetBlocks records slight uptick in Iran internet connectivity |url=https://www.iranintl.com/en/202601173128 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=ynet |date=2026-01-17 |title=Report: Internet access in Iran still only at about 2% despite protest suppression |language=en |work=Ynetglobal |url=https://www.ynetnews.com/article/t7slbc775 |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;

=== 17 yanvar 2026-cı il ===
ISW qüvvədə olan komendant saatı şəraitində 17 yanvarda küçələrdə hər hansı etiraz aksiyası qeydə almadığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Glynn |first=Jordan |date=2026-01-18 |title=Iran Update, January 17, 2026 |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-january-17-2026/ |access-date=2026-02-16 |website=Institute for the Study of War |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web |last=News |first=A. B. C. |title=Bloody crackdown appears to have quelled Iran protests for now |url=https://abcnews.com/International/bloody-crackdown-appears-quelled-iran-protests-now/story?id=129287014 |access-date=2026-02-16 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt; Bunun əvəzinə, Tehran, Şiraz və İsfahan şəhərlərində bəzi iranlılar evlərinin pəncərələrindən rejim əleyhinə şüarlar səsləndirmişdir.&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;

17 yanvarda Iran International təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçıları müəyyənləşdirmək məqsədilə yaşayış evlərinə və iş yerlərinə basqınlar təşkil etdiyini, müşahidə kameralarının görüntülərinin təhvil verilməsi üçün təzyiq göstərdiyini, habelə telefonlarında etirazlarla bağlı materiallar olan vətəndaşları saxlanılmaq üçün ictimai məkanlarda nəzarət-buraxılış məntəqələri qurduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-17 |title=Security forces pressure shop owners to hand over CCTV footage |url=https://www.iranintl.com/en/202601175684 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-18 |title=Al Jazeera broadcasts from Tehran amid Iran media blackout {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-883703 |access-date=2026-02-16 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 18 yanvar 2026-cı il ===
Axşam saatlarında İranın dövlət yayım qurumu Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) kibercumla məruz qalmışdır. Hakerlər kanalın yayımını ələ keçirərək sürgündə olan vəliəhd şahzadə [[Rza Pəhləvi]]-ni əks etdirən görüntülər yayımlamışdır. Bununla yanaşı, təhlükəsizlik qüvvələrinin formasını geyinmiş bir qrup kişinin rejim qüvvələrinə &quot;silahlarınızı xalqa tuşlamayın&quot; və əvəzində &quot;İranın azadlığı üçün xalqla birlikdə hərəkət edin&quot; çağırışı etdiyi kadrlar da nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=español |first=JON GAMBRELL Leer en |date=2026-01-19 |title=Hackers disrupt Iran state TV to support exiled crown prince as deaths from crackdown exceed 4,000 |url=https://apnews.com/article/iran-protests-hack-us-aircraft-carrier-crackdown-65a7a3ee84748531387b72fa15b61456 |access-date=2026-02-16 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 19 yanvar 2026-cı il ===
19 yanvarda ABC News zorakı repressiyanın etirazları yatırmış kimi göründüyünü bildirmişdir. ABC-yə müsahibə verən iranlı müxalif Mehdi Yahyanejad &quot;repressiya o qədər şiddətli oldu ki, etirazlar demək olar ki, tamamilə dayandı&quot; demişdir.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web |last=News |first=A. B. C. |title=Bloody crackdown appears to have quelled Iran protests for now |url=https://abcnews.com/International/bloody-crackdown-appears-quelled-iran-protests-now/story?id=129287014 |access-date=2026-02-16 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt; Davam edən komendant saatı səbəbilə bəzi iranlılar [[Tehran]], [[Şiraz]] və [[İsfahan]] şəhərlərində evlərinin pəncərələrindən rejim əleyhinə şüarlar səsləndirmişdir.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Becatoros |first=-Elena |last2=Becatoros |first2=Associated Press Elena |last3=Press |first3=Associated |date=2026-01-18 |title=U.S.-based activist agency says it has verified 3,919 deaths from Iran protests |url=https://www.pbs.org/newshour/world/u-s-based-activist-agency-reports-at-least-3766-deaths-from-iran-protests |access-date=2026-02-16 |website=PBS News |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== 21 yanvar 2026-cı il ===
21 yanvarda İran rəsmiləri sərt repressiya dalğasından sonra etirazların yatırıldığını açıqlamışdır. İranın Baş prokuroru Məhəmməd Mövəhhedi Azad ölkədə iğtişaşların başa çatdığını bəyan etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Baskar |first=Pranav |date=2026-01-21 |title=Iran’s Protests Have Been Completely Squashed, Government Says |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/01/21/world/middleeast/iran-protests-crushed.html |access-date=2026-02-16 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

=== 25 yanvar 2026-cı il ===
Prezident [[Məsud Pezeşkian]]-ın oğullarından biri olan Yusif Pezeşkian hakimiyyət orqanlarını internet məhdudiyyətlərini aradan qaldırmağa çağırmışdır. O bildirmişdir ki, çıxışın məhdudlaşdırılması hökumətin etirazçılara qarşı zorakı repressiyasını əks etdirən foto və videomaterialların yayılmasının qarşısını almayacaq, yalnız onu gecikdirəcəkdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |last2=Editor |first2=Patrick Wintour Diplomatic |date=2026-01-25 |title=Iran president’s son urges authorities to restore internet after protests blackout |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/25/iran-presidents-son-urges-authorities-to-restore-internet-after-protest-blackout |access-date=2026-02-16 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

=== 27 yanvar 2026-cı il ===
[[The Guardian]] İslam Respublikasının etirazlar zamanı baş vermiş ölümləri kütləvi məzarlıqlar və gizli dəfnlər vasitəsilə gizlətdiyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McClure |first=Tess |last2=Parent |first2=Deepa |date=2026-01-27 |title=Disappeared bodies, mass burials and ‘30,000 dead’: what is the truth of Iran’s death toll? |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global-development/2026/jan/27/iran-protests-death-toll-disappeared-bodies-mass-burials-30000-dead |access-date=2026-02-16 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-27 |title=Iran has sought to conceal protest deaths through mass burials - Guardian |url=https://www.iranintl.com/en/202601278651 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sinaiee |first=Maryam |date=2026-01-26 |title=After mass killings, bodies of Iran's slain leveraged to quash dissent |url=https://www.iranintl.com/en/202601269024 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Fevral ayı hadisələri ===
3 fevral tarixində Təbriz şəhərində tibb elmləri üzrə təhsil alan tələbələr qətliam qurbanlarını anmaq məqsədilə kampus ərazisində toplantı keçirmişdir. Oxşar toplantılar Məşhəd və Şiraz şəhərlərində də təşkil olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=. |first=. |date=2026-02-03 |title=Day 38 of Nationwide Protests: Continued Student Gatherings, Arrests, and Internet Disruptions - Hrana |language=en-US |work=Hrana |url=https://www.en-hrana.org/day-38-of-nationwide-protests-continued-student-gatherings-arrests-and-internet-disruptions/ |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt; 5 fevral tarixində Şiraz Tibb Elmləri Universiteti tələbələrinin çoxgünlü oturaq etiraz aksiyası davam etmişdir. Şirazlı tələbələr ümumi repressiya siyasətlərinə etiraz etmək və səhiyyə işçilərinə dəstək vermək məqsədilə aksiya keçirirdilər.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite news |last=. |first=. |date=2026-02-05 |title=Day 40 of the Protests: Domestic Reactions, Continued Arrests, and Forced Confessions - Hrana |language=en-US |work=Hrana |url=https://www.en-hrana.org/day-40-of-the-protests-domestic-reactions-continued-arrests-and-forced-confessions/ |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;

Rəsmi tədbirlərə qarşı incəsənət ictimaiyyətinin simvolik etirazları 5 fevralda da davam etmişdir. Fecr Beynəlxalq Film Festivalı çərçivəsində geri çəkilmələr dalğavari şəkildə baş vermiş, o cümlədən Emir Cedidi-nin iştirakdan imtinası qeydə alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;

10–11 fevral gecəsi 1979-cu il İran İnqilabı-nın 11 fevral ildönümünə hazırlıq məqsədilə rəsmi mərasimlər keçirilərkən, İranın müxtəlif şəhərlərində insanlar evlərindən açıq şəkildə hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirmişdir. Oxşar şüarlar əvvəlki gecələrdə də eşidilmişdir. Human Rights Activists News Agency (HRANA) bu şüarları &quot;vətəndaş itaətsizliyinin davamlı forması&quot; kimi qiymətləndirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Day 45 the Protests: Nighttime Chants and Intensified Police Presence |url=https://www.en-hrana.org/day-45-the-protests-nighttime-chants-and-intensified-police-presence/}}&lt;/ref&gt;

=== Etirazların yenidən alovlanması ===

=== 21 fevral 2026-cı il ===
21 fevral tarixində universitet tələbələri bir neçə etiraz aksiyası keçirdilər; bunlara Şəhid Beheşti Universiteti-də oturaq aksiya, Əmir Kəbir Texnologiya Universiteti-də etiraz və küçənin bağlanması, Məşhəd Tibb Elmləri Universiteti-də aksiya və Şərif Texnologiya Universiteti-də keçirilən, [[Bəsic]] üzvlərinin hücumuna məruz qalan etiraz daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-23 |title=Live - Iran-US talks set for Thursday as Washington expands military presence in region |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602154712 |access-date=2026-02-23 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-02-21 |title=Iranian Students Chant Anti-Government Slogans, Clash With Security Forces In Tehran |language=en |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/iran-student-protests-tehran/33684136.html |access-date=2026-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Iran students rally at major universities to honor slain protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202602223305 |access-date=2026-02-23 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Yeni semestrin əvvəlində baş qaldıran və əvvəlki etiraz dalğasında öldürülənlərin 40-cı gün mərasimi ilə üst-üstə düşən yeni etiraz dalğasında İranın ali rəhbəri [[Əli Xamenei]] “qatil lider” adlandırılmış, onun yerinə [[Rza Pəhləvi]]-nin keçməsi ilə bağlı çağırışlar səsləndirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reuters |date=2026-02-22 |title=Renewed student protests sweep Iranian universities as semester opens |url=https://www.indiatoday.in/world/story/renewed-student-protests-mark-start-of-new-semester-across-iran-universities-2872268-2026-02-22 |access-date=2026-02-23 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Iran students resume anti-government protests |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj2kzkrj0o |access-date=2026-02-23 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Tehrandakı İran Elm və Texnologiya Universiteti-də bir tələbə həyatını itirmişdir; İranın dövlət mediası bunun dərs zamanı baş vermiş qəfil sağlamlıq problemi ilə əlaqədar olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Student dies at Tehran University of Science and Technology – ISNA |url=https://www.iranintl.com/en/202602228851 |access-date=2026-02-23 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 22 fevral 2026-cı il ===
İranın əsas universitetlərində tələbələr əvvəlki etiraz dalğasında həlak olanların xatirəsinə etiraz aksiyaları keçirdilər. Mitinqlər zamanı “Diktatora ölüm” şüarları səsləndirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Iran students rally at major universities to honor slain protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202602223305 |access-date=2026-02-24 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 23 fevral 2026-cı il ===
Tələbə etirazları ardıcıl üçüncü gün davam etdi,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-24 |title=Live - Iran university protests enter fourth day amid security clashes |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602154712 |access-date=2026-02-24 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; və bu zaman İran monarxiyasının simvolları mənimsənildi.[275] Universitet rəhbərliyi və təhlükəsizlik qüvvələri etirazların “qanunsuz” olduğunu bildirdi, yataqxanalarda axtarışlar apardı və etirazlarda iştirakda şübhəli bilinən tələbələri həbs etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-23 |title=Iran students adopt monarchist symbols as protests grow for third day |url=https://www.iranintl.com/en/202602239131 |access-date=2026-02-24 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 24 fevral 2026-cı il ===
Universitet etirazları dördüncü günündə [[Tehran|Təhran]], [[Məşhəd]], [[İsfahan]] və [[Yəzd]] daxil olmaqla İranın müxtəlif universitet şəhərciklərində davam etdi. Həmçinin Iran International-a çatan görüntülər bəzi məktəblərdə də etiraz aksiyalarının keçirildiyini; tələbələrin dərs kitablarındakı dövlət rəhbərlərinə aid şəkilləri cırdığını göstərdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-25 |title=Trump says Iran has not yet pledged to abandon nuclear arms |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602154712 |access-date=2026-02-26 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 25 fevral 2026-cı il ===
25 fevralda etirazlar davam etdi. Nümayişlər zamanı “Xameneiyə ölüm” şüarları səsləndirildi. Müxalif Iran International-ın yaydığı məlumata görə, adı açıqlanmayan bir universitet kampusunda Şir və Günəş bayrağı qaldırıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=【魚拓】Live - Students chant ‘Death to Khamenei’ as campus protests hit fifth day {{!}} Iran International |url=https://megalodon.jp/2026-0226-0030-59/https://www.iranintl.com:443/en/liveblog/202602250842 |access-date=2026-02-26 |website=ウェブ魚拓 |language=ja}}&lt;/ref&gt;

=== Zərbələrdən sonra ===

=== 28 fevral 2026-cı il ===
28 fevralda, [[İsrail]]–[[ABŞ]]-ın İrana qarşı zərbələrinin ilk günündə, iranlılar davam edən etirazlar çərçivəsində evlərinin pəncərələrindən “Xameneiyə ölüm” şüarları səsləndirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=مردم فریاد «مرگ بر خامنه‌ای» سر دادند |url=https://www.iranintl.com/fa/202602286604 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; Tehrandakı bir məktəbdə təhsil alan qız şagirdlər isə “Vilayətə ölüm” şüarını səsləndirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=دانش‌آموزان دختر یک مدرسه در تهران: «مرگ بر این ولایت» |url=https://www.iranintl.com/fa/202602282814 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; İran daxilində çoxsaylı iranlılar ABŞ və İsrailin İrana qarşı birgə zərbələrini qeyd edir və buna sevinirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Video: Iranians laugh as they witness airstrikes |url=https://www.iranintl.com/en/202602287920 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=سر دادن فریاد «مرگ بر خامنه‌ای» در تهران |url=https://www.iranintl.com/fa/202602288397 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sinaiee |first=Maryam |date=2026-03-01 |title=Iranians react with joy and disbelief to Khamenei's death |url=https://www.iranintl.com/en/202602288551 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; İranlılar bayram etmək məqsədilə küçələrə axışmağa başladıqda, internet blokadası yenidən tətbiq edildi və mümkün üsyanın qarşısını almaq üçün küçələrə xüsusi təyinatlı qüvvələr yerləşdirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Video: Karaj residents pour into streets to celebrate Khamenei’s death |url=https://www.iranintl.com/en/202602287569 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=نت‌بلاکس از خاموشی اینترنت در ایران خبر داد |url=https://www.iranintl.com/fa/202602281170 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; Həmçinin yayılan görüntülər təhlükəsizlik qüvvələrinin küçələrdə bayram edən insanların üzərinə atəş açdığını göstərirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title={{!}} %D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |url=https://www.independentpersian.com/tv/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/- |access-date=2026-03-12 |website=ایندیپندنت فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;

[[Rza Pəhləvi]] İran daxilindəki iranlıları İslam Respublikasının “çökməkdə olduğu” şəraitdə etirazları yenidən başlatmağa hazırlaşmağa çağırdı. O, hərbi və təhlükəsizlik qüvvələrini hakimiyyət strukturlarının deyil, ictimaiyyətin tərəfini tutmağa səslədi. Rza Pəhləvi eyni zamanda ABŞ-ın İrana qarşı hərəkətlərini “humanitar müdaxilə” kimi səciyyələndirdi və Donald Trampı mülki əhaliyə zərər verilməsinin qarşısını almağa çağırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets |url=https://www.iranintl.com/en/202602282261 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== '''Mart''' '''2026-cı il''' ===
Rejim qüvvələri küçələrdə silahlı şəkildə yerləşdirilmiş vəziyyətdə qalmaqda davam edirdi. Evlərdən pəncərələr vasitəsilə edilən etirazlar davam edirdi. Rejim qüvvələri məktəblər və xəstəxanalar kimi mülki obyektlərdə də yerləşdirilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=Iran holds press conference at school as concerns grow over use of civilian sites |url=https://www.iranintl.com/en/202603031421 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ویدئوی هولناک درزکرده از ایران؛ وحشت از استقرار سپاه بی‌پایگاه در خیابان‌ها |url=https://news.gooya.com/2026/03/post-107159.php |access-date=2026-03-12 |website=news.gooya.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=ابراز رضایت یک شهروند از بمباران مواضع حکومت در تهران |url=https://www.iranintl.com/fa/202603039492 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Security forces shoot at people chanting behind windows |url=https://www.iranintl.com/en/202603048590 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Video: Iran's armed forces based in a civilian sport center |url=https://www.iranintl.com/en/202603042358 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Yayılan görüntülər rejim qüvvələrinin evlərinin pəncərələri arxasından şüarlar səsləndirən insanlara atəş açdığını göstərirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Security forces shoot at people chanting behind windows |url=https://www.iranintl.com/en/202603048590 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Tehranda yerləşən bir sinif otağından televiziya vasitəsilə mətbuat konfransı keçirdikdən sonra hakimiyyətin mülki obyektlərdən istifadə etməsi ilə bağlı narahatlıqlar artdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=Iran holds press conference at school as concerns grow over use of civilian sites |url=https://www.iranintl.com/en/202603031421 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Video: Iran's armed forces based in a civilian sport center |url=https://www.iranintl.com/en/202603042358 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

2 mart tarixində İran qadın futbol yığması [[Avstraliya|Avstraliyada]] [[Cənubi Koreya]] komandası ilə keçirilən Qadınlar arasında Asiya Kuboku oyunundan əvvəl İran İslam Respublikasının dövlət himnini oxumaqdan imtina etdi; bu addım səssiz etiraz forması kimi qiymətləndirildi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Garry |first=Tom |date=2026-03-03 |title=Iran’s women’s team decline to sing national anthem before Asian Cup tie |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/03/iran-women-football-team-decline-to-sing-national-anthem-before-asian-cup-tie |access-date=2026-03-12 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-06 |title=Fears for Iran's women's football team after state TV labels players 'traitors' |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2026-03-06/iran-women-football-womens-asian-cup-state-tv-traitors/106425022 |access-date=2026-03-12}}&lt;/ref&gt; 5 martda isə komandanın Avstraliya ilə növbəti oyundan əvvəl dövlət himnini oxumağa məcbur edildiyi, əks halda oyunçuların ailə üzvlərinin hədələndiyi barədə məlumat verildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Macfarlane |first=Patrick Sung Cuadrado, Christina |date=2026-03-06 |title=Iranian women’s soccer team forced to sing national anthem ahead of Asian Cup match, sources tell CNN |url=https://www.cnn.com/2026/03/06/sport/iran-women-soccer-national-anthem-asian-cup |access-date=2026-03-12 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; Komanda 8 martda turnirdən kənarlaşdırıldıqdan sonra komanda üzvləri avtobusla ərazini tərk edərkən pəncərədən SOS siqnalını xatırladan əl işarələri göstərdilər. Bu hadisə etirazlara və Avstraliyanın komandaya sığınacaq verməsi çağırışlarının artmasına səbəb oldu. İran dövlət mediası isə komandanın İran müharibəsi fonunda turnirin açılış oyununda İran İslam Respublikasının dövlət himnini oxumadıqlarına görə oyunçuları “müharibə dövrünün xainləri” olmaqda ittiham etmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Impossible situation’: Iranian women’s team sing anthem amid fears of jail, death after final game |url=https://www.adelaidenow.com.au/sport/football/impossible-situation-iranian-womens-team-facing-jail-death-after-final-game/news-story/d75aababb6bfdbd0de24384a180f3d36}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-08 |title='Let them go': Chaos erupts as protesters surround Iran team bus on Gold Coast |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2026-03-09/asian-cup-2026-protesters-surround-iran-team-bus/106431212 |access-date=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Iran soccer team exits Women's Asian Cup and faces the prospect of a return home |url=https://apnews.com/article/iran-soccer-womens-asian-cup-6a9fd17b140e01b9e841a766c9ff2670 |access-date=2026-03-12 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fears grow for Iran's women's football team |url=https://www.dw.com/en/fears-grow-for-irans-womens-football-team/a-76278906 |access-date=2026-03-12 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

8 martda [[Müctəba Xamenei|Müctəba Xameneinin]] yeni Ali rəhbər elan edilməsindən sonra evlərin pəncərələrindən “Müctəbaya ölüm” şüarları eşidildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-08 |title=فریاد «مرگ بر مجتبی» در تهران |url=https://www.iranintl.com/fa/202603087345 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; 10 martda Rza Pəhləvi iranlıları onun “son çağırışını” gözləyərkən evlərində qalmağa çağırdı və birlik əlaməti kimi gecə vaxtı damlardan səsləndirilən şüarların davam etdirilməsini istədi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Pahlavi tells Iranians to await final call, says time running out for security forces |url=https://www.iranintl.com/en/202603110255 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Həmin gün İran İslam Respublikasının milli polisi baş komandanı və faktiki polis rəisi Əhməd‑Rza Radan xəbərdarlıq edərək bildirdi ki, küçələrə çıxan hər bir etirazçı “düşmən” kimi qiymətləndiriləcək və təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara qarşı “barmaqları tətik üzərindədir”.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-10 |title='Finger on the trigger' against protesters, Iran's police chief warns |url=https://www.iranintl.com/en/202603100104 |access-date=2026-03-12 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etirazçılar tərəfindən tətbiq olunan üsullar ==
[[Fayl:State flag of Iran 1964-1980 (3-2).svg|thumb|383x383px|Etirazçılar İran İslam İnqilabından əvvəl istifadə olunmuş &quot;Şir və Günəş&quot; simvolunu daşıyan İran bayrağından tez-tez istifadə etmişlər.]]

=== Ümummilli tətillər ===
Ölkə üzrə müəssisələr, mağazalar, kafelər və işçilər tərəfindən, habelə onlayn mağazalar və sosial media fenomenləri tərəfindən ümummilli tətillər həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=اعتصاب، از بازار تا فروشگاه‌های آنلاین؛ هم‌زبانی حجره‌ها و صفحات اینستاگرامی |url=https://iranwire.com/fa/features/147232-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%B1%D9%87%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C/ |access-date=2026-02-16 |website=iranwire.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=اعتصاب کسبه در میدان احمدآباد و خیابان یخچال اصفهان |url=https://www.bbc.com/persian/articles/czdqpr9d16po |access-date=2026-02-16 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=چهارمین روز از اعتراض‌ها؛ تجمعات شبانه در برخی شهرها |url=https://www.dw.com/fa-ir/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7/live-75348470 |access-date=2026-02-16 |website=dw.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=فردا |first=رادیو |date=2025-12-31 |title=سومین روز اعتراضات در ایران؛ تجمع در دانشگاه‌ها، پرتاب گاز اشک‌آور در کرمانشاه |language=fa |work=رادیو فردا |url=https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-third-day/33636303.html |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=گسترش اعتصاب و اعتراض بازاریان در شهرهای مختلف ایران |url=https://ir.voanews.com/a/iran-bazar-protests-cities-businesses/8097426.html}}&lt;/ref&gt;

=== Diqqət çəkən şüarlar və simvollar ===
Etirazlar zamanı nümayişçilər tərəfindən hökumət əleyhinə əhvali-ruhiyyəni, [[Monarxiya|monarxiyanın]] bərpasına dair çağırışları və etirazçılar arasında birlik vurğusunu əks etdirən müxtəlif diqqətəlayiq şüarlar səsləndirilmişdir. Bu şüarlar farsdilli yayım həyata keçirən Manoto və Iran International kimi media qurumlarının video və xəbər materiallarında geniş şəkildə sənədləşdirilmişdir. Şüarların bir qismi [[Pəhləvilər|Pəhləvi sülaləsi]] ilə bağlı tarixi istinadlar ehtiva etmiş, digərləri isə birbaşa İranın ali dini lideri [[Əli Xamenei]]-ni və ya İslam Respublikası idarəçiliyini hədəfə almışdır. Etirazlarla əlaqələndirilən simvollar sırasında monarxist meyillərin və hökumətə müxalifətin göstəricisi kimi müxtəlif aksiyalarda dalğalandırılan '''Şir və Günəş bayrağı''' da yer almışdır.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Videos show monarchist, anti-clerical slogans in Hamadan, Arak, Sabzevar |url=https://www.iranintl.com/en/202512314441 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=چه شد که ایرانیان از «یاحسین، میرحسین» به «پهلوی بر‌می‌گرده» رسیدند؟ |url=https://www.iranintl.com/fa/202512312071 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

=== Diqqətəlayiq şüarlar ===

* '''&quot;Nə [[Qəzza zolağı|Qəzza]], nə [[Livan]], canım fəda İrana&quot;''' (Farsca: نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران; transliterasiya: ''Na Qazze na Lebnan, jânam fadâ-ye Irân'') – Bu şüar bəzi iranlıların İslam Respublikasının fələstinli silahlı qruplara göstərdiyi hərbi, maliyyə və siyasi dəstəyə etirazını, həmçinin İranın daxili ehtiyac və maraqlarının diqqətdən kənarda qaldığına dair tənqidlərini ifadə edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran crisis deepens - protests spread with chants of “death to the dictator” {{!}} BBC News |url=https://www.youtube.com/watch?v=DiPLTFh1MUM}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Rza Şah, ruhun şad olsun&quot;''' (Farsca: رضا شاه، روحت شاد; transliterasiya: ''Rezâ Şâh, ruhat shâd'') – Pəhləvi sülaləsi-nin banisi Rza Şah Pəhləvi-ni anmaq məqsədi daşıyan və Həmədan, Tehran, İsfahan, Kirmanşah və digər bəzi məntəqələrdə səsləndirilmiş şüardır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS7KifvFLl9/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Iran president orders dialogue with protesters as chants target Khamenei |url=https://www.iranintl.com/en/202512299422 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Yaşasın Şah&quot;''' (Farsca: جاوید شاه; transliterasiya: ''Jâvid Shâh'') – Monarxiyanın bərpasına çağırış məzmunu daşıyan və gecə saatlarında keçirilən etiraz aksiyaları zamanı [[Həmədan]], [[Ərak (İran)|Ərak]], [[Nəhavənd]], [[Dehluran|Dehloran]] və digər bəzi şəhərlərdə təkrarlanan şüarlar sırasındadır.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=شعار شبانه «جاوید شاه» معترضان در خیابان‌های همدان |url=https://www.iranintl.com/fa/202512316192 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS8Rcpbk9gA/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS7zl-ikhgM/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Bu son döyüşdür, Pəhləvi geri qayıdacaq&quot;''' (Farsca: این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده; transliterasiya: ''In âkharin nabarde, Pahlavi barmigarde'') – Rejim dəyişikliyi və Pəhləvi sülaləsi-nin hakimiyyətə qayıdışı istiqamətində qətiyyəti ifadə edən; Ərak, [[Rəşt]], [[Xürrəmabad]], İsfahan, [[Nəhavənd]] və [[Dorud]] şəhərlərində səsləndirilmiş şüardır.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Iran president orders dialogue with protesters as chants target Khamenei |url=https://www.iranintl.com/en/202512299422 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS74T5xDcD4/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS76l0ygmx6/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS8Pd_wEY4_/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=شعار شبانه «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» معترضان اراکی در خیابان‌ها |url=https://www.iranintl.com/fa/202512319140 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Rza, Rza Pəhləvi, budur milli şüarımız&quot;''' (Farsca: رضا رضا پهلوی، این است شعار ملی; transliterasiya: ''Rezâ Rezâ Pahlavi, in ast shu'ar-e melli'') – Etirazlar zamanı, xüsusilə Farsan rayonunda milli şüar kimi səsləndirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS74T5xDcD4/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Xamənəyə ölümü&quot;''' (Farsca: مرگ بر خامنه‌ای; transliterasiya: ''Marg bar Khâmene'i'') – İranın ali dini lideri Əli Xamenei-yə birbaşa çağırış edən bu şüarın İsfahan, Farsan, Ərak və digər etiraz meydanlarında səsləndiyi bildirilmişdir. Şüar əvvəllər 2021–2022 və 2022–2023 etirazları zamanı da istifadə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Iran president orders dialogue with protesters as chants target Khamenei |url=https://www.iranintl.com/en/202512299422 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS702zfAvWr/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=معترضان اراکی شامگاه سه‌شنبه با شعار «سیدعلی سرنگونه» تجمع کردند |url=https://www.iranintl.com/fa/202512314663 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Qorxmayın, qorxmayın, hamımız birlikdəyik&quot;''' (Farsca: نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم; transliterasiya: ''Natarsid, natarsid, mâ hame bâ ham hastim'') – Etirazçılar arasında birlik və cəsarəti təşviq edən bu şüar İsfahan şəhərində gecə saatlarında keçirilən toplantılarda səsləndirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS7yaocjUHb/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Şərəfsiz, şərəfsiz&quot;''' (Farsca: بی‌شرف، بی‌شرف; transliterasiya: ''Bi-sharaf, bi-sharaf'') – Təhlükəsizlik qüvvələrinə və ya hökumət rəsmilərinə yönəldilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS7a0gnisy-/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Diktatora ölüm&quot;''' (Farsca: مرگ بر دیکتاتور; transliterasiya: ''Marg bar Diktâtor'') – Hökumətin ali idarəçiliyini hədəfləyən ümumi avtoritarizm əleyhinə şüar olub, Tehran, İsfahan, Kirmanşah, Malard, Nəhavənd, Nurabad və Karac şəhərlərində qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=شعار شبانه «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» معترضان اراکی در خیابان‌ها |url=https://www.iranintl.com/fa/202512319140 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS5dA7xCTpT/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS5WtFaithH/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=State Department posts video of nighttime slogans by students in Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202512304795 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Protesters chant slogans against Khamenei in nighttime gatherings |url=https://www.iranintl.com/en/202512298158 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Students chant ‘death to the dictator' as security pulls back at Tehran campus |url=https://www.iranintl.com/en/202512308493 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Protesters in Isfahan chant 'death to the dictator' |url=https://www.iranintl.com/en/202512305455 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=ادامه اعتراضات پراکنده در تهران و سایر شهرها با شعار علیه خامنه‌ای و حمایت از پهلوی |url=https://www.iranintl.com/fa/202512294553 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=دانشگاه‌ها با شعار علیه خامنه‌ای و حمایت از پهلوی به اعتراضات پیوستند |url=https://www.iranintl.com/fa/202512302100 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;
* '''&quot;Şah evə gəlir, Zahhak devrilir&quot;''' (Farsca: شاه می‌یاد به خونه، ضحاک سرنگونه; transliterasiya: ''Shâh mi-yâd be khune, Zahâk sarnegune'') – Fars mifologiyasına (zorba fiqur kimi Zahhak) istinad edən bu şüar mövcud idarəçiliyin devrilməsini və Pəhləvi sülaləsi-nin Şahının geri dönüşünü simvollaşdırır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reel/DS5opVADjnS/ |access-date=2026-02-16 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

=== Kaveh Enteghamjou (İntiqamçı Kave) ===
[[Kaveh Enteghamjou]] - 28 dekabr 2025-ci il tarixində Tehran-da başlayıb ölkə üzrə yayılan rejim əleyhinə etirazların qanlı şəkildə yatırılmasından sonra [[Sosial media|sosial mediada]] təşkil olunan rejim əleyhinə bir quruluşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=کاوه انتقامجو |url=https://www.youtube.com/channel/UCYhtTS5A-pJiYrFtL-YCHVA |access-date=2026-02-16 |website=YouTube |language=en}}&lt;/ref&gt;

Iran International-a görə hadisələrdə on minlərlə nəfər həyatını itirmişdir. Rejim qüvvələrinin canlı güllə tətbiqi, xəstəxanalarda edam iddiaları, kimyəvi maddələrin istifadəsi, işgəncə və cinsi zorakılıq kimi ağır insan hüquqları pozuntuları rapor edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Board |first=Iran International's Editorial |date=2026-01-25 |title=Over 36,500 killed in Iran's deadliest massacre, documents reveal |url=https://www.iranintl.com/en/202601255198 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bu prosesdə ortaya çıxan &quot;'''Kaveh Enteghamjou'''&quot; adlı sosial media hesabı, etirazçılara qarşı zorakılıq göstərdiyi iddia olunan rejim əməkdaşlarının kimlik və ünvan məlumatlarını ifşa edir, küçə aksiyalarına və fərdi intiqam çağırışlarına yer verir, həmçinin VPN istifadə və kimlik gizlətmə kimi rəqəmsal təhlükəsizlik tövsiyələri paylaşır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=کاوه انتقامجو |url=https://www.youtube.com/channel/UCYhtTS5A-pJiYrFtL-YCHVA |access-date=2026-02-16 |website=YouTube |language=en}}&lt;/ref&gt; 12 yanvar 2026-cı il tarixli xəbərdə [[Türkiyə|Türkiyədə]] yayımlanan Yeni Şafak qəzeti etirazların təhlükəsizlik rəsmilərinin ünvanlarının sosial mediada &quot;işarələnməsi&quot; ilə yeni bir ölçü qazandığını bildirmiş; xəbərdə hesab adı açıq şəkildə qeyd edilməsə də vizuallarda Kaveh Enteghamjou ifadəsi görünmüşdür.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Cite web |title=Devrim Muhafızları komutanı bu yolla öldürülmüştü: Protestocular İran'da 'işaretli ev' tekniğiyle hükümet yetkililerini hedef alıyor |url=https://www.yenisafak.com/video-galeri/dunya/devrim-muhafizlari-komutani-bu-yolla-oldurulmustu-protestocular-iranda-isaretli-ev-teknigiyle-hukumet-yetkililerini-hedef-aliyor-4787511}}&lt;/ref&gt;

Quruluşun adı, [[İran]] və [[Kürdlər|Kürd]] mifologiyasındakı zalım hökmdar Dehak-a qarşı üsyan edən [[Dəmirçi Kave]] (Farsca: کاوه آهنگر; ''Kave Ahenger'', Kürdçə: ''Kawayê Hesinkar'') əfsanəsinə əsaslanır. Əfsanəyə görə Kaveh xalqı təşkil edərək Novruz gecəsi başlatdığı üsyanla Dehakı devirmiş və azadlığın simvolu halına gəlmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KĀVA |url=https://www.iranicaonline.org/articles/kava-hero/ |access-date=2026-02-16 |website=Encyclopaedia Iranica |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== İran rejimi tərəfindən tətbiq olunan metodlar ==

=== Nümayişçilərə qarşı canlı güllə və xəstəxanada edamlar ===
İran Yüksək Milli Təhlükəsizlik Şurası və prezident idarəsinə yaxın mənbələr bildirir ki, nümayişçilərin öldürülməsi ölkənin ən yüksək səviyyəli rəsmilərinin tam razılığı ilə, birbaşa [[Əli Xamenei]]-in əmri ilə həyata keçirilmişdir. Şura canlı güllə istifadəsinə icazə vermiş və bu əməliyyat, əsasən [[İran İnqilab keşikçiləri Ordusu|İran İnqilab Keşikçiləri Ordusu]] tərəfindən, miqyas və intensivliyi baxımından istisna edilən, məqsədli və təşkilatlanmış bir əməliyyat kimi tətbiq olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say |url=https://www.iranintl.com/en/202601132979 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

13 yanvar tarixində [[The Guardian]] İslam Respublikası təhlükəsizlik qüvvələrinin nümayişçilərə qarşı canlı mərmi istifadə edən tüfənglər və piyadə tüfəngləri işlətdiyini, həmçinin ağır DŞK pulemyotlarının da istifadə olunduğunu sənədlərlə təsdiqləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran’s currency ‘turns to ash’ as economy spirals |url=https://www.ft.com/content/7295df7f-5e4b-4fe6-a266-7390c71412f5 |archive-url=https://archive.ph/20251229233222/https://www.ft.com/content/7295df7f-5e4b-4fe6-a266-7390c71412f5 |archive-date=29.12.2025 |access-date=2026-02-16 |website=www.ft.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=A. B. C. |title=Iranian protests expand beyond the economy as students demand freedom, end to regime rule |url=https://abcnews.com/International/iranian-protests-expand-economy-students-demand-freedom-end/story?id=128780906 |access-date=2026-02-16 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Abdorrahman Boroumand-ın məlumatına görə, rejim qüvvələri daha az öldürücü kimi təsnif edilən silahları işlədikləri hallarda belə nümayişçilərin baş, göz, cinsi və həyati orqanlarını məqsədli şəkildə hədəfə alıblar. Bu taktikanın məqsədi nümayişçiləri əlil etmək və qorxu yaratmaqdır. Boroumand bu metodun 2022 [[Məhsa Əmini etirazları]] zamanı da istifadə edildiyini bildirib.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Ən azı bir gənc qızın pelvik nahiyəsindən vurulduğu və həyati təhlükəsi olduğu bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; Təhəranda fəaliyyət göstərən bir səhiyyə işçisi isə gənclərin başına birbaşa atəş açıldığını və ürəklərinin də hədəfləndiyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-10 |title=Iran medics describe hospitals overwhelmed with dead and injured protesters |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj9rengvnp9o |access-date=2026-02-16 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Bir çox şahid məlumatları göstərir ki, İran rejim qüvvələri nümayişçiləri tutmaq və bəzən edam etmək məqsədilə xəstəxanalara basqınlar etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=A. B. C. |title=Iranian protests expand beyond the economy as students demand freedom, end to regime rule |url=https://abcnews.com/International/iranian-protests-expand-economy-students-demand-freedom-end/story?id=128780906 |access-date=2026-02-16 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran's turbulent 2024: Regional losses, economic pains and impending threats - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/12/irans-turbulent-2024-regional-losses-economic-pains-and-impending-threats |access-date=2026-02-16 |website=www.al-monitor.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 4 yanvar tarixində, Namdar Baghaei Yazdi-ın bildirdiyinə görə, tam silahlanmış çevik qüvvələr İlam-dakı İmam Xomeyni Xəstəxanası-ni basmış, səhiyyə işçilərinə göz yaşardıcı qaz və tüfəng saçmaları ilə hücum etmiş və yaralı nümayişçiləri tutmuşdur. 6 yanvar tarixində Sina Xəstəxanası-nda da oxşar basqın həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low |url=https://apnews.com/article/iran-traders-protest-rial-currency-ddc955739fb412b642251dee10638f03 |access-date=2026-02-16 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Güney İrandan olan bir həkim qeyd edib ki, rejim qüvvələri xəstəxanada yatmış nümayişçilərin “işini bitirmiş”, bir çoxunu öldürmüş, bəzilərini tutmuş və bəziləri qaçqın vəziyyətdədir. [[The Times]]-ın məlumatına görə, Təhərandakı başqa bir həkim rejim qüvvələrinin xəstəxanalara girərək nümayişçilərin cəsədlərini zorla apardıqlarını və bəzi yaralıların tutulmaqdan qorxaraq evdə müalicə etdiklərini bildirib.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saberi |first=Fatemeh Jamalpour {{!}} Roxana |date=2026-01-10 |title=The chaos and horror inside Iran’s overwhelmed hospitals |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-protests-doctors-injured-hospital-cmzk9gndw |access-date=2026-02-16 |website=www.thetimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

İran İnsan Hüquqları Təşkilatı Reşt şəhərində təhlükəsizlik qüvvələrinin nümayişçiləri bazar daxilində mühasirəyə aldığını, bazarı yandırdığını və təslim olmaq və ya qaçmaq istəyənləri öldürdüyünü qeyd etmişdir. Eyni təşkilat bildirir ki, küçələrdə və xəstəxanalarda yaralı vəziyyətdə olan sağ qalmış nümayişçilərin işlərinin də rejim qüvvələri tərəfindən “bitirildiyi” bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

=== Kimyəvi maddələr ===
17 yanvar tarixində yayımlanan xəbərlərdə İran rejiminin nümayişçilərə qarşı toksik kimyəvi maddələrdən istifadə etmiş ola biləcəyi irəli sürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump escalates war of words with Iran supreme leader, calls for end to Khamenei rule |url=https://www.ynetnews.com/article/byu11bskrbx}}&lt;/ref&gt; Görüntülərdə rejim qüvvələrinin təhlükəli kimyəvi maddələrə qarşı istifadə olunan qoruyucu geyim və qaz maskaları ilə nəqliyyat vasitələrinin üzərində yerləşdiyi müşahidə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-12-28 |title=رکوردشکنی قیمت ارز و اعتراض کسبه تهران؛ آنچه گذشت |url=https://www.bbc.com/persian/live/cy7vrznjpe6t |access-date=2026-02-16 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt; Bəzi zərərçəkənlərin kimyəvi maddələrə məruz qaldıqdan bir neçə gün sonra həyatını itirdiyi bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:31&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 18 yanvar tarixində isə saxlanılan nümayişçilərə həbsdə olduqları müddətdə tərkibi naməlum maddələrin inyeksiya edildiyi iddia edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-18 |title=Detained protesters injected with unknown substances in Iran jail |url=https://www.iranintl.com/en/202601185741 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== İraqlı milislərin cəlb olunması ===
Iran International-ın məlumatına görə, 2 yanvar 2026-cı ildə İran rejimi ilə əlaqəli iraqlı milis qrupları İrandakı etirazların yatırılmasına yardım etmək məqsədilə fəal şəkildə silah altına alınmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-07 |title=تاکنون حدود ۸۰۰ نفر از شبه‌نظامیان شیعه عراقی برای سرکوب مردم به ایران اعزام شده‌اند |url=https://www.iranintl.com/fa/202601071200 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt; 6 yanvar 2026-cı ildə isə Kataib Hizbullah, Hərəkat ən-Nücəba, Seyyid əl-Şühəda Briqadaları və Bədr Təşkilatı daxil olmaqla İraqlı şiə milis qruplarına mənsub təxminən 800 nəfərin İrana göndərildiyi bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-07 |title=تاکنون حدود ۸۰۰ نفر از شبه‌نظامیان شیعه عراقی برای سرکوب مردم به ایران اعزام شده‌اند |url=https://www.iranintl.com/fa/202601071200 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Həmin qüvvələrin rəsmi olaraq Məşhəd şəhərində yerləşən İmam Rza Türbəsi-nə “ziyarət” bəhanəsi ilə Şelemçə sərhəd-keçid məntəqəsi, Çəzabeh sərhəd-keçid məntəqəsi və Xüsrəvi sərhəd-keçid məntəqəsi vasitəsilə keçirildiyi, faktiki olaraq isə Əhvaz şəhərindəki bir bazada toplanaraq oradan etirazların yatırılmasına dəstək vermək üçün müxtəlif bölgələrə göndərildiyi qeyd olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-07 |title=تاکنون حدود ۸۰۰ نفر از شبه‌نظامیان شیعه عراقی برای سرکوب مردم به ایران اعزام شده‌اند |url=https://www.iranintl.com/fa/202601071200 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Iran International-ın qiymətləndirməsinə görə, “İslam Respublikasının bu addımı atmasının səbəbi İran polisinin silahsız mülki şəxslərə qarşı hücum əmrlərinə tabe olmaya biləcəyi ilə bağlı narahatlıq və ya mövcud qüvvələrin 100-dən artıq şəhərdə baş verən etirazları dayandırmaq üçün yetərsiz qalması ola bilər.”&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Newsroom |first=Iran International |date=2022-11-01 |title=EXCLUSIVE - Iran Reportedly Brings Iraqi Allies To Crack Down On Protests |url=https://www.iranintl.com/en/202211016600 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Daxili propaganda və təzyiq ===
İran hökuməti gələcək etirazların mənəvi ruhunu sarsıtmaq məqsədilə morqlarda nümayişçilərin meyitlərinə aid görüntülərdən istifadə etməkdə ittiham olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-01-12 |title=Why Iran watchers are sceptical of videos from outside a Tehran morgue |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-13/iran-protest-deaths-regime-conditions-releasing-bodies/106220598 |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt; Yaxınlarının cənazələrini təhvil almağa çalışan ailələr çox vaxt qohumlarının ölümünə səbəb olmuş güllələrə görə kompensasiya ödəməyə məcbur edilmişdir. Rejim qüvvələri və İran İnqilab Keşikçiləri Ordusu üzvlərinin öldürülmüş nümayişçilərin ailələrinə basqınlar edərək onları qorxutduğu, cənazələrin təhvil verilməsi və dəfni ilə bağlı məhdudiyyətlər tətbiq etdiyi və ailələri ödəniş tələbi ilə hədələdiyi barədə məlumatlar mövcuddur.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Guards forces raid homes of families of slain Iran protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202601147672 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bundan əlavə, rəsmilərin dəfnləri hadisə yerlərindən uzaq bölgələrdə həyata keçirməsindən sonra bəzi ailələrin yaxınlarının nəşlərini tapa bilmədiyi bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-01-12 |title=Why Iran watchers are sceptical of videos from outside a Tehran morgue |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-13/iran-protest-deaths-regime-conditions-releasing-bodies/106220598 |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt; Məlumatlara görə, hakimiyyət orqanları vəfat etmiş şəxslərin etirazçı kimi deyil, hökumət və Bəsic ilə əlaqəli şəxslər kimi təqdim olunduğu rəsmi versiyanı ailələr qəbul edənədək nəşləri saxlamışdır.&lt;ref name=&quot;:33&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sohrabi |first=Arash |date=2026-01-15 |title=Pay for bullets: How Iran pressures families after killing protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202601151162 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Oxşar şəkildə, hökumət tərəfdarı mitinqlərə dair foto və video materialların montaj edilərək dəyişdirildiyi də bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Iran state media rally video draws online doubts as users flag altered footage |url=https://www.iranintl.com/en/202601137586 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Truth or Fake - Iran protests: AI and dated photos mislead about pro-regime rallies |url=https://www.france24.com/en/tv-shows/truth-or-fake/20260114-iran-protests-ai-and-dated-photos-mislead-about-pro-regime-rallies-1 |access-date=2026-02-16 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Iran’s internet kill switch project in final stages - sources |url=https://www.iranintl.com/en/202601145172 |access-date=2026-02-16 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Human Rights Activists News Agency (HRANA) həmçinin zorla alınmış etirafların yayımlandığı halları qeydə almışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=. |first=. |date=2026-01-18 |title=Day Twenty-Two of the Protests: The Scale of the Killings Grows as the Internet Shutdown Continues - Hrana |language=en-US |work=Hrana |url=https://www.en-hrana.org/day-twenty-two-of-the-protests-the-scale-of-the-killings-grows-as-the-internet-shutdown-continues/ |access-date=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;

=== İnternet məhdudiyyətləri ===
Etirazlar zamanı İran rejimi kommunikasiya və informasiya axınını məhdudlaşdırmaq məqsədilə [[2026-cı il İran internet kəsintisi|internetə çıxışa ciddi məhdudiyyətlər]] tətbiq etmişdir. Rəsmi olaraq ölkə üzrə ümumi internet kəsintisi elan edilməsə də, fəal nümayişlərin baş verdiyi şəhərlərdə bağlantı əhəmiyyətli dərəcədə pozulmuşdur. Bu vəziyyət vətəndaşların mesaj göndərməsini, media məzmunu paylaşmasını və ya yeni etiraz aksiyalarını təşkil etməsini çətinləşdirmişdir. Sözügedən tədbirlər geniş şəkildə hakimiyyətin müxalifəti yatırmaq və baş verən iğtişaşlarla bağlı informasiya nəzarətini təmin etmək cəhdinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Katiraie |first=Jubin |date=2026-01-06 |title=Iran’s Regime Throttles Internet Access Amid Rising Protests |url=https://iranfocus.com/iran/56611-irans-regime-throttles-internet-access-amid-rising-protests/ |access-date=2026-02-16 |website=Iran Focus |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Media Senzurası ===
'''“Ham-Mihan” qəzetinin nəşrinin dayandırılması'''

21 yanvar 2026-cı ildə ölkə miqyasında keçirilən etiraz aksiyalarını işıqlandıran materiallara görə islahatçı gündəlik “Ham-Mihan” qəzeti Mətbuat Nəzarət Şurasının qərarı ilə müddətsiz olaraq nəşr qadağasına məruz qalmışdır. [[Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası]] (BJF) qadağanı pisləyərək iranlı jurnalistlər və media işçiləri ilə həmrəy olduğunu bəyan etmişdir. Qadağaya əsas kimi qəzetin baş redaktoru Məhəmməd Cavad Ruhun “Yanvar 1979-dan Yanvar 2026-ya” başlıqlı yazısı və jurnalist Elaheh Mohammadi-nin “Səhiyyə xidmətlərinin toxunulmazlığı pozulduqda” adlı məqaləsi göstərilmişdir. Həmin materiallarda rejimin hüquq-mühafizə qüvvələrinin müxtəlif şəhərlərdəki xəstəxanalara keçirdiyi reydlər və etirazçıların məruz qaldığı pozuntular sənədləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-01-21 |title=Iran: Newspaper Hammihan suspended indefinitely amid ongoing internet restrictions / FIP |url=https://www.ifj.org/es/sala-de-prensa/noticias/detalle/category/comunicados-de-prensa/article/iran-newspaper-hammihan-suspended-amid-ongoing-internet-restrictions |access-date=2026-02-19 |website=www.ifj.org |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Cite web |title=The Iranian newspaper Ham-Mihan has been suspended. {{!}} Defending Free Flow of Information Organization |url=https://www.deffi.org/en/the-iranian-newspaper-ham-mihan-has-been-suspended/ |access-date=2026-02-19 |website=www.deffi.org}}&lt;/ref&gt;

Qadağadan əvvəl “Ham-Mihan” xüsusilə Kəhrizək Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza Mərkəzinə aparılan saxlanılanların vəziyyəti, həmçinin Məşhəd, İzeh və Ramhormoz kimi şəhərlərdə yaralanmış etirazçılar barədə geniş reportajlar dərc etmişdir. Qəzetin nəşrinin dayandırılması internet kəsintilərinin və giriş məhdudiyyətlərinin jurnalistlərin məlumatların yoxlanılması, kommunikasiya və yayım fəaliyyətlərini ciddi şəkildə məhdudlaşdırdığı şəraitdə baş vermişdir. Bu hal İranda müstəqil və islahatçı mediaya qarşı tətbiq olunan təzyiqlərin davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot; /&gt;

“Ham-Mihan” qəzeti daha əvvəl də dövlət senzurası səbəbilə bir neçə dəfə fəaliyyətini dayandırmış, əməkdaşları həbs və təhdidlərlə üzləşmişdir. 2025-ci ilin oktyabr ayında qəzetin baş direktoru Qolamhüseyn Kərbasçi kəşfiyyat xidmətinin jurnalistləri çağıraraq hədələdiyini açıqlamışdır. BJF İran hakimiyyətini qadağaları ləğv etməyə, internetə tam və sabit çıxışı təmin etməyə və jurnalistlərə qarşı bütün təzyiqlərə son qoymağa çağırmışdır.&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot; /&gt;

== “Rəqəmsal qaranlıq altında soyqırımı” iddiaları ==
2026-cı il İran etirazları zamanı baş verən kütləvi zorakılıq bəzi həkimlər və insan hüquqları müşahidəçiləri tərəfindən “rəqəmsal qaranlıq altında soyqırımı” kimi səciyyələndirilmişdir. Ölkə üzrə xəstəxanalardan toplanmış məlumatlara əsasən, azı 16.500–18.000 nəfər həlak olmuş, 330.000–360.000 nəfər yaralanmış, yüzlərlə şəxs isə görmə qabiliyyətini itirmişdir. Rejim qüvvələrinin və Bəsic milislərinin küçələrdə real güllələrdən və hərbi silahlardan istifadə etdiyi; yaralıların xəstəxanalardan aparıldığı, qan köçürülməsinin qarşısının alındığı və meyitlərin digər şəhərlərdə gizli şəkildə dəfn edildiyi bildirilmişdir. İnternet kəsintiləri və sərt nəzarət tədbirləri ölən və yaralananların dəqiq sayının müəyyənləşdirilməsinə mane olmuş; mütəxəssislər bu praktikanı etirazlara qarşı sistemli və kütləvi soyqırımı siyasəti kimi qiymətləndirmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Correspondent |first=Christina Lamb, Chief Foreign |date=2026-01-17 |title=Iran report says 16,500 dead in ‘genocide under digital darkness’ |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-young-protesters-news-nsdztp5t2 |access-date=2026-02-19 |website=www.thetimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bussey |first=Emma |date=2026-01-18 |title=Iran accused of killing 16,500 in sweeping ‘genocide’ crackdown: report |url=https://www.foxnews.com/world/iran-accused-killing-16500-sweeping-genocide-crackdown-report |access-date=2026-02-19 |website=Fox News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Reaksiyalar ==

=== İran ===
İranın Ali Dini Rəhbəri [[Əli Xamenei]] bəyan etmişdir: “Etirazçılarla danışarıq, lakin vandallar yerlərində oturdulmalıdır.”&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite web |title=رهبر انقلاب: ما با معترض حرف می‌زنیم اما اغتشاش‌گر را باید سرجایش نشاند |url=https://fararu.com/fa/news/938475/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF}}&lt;/ref&gt;

Prezident [[Məsud Pezeşkian]] televiziya ilə xalqa müraciətində “[[İsrail]], [[Avropa İttifaqı|Avropa]] və [[ABŞ|Amerika Birləşmiş Ştatları]] ilə ümumi müharibə vəziyyətindəyik” ifadəsini işlətmişdir.&lt;ref name=&quot;:37&quot; /&gt; O, həmçinin “Xalqın dolanışıq problemini həll etməsək, cəhənnəmə sürüklənərik” deyərək etirazların mövcudluğunu etiraf etmiş, lakin İrana qarşı mümkün yeni hücum ehtimalını kiçiltmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=Cost-of-living protests turn deadly as Iranian demonstrators clash with police |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260101-iran-revolutionary-guard-member-reportedly-killed-during-widening-cost-of-living-protests |access-date=2026-02-19 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-01 |title=Iran's growing economic protests leave at least seven dead |language=en |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/01/in-iran-three-killed-in-clashes-following-cost-of-living-protests_6748997_4.html |access-date=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=News |first=ABC |title=Iran's pres. says answer to attack would be harsh in response to Trump warning |language=en-US |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/irans-president-answer-attack-harsh-apparent-response-trump-128776925 |access-date=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;

31 dekabr 2025-ci ildə [[Fəsa]] şəhərində hökumət binasına hücumdan sonra səlahiyyətli orqanlar hadisənin etirazlarla əlaqəli olduğunu bildirməkdən çəkinmiş, səbəb kimi “soyuq hava şəraiti və enerji qənaəti tədbirləri”ni göstərərək ölkənin demək olar ki, bütün ərazisində 4 yanvar 2026-cı ilədək ümumi məzuniyyət elan etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-01 |title=En Iran, cinq civils et un membre des forces de l’ordre tués au cinquième jour de manifestations contre la vie chère |language=fr |url=https://www.lemonde.fr/international/article/2026/01/01/en-iran-deux-civils-et-un-membre-des-forces-de-l-ordre-tues-au-cinquieme-jour-de-manifestations-contre-la-vie-chere_6660232_3211.html |access-date=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;

Hökumət idxalı dəstəkləmək və inflyasiyanı cilovlamaq məqsədilə uzun müddət tətbiq etdiyi rialın [[ABŞ dolları|ABŞ dollarına]] qarşı subsidiyalaşdırılmasını dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=پزشکیان: دیگر دلار ۲۸هزار و ۵۰۰ تومان به کسی نمی‌دهیم |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ceqznlr4rnpo |access-date=2026-02-19 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;

[[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]] (İİKK) generalı [[Məhəmməd Əli Cəfəri]] İsrail tərəfindən ikinci hücum dalğası baş verəcəyi təqdirdə “əzici zərbə” endiriləcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=فرمانده قرارگاه بقیه‌الله سپاه: اگر دوباره جنگی پیش بیاید پاسخ ما بسیار سخت‌تر خواهد بود |url=https://www.iranintl.com/fa/202512318767 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Iran warns Israel of ‘crushing’ response to any new aggression |url=https://www.iranintl.com/en/202512301380 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

İİKK-nin [[Luristan ostanı|Loristan]] ostanındakı Həzrət Əbulfəzl Diviziyasına bağlı xəbər saytı etirazçılara “nömrəsiz bəzi yük maşınları vasitəsilə sursat verildiyini və silah paylandığını” iddia etmişdir.&lt;ref name=&quot;:38&quot;&gt;{{Cite news |title=ارگان اطلاع‌رسانی سپاه «جان باختن چند نفر» در جریان تجمع در لردگان را تایید کرد |language=fa |work=دیدبان ایران |url=https://www.didbaniran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/261697-%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%B1%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |access-date=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;

Vitse-prezident [[Məhəmməd Rza Arif]] istefa ərizəsini təqdim etmiş, lakin istefa Prezident Pezeşkian tərəfindən qəbul edilməmişdir.&lt;ref name=&quot;:38&quot; /&gt; İran Prezidentinin siyasi müşaviri Mehdi Sənai isə vəzifəsindən istefa vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=ماجرای استعفای معاون رئیس‌جمهور {{!}} مهدی سنایی کیست؟ |url=https://www.imna.ir/news/937022/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=2026-02-19 |website=ایمنا |language=fa}}&lt;/ref&gt;

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi The Guardian qəzetində dərc olunmuş məqaləsində ABŞ Prezidenti [[Donald Tramp]]-ı danışıqların yenidən başlanmasına çağırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Araghchi urges Trump to reopen talks, says Iran cannot be defeated |url=https://www.iranintl.com/en/202512307080 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

İİKK ilə əlaqəli [[Fars Xəbər Agentliyi]] etirazların ikinci günündə tətil və nümayişləri “qiyam” kimi qiymətləndirmiş, iqtisadi şüarları siyasiləşdirmək məqsədilə bazarlara sızdığı iddia olunan şəxslərə qarşı xəbərdarlıq etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=fars {{!}} موج گرانی و پیام‌های اغتشاش؛ آزمون هوشیاری در بازار تهران |url=https://farsnews.ir/Economy/1767004329589685648 |access-date=2026-02-19 |website=Fars}}&lt;/ref&gt;

İran rialının rekord səviyyədə dəyər itirməsindən sonra İran Mərkəzi Bankının sədri Məhəmməd Rza Fərzin istefa vermiş, onun yerinə Əbdolnasir Hemmati təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Press |first=Associated |date=2025-12-29 |title=Iran Central Bank governor resigns as protests erupt over currency drop |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2025-12-29/iran-central-bank-governor-resigns-as-protests-erupt-over-currency-drop |access-date=2026-02-19 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

İran Hökumətinin sözçüsü Fatimə Mühacirani sosial mediada hökumətin etirazları qəbul etdiyini bildirərək “sərt səsləri də eşidəcəyik” demişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=https://x.com/F_Mohajerani/status/2005900113391050775 |url=https://x.com/F_Mohajerani/status/2005900113391050775 |access-date=2026-02-19 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}&lt;/ref&gt;

Aparıcı islahatçı siyasətçi və həbsdə olan Mustafa Taczadə ölkəni “dövlətsizlik və xaosa” sürükləyən iqtisadi böhranın idarə olunmasını tənqid etmişdir. O, teokratiyanın ləğvini və “sistemin demokratik transformasiyaya məruz qalmasını” tələb etmiş, dini institutların ənənəvi funksiyalarına – yəni mədrəsələrə – qayıtmasını və siyasi hakimiyyətin yenidən xalqa verilməsini müdafiə etmişdir. Taczadə, həmçinin “sülhpərvər etirazın vətəndaşların ayrılmaz hüquqi haqqı olduğunu” vurğulayaraq nümayişlərin yatırılmasına yönəlmiş cəhdləri pisləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jailed dissident warns of state collapse, calls for abolition of theocracy |url=https://www.iranintl.com/en/202512291977}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protests calling for ‘death to the dictator’ erupt across Iran |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/12/29/protests-call-death-to-dictator-iran/}}&lt;/ref&gt;

Prezident Pezeşkian “Problemlər həll olunmazsa, idarə edə bilmərik” bəyanatını vermişdir. Bu ifadə bəzi dairələr tərəfindən siyasi iflasın etirafı kimi şərh olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran on the brink? Key information about the protests |url=https://www.dw.com/en/iran-on-the-brink-key-information-about-the-protests/a-75346485 |access-date=2026-02-19 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[İran milli futbol komandası|İran milli futbol komandasının]] kapitanı Mehdi Taremi paylaşımında qeyd etmişdir: “Rəsmilərin xalqın problemlərinə hansı həlli var? Onlar xalqın səsini dinləməli və ləyaqətli İran millətinin narahatlıqlarına cavab verməlidirlər.” O, əlavə etmişdir: “Dünya 2026-cı ilə qədəm qoyarkən təəssüf ki, İran xalqının iqtisadi vəziyyəti heç də yaxşı deyil. Dollar nə qədər bahalaşırsa, xalq bir o qədər yoxsullaşır.”&lt;ref name=&quot;:36&quot; /&gt;

[[İslam Şurası Məclisi|İslam Şura Məclisinin]] sədri [[Məhəmməd Baqir Qalibaf]] bəyan etmişdir: “Pis niyyətli şəxslər və təşkilatlanmış hərəkatlar sahədəki təlim keçmiş elementlər vasitəsilə istənilən ictimai tələbi və etirazı xaos və qarışıqlığa çevirmək istəyirlər. Lakin İran milləti ölkənin təhlükəsizliyi məsələsində dəfələrlə ayıqlığını və həssaslığını nümayiş etdirmişdir.”&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=اولین واکنش قالیباف به اعتراضات اخیر؛ دغدغه و اعتراض مردم درباره مشکل معیشتی باید با مسئولیت‌پذیری کامل پاسخ داده شود |url=https://www.khabaronline.ir/news/2163172/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%BA%D8%AF%D8%BA%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87 |access-date=2026-02-19 |website=خبرآنلاین |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Məsləhət Şurasının sədri Amoli Laricani isə bildirmişdir: “Tənqid və tələblər millətin haqqıdır; lakin onlar düşmənlər üçün siqnal kimi qəbul olunmayacaq formada ifadə edilməlidir.”&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=واکنش آملی لاریجانی درباره اعتراضات اخیر؛ انتقاد و مطالبه‌گری حق ملت است، اما نباید به دشمن چراغ سبز داد/ ترامپ پاسخ تهدیدهایش را در جنگ ۱۲ روزه گرفت |url=https://www.khabaronline.ir/news/2164637/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C |access-date=2026-02-19 |website=خبرآنلاین |language=fa}}&lt;/ref&gt;

İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvü [[Əli Şəmxani]] Trampa cavab olaraq cavab zərbəsi ilə hədələyərək demişdir: “İranın təhlükəsizliyinə yaxınlaşan hər müdaxiləçi əl peşmanedici qarşılıqla kəsiləcəkdir.”&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=Iran official threatens retaliation after Trump warning on protest crackdown |url=https://www.iranintl.com/en/202601028799 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi [[Əli Laricani]] isə Trampa cavabında amerikalıları “əsgərlərinizə nəzarət edin” sözləri ilə xəbərdar etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=Iran security chief threatens regional fallout after Trump warnings |url=https://www.iranintl.com/en/202601024671 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=español |first=JON GAMBRELL Leer en |date=2026-01-02 |title=Trump and top Iranian officials exchange threats over protests roiling Iran |url=https://apnews.com/article/iran-protests-trump-4e2232877bd1fff11cd80a33db47353d |access-date=2026-02-19 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Tehranda Fələstin Meydanı üzərində ABŞ və İsrail bayraqları ilə örtülmüş tabutların təsvir edildiyi və “Əsgərlərinizə diqqət edin” yazısı olan böyük pankart asılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-04 |title=Mural at Palestine Square in Tehran |url=https://en.mehrnews.com/photo/240457/Mural-at-Palestine-Square-in-Tehran |access-date=2026-02-19 |website=Mehr News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== İran diasporu ===
Keçmiş şah [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]-nin oğlu [[Rza Pəhləvi]] etirazçılara dəstəyini bəyan edərək təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə orqanları daxil olmaqla bütün iranlıları etiraz aksiyalarına qoşulmağa çağırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-29 |title=Iran's Crown Prince Reza Pahlavi backs street protests {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-881745 |access-date=2026-02-19 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[İran Xalq Mücahidləri Təşkilatı]] (MEK) həmsədri [[Məryəm Rəcəvi]] etirazçıların “zəiflədilmiş bir düşmənə qorxu saldığını” bildirmişdir. Rəcəvi etirazların yatırılması barədə əmrlərə tabe olan təhlükəsizlik qüvvələrini “azad İranın məhkəmələrində mühakimə olunacaqları” barədə xəbərdar etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dorgan |first=Michael |date=2026-01-02 |title=Protests spread across Iran as regime threatens US forces as 'legitimate targets' after Trump warning |url=https://www.foxnews.com/world/protests-spread-across-iran-regime-threatens-us-forces-legitimate-targets-after-trump-warning |access-date=2026-02-19 |website=Fox News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

İnsan hüquqları üzrə vəkil və İran üzrə mütəxəssis Gissou Nia iqtisadi böhranın etirazların əsas tetikçisi olduğunu, lakin etirazçıların şüar və davranışlarının İran hökumətinə qarşı dərin narazılığı və onu devirməyə yönəlmiş iradəni ortaya qoyduğunu ifadə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran on the brink? Key information about the protests |url=https://www.dw.com/en/iran-on-the-brink-key-information-about-the-protests/a-75346485 |access-date=2026-02-19 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

İranlı müxalif və [[&quot;Nobel&quot; sülh mükafatı|Nobel Sülh Mükafatı]] laureatı [[Şirin Ebadi]] Fəsa şəhərində silahsız etirazçılara birbaşa atəş açılmasına görə İran təhlükəsizlik qüvvələrini qınayaraq bunu insan hüquqlarının pozuntusu kimi qiymətləndirmişdir. [[Instagram]] platformasında paylaşdığı mesajda Ebadi silahsız mülki şəxslərə qarşı real güllələrdən istifadənin heç bir halda legitim sayıla bilməyəcəyini vurğulamışdır. O, səlahiyyətli orqanları zorakılığı dərhal dayandırmağa, yaralılara müvafiq tibbi yardım göstərməyə və Fəsada real güllələrdən istifadəyə kimin icazə verdiyini araşdırmağa çağırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Nobel Peace laureate condemns direct fire on protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202512315381 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

İran əsilli amerikalı jurnalist və insan hüquqları fəalı [[Məsih Əlinejad]] ABŞ Prezidenti Donald Tramp-ın İrana dair mesajının xalqa “güclü ümid mesajı” verdiyini və Trampın tarixin düzgün tərəfində yer aldığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Protests erupt across Iran as currency sinks to record low |url=https://www.yahoo.com/news/videos/protests-erupt-across-iran-currency-223453580.html |access-date=2026-02-19 |website=Yahoo News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-02 |title=Activist says protesters in Iran have a ‘clear demand’ {{!}} Fox News Video |url=https://www.foxnews.com/video/6387172973112 |access-date=2026-02-19 |website=Fox News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trump ‘on the right side of history’ by supporting Iranian protesters, says Iranian activist |url=https://www.nbcnews.com/meet-the-press/video/trump-on-the-right-side-of-history-by-supporting-iranian-protesters-says-iranian-activist-255313477815 |access-date=2026-02-19 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

İran diasporu [[Kanada]], Birləşmiş Krallıq, [[Avstraliya]] və Amerika Birləşmiş Ştatları daxil olmaqla dünyanın bir çox ölkəsində həmrəylik mitinqləri təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-04 |title=Iranians in Canada rally in support of protests at home |url=https://www.iranintl.com/en/202601048513 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Iranian Diaspora In UK Rally To Support Protesters In Iran |url=https://www.barrons.com/news/iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran-c5deaf67 |access-date=2026-02-19 |website=barrons |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=AFP |date=2026-01-04 |title=‘A turning point’: Iranian diaspora in UK rallies to support protesters in Iran |language=en-US |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/a-turning-point-iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran/ |access-date=2026-02-19 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Iranian Diaspora In UK Rally To Support Protesters In Iran |url=https://www.barrons.com/news/iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran-c5deaf67 |access-date=2026-02-19 |website=barrons |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-03 |title=Iranians, Jews gather for anti-regime protest in London {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/international/article-882177 |access-date=2026-02-19 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Kürdüstan Azad Həyat Partiyası|Kürdistan Azad Həyat Partiyası]] (PJAK) esnaf və vətəndaşların tətil və nümayişlərinə dəstək verdiyini bəyan edən ictimai açıqlama yaymışdır. Bəyanatda İranda davam edən sosial və iqtisadi böhranların uzunmüddətli repressiya siyasəti, iqtisadi pis idarəçilik və siyasi kənarlaşdırma ilə bağlı olduğu qeyd edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:39&quot;&gt;{{Cite web |title=اعتراضات در ایران وارد پنجمین روز شد؛ ادامه اعتصاب و تجمع |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9/live-75358520}}&lt;/ref&gt;

İran Kürdüstan Demokrat Partiyası (KDPI) etirazlar zamanı yaydığı bəyanatda ölkə üzrə yüksək inflyasiya və pisləşən həyat şəraitini əsas gətirərək kütləvi nümayişlərə və əmək aksiyalarına dəstək verdiyini açıqlamışdır.&lt;ref name=&quot;:39&quot; /&gt;

Adətən Komala kimi tanınan İran Kürdüstanı Komala Partiyası dükan sahiblərinin və vətəndaşların etiraz və tətil aksiyalarını açıq şəkildə dəstəkləmiş və bunları iqtisadi çətinliklərə qarşı legitim reaksiyalar kimi səciyyələndirmişdir. Partiya yaydığı açıqlamada resursların yanlış bölgüsü və regional hərbi xərcləri əsas gətirərək pisləşən iqtisadi şəraitə görə İran hökumətini məsul tutmuşdur.&lt;ref name=&quot;:39&quot; /&gt;

Rza Pəhləvi 20 yanvar 2026-cı ildə İranın Ali Dini Rəhbəri Əli Xamenei-yə ünvanladığı açıqlamada onu ölkədə “işğalçı rejimin” başında duran İran əleyhdarı cinayətkar kimi xarakterizə etmiş və iranlıları küçə etirazlarının yeni dalğasına hazırlaşmağa çağırmışdır.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Pəhləvi [[X|X (əvvəlki adı ilə Twitter)]] platformasında paylaşımında Xameneinin, rejimin və ona bağlı bütün strukturların tökülən “hər damla qanın” hesabını istisnasız şəkildə verəcəyini bildirmişdir. O, [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsindən]] sonra nasist cinayətkarlarının [[Nürnberq prosesi|Nürnberq məhkəmələri]] çərçivəsində mühakimə olunmasına istinad edərək Xamenei və ətrafının da “İran xalqının məhkəməsində” mühakimə ediləcəyini irəli sürmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Third day of Iran protests marked by multiple arrests, attack on students |url=https://www.iranintl.com/en/202512309281 |access-date=2026-02-19 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Beynəlxalq Səfər Xəbardarlıqları ===
Etirazların başlanmasından bəri, bir çox ölkə İran üçün səfər xəbərdarlıqları və ya xəbərdarlıqlarını yaymış və vətəndaşlarına ölkəni tərk etmələrini tövsiyə etmişdir. Bu xəbərdarlıqların səbəbi əsasən təhlükəsizlik narahatlıqları və nəqliyyatla əlaqədar yaranan ola biləcək pozulmalar göstərilmişdir. Səfər xəbərdarlığı edən ölkələr arasında ABŞ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran |url=https://travel.state.gov/en/international-travel/travel-advisories/iran.html}}&lt;/ref&gt; Birləşmiş Krallıq,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Foreign travel advice Iran |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iran}}&lt;/ref&gt; Kanada,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2012-11-16 |title=Travel advice and advisories for Iran |url=https://travel.gc.ca/destinations/iran |access-date=2026-02-19 |website=Travel.gc.ca}}&lt;/ref&gt; Avstraliya,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Australia urges citizens to leave Iran amid violent protests |url=https://www.aa.com.tr/en/world/australia-urges-citizens-to-leave-iran-amid-violent-protests/3792513}}&lt;/ref&gt; [[Almaniya]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=reiseundsicherheit |url=https://www.auswaertiges-amt.de/de/reiseundsicherheit/iransicherheit-202396}}&lt;/ref&gt; [[Fransa]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/conseils-aux-voyageurs/conseils-par-pays-destination/iran/}}&lt;/ref&gt; [[Yeni Zelandiya|Yeni Zelanda]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran |url=https://www.safetravel.govt.nz/destinations/iran |access-date=2026-02-19 |website=www.safetravel.govt.nz}}&lt;/ref&gt; [[İrlandiya]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran |url=https://www.ireland.ie/en/dfa/overseas-travel/advice/iran/}}&lt;/ref&gt; və [[Hindistan]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Leave Iran': India's stark advisory amid threat of US attack; protests spread |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/leave-iran-indias-stark-advisory-amid-threat-of-us-attack-protests-spread/articleshow/126524206.cms}}&lt;/ref&gt; yer alır.

== Analiz ==
2 yanvar 2026-cı ildə Iran International-da yayımlanan məlumatda, bəzi analistlərin fikirlərinə istinadən, İranın rejim çöküşünün erkən mərhələlərinə girməyə başlaya biləcəyini irəli sürdüyü bildirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran protests expose a system sliding toward collapse, experts say |url=https://www.iranintl.com/en/202601029081}}&lt;/ref&gt;

4 yanvar 2026-cı ildə [[The New York Times|New York Times]]-a əsasən, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də daxil olmaqla bir sıra iranlı vəzifəli şəxslər hökuməti “yaşama rejimi” kimi təsvir etmişdir. Əraqçi həm iqtisadi problemləri düzəltməkdə, həm də ABŞ və ya İsrail-dən gələ biləcək hərbi hücum təhdidləri ilə mübarizə aparmaqda ciddi çətinliklər yaşadıqlarını qeyd etmişdir. Prezident Pezeşkian etirazların başlamasından sonra iki təcili toplantı keçirmiş, məsləhətçilərindən bəziləri ona rəhbərlik edən dini lider Xameneinin rolunu ictimaiyyət qarşısında tənqid etməsini tövsiyə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=decades |first=Farnaz FassihiFarnaz Fassihi has covered Iran for three |last2=Lived |first2=Has |last3=Country |first3=Traveled Extensively in the |date=2026-01-04 |title=Iran’s Dual Challenge: Unrest at Home, Threat of Strikes From Abroad |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/01/04/world/middleeast/iran-protests.html |access-date=2026-02-19 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

5 yanvar 2026-cı ildə Foreign Policy dərgisində yayımlanan bir analiz, 2025-2026-cı illər arasında baş verən etirazların [[Məhsa Əmini etirazları|Məhsa Əmini etirazlarından]] fərqləndiyini bildirmişdir. Bu etirazlar yalnız böyük şəhərlərlə məhdudlaşmayıb, kiçik qəsəbələrə də yayılaraq coğrafi olaraq daha geniş bir xarakter almışdır. Eyni zamanda tələbələr, işçilər, qadınlar və etnik azlıqlar daxil olmaqla daha geniş bir sosial qrup etirazlarda iştirak etməkdədir. Analizdə həmçinin beynəlxalq kontekstdəki fərqliliklərin də əhəmiyyətli olduğu vurğulanmışdır; Trumpın qeyri-müəyyənliyi və beynəlxalq hüququ açıq şəkildə pozmağa hazır olan tutumu ilə Biden-ın yanaşmasının fərqləndiyi, həmçinin Əsəd rejiminin çöküşünün İranın regional dəstəyini zəiflədiyi qeyd edilmişdir. Yazarlar, 2025-2026-cı illərin etirazlarının əsasının sosial islahatlardan rejim dəyişikliklərinə yönəldiyini və yeni etiraz dalğasında açıq şəkildə [[Pəhləvilər|Pəhləvi]] tərəfdarı şüarlarının səsləndiyini vurğulamışlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What’s New About This Wave of Protests in Iran |url=https://foreignpolicy.com/2026/01/05/iran-protests-islamic-republic-regime-change/}}&lt;/ref&gt;

Yanvar 2026-nın əvvəlində [[The Times]]-da yayımlanan bir məqalə, Xameneinin təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçıların tərəfini tutma ehtimalına qarşı özü və aralarında oğlu Müctəba Xameneinin də olduğu təxminən iyirmi yaxın əməkdaşı və ailə üzvü ilə [[Moskva|Moskvaya]] qaçmaq üçün bir təcili plan hazırladığını bildirmişdir. İsraildəki Ulusal Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutu (INSS) araşdırma işçisi olan İran əsilli Beni Sabti&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beni Sabti |url=https://www.inss.org.il/person/beni-sabti/}}&lt;/ref&gt; isə, Xameneinin qaçması halında, təqib ediləcəyi sürgün yerinin Moskva olmasını ehtimal etdiyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayatollah Khamenei plans to flee to Moscow if Iran unrest intensifies |url= |url-status=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-ayatollah-khamenei-escape-moscow-protests-revealed-h5f95ctb5}}&lt;/ref&gt;

=== Protestoların Rejim Dəyişiminin Başlanğıcı Kimi Görülməsi ===
13 yanvar 2026-cı ildə [[Almaniya]] Şansölyası Friedrich Merz &quot;artıq bu rejimin son günlərinə və həftələrinə şahidlik edirik&quot; demişdir. Merz, &quot;Bir rejim yalnızca zorla hakimiyyətdə qala bilərsə, faktiki olaraq sona çatmışdır&quot; ifadəsini istifadə edərək, rejimin artıq dayanıqsız bir vəziyyətə gəldiyini vurğulamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Iran’s regime is finished, predicts Merz |url=https://www.politico.eu/article/iran-regime-is-finished-says-germany-friedrich-merz/ |access-date=2026-02-19 |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Tarixçi Əli Ansari isə İran rejiminin uzun müddətdir hakimiyyətini qorumaq üçün zor tətbiq etdiyini, lakin indi həm resursları tükənmiş, həm də cəmiyyətdə artan narazılıqla üzləşən qırılqan bir struktura sahib olduğunu müdafiə etmişdir. Ansari &quot;İslam Cümhuriyyətinin öz yıxılmasını içerməyən çox az seçimi var&quot; qiymətləndirməsini edərək, cəmiyyətdə artan qəzəb və qorxunu göstərmişdir. O, bir çox insanın artıq rejimin gələcəyi olmadığına inandığını bildirmiş və bu vəziyyətin dönüş nöqtəsinə işarə etdiyini, daha əvvəl əhəmiyyətsiz olan kəsimlərin belə sistemi rədd etməyə başladığını vurğulamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How much longer can Iran’s Islamic Republic survive? |url=https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive}}&lt;/ref&gt;

[[The Economist]]-ə görə, hakimiyyətini qorumaq üçün zorakılığa müraciət edən İran rəhbərliyi, artıq bir dönüm nöqtəsinə yaxınlaşa bilər. Dərginin analizində, İran rəhbərlərinin zəiflikləri səbəbi ilə qəddar olduqları və artıq getməli yerlərinin olmadığı bildirilmişdir. Bu səbəbdən rejimin xalqına şiddətdən başqa bir şey təklif edə bilməyəcəyi vurğulanmışdır. The Economist bu prosesi &quot;teokratların 47 illik hakimiyyətini sona çatdıracaq an&quot; kimi qiymətləndirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What the collapse of Iran’s regime would mean |url=https://www.economist.com/leaders/2026/01/15/what-the-collapse-of-irans-regime-would-mean}}&lt;/ref&gt;

Saeid Golkar, Prospect saytında 21 yanvar 2026-cı ildə yazdığı məqaləsində, İran rejiminin çöküşü ilə ortaya çıxa biləcək potensial gələcək ssenariləri dörd əsas başlıq altında təqdim etmişdir. Golkar, rejim sonrası güc balanslarının idarə edilməməsinin rejimin çöküşündən daha kritik olduğunu vurğulamışdır. Golkar, dini lider [[Ayətullah|Ayetullah]] Əli Xamenei ətrafında şəxsiyyətə əsaslanan bir siyasi və təhlükəsizlik sisteminin qurulduğunu, bu sistemin çökməsi nəticəsində dövlət bürokratiyasının, silahlı qüvvələrin və siyasi elitaların mövqeyinin müəyyənedici olacağını qeyd etmişdir. Analizdə, elitalar arasında nəzarətli keçid, dini hakimiyyətin çöküşü ilə təhlükəsizlik qüvvələrinin nəzarəti ələ alması, siyasi və hərbi hakimiyyətin eyni anda çöküşü ilə parçalanma və bəzi etirazçıların arzuladığı [[Pəhləvilər|Pəhləvi sülaləsinin]] qayıdışı kimi dörd əsas ssenari sadalanmışdır. Bununla yanaşı, təqdim edilən ssenarilərin heç biri İran’da qısa müddətdə avtomatik olaraq demokratikləşmənin baş verəcəyini proqnozlaşdırmamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Four scenarios if the regime falls |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/world/middle-east/iran/72174/four-scenarios-if-the-iranian-regime-falls}}&lt;/ref&gt;

== Anım günü ==
[[Şiəlik|Şiə İslam]] ənənələrinə görə vəfat edən şəxsin 40-cı günü matəm və anım günü hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=چرا برای مردگان چهلم می‌گیرند؟ |url=https://www.beytoote.com/religious/sundries/vapid-dead.html |access-date=2026-02-23 |website=www.beytoote.com}}&lt;/ref&gt; 17 fevral tarixində etirazlar zamanı həlak olanların anım günü münasibətilə keçirilən mərasimlər zamanı [[Abdanan]] şəhərində rejim qüvvələrinin yas iştirakçılarına qarşı canlı atəş açdığı barədə məlumatlar yayılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Security forces fire at mourners during 40th-day memorial in Abdanan |url=https://www.iranintl.com/en/202602172242 |access-date=2026-02-23 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Renascença |date=2026-02-17 |title=Irão reúne-se com organismo da ONU antes de negociações com EUA - Renascença |url=https://rr.pt/noticia/mundo/2026/02/17/irao-reune-se-com-organismo-da-onu-antes-de-negociacoes-com-eua/459776/ |access-date=2026-02-23 |website=Rádio Renascença |language=pt-pt}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[2026-cı il İran qırğınları]]
* [[Rza Pəhləvi]]
* [[2026-cı il İran internet kəsintisi]]
* [[Kaveh Enteghamjou]]
* [[Xomeynizm]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Yaxın Şərq böhranı (2023–hal-hazırda)}}
[[Kateqoriya:İranda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:2026-cı ildə İran]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildə İran]]
[[Kateqoriya:İran milliyətçiliyi]]
[[Kateqoriya:İran etirazları (2025–2026)]]
[[Kateqoriya:İranda üsyanlar]]
[[Kateqoriya:İran müharibəsi (2026)]]
[[Kateqoriya:İranın iqtisadi tarixi]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>es84wtjvr3e5pav3i0i2eql032i39ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulhakim Qulməhəmmədov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>954956</id>
    <revision>
      <id>8966032</id>
      <parentid>8806632</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14377" sha1="1glsofmykh2vb4lwsiaej5bj802h1hs" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Abdulhakim Qulməhəmmədov
 |orijinal adı      = Abdulxakim Kulmukhammedov
 |şəkil             = Abdulhakim Qulməhəmmədov. jurnalist, yazıçı və ədəbiyyatşünas alim.png
 |şəklin ölçüsü     = 300px
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 1879 
 |doğum yeri        = [[Buxara əmirliyi]], [[Türkmənistan]], Lebap vilayəti, Xələc bölgəsinin Ağdəri (əvvəlki adı Qızılayaq) kəndi
 |vəfat tarixi      = 1932
 |vəfat yeri        = [[Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikası|Türkmənistan]]-[[İran]] sərhəddində
 |vəfat səbəbi      = güllələnmiş
 |dəfn yeri         = [[Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikası]] 
 |vətəndaşlığı      = {{bayraq|SSRİ}}&lt;br&gt;{{bayraq|Türkmənistan SSR}}
 |təhsili           = İstanbulda Şərq İnstitutu
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = &quot;Umyd-Yalkymları&quot;
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = Buxaran Xalq Sovet Respublikasının ordeni
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Abdulhakim Qulməhəmmədov''' ({{dil-tk|Türkmen Abdulxakim Kulmukhammedov}}, {{DVTY}})—Türkmən şairi, jurnalisti və ədbiyyatşünası. Siyasi repressiya qurbanı.

== Həyatı ==
1879-cu ildə Türkmənistanın Lebap vilayətinin Xələc rayonunun Ağdəri (keçmiş Qızılayaq) kəndində dindar ailədə anadan olan Abdulhakim Qulməhəmmədov mədrəsədə təhsil aldıqdan sonra o, Buxara Təmim-i Maarif Cəmiyyəti (Buxara Maarifçiliyinin Yayılması Cəmiyyəti) proqramı çərçivəsində İstanbula göndərilib və orada iki il Darülfünûn-ı Şahanenin (günümüzdə [[İstanbul Universiteti]]) Tarix və Filologiya fakültəsində təhsil alıb&lt;ref&gt;Абдульхеким Кульмухаммедов (1891-1931)|https://vk.com/@tmhistory-abdulhekim-kulmuhammedov-1891-1931&lt;/ref&gt;. 
1931-ci ildə İran-Türkmənistan sərhədində vəfat etmişdir. 1932-ci ildə repressiyalar zamanı Türkmən Azadlığı qrupunun işi üzrə ölümündən sonra məhkum edilmişdir.

== Fəaliyyəti==

===Siyasi===

1917-ci il inqilabi hadisələrindən əvvəl də Kərkiyə qayıdıb məktəb müəllimi işləyib. Daha sonra [[Buxara əmirliyi|Buxara Əmirliyində]] islahatları müdafiə edən Gənc Buxara Partiyasının Kərki şöbəsinin katibi olub.
Rus türkoloqu akademik [[Aleksandr Samoyloviç]] 1928-ci ildə yazırdı ki, onun mürəkkəb və maraqlı həyat hekayəsi var idi&lt;ref&gt;|Sovyetler devrinde mazlum bir Türkmen aydını. ABDULHAKİM KULMUHAMMETOV, Prof.Dr.Muratgeldi Söyeqov https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/3449-published.pdf {{Wayback|url=https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/3449-published.pdf |date=20240705231545 }}&lt;/ref&gt;. 

Abdulhakim Qulməhəmmədov 1920-ci illərin birinci yarısında &quot;peşəkar inqilabçı&quot; və dövlət xadimi kimi tanındığı halda, ikinci yarısında təşkilatçı, ədəbiyyatşünas, dilçi və tarixçi kimi böyük şöhrət qazanmışdır.

Kolesov kampaniyasının (1918-ci ilin martında bolşeviklərin Buxaranı ələ keçirmək cəhdi) uğursuzluğundan sonra K.Daşkəndə köçən Qulməhəmmədov [[Qırmızı Ordu Fraksiyası|Qırmızı Orduya]] qoşuldu. Vətəndaş müharibəsində və [[Xivə xanlığı|Xivə]]dəki inqilabi hadisələrdə iştirak etdi. 1919-cu ildə [[Buxara Kommunist Partiyası]]nın və Zaqafqaziya Regional Komissiyasının katibi oldu. 1920-ci ildə Buxara inqilabının başlanğıcına rəhbərlik etdi, könüllü dəstənin Çardjuya (hazırda [[Türkmənabad]]) hücumunu təşkil etdi. 

1922-1923-cü illərdə iki dəfə Əfqanıstana mühacirət etmək məcburiyyətində qaldı. Onu bu addımı atmağa sövq edən səbəblər barədə etibarlı məlumat yoxdur. O, özü məcburi şəkildə getməsinin &quot;türkmənlərin azadlığı uğrunda mübarizə&quot; ilə əlaqəli olduğunu göstərir. 
Başqa bir fikrə görə, A.Qulməhəmmədov Əfqanıstana xüsusi tapşırıqla gedib. Tarixi məlumatlara görə, 1920-ci illərin əvvəllərində Buxara Respublikasının sərhədləri daxilində yaşayan xeyli sayda türkmən müxtəlif səbəblərdən qonşu Əfqanıstana köçmək məcburiyyətində qalıb. Ola bilsin ki, ona ölkədən köçmüş kasıb kəndliləri geri qaytarmaq tapşırığı verilib. Aparılan izahatlar və inandırmalar nəticəsində geri qayıdan türkmən mühacirlərinin sayı az olmayıb. Onların arasında gələcəyin tanınmış şairi Rəhmət Seyitoğlu da var idi.
1923-cü ildə Türkmənistana qayıtdıqdan sonra [[Buxara Xalq Sovet Respublikası]] tərkibində, daha sonra isə [[Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikası|Türkmənistan SSR]] (indiki [[Lebap vilayəti]]) daxilində Muxtar Türkmən Vilayətinin Yaradılması Komissiyasının üzvü oldu.Həmçinin Vətəndaş müharibəsi dövründəki hərəkətlərinə görə Buxaran Xalq Sovet Respublikasının ordeni ilə təltif edildi&lt;ref&gt;Абдульхеким Кульмухаммедов (1891-1931)|https://vk.com/@tmhistory-abdulhekim-kulmuhammedov-1891-1931&lt;/ref&gt;.

=== Elmi və ədəbi fəaliyyəti ===
A.Qulməhəmmədov tez bir zamanda çoxşaxəli ictimai və elmi yaradıcılıq işləri apararaq gənc respublikanın mədəni həyatında mühüm simalardan birinə çevrildi. Əslində o, ilkin olaraq tələbə-tədqiqatçı kimi deyil, yaradıcılıq işinin bütün tərəflərini bilən alim kimi meydana çıxdı. O, ədəbi və elmi əsərlərini – həmin dövrdə həm türkmən, həm də rus dillərində yazıb. 1925-1928-ci illərdə “Türkmənistan” qəzetində redaktor köməkçisi işləyib. O, həm də “Tokmaq” və “Dayhan” jurnallarının redaktorlarından biri olub. 1926-cı ildə “Türkmənistan Elm və Ədəbiyyat Cəmiyyəti” yaradıldı. Cəmiyyətin prezidenti Muhammet Geldiyev, vitse-prezidenti isə A.Qulməhəmmədov seçilib.
Qəzetin nümayəndəsi kimi o, SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin (MSK) rəhbəri [[Mixail Kalinin]]i Türkmənistan SSR-ə səfəri zamanı müşayiət etdi. 1925-ci ildə Abdulhakim Qulməhəmmədov Türkmənistan SSR MSK-nın üzvü oldu. 1926-cı ildə o, Bakıda keçirilən Birinci Ümumittifaq Türkoloji Qurultayında Türkmənistan nümayəndə heyətinin üzvü idi. 1927-ci ildə Türkmənistan SSR Dövlət Elmi Şurasının üzvü təyin edilir və Yeni Türkmən Əlifbası üzrə Mərkəzi Komitənin işində iştirak edir. Onun türkmən dilinin müasir türk və Azərbaycan dilləri üçün &quot;ana dili&quot; olması fikri bir çox türkmən ziyalıları tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Abdulhakim Qulməhəmmədov həmçinin şair kimi də tanınırdı və 1926-cı ildə ilk şeirlər toplusunu — &quot;Umyd-Yalkymları&quot; (&quot;Onların ümidləri və arzuları&quot;),  bir il sonra isə “Tayını tapmayan dul qalar” adlı uzun hekayəsi nəşr etdirdi. Onun ədəbi əsərləri türkmən dilinin lüğət ehtiyatının daha da inkişaf etdirilməsi üçün bir fürsət kimi qəbul edilirdi.

Yazıçılıq karyerasının ilk üç ilində bir çox giriş məqalələri yazmış və Əli Şir Nəvainin &quot;Muhakemetü'1-Lügateyn&quot; əsərini, Seydi və Zəlilinin şeirlərini və Sayatlı Həmra dastanını kitab halında nəşr etdirmişdir.
O, 1927-ci ildən 1930-cu ilə qədər Leninqrad Şərq İnstitutunda tələbə (və 1928-ci ildən aspirant) olmuşdur. Aspirantura təhsili dövründə iki əsas mövzusu Orta Asiya ədəbiyyatının tarixi və &quot;[[başlıq|Kalım]]ın sosial mahiyyəti və onun Orta Asiya türkmən ədəbiyyatında əks olunması&quot; idi. 1928-ci ildə Kərkidə ekspedisiyada iştirak etmiş və altmış yeddi əlyazma (şeir və tibbi traktat daxil olmaqla), iki [[kadastr|kadastr sənədi]] və bir [[Etiket|etiket]] toplamışdır. Bu ekspedisiya Türkmənistan SSR Mərkəzi Statistika İdarəsinin maliyyə dəstəyi ilə təşkil edilmişdir.

[[File:Aspirant Abdulhakim Qulməhəmmədovun əmək siyahısı.png|thumb|left|Aspirant Abdulhakim Qulməhəmmədovun əmək siyahısı]]
Nəticədə, missiyanın diqqəti etnoqrafiya və tarixdən iqtisadiyyat və statistikaya yönəldi. Lakin, 1931-ci ildə tanınmış rus şərqşünasları [[Vasili Bartold|Vasili Vladimiroviç Bartoldun]] (1869-1930) və A.N. Samoyloviçin (1880-1938) əsərlərini nəzərdən keçirdikdən sonra o, ekspedisiyasının nəticələrini [[monoqrafiya]] (&quot;Orta Asiya ədəbi abidələri haqqında materiallar&quot;) kimi nəşr etdi. Bu kitab türkmənlərin tarixinə, ədəbi təhlil və mənbə tədqiqatına dair bir topludur. Həmin dövrdə o, həmçinin klassik türkmən poeziyası toplularını (Seyidi, Zəlili) nəşr etdirdi. 

1931-ci ilin əvvəllərində çox məhsuldar işləyirdi. Aşqabadda &quot;Материал по Памятникам Среднеазиатским Литературным&quot; (Orta Asiya ədəbi abidələri haqqında material) kitabı nəşr etdirdi. Onun ardından isə &quot;Биографический словарь старых туркменских поэтов&quot; (Əski türkmən şairlərinin bioqrafik lüğəti) kitabını çap etdirməyə hazırlaşsa da buna onun vaxtsız vəfatı imkan vermədi. 

14 yanvar 1932 tarixli &quot;Türkmənistan&quot; qəzeti,
Aşqabad VIII.Türkmen Partiya konferansında, Komünist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi Y.A.Popokun etdiyi çıxışın mətni yayımlanır. Çıxışında A. Qulməhəmmədovun başqa bir dövlətə qaçarkən sərhədçilər tərəfindən 
öldürüldüyü bildirilir&lt;ref&gt;SOVYETLER DEVRİNDE MAZLUM BİR
TÜRKMEN AYDINI
ABDULHAKİM KULMUHAMMETOV|Prof.Dr. Muratgeldi SÖYEGOV |https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/3449-published.pdf {{Wayback|url=https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/3449-published.pdf |date=20240705231545 }}&lt;/ref&gt;.

Aspirant Abdulhakim Qulməhəmmədovun iş planına əsasən, o, həmçinin aşağıdakı əsərləri çapa hazırlamışdır: 
* Əbül-Qazi Baadur Xanın &quot;Şəcəre-i Tərakimə&quot; əsərinə şərhlərlə tədqiqat, 
* Türkmən şairlərinin bioqrafik lüğəti, 
* &quot;Balkan dağlarında sosializm&quot; tarixi-siyasi romanı, 
* &quot;Gənc türkmən şairləri üçün bələdçi (ədəbiyyat nəzəriyyəsi)&quot;, 
* &quot;Orta Azərbaycan türkmənləri arasında qaragül qoyunçuluğunun tarixi və onun iqtisadi əhəmiyyəti&quot;, 
* &quot;Şimali Qafqaz türkmənlərinin (Stavropol vilayəti) Orta Asiyadan köçürülməsi&quot;, 
* &quot;Türkmən teatrının yaranması və inkişafı&quot;, 
* &quot;Anonim dastanların türkmən musiqisində rolu&quot;, 
* &quot;Oktyabr inqilabından əvvəl və sonra türkmən qadını (TSSR-in kalımının ləğvi haqqında fərmanla əlaqədar olaraq)&quot;, 
* &quot;Oktyabr inqilabından sonrakı türkmən ədəbiyyatı&quot;, 
* &quot;XVIII-XIX əsrlər türkmən şairi Seydinin şeirlər toplusu, ön söz və girişlə&quot;, 
* &quot;Zəlili&quot;, 
* &quot;Səyad-ile Həmra&quot;, 
* &quot;Qərib şah Sənəm&quot; 
* Əlişir Nəvainin &quot;Mühakamed-ə-Lüğateyn&quot;.
[[File:Abdulhakim Qulməhəmmədovun işlərindən birinin üz cildi.png|thumb|center|Abdulhakim Qulməhəmmədovun işlərindən birinin üz cildi]]

O, həmçinin Türkmən-Fars münasibətlərinin tarixinə dair materiallar toplayıb. Leninqrad İnstitutunu bitirdikdən sonra akademik kimi Aşqabada qayıdıb. 1932-ci ildə repressiyalar zamanı Türkmən Azadlığı qrupunun işi üzrə ölümündən sonra məhkum edilmişdir.

1980-ci illərdə M. Soeqov bəzi əsərlərini nəşr etdirmiş vəonun &quot;Täleý tupany&quot; (&quot;Taleyin fırtınası&quot; 1996) adlı tərcümeyi-halını hazırlamışdır. Daha sonra Abdulhakim Qulməhəmmədovun haqqında Türkiyə, Fransa, Rusiya və ABŞ-da daha bir neçə əsər nəşr olunmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* ABDULLİN (1927), Yusup-Ahmet (Drama), Aşgabat, 
* ANSİKLOPEDİ:I,Türkmen Sovyet Ansiklopedisi, l.Tom., Aşgabat
* ANSİKLOPEDİ:II (1979), Türkmen Edebiyatının Tarihi, IV.Tom., Aşgabat
* BAYRAMMIRADOV, K. (1970), Söveşcen Edebiyat Uğrunda, Aşgabat
* BÖRİYEV K.A. (1926), A.Kulmuhammetov, Umıt Yalkımları, Sözbaşı yazısı, Aşgabat
* ХОДЖАЕВ, Фейзулла (1970), Избранные труды, Том: л, Ташкент
* Ишанов А.А. (1969), Бухарская Народная Советская Республика, Ташкент
* КЁРОГЛУ.Х.Г. (1976), Огузский Героический Эпос, Москва
* KULMUHAMMETOV A.(1925), Ali Şir Nevai, Muhakemetül-Lügateyn, Sözbaşı yazısı, Aşgabat
* KULMUHAMMETOV A. (1926-1), Şahırlarımızın Yumşı, Türkmenistan Gazetesi, Aşgabat, 1-4 Kasım
* KULMUHAMMETOV.A. (1926-II) Edebiyatımız Ne Yol Bilen İlerlemeli, Türkmenistan gazetesi, 3 sayı, Aşgabat, (29 Eylül-5 Ekim)
* KULMUHAMMETOV (1926), Seydi, Goşgular,Sözbaşı yazısı, Aşgabat KULMUHAMMETOV A.(1927), Sayatlı Hemra Destanı, Sözbaşı yazısı, Aşgabat
* KULMUHAMMETOV A. (1928-I), Doğru Düşünceli Edebiyatçılar Üçin Yazıpdım, 4 Nisan-25 Nisan 6 sayı, Türkmenistan Gazetesi, Aşgabat
* KULMUHAMMETOV A. (1928-II),Türkmenistan Gazetesi, 25 Ocak, Aşgabat
* KULMUHAMMETOV A. (1930), Türkmenistan Gazetesi, 6-7 Temmuz, Aşgabat
* САМОЙЛОВИЧ. А.Н. (1928), Мир Али Шир, Сборник, Ленинград
* SÂHEDOV G. (1929), Türkmen Millî Çeper Edebiyatı, Turkmenskaya İskra, Aşgabat, 21-22, 26-26-28 Mart
* SOLTANOV ALLABERDI (1991), Siyasi Söhbetdeş, No:I, Aşgabat
* ŞAMIRADOV V (1971), Yigriminci Yılların Türkmen Edebiyatı, Aşgabat
* ТАДЖНАЗАРОВ О. (1931), Лицо Врага, Туркменоведение, №:5-6,7-9, Ашхабад
* ТУМАНОВИЧ О.Б. (1926), Туркменистан и Туркмен, Ашхабад
* УСПЕНСКИЙ-БЕЛЯЕВ В. (1970), Туркменская Музыка, Том: I, Ашхабад
* ВЕЛЬТМАН А. (1926), Новый Восток, Москва

[[Kateqoriya:1879-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1932-ci ildə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Türkmənistanda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Repressiya qurbanları]]
[[Kateqoriya:Türkmən şairlər]]
[[Kateqoriya:Türkmən ədəbiyyatı]]</text>
      <sha1>1glsofmykh2vb4lwsiaej5bj802h1hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ATLAS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>955200</id>
    <revision>
      <id>8965686</id>
      <parentid>8647692</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>7 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10801" sha1="0825bzd1lmzwpmmm4crzf4cja45awak" xml:space="preserve">'''Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System''' ('''ATLAS''') — Yerə [[Toqquşma hadisəsi|toqquşmadan]] bir neçə həftə və ya gün əvvəl daha kiçik [[Yerə yaxın obyekt]]ləri aşkar etmək üçün optimallaşdırılmış robotlaşdırılmış [[astronomik müşahidə]] və erkən xəbərdarlıq sistemi.

Layihə [[NASA]] tərəfindən maliyyələşdirilir və Havay Universitetinin [[Astronomiya İnstitutu (Havay)|Astronomiya İnstitutu]] tərəfindən hazırlanır və idarə olunur. Sistem hazırda hər biri 0,5 metr diametrli olan beş teleskopdan ibarətdir. Onlardan ikisi [[Havay]] adalarında, bir-birindən {{Val|160|u=km}} məsafədə yerləşir: [[Haleakala Rəsədxanası|Haleakala]] (ATLAS–HKO, rəsədxana kodu [[IAU code#T05|T05]]) və [[Mauna Loa Rəsədxanası|Mauna Loa]] (ATLAS–MLO, rəsədxana kodu [[IAU code#T08|T08]]). Digər teleskoplardan biri [[Cənubi Afrika Astronomik Rəsədxanası|Sazerlend Rəsədxanası]]nda (ATLAS–SAAO, rəsədxana kodu [[IAU code#M22|M22]]) [[Cənubi Afrika]]da, biri El Sause Rəsədxanasında, [[Rio Hurtado]] ([[Çili]]) ərazisində yerləşir (ATLAS–CHL, rəsədxana kodu [[IAU code#W68|W68]]). Ən yeni teleskop isə [[İspaniya]]da yerləşən [[Teyde Rəsədxanası]]nda (ATLAS–TDO, rəsədxana kodu R17) 2025-ci ilin fevralında istismara verilmişdir,&lt;ref&gt;{{cite web |title=IAC-ATLAS: Completion of an Extraordinary Project at the Teide Observatory |url=https://www.baader-planetarium.com/en/blog/iac-atlas-completion-of-an-extraordinary-project-at-the-teide-observatory/ |publisher=Baader Planetarium |date=3 February 2025 |access-date=15 February 2025 |archive-date=16 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316045541/https://www.baader-planetarium.com/en/blog/iac-atlas-completion-of-an-extraordinary-project-at-the-teide-observatory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; lakin 2025-ci ilin may ayına olan məlumata görə ATLAS-ın rəsmi veb-səhifəsində onun nəticələri hələ göstərilmir.

ATLAS müşahidələrə 2015-ci ildə Haleakalada yerləşən bir teleskopla başlamışdır və iki Havay teleskopundan ibarət versiya 2017-ci ildə tam fəaliyyətə keçmişdir. Daha sonra layihə NASA-dan Cənub yarımkürəsində yerləşdirilmək üçün iki əlavə teleskopun maliyyələşdirilməsini əldə etmiş və onlar 2022-ci ilin əvvəlində istismara verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Expanded UH asteroid tracking system can monitor entire sky |url=https://www.hawaii.edu/news/2022/01/27/expanded-uh-asteroid-tracking-monitor-entire-sky/ |website=University of Hawaii News |date=27 January 2022 |publisher=University of Hawaii |access-date=29 January 2022 |ref=southern-atlas-operating |archive-date=7 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207105248/https://www.hawaii.edu/news/2022/01/27/expanded-uh-asteroid-tracking-monitor-entire-sky/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hər teleskop hər aydın gecə müşahidə oluna bilən bütün səmanın dörddə birini dörd dəfə skan edir,&lt;ref name=&quot;ArXib2018&quot;&gt;{{Cite journal |author=Tonry |display-authors=et al |title=ATLAS: A High-Cadence All-Sky Survey System |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=130 |issue=988 |pages=064505 |date=28 March 2018 |arxiv=1802.00879 |bibcode=2018PASP..130f4505T |doi=10.1088/1538-3873/aabadf |s2cid=59135328}} Accessed 14 April 2018.&lt;/ref&gt; və cənub teleskoplarının əlavə edilməsi müşahidə edilə bilən səmanın iki aydın gecədə bir dəfə deyil, hər gecə dördqat örtülməsini təmin etmiş, eyni zamanda səmanın uzaq cənub hissəsində mövcud olan əvvəlki “kor zonanı” aradan qaldırmışdır.&lt;ref name=&quot;nature-ATLAS-southern&quot;&gt;{{cite journal |last1=Watson |first1=Traci |title=Project that spots city-killing asteroids expands to Southern Hemisphere |url=https://www.nature.com/articles/d41586-018-05969-2 |journal=Nature |publisher=Springer Nature Limited |access-date=17 October 2018 |date=14 August 2018 |doi=10.1038/d41586-018-05969-2 |s2cid=135330315 |url-access=subscription |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417020439/https://www.nature.com/articles/d41586-018-05969-2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Kontekst ==
Böyük astronomik toqquşma hadisələri [[Yerin tarixi|Yer tarixinin]] formalaşmasında mühüm rol oynamışdır; onlar [[Böyük toqquşma fərziyyəsi|Yer–Ay sisteminin yaranması]], [[Yer üzündə suyun mənşəyi]], [[həyatın təkamül tarixi]] və bir neçə [[kütləvi yoxolma]] hadisəsi ilə əlaqələndirilir. Tarixdən əvvəlki dövrlərin ən məşhur toqquşma hadisələrinə 66 milyon il əvvəl baş vermiş və diametri 10 kilometr olan asteroidin yaratdığı [[Çikslub krateri|Çikslub toqquşması]] daxildir; bu hadisənin [[Tabaşir–Paleogen yoxolma hadisəsi]]nin əsas səbəbi olduğu və quş olmayan bütün [[dinozavr]]ların məhvinə gətirib çıxardığı hesab edilir&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Becker |first1=Luann |title=Repeated Blows |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2002-03_286_3/page/76 |journal=Scientific American |volume=286 |issue=3 |date=2002 |pages=76–83 |doi=10.1038/scientificamerican0302-76 |pmid=11857903 |bibcode=2002SciAm.286c..76B}}&lt;/ref&gt; və Yer üzündəki [[bitki]] və [[heyvan]] [[Bioloji növ|növlərinin]] təxminən dörddə üçünün yox olmasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale
 |title=International Chronostratigraphic Chart |publisher=International Commission on Stratigraphy |year=2015 |access-date=29 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530005940/http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale
 |archive-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fortey&quot;&gt;{{cite book |last=Fortey |first=Richard |author-link=Richard Fortey |title=Life: A natural history of the first four billion years of life on Earth |publisher=Vintage |year=1999 |pages=238–260 |isbn=978-0-375-70261-7 |title-link=Life: A Natural History of the First Four Billion Years of Life on Earth}}&lt;/ref&gt;

37 milyon il əvvəl baş vermiş və [[Mistastin krateri]]ni formalaşdırmış asteroid toqquşması Yer səthində təbii şəraitdə qeydə alınmış ən yüksək temperaturu — 2 370 °C-dən artıq istiliyi — yaratmışdır.&lt;ref name=&quot;Gizmodo 2017-09-17&quot;&gt;{{cite news |last=Dvorsky |first=George |url=https://www.gizmodo.com.au/2017/09/the-hottest-known-temperature-on-earth-was-caused-by-an-ancient-asteroid-strike/ |title=The Hottest Known Temperature On Earth Was Caused By An Ancient Asteroid Strike |language=en |work=Gizmodo |date=17 September 2017 |access-date=17 September 2017 |archive-date=7 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307211132/https://www.gizmodo.com.au/2017/09/the-hottest-known-temperature-on-earth-was-caused-by-an-ancient-asteroid-strike/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Yazılı tarix dövründə Yerə yüzlərlə asteroid və [[meteor partlayışı]] qeydə alınmışdır; onların yalnız çox kiçik bir hissəsi ölüm hallarına, xəsarətlərə, maddi zərərə və ya digər ciddi lokal nəticələrə səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lewis |first=John S. |title=Rain of Iron and Ice |publisher=Helix Books (Addison-Wesley) |date=1996 |page=[https://archive.org/details/rainofironicever00lewi/page/236  236] |isbn=978-0-201-48950-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/rainofironicever00lewi/page/236}}
&lt;/ref&gt; Diametri {{convert|4|m|sp=us}} olan daş tərkibli asteroidlər Yer atmosferinə təxminən ildə bir dəfə daxil olur.&lt;ref name=&quot;Earth-impact&quot;&gt;{{cite web |date=2010 |title=Earth Impact Effects Program |publisher=Imperial College London / Purdue University |author1=Robert Marcus |author2=H. Jay Melosh |author3=Gareth Collins |url=http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/ |access-date=4 February 2013 |archive-date=10 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100310232930/http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/ |url-status=live }} (hesablama: 2600 kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, 17 km/s, 45°)&lt;/ref&gt; Diametri 7 metr olan asteroidlər isə təxminən hər 5 ildən bir atmosferə daxil olur və [[Xirosima və Naqasakinin atom bombardmanları|Hiroşimaya atılan atom bombası]]na bərabər (təxminən 16 [[TNT equivalent|kiloton TNT]]) [[kinetik enerji]] daşıyır. Onların [[hava partlayışı]] bu enerjinin təxminən üçdə birini — 5 kilotonu — yayır.&lt;ref name=&quot;Earth-impact&quot; /&gt; Bu cür nisbətən kiçik asteroidlər adətən [[mezosfer]]də partlayır və bərk maddələrinin böyük hissəsi [[Buxarlanma|buxarlanır]].&lt;ref&gt;{{Citation |first1=Clark R. |last1=Chapman |first2=David |last2=Morrison |title=Impacts on the Earth by asteroids and comets: assessing the hazard |journal=Nature |volume=367 |issue=6458 |pages=33–40 |date=6 January 1994 |bibcode=1994Natur.367...33C |doi=10.1038/367033a0 |s2cid=4305299 |url=https://zenodo.org/record/1233151 |access-date=15 January 2026 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106130212/https://zenodo.org/record/1233151 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Diametri {{convert|20|m|abbr=on|lk=off}} olan asteroidlər Yerə təxminən hər yüz ildə iki dəfə düşür.

Tarixi dövrlərdə baş vermiş ən məşhur toqquşmalardan biri 1908-ci ildə diametri təxminən 50 metr olan obyektin səbəb olduğu [[Tunquska hadisəsi]]dir; bu hadisə, ehtimal ki, insan tələfatına səbəb olmamış, lakin Rusiyanın [[Sibir]] bölgəsində çox seyrək məskunlaşmış ərazidə bir neçə min kvadrat kilometr meşəni məhv etmişdir. Daha sıx məskunlaşmış bir ərazi üzərində oxşar hadisə yerli miqyasda fəlakətli nəticələrə gətirib çıxara bilərdi.&lt;ref name=Yau1&gt;Yau, K., Weissman, P., &amp; Yeomans, D. [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1994Metic..29..864Y  Meteorite Falls In China And Some Related Human Casualty Events] {{Wayback|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1994Metic..29..864Y |date=20181106194222 }}, ''Meteoritics'', Vol. 29, No. 6, s. 864–871, {{ISSN|0026-1114}}, biblioqrafik kod: 1994Metic..29..864Y.&lt;/ref&gt;

2013-cü ildə baş vermiş [[Çelyabinsk meteoru]] hadisəsi tarixi dövrdə çox sayda insanın xəsarət alması ilə nəticələnmiş yeganə məlum toqquşmadır; istisna olaraq, Çində baş verdiyi ehtimal olunan, lakin zəif sənədləşdirilmiş və çox sayda ölümə səbəb olmuş ola bilən 1490-cı il [[Çinyanq hadisəsi]] göstərilir. Diametri təxminən 20 metr olan Çelyabinsk meteoru Tunquska hadisəsindən sonra Yer qitəsinə düşmüş ən böyük qeydə alınmış obyektdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Astrofizika]]
[[Kateqoriya:Asteroidlər]]</text>
      <sha1>0825bzd1lmzwpmmm4crzf4cja45awak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Leon9219</title>
    <ns>2</ns>
    <id>956922</id>
    <revision>
      <id>8966367</id>
      <parentid>8934330</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="cid3981rfw27jyheilbuklfv1vxen0p" xml:space="preserve">{{İstifadəçi məlumatı 3
|İstifadəçi adı = Leon9219
| tam_adı = Eşqin Məmmədov
| əsl_adı = Eşqin
| ölkə = {{AZE}}
| milliyyət = [[azərbaycanlı]]
| doğum_tarixi = 19.08.1992
| doğum_yeri = [[Qazax]]
| vikipediyada fəaliyyət ili = 05.01.2026
| haqqında = {{İstifadəçi/Leon9219/userboxlar}}
| şəkil = Eshgin.jpg
| peşəsi = [[Fayl:Wikipedia extended confirmed.svg|18x18px]][[Vikipediya:Təcrübəli istifadəçilər|Təcrübəli istifadəçi]]{{Təcrübəli istifadəçi topicon}}
| təşkilatı = 🏛️[[AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]] (baş mütəxəssis)
| maraqlarım = {{İstifadəçi/Leon9219/maraqlar}}
| E-mail = [[Fayl:Gmail icon (2020).svg|15x15px]] ''eshgin.mii@gmail.com''
}}
&lt;/div&gt;
{| class=&quot;navbox collapsible collapsed&quot; style=&quot;text-align:left; border:0px; margin-top:0.2em;&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#F0E68C;&quot; | Qurduğum və redaktə etdiyim məqalələr (ixtisarla)
|-
|
{{Div col}}
# [[Dırbay məscidi]]
# [[Cəmilə Kərimova]]
# [[Sara Manafova-Namitokova]]
# [[Taryer Bəşirov]]
# [[Akif Quliyev (musiqişünas)]]
# [[Qacar üslubu]]
# [[Fikrət Əhədov]]
# [[Liman Cümə məscidi]]
# [[İslam İbrahimov (sənətşünas)]]
# [[Toy (komediya, 1938)]]
# [[Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrı]]
# [[Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi]]
# [[Bakı Kamera Teatrı]]
# [[Novruz və Qəndab dastanı]]
# [[Muzeyşünaslıq]]
# [[Çətən xalçaları]]
# [[Fərməş]] (Məfrəş)
# [[Vaq-vaq (ornamental kompozisiya)]]
# [[Etnosənətşünaslıq]]
# [[Azərbaycanda Açıq Səma Altında Muzeylər]]
# [[Abşeron memarlığı (kitab)]]
# [[İncəsənət və mədəniyyət problemləri (jurnal)]]
# [[Şuşa – Azərbaycanın musiqi qalasıdır (kitab)]]
# [[Aliyə Məmmədova]]
# [[Aşıq Faxfur Ağbabalı]]
{{Div col end}}
|}

{| class=&quot;navbox collapsible collapsed&quot; style=&quot;text-align:left; border:0px; margin-top:0.2em;&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#F0E68C;&quot; | Tərcümə etdiyim məqalələr
|-
|
{{Div col}}
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Aslı Dər]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Ala məscidi]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Səniha Bedri Göknil]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[İzmir Səlib yürüşü]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Mədrəsə Əli Bəy Məscidi]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Meriç körpüsü]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Qazi Hoca Məscidi]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyənin viza siyasəti]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Bəylərbəyi Məscidi (Ədirnə)]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Üç Şərəfəli Məscidi]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Şirvanlı İsmayıl Türbəsi]]
# {{Bayraq|USA}} [[Azəri və ya Azərbaycanın qədim dili]]
# {{Bayraq|Rusiya}} [[Pir Əhmədağa Baba]]
# {{Bayraq|Rusiya}} [[Süzmə (rəqs)]]
# {{Bayraq|Rusiya}} [[Xarıbülbül 2021]]
# {{Bayraq|Rusiya}} [[Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Uşaq Hüquqları üzrə Müvəkkil]]
# {{Bayraq|USA}} [[Uşaqsız kənd]]
# {{Bayraq|Rusiya}} [[Ocaq (təsərrüfat)]]
# {{Bayraq|USA}} [[Sazəndə]]
# {{Bayraq|USA}} [[Alaverdi (ifadə)]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[Ədirnədəki tarixi məscidlərin siyahısı]]
{{Div col end}}
|}
&lt;/div&gt;
{| class=&quot;navbox collapsible collapsed&quot; style=&quot;text-align:left; border:0px; margin-top:0.2em;&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#F0E68C;&quot; | Mükafatlarım
|-
|
|}
&lt;/div&gt;
{{Committed identity|4ba15e7d090565aef13b610af1720370082dab78923e20b7420393bb13a9ee1cb30042c915d5cbfe8498837dc1e51e4e41f63e32f4e262370919c4c9d27bdbdc}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı vikipediyaçılar]]</text>
      <sha1>cid3981rfw27jyheilbuklfv1vxen0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdullah ibn Əvn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956927</id>
    <revision>
      <id>8966054</id>
      <parentid>8535567</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="9u951ls0anyn2hbxxtx6mi3p08bchml" xml:space="preserve">{{alim}}
'''Əbu Əvn Abdullah ibn Əvn ibn Ərbətən əl-Müzəni əl-Bəsri ''' ({{dil-ar|عبد الله بن عون}}; {{dvty}}) — bəsrəli hədis alimi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |url=https://www.goog25AF-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587-%25D8%25A8%25D9%2586-%25D8%25B9%25D9%2588%25D9%2586 |title=Siyəru Aləmin-nubəla |volume=VI |pages=365 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Hicri 66-cı (685) ildə Bəsrədə anadan olub. Bəzi mənbələrdə doğum tarixinin hicri 64-cü il olduğu qeyd olunub. Babası Müzeynə qəbiləsinin mövlası olduğu üçün nisbəsi &quot;Müzəni&quot;dir.

İbn Əvn [[Ənəs ibn Malik|Ənəs ibn Maliki]] görmüş, [[Səid ibn Cübeyr]], [[İbrahim ən-Nəxai]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Əbu Hənifə]] |first=Numan ibn Sabit |title=[[əl-Fiqhul-Əkbər]] |publisher=İpəkyolu |year=2014 |isbn=978-9952-8221-7-5 |location=[[Bakı]] |pages=24 |language=az |translator-last=Hüsiyev |translator-first=Fizuli}}&lt;/ref&gt; [[Amir əş-Şəbi|Şəbi]], [[Əta ibn Əbu Rəbah]], [[Həsən əl-Bəsri]] və [[Məhəmməd ibn Sirin]] kimi bir çox şəxsiyyətdən hədis dinləmişdir. İbn Əvndən də [[Əməş]], [[Şöbə ibn Həccac|Şöbə]], [[Süfyan əs-Səvri|Süfyan əs-Sövri]], [[Abdullah ibn əl-Mübarək|Abdullah ibn Mübarək]], Əzhər ibn Səd, Hüşeym ibn Bəşir, [[Vəki ibn Cərrah]], [[Yəhya əl-Qəttan|Yəhya ibn Səid əl-Qəttan]] kimi alimlər hədis rəvayət etmişlər. Həmçinin onun rəvayətlərinə &quot;[[Kütübi-sittə|Kütubi-sittə]]&quot;də yer verilmişdir.

Hədis sahəsi ilə yanaşı, [[qiraət]] və fiqhdə də dərin biliyə sahib olduğu söylənən İbn Əvn, hicri 151-ci (768) ildə Bəsrədə vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yücel |first=Ahmet |date=1999 |title=İbn Avn, Abdullah |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-avn-abdullah |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114002340/https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-avn-abdullah |archive-date=2025-11-14 |access-date=2026-01-20 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]] }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]</text>
      <sha1>9u951ls0anyn2hbxxtx6mi3p08bchml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qüvvətli şappıltı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>960394</id>
    <revision>
      <id>8965963</id>
      <parentid>8884184</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6714" sha1="hpixvz2hbpc5eax6ah6h7n8prlzxnap" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = A Bigger Splash.jpg
 |şəklin ölçüsü      = 230px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''''Qüvvətli şappıltı''''' ({{dil-en|A Bigger Splash}}) — 2015-ci ildə ekranlara çıxmış film. İtalyan rejissor [[Luka Quadanino]] bu dəfə tamaşaçıları gərgin psixoloji atmosferə dəvət edir. Filmin ssenarisini Devid Kacqaniç yazıb, əsas fikir isə Alen Peycə məxsusdur. Obrazları canlandıranlar sırasında Tilda Svinton, Mattias Sxunarts, [[Ralf Fayns]] və Dakota Conson yer alır.

Filmin adı simvolik məna daşıyır. Belə ki, rəssam [[Devid Hokni]]nin 1967-ci ildə çəkdiyi eyniadlı rəsm əsərindən götürülüb.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theartsshelf.com/2016/06/28/a-bigger-splash-luca-guadagnino-interview/|title=A Bigger Splash: Luca Guadagnino Interview|date=28 June 2016|work=The Arts Shelf|accessdate=15 September 2016|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025437/http://www.theartsshelf.com/2016/06/28/a-bigger-splash-luca-guadagnino-interview/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Filmin ilham mənbəyi isə 1969-cu ilin fransız kinosundan gəlir. Jak Derenin &quot;[[Hovuz (film, 1969|Hovuz]]&quot; ({{orij|La Piscine}}) əsəri burada yeni rənglər, yeni tonlar tapıb.&lt;ref name=&quot;vogueIT&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.vogue.it/en/uomo-vogue/cover-story/2015/09/guadagnino-swinton-johnson-|title=Luca Guadagnino, Tilda Swinton &amp; Dakota Johnson|last=Canova|first=Gianni|date=September 2015|work=L'Uomo Vogue|access-date=2017-11-02|publisher=Vogue Italia|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013443/http://www.vogue.it/en/uomo-vogue/cover-story/2015/09/guadagnino-swinton-johnson-|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Rejissor 2009-cu ildən bəri bir fikrin arxasınca gedir. İnsan istəklərini, ehtirası, münasibətlərdəki gizli gərginlikləri kameraya almaq istəyib. Bunun üçün üç müstəqil film çəkib. Birinci addım &quot;Mən sevgiyəm&quot; olub. İkinci film &quot;[[Məni öz adınla çağır&amp;nbsp;(film)|Məni öz adınla çağır]]&quot; isə birbaşa [[Venesiya Film Festivalı|Venesiya]]ya gedib. 72-ci beynəlxalq festivalda &quot;[[Qızıl Şir]]&quot; uğrunda yarışa qoşulub. 2017-ci ilə qədər trilogiya tamamlanıb.&lt;ref name=&quot;InComp&quot;&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2015/07/venice-film-festival-lineup-2015-full-list-1201486791/ |title=Venice Film Festival: Lido Lineup Builds Awards Season Buzz – Full List |accessdate=29 July 2015 |work=Deadline |date=29 July 2015 |archive-date=30 July 2015 |archive-url=https://archive.today/20150730095322/http://deadline.com/2015/07/venice-film-festival-lineup-2015-full-list-1201486791/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2015/film/news/venice-fest-reveals-robust-lineup-featuring-hollywood-stars-and-international-auteurs-1201551960/ |title=Venice Fest Reveals Robust Lineup Featuring Hollywood Stars and International Auteurs |accessdate=29 July 2015 |work=Variety |date=29 July 2015 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206114843/https://variety.com/2015/film/news/venice-fest-reveals-robust-lineup-featuring-hollywood-stars-and-international-auteurs-1201551960/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Kinokritiklər əsərə əsasən müsbət qiymət veriblər.
  
== Təsvir ==
Tanınmış rok-ulduz və rejissor sevgilisi dinc bir tətil üçün İtaliyanın [[Pantelleriya]] adasına gedirlər. Ada sanki dünyadan ayrı bir yer kimi görünür. Günəş, dəniz, sakitlik. İdeal şərait. Tilda Svinton məşhur rok ulduzu rolunda çıxış edir və səsini bərpa etmək üçün bu adaya sığınıb. Mattias Sxunarts onun sevgilisi, rejissordur. Hər şey mükəmməl gedir, ta ki…

Keçmişdən bir dost qapını döyür. Ralf Faynsın canlandırdığı bu köhnə dost özü ilə qızını da gətirib. Dakota Conson bu qızı oynayır. Sadəcə bir ziyarət deyil bu. Dördlük arasında başlayan münasibətlər getdikcə qarışıq hala gəlir. Keçmiş xatirələr, köhnə hisslər, yeni cazibə. Qısqanclıq hər şeyi zəhərləyir. Cənnət kimi görünən ada tədricən cəhənnəmə çevrilir. Hər kəs bir şey gizlədir, hər kəs bir şey istəyir. Ehtiras dalğa kimi qalxır və heç kimin nəzarətində deyil artıq.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb}}
[[Kateqoriya:İtaliya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2015-ci ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil İtaliya filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İtaliyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:StudioCanal filmləri]]
[[Kateqoriya:İtaliyada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Fransanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Erotik triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Cinsi oyanma]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu illərin italyan dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Fox Searchlight Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:2015-ci ilin müstəqil filmləri]]
[[Kateqoriya:Tətil filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>hpixvz2hbpc5eax6ah6h7n8prlzxnap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qan töküləcək</title>
    <ns>0</ns>
    <id>960429</id>
    <revision>
      <id>8966009</id>
      <parentid>8957986</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</comment>
      <origin>8966009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5302" sha1="9vb6ddwzr5ubpd9f7c7bq9ph5zo1nv9" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = There Will Be Blood.jpg
 |şəklin ölçüsü      = 230px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''''Qan töküləcək''''' ({{dil-en|There Will Be Blood}}) — 2007-ci ildə ekranlara çıxmış Amerika epik dram filmi. Rejissor kürsüsündə [[Pol Tomas Anderson]] əyləşib, o, eyni zamanda ssenarini yazıb və filmin hazırlanmasında da iştirak edib. Əsərin əsasını [[Epton Sinkler]]in 1927-ci ildə yaratdığı &quot;[[Neft!]]&quot; adlı romanı təşkil edir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/film/4ce2b8c6518bb|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820043758/http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/film/4ce2b8c6518bb|url-status=dead|archive-date=August 20, 2012|title=There Will Be Blood (2007)|publisher=[[The British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt;

Film əvvəllər gümüş mədənlərində işləyən, sonradan neft biznesinə atılan Deniel Plenvyunun taleyini göstərir. Hekayə XIX əsrin sonu ilə XX əsrin əvvəllərində [[Kaliforniya]]da baş verən neft bumu zamanı cərəyan edir. Plenvyu var qüvvəsi ilə var-dövlət dalınca gedib, bu yolda acımasız metodlara əl atır.

Dünya üzrə kassalarda 76,1 milyon dollar gəlir əldə edən film tənqidçilərdən yüksək reytinqlər alıb. Milli İcmal Şurası, Amerika Film İnstitutu və Milli Kino Tənqidçiləri Cəmiyyəti təşkilatları əsəri 2007-ci ilin ən yaxşı on filmi sırasına salıblar.

80-ci Oskar mükafatlarında səkkiz nominasiyaya layiq görülüb və ikisini qazanıb. [[Deniel Dey-Lüis]] ən yaxşı kişi rolu, [[Robert Elsvit]] isə görüntü rejissorluğu sahəsində Oskar alıb. Digər beynəlxalq mükafatlar da az olmayıb.

XXI əsrin və ümumiyyətlə kino tarixinin ən əhəmiyyətli filmlərindən biri hesab olunur.

== Təsvir ==
Kaliforniya, 1902-ci il. Deniel Plenvyu illərlə qiymətli metal axtarıb. Gün ərzində çətin şəraitdə torpaq qazıb, gecələr çadırda yorğun başını yastığa qoyub. Amma bir gün hər şey dəyişir: təsadüfən neft yatağına rast gəlir. Neft demək, güc deməkdir. Plenvyu bunu dərhal başa düşür. Daha metal yataqları ilə vaxt itirməyəcək, indi başqa oyun oynayacaq. Qəribə olan budur ki, bu oyunda ən böyük rəqibi özüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb}}
[[Kateqoriya:ABŞ-də əlillik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Nyu-Meksiko haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin epik filmləri]]
[[Kateqoriya:Müstəqil ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:Karlar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Miramax filmləri]]
[[Kateqoriya:Paramount Vantage filmləri]]
[[Kateqoriya:Ata-oğul münasibətlərindən bəhs edən filmlər]]
[[Kateqoriya:Qızıl Qartal mükafatını qazanan filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə müstəqil filmlər]]
[[Kateqoriya:BAFTA qalibləri (filmlər)]]
[[Kateqoriya:2007-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:1910-cu illər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dəmiryol nəqliyyatı haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Kaliforniya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Biznes haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ romanlarına əsaslanan filmlər]]
[[Kateqoriya:XIX əsr haqqında tarixi filmlər]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:İş adamları haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Skott Rudinin prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Kapitalizmin tənqidi]]
[[Kateqoriya:Bəddua haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:1920-ci illər haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Texasda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Los-Ancelesdə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Neft sənayesi]]
[[Kateqoriya:Amerikan jest dilində filmlər]]
[[Kateqoriya:Vestern filmləri]]</text>
      <sha1>9vb6ddwzr5ubpd9f7c7bq9ph5zo1nv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abraham Pays</title>
    <ns>0</ns>
    <id>962393</id>
    <revision>
      <id>8966069</id>
      <parentid>8706620</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="ku32hrjvqpts163aeas4bz7a80uawlr" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Abraham Pays''' ({{dil-en|Abraham Pais}}; {{DVTY}})&lt;ref name=NYTObit&gt;{{cite news | last=Glanz | first=Jamez | title=Dr. Abraham Pais, 82, Physicist and Science Historian, Dies | work=[[The New York Times]] | date=July 31, 2000 | url=https://www.nytimes.com/2000/07/31/nyregion/dr-abraham-pais-82-physicist-and-science-historian-dies.html | access-date=February 2, 2026 | archive-date=April 6, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240406051356/https://www.nytimes.com/2000/07/31/nyregion/dr-abraham-pais-82-physicist-and-science-historian-dies.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; — niderlandlı-amerikalı [[fizik]] və [[Elm və texnologiya tarixi|elm tarixçisi]]. Pays [[fəlsəfə doktoru]] (PhD) dərəcəsini İkinci Dünya müharibəsi illərində [[Nasional sosializm|nasistlərin]] Niderland universitetlərində yəhudilərin fəaliyyətinə qadağa qoymasından dərhal əvvəl, [[Utrext Universiteti]]ndə qazanmışdır. Nasistlər Niderland yəhudilərini məcburi şəkildə sürgün etməyə başladıqda o, gizlənmiş, lakin sonradan həbs olunmuşdur; onu bu vəziyyətdən yalnız müharibənin başa çatması xilas etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.humboldt.edu/rescuers/book/Strobos/BramPais/BramPaisStory1.html | title=Bram Pais Tells His Story (1986) | publisher=[[Humboldt State University]] | work=To Save A Life: Stories Of Holocaust Rescue | date=1986 | access-date=November 2, 2011 | author=Land-Weber, Ellen | author-link1=Ellen Land-Weber | archive-date=December 22, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181222024539/http://www2.humboldt.edu/rescuers/book/Strobos/BramPais/BramPaisStory1.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Müharibədən sonra o, [[Danimarka]]da [[Nils Bor]]un assistenti kimi fəaliyyət göstərmiş, daha sonra isə [[Nyu-Cersi]] ştatının [[Prinston]] şəhərindəki Təkmil Araşdırmalar İnstitutunda [[Albert Eynşteyn]]in həmkarı olmuşdur.

Onun müəllifi olduğu və bir çox mütəxəssis tərəfindən Albert Enşteyn haqqında ən mötəbər bioqrafik əsər sayılan &quot;Rəbb sirrlidir&quot; (Subtle is the Lord) kitabı &quot;Elmi Yazı Mükafatı&quot;na layiq görülmüşdür.&lt;ref name=scienceWriting&gt;{{Cite journal |date=28 August 2008 |title=Pais wins AIP–US Steel science-writing prize |url=https://physicstoday.scitation.org/doi/abs/10.1063/1.2915320 |journal=Physics Today |language=en |volume=36 |issue=10 |pages=58 |doi=10.1063/1.2915320 |issn=0031-9228|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Pays bu uğurlu fəaliyyətini aşağıdakı əsərlərlə davam etdirmişdir:
*&quot;Daxilə doğru: Fiziki dünyada maddə və qüvvələr haqqında&quot; (Inward Bound: Of Matter and Forces in the Physical World) — müasir fizika tarixi;
*&quot;Nils Borun dövrü: Fizikada, fəlsəfədə və siyasətdə&quot; (Niels Bohr's Times: In Physics, Philosophy, and Polity);
*&quot;Enşteyn burada yaşamışdır: Sadə oxucular üçün esselər&quot; (Einstein Lived Here: Essays for the Layman).

Abraham Pays təqaüdə çıxana qədər [[Rokfeller Universiteti]]ndə fizika professoru vəzifəsində çalışmışdır. O, 1995-ci ildə elmi yazı sahəsindəki müstəsna xidmətlərinə görə &quot;Luis Tomas mükafatı&quot;na layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Abraham Pais to receive 1995 Lewis Thomas Prize| url=https://digitalcommons.rockefeller.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&amp;httpsredir=1&amp;article=1013&amp;context=news_and_notes_1995| publisher=[[The Rockefeller University]]| access-date=2026-02-02| archive-date=2018-06-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140339/https://digitalcommons.rockefeller.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&amp;httpsredir=1&amp;article=1013&amp;context=news_and_notes_1995| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category|Abraham Pais (physicist)}}
{{Wikiquote}}
* {{imdb name|656924}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:19 mayda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1918-ci ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Amsterdamda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:28 iyulda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:2000-ci ildə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Kopenhagendə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə şəxslər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə alimlər]]
[[Kateqoriya:Niderland fizikləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ fizikləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Utrext Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Kolumbiya Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Ürək-damar xəstəliyindən vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Hollandəsilli amerikalılar]]</text>
      <sha1>ku32hrjvqpts163aeas4bz7a80uawlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abusufyan Akayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>963112</id>
    <revision>
      <id>8966072</id>
      <parentid>8692776</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14760" sha1="irp9cckv8ebvj2qncoauzjxx4mmvqcy" xml:space="preserve">{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Abusufyan Akayev
 |orijinal adı         = {{dil-kum|Абусуфйан Акай-Кадиевич Арсланбеков}}
 |digər adı            = 
 |vətəndaşlığı         = {{bayraq|Rusiya İmperiyası}}&lt;br&gt; {{bayraq|SSRİ}}
 |milliyyəti           = [[Qumuqlar|Qumuq]]
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = şair Akay Kadı
 |anası                = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Abusufyan Akay-Kadı oğlu Akayev''' ({{dil-kum|Абусуфйан Акай-Кадиевич Арсланбеков}}; {{DVTY}}) — müsəlman [[din xadimi]], ilahiyyatçı, türkoloq, [[şair]], [[tərcüməçi]], [[müəllim]], [[publisist]] və [[İctimai xadim|ictimai xadim]].

== Həyatı ==
Dağıstan vilayətinin Temirxan-Şura dairəsinin Aşağı Qazanış kəndində islam şairi Akay-Kadı Arslanbekovun (1829–1904) ailəsində anadan olub. O, əvvəlcə doğma kəndində, sonra Tarki, Nijni Cenqutay və Temirxan-Şurada İslam mədrəsəsində təhsil almışdır. [[Ərəb dili|Ərəb]] qrammatikası, [[fiqh]], [[hədis]], [[ritorika]], [[məntiq]] və digər dini və dünyəvi elmləri öyrənmişdir. Altı il Soqratledə ali İslam təhsilini almışdır. Məhz orada çap istehsalının gələcək banisi Məhəmməd Mirzə Mavrayevlə yaxın münasibət qurmuşdur. 28 yaşında məntiq üzrə ilk əlyazma kitabı olan &quot;Xavlyat əl-Üsul&quot;u ərəb dilində yazmışdır&lt;ref name= A&gt;Г. Оразаев. Акаев Абусупьян — биографическая справка.https://www.dumrf.ru/islam/rites/21885 &lt;/ref&gt;.

== Fəaliyyəti ==
Abusufyan Akayev Dağıstanda dini təhsil islahatı hərəkatında xüsusi rol oynamışdır. O, müsəlman islahatçıları [[Məhəmməd Əbdüh]], [[Məhəmməd Rəşid Riza]], [[İsmayıl Qaspıralı]], [[Kayum Nasiri]], Q. Umerov, [[Şəhabəddin Mərcani]] və başqalarının ideyalarını mənimsəmiş və inkişaf etdirmişdir. O, [[Ensiklopediya|ensiklopedik]] biliyə malik olmuş və [[Dağıstan]] xalqlarının mədəni səviyyəsinin və milli kimliyinin yüksəlməsinə böyük töhfə vermişdir. Doğma [[qumuq dili]]ndən əlavə, [[Ərəb dili|ərəb]], [[Fars dili|fars]], [[Azərbaycan dili|Azərbaycan]], [[Tatar dili|tatar]] və [[Krım-tatar dili|Krım tatar]] dillərində sərbəst danışmış, [[Avar dili|avar]], [[Lak dili|lak]], [[Dargin dili|dargin]] və [[Çeçen dili|çeçen]] dillərini bilir və danışırdı, həmçinin [[rus dili]]ndə kifayət qədər yaxşı danışırdı. O, bu dillərin bir çoxunda, o cümlədən &quot;Sullam an lissan&quot; (&quot;Dillərin nərdivanı&quot;) kitabında lüğətlər nəşr etdirib. Həmçinin fars və türk poeziyasının və islam ədəbiyyatının bir çox klassiklərinin yerli dillərə tərcümələrini də dərc edib. Abusufyanın xatirələrindən:

&lt;blockquote&gt; &quot;Həmin dövrdə bir qrup alim bizə qarşı çıxıb, ərəb olmayan (əcəm) dildə kitab yaratmağın qadağan və qəbuledilməz ([[haram]]) olduğunu, şeir və bu kimi şeylərin isə onların fikrincə böyük günah olduğunu iddia edib. Buna baxmayaraq, biz bütün bu cür ifadələrə sakit reaksiya vermişik.&quot;&lt;/blockquote&gt;

Akayev yaradıcılıq karyerası boyunca ərəb, qumuq, avar və digər dillərdə 50-dən çox kitab, eləcə də qəzet və jurnallarda yüzlərlə məqalə nəşr etdirib. Onun nəşr olunmuş əsərlərindən bəziləri bunlardır: &quot;Səfinət Nəcəd&quot;, &quot;əl-Hey əl-İslamiyyə&quot;, &quot;Xəmsət-əlsina&quot; — beşdilli lüğət — və &quot;Kitap Can Rəsul&quot;.
O, [[Şimali Qafqaz]]da [[Avropa]] modelinə əsaslanan ilk yeni üsullu ([[Üsuli-Cədid|üsul-i cədid]]) məktəbini qurmuşdur; o, qumuq dilində ilk çap olunmuş dərslik və tədris vəsaitini, ərəb dilində qrammatika dərsliklərini və bir sıra çoxdilli lüğətləri hazırlamış və nəşr etdirmişdir. Abusufyan Akayev Dağıstanda ilk milli tipolitoqrafiyanın yaradılmasına təşəbbüs göstərib və bu, Şimali Qafqaz xalqlarının dillərində ərəb qrafikası əlifbasında nəşr olunan kitabların paylanması mərkəzinə çevrildi (Məhəmməd Mirzə Mavrayevin Temirxan-Şurada (indiki Buynaksk) &quot;əl-Mətbu'a əl-İslamiyyə&quot; tipolitoqrafiyası)&lt;ref name= A&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Nəşriyyat fəaliyyəti ===
1902-ci ildə o, Məhəmməd Mirzə Mavrayevlə birlikdə tipoqrafiya öyrənmək üçün Krıma səyahət etmiş və məşhur İsmayıl Qasprinski mətbəəsində çapçı kimi işə düzəlmişdir.

1903-cü ildə o, ilk çap kitabı olan &quot;Səfinət ən-nəcat&quot;-ı (&quot;Qurtuluş gəmisi&quot;) [[Bağçasaray]]da nəşr etdirmişdir. 1904-cü ildə onun qumuq dilində yazılmış &quot;Yüz il üçün asan təqvim və maraqlı məlumatlar&quot; kitabı Port- Petrovskda-hazırkı [[Mahaçqala]]-da nəşr olunmuşdur. [[Kazan]]dan qayıtdıqdan sonra [[Orenburq]] yaxınlığındakı Karqalı şəhərində məşhur alim [[Fatih Kərimi]]ni ziyarət etmişdir. O, [[hesab]], [[həndəsə]] və digər riyazi elmləri, eləcə də ərəb dilinin tədrisinin yeni metodu olan &quot;[[üsuli-Cədid|Üsuli-cədid]]&quot;di öyrənmişdir:

&lt;blockquote&gt;&quot;Vətənə qayıtdıqdan sonra yeni metoddan (&quot;üsuli-cədid&quot;dən) istifadə edərək yüzə yaxın uşağa dərs demiş, digər müəllimlərə təlim vermiş və yeni metod sisteminin yayılması üçün səy göstərmişdir&quot;&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;Кумыкский мир. Акаев А. Автобиография&lt;/ref&gt;

1905-ci ildə o, [[İstanbul]]a, daha sonra [[Qahirə]]yə səyahət edərək Qahirə qəzetində bir neçə məqalə dərc etdirdi. Görkəmli ərəb alimləri Səid Məhəmməd Rəşid Rza və Rafiq bəy əl-Əzma da Qahirə qəzetində Akayev haqqında &quot;Dağıstan xalqının dirçəlişi&quot; adlı məqalə yazdılar.

1907-ci ildə Məhəmməd Mirzə Mavrayev Şimali Qafqazda ilk İslam mətbəəsini Temirxan-Şurada açdı, Abusufyan Akayev baş redaktor və naşir vəzifəsində çalışdı. Dağıstan xalqlarının təhsili üçün birgə işləri onlara təkcə [[Rusiya imperiyası|Rusiya]]da deyil, həm də xaricdə böyük uğurlar qazandırdı. 1913–1914-cü illər arasında Akayev ərəb dilini öyrənmək üçün &quot;Əcəm fəraid&quot;, &quot;Yangi mövlid&quot;, &quot;Dua məcmu&quot;, &quot;Zəqrafiya&quot; ([[coğrafiya]]), &quot;İlm-hisab&quot; (hesab), &quot;Kılıq kitab&quot; ([[etika]]) və &quot;Qiççi i ullu təcvid&quot; əsərlərini nəşr etdirdi. O, bütün bu kitabları [[məscid]]lərdəki məktəblər üçün uşaqlara təkcə dini elmləri deyil, həm də dünyəvi elmləri öyrətmək üçün nəşr etdirmişdir&lt;ref&gt;Islamdag.ru/ Философ, суфий, поэт,..&lt;/ref&gt;.

== İnqilab və Vətəndaş müharibəsi ==
Akayev, bir çox mütərəqqi düşüncəli insanlar kimi, 1917-ci il Fevral inqilabını coşğu ilə qarşıladı. Bu illərdə o, fəal şəkildə çalışmış və Dağıstanın siyasi və sosial mühitinə töhfə vermişdir.

1917-ci ilin aprelində Akayev, Mustafa-Qadi İsmayılovun və başqalarının təşəbbüsü ilə Temirxan-Şurada &quot;Camiatül İslamiyyə&quot; (İslam Cəmiyyəti) İslam Komitəsi yaradıldı. Komitənin proqramı İslamın dirçəlişi və müsəlman problemlərinin vətəndaş müharibəsi olmadan dinc yolla həlli idi. 1917-ci ilin sentyabrında o, dini və ictimai-siyasi &quot;Milli Komitə&quot;nin (Milli Komitə) təsisçilərindən biri və fəal üzvü oldu.

1918-ci ildə o sosialistlərə rəğbət etməyə başladı. &quot;İşçi Xalq&quot; qəzetində proletariata sosialistlərin kim olduğunu izah edən və əhalini bəylərin və varlıların zülmündən işçi xalqı azad etmək səylərini dəstəkləməyə çağıran məqalələr yazırdı. Ullubiy Buynakski və Cəmaləddin Korkmasovun rəhbərlik etdiyi gizli görüşlər tez-tez Aşağı Qazanışdəki (Nijni Kazanişçe) evində keçirilirdi. O, onları və digər gizli fəalları dəfələrlə siyasi rəqiblərinin, o cümlədən kənd ağsaqqalı və torpaq sahibi Cəlav Tonayevin təqiblərindən gizlədirdi.

1918-ci ilin sentyabrında general Biçeraxovun qüvvələri Dağıstana daxil oldu. Korkmasovun sosialistlər qrupu gizli fəaliyyətə başladı. 1918-ci ilin oktyabr ayında Akayev knyaz Nux-Bək Tarkovskinin əmri ilə Temir-xan-Şurada həbs edildi və Tarkovskinin qərargahında həbsdə saxlanıldı.

Dağıstanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra o, sosialistlərin demokratik dövlət yaradacağına inanmağa davam etdi. 1925-ci ildə xatirələrində yazırdı:

&lt;blockquote&gt;&quot;Biz, ərəbşünas alimlər, o cümlədən mən 1918-ci ildə sosialistlərə qoşulduq, onların din və şəriət azadlığı siyasətini davam etdirəcəklərinə inanırdıq. Lakin bunun belə olmadığını anladıqda geri çəkildik. Mən heç vaxt dinə və şəriətə qarşı olmamışam və olmayacağam da&quot;.&lt;/blockquote&gt; Leninin ölümündən sonra 1920-ci illərin ikinci yarısında ölkədə vəziyyət nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişməyə başladı.

Bolşeviklərin islama, şəriət qanunlarına və müsəlman ruhanilərinə qarşı təbliğat apardığını anlayan Akayev və digər din xadimləri 1924-cü ildə bolşeviklərin əhali üzərindəki təsirinə qarşı çıxmaq üçün &quot;Din Komitəsi&quot; yaratdılar. Bu dövrdə o və silahdaşları taktika hazırlamaq üçün tez-tez, bəzən gizli görüşlər keçirirdilər.

1925-ci ildə o, ərəb dilində aylıq &quot;Bəyanül Həqaik&quot; (&quot;Həqiqətin izahı&quot;) jurnalına redaktorluq edirdi. Lakin Sovet hökumətinin alimlərə dəstəyi uzun sürmədi. Kommunistlər öz məqsədlərinə çatdıqdan sonra şəriət məhkəmələrini, dini məktəbləri və məscidləri bağlamağa başladılar&lt;ref&gt;&quot;İslamdag.ru&quot;. Философ, суфий, поэт (Абусуфьян из Казанище (1872–1931).9 Декабрь 2009. https://islamdag.ru/lichnosti/26602&lt;/ref&gt;.

1927–1929-cu illər arasında Sovet hakimiyyəti müsəlman ruhanilərinin kütləvi həbslərinə başladı. Hər yerdə məscidlər, mədrəsələr və digər dini mərkəzlər bağlandı, bir çox dindarları məhkəmə və istintaq olmadan edam etdilər və ya Sibirə göndərdilər. Bütün bunlar onu çox qəzəbləndirdi və hakimiyyətə qarşı müxalifdə gücləndi. Bolşeviklərə etdiyi yardımdan və Dağıstanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasında və möhkəmləndirilməsindəki rollarından peşman oldu. 1929-cu ildə Abusupiyan Akayevin mətbəəsi bağlanılır və iyun ayında o və bir çox silahdaşları həbs edilərək Perm vilayətindəki Pinug stansiyasında dəmiryolu çəkilişində işləməyə göndərilir. Oradan da Arxangelski vilayətini Kotlas şəhərinə göndərilən yazıçı-alim ilk dəfə həbsxanada siyasi aclıq aksiyasını təşkil edən Azərbaycanlı siyasi məhbuslarla görüşür. Bu yer daha çox Solovki kimi tanınır.
Rus yazıçısı Soljınitsinin Nobel mükafatına laiq görülən &quot;QULAK arxipelaqı&quot; romanında da burada baş verən hadisələrdən bəhs edir&lt;ref&gt;Əli Şamil. Türk Dünyasının Məşhurları.2011.&lt;/ref&gt;.

10 il həbs cəzasına məhkum edilən Akayev cəzasını [[Kotlas]]da çəkdi və 1931-ci ilin sonlarında cəzasını çəkərkən vəfat etdi.
Akayevin adı uzun illər rəsmi olaraq, sonra isə gizli şəkildə Sovet hakimiyyəti tərəfindən qadağan edildi. Bolşevik ideoloqları onu &quot;döyüşkən ərəbçi və sufi mistigi&quot; hesab edir, onu Dağıstanı dini ədəbiyyatla doldurmaqda, &quot;yenilənmiş islamı&quot; sosializmlə uzlaşdırmağa çalışmaqda və panislamizmdə və digər şeylərdə günahlandırırdılar. Lakin bütün bu qadağalara baxmayaraq, onun xoş xatirəsi dürüst və saleh insanların qəlbində əbədi olaraq qaldı. O, müsəlman dünyasında yaxşı tanınırdı. Türkiyə, Misir və İran qəzetlərində onun haqqında layiqli ustad-mentor və dövrünün ən savadlı insanı kimi yazırdılar&lt;ref&gt;Бессмертный барак. Aбусуфьян Акаев. https://bessmertnybarak.ru/Akaev_Abusafyan_/ {{Wayback|url=https://bessmertnybarak.ru/Akaev_Abusafyan_/ |date=20251212165804 }}&lt;/ref&gt;.

15 aprel 1960-cı ildə reabilitasiya edildi&lt;ref&gt;Литературное и научное наследие Абусуфьяна Акаева: Сборник статей и материалов / отв. ред. А. Р. Шихсаидов, Г. М.-Р. Оразаев. — Махачкала, 1992. — С. 105.&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Акаев Абусупиян. Тропою пророка / сост. Г. Оразаев. Махачкала, 1993. Кн. 1; 1997. Кн. 2; 2010. Кн. 3 (на кумык. яз.).
* Литературное и научное наследие Абусуфьяна Акаева. Махачкала, 1992;
* Литературное и научное наследие Абусуфьяна Акаева: Сборник статей и материалов. — Махачкала: Ин-т истории, языка и литературы им. Г. Цадасы, 1992. — 175 с.
* Наследие, возвращенное народу: Материалы о жизни и творчестве репрессированных поэтов и писателей Дагестана. — Махачкала: Ин-т истории, языка и литературы им. Г. Цадасы, 1990.
* Абдуллаев М. А. Мыслители Дагестана: Досоветский период. — Махачкала: Эпоха, 2007.
* Султанмурадов А. М. Публицистика Абусуфьяна Акаева. Махачкала, 2009. Абусуфьян Акаев: Эпоха, жизнь, деятельность: Сборник статей, переводов и материалов. — Махачкала, 2012. — 328 с. (Серия: Жизнь замечательных дагестанцев)
* Алиева Ш. А. Поэтическое наследие Абусуфьяна Акаева (Жанровое и художественное многообразие): Дис. … канд. филол. наук. — Махачкала, 2006. — 160 с.
* Алиева Ш. А. Поэтические наследие Абусуфьяна Акаева. Махачкала, 2013.

[[Kateqoriya:Repressiya qurbanları]]
[[Kateqoriya:Qumuq şairlər]]
[[Kateqoriya:Qumuqəsilli şəxslər]]
[[Kateqoriya:Solovkiyə sürgün olunanlar]]</text>
      <sha1>irp9cckv8ebvj2qncoauzjxx4mmvqcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Millətlər niyə tənəzzül edir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>964186</id>
    <revision>
      <id>8966126</id>
      <parentid>8946456</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33517" sha1="aicetp1wq6a8qq4yn25z3qhv3js8s2h" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Adı                        = Millətlər niyə tənəzzül edir
 |Orijinal adı               = Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty
 |Şəkil                      =
 |Şəklin ölçüsü              = 250px
 |Şəklin izahı               = Kitabın Azərbaycan dilindəki nəşrinin üz qapağı
 |Müəllif                    = [[Daron Acemoğlu]] və [[Ceyms A. Robinson]]
 |Janr                       = [[Siyasi iqtisad]]; [[Elmi-populyar ədəbiyyat]]
 |Orijinalın dili            = [[İngilis dili|İngilis]]
 |Orijinalın nəşr ili        = 2012
 |Nəşriyyat (orijinal)       = Crown Publishers
 |Ölkə (orijinal)            = [[ABŞ]]
 |isbn (orijinal)            = 978-0307719225
 |Səhifə (orijinal)          = 544
 |Nəşriyyat                  = [[Qanun nəşriyyatı|Qanun]]
 |Nəşr ili                   = 2018
 |isbn                       = 978-9952-36-578-8
 |Səhifə                     = 576
 |Tərcüməçi                  = Ziya Zeynalov
 |Cild                       = Yumşaq
}}

'''&quot;Millətlər niyə tənəzzül edir: Hakimiyyətin, Tərəqqinin və Yoxsulluğun Kökləri&quot;''' ({{lang-en|Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty}}) — türk-amerikalı iqtisadçı [[Daron Acemoğlu]] və britaniyalı-amerikalı iqtisadçı [[Ceyms A. Robinson]] tərəfindən yazılmış, ilk dəfə 2012-ci ildə nəşr olunmuş kitab. Kitab [[institusional iqtisadiyyat]], [[inkişaf iqtisadiyyatı]] və [[iqtisadi tarix]] sahələrindəki araşdırmalara əsaslanaraq, ölkələrin niyə fərqli inkişaf səviyyələrinə malik olduğunu izah edir. 

Müəlliflər, bəzi ölkələrin zənginlik və rifah əldə etməsini, digərlərinin isə yoxsulluq içində qalmasını coğrafi və ya mədəni amillərlə deyil, siyasi və iqtisadi institutların xarakteri ilə əlaqələndirirlər. 2024-cü ildə müəlliflər (Saymon Conson ilə birlikdə) ölkələr arasında rifahın müqayisəli tədqiqinə verdikləri töhfəyə görə [[İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı|İqtisadiyyat üzrə Nobel Memorial Mükafatına]] layiq görülmüşlər.

== Məzmun və əsas ideya ==
Kitabın əsas tezisi cəmiyyətlərin inkişafında institutların (qurumların) həlledici rol oynamasıdır. Acemoğlu və Robinson institutları iki əsas kateqoriyaya ayırırlar:

* '''İnklüziv (əhatəli) institutlar:''' Mülkiyyət hüquqlarını qoruyan, qanunun aliliyini təmin edən, iqtisadi fəaliyyətlərdə geniş kütlələrin iştirakına şərait yaradan və rəqabəti təşviq edən qurumlardır. Bu sistemlər innovasiyanı və investisiyanı dəstəkləyərək uzunmüddətli iqtisadi artıma səbəb olur.
* '''Ekstraktiv (mənimsəyici) institutlar:''' Əhalinin geniş təbəqələrinin istehsal etdiyi sərvətin kiçik bir elita tərəfindən mənimsənilməsinə xidmət edən qurumlardır. Bu institutlar yeniliklərə mane olur və uzunmüddətli inkişafın qarşısını alır.

Müəlliflər öz nəzəriyyələrini dəstəkləmək üçün [[Roma İmperiyası]], [[Maya sivilizasiyası]], orta əsrlər Venesiyası, [[SSRİ]], Latın Amerikası, İngiltərə, ABŞ və Afrika ölkələrindən geniş tarixi nümunələr gətirirlər.

Kitabda həmçinin [[Duqlas Nort]], Uollis və Veinqastın &quot;açıq giriş&quot; (open access) konsepsiyasına da toxunulur. Bu konsepsiyaya görə, mülkiyyət hüquqlarını qoruyan və monarxın səlahiyyətlərini məhdudlaşdıran qanunların qəbulu iqtisadi artıma təkan verir.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=North |last2=Wallis |last3=Weingast |first1=Douglass C. |first2=John Joseph |first3=Barry R. |date=January 2009 |title=Violence and the Rise of Open-Access Orders |url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/violence-and-the-rise-of-open-access-orders/ |doi=10.1353/jod.0.0060 |journal=Journal of Democracy |volume=20 |issue=1 |pages=55–68 |s2cid=153774943 |access-date=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;

== Tənqid və rəylər ==
Kitab çap olunduqdan sonra geniş müzakirələrə səbəb olmuş və tanınmış iqtisadçılar, politoloqlar və tarixçilər tərəfindən müxtəlif rəylər almışdır.

=== Coğrafi amillər üzrə tənqid ===
* '''[[Cared Diamond]]:''' &quot;Tüfəng, Mikrob və Polad&quot; əsərinin müəllifi Cared Diamond kitabı yüksək qiymətləndirsə də, müəlliflərin coğrafi amilləri tamamilə rədd etməsini tənqid edib. Diamond qeyd edir ki, tropik xəstəliklər və kənd təsərrüfatı üçün yararsız iqlim şəraiti (məsələn, Zambiyada) inkişafa birbaşa təsir göstərir.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2012/jun/07/what-makes-countries-rich-or-poor/|title=What Makes Countries Rich or Poor?|journal=The New York Review of Books|last=Diamond|first=Jared|author-link=Jared Diamond|date=2012-06-07|access-date=2013-09-21|archive-date=2015-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107062315/http://www.nybooks.com/articles/archives/2012/jun/07/what-makes-countries-rich-or-poor/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Acemoğlu və Robinson isə buna cavab olaraq bildiriblər ki, coğrafiya ilkin şərtdir, lakin inkişafı müəyyən edən əsas amil institutlardır (məsələn, &quot;Bəxtin dönməsi&quot; nəzəriyyəsi).
* '''[[Cefri Saks]]:''' İqtisadçı Cefri Saks kitabın texnoloji tərəqqi və geosiyasət kimi amilləri gözardı etdiyini, daxili siyasi institutlara həddindən artıq fokuslandığını bildirib. O, həmçinin [[Sinqapur]] və [[Cənubi Koreya]] kimi avtoritar rejimlərin də iqtisadi artıma nail ola biləcəyini vurğulayaraq, demokratik institutların iqtisadi artım üçün mütləq şərt olması fikrini sorğulayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://web.b.ebscohost.com/ehost/detail/detail?sid=c7e53028-134c-41b3-aff0-7c8fa6409603%40sessionmgr106&amp;vid=0&amp;hid=105&amp;bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZSZzY29wZT1zaXRl&amp;preview=false#AN=78859925&amp;db=bah|title=Government, Geography, and Growth|last=Sachs|first=Jeffrey}}&lt;/ref&gt;

=== Çin və Hindistan nümunələri ===
* '''Arvind Subramanian:''' Hindistanlı iqtisadçı qeyd edir ki, kitabın nəzəriyyəsi Çin və Hindistanın müasir inkişafını izah etməkdə çətinlik çəkir. Belə ki, avtoritar Çin sürətlə inkişaf edərkən, demokratik Hindistan iqtisadi cəhətdən geri qalır. Subramanian modernləşmə nəzəriyyəsinə istinad edərək, iqtisadi inkişafın siyasi institutları yaxşılaşdıra biləcəyini (&quot;tərs səbəbiyyət&quot;) irəli sürür.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/2012/10/30/which-nations-failed/|title=Which Nations Failed|last=Subramanian|first=Arvind|date=October 30, 2012|website=The American Interest|access-date=May 4, 2016|archive-date=September 15, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915040137/http://www.the-american-interest.com/2012/10/30/which-nations-failed/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Müəlliflər isə cavablarında Çinin inkişafının son həddə çatacağını və inklüziv siyasi islahatlar aparılmasa, bu artımın dayanacağını proqnozlaşdırırlar.

=== Tarixi və metodoloji tənqidlər ===
* '''[[Frensis Fukuyama]]:''' Fukuyama müəlliflərin yanaşmasını [[Duqlas Nort]] və digərlərinin əsərlərinə bənzədir, lakin &quot;inklüziv&quot; və &quot;ekstraktiv&quot; bölgüsünün mürəkkəb cəmiyyətləri təhlil etmək üçün həddindən artıq sadələşdirilmiş olduğunu müdafiə edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Acemoglu and Robinson on Why Nations Fail|url=https://www.the-american-interest.com/2012/03/26/acemoglu-and-robinson-on-why-nations-fail/|last=Fukuyama|first=Francis|date=2012-03-26|website=The American Interest|language=en-US|access-date=2020-05-14|archive-date=2020-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610224713/https://www.the-american-interest.com/2012/03/26/acemoglu-and-robinson-on-why-nations-fail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* '''Uilyam İsterli:''' Kitabın tezisini ümumilikdə dəstəkləsə də, İsterli müəllifləri tarixi hadisələri öz nəzəriyyələrinə uyğunlaşdırmaqda (&quot;ex-post səmərələşdirmə&quot;) və statistik sübutların azlığında ittiham edib.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304724404577293714016708378|title=The Roots of Hardship: Despite massive amounts of aid, poor countries tend to stay poor. Maybe their institutions are the problem|last=Easterly|first=William|author-link=William Easterly|date=2012-03-24|newspaper=[[Wall Street Journal]]|access-date=2013-09-21|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611023300/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304724404577293714016708378|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatlar və fərqlənmələr ==
* 2012: ''Paddy Power'' və ''Total Politics'' Siyasi Kitab Mükafatı (Beynəlxalq Münasibətlər üzrə).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.totalpolitics.com/blog/354252/paddy-power-and-total-politics-political-book-awards.thtml |title=Paddy Power &amp; Total Politics Political Book Awards |work=[[Total Politics]] |date=7 February 2013 |access-date=August 29, 2014 |archive-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903163804/http://www.totalpolitics.com/blog/354252/paddy-power-and-total-politics-political-book-awards.thtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2012: [[Financial Times]] və [[Goldman Sachs]] İlin Biznes Kitabı Mükafatı (Qısa siyahı).&lt;ref name=hill152012&gt;{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/63c168bc-fd98-11e1-8fc3-00144feabdc0.html |title=Biographies and economics dominate |work=Financial Times |author=Andrew Hill |access-date=15 September 2012 |date=2012-09-13 |archive-date=2016-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813175224/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/63c168bc-fd98-11e1-8fc3-00144feabdc0.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2013: Lionel Gelber Mükafatı (Uzun siyahı).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nationalpost.com/entertainment/books/lionel-gelber-prize-longlist-revealed |title=Lionel Gelber Prize longlist revealed |work=[[National Post]] |author=Mark Medley |date=February 4, 2013 |access-date=August 29, 2014 |archive-date=February 4, 2014 |archive-url=https://archive.today/20140204023107/http://arts.nationalpost.com/2013/02/04/lionel-gelber-prize-longlist-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2013: Artur Ross Kitab Mükafatı (Fəxri ad).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/vietnam/fredrik-logevall-wins-cfrs-2013-arthur-ross-book-award-embers-war/p32084 |title=Fredrik Logevall Wins CFR's 2013 Arthur Ross Book Award for &quot;Embers of War&quot; |publisher=Council on Foreign Relations |date=December 16, 2013 |access-date=August 29, 2014 |archive-date=September 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904023359/http://www.cfr.org/vietnam/fredrik-logevall-wins-cfrs-2013-arthur-ross-book-award-embers-war/p32084 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əlaqəli əsərlər ==
Müəlliflər və tənqidçilər kitabı tez-tez aşağıdakı əsərlərlə müqayisə edirlər:
* ''[[Xalqların sərvəti]]'' — [[Adam Smit]]
* ''[[Tüfəng, mikrob və polad]]'' — [[Cared Diamond]]
* ''Kollaps: Cəmiyyətlər necə uğursuz olur və ya uğur qazanır'' — [[Cared Diamond]]
* ''Zorakılıq və Sosial Sifarişlər'' (Violence and Social Orders) — [[Duqlas Nort]], Con Uollis və Barri Veinqast
* ''Güc və tərəqqi'' (Power and Progress) — [[Daron Acemoğlu]] və Saymon Conson (2023)

== Xarici keçidlər ==
* [http://whynationsfail.com/ Kitabın rəsmi veb-saytı] (Arxiv)

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat kitabları]]
[[Kateqoriya:Siyasi elmlər]]
[[Kateqoriya:2012-ci ilin kitabları]]

== Məzmun ==

Kitab 15 fəsildən ibarətdir.

=== Davamlı inkişaf üçün şərtlər ===

==== Müqayisəli tədqiqatlar ====

Müəlliflər [[Nogales, Arizona|Nogales]] ([[Arizona]]) və [[Nogales, Sonora|Nogales]] ([[Sonora]]) sərhəd şəhərlərinin təsviri ilə başlayırlar və Meksika-ABŞ sərhədinin iki tərəfindəki həyat səviyyələrinin kəskin fərqini sual altına qoyurlar.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Collier|first=Paul|date=2012-03-11|title=Why Nations Fail by Daron Acemoglu and James Robinson – review|url=http://www.theguardian.com/books/2012/mar/11/why-nations-fail-acemoglu-robinson-review|access-date=2020-11-24|website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Kitab bəzi ölkələrin yüksək rifah səviyyəsinə nail olmasını, digərlərinin isə [[davamlı inkişaf]]da daim uğursuz olmasını izah etməyə yönəlib.

==== Səbəblər ====

Davamlı inkişaf texnologiyaların daimi dəyişməsi və təkmilləşdirilməsi ilə müşayiət olunur — bu proses [[elm və texnologiya tərəqqisi]] adlanır. Bəzi ölkələrdə bunun baş verməsi, digərlərində isə baş verməməsi səbəblərini axtararkən müəlliflər belə nəticəyə gəlirlər ki, elm və texnologiya tərəqqisi üçün cəmiyyətin geniş təbəqələrinin [[mülkiyyət hüquqları]] qorunmalı və onların müəssisələrindən, [[innovasiya]]lardan və [[patent]]lərdən gəlir əldə etmək imkanı olmalıdır. Lakin patent alan vətəndaş dərhal onun ixtirasının daha mükəmməl versiyasının patentləşdirilməməsində maraqlı olur ki, patentdən əbədi gəlir əldə etsin. Buna görə davamlı inkişaf üçün bu imkanın qarşısını alan mexanizm lazımdır. Müəlliflər belə mexanizmin [[siyasi plüralizm|plüralist siyasi institutlar]] olduğunu qeyd edirlər — bunlar cəmiyyətin geniş təbəqələrinə ölkənin idarə olunmasında iştirak etməyə imkan verir. Bu misalda əvvəlki patentin ixtiraçısı itirir, amma hamı qazanır.

==== Plüralist institutlar ====

[[Plüralizm (siyasi fəlsəfə)|Plüralist]] siyasi institutlarda əksəriyyət üçün faydalı qərar qəbul olunur, yəni əvvəlki ixtiraçı yeni ixtira üçün patentin qarşısını ala bilməz və texnologiyaların daimi təkmilləşməsi baş verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Finance and Development|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/03/books.htm|access-date=2020-11-24|website=Finance and Development {{!}} F&amp;D|language=en-US|archive-date=2020-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909122334/https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/03/books.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Friedman|first=Thomas L.|date=2012-03-31|title=Opinion {{!}} Why Nations Fail (Published 2012)|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2012/04/01/opinion/sunday/friedman-why-nations-fail.html|access-date=2020-11-24|issn=0362-4331|archive-date=2020-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531132107/https://www.nytimes.com/2012/04/01/opinion/sunday/friedman-why-nations-fail.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İqtisadi artımın malların və texnologiyaların daimi dəyişməsi kimi şərhini ilk dəfə [[Cozeff Şumpeter]] təklif edib və bu prosesi ''[[yaradıcılıqla məhv]]'' adlandırıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schumpeter|first=Joseph A.|title=Capitalism, socialism, and democracy|publisher=[[Harper (nəşriyyat)|Harper]]|year=1942|isbn=978-1-61720-865-2|location=[[Radford, VA]]|pages=431|oclc=825099394|author-link=Joseph Schumpeter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Piatkowski|first=Marcin|title=Europe's growth champion : insights from the economic rise of Poland|date=9 February 2018|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-250638-2|edition=First |location=Oxford, United Kingdom|pages=8–9|oclc=1027965598}}&lt;/ref&gt; Bu konsepsiya [[Filip Agion]] və [[Piter Hovitt]] tərəfindən [[Agion–Hovitt modeli]] şəklində iqtisadi model kimi həyata keçirilib, burada yeni məhsulların inkişafı üçün stimullaşdırıcı onların istehsalından əldə olunan [[monopoliya]] mənfəətidir ki, bu da daha yaxşı məhsul ixtira edildikdən sonra bitir.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Aghion|first1=Philippe|author-link=Philippe Aghion|last2=Howitt|first2=Peter|author-link2=Peter Howitt (economist)|date=January 1990|title=A Model of Growth Through Creative Destruction|url=https://www.nber.org/papers/w3223|journal=[[National Bureau of Economic Research]]|location=Cambridge, MA|volume=3223|doi=10.3386/w3223|doi-access=free|archive-date=2021-05-05|access-date=2026-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505220319/https://www.nber.org/papers/w3223|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Yalnız plüralist siyasi institutlar mövcud monopoliyaların sahiblərinin iqtisadi gücündən istifadə edərək yeni texnologiyaların tətbiqini bloklamasını qadağan edə bilər. Müəlliflərə görə, bu institutlar ölkənin davamlı inkişafa keçidi üçün zəruri şərtdir. Digər ön şərt ölkədə gücün kifayət qədər mərkəzləşməsidir, çünki bunun olmaması halında siyasi plüralizm xaosa çevrilə bilər. Müəlliflərin nəzəriyyəsinin əsası [[Simon Johnson]] ilə birgə məqalədə təqdim olunub,&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; həmçinin [[Duqlas Nort]]-un işlərinin böyük təsiri qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=North|first=Douglass C.|title=Structure and change in economic history|url=https://archive.org/details/structurechangei00doug|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=1981|isbn=0-393-01478-9|edition=1st |location=New York|pages=240|oclc=7806655}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=North|first1=Douglass C.|title=The rise of the Western world : a new economic history|url=https://archive.org/details/riseofwesternwor0000nort|last2=Robert Paul|first2=Thomas|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1973|isbn=0-521-20171-3|pages=[https://archive.org/details/riseofwesternwor0000nort/page/n183 180]|oclc=730879|author-link=Douglass North}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=North|first1=Douglass C.|title=Violence and social orders : a conceptual framework for interpreting recorded human history|last2=Wallis|first2=John Joseph|last3=Weingast|first3=Barry R.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2009|isbn=978-0-511-51783-9|location=Cambridge|pages=480|oclc=647766531|author-link=Douglass North|author-link3=Barry R. Weingast}}&lt;/ref&gt;

==== Təhlil ====

Müəlliflər mövqelərini bir çox müasir və artıq yox olmuş ölkə və cəmiyyətlərin iqtisadi inkişafını təhlil edərək əsaslandırırlar: [[ABŞ]]; orta əsrlər [[İngiltərə]]si, [[Şanlı İnqilab]] və [[Britaniya İmperiyası]]; [[Fransa]]; [[Venetsiya Respublikası]]; [[Roma Respublikası]] və [[Roma İmperiyası]]; [[Avstriya-Macarıstan]]; [[Rusiya İmperiyası]], [[SSRİ]] və müasir [[Rusiya]]; [[İspaniya]] və onun keçmiş koloniyaları: [[Argentina]], [[Venesuela]], [[Qvatemala]], [[Kolumbiya]], [[Meksika]] və [[Peru]]; [[Braziliya]]; kolonial dövrdə [[Qərbi Hindistan]] bölgəsi; [[Maya sivilizasiyası]]; [[Natuf mədəniyyəti]]; [[Osmanlı İmperiyası]] və müasir [[Türkiyə]]; [[Yaponiya]]; [[Şimali Koreya]] və [[Cənubi Koreya]]; [[Min sülaləsi]] və [[Çin sülaləsi]], müasir [[Çin]]; [[Tidore sultanlığı]], [[Ternate sultanlığı]] və Bakan, [[Ambon adası]] və müasir [[İndoneziya]] ərazisindəki digər icmalar, həmçinin [[Hollandiya Şərqi Hindistan Şirkəti]]nin təsiri; [[Avstraliya]]; [[Somali]] və [[Əfqanıstan]]; [[Aksum krallığı]] və müasir [[Efiopiya]]; [[Cənubi Afrika]], [[Zimbabve]] və [[Botsvana]]; [[Konqo krallığı]] və [[Kuba krallığı]], müasir [[Konqo Demokratik Respublikası]]; [[Oyo İmperiyası]], [[Dahome]] və [[Aşanti İmperiyası]], müasir [[Qana]]; [[Siera-Leone]]; müasir [[Misir]] və [[Özbəkistan]]. Rəyçilər kitabda tarixi nümunələrin zənginliyini yekdilliklə qeyd edirlər.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hunter|first=Janet|date=2012-08-26|title=Book Review: Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty|url=https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/08/26/book-review-why-nations-fail-the-origins-of-power-prosperity-and-poverty/|access-date=2020-11-24|website=EUROPP|archive-date=2020-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016011313/https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/08/26/book-review-why-nations-fail-the-origins-of-power-prosperity-and-poverty/|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2012-03-10|title=The big why|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2012/03/10/the-big-why|access-date=2020-11-24|issn=0013-0613|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125031340/https://www.economist.com/books-and-arts/2012/03/10/the-big-why|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Ekstraktiv və inklüziv institutlar ===

Müəlliflərə görə, ölkələrin inkişafında həlledici rol siyasi və iqtisadi [[institut]]lara məxsusdur — bunlar cəmiyyətdə mövcud olan qaydalar və mexanizmlər toplusudur.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Auzan|first=Alexander|title=Институциональная экономика: Новая институциональная экономическая теория|publisher=Infra-M|year=2006|isbn=5-16-002020-9|location=Moscow|pages=23|trans-title=Institutional Economics: A New Institutional Economics Theory|oclc=751740168}}&lt;/ref&gt; Acemoğlu və Robinson institutları iki böyük qrupa bölürlər: siyasi və iqtisadi. Birincilər ölkədə hakimiyyətin paylanması və orqanların formalaşma qaydasını tənzimləyir, ikincilər isə vətəndaşların mülkiyyət münasibətlərini. Konsepsiya iki arxetipin qarşıdurmasından ibarətdir: “ekstraktiv” (“çıxarıcı”, “sıxışdırıcı”&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Why nations fail : the origins of power, prosperity, and poverty|url=https://archive.org/details/whynationsfailor00acem|last2=Robinson|first2=James|publisher=[[Crown Publishing Group]]|year=2012|isbn=978-0-307-71921-8|edition=First|location=New York|pages=[https://archive.org/details/whynationsfailor00acem/page/108 108]|oclc=729065001|author-link=Daron Acemoglu|author-link2=James A. Robinson (economist)}}&lt;/ref&gt;) və “inklüziv” (“daxil edici”, “birlaşdırıcı”&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Why nations fail : the origins of power, prosperity, and poverty|url=https://archive.org/details/whynationsfailor00acem|last2=Robinson|first2=James|publisher=[[Crown Publishing Group]]|year=2012|isbn=978-0-307-71921-8|edition=First|location=New York|pages=[https://archive.org/details/whynationsfailor00acem/page/104 105]|oclc=729065001|author-link=Daron Acemoglu|author-link2=James A. Robinson (economist)}}&lt;/ref&gt;) iqtisadi və siyasi institutlar ki, hər iki halda bir-birini gücləndirir və dəstəkləyir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book|last1=Ghosh Dastidar|first1=Ananya|title=Economic theory and policy amidst global discontent : essays in honour of Deepak Nayyar|last2=Malhotra|first2=Rajiv|last3=Sujea|first3=Vivek|last4=Nayyar|first4=Deepak|last5=Sudipto|first5=Mundle|publisher=[[Routledge]]|year=2018|isbn=978-1-351-13757-7|location=London|pages=482|chapter=Beyond Catch Up: Some Speculations About the Next Twenty-Five Emerging Economies|oclc=1022560823|author-link2=Rajiv Malhotra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite book|last=Piatkowski|first=Marcin|title=Europe's growth champion : insights from the economic rise of Poland|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0-19-250638-2|edition=First|location=Oxford, United Kingdom|pages=14|oclc=1027965598}}&lt;/ref&gt;

==== İnklüziv institutlar ====

''İnklüziv iqtisadi institutlar'' cəmiyyətin geniş təbəqələrinin, yalnız elitanın deyil, [[mülkiyyət hüquqları]]nı qoruyur, əsassız mülkiyyət mənimsəməsinə yol vermir və bütün vətəndaşlara iqtisadi münasibətlərdə iştirak edərək mənfəət əldə etməyə imkan verir. Belə institutlarda işçilər əmək məhsuldarlığını artırmağa maraqlıdırlar. Belə institutların ilk nümunələri Venetsiya Respublikasındakı ''[[kommenda]]'' və ixtiralar üçün patentlərdir. Müəlliflərə görə, belə iqtisadi institutların uzunmüddətli mövcudluğu ''inklüziv siyasi institutlar'' olmadan mümkün deyil — bunlar cəmiyyətin geniş təbəqələrinə ölkə idarəçiliyində iştirak etməyə və əksəriyyət üçün faydalı qərarlar qəbul etməyə imkan verir.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Bu institutlar bütün müasir [[liberal demokratiya]]ların əsasını təşkil edir. Belə institutların olmaması halında siyasi hakimiyyət cəmiyyətin kiçik təbəqəsi tərəfindən ələ keçirildikdə, bu hakimiyyət iqtisadi güc əldə etmək üçün istifadə olunur və başqalarının mülkiyyət hüquqlarına hücum edərək inklüziv iqtisadi institutları məhv edir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

==== Ekstraktiv institutlar ====

{{Əsas məqalə |Ekstraktivizm}}
''Ekstraktiv iqtisadi institutlar'' əhalinin böyük hissəsini öz fəaliyyətindən gəlir bölgüsündən kənarlaşdırır. Onlar elitadan başqa hamıya iqtisadi münasibətlərdən faydalanmağa imkan vermir, əksinə elitaya aid olmayanların mülkiyyətini ələ keçirməyə icazə verir.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Nümunələrə [[qulçuluq]], [[təhkimçilik]] və [[enkomienda]] daxildir. Belə institutlarda işçilərin əmək məhsuldarlığını artırmağa stimulu yoxdur, çünki əlavə gəlirin hamısı və ya demək olar ki hamısı elitaya gedir.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Belə iqtisadi institutlar ''ekstraktiv siyasi institutlar''la müşayiət olunur — bunlar əhalinin böyük hissəsini idarəçilikdən kənarlaşdırır və bütün siyasi gücü cəmiyyətin dar təbəqəsində (məsələn, [[zadəganlar]]) cəmləşdirir. Nümunələrə [[mütləq monarxiya]]lar, müxtəlif [[diktatura]] və [[totalitarizm]] rejimləri, həmçinin xarici demokratiya elementləri ([[konstitusiya]] və [[seçki]]lər) olan [[avtoritarizm]] rejimləri daxildir. Seçkilərin olması ölkənin institutlarının ekstraktiv olmadığını demək deyil: rəqabət ədalətsiz ola bilər, namizədlərin imkanları və mediaya çıxışı bərabər deyil, səsvermə çoxsaylı pozuntularla keçir və bu halda seçkilər sadəcə tamaşadır.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== Kitabın mənşəyi və fonu ==

Kitab Daron Acemoğlu-nun [[iqtisadi artım nəzəriyyəsi]] üzrə uzun illər apardığı tədqiqatların və Ceyms Robinsonun [[Afrika]] və [[Latın Amerikası]] iqtisadiyyatları üzrə araşdırmalarının sintezi nəticəsində yaranıb. Bundan başqa, bir çox başqa müəlliflərin tədqiqatları da əsərdə istifadə olunub. Kitab müxtəlif ölkələrin (həm yox olmuş, həm də müasir) tarixini [[Yeni institusional iqtisadiyyat]] məktəbinin mövqeyindən şərh edir.

Müəlliflərin bir çox əsərlərinin mərkəzi ideyası ölkələrin yüksək rifah səviyyəsinə nail olmasında institutların həlledici rolu ilə bağlıdır. Müəlliflərin daha əvvəlki kitabı ''Diktatura və demokratiyanın iqtisadi mənşəyi'' (''The Economic Origins of Dictatorship and Democracy'') də eyni mövzuya həsr olunub, lakin orada müxtəlif tarixi nümunələr bu qədər geniş verilməyib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation|last1=Aghion|first1=Philippe|title=Chapter 1 - What Do We Learn From Schumpeterian Growth Theory?|date=2014-01-01|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978044453540500001X|volume=2|pages=515–563|editor-last=Aghion|editor-first=Philippe|series=Handbook of Economic Growth|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-0-444-53540-5.00001-x|access-date=2020-11-23|last2=Akcigit|first2=Ufuk|last3=Howitt|first3=Peter|isbn=9780444535467 |editor2-last=Durlauf|editor2-first=Steven N.|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Amable |first1=B. |last2=Palombarini |first2=S. |date=2007 |title=Acemoglu, D., and Robinson, J. A.: Economic Origins of Dictatorship and Democracy |url=https://doi.org/10.1007/s00712-2007-0277-z |journal=Journal of Economics |volume=92 |issue=3 |pages=293–295 | doi=10.1007/s00712-2007-0277-z|s2cid=154627703 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Acemoglu|first=Daron|title=Economic origins of dictatorship and democracy|url=https://archive.org/details/economicoriginso0000acem|date=2006|publisher=[[Cambridge University Press]]|others=Robinson, James A.|isbn=0-511-14081-9|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/economicoriginso0000acem/page/n5 434]|oclc=64130765}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafi iqtisadi nəzəriyyəyə qarşı polemika ==

Müəlliflər qlobal bərabərsizliyi izah edən digər nəzəriyyələrin müəllifləri ilə &quot;dolayısı ilə polemik mübahisəyə&quot; girirlər:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Johnson|first=Simon|author-link=Simon Johnson (economist)|date=2012-03-08|title=The Koch Brothers, the Cato Institute and Why Nations Fail|url=https://economix.blogs.nytimes.com/2012/03/08/the-koch-brothers-the-cato-institute-and-why-nations-fail/|access-date=2020-11-23|website=Economix Blog|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924091911/https://economix.blogs.nytimes.com/2012/03/08/the-koch-brothers-the-cato-institute-and-why-nations-fail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* [[Cefri Saks]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sachs|first=Jeffrey|title=The end of poverty : economic possibilities for our time|url=https://archive.org/details/apu.mr.339.46091724.sac.g54301|date=2005|publisher=[[Penguin Press]]|isbn=1-59420-045-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/apu.mr.339.46091724.sac.g54301/page/17 17]–21|oclc=57243168|author-link=Jeffrey Sachs}}&lt;/ref&gt; və [[Cared Daymond]]un&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Diamond|first=Jared M|title=Guns, germs, and steel : The fates of human societies|url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam|date=1997|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|isbn=0-393-03891-2|edition=1st |location=New York|pages=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam/page/480 480]|oclc=35792200|author-link=Jared Diamond}}&lt;/ref&gt; coğrafi iqtisadi nəzəriyyəsi
* [[Abhicit Banerjee]] və [[Ester Duflo]]-nun elitlərin cəhaləti nəzəriyyəsi&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Banerjee|first1=Abhijit V.|title=Poor economics : a radical rethinking of the way to fight global poverty|url=https://archive.org/details/pooreconomicsrad0000bane_t2k7|last2=Duflo|first2=Esther|date=26 April 2011|publisher=[[PublicAffairs]]|isbn=978-1-58648-798-0|edition=First |location=New York|pages=[https://archive.org/details/pooreconomicsrad0000bane_t2k7/page/n5 320]|oclc=317925786|author-link=Abhijit Banerjee|author-link2=Esther Duflo}}&lt;/ref&gt;
* [[Seymur Martin Lipset]] və onun modernləşmə nəzəriyyəsi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lipset|first=Seymour Martin|author-link=Seymour Martin Lipset|year=1959|title=Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy1|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/some-social-requisites-of-democracy-economic-development-and-political-legitimacy1/26559429359F42D3E9B8BC82CA65546A|journal=[[American Political Science Review]]|volume=53|issue=1|pages=69–105|doi=10.2307/1951731|jstor=1951731|s2cid=53686238|issn=1537-5943|url-access=subscription|archive-date=2020-10-17|access-date=2026-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017172457/https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/some-social-requisites-of-democracy-economic-development-and-political-legitimacy1/26559429359F42D3E9B8BC82CA65546A|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Həmçinin müxtəlif mədəni nəzəriyyələrə qarşı çıxırlar:
* [[Devid Landes]]-in [[Şimali Avropa]] sakinlərinin xüsusi mədəni quruluşu haqqında&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|last=Landes|first=David S|title=The wealth and poverty of nations : why some are so rich and some so poor|url=https://archive.org/details/wealthpovertyofn00land|date=1998|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|isbn=0-393-04017-8|edition=1st |location=New York|pages=[https://archive.org/details/wealthpovertyofn00land/page/n679 658]|oclc=37213494|author-link=David Landes}}&lt;/ref&gt;
* [[Devid Heket Fișer]]-in [[Britaniya mədəniyyəti]]nin müsbət təsiri haqqında&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Fischer|first=David Hackett|title=Albion's seed : four British folkways in America|url=https://archive.org/details/albionsseedfourb0000fisc_h1t1|date=1989|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-503794-4|location=New York|pages=972|oclc=20012134|author-link=David Hackett Fischer}}&lt;/ref&gt;
* [[Maks Veber]]-in [[Protestant əxlaqı]]nin iqtisadi inkişafa təsiri haqqında&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last=Can|first=Raif|date=2013|title=Book Review - &quot;Why Nations Fail&quot; by Daron Acemoglu and James A. Robinson|url=https://ideas.repec.org/a/tcb/cebare/v13y2013i1p83-88.html|journal=Central Bank Review|volume=13|issue=1|pages=83–88|archive-date=2021-12-15|access-date=2026-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215103208/https://ideas.repec.org/a/tcb/cebare/v13y2013i1p83-88.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Weber|first=Max|title=The Protestant ethic and the spirit of capitalism|date=1905|publisher=Merchant Books|isbn=978-1-60386-604-0|location=[[Birləşmiş Ştatlar]]|pages=132|oclc=956448584|author-link=Max Weber}}&lt;/ref&gt;

Ən sərt tənqid coğrafi nəzəriyyəyə yönəlib — müəlliflər onu &quot;qlobal bərabərsizliyi ümumilikdə izah etməkdə aciz&quot; adlandırırlar. Həmçinin bir çox ölkənin uzun müddət durğunluqda qalmasını, sonra isə coğrafi mövqeyi dəyişmədən sürətli iqtisadi artıma başlamasını bu nəzəriyyə ilə izah etməyin mümkün olmadığını qeyd edirlər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[Kateqoriya:İnkişaf iqtisadiyyatı]]</text>
      <sha1>aicetp1wq6a8qq4yn25z3qhv3js8s2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966127</id>
      <parentid>8966126</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33552" sha1="a98204w30xjw97gsncu7dxu7dvf53mz" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Adı                        = Millətlər niyə tənəzzül edir
 |Orijinal adı               = Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty
 |Şəkil                      =
 |Şəklin ölçüsü              = 250px
 |Şəklin izahı               = Kitabın Azərbaycan dilindəki nəşrinin üz qapağı
 |Müəllif                    = [[Daron Acemoğlu]] və [[Ceyms A. Robinson]]
 |Janr                       = [[Siyasi iqtisad]]; [[Elmi-populyar ədəbiyyat]]
 |Orijinalın dili            = [[İngilis dili|İngilis]]
 |Orijinalın nəşr ili        = 2012
 |Nəşriyyat (orijinal)       = Crown Publishers
 |Ölkə (orijinal)            = [[ABŞ]]
 |isbn (orijinal)            = 978-0307719225
 |Səhifə (orijinal)          = 544
 |Nəşriyyat                  = [[Qanun nəşriyyatı|Qanun]]
 |Nəşr ili                   = 2018
 |isbn                       = 978-9952-36-578-8
 |Səhifə                     = 576
 |Tərcüməçi                  = Ziya Zeynalov
 |Cild                       = Yumşaq
}}

'''&quot;Millətlər niyə tənəzzül edir: Hakimiyyətin, Tərəqqinin və Yoxsulluğun Kökləri&quot;''' ({{lang-en|Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty}}) — türk-amerikalı iqtisadçı [[Daron Acemoğlu]] və britaniyalı-amerikalı iqtisadçı [[Ceyms A. Robinson]] tərəfindən yazılmış, ilk dəfə 2012-ci ildə nəşr olunmuş kitab. Kitab [[institusional iqtisadiyyat]], [[inkişaf iqtisadiyyatı]] və [[iqtisadi tarix]] sahələrindəki araşdırmalara əsaslanaraq, ölkələrin niyə fərqli inkişaf səviyyələrinə malik olduğunu izah edir. 

Müəlliflər, bəzi ölkələrin zənginlik və rifah əldə etməsini, digərlərinin isə yoxsulluq içində qalmasını coğrafi və ya mədəni amillərlə deyil, siyasi və iqtisadi institutların xarakteri ilə əlaqələndirirlər. 2024-cü ildə müəlliflər (Saymon Conson ilə birlikdə) ölkələr arasında rifahın müqayisəli tədqiqinə verdikləri töhfəyə görə [[İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı|İqtisadiyyat üzrə Nobel Memorial Mükafatına]] layiq görülmüşlər.

== Məzmun və əsas ideya ==
Kitabın əsas tezisi cəmiyyətlərin inkişafında institutların (qurumların) həlledici rol oynamasıdır. Acemoğlu və Robinson institutları iki əsas kateqoriyaya ayırırlar:

* '''İnklüziv (əhatəli) institutlar:''' Mülkiyyət hüquqlarını qoruyan, qanunun aliliyini təmin edən, iqtisadi fəaliyyətlərdə geniş kütlələrin iştirakına şərait yaradan və rəqabəti təşviq edən qurumlardır. Bu sistemlər innovasiyanı və investisiyanı dəstəkləyərək uzunmüddətli iqtisadi artıma səbəb olur.
* '''Ekstraktiv (mənimsəyici) institutlar:''' Əhalinin geniş təbəqələrinin istehsal etdiyi sərvətin kiçik bir elita tərəfindən mənimsənilməsinə xidmət edən qurumlardır. Bu institutlar yeniliklərə mane olur və uzunmüddətli inkişafın qarşısını alır.

Müəlliflər öz nəzəriyyələrini dəstəkləmək üçün [[Roma İmperiyası]], [[Maya sivilizasiyası]], orta əsrlər Venesiyası, [[SSRİ]], Latın Amerikası, İngiltərə, ABŞ və Afrika ölkələrindən geniş tarixi nümunələr gətirirlər.

Kitabda həmçinin [[Duqlas Nort]], Uollis və Veinqastın &quot;açıq giriş&quot; (open access) konsepsiyasına da toxunulur. Bu konsepsiyaya görə, mülkiyyət hüquqlarını qoruyan və monarxın səlahiyyətlərini məhdudlaşdıran qanunların qəbulu iqtisadi artıma təkan verir.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=North |last2=Wallis |last3=Weingast |first1=Douglass C. |first2=John Joseph |first3=Barry R. |date=January 2009 |title=Violence and the Rise of Open-Access Orders |url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/violence-and-the-rise-of-open-access-orders/ |doi=10.1353/jod.0.0060 |journal=Journal of Democracy |volume=20 |issue=1 |pages=55–68 |s2cid=153774943 |access-date=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;

== Tənqid və rəylər ==
Kitab çap olunduqdan sonra geniş müzakirələrə səbəb olmuş və tanınmış iqtisadçılar, politoloqlar və tarixçilər tərəfindən müxtəlif rəylər almışdır.

=== Coğrafi amillər üzrə tənqid ===
* '''[[Cared Diamond]]:''' &quot;Tüfəng, Mikrob və Polad&quot; əsərinin müəllifi Cared Diamond kitabı yüksək qiymətləndirsə də, müəlliflərin coğrafi amilləri tamamilə rədd etməsini tənqid edib. Diamond qeyd edir ki, tropik xəstəliklər və kənd təsərrüfatı üçün yararsız iqlim şəraiti (məsələn, Zambiyada) inkişafa birbaşa təsir göstərir.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2012/jun/07/what-makes-countries-rich-or-poor/|title=What Makes Countries Rich or Poor?|journal=The New York Review of Books|last=Diamond|first=Jared|author-link=Jared Diamond|date=2012-06-07|access-date=2013-09-21|archive-date=2015-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107062315/http://www.nybooks.com/articles/archives/2012/jun/07/what-makes-countries-rich-or-poor/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Acemoğlu və Robinson isə buna cavab olaraq bildiriblər ki, coğrafiya ilkin şərtdir, lakin inkişafı müəyyən edən əsas amil institutlardır (məsələn, &quot;Bəxtin dönməsi&quot; nəzəriyyəsi).
* '''[[Cefri Saks]]:''' İqtisadçı Cefri Saks kitabın texnoloji tərəqqi və geosiyasət kimi amilləri gözardı etdiyini, daxili siyasi institutlara həddindən artıq fokuslandığını bildirib. O, həmçinin [[Sinqapur]] və [[Cənubi Koreya]] kimi avtoritar rejimlərin də iqtisadi artıma nail ola biləcəyini vurğulayaraq, demokratik institutların iqtisadi artım üçün mütləq şərt olması fikrini sorğulayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://web.b.ebscohost.com/ehost/detail/detail?sid=c7e53028-134c-41b3-aff0-7c8fa6409603%40sessionmgr106&amp;vid=0&amp;hid=105&amp;bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZSZzY29wZT1zaXRl&amp;preview=false#AN=78859925&amp;db=bah|title=Government, Geography, and Growth|last=Sachs|first=Jeffrey}}&lt;/ref&gt;

=== Çin və Hindistan nümunələri ===
* '''Arvind Subramanian:''' Hindistanlı iqtisadçı qeyd edir ki, kitabın nəzəriyyəsi Çin və Hindistanın müasir inkişafını izah etməkdə çətinlik çəkir. Belə ki, avtoritar Çin sürətlə inkişaf edərkən, demokratik Hindistan iqtisadi cəhətdən geri qalır. Subramanian modernləşmə nəzəriyyəsinə istinad edərək, iqtisadi inkişafın siyasi institutları yaxşılaşdıra biləcəyini (&quot;tərs səbəbiyyət&quot;) irəli sürür.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/2012/10/30/which-nations-failed/|title=Which Nations Failed|last=Subramanian|first=Arvind|date=October 30, 2012|website=The American Interest|access-date=May 4, 2016|archive-date=September 15, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915040137/http://www.the-american-interest.com/2012/10/30/which-nations-failed/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Müəlliflər isə cavablarında Çinin inkişafının son həddə çatacağını və inklüziv siyasi islahatlar aparılmasa, bu artımın dayanacağını proqnozlaşdırırlar.

=== Tarixi və metodoloji tənqidlər ===
* '''[[Frensis Fukuyama]]:''' Fukuyama müəlliflərin yanaşmasını [[Duqlas Nort]] və digərlərinin əsərlərinə bənzədir, lakin &quot;inklüziv&quot; və &quot;ekstraktiv&quot; bölgüsünün mürəkkəb cəmiyyətləri təhlil etmək üçün həddindən artıq sadələşdirilmiş olduğunu müdafiə edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Acemoglu and Robinson on Why Nations Fail|url=https://www.the-american-interest.com/2012/03/26/acemoglu-and-robinson-on-why-nations-fail/|last=Fukuyama|first=Francis|date=2012-03-26|website=The American Interest|language=en-US|access-date=2020-05-14|archive-date=2020-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610224713/https://www.the-american-interest.com/2012/03/26/acemoglu-and-robinson-on-why-nations-fail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* '''Uilyam İsterli:''' Kitabın tezisini ümumilikdə dəstəkləsə də, İsterli müəllifləri tarixi hadisələri öz nəzəriyyələrinə uyğunlaşdırmaqda (&quot;ex-post səmərələşdirmə&quot;) və statistik sübutların azlığında ittiham edib.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304724404577293714016708378|title=The Roots of Hardship: Despite massive amounts of aid, poor countries tend to stay poor. Maybe their institutions are the problem|last=Easterly|first=William|author-link=William Easterly|date=2012-03-24|newspaper=[[Wall Street Journal]]|access-date=2013-09-21|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611023300/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304724404577293714016708378|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatlar və fərqlənmələr ==
* 2012: ''Paddy Power'' və ''Total Politics'' Siyasi Kitab Mükafatı (Beynəlxalq Münasibətlər üzrə).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.totalpolitics.com/blog/354252/paddy-power-and-total-politics-political-book-awards.thtml |title=Paddy Power &amp; Total Politics Political Book Awards |work=[[Total Politics]] |date=7 February 2013 |access-date=August 29, 2014 |archive-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903163804/http://www.totalpolitics.com/blog/354252/paddy-power-and-total-politics-political-book-awards.thtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2012: [[Financial Times]] və [[Goldman Sachs]] İlin Biznes Kitabı Mükafatı (Qısa siyahı).&lt;ref name=hill152012&gt;{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/63c168bc-fd98-11e1-8fc3-00144feabdc0.html |title=Biographies and economics dominate |work=Financial Times |author=Andrew Hill |access-date=15 September 2012 |date=2012-09-13 |archive-date=2016-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813175224/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/63c168bc-fd98-11e1-8fc3-00144feabdc0.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2013: Lionel Gelber Mükafatı (Uzun siyahı).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nationalpost.com/entertainment/books/lionel-gelber-prize-longlist-revealed |title=Lionel Gelber Prize longlist revealed |work=[[National Post]] |author=Mark Medley |date=February 4, 2013 |access-date=August 29, 2014 |archive-date=February 4, 2014 |archive-url=https://archive.today/20140204023107/http://arts.nationalpost.com/2013/02/04/lionel-gelber-prize-longlist-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2013: Artur Ross Kitab Mükafatı (Fəxri ad).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/vietnam/fredrik-logevall-wins-cfrs-2013-arthur-ross-book-award-embers-war/p32084 |title=Fredrik Logevall Wins CFR's 2013 Arthur Ross Book Award for &quot;Embers of War&quot; |publisher=Council on Foreign Relations |date=December 16, 2013 |access-date=August 29, 2014 |archive-date=September 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904023359/http://www.cfr.org/vietnam/fredrik-logevall-wins-cfrs-2013-arthur-ross-book-award-embers-war/p32084 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əlaqəli əsərlər ==
Müəlliflər və tənqidçilər kitabı tez-tez aşağıdakı əsərlərlə müqayisə edirlər:
* ''[[Xalqların sərvəti]]'' — [[Adam Smit]]
* ''[[Tüfəng, mikrob və polad]]'' — [[Cared Diamond]]
* ''Kollaps: Cəmiyyətlər necə uğursuz olur və ya uğur qazanır'' — [[Cared Diamond]]
* ''Zorakılıq və Sosial Sifarişlər'' (Violence and Social Orders) — [[Duqlas Nort]], Con Uollis və Barri Veinqast
* ''Güc və tərəqqi'' (Power and Progress) — [[Daron Acemoğlu]] və Saymon Conson (2023)

== Xarici keçidlər ==
* [http://whynationsfail.com/ Kitabın rəsmi veb-saytı] (Arxiv)

[[Kateqoriya:İqtisadiyyat kitabları]]
[[Kateqoriya:Siyasi elmlər]]
[[Kateqoriya:2012-ci ilin kitabları]]

== Məzmun ==

Kitab 15 fəsildən ibarətdir.

=== Davamlı inkişaf üçün şərtlər ===

==== Müqayisəli tədqiqatlar ====

Müəlliflər [[Nogales, Arizona|Nogales]] ([[Arizona]]) və [[Nogales, Sonora|Nogales]] ([[Sonora]]) sərhəd şəhərlərinin təsviri ilə başlayırlar və Meksika-ABŞ sərhədinin iki tərəfindəki həyat səviyyələrinin kəskin fərqini sual altına qoyurlar.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Collier|first=Paul|date=2012-03-11|title=Why Nations Fail by Daron Acemoglu and James Robinson – review|url=http://www.theguardian.com/books/2012/mar/11/why-nations-fail-acemoglu-robinson-review|access-date=2020-11-24|website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Kitab bəzi ölkələrin yüksək rifah səviyyəsinə nail olmasını, digərlərinin isə [[davamlı inkişaf]]da daim uğursuz olmasını izah etməyə yönəlib.

==== Səbəblər ====

Davamlı inkişaf texnologiyaların daimi dəyişməsi və təkmilləşdirilməsi ilə müşayiət olunur — bu proses [[elm və texnologiya tərəqqisi]] adlanır. Bəzi ölkələrdə bunun baş verməsi, digərlərində isə baş verməməsi səbəblərini axtararkən müəlliflər belə nəticəyə gəlirlər ki, elm və texnologiya tərəqqisi üçün cəmiyyətin geniş təbəqələrinin [[mülkiyyət hüquqları]] qorunmalı və onların müəssisələrindən, [[innovasiya]]lardan və [[patent]]lərdən gəlir əldə etmək imkanı olmalıdır. Lakin patent alan vətəndaş dərhal onun ixtirasının daha mükəmməl versiyasının patentləşdirilməməsində maraqlı olur ki, patentdən əbədi gəlir əldə etsin. Buna görə davamlı inkişaf üçün bu imkanın qarşısını alan mexanizm lazımdır. Müəlliflər belə mexanizmin [[siyasi plüralizm|plüralist siyasi institutlar]] olduğunu qeyd edirlər — bunlar cəmiyyətin geniş təbəqələrinə ölkənin idarə olunmasında iştirak etməyə imkan verir. Bu misalda əvvəlki patentin ixtiraçısı itirir, amma hamı qazanır.

==== Plüralist institutlar ====

[[Plüralizm (siyasi fəlsəfə)|Plüralist]] siyasi institutlarda əksəriyyət üçün faydalı qərar qəbul olunur, yəni əvvəlki ixtiraçı yeni ixtira üçün patentin qarşısını ala bilməz və texnologiyaların daimi təkmilləşməsi baş verir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Finance and Development|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/03/books.htm|access-date=2020-11-24|website=Finance and Development {{!}} F&amp;D|language=en-US|archive-date=2020-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909122334/https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/03/books.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Friedman|first=Thomas L.|date=2012-03-31|title=Opinion {{!}} Why Nations Fail (Published 2012)|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2012/04/01/opinion/sunday/friedman-why-nations-fail.html|access-date=2020-11-24|issn=0362-4331|archive-date=2020-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531132107/https://www.nytimes.com/2012/04/01/opinion/sunday/friedman-why-nations-fail.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İqtisadi artımın malların və texnologiyaların daimi dəyişməsi kimi şərhini ilk dəfə [[Cozeff Şumpeter]] təklif edib və bu prosesi ''[[yaradıcılıqla məhv]]'' adlandırıb.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schumpeter|first=Joseph A.|title=Capitalism, socialism, and democracy|publisher=[[Harper (nəşriyyat)|Harper]]|year=1942|isbn=978-1-61720-865-2|location=[[Radford, VA]]|pages=431|oclc=825099394|author-link=Joseph Schumpeter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Piatkowski|first=Marcin|title=Europe's growth champion : insights from the economic rise of Poland|date=9 February 2018|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-250638-2|edition=First |location=Oxford, United Kingdom|pages=8–9|oclc=1027965598}}&lt;/ref&gt; Bu konsepsiya [[Filip Agion]] və [[Piter Hovitt]] tərəfindən [[Agion–Hovitt modeli]] şəklində iqtisadi model kimi həyata keçirilib, burada yeni məhsulların inkişafı üçün stimullaşdırıcı onların istehsalından əldə olunan [[monopoliya]] mənfəətidir ki, bu da daha yaxşı məhsul ixtira edildikdən sonra bitir.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Aghion|first1=Philippe|author-link=Philippe Aghion|last2=Howitt|first2=Peter|author-link2=Peter Howitt (economist)|date=January 1990|title=A Model of Growth Through Creative Destruction|url=https://www.nber.org/papers/w3223|journal=[[National Bureau of Economic Research]]|location=Cambridge, MA|volume=3223|doi=10.3386/w3223|doi-access=free|archive-date=2021-05-05|access-date=2026-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505220319/https://www.nber.org/papers/w3223|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Yalnız plüralist siyasi institutlar mövcud monopoliyaların sahiblərinin iqtisadi gücündən istifadə edərək yeni texnologiyaların tətbiqini bloklamasını qadağan edə bilər. Müəlliflərə görə, bu institutlar ölkənin davamlı inkişafa keçidi üçün zəruri şərtdir. Digər ön şərt ölkədə gücün kifayət qədər mərkəzləşməsidir, çünki bunun olmaması halında siyasi plüralizm xaosa çevrilə bilər. Müəlliflərin nəzəriyyəsinin əsası [[Simon Johnson]] ilə birgə məqalədə təqdim olunub,&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; həmçinin [[Duqlas Nort]]-un işlərinin böyük təsiri qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=North|first=Douglass C.|title=Structure and change in economic history|url=https://archive.org/details/structurechangei00doug|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=1981|isbn=0-393-01478-9|edition=1st |location=New York|pages=240|oclc=7806655}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=North|first1=Douglass C.|title=The rise of the Western world : a new economic history|url=https://archive.org/details/riseofwesternwor0000nort|last2=Robert Paul|first2=Thomas|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1973|isbn=0-521-20171-3|pages=[https://archive.org/details/riseofwesternwor0000nort/page/n183 180]|oclc=730879|author-link=Douglass North}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=North|first1=Douglass C.|title=Violence and social orders : a conceptual framework for interpreting recorded human history|last2=Wallis|first2=John Joseph|last3=Weingast|first3=Barry R.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2009|isbn=978-0-511-51783-9|location=Cambridge|pages=480|oclc=647766531|author-link=Douglass North|author-link3=Barry R. Weingast}}&lt;/ref&gt;

==== Təhlil ====

Müəlliflər mövqelərini bir çox müasir və artıq yox olmuş ölkə və cəmiyyətlərin iqtisadi inkişafını təhlil edərək əsaslandırırlar: [[ABŞ]]; orta əsrlər [[İngiltərə]]si, [[Şanlı İnqilab]] və [[Britaniya İmperiyası]]; [[Fransa]]; [[Venetsiya Respublikası]]; [[Roma Respublikası]] və [[Roma İmperiyası]]; [[Avstriya-Macarıstan]]; [[Rusiya İmperiyası]], [[SSRİ]] və müasir [[Rusiya]]; [[İspaniya]] və onun keçmiş koloniyaları: [[Argentina]], [[Venesuela]], [[Qvatemala]], [[Kolumbiya]], [[Meksika]] və [[Peru]]; [[Braziliya]]; kolonial dövrdə [[Qərbi Hindistan]] bölgəsi; [[Maya sivilizasiyası]]; [[Natuf mədəniyyəti]]; [[Osmanlı İmperiyası]] və müasir [[Türkiyə]]; [[Yaponiya]]; [[Şimali Koreya]] və [[Cənubi Koreya]]; [[Min sülaləsi]] və [[Çin sülaləsi]], müasir [[Çin]]; [[Tidore sultanlığı]], [[Ternate sultanlığı]] və Bakan, [[Ambon adası]] və müasir [[İndoneziya]] ərazisindəki digər icmalar, həmçinin [[Hollandiya Şərqi Hindistan Şirkəti]]nin təsiri; [[Avstraliya]]; [[Somali]] və [[Əfqanıstan]]; [[Aksum krallığı]] və müasir [[Efiopiya]]; [[Cənubi Afrika]], [[Zimbabve]] və [[Botsvana]]; [[Konqo krallığı]] və [[Kuba krallığı]], müasir [[Konqo Demokratik Respublikası]]; [[Oyo İmperiyası]], [[Dahome]] və [[Aşanti İmperiyası]], müasir [[Qana]]; [[Siera-Leone]]; müasir [[Misir]] və [[Özbəkistan]]. Rəyçilər kitabda tarixi nümunələrin zənginliyini yekdilliklə qeyd edirlər.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hunter|first=Janet|date=2012-08-26|title=Book Review: Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty|url=https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/08/26/book-review-why-nations-fail-the-origins-of-power-prosperity-and-poverty/|access-date=2020-11-24|website=EUROPP|archive-date=2020-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016011313/https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/08/26/book-review-why-nations-fail-the-origins-of-power-prosperity-and-poverty/|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2012-03-10|title=The big why|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2012/03/10/the-big-why|access-date=2020-11-24|issn=0013-0613|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125031340/https://www.economist.com/books-and-arts/2012/03/10/the-big-why|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Ekstraktiv və inklüziv institutlar ===

Müəlliflərə görə, ölkələrin inkişafında həlledici rol siyasi və iqtisadi [[institut]]lara məxsusdur — bunlar cəmiyyətdə mövcud olan qaydalar və mexanizmlər toplusudur.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Auzan|first=Alexander|title=Институциональная экономика: Новая институциональная экономическая теория|publisher=Infra-M|year=2006|isbn=5-16-002020-9|location=Moscow|pages=23|trans-title=Institutional Economics: A New Institutional Economics Theory|oclc=751740168}}&lt;/ref&gt; Acemoğlu və Robinson institutları iki böyük qrupa bölürlər: siyasi və iqtisadi. Birincilər ölkədə hakimiyyətin paylanması və orqanların formalaşma qaydasını tənzimləyir, ikincilər isə vətəndaşların mülkiyyət münasibətlərini. Konsepsiya iki arxetipin qarşıdurmasından ibarətdir: “ekstraktiv” (“çıxarıcı”, “sıxışdırıcı”&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Why nations fail : the origins of power, prosperity, and poverty|url=https://archive.org/details/whynationsfailor00acem|last2=Robinson|first2=James|publisher=[[Crown Publishing Group]]|year=2012|isbn=978-0-307-71921-8|edition=First|location=New York|pages=[https://archive.org/details/whynationsfailor00acem/page/108 108]|oclc=729065001|author-link=Daron Acemoglu|author-link2=James A. Robinson (economist)}}&lt;/ref&gt;) və “inklüziv” (“daxil edici”, “birlaşdırıcı”&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Why nations fail : the origins of power, prosperity, and poverty|url=https://archive.org/details/whynationsfailor00acem|last2=Robinson|first2=James|publisher=[[Crown Publishing Group]]|year=2012|isbn=978-0-307-71921-8|edition=First|location=New York|pages=[https://archive.org/details/whynationsfailor00acem/page/104 105]|oclc=729065001|author-link=Daron Acemoglu|author-link2=James A. Robinson (economist)}}&lt;/ref&gt;) iqtisadi və siyasi institutlar ki, hər iki halda bir-birini gücləndirir və dəstəkləyir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book|last1=Ghosh Dastidar|first1=Ananya|title=Economic theory and policy amidst global discontent : essays in honour of Deepak Nayyar|last2=Malhotra|first2=Rajiv|last3=Sujea|first3=Vivek|last4=Nayyar|first4=Deepak|last5=Sudipto|first5=Mundle|publisher=[[Routledge]]|year=2018|isbn=978-1-351-13757-7|location=London|pages=482|chapter=Beyond Catch Up: Some Speculations About the Next Twenty-Five Emerging Economies|oclc=1022560823|author-link2=Rajiv Malhotra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite book|last=Piatkowski|first=Marcin|title=Europe's growth champion : insights from the economic rise of Poland|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0-19-250638-2|edition=First|location=Oxford, United Kingdom|pages=14|oclc=1027965598}}&lt;/ref&gt;

==== İnklüziv institutlar ====

''İnklüziv iqtisadi institutlar'' cəmiyyətin geniş təbəqələrinin, yalnız elitanın deyil, [[mülkiyyət hüquqları]]nı qoruyur, əsassız mülkiyyət mənimsəməsinə yol vermir və bütün vətəndaşlara iqtisadi münasibətlərdə iştirak edərək mənfəət əldə etməyə imkan verir. Belə institutlarda işçilər əmək məhsuldarlığını artırmağa maraqlıdırlar. Belə institutların ilk nümunələri Venetsiya Respublikasındakı ''[[kommenda]]'' və ixtiralar üçün patentlərdir. Müəlliflərə görə, belə iqtisadi institutların uzunmüddətli mövcudluğu ''inklüziv siyasi institutlar'' olmadan mümkün deyil — bunlar cəmiyyətin geniş təbəqələrinə ölkə idarəçiliyində iştirak etməyə və əksəriyyət üçün faydalı qərarlar qəbul etməyə imkan verir.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Bu institutlar bütün müasir [[liberal demokratiya]]ların əsasını təşkil edir. Belə institutların olmaması halında siyasi hakimiyyət cəmiyyətin kiçik təbəqəsi tərəfindən ələ keçirildikdə, bu hakimiyyət iqtisadi güc əldə etmək üçün istifadə olunur və başqalarının mülkiyyət hüquqlarına hücum edərək inklüziv iqtisadi institutları məhv edir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

==== Ekstraktiv institutlar ====

{{Əsas məqalə |Ekstraktivizm}}
''Ekstraktiv iqtisadi institutlar'' əhalinin böyük hissəsini öz fəaliyyətindən gəlir bölgüsündən kənarlaşdırır. Onlar elitadan başqa hamıya iqtisadi münasibətlərdən faydalanmağa imkan vermir, əksinə elitaya aid olmayanların mülkiyyətini ələ keçirməyə icazə verir.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Nümunələrə [[qulçuluq]], [[təhkimçilik]] və [[enkomienda]] daxildir. Belə institutlarda işçilərin əmək məhsuldarlığını artırmağa stimulu yoxdur, çünki əlavə gəlirin hamısı və ya demək olar ki hamısı elitaya gedir.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Belə iqtisadi institutlar ''ekstraktiv siyasi institutlar''la müşayiət olunur — bunlar əhalinin böyük hissəsini idarəçilikdən kənarlaşdırır və bütün siyasi gücü cəmiyyətin dar təbəqəsində (məsələn, [[zadəganlar]]) cəmləşdirir. Nümunələrə [[mütləq monarxiya]]lar, müxtəlif [[diktatura]] və [[totalitarizm]] rejimləri, həmçinin xarici demokratiya elementləri ([[konstitusiya]] və [[seçki]]lər) olan [[avtoritarizm]] rejimləri daxildir. Seçkilərin olması ölkənin institutlarının ekstraktiv olmadığını demək deyil: rəqabət ədalətsiz ola bilər, namizədlərin imkanları və mediaya çıxışı bərabər deyil, səsvermə çoxsaylı pozuntularla keçir və bu halda seçkilər sadəcə tamaşadır.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== Kitabın mənşəyi və fonu ==

Kitab Daron Acemoğlu-nun [[iqtisadi artım nəzəriyyəsi]] üzrə uzun illər apardığı tədqiqatların və Ceyms Robinsonun [[Afrika]] və [[Latın Amerikası]] iqtisadiyyatları üzrə araşdırmalarının sintezi nəticəsində yaranıb. Bundan başqa, bir çox başqa müəlliflərin tədqiqatları da əsərdə istifadə olunub. Kitab müxtəlif ölkələrin (həm yox olmuş, həm də müasir) tarixini [[Yeni institusional iqtisadiyyat]] məktəbinin mövqeyindən şərh edir.

Müəlliflərin bir çox əsərlərinin mərkəzi ideyası ölkələrin yüksək rifah səviyyəsinə nail olmasında institutların həlledici rolu ilə bağlıdır. Müəlliflərin daha əvvəlki kitabı ''Diktatura və demokratiyanın iqtisadi mənşəyi'' (''The Economic Origins of Dictatorship and Democracy'') də eyni mövzuya həsr olunub, lakin orada müxtəlif tarixi nümunələr bu qədər geniş verilməyib.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation|last1=Aghion|first1=Philippe|title=Chapter 1 - What Do We Learn From Schumpeterian Growth Theory?|date=2014-01-01|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978044453540500001X|volume=2|pages=515–563|editor-last=Aghion|editor-first=Philippe|series=Handbook of Economic Growth|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-0-444-53540-5.00001-x|access-date=2020-11-23|last2=Akcigit|first2=Ufuk|last3=Howitt|first3=Peter|isbn=9780444535467 |editor2-last=Durlauf|editor2-first=Steven N.|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Amable |first1=B. |last2=Palombarini |first2=S. |date=2007 |title=Acemoglu, D., and Robinson, J. A.: Economic Origins of Dictatorship and Democracy |url=https://doi.org/10.1007/s00712-2007-0277-z |journal=Journal of Economics |volume=92 |issue=3 |pages=293–295 | doi=10.1007/s00712-2007-0277-z|s2cid=154627703 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Acemoglu|first=Daron|title=Economic origins of dictatorship and democracy|url=https://archive.org/details/economicoriginso0000acem|date=2006|publisher=[[Cambridge University Press]]|others=Robinson, James A.|isbn=0-511-14081-9|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/economicoriginso0000acem/page/n5 434]|oclc=64130765}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafi iqtisadi nəzəriyyəyə qarşı polemika ==

Müəlliflər qlobal bərabərsizliyi izah edən digər nəzəriyyələrin müəllifləri ilə &quot;dolayısı ilə polemik mübahisəyə&quot; girirlər:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Johnson|first=Simon|author-link=Simon Johnson (economist)|date=2012-03-08|title=The Koch Brothers, the Cato Institute and Why Nations Fail|url=https://economix.blogs.nytimes.com/2012/03/08/the-koch-brothers-the-cato-institute-and-why-nations-fail/|access-date=2020-11-23|website=Economix Blog|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924091911/https://economix.blogs.nytimes.com/2012/03/08/the-koch-brothers-the-cato-institute-and-why-nations-fail/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* [[Cefri Saks]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sachs|first=Jeffrey|title=The end of poverty : economic possibilities for our time|url=https://archive.org/details/apu.mr.339.46091724.sac.g54301|date=2005|publisher=[[Penguin Press]]|isbn=1-59420-045-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/apu.mr.339.46091724.sac.g54301/page/17 17]–21|oclc=57243168|author-link=Jeffrey Sachs}}&lt;/ref&gt; və [[Cared Daymond]]un&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Diamond|first=Jared M|title=Guns, germs, and steel : The fates of human societies|url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam|date=1997|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|isbn=0-393-03891-2|edition=1st |location=New York|pages=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam/page/480 480]|oclc=35792200|author-link=Jared Diamond}}&lt;/ref&gt; coğrafi iqtisadi nəzəriyyəsi
* [[Abhicit Banerjee]] və [[Ester Duflo]]-nun elitlərin cəhaləti nəzəriyyəsi&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Banerjee|first1=Abhijit V.|title=Poor economics : a radical rethinking of the way to fight global poverty|url=https://archive.org/details/pooreconomicsrad0000bane_t2k7|last2=Duflo|first2=Esther|date=26 April 2011|publisher=[[PublicAffairs]]|isbn=978-1-58648-798-0|edition=First |location=New York|pages=[https://archive.org/details/pooreconomicsrad0000bane_t2k7/page/n5 320]|oclc=317925786|author-link=Abhijit Banerjee|author-link2=Esther Duflo}}&lt;/ref&gt;
* [[Seymur Martin Lipset]] və onun modernləşmə nəzəriyyəsi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lipset|first=Seymour Martin|author-link=Seymour Martin Lipset|year=1959|title=Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy1|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/some-social-requisites-of-democracy-economic-development-and-political-legitimacy1/26559429359F42D3E9B8BC82CA65546A|journal=[[American Political Science Review]]|volume=53|issue=1|pages=69–105|doi=10.2307/1951731|jstor=1951731|s2cid=53686238|issn=1537-5943|url-access=subscription|archive-date=2020-10-17|access-date=2026-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017172457/https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/some-social-requisites-of-democracy-economic-development-and-political-legitimacy1/26559429359F42D3E9B8BC82CA65546A|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Həmçinin müxtəlif mədəni nəzəriyyələrə qarşı çıxırlar:
* [[Devid Landes]]-in [[Şimali Avropa]] sakinlərinin xüsusi mədəni quruluşu haqqında&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|last=Landes|first=David S|title=The wealth and poverty of nations : why some are so rich and some so poor|url=https://archive.org/details/wealthpovertyofn00land|date=1998|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|isbn=0-393-04017-8|edition=1st |location=New York|pages=[https://archive.org/details/wealthpovertyofn00land/page/n679 658]|oclc=37213494|author-link=David Landes}}&lt;/ref&gt;
* [[Devid Heket Fișer]]-in [[Britaniya mədəniyyəti]]nin müsbət təsiri haqqında&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Fischer|first=David Hackett|title=Albion's seed : four British folkways in America|url=https://archive.org/details/albionsseedfourb0000fisc_h1t1|date=1989|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-503794-4|location=New York|pages=972|oclc=20012134|author-link=David Hackett Fischer}}&lt;/ref&gt;
* [[Maks Veber]]-in [[Protestant əxlaqı]]nin iqtisadi inkişafa təsiri haqqında&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last=Can|first=Raif|date=2013|title=Book Review - &quot;Why Nations Fail&quot; by Daron Acemoglu and James A. Robinson|url=https://ideas.repec.org/a/tcb/cebare/v13y2013i1p83-88.html|journal=Central Bank Review|volume=13|issue=1|pages=83–88|archive-date=2021-12-15|access-date=2026-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215103208/https://ideas.repec.org/a/tcb/cebare/v13y2013i1p83-88.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Weber|first=Max|title=The Protestant ethic and the spirit of capitalism|date=1905|publisher=Merchant Books|isbn=978-1-60386-604-0|location=[[Birləşmiş Ştatlar]]|pages=132|oclc=956448584|author-link=Max Weber}}&lt;/ref&gt;

Ən sərt tənqid coğrafi nəzəriyyəyə yönəlib — müəlliflər onu &quot;qlobal bərabərsizliyi ümumilikdə izah etməkdə aciz&quot; adlandırırlar. Həmçinin bir çox ölkənin uzun müddət durğunluqda qalmasını, sonra isə coğrafi mövqeyi dəyişmədən sürətli iqtisadi artıma başlamasını bu nəzəriyyə ilə izah etməyin mümkün olmadığını qeyd edirlər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[Kateqoriya:İnkişaf iqtisadiyyatı]]

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>a98204w30xjw97gsncu7dxu7dvf53mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:İran etirazları (2025–2026)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>967360</id>
    <revision>
      <id>8965867</id>
      <parentid>8716246</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:2025-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</comment>
      <origin>8965867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="51kai6u9h6z0r1ynhm97ghrkbmcrvht" xml:space="preserve">{{kateqoriyanın əsas məqaləsi}}

[[Kateqoriya:İranda etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:2026-cı ildə İran]]
[[Kateqoriya:Yaxın Şərq böhranı (2023–hal-hazırda)]]
[[Kateqoriya:2025-ci ildəki etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>51kai6u9h6z0r1ynhm97ghrkbmcrvht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adiafora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>968279</id>
    <revision>
      <id>8966118</id>
      <parentid>8922799</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8626" sha1="8ha3a8aptgg61ziku72swix7j8bl059" xml:space="preserve">'''Adiaforon''' (cəm forması: '''adiafora''';  {{lang-grc|ἀδιάφορον}} (cəm: {{lang-grc|ἀδιάφορα}}), “fərqli olmayan” və ya “fərqləndirilə bilməyən” mənasını verir)&lt;ref&gt;{{LSJ|dia/foros|διάφορον}}, {{LSJ|a)dia/foros|ἀδιάφορον|ref}}&lt;/ref&gt; {{lang-grc|διαφορά}} (''diaphora'' – “fərq”) sözünün inkar formasıdır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite encyclopedia | article-url=https://plato.stanford.edu/archives/win2018/entries/pyrrho/ | encyclopedia= Stanford Encyclopedia of Philosophy | first=Richard | last=Bett | article=Pyrrho | editor-first=Edward N. | editor-last=Zalta | year=2018 | publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}&lt;/ref&gt;

== Qədim yunan fəlsəfəsində ==

{{Pirronizm}}

[[Kiniklik (fəlsəfə)|Kiniklik]]də (Kinizm) ''adiaphora'' həyatın dəyişkənliklərinə qarşı laqeydliyi ifadə edir. Bu laqeydlik [[asceticism|asketik]] təcrübələr vasitəsilə əldə olunur və insanı təbiət etibarilə dəyəri olmayan təsirlərdən – məsələn, sərvət, şöhrət və hakimiyyətdən – azad etməyi hədəfləyir. Buna misal olaraq [[Diogen]]in çəlləkdə yaşaması və qışda ayaqyalın gəzməsi göstərilir.&lt;ref name=&quot;cycl_Luth&quot;&gt;{{Cite web | title=Adiaphora | publisher=Concordia | work=Christian Cyclopedia | date=2000 | access-date=2018-05-09 | url=http://cyclopedia.lcms.org/display.asp?t1=a&amp;word=ADIAPHORA | editor1-first=Erwin L. | editor1-last=Lueker | editor2-first=Luther | editor2-last=Poellot | editor3-first=Paul | editor3-last=Jackson | archive-date=2021-02-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210227173949/http://cyclopedia.lcms.org/display.asp?t1=A&amp;word=ADIAPHORA | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Stoisizm]]də isə insanın can atdığı bütün obyektlər üç kateqoriyaya bölünür: yaxşı, pis və adiaphora (laqeyd olanlar). [[Fəzilət]], [[hikmət]], [[ədalət]], [[təvazökarlıq (ölçülülük)]] və bənzərləri “yaxşı”, onların əksləri isə “pis” hesab olunur. Bunlardan əlavə [[sərvət]], [[şöhrət]] və s. kimi obyektlər vardır ki, özlüyündə nə yaxşı, nə də pis sayılır. Buna görə də [[etika]] baxımından neytral sahədə yerləşirlər və “adiaphora” adlandırılırlar. Bu fərqləndirmə praktik olaraq adiaphora-nın [[əxlaq]] sahəsindən kənarda saxlanılması deməkdir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | editor-last1=Ripley | editor-first1=George | editor-last2=Dana | editor-first2=Charles A. | article=Adiaphora | encyclopedia=The American cyclopaedia: A popular dictionary of general knowledge | year=1859}}&lt;/ref&gt; Stoisizm kontekstində ''adiaphora'' adətən “laqeydlik” kimi tərcümə olunur.&lt;ref name=&quot;book_TheS&quot;&gt;{{Cite web | work=The Solid Declaration of the Formula of Concord | title=X. Church Rites, Commonly Called Adiaphora | access-date=2018-05-09 | url=http://bookofconcord.org/sd-adiaphora.php?setSidebar=min | archive-date=2020-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200924173520/http://bookofconcord.org/sd-adiaphora.php?setSidebar=min | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Stoisizm və Kinizmdən fərqli olaraq, [[Pirronizm]]də ''adiaphora'' anlayışı birbaşa əxlaqla bağlı deyil; burada o, məntiqi cəhətdən fərqləndirilə bilməyən şeyləri ifadə edir.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; [[Aristotel]] isə “adiaphora” terminini məntiqi {{lang-grc|διαφορά}}/[[differentia]] ilə fərqləndirilməmiş anlayışlar mənasında işlətmişdir.

=== Xristianlıq ===
[[Xristianlıq]]da ''adiaphora'' iman üçün zəruri sayılmayan, lakin xristianlara icazə verilən və ya kilsə tərəfindən mümkün hesab edilən məsələlərdir. Hansı məsələlərin konkret olaraq ''adiaphora'' sayılması müəyyən [[Christian theology|xristian teologiyası]]ndan asılıdır.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Schwertley | first=Brian | url=http://reformedonline.com/view/reformedonline/sola.htm | title=Sola Scripture and the Regulative Principles of Worship | website=Reformed Online | access-date=2007-06-23 | archive-date=2013-01-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130120005900/http://reformedonline.com/view/reformedonline/sola.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Schwertley | first=Brian | url=http://reformedonline.com/view/reformedonline/music.htm | title=Musical Instruments in the Public Worship of God | website=Reformed Online | access-date=2007-06-23 | archive-date=2013-01-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130120010940/http://reformedonline.com/view/reformedonline/music.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Schwertley | first=Brian | url=http://reformedonline.com/view/reformedonline/psalm.htm | title=Exclusive Psalmody: A Biblical Defense | website=Reformed Online | access-date=2007-06-23 | archive-date=2013-01-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130120011120/http://reformedonline.com/view/reformedonline/psalm.htm | url-status=dead}}.&lt;/ref&gt;

===Lüteranlıq ===
''Adiafora''nın nədən ibarət olması məsələsi [[Protestant Reformasiyası]] dövründə ciddi mübahisəyə səbəb olmuşdur. 1548-ci ildə, [[Martin Lüter]]in ölümündən iki il sonra, [[Müqəddəs Roma imperatoru V Karl]] öz imperiyasında katoliklərlə protestantları birləşdirmək məqsədilə [[Auqsburq İnterimi]] adlı qanun qəbul etdirdi. Bu sənəd [[Filipp Melanxton]] tərəfindən rədd edildi, çünki o, [[imanla bəraət qazanma]] doktrinasını əsas prinsip kimi təmin etmirdi.

Sonradan Melanxton [[Leypsiq İnterimi]] adlı kompromisə razılaşdı və imanla bəraət doktrinası ilə əlaqəsi olmayan fərqləri ''adiaphora'', yəni xilas üçün zəruri olmayan məsələlər kimi qəbul etdi. Bu mövqe [[Matias Flasius]] və onun [[Maqdeburq]]dakı tərəfdarları tərəfindən kəskin tənqid olundu; onlar iddia edirdilər ki, qalmaqal və iman etirafı hallarında ''adiafora'' artıq adiafora sayılmır.

1576-cı ilə qədər hər iki ifrat mövqe, [[Lüteranlıq]] daxilində [[Martin Xemnits]] və [[Razılıq Formulası]]nın müəllifləri tərəfindən rədd edildi.

1577-ci ildə qəbul edilən Razılıq Formulası həqiqi ''adiafora''nın təbiətini belə müəyyən etdi: bunlar “Allahın Kəlamında nə əmr edilən, nə də qadağan olunan” kilsə ayinləridir.&lt;ref name=&quot;cycl_Luth&quot;/&gt; Lakin sənəd əlavə edirdi ki, “Allahın Kəlamının düşmənləri” tərəfindən zorla tətbiq edilən hallarda möminlər ''adiaphora'' məsələlərində belə güzəştə getməməlidirlər.&lt;ref name=&quot;book_TheS&quot;/&gt;

Lüteran [[Auqsburq Etirafı]]na görə, kilsənin həqiqi birliyi üçün [[İncil]] təlimi və [[lüteran sakramentləri]]nin icrası barədə razılıq kifayətdir. Sənəd həmçinin bildirir ki, sırf insan mənşəli ənənələr – yəni Bibliyadan kənar ayin və mərasimlər – bütün icmalarda eyni formada olmalı deyildir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==
* {{cite book | last=Waddell | first=James Alan | title=The Struggle to Reclaim the Liturgy in the Lutheran Church: Adiaphora in Historical, Theological and Practical Perspective | place=Lewiston, NY | publisher=Mellen | year=2005 | isbn=0-7734-5922-7}}.
* {{cite book | last=Waddell | first=James Alan | title=A Simplified Guide to Worshiping As Lutherans | place=Eugene, OR | publisher=Wipf &amp; Stock | year=2009 | url=http://wipfandstock.com/store/A_Simplified_Guide_to_Worshiping_As_Lutherans | author-mask=3 | access-date=2009-07-06 | archive-date=2012-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120722205624/https://wipfandstock.com/store/A_Simplified_Guide_to_Worshiping_As_Lutherans | url-status=dead}}.

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{cite web | url=http://www.wlsessays.net/subjects/F/fsubind.htm#Freedom,%20Christian | archive-url=https://archive.today/20071015032255/http://www.wlsessays.net/subjects/F/fsubind.htm%23Freedom,%20Christian | url-status=dead | archive-date=2007-10-15 | type=scholarly articles | title=Christian Freedom | publisher=The Wisconsin Lutheran Seminary Library}}.
* [http://lexcredendilexorandi.wordpress.com/ The Lex Orandi Lex Credendi Question in Lutheranism Today]
* {{Cite EB1911|wstitle=Adiaphorists|volume=1|page=192}} This specifically describes the Lutheran controversy.

[[Kateqoriya:Xristianlıq etikası]]
[[Kateqoriya:Xristian terminologiyası]]
[[Kateqoriya:Stoaçılıq]]
[[Kateqoriya:Pirronizm]]
[[Kateqoriya:Yunan dilində sözlər və ifadələr]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq tarixi]]
[[Kateqoriya:Qədim Yunanıstan etikası anlayışları]]
[[Kateqoriya:Qədim Yunanıstan fəlsəfəsi nəzəriyyələri]]</text>
      <sha1>8ha3a8aptgg61ziku72swix7j8bl059</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Karvan (Miri Yusif albom)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>968364</id>
    <revision>
      <id>8966196</id>
      <parentid>8588977</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toghrul R</username>
        <id>147643</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karvan (Miri Yusif albom) */</comment>
      <origin>8966196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="s2neov3iwpyh79g9jtwb0leqiiqhgyy" xml:space="preserve">== [[:Karvan (Miri Yusif albom)]] ==
{{Mənbə axtar|Karvan (Miri Yusif albom)}}
* [[VP:EƏ]] ödəmir. treklistdənkənar hissə [[Miri Yusif|«Miri Yusif»ə]] &lt;ins&gt;(yaxud [[Miri Yusifin diskoqrafiyası|«Miri Yusifin diskoqrafiyası»na]])&lt;/ins&gt; birləşdirilə bilər :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 21:50, 26 fevral 2026 (UTC)

:{{Birləşdirilsin}} — [[Miri Yusif]] məqaləsinə. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Vikotals|müzakirə]]) 03:06, 27 fevral 2026 (UTC)
: {{silinsin}} Ensiklopedik dəyəri olmayan məqalədir. [[İstifadəçi:Redivy|Redivy]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Redivy|müzakirə]]) 01:16, 28 fevral 2026 (UTC)
* {{Birləşdirilsin}} [[Miri Yusifin diskoqrafiyası]] səhifəsinə – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:25, 16 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s2neov3iwpyh79g9jtwb0leqiiqhgyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kipr funtu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>969765</id>
    <revision>
      <id>8965729</id>
      <parentid>8646499</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2122" sha1="a6l6oik1cm0lky38y46p6a3792pn8dw" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                       = 
|Orijinal adı              = 
|Dil kodu                  = 
|ISO-en                    = 
|ISO-fr                    = 
|Şəkil                     = 
|Şəkil2                    = 
|Ümumi izahı               = 
|İzah                      = 
|İzah2                     = 
|Eni                       = 
|Şəklin eni                = 
|Şəklin eni2               = 
|ISO                       = 
|ISO rəqəmi                = 
|ISO2                      = 
|ISO rəqəmi2               = 
|ISO3                      = 
|ISO rəqəmi3               = 
|Emitent                   = 
|Rəsmi_istifadəçilər       = 
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər = 
|İbarətdir1                = 
|Nisbət1                   = 
|İbarətdir2                = 
|Nisbət2                   = 
|İbarətdir3                = 
|Nisbət3                   = 
|İbarətdir4                = 
|Nisbət7                   = 
|Çoxsaylı1                 = 
|Nisbət4                   = 
|Çoxsaylı2                 = 
|Nisbət5                   = 
|Çoxsaylı3                 = 
|Nisbət6                   = 
|Əvəzedici1                = 
|Əvəzedici2                = 
|Əvəzedici3                = 
|Simvol                    = 
|Abreviatura               = 
|İşarə                     = 
|Sikkələr                  = 
|Əsginaslar                = 
|Dövriyyəyə buraxılma      = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son  = 
|Əvəz etdi                 = 
|Xronika                   = 
|Mərkəzi bank              = 
|Mərkəzi bankın_saytı      = 
|Çap_edən                  = 
|Çap təşkilatının_saytı    = 
|Sikkəxana                 = 
|Sikkəxana_saytı           = 
|Sikkəxana2                = 
|Sikkəxana_saytı2          = 
|Commons                   = 
|İnflyasiya                = 
|İl                        = 
}}
'''Kipr funtu''' — 1879-cu ildən 2007-ci ilə qədər [[Kipr]]in milli valyutası idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Britaniya imperiyası pulları]]

{{kipr-qaralama}}
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>a6l6oik1cm0lky38y46p6a3792pn8dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichi the Witch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>970079</id>
    <revision>
      <id>8965561</id>
      <parentid>8946978</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>yeni fəsillər</comment>
      <origin>8965561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28807" sha1="c3p683ll7ef0l9n07bgj4x5la58z7ya" xml:space="preserve">{{Animanqa/Başlıq
| başlıq              = Ichi the Witch
| şəkil               = Ichi the Witch volume 1.png
| şəkil ölçüsü        = 230px
| şəkil izahı         = Birinci [[tankobon]] cildinin üzlüyü. Personaj: İçi.
| kanci adı           = 魔男のイチ
| romaci adı          = Madan no İçi
| janr                = [[fentezi]]
}}
{{Animanqa/Çap
| yazıçı              = [[Osamu Nişi]]
| rəssam              = [[Şiro Usazaki]]
| nəşriyyat           = [[Shueisha]]
| jurnal              = [[Weekly Shōnen Jump]]
| imprint             = [[Jump Comics]]
| demoqrafiya         = [[şonen]]
| nəşr tarixi         = 7 sentyabr 2024 – hazırda
| cild sayı           = 8
| cild siyahısı       = #Cild siyahısı
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Son}}
'''''Ichi the Witch''''',{{efn|{{lit|Cadugər İçi}}}} Yaponiyada tanınan adı ilə {{nihonqo foot|'''''Madan no Ichi'''''|魔男のイチ|Madan no İçi|{{lit|Cadugər İçi}}|lead=yes|group=lower-alpha}} – [[Osamu Nişi]] tərəfindən yazılan və [[Şiro Usazaki]] tərəfindən illüstrasiya olunan manqa seriyası. 2024-cü ilin sentyabrından &quot;[[Shueisha]]&quot; nəşriyyatının &quot;[[Weekly Shōnen Jump]]&quot; jurnalında nəşr olunur. 2026-cı ilin mayına qədər 8 [[tankobon]] cildi buraxılmışdır. Manqa seriyasında hadisələr sehrdən ibarət olan Macik adlı bədheybətlərin yaşadığı bir dünyada baş verir. Cadugərlər bu bədheybətlərin sınaqlarından keçərək onlardan sehr əldə edirlər. Ancaq qadınların cadugər ola biləcəyi düşünülsə də, ovçuluqla məşğul olan İçi adlı oğlan gözlənilmədən cadugər olur.

== Məzmun ==
{{həmçinin bax|Ichi the Witch personajlarının siyahısı}}
Manqada hadisələr macik adlandırılan sehrli bədheybətlərin yaşadığı dünyada baş verir. Macikləri ovlayıb onların sehrini ələ keçirən şəxslərə &quot;cadugər&quot; deyilir. Cadugələrin macikləri ovlaması üçün onların verdiyi sınaqlardan keçməlidirlər. Tapşırığı uğurla yerinə yetirə bilən cadugər maciki ələ keçirir və onun sehrinə sahib olur. Maciklər sadəcə onu ələ keçirən şəxs öldükdə azad ola bilər. Cadugərlərin demək olar ki, hamısı qadınlardır və kişilərin cadugər olması ehtimalı 0,001%-dən də az hesab olunur. Hekayənin əvvəlində cadugərlər tərəfindən müəyyən olunmuş 3185 və ovlanmış 402 macik var.

Balaca olanda valideynləri tərəfindən dağda tərk edilmiş İçi bir gün təsadüfən ən güclü maciklərdən biri olan Uroro ilə qarşılaşır və onun sınağından keçərək tarixdəki ilk cadugər olur. Desskarasın yönləndirməsi ilə paytaxt Natali şəhərinə səfər edir və Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasının üzvü olur.

== İstehsal ==
Manqanın hekayə müəllifi [[Osamu Nişi]] bir müsahibəsində qeyd etmişdir ki, [[yapon dili]]ndə {{nihonqo|&quot;maco&quot;|魔女||{{lit|[[cadugər]]}}}} sözü sadəcə qadınlar üçün işlədilir və kişi cadugərlər üçün analoji sözün olmaması ona maraqlı gəlmişdir. O, əvvəlcə cadugər olmaq arzusunda olan bir oğlan və cadugərləri qorumaq istəyən bir cəngavər haqqında manqa yazmaq istəmişdir. Lakin sehrin yaşayan varlıqlar kimi mövcud olduğu dünya haqqında hekayə yazmağın daha maraqlı olacağını düşünmüşdür.&lt;ref name=&quot;yomi&quot;&gt;{{cite web |title=「なぜ魔男という言葉がないんだろう？」西修さん×宇佐崎しろさんが語る「魔男のイチ」誕生秘話 |url=https://www.yomiuri.co.jp/culture/subcul/20260227-GYT1T00146/ |website=Yomiuri |access-date=11 mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307144742/https://www.yomiuri.co.jp/culture/subcul/20260227-GYT1T00146/ |archive-date=7 mart 2026 |language=yaponca |date=7 mart 2026}}&lt;/ref&gt;

Ni.i İçinin hekayədə daha qeyri-adi bir personaj kimi görünməsi üçün onu sadəcə ovçuluqla maraqlanan oğlan kimi göstərmişdir. O, hekayəyə &quot;[[Boss (videooyunlar)|final boss]]&quot;la başlamağa qərar vermiş və İçinin ələ keçirdiyi ilk macikin Kral Uroro olmasına qərar vermişdir. Onun peyda olduğu ilk səhnə üçün &quot;[[Haulun yeriyən qəsri (anime filmi)|Haulun yeriyən qəsri]]&quot; animesindən təsirlənmişdir. Uroroya tac əlavə etmək Usazakinin ideyası olmuşdur.&lt;ref name=&quot;yomi&quot;/&gt;

Antidünya macikinin ilkin dizaynında o, gülümsəyən və mehriban görünüşlü oğlan kimi dizayn olunsa da, Usazaki onu gülümsəməyən, ölü gözləri olan biri kimi təsvir etməyə qərar vermişdir. Desskaras personajını yaradarkən Nişi Usazakidən sadəcə &quot;kədərli [[emoji]] və qara saç&quot;dan istifadə etməsini istəmiş və personajın dizaynı beş saat davam edən ilkin görüşdə tamamlanmışdır. Nişi hekayədə maciklərin nə düşmən, nə də dost kimi göstərməyə diqqət yetirmiş, əks halda, oxucuların darıxacağını düşünmüşdür.&lt;ref name=&quot;yomi&quot;/&gt;

== Media ==
=== Manqa ===
&quot;Ichi the Witch&quot; manqası [[Osamu Nişi]] tərəfindən yazılır və [[Şiro Usazaki]] tərəfindən illüstrasiya olunur. Manqa 9 sentyabr 2024-cü ildə &quot;[[Shueisha]]&quot; nəşriyyatının &quot;[[Weekly Shōnen Jump]]&quot; jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=act-age Artist Shiro Usazaki, Iruma-kun's Osamu Nishi Launch New Manga |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-09-01/act-age-artist-shiro-usazaki-iruma-kun-osamu-nishi-launch-new-manga/.215020 |website=[[Anime News Network]] |access-date=7 mart 2026 |language=ingiliscə |date=1 sentyabr 2024}}&lt;/ref&gt; Birinci [[tankobon]] cildi 4 yanvar 2025-ci ildə buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 1 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884402-2 |website=[[Shueisha]] |access-date=7 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt; 1 may 2026-cı ilə qədər 8 tankobon cildi buraxılmışdır.&lt;ref name=&quot;vol8&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 8 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-885043-6 |website=[[Shueisha]] |access-date=23 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt; Manqanın fərdi fəsilləri &quot;ov&quot; adlanır.

==== Cild siyahısı ====
{{Graphic novel list/header
| OneLanguage = yes
| Language    = Yaponca
| Width       = 100%
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 1
| OriginalRelDate = 4 yanvar 2025&lt;ref name=&quot;vol1&quot;/&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884402-2
| ChapterList     =
{{sıralı siyahı|start=1
|{{nihonqo|&quot;İçi&quot;|イチ}}
|{{nihonqo|&quot;Uroro maciki&quot;|ウロロの魔法|Uroro no Maho}}
|{{nihonqo|&quot;Rayko maciki&quot;|雷狐の魔法|Rayko no Maho}}
|{{nihonqo|&quot;Paytaxt Natali&quot;|首都ナタリー|Şuto Natari}}
}}
| ChapterListCol2 =
{{sıralı siyahı|start=5
|{{nihonqo|&quot;Analitik cadugər Şirabedonna&quot;|分析の魔女シラベドンナ|Bunseki no Maco Şirabedonna}}
|{{nihonqo|&quot;Desskaras komandası&quot;|デスカラス班|Desukarasu Han}}
|{{nihonqo|&quot;Hisame maciki 1&quot;|氷鮫の魔法①|Hisame no Maho ①}}
}}
| Summary     = İçi Druid dağında yalnız böyümüş və ovçuluqla məşğul olan oğlandır. O, &quot;ölümə ölüm&quot; prinsipi ilə yaşayır. Dibsizlik cadugəri Desskaras ən güclü maciklərdən biri olan Uroronu ələ keçirmək üçün dağa gələndə maciki ələ keçirən şəxs İçi olur və ilk kişi cadugər olur. Desskaras onu paytaxt Natalidə yerləşən Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasına apararkən yolda ildırım maciki olan İnazurini də ələ keçirir. Paytaxtda isə cadugər namizədi Kumuqi ilə tanış olur və ona əşya çatdırılmasında kömək edir. Analitik cadugər Şirabedonnanın sınağından uğurla keçən İçi cadugər kimi təsdiqlənir. Kumuqi isə ona nəzarət etməklə vəzifələndirilir. İçi, Desskaras və Kumuqi birlikdə macik ovlayan komanda formalaşdırırlar. Onların ilk tapşırığı Cauz kəndində buz maciki olan Uruvaşini ələ keçirmək olur.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 2
| OriginalRelDate = 4 mart 2025&lt;ref name=&quot;vol2&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 2 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884417-6 |website=[[Shueisha]] |access-date=18 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884417-6
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=8
| {{nihonqo|&quot;Hisame maciki 2&quot;|氷鮫の魔法②|Hisame no Maho ②}}
| {{nihonqo|&quot;Hisame maciki 3&quot;|氷鮫の魔法③|Hisame no Maho ③}}
| {{nihonqo|&quot;Hisame maciki 4&quot;|氷鮫の魔法④|Hisame no Maho ④}}
| {{nihonqo|&quot;Cadugərlər yığıncağı&quot;|魔女会議|Maco Kayqi}}
| {{nihonqo|&quot;Kindake maciki&quot;|菌茸の魔法|Kindake no Maho}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=13
| {{nihonqo|&quot;Gümüş qar cadugəri&quot;|銀雪の魔女|Qinsetsu no Maco}}
| &quot;???&quot;
| {{nihonqo|&quot;Çox təhlükəli macik xəbərdarlığı&quot;|最大級魔法警報|Saydaykyo Maho Keyho}}
| {{nihonqo|&quot;Antidünya maciki&quot;|反世界の魔法|Hansekay no Maho}}
}}
| Summary     = İçi buz maciki Uruvaşi ilə qarşılaşır. Uruvaşi onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınağın onu dəbdəbəli göstərmək olduğunu açıqlayır. Desskaras və Kumuqi uğursuz olduqdan sonra İçi Minakata adlı balıqçıdan öyrəndiyi texnikalardan istifadə edərək Uruvaşinin bədənini hissələrə bölür və onu saşimiyə çevririr. Beləliklə, İçi onu ələ keçirir və kəndliləri azad edir. Parlaq cadugər Maneqold İçini müzakirə etmək üçün cadugərlər yığıncağı təşkil edir və İçini dünyaya açıqlamağı təklif edir. Lakin Gümüş qar cadugəri Çikutoqe Toqeays buna qarşı çıxır, onun təhsilə ehtiyac olduğunu deyir. Məsələni həll etmək üçün macik ovlama yarışı təşkil olunur: İçi və Toqeaysdan kim birinci macik ələ keçirsə, onun istəyi baş tutacaq. Onlar bu yarışı Hoytaka meşəsində göbələk maciki olan Masilveyni ələ keçirmək barəsində təşkil edirlər. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq on yaxalayıb kökünü kəsməkdir. İçi Kumuqinin köməyi ilə ona qarşı tələ qurur, lakin onu yaxalamaq üzrə ikən hədəfini dəyişdirir. Belə ki, bu zaman ağsaçlı insan cildində olan təhlükəli macik Antidünya maciki ortaya çıxır. İçi ilə Antidünya maciki arasında döyüş başlayır.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 3
| OriginalRelDate = 4 iyun 2025&lt;ref name=&quot;vol3&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 3 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884580-7 |website=[[Shueisha]] |access-date=18 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884580-7
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=17
| {{nihonqo|&quot;Sərhədlərinin fərqində olmamaq&quot;|身の程知らず|Mi no Hodo Şirazu}}
| {{nihonqo|&quot;Dibsizlik cadugəri Desskaras&quot;|深淵の魔女 デスカラス|Şinen no Maco Desukarasu}}
| {{nihonqo|&quot;Sehr çənbəri&quot;|魔法心円|Maho Kokoro en}}
| {{nihonqo|&quot;Peyğəmbər cadugəri&quot;|予言の魔女|Yoqen no Maco}}
| {{nihonqo|&quot;Necə yaşayırıq&quot;|生き方|İkikata}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=22
| {{nihonqo|&quot;Ustad və şagird arasında qan müqaviləsi&quot;|師弟血判状|Şitey Keppanco}}
| {{nihonqo|&quot;Zalım Qokuraku&quot;|苛虐のゴクラク|Kaqyaku no Qokuraku}}
| {{nihonqo|&quot;Kişi cadugərlər və Qokuraku&quot;|魔男とゴクラク|Madan to Qokuraku}}
| {{nihonqo|&quot;Sevinc ölkəsi&quot;|幸福の国|Kofuku no Kuni}}
}}
| Summary     = İçi buz sehrindən istifadə edərək Antidünya macikinin irəliləyişini kəsir və huşunu itirir. Desskaras və Toqeays Antidünya maciki ilə döyüşür və onu geri çəkilməyə məcbur edir. İçi oyananda Peyğəmbər cadugəri ona deyir ki, Antidünya maciki bütün dünyanı məhv edəcək və onu dayandıra biləcək yeganə şəxs ancaq İçi ola bilər, lakin İçi öləcək. Buna baxmayaraq, İçi bundan qorxmur. Desskaras İçini 15 il öncə ölmüş qardaşı Libro ilə müqayis edir. Məsuliyyət hiss edən Desskaras İçi ilə qan müqaviləsi bağlayır və onun &quot;ailəsi&quot; olur. Qan müqaviləsinə görə əgər İçi ölərsə, Desskaras da öləcək. Desskarasın komandası Bakuqamiyə səyahət edərək Oqiqumo macikini ələ keçirmək istəyir. Lakin macikə işgəncə verən, təhlükəli bir şəxs olan Zalım Qokuraku ilə qarşılaşırlar. Qokuraku və İçi dostlaşırlar, Qokuraku kişi cadugər olmağın yollarını soruşur. Uroro Qokurakunu manipulyasiya etməyə çalışır, lakin Qokuraku ona aldanmır. Desskaras və Kumuqi Peyğəmbər cadugərin proqnozunda adı çəkilən yuxulayan maciki axtarırlar, nəhayət həmin macikin Bakuqami ölkəsinin sevimli maciki olduğunu kəşf edirlər. Qokuraku Bakuqaminin parazit olduğunu və onu ələ keçirmək üçün İçinin köməyini istəyir.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 4
| OriginalRelDate = 4 avqust 2025&lt;ref name=&quot;vol4&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 4 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884611-8 |website=[[Shueisha]] |access-date=18 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884611-8
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=26
| {{nihonqo|&quot;Bakuqami-sama&quot;|バクガミ様}}
| {{nihonqo|&quot;Axtarılanlar&quot;|指名手配犯|Şimey Tehayhan}}
| {{nihonqo|&quot;Bilinməyən duyğular&quot;|知らない感情|Şiranay Kanco}}
| {{nihonqo|&quot;Əməliyyat başlayır&quot;|作戦開始|Sakusen Kayşi}}
| {{nihonqo|&quot;Deyilmiş gələcək&quot;|告げる未来|Tsuqeru Miray}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=31
| {{nihonqo|&quot;Meydan oxuyan&quot;|挑戦者|Çosenşa}}
| {{nihonqo|&quot;Fədakarlıq&quot;|イケニエ|İkenie}}
| {{nihonqo|&quot;Eyni gəmidə olmaq&quot;|一蓮托生|İçiren Takuşo}}
| {{nihonqo|&quot;Görünməz qəfəs&quot;|見えない檻|Mienay ori}}
}}
| Summary     = On il öncə Qokurakunun böyük bacısı, Kaqami şahzadəsi Riçiya insanların kədərini götürən Bakuqamini kəşf edir və səfalət içərisində olan ölkəni turistik məkana çevirir. Hətta ölkənin adı Kaqamidən Bakuqamiyə dəyişdirilir. Lakin əslində Bakuqami insanların kədərini yığan və onları sahiblərinə qaytararaq intihar etmələrinə səbəb olan təhlükəli macikdir. Qokuraku macikin bu xüsusiyyətini kəşf edir, lakin saraydan sürgün edilir. Qokuraku bir gün Bakuqamini məğlub etməyə və bacısının emosiyalarını qaytarmağa and içir. İndiki zamanda Qokuraku və İçi macikə hücum edirlər və bütün xalq onların dalınca düşür. Qokuraku gizlicə bacısı Riçiyanı ziyarət edir. Riçiya onun İçi ilə dostlaşmasına sevinir, eyni zamanda Bakuqaminin gəlişinin 10 illiyinə hazırlaşdığını bildirir. İçi insanların fikrini yayındırarkən Desskaras gizlicə Bakuqamini təftiş edir və onun gizli planını ifşa edir: o, Antidünya macikinə xoş gəlmək üçün 10 illik kədəri bütün xalqa qaytarmaq niyyətindədir. Bakuqamini ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaqda Bakuqaminin yığdığı 10 illik kədərə təkbaşına dözmək lazımdır. Bakuqami bütün kədəri Qokurakuya yükləyir və onu İçiyə zəncirləyir. Ağlını itirmiş Qokuraku ilə İçi arasında döyüş başlayır. İçi Ariadnanın sehrindən istifadə edərək Qokurakunun hərəkətini məhdudlaşdırır.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 5
| OriginalRelDate = 3 oktyabr 2025&lt;ref name=&quot;vol5&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 5 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884695-8 |website=[[Shueisha]] |access-date=18 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884695-8
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=35
| {{nihonqo|&quot;Bağışlanma&quot;|贖罪|Şokuzay}}
| {{nihonqo|&quot;Paya&quot;|杭|Kui}}
| {{nihonqo|&quot;Sənə sahib olduğum üçün&quot;|キミがいたから|Kimi qa İtakara}}
| {{nihonqo|&quot;Məni qucaqla&quot;|わたしを抱き締めて|Vataşi o Dakişimete}}
| {{nihonqo|&quot;Geri qayıdan duyğular&quot;|取り戻した感情|Torimodoşita Kanco}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=40
| {{nihonqo|&quot;Varislik&quot;|継承|Keyşo}}
| {{nihonqo|&quot;Sənin üçün&quot;|キミのために|Kimi no Tame ni}}
| {{nihonqo|&quot;Fərqində olmaq&quot;|自覚せよ|Cikaku Seyo}}
| {{nihonqo|&quot;Çoxluq&quot;|豊作|Hosaku}}
}}
| Summary     = Bakuqami ilə döyüşən Qokuraku kabuslarla üzləşir, anasının ölümünü unutduğu üçün intihar edən Riçiyanın kabusunu görür. Lakin İçinin ailənin mənası haqqında sualını xatırlayıb dözməyə davam edir. Belə ki, Qokuraku bu suala ailəni dayaq rolunda çıxış edən paya kimi cavab verir. Qokuraku sınaqdan keçmək üzrəykən Bakuqami daha çox kədər toplamaq üçün Kaqami xalqını axtarır, lakin cadugərlərin müdaxiləsi ilə onlar təhlükəsiz yerə götürülür. Bakuqami Riçiyanın kədərini çəkmək istəsə də, Riçiya onu rədd edir. Qokuraku sınağı tamamlayır və İçi maciki ələ keçirir. Nəticədə, Kaqami xalqının uzun müddət möhürlü qalmış duyğuları özlərinə qayıdır. Riçiyanın anası üçün sadə yas mərasimi keçirilir və Riçiya yeni kraliça elan olunur. O, krallığı çiçəkləndirmək üçün and içir. İçi Qokurakunu onlara qoşulmağa dəvət edir. Qokuraku bu təklifi əvvəlcə rədd edir, bacısına krallıqda kömək etmək istəyir. Lakin Riçiya artıq krallığın məsuliyyətini Qokurakuya yükləmək istəmədiyini bildirir və Qokuraku Desskaras komandasına qoşulmağa razı olur. Cadugərlər assosiasiyasına gələn Qokuraku cinayətlərini etiraf edir və üzr istəyir. Maneqold onu Desskaras komandasının xüsusi köməkçisi vəzifəsinə təyin edir. Assosiasiya İçi üçün şənlik təşkil etməyə qərar verir. Kumuqi dəvət olunanlar arasında bacısı Spika Harvestin adını görür.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 6
| OriginalRelDate = 4 dekabr 2025&lt;ref name=&quot;vol6&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 6 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884865-5 |website=[[Shueisha]] |access-date=18 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884865-5
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=44
| {{nihonqo|&quot;Hədiyyə&quot;|おくりもの|Okurimono}}
| {{nihonqo|&quot;Görünüşünün əksinə&quot;|見かけによらず|Mikake ni Yorazu}}
| {{nihonqo|&quot;Vacib xatirələr&quot;|大事な思い出|Daycina Omoyde}}
| {{nihonqo|&quot;Kumuqi Harvest&quot;|クムギ・ハーヴェスト|Kumuqi Havesuto}}
| {{nihonqo|&quot;Yeni vəhy&quot;|新たな予言|Aratana Yoqen}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=49
| {{nihonqo|&quot;Bir stəkan su&quot;|お水を一杯|Omizu o ippay}}
| {{nihonqo|&quot;Meydan oxuyanlar&quot;|反く者|Somokumono}}
| {{nihonqo|&quot;Yeni bir dövrə doğru!&quot;|新たな時へ!|Aratanaci e!}}
| {{nihonqo|&quot;Dondur&quot;|フリーズ|Furizu}}
}}
| Summary     = Toqeaysın tapşırığı ilə İçi qazandığı pulu xərcləməyə çalışır və o, Kumuqinin tövsiyəsi ilə Desskarasa hədiyyə kimi ulduzlu konfetlər alır. İçinin tanıtım şənliyi baş tutur. Tədbirə gələnlər arasında olan Kumuqinin bacısı Spika nüfuzunu artırmaq üçün İçiyə yaxınlaşmaq istəyir və Desskaras komandasında Kumuqini əvəzləməyi təklif edir. Kumuqi öz uşaqlığını xatırlayır, səbəb olduğu qəza nəticəsində Spikanın bir gözünü itirməsini və bu səbəbdən Spikanın uzun illər ondan istifadə etməsini yada salır. Kumuqi bacısına qarşı gələrək Desskaras komandasında qalmaqda israr edir və İçi Spikanı rədd edir. Cikişirone cadugərlər yığıncağında yeni vəhy almadığını bildirir. Həmin gecə Antidünya macikinin onu öldürməsi barədə vəhy alır. Onun yanına gizlicə soxulan və Antidünya macikinin elçisi olan Hitsuqi Cikişironeyə onlara qatılmasını təklif edir. Hitsuqi uzaqlaşarkən Desskarasla qarşılaşır və aralarında döyüş baş tutur. Hitsuqi qaçarkən cadugərlərin macikləri ələ keçirdiyi dövrün başa çatacağını bildirir. Desskaras komandası yeni tapşırığa yollanır. Onlar Sarğac dənizindəki bir kabus gəmidə yaşayan əfsanəvi macik olan zamanı bükən maciki ələ keçirməklə vəzifələndirilirlər. Onlar zaman maciki ilə qarşılaşanda şoka düşürlər: onun hamilə olan insan arvadı ilə qarşılaşırlar.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 7
| OriginalRelDate = 4 mart 2026&lt;ref name=&quot;vol7&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 7 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-884874-7 |website=[[Shueisha]] |access-date=7 mart 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-884874-7
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=52
| {{nihonqo|&quot;Ağır zərbə&quot;|重い一撃|Omoy İçiqeki}}
| {{nihonqo|&quot;Araya girən&quot;|踏み入る者|Fumiirumono}}
| {{nihonqo|&quot;Diz çökün&quot;|跪け|Hizamazuke}}
| {{nihonqo|&quot;Ekstra&quot;|エクストラ|Ekusutora}}
| {{nihonqo|&quot;Sevgi və nifrət&quot;|大好きと大嫌い|Daysuki to Daykiray}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=58
| {{nihonqo|&quot;Gələcəyi hörmək&quot;|紡いでいく|Tsumuide İku}}
| {{nihonqo|&quot;Dəyişən gələcək&quot;|うごく未来|Uqoku Miray}}
| {{nihonqo|&quot;Arasında&quot;|間|Ma}}
| {{nihonqo|&quot;Həyati məqamlar&quot;|急所|Kyuşo}}
}}
| Summary     = İçi Zaman bükən macikin pis niyyətli macik olmadığını biləndə onu ələ keçirməkdən imtina edir. Cikişirone Minervanın uşağının ölməli olduğunu dediyi üçün Minerva ona şillə vurur. Bu zaman okean cərəyanlarını idarə edən və bir çox dənizçini öldürmüş macik Kizaşi gəlir. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq onu öldürməkdir. O, Zamanı bükən maciklə oynamağı sevir, lakin uşağını öldürməyə çalışır, çünki uşağın onu zəiflətdiyini düşünür. İçi Kizaşini məğlub etməyə çalışır, lakin alınmır. İçi Uroro ilə müqavilə bağlayır və bədəninin qısa müddətlik ələ keçirilməsinə razı olur. Uroro gücləndirilmiş İnazuri hücumu ilə Kizaşinin bədənini parçalayır və vaxt qazanır. Minervada üzr istəyən Cikişirone Kizaşinin qayıtması ilə bağlı dəhşətli vəhy alır. Özünə gələn Kizaşi Hitsuqi ilə birlikdə hücum edir, bu zaman Qokurakunun başçılıq etdiyi qrup Minervanı uzaqlaşdırmağa çalışır. Ölmüş dənizçiləri dirildən Hitsuqi ilə Zamanı bükən macik döyüşməyə başlayır. Hitsuqinin əmri ilə Kizaşi Minervanın dalınca düşür. Hitsuqi Desskarasa onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınağın onun üçün 10.000 ölüm təqdim etmək olduğunu açıqlayır.
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 8
| OriginalRelDate = 1 may 2026&lt;ref name=&quot;vol8&quot;/&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-885043-6
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
{{sıralı siyahı|start=62
| {{nihonqo|&quot;Parçalanmış ürək&quot;|引き裂かれた心|Hikisakareta Kokoro}}
| {{nihonqo|&quot;Təhdid&quot;|脅威|Kyoi}}
| {{nihonqo|&quot;Vəd&quot;|約束|Yakusoku}}
| {{nihonqo|&quot;Libro&quot;|リブロ|Riburo}}
| {{nihonqo|&quot;Beş saniyəlik əlaqə&quot;|繋げる5秒|Tsunaqeru Qo-byo}}
}}
| ChapterListCol2 =  
{{sıralı siyahı|start=67
| {{nihonqo|&quot;Həmin 1 saniyə&quot;|その一秒が|Sono İçi-byo qa}}
| {{nihonqo|&quot;Qabarma və çəkilmə&quot;|寄せては返す|Yosete va Kaesu}}
| {{nihonqo|&quot;İşıq ulduzu&quot;|光星|Kosey}}
| {{nihonqo|&quot;Sonuncu yuxu&quot;|最後の夢|Sayqo no Yume}}
}}
| Summary     = 
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list
| VolumeNumber    = 9
| OriginalRelDate = 3 iyul 2026&lt;ref name=&quot;vol9&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ 9 |url=https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-885101-3 |website=[[Shueisha]] |access-date=20 may 2026 |language=yaponca}}&lt;/ref&gt;
| OriginalISBN    = 978-4-08-885101-3
| ChapterList     =
| ChapterListCol1 =  
| ChapterListCol2 =  
| Summary     = 
| LineColor   = FCAF02
}}
{{Graphic novel list/footer}}

===== ''Tankobon'' formatında olmayan fəsillər =====
Aşağıdakı fəsillər &quot;[[Weekly Shōnen Jump]]&quot; jurnalında nəşr olunsa da, [[tankobon]] cildi formatında nəşr olunmayıb.
{{sıralı siyahı|start=71
&lt;!-- 9-cu cild olması planlaşdırılır--&gt;
| {{nihonqo|&quot;Bir neçə saniyə daha&quot;|あと数秒|Ato Subyo}}
| {{nihonqo|&quot;Sadəcə bir anlığına belə olsa&quot;|一瞬でも長く|İşşun Demo Naqaku}}
| {{nihonqo|&quot;Ulduz düşür&quot;|星堕ちる|Hoşi Oçiru}}
| {{nihonqo|&quot;Evə qayıdaq&quot;|戻もどろう|Modoro}}
| {{nihonqo|&quot;Mirası davam etdirənlər&quot;|繋いでいく者|Tsunayde iku Mono}}
| {{nihonqo|&quot;Empatiya&quot;|寄り寄い|Yoriyoi}}
| {{nihonqo|&quot;Qapı sındıranlar&quot;|闖入者|Çinyuşa}}
| {{nihonqo|&quot;Təsadüfi görüşlər taledir&quot;|袖振り合って|Sode Furiatte}}
| {{nihonqo|&quot;Necəsən?&quot;|お元気?|Oqenki?}}
| {{nihonqo|&quot;Xəyanətkar&quot;|裏切り者|Uraqirimono}}
| {{nihonqo|&quot;Qarşıdurma&quot;|相対|Aytay}}
| {{nihonqo|&quot;Davamçılar&quot;|継承せし者|Keyşo Seşi Mono}}
| {{nihonqo|&quot;Yay həşəratı&quot;|夏の虫|Natsu no Muşi}}
| {{nihonqo|&quot;Mən onu istəyirəm&quot;|あの子が欲しい|Ano ko qa Hoşi}}
| {{nihonqo|&quot;Səndən çox çox nifrət edirəm&quot;|嫌よ嫌よも大嫌い|İya yo İya yo mo Daykiray}}
| {{nihonqo|&quot;Xətti keçmək&quot;|境界線|Kyokaysen}}
}}

== Qəbul ==
&quot;[[My Hero Academy]]&quot; manqasının müəllifi [[Kohey Horikoşi]] və &quot;[[D.Gray-man]]&quot; manqasının müəllifi [[Katsura Hoşino]] manqa seriyasını tövsiyə etmişdirlər.&lt;ref name=&quot;kohey&quot;&gt;{{cite web |title=西修×宇佐崎しろが描く「魔男のイチ」1巻、堀越耕平が絶賛「少年漫画の理想です」 |url=https://natalie.mu/comic/news/606243|website=[[Natalie (sayt)|Comic Natalie]] |access-date=17 mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112123633/https://natalie.mu/comic/news/606243 |archive-date=12 noyabr 2025 |language=yaponca |date=2 yanvar 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;katsura&quot;&gt;{{cite web |title=魔男のイチ：「D.Gray-man」星野桂が震撼！　「私は何を目撃させられてるんだ……？」　西修×宇佐崎しろ「ジャンプ」話題作 |url=https://mantan-web.jp/article/20250601dog00m200018000c.html |website=Mantan Web |access-date=17 mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602103543/https://mantan-web.jp/article/20250601dog00m200018000c.html |archive-date=12 iyun 2025 |language=yaponca |date=2 iyun 2025}}&lt;/ref&gt;

Manqa seriyası 2025-ci ildə [[Next Manqa Mükafatı]]nın qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=次にくるマンガ大賞 2025」1位に「魔男のイチ」「サンキューピッチ」|url=https://natalie.mu/comic/news/640855 |website=[[Natalie (sayt)|Comic Natalie]] |access-date=17 mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/2/https://natalie.mu/comic/news/640855 |archive-date=15 yanvar 2026 |language=yaponca |date=18 sentyabr 2025}}&lt;/ref&gt; 2026-cı ildə [[Manqa Tayşo|Manqa Tayşo Mükafatı]]na namizəd göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=マンガ大賞2026」ノミネート12作品を発表|url=https://natalie.mu/comic/news/656762 |website=[[Natalie (sayt)|Comic Natalie]] |access-date=17 mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302124810/https://natalie.mu/comic/news/656762 |archive-date=2 mart 2026 |language=yaponca |date=2 mart 2026}}&lt;/ref&gt; 2026-cı ildə &quot;Ən yaxşı şonen manqası&quot; kateqoriyasında [[Kodansha Manqa Mükafatı]]na namizəd göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=50th Annual Kodansha Manga Awards' Nominees Announced |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-04-06/50th-annual-kodansha-manga-awards-nominees-announced/.236139 |website=[[Anime News Network]] |access-date=6 aprel 2026 |language=ingiliscə |date=6 aprel 2026}}&lt;/ref&gt; 2026-cı ildə &quot;[[MyAnimeList]]&quot; tərəfindən &quot;Bu manqanı oxumalısız&quot; siyahısına salınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=You Should Read This Manga 2026 |url=https://myanimelist.net/readthismanga/2026 |website=[[MyAnimeList]] |access-date=9 aprel 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409102645/https://myanimelist.net/readthismanga/2026?utm_source=MAL&amp;utm_medium=forum-2258827 |archive-date=9 aprel 2026 |language=ingiliscə |date=2026}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Rəsmi saytı|https://www.shonenjump.com/j/rensai/madannoichi.html|&quot;Weekly Shōnen Jump&quot;da manqanın}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:2024-cü ilin manqaları]]
[[Kateqoriya:Cadugərlik haqqında anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Fentezi anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Şonen manqaları]]
[[Kateqoriya:Shueisha manqaları]]
[[Kateqoriya:Viz Media manqaları]]
[[Kateqoriya:Next Manqa Mükafatının qalibləri]]</text>
      <sha1>c3p683ll7ef0l9n07bgj4x5la58z7ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avstriya şillinqi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>970340</id>
    <revision>
      <id>8965718</id>
      <parentid>8652311</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="84ngdlitbrm6214v0y0gd0ilndu771k" xml:space="preserve">{{Valyuta
|Adı                       = 
|Orijinal adı              = 
|Dil kodu                  = 
|ISO-en                    = 
|ISO-fr                    = 
|Şəkil                     = 
|Şəkil2                    = 
|Ümumi izahı               = 
|İzah                      = 
|İzah2                     = 
|Eni                       = 
|Şəklin eni                = 
|Şəklin eni2               = 
|ISO                       = 
|ISO rəqəmi                = 
|ISO2                      = 
|ISO rəqəmi2               = 
|ISO3                      = 
|ISO rəqəmi3               = 
|Emitent                   = 
|Rəsmi_istifadəçilər       = 
|Qeyri-rəsmi_istifadəçilər = 
|İbarətdir1                = 
|Nisbət1                   = 
|İbarətdir2                = 
|Nisbət2                   = 
|İbarətdir3                = 
|Nisbət3                   = 
|İbarətdir4                = 
|Nisbət7                   = 
|Çoxsaylı1                 = 
|Nisbət4                   = 
|Çoxsaylı2                 = 
|Nisbət5                   = 
|Çoxsaylı3                 = 
|Nisbət6                   = 
|Əvəzedici1                = 
|Əvəzedici2                = 
|Əvəzedici3                = 
|Simvol                    = 
|Abreviatura               = 
|İşarə                     = 
|Sikkələr                  = 
|Əsginaslar                = 
|Dövriyyəyə buraxılma      = 
|Dövriyyəyə buraxılma_son  = 
|Əvəz etdi                 = 
|Xronika                   = 
|Mərkəzi bank              = 
|Mərkəzi bankın_saytı      = 
|Çap_edən                  = 
|Çap təşkilatının_saytı    = 
|Sikkəxana                 = 
|Sikkəxana_saytı           = 
|Sikkəxana2                = 
|Sikkəxana_saytı2          = 
|Commons                   = 
|İnflyasiya                = 
|İl                        = 
}}
'''Avstriya şillinqi''' — mart 1925-ci ildən 1938-ci ilə qədər və 1945-ci ildən 31 dekabr 2001-ci ildə [[Avrozona|avronun]] tətbiqinə qədər Avstriyanın valyutası idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{avstriya-qaralama}}
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>84ngdlitbrm6214v0y0gd0ilndu771k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aagtekerke (1724)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>970468</id>
    <revision>
      <id>8965696</id>
      <parentid>8669270</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="4fphosqwchg882i6vt18o28zvj92di1" xml:space="preserve">{{gəmi}}

'''''Aagtekerke''''' ({{IPA-nl|ˈaːxtəˌkɛrkə}}) — 1724-cü ildə [[Holland Ost-Hind şirkəti]] tərəfindən tikilmiş gəmi. O, 1725–1726-cı illərdə ilk səfərində Ümid burnundan [[Niderland]] müstəmləkəsi olan [[Bataviaya]] üzərkən naməlum şəkildə itmişdir.&lt;ref name=&quot;huygens-93704&quot;&gt;{{Cite web |title=The Dutch East India Company's shipping between the Netherlands and Asia 1595-1795 |url=http://resources.huygens.knaw.nl/das/detailVoyage/93704 |access-date=2020-02-01 |website=huygens.knaw.nl |publisher=Huygens ING |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200307/http://resources.huygens.knaw.nl/das/detailVoyage/93704 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1720-ci illərin gəmiləri]]</text>
      <sha1>4fphosqwchg882i6vt18o28zvj92di1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1972-ci ildə iqtisadiyyat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>970627</id>
    <revision>
      <id>8965705</id>
      <parentid>8664038</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8965705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="85cqs10uhjsbw9ujij7tc7uz13x6hae" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|1972 in economics}}

[[Kateqoriya:1972|İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1970-ci illərdə iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsrdə iqtisadiyyat]]</text>
      <sha1>85cqs10uhjsbw9ujij7tc7uz13x6hae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adaptiv davranış</title>
    <ns>0</ns>
    <id>971140</id>
    <revision>
      <id>8966092</id>
      <parentid>8890139</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9039" sha1="6s48ai81jlcyggy0m4wgy4hobl63crb" xml:space="preserve">'''Adaptiv davranış''' — fərdin və ya [[orqanizm]]in yaşadığı [[mühit]]ə uyğunlaşmasını təmin edən, onun gündəlik həyat fəaliyyətini effektiv şəkildə həyata keçirməsinə kömək edən davranış və bacarıqların məcmusudur. Bu anlayış xüsusilə [[psixologiya]], [[təhsil elmləri]], [[sosiologiya]] və [[biologiya]] sahələrində istifadə olunur və fərdin sosial, praktik və ünsiyyət bacarıqlarını əhatə edir.&lt;ref&gt;Psychometrics and Psychological Assessment, Carina Coulacoglou, Donald Saklofske, published 20 June 2017&lt;/ref&gt;

Adaptiv davranış insanın sosial mühitdə müstəqil yaşaması, gündəlik problemləri həll etməsi və digər insanlarla qarşılıqlı əlaqə qurması üçün zəruri olan bacarıqları əhatə edir. Bu davranış forması fərdin yaşına, mədəniyyətinə və sosial mühitinə uyğun şəkildə formalaşır.&lt;ref&gt;Neef, A.N.; Iwata, B.A.; Page T.J. et al. (1978). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1311310/pdf/jaba00110-0019.pdf Public Transportation Skills. In vivo versus classroom instruction]. ''Journal of Applied Behavior Analysis'', 11, 331–4.&lt;/ref&gt;

Adaptiv davranış termini əsasən fərdin real həyat vəziyyətlərində necə davrandığını və mühitin tələblərinə necə uyğunlaşdığını təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bu davranışlar insanın gündəlik fəaliyyətlərini – məsələn, ünsiyyət qurma, özünə qulluq etmə, sosial münasibətlər yaratma və problemləri həll etmə bacarıqlarını əhatə edir.&lt;ref&gt;Gruber, B.; Reeser R.; Reid, D.H. (1979). Providing a less restrictive environment to retarded persons by teaching independent walking skills. ''Journal of Applied Behavior Analysis'', 12, 285–97.&lt;/ref&gt;

[[Psixologiya]] və [[pedaqogika]] sahələrində adaptiv davranış fərdin funksional müstəqilliyini qiymətləndirmək üçün mühüm göstərici hesab edilir. Xüsusilə [[inkişaf pozuntuları]] və ya [[əqli inkişaf geriliyi]] olan şəxslərin qiymətləndirilməsində bu anlayış geniş istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;HaringKennedy1987&quot;&gt;{{cite journal|last1=Haring|first1=Thomas G.|last2=Kennedy|first2=Craig H.|last3=Adams|first3=Mary J.|last4=Pitts-Conway|first4=Valerie |title=Teaching Generalization of Purchasing Skills Across Community Settings to Autistic Youth Using Videotape Modeling|journal=Journal of Applied Behavior Analysis |volume=20|issue=1|year=1987 |pages=89–96|issn=0021-8855|doi=10.1901/jaba.1987.20-89|pmid=3583966|pmc=1285955|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Əsas komponentlər ==
Adaptiv davranış bir neçə əsas bacarıq sahəsini əhatə edir:&lt;ref name=&quot;SpragueHorner1984&quot;&gt;{{cite journal|last1=Sprague|first1=J. R. |last2=Horner|first2=R. H|title=The effects of single instance, multiple instance, and general case training on generalized vending machine use by moderately and severely handicapped students |journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=17 |issue=2|year=1984 |pages=273–278|issn=0021-8855 |doi=10.1901/jaba.1984.17-273|pmid=6735957 |pmc=1307940}}&lt;/ref&gt;

=== Konseptual bacarıqlar ===
Konseptual bacarıqlar düşünmə və biliklə bağlı funksiyaları əhatə edir. Bu sahəyə aşağıdakılar daxildir:&lt;ref name=&quot;PageIwata1976&quot;&gt;{{cite journal|last1=Page|first1=T. J. |last2=Iwata|first2=B. A. |last3=Neef|first3=N. A. |title=Teaching pedestrian skills to retarded persons: generalization from the classroom to the natural environment |journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=9|issue=4|year=1976|pages=433–444 |issn=0021-8855 |doi=10.1901/jaba.1976.9-433|pmid=1002631 |pmc=1312038}}&lt;/ref&gt;

* dil və ünsiyyət bacarıqları  
* oxu və yazı  
* riyazi bacarıqlar  
* problemlərin həlli  
* yaddaş və diqqət

=== Sosial bacarıqlar ===
Sosial bacarıqlar fərdin digər insanlarla qarşılıqlı münasibətlər qurmasını təmin edir. Bu bacarıqlara daxildir:&lt;ref&gt;McGrath, A.; Bosch, S.; Sullivan, C.; Fuqua, R.W. (2003). Teaching reciprocal social interactions between preschoolers and a child diagnosed with autism. ''Journal of Positive Behavioral Interventions'', 5, 47–54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;O'Brien, F.; Bugle, C. &amp; Azrin N.H. (1972). Training and maintaining a retarded child's proper eating. ''JABA'', 5, 67–72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wilson, P.G.; Reid, D.H.; Phillips, J.F. &amp; Burgio, L.D. (1984). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1307933/pdf/jaba00032-0065.pdf Normalization of institutional mealtimes for profoundly retarded persons] {{Wayback|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1307933/pdf/jaba00032-0065.pdf |date=20230315104447 }}. Effects and non-effects of teaching family-style dining. ''JABA'', 17, 189–201.&lt;/ref&gt;

* sosial qaydaların başa düşülməsi  
* empatiya və emosional anlayış  
* sosial məsuliyyət  
* dostluq münasibətlərinin qurulması  
* davranışın sosial normalara uyğunlaşdırılması  

=== Praktik bacarıqlar ===
Praktik bacarıqlar gündəlik həyat fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlıdır. Bu bacarıqlar aşağıdakılardan ibarətdir:&lt;ref&gt;Haring, T.G. (1985). Teaching between class generalization of toy play behavior to handicapped children. ''JABA'', 18, 127–139.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lifter, K.; Sulzer-Azaroff, B.; Anderson, S.R. &amp; Cowdery, G.E. (1993) Teaching Play Activities to Preschool Children with Disabilities: The Importance of Developmental Considerations. ''Journal of Early Intervention'', 17, 139–159.&lt;/ref&gt;

* şəxsi gigiyena və özünə qulluq  
* ev işlərinin yerinə yetirilməsi  
* maliyyə və vaxtın idarə edilməsi  
* nəqliyyatdan istifadə  
* təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmə  

== Psixologiyada adaptiv davranış ==
[[İnkişaf psixologiyası]] və [[klinik psixologiya]] sahələrində adaptiv davranış fərdin sosial və funksional müstəqilliyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Bu anlayış xüsusilə uşaqların inkişaf səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır.

Psixoloqlar adaptiv davranışı qiymətləndirmək üçün müxtəlif standartlaşdırılmış testlərdən istifadə edirlər. Bu testlər fərdin sosial, konseptual və praktik bacarıqlarını ölçməyə imkan verir.

Adaptiv davranışın aşağı səviyyəsi bəzi inkişaf pozuntularının göstəricisi ola bilər. Məsələn, [[autizm spektr pozuntusu]] və ya [[əqli inkişaf geriliyi]] olan şəxslərdə adaptiv davranış bacarıqları daha zəif inkişaf edə bilər.

== Biologiyada adaptiv davranış ==
[[Biologiya]] və [[etologiya]] sahəsində adaptiv davranış orqanizmin yaşaması və çoxalması üçün faydalı olan davranış formalarını ifadə edir. Bu davranışlar [[təbii seçmə]] nəticəsində formalaşır və növün mühitə uyğunlaşmasına kömək edir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Psychology: Adaptive Behavior |url=http://classof1.com/homework_answers/psychology/adaptive_behavior/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202113209/http://classof1.com/homework_answers/psychology/adaptive_behavior/ |url-status=dead |archive-date=2 February 2011 |access-date=2 October 2011 }}&lt;/ref&gt;

Məsələn:

* heyvanların miqrasiyası  
* qida axtarma strategiyaları  
* yırtıcılardan qorunma davranışları  
* sosial qruplarda yaşama  

Bu davranışlar orqanizmin yaşama şansını artırdığı üçün adaptiv hesab olunur.&lt;ref&gt;Kholenberg (1970). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1311127/pdf/jaba00078-0013.pdf Punishment of persitent vomiting: A case study]. ''Journal of Applied Behavior Analysis'', 3, 241–245.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rast, J.; Johnston, J.M.; Drum, C. &amp; Corin, J. (1981). The relation of food quantity to rumination behavior. ''Journal of Applied Behavior Analysis'', 14, 121–130.&lt;/ref&gt;

== Təhsildə rolu ==
[[Xüsusi təhsil]] və [[inklüziv təhsil]] sahələrində adaptiv davranış bacarıqlarının inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllimlər və mütəxəssislər şagirdlərin gündəlik həyat bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün müxtəlif təlim strategiyalarından istifadə edirlər.&lt;ref name=&quot;MaceKnight1986&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mace|first1=F C|last2=Knight|first2=D|title=Functional analysis and treatment of severe pica.|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=19|issue=4|year=1986|pages=411–416|issn=0021-8855|doi=10.1901/jaba.1986.19-411|pmid=3804874|pmc=1308091}}&lt;/ref&gt;

Adaptiv davranışın inkişafı şagirdlərin  müstəqil yaşamasına , sosial inteqrasiyasına, əmək fəaliyyətində iştirakına   kömək edir.

== Həmçinin bax ==
* [[Davranış]]
* [[Sosial bacarıqlar]]
* [[İnkişaf psixologiyası]]
* [[Etologiya]]
* [[Təbii seçmə]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.bacb.com BACB (Behavior Analyst Certification Board)]

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İnsan davranışı]]
[[Kateqoriya:Davranış anlayışları]]
[[Kateqoriya:İnkişaf psixologiyası]]
[[Kateqoriya:Təkamül psixologiyası]]
[[Kateqoriya:Sosial psixologiya]]</text>
      <sha1>6s48ai81jlcyggy0m4wgy4hobl63crb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichi the Witch personajlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>972238</id>
    <revision>
      <id>8965562</id>
      <parentid>8904399</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <origin>8965562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18165" sha1="4q7gy6al44wf29ttesfzv2zpli0vj6q" xml:space="preserve">[[Fayl:Ichi the Witch personajları.png|thumb|Desskaras komandası (soldan sağa): Desskaras, Kumuqi Harvest, İçi və Qokuraku Kaqami.|300px]]
[[Osamu Nişi]] tərəfindən yaradılmış &quot;[[Ichi the Witch]]&quot; manqa seriyasına [[Şiro Usazaki]] tərəfindən illüstrasiya olunan bir çox personaj daxildir. Manqada hadisələr macik adlandırılan sehrli bədheybətlərin yaşadığı dünyada baş verir. Macikləri ovlayıb onların sehrini ələ keçirən şəxslərə &quot;[[cadugər]]&quot; deyilir. Cadugələrin macikləri ovlaması üçün onların verdiyi sınaqlardan keçməlidirlər. Tapşırığı uğurla yerinə yetirə bilən cadugər maciki ələ keçirir və onun sehrinə sahib olur.

Seriyanın əsas personajı bir dağda yalnız böyüyən və ovçuluqla məşğul olan İçi adlı oğlandır. O, ən təhlükəli maciklərdən biri hesab olunan Kral Uroronu ələ keçirə bilir və tarixdəki ilk kişi cadugər olur. Bu ana şahidlik edən cadugər Desskaras onu cadugərlər assosiasiyasına aparır. Digər cadugərlər onun gücünü təsdiqləyirlər və cadugər kimi qəbul edirlər. Desskaras, İçi və İçinin hərəkətlərini qeyd etməkdən məsul olan Kumuqi Harvest macikləri ovlayan komanda formalaşdırırlar. Tezliklə onlara sehrli əşyalardan istifadə edən güclü döyüşçü Qokuraku Kaqami də qoşulur.

Seriyanın yaradıcısı Osamu Nişi əvvəlcə cadugər olmaq arzusunda olan bir oğlan və cadugərləri qorumaq istəyən bir cəngavər haqqında manqa yazmaq istəmişdir. Lakin əsas personajı hekayədə daha qeyri-adi bir personaj kimi təqdim etmək üçün onu sadəcə ovçuluqla maraqlanan oğlan kimi göstərməyə qərar vermişdir.&lt;ref name=&quot;yomi&quot;&gt;{{cite web |title=「なぜ魔男という言葉がないんだろう？」西修さん×宇佐崎しろさんが語る「魔男のイチ」誕生秘話 |url=https://www.yomiuri.co.jp/culture/subcul/20260227-GYT1T00146/ |website=Yomiuri |access-date=14 mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307144742/https://www.yomiuri.co.jp/culture/subcul/20260227-GYT1T00146/ |archive-date=7 mart 2026 |language=yaponca |date=7 mart 2026}}&lt;/ref&gt;

== Desskaras komandası ==
;{{nihonqo|İçi|イチ}}
:Druid dağında böyümüş vəhşi ovçu. O, balaca olanda ailəsi tərəfindən tərk edilib və təkbaşına ovlanmağı öyrənib. Həyatda əsas prinsiplərindən biri &quot;ölümə ölüm&quot;dür. O, maciklər kralı Ororoyu məğlub edərək tarixdəki ilk kişi cadugər olur. Desskarasın dəstəyi ilə macikləri ovlamağa başlayır. 

;{{nihonqo|Desskaras|デスカラス|Desukarasu}}
:Dibsizlik cadugəri. Ən gözəl və güclü cadugər hesab olunur. Hələ 11 yaşında macik ələ keçirərək bunu bacarmış ən gənc iki cadugərdən biri olmuşdur. Ulduzlara yaxınlığı ilə tanınan, ulduz tanrısı Hoşiqamiyə ibadət edilən Polyaris dağında yerləşən kənddəndir. Mənsub olduğu İkaqura klanının üzvləri Ulduzyeyənlər kimi tanınır. Kral Ororo ilə döyüşərkən İçinin cadugərə çevrilməsinə şahidlik edir və onu Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasına aparır. Toqeays ilə eyni məktəbdə təhsil alıb. Libro adlı balaca qardaşı 15 il öncə Antidünya maciki tərəfindən öldürülmüşdür. Qardaşına verdiyi sözü tutaraq cadugər olmağa və istənilən maciki yaxalamağa qərar verib.

;{{nihonqo|Kumuqi Harvest|クムギ・ハーヴェスト|Kumuqi Havesuto}}
:Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasının cadugər namizədi və Cadugər Tədqiqat Klubunun üzvü. Şirabedonnanın tapşırığı ilə Desskaras komandasına qatılır və İçiyə nəzarət etməklə vəzifələndirilir. Özünü bacısı Spikanın kölgəsində hiss edir və uşaq olanda səbəb olduğu qəza nəticəsində bacısının bir gözünü itirməsinə görə özünü pis hiss edir.

;{{nihonqo|Qokuraku Kaqami|ゴクラク・カガミ}}
:Cadugərlər assosiasiyasının rəsmi təhlükəlilər siyahısında olan mavi saçlı oğlan. Qəddar Qokuraku kimi tanınır və Kaqami ərazisində macikləri qəddarlarlıqla döyməsi ilə tanınır. Lakin sehr gücünə malik olmadığı üçün döydüyü maciklərin sınağını tamamlasa belə onları ələ keçirə bilmir. Macikləri ovlamaq üçün bədəninə bir çox modifikasiyalar etmişdir. Əsas hədəfi Bakuqamini ovlamaqdır. Çünki əslində Kaqami ölkəsinin şahzadəsidir və Riçiyanın bacısıdır. Bakuqaminin məğlub edilməsindən Desskaras komandasına xüsusi köməkçi kimi qoşulur, cadugərlər assosiasiyasının üzvü olur və İçi ilə birlikdə macik ovlamağa başlayır.

== Mantinel Cadugərlər Assosiasiyası ==
=== Cadugərlər ===
;{{nihonqo|Maneqold|マネーゴールド|Maneqorudo}}
:Parlaq cadugər. Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasının prezidentidir.

;{{nihonqo|Şirabedonna|シラベドンナ}}
:Analitik cadugər. Mantinel Cadugər Assosiasiyasının vacib üzvü və Cadugər Tədqiqat Klubunun supervayzeri. Onun analizləri daim doğru çıxır.

;{{nihonqo|Çikutoqe Toqeays|チクトゲ ・トゲアイス|Çikutoqe Toqeaysu}}
:Gümüş qar cadugəri. Nizam-intizama böyük diqqət ayıran cadugərdir. Hələ 11 yaşında macik ələ keçirərək bunu bacarmış ən gənc iki cadugərdən biri olmuşdur. Desskaras ilə eyni məktəbdə təhsil alıb. İçinin ictimaiyyətə açıqlanmasına qarşıdır. İçinin cadugərlər akademiyasında təhsil almasını dəstəkləyir. Bu məsələni həll etmək üçün İçi ilə Toqeays arasında macik ovlama yarışı təşkil olunur.

;{{nihonqo|Cikişirone|ジキシローネ}}
:Peyğəmbər cadugər. Bir əsr boyunca komada yatmış, qəfildən oynaraq başqa bir insana çevrilmişdir. Belə ki, onun bədəni əslində Peyğəmbər maciki olan Mirsam tərəfindən ələ keçirilir. Buna baxmayaraq, Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasının üzvüdür. Peyğəmbər maciki ilə dostluq edir. İnsanlarla maciklərin birlikdə yaşaya bildiyi dünyanın xəyalını qurur.

;{{nihonqo|Amodoro Ribbonkendi|アモドーロ・リボンキャンディ|Amodoro Ribonkyandi}}
:Mərmi cadugəri. Mantinel Cadugər Assosiasiyasının vacib üzvüdür. O, cadugərlərə xəyanət edərək Fucimine ilə ittifaq qurur. Ailəsinə xidmət edən Maskat adlı macikin gücündən istifadə edir. Sehr enerjisi çox olduğu üçün macikin ona verdiyi silahın demək olar ki, gülləsi bitmir.

;{{nihonqo|Otoqiri Utsune|オトギリ・ウツネ}}
:Xaos cadugəri. Mantinel Cadugər Assosiasiyasının vacib üzvüdür.

;{{nihonqo|Franken Dessusi|フランケン・デシューシー|Franken Deşuşi}}
:Acgöz cadugər. Mantinel Cadugər Assosiasiyasının vacib üzvüdür.

;{{nihonqo|Trikaputo|トリカプト|Torikaputo}}
:Bədxah cadugər. Mantinel Cadugər Assosiasiyasının vacib üzvüdür. Bənövşəyi paltar geyinir, gümüş saçlıdır, siqar çəkir. Özünü &quot;böyük xanım&quot; adlandırır. Onun sehri arındırıcı öpüşə malikdir.

=== Digərləri ===
;{{nihonqo|Lav Co|ラヴ・ジョー|Ravu Co}}
:Cadugərlər assosiasiyasında Əsalar və Alətlər Departamentinin başçısı. Cadugərləri sehrli əşyalarla təmin etməkdən məsuldur. O, sehrli əşyalar haqqında məlumatlar toplamağı çox sevir.

;{{nihonqo|Dekora Frill|デコラ・フリル|Dekora Furiru}}
:Cadugərlər assosiasiyasında Dəb Departamentinin başçısı. Cadugərləri geyim və forma ilə təmin etməkdən məsuldur.

;{{nihonqo|Spika Harvest|スピカ・ハーヴェスト|Supika Havesuto}}
:Kumuqinin böyük bacısı. Elit biri kimi tanınır. O, böyük cadugər namizədi kapitanıdır və cadugərlər assosiasiyasında Təftiş Departamentinin I bölmə başçısıdır. Kumuqi 5 yaşında ikən sehr öyrənərkən istəmədən də olsa, partlayışa səbəb olmuş və Spika sağ gözünü itirmişdir.

;{{nihonqo|Meddi Kuye||}}
:Cadugərlər assosiasiyası Xəstəxana Tibbi Departamentinin başçısı. Minervanın uşağının doğumunu gerçəkləşdirir.

== Macikeşikçilər ==
Macikeşikçilər maciklərin gücündən sui-istifadə edən şəxslərə nəzarət etmək üçün yaradılmış ayrı bir təşkilatdır və sadəcə kişi üzvlərdən ibarətdir. Onlar macik ovlamaqla məşğul olmurlar. Macikeşikçilər şaka ağacından hazırlanmış, sehri əmə bilən müqəddəs silahlarla döyüşürlər.

;{{nihonqo|Çun|チュン}}
:Macikeşikçilər müvəkkili. Macikeşikçilərin ənənələrinin qorunmasında maraqlıdır və cadugərlərin onların işinə qarışmasını istəmir. Fucimine ilə döyüşərkən öyrənir ki, keçmişdə onun sehrinin təsiri altında olaraq bir çox yoldaşının ölümünə səbəb olmuşdur.

;{{nihonqo|Takeomi Minakata|南方建臣|Minakata Takeomi}}
:İçinin balaca olanda qarşılaşdığı təcrübəli balıqçı. İçi ondan öyrəndiyi texnika və məlumatlardan istifadə edərək bəzi macikləri ələ keçirir. Əslində isə Minakata macikeşikçilərinin nəslindən gəlir. Ondan öncə macikeşikçi olmuş sələfi Fucimine ilə döyüşdən sağ çıxmış yeganə macikeşikçi olmuşdur. Lakin onun xələfi olmağı qəbul etməmiş, müqəddəs sütun silahından istifadə etməmişdir. Daha sonra Çunun təkidi ilə Macikeşikçilərə qatılmışdır.

;{{nihonqo|Hiqaraşi|ヒガラシ}}
:İki qılıncla döyüşən qısaboy macikeşikçi, Boksterin partnyoru.

;{{nihonqo|Bokster|ボクスター|Bokusuta}}
:Zəncirli qamçı ilə döyüşən cazibədar macikeşikçi, Hiqaraşinin partnyoru. İnsanların ona &quot;Star&quot; deyə xitab etməsini istəsə də, &quot;Boksi&quot; deyə xitab edilir.

;{{nihonqo|Zayero|ザイエロ}}
:Silah kimi çakramdan istifadə edən macikeşikçi.

== Maciklər ==
;{{nihonqo|Kral Uroro|王の魔法|Kinqu Uroro}}
:Ən təhlükəli maciklərdən biri. İnsanlardan nifrət edir. Bir çox insanı öldürmüşdür. Onu ələ keçirmək üçün lazım olan sınaq onun ürəyini dayandırmaqdır, lakin heç bir qadın onun ürəyinə zərər vura bilməz. Bu səbəbdən min il ərzində məğlub edilməmişdir. İçi oğlan olduğu üçün onun ürəyini dayandırır və onu ələ keçirir. Lakin İçinin bədəninin içərisində şüurunu qoruyan varlıq kimi yaşamağa davam edir və onu cadugərlərə qarşı manipulyasiya etməyə çalışır.

;{{nihonqo|İnazuri|雷狐}}
:{{nihonqo|Rayko maciki|雷狐の魔法|Rayko no maho}} kimi tanınan ildırım maciki. İçinin ələ keçirdiyi ikinci macikdir. İldırım gücünə malik beşquyruqlu tülkü formasındadır. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq ildırımlarına dəymədən qiymətli daşını ələ keçirməkdir. İçi tülkülər üçün qurduğu tələ ilə onu keçirir.

;{{nihonqo|Uruvaşi|氷鮫}}
:{{nihonqo|Hisame maciki|氷鮫の魔法|Hisame no maho}} kimi tanınan buz maciki. İçinin ələ keçirdiyi üçüncü macikdir. Buz köpəkbalığı formasındadır. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq onu möhtəşəm göstərməkdir. İçi onun bədənini hissələrə bölür və saşimi gəmisinə çevirir.

;{{nihonqo|Masilveyn|マシルヴェイン|Maşiruveyn}}
:{{nihonqo|Kindake maciki|菌茸の魔法|Kindake no maho}} kimi tanınan göbələk maciki. Hoytaka meşəsində nəhəng göbələklər çıxararaq insanları narahat edir. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq onu yaxalayıb kökünü kəsməkdir.

;{{nihonqo|Ariadna|アリアドネ|Ariadone}}
:{{nihonqo|Oriqumo maciki|檻蜘蛛の魔法|Oriqumo no maho}} kimi tanınan hörümçək maciki. Torundan güclü qəfəslər toxuya bilir. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq qəfəsini qırıb başındakı buynuzu sındırmaqdır. Qokuraku onu ələ keçirmək üçün ona işgəncə versə də, ələ keçirə bilmir. Bunun yerinə İçi özünü yetirir və Ariadnanı ələ keçirir.

;{{nihonqo|Mirsam|予言の魔法|Yoqen no Maho}}
:{{nihonqo|Sammi|サミー|Sami}} kimi də tanınan peyğəmbər maciki. Cikişironenin bədəninə nəzarət edir və cadugərlərlə əməkdaşlıq edərək onlara vəhylərini çatdırır. 

;{{nihonqo|Bakcam|バクジャム|Bakucamu}}
:Sevincli kədər maciki. Daha çok Bakuqami adı ilə tanınır. Kaqami ölkəsinin müqəddəs maciki hesab olunan, [[tapir]] görünüşündə olan macikdir. Krallıqda ona təzim edirlər və onu müqəddəs hesab edirlər. 10 il öncə ortaya çıxmış, insanların kədərini özünə çəkməyə başlayaraq məşhurlaşmışdır. Kral onun əldə edilməsini qadağan etmişdir. Hətta ölkənin adı Kaqamidən Bakuqamiyə dəyişdirilmişdir. Cadugərlər assosiasiyası tərəfindəndən Müqəddəs yuxu maciki kimi tanınır. Əslində isə bütün Bakuqami xalqını öldürüb Antidünya macikinə təqdim etmək niyyətindədir. O, insanların kədərini çəkir və kədərlərini sıxlaşdıraraq onlara qaytarır. Kədərini geri alanlar dəli olur və özünü öldürməyə çalışır. Onu əldə etmək üçün tələb olunan sınaq yığdığı 10 illik kədəri içinə çəkib dözməkdir. Qokuraku tərəfindən məğlub edilir və İçi tərəfindən ələ keçirilir.

;{{nihonqo|Zamanı bükən macik|時操の魔法|Ciso no Maho}}
:Zamanı idarə etmək gücünə malik olan əfsanəvi macik. Minerva adlı qadınla evlidir və Minerva onun uşağına hamilədir. Minerva tərəfindən qısaca {{nihonqo|So|操}} çağırılır. Uşağı onun gücünü çəkdiyi üçün getdikcə zəifləyir. Minervanı qoruyarkən ölür və doğulacaq uşağına &quot;Madoka&quot; adını qoyur.

;{{nihonqo|İskandar|撃堕|İsukandaru}}
:{{nihonqo|Ölümcül atış maciki|撃堕の魔法|Qekida no Maho}}. 500-dən çox yaşı var. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq uzaqdakı hədəfi dəqiqliklə ələ keçirməkdir. Desskaras tərəfindən ələ keçirilib.

;{{nihonqo|Lazud|貫穿|Razudo}}
:{{nihonqo|Deşici macik|貫穿の魔法|Kansen no Maho}}. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq iynəyə bənzəyən tikanların üstündə 100 gün oturmaqdır. Desskaras tərəfindən ələ keçirilib.

;{{nihonqo|Qolkonda|告解|Qorukonda}}
:{{nihonqo|Etiraf maciki|告解の魔法|Kokay no Maho}}. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq 1000 sualına cavab verməkdir. Desskaras tərəfindən ələ keçirilib.

;{{nihonqo|Toksiterror maciki|恐毒の魔法|Kyodoku no Maho}}
:Ətrafına güclü zəhər saçan macik. Təbiətə zərər vurmaq istəmədiyi və gücünün bir insan tərəfindən ələ keçirilməsini təhlükəli hesab etdiyi üçün Mantinel Cadugərlər Assosiasiyasından kömək istəmişdir. Cadugərlərlə dost olmuş, onlarla birlikdə yaşamışdır. Lakin Fucimine üsyan edərək onu ələ keçirmişdir.

;{{nihonqo|Maskat|装填|Masukatto}}
:Ribbonkendi ailəsinin maciki. Nəsildən nəsilə ötürülür. Sahibinə sehr enerjisinə görə silahlar bağışlayır.

=== Antidünya maciki və Yeddi ulduz ===
;{{nihonqo|Antidünya maciki|反世界の魔法|Hansekay no Maho}}
:Ağsaçlı oğlan formasında olan çox təhlükəli macik. O, 15 il öncə ortaya çıxanda iki qəsəbəni bükmüşdür. Mantinel Cadugərlər Assosiyasının ən böyük düşmənidir. Peyğəmbər cadugərin proqnozuna görə dünyanın sonunu gətirəcək macikdir. Sehrləri bükmə və macikləri yox etmə gücünə malik olan Kinosura adlı silahdan istifadə edir.

;{{nihonqo|Hitsuqi|棺}}
:{{nihonqo|Üsyan maciki|背反の魔法|Hayhan no maho}}. Hər şeyi tərsinə çevirmək gücünə malikdir. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq ona 10.000 ölüm təqdim etməkdir. Antidünya macikinə xidmət edən Yeddi ulduz qrupunun üzvüdür. Desskarass tərəfindən ələ keçirilir.

;{{nihonqo|Kizaşi|兆}}
:Osminoq bədəninə malik olan təhlükəli macik. Özünü Zamanı bükən macikin dostu hesab edir və onunla döyüşməyi sevir. Uşağı onu zəiflətdiyi üçün onu öldürmək istəyir. Okean cərəyanlarını idarə edə bilir. Özünü {{nihonqo|Oktobomb maciki|爆蛸の魔法|Bakuso no Maho}} adlandırır. Onu ələ keçirmək üçün tələb olunan sınaq onu öldürməkdir. Antidünya macikinə xidmət edən Yeddi ulduz qrupunun üzvüdür. Bacarıqlarından biri hər bir qolunu &quot;yeddi qardaşa&quot; bölməkdir və qardaşlarının hər birinin bir xüsusiyyəti var: Çevik, Əzələli, Kədərli, Elastik, Balaca, Kök və Puu. Hitsuqi onun işə yaramadığını başa düşəndə onu ölümcül yaralayır. Desskaras bu fürsətdən istifadə edərək onu ələ keçirir.

;{{nihonqo|Fucimine|フヂミネ}}
:{{nihonqo|Məhvedici cadugər|征服の魔女|Seyfuku no maco}}. Macikeşikçilərin axtarılanlar siyahısındadır. Antidünya maciki ilə əməkdaşlıq edir. O, digərlərini qəddarlıqla öldürməsinə görə tanınır. Bir neçə il öncə üsyan edərək Toksiterror macikini ələ keçirmiş, insident zamanı 57 cadugər və 3 macikeşikçini öldürmüşdür.

== Digər personajlar ==
;{{nihonqo|Riçiya Kaqami|リチア・カガミ}}
:Kaqami ölkəsinin şahzadəsi. O, Bakuqamini kəşf etmiş ilk şəxsdir və ona təzim edir. Qokurakunun böyük bacısıdır və ona böyük sevgi bəsləyir. Onlar analarını 10 il əvvəl itirmişdirlər. Bakuqaminin məğlub edilməsindən sonra Kaqami ölkəsinin kraliçası elan olunur.

;{{nihonqo|Minerva|ミネルヴァ|Mineruva}}
:Zamanı bükən macikin həyat yoldaşı. Onun uşağına hamilədir. Balıqçı kəndində doğulub və əhali tərəfindən dənizə qurban kimi göndərilib. Beləcə, Zamanı bükən maciklə tanış olub. Həyat yoldaşını və uşağını çox sevir. Zamanı bükən macik onu qısaca {{nihonqo|Minni|ミイ|Mii}} çağırır.

;{{nihonqo|Libro|リブロ|Riburo}}
:Desskarasın kiçik qardaşı. Sehrə və cadugərlərə böyük heyranlığı olub, bacısının cadugər olmasını arzulayıb. 15 il öncə Antidünya maciki tərəfindən öldürülüb. Desskaras bu səbəbdən intiqam almaq arzusundadır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Anime və manqa personajlarının siyahıları]]
{{DISPLAYTITLE:''Ichi the Witch'' personajlarının siyahısı|noerror}}</text>
      <sha1>4q7gy6al44wf29ttesfzv2zpli0vj6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yunan draxması</title>
    <ns>0</ns>
    <id>972252</id>
    <revision>
      <id>8965767</id>
      <parentid>8817740</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/7ad259885f492197|detallar]])</comment>
      <origin>8965767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="qof07qql0kdgyeg1d797ta54fwh94iz" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Yunan draxması''' ( [[yunan dili]]: Δραχμή, ISO kodu: '''GRD''' ) 1832-ci ildən 2001-ci ildə [[avro]]nun tətbiqinə qədər müasir [[Yunanıstan]]ın rəsmi pul vahidi idi. Draxma 100 [[lepta]]ya bölünürdü.

Yunan draxması [[Avropa Birliyi]]nin vahid valyutasına keçid çərçivəsində 2002-ci il yanvarın 1-dən etibarən avro ilə əvəz edildi. Son rəsmi məzənnə 1 avro = 340,75 draxma olaraq müəyyən edilmişdi.

Draxma həmçinin qədim [[Yunanıstan]] dünyasında da istifadə edilən ən qədim pul vahidlərindən biridir.

[[Kateqoriya:Valyutalar]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]</text>
      <sha1>qof07qql0kdgyeg1d797ta54fwh94iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965768</id>
      <parentid>8965767</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/988d043a1961c957|detallar]])</comment>
      <origin>8965768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="3ys1ko1wt2xetf3uxpb3354v5mczcqz" xml:space="preserve">{{Valyuta}}
'''Yunan draxması''' ( [[yunan dili]]: Δραχμή, ISO kodu: '''GRD''' ) 1832-ci ildən 2001-ci ildə [[avro]]nun tətbiqinə qədər müasir [[Yunanıstan]]ın rəsmi pul vahidi idi. Draxma 100 [[lepta]]ya bölünürdü.

Yunan draxması [[Avropa Birliyi]]nin vahid valyutasına keçid çərçivəsində 2002-ci il yanvarın 1-dən etibarən avro ilə əvəz edildi. Son rəsmi məzənnə 1 avro = 340,75 draxma olaraq müəyyən edilmişdi.

Draxma həmçinin qədim [[Yunanıstan]] dünyasında da istifadə edilən ən qədim pul vahidlərindən biridir.

[[Kateqoriya:Valyutalar]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan iqtisadiyyatı]]
[[Kateqoriya:Valyuta simvolları]]
[[Kateqoriya:Dövriyyədən çıxmış pullar]]</text>
      <sha1>3ys1ko1wt2xetf3uxpb3354v5mczcqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mühafizəçi (film, 2015)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>972303</id>
    <revision>
      <id>8965959</id>
      <parentid>8820528</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17952" sha1="4b20wfaa7baojgc8ijvjbl60uxov4m9" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = [[Elis Vinokur]]
 |ssenarist          = {{ubl|Elis Vinokur|Jan-Stefan Bron}}
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = {{ubl|İzabel Madlen|Emili Tisne}}
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = Jorj Lepantua 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = Jülyen Laşeray 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 5.2 milyon [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jpbox-office.com/fichfilm.php?id=15391|title=Maryland (2015) - JPBox-Office|website=jpbox-office.com|access-date=12 March 2019|archive-date=23 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823110145/http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=15391|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |gəlir              = 460.997 [[ABŞ dolları|$]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;id=disorder.htm|title=Disorder (2016) - International Box Office Results - Box Office Mojo|website=www.boxofficemojo.com|access-date=12 March 2019|archive-date=8 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108185640/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;id=disorder.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''''Mühafizəçi''''' ({{dil-fr|Maryland}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marsdistribution.com/film/maryland|title=Maryland|publisher=Mars Films|accessdate=2015-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713102423/http://www.marsdistribution.com/film/maryland/|archivedate=2017-07-13|url-status=dead|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/0e8a58a1-a613-4597-8ea6-a5ac66fa53d3/year/2015.html|title=Maryland (Disorder)|publisher=[[Kann kinofestivalı]]|accessdate=2015-06-22|language=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203437/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/0e8a58a1-a613-4597-8ea6-a5ac66fa53d3/year/2015.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — 2015-ci ildə rejissor [[Elis Vinokur]] tərəfindən çəkilmiş Fransa və Belçika müştərək istehsalı olan [[neonuar]] [[Triller (janr)|triller]] filmi. Film evə hücum mövzusundan bəhs edir, baş rolda isə [[Posttravmatik stress pozuntusu|PTSP]]-dən əziyyət çəkən keçmiş əsgər rolunda Mattias Şonarts çıxış edir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/news/mattias-schoenaerts-disorder-maryland-sundance-selects-1201499709/|title=Cannes: Matthias Schoenaerts' 'Disorder (Maryland)' Bought by Sundance Selects|first=Dave|last=McNary|work=[[Variety]]|publisher=Penske Business Media|date=2015-05-18|accessdate=2015-05-18|language=en|archive-date=2023-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230911071544/https://variety.com/2015/film/news/mattias-schoenaerts-disorder-maryland-sundance-selects-1201499709/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Film 2015 Kann Kinofestivalının &quot;Müəyyən baxış&quot; ({{dil-fr|Un Certain Regard}}) bölməsində müsabiqədən kənar nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;2015Cannes&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.festival-cannes.com/en/infos-communiques/communique/articles/the-2015-official-selection |title=2015 Official Selection |accessdate=2015-04-16 |publisher=[[Kann kinofestivalı]] |date=2015-04-15 |language=en |archive-date=2018-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122215808/http://www.festival-cannes.com/en/infos-communiques/communique/articles/the-2015-official-selection |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.festival-cannes.fr/en/article/61347.html|title=Screenings Guide|publisher=Kann Kinofestivalı|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518080922/http://www.festival-cannes.fr/en/article/61347.html|archivedate=2015-05-18|date=2015-05-06|accessdate=2015-05-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Süjet xətti ==

Filmin baş qəhrəmanı Vinsent (Mattias Şonarts) [[Əfqanıstan müharibəsi (2001-2021)|Əfqanıstandan]] qayıtdıqdan sonra [[posttravmatik stress pozuntusu]]ndan (PTSP) əziyyət çəkən keçmiş hərbçidir. O, [[Fransız Rivyerası]]nda yerləşən &quot;Maryland&quot; adlı dəbdəbəli villada yaşayan varlı bir iş adamının həyat yoldaşını mühafizə etmək üçün işə götürülür. İş adamı şəhərdə olmadığı müddətdə Vinsent villanın təhlükəsizliyinə cavabdehlik daşıyır.

Vinsent daimi narahatlıq, hallüsinasiyalar və kəskin eşitmə qabiliyyəti ilə müşayiət olunan xəstəliyinə görə villada baş verən hər bir xırda hadisəni potensial təhlükə kimi qəbul etməyə başlayır. Əvvəlcə onun şübhələri ətrafdakılar tərəfindən PTSP-nin təzahürü kimi görünsə də, çox keçmədən villaya həqiqətən də silahlı hücumun təşkil olunduğu məlum olur. Vinsent daxili qorxuları ilə mübarizə apararaq villadakıları müdafiə etməli olur.

== Rollarda ==

* Mattias Şonarts — Vinsent (keçmiş əsgər)
* [[Dayan Kryuqer]] — Cessi
* Pol Hami — Denis
* Zaid Erruqui-Demonsan — Əli
* Persi Kemp — İmad Valid
* Mikael Dober — Kevin
* Frank Torresilyas — Frank

== İstehsal ==

1 oktyabr 2014-cü ildə ''[[Deadline Hollywood|Deadline]]'' portalı Mattias Şonarts və [[Dayan Kryuqer]]in rejissor Elis Vinokurun yeni filmində baş rolları paylaşacaqlarını xəbər vermişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2014/10/the-bridges-diane-kruger-sets-indies-maryland-sky-844377/|first=Jen|last=Yamato|title='The Bridge's Diane Kruger Sets Indies 'Maryland' &amp; 'Sky'|work=[[Deadline Hollywood]]|publisher=Penske Business Media|date=2014-10-01|accessdate=2015-07-26}}&lt;/ref&gt;

Filmin çəkilişlərinə 15 oktyabr 2014-cü ildə [[Fransız Rivyerası]]nda başlanılmışdır. Filmdəki hadisələrin böyük hissəsi [[Antib]] burnunda yerləşən &quot;Domaine la Dilecta&quot; malikanəsində cərəyan edir. Çimərlik səhnələri [[Sen-Jan-Kap-Ferra]]dakı &quot;Passable&quot; çimərliyində ({{dil-fr|Plage de Passable}}) lentə alınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archives.nicematin.com/nice/diane-kruger-et-matthias-schoenaerts-tournent-a-saint-jean-cap-ferrat.1975481.html|first=Sylvie|last=Rudent|title=Diane Kruger et Matthias Schoenaerts tournent à Saint-Jean-Cap-Ferrat|work=Nice-Matin|language=fr|date=2014-11-07|accessdate=2016-01-21|archive-date=2016-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128085818/http://archives.nicematin.com/nice/diane-kruger-et-matthias-schoenaerts-tournent-a-saint-jean-cap-ferrat.1975481.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Avtomobil təqibi səhnəsi 14 noyabr 2014-cü ildə Kol d'Ez ({{dil-fr|Col d'Èze}}) ərazisində çəkilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archives.nicematin.com/derniere-minute/au-col-deze-diane-kruger-au-coeur-dune-course-poursuite-pour-maryland.1984612.html|first=Ludovic|last=Palazon|title=Au col d'Eze, Diane Kruger au cœur d'une course-poursuite pour &quot;Maryland&quot;|work=Nice-Matin|language=fr|date=2014-11-14|accessdate=2016-01-21|archive-date=2016-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128091409/http://archives.nicematin.com/derniere-minute/au-col-deze-diane-kruger-au-coeur-dune-course-poursuite-pour-maryland.1984612.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Filmin istehsal prosesi 11 dekabr 2014-cü ildə tamamlanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://destinationcine.com/a-decouvrir/fin-du-tournage-de-maryland-avec-diane-kruger-et-matthias-schoenarts/|title=Fin du tournage de &quot;Maryland&quot; avec Diane Kruger et Matthias Schoenaerts|work=Destination Ciné|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128030725/http://destinationcine.com/a-decouvrir/fin-du-tournage-de-maryland-avec-diane-kruger-et-matthias-schoenarts/|archivedate=2016-01-28|language=fr|date=2014-12-15|accessdate=2016-01-21}}&lt;/ref&gt;

== Buraxılış ==

''Mühafizəçi'' filminin premyerası 16 may 2015-ci ildə [[Kann kinofestivalı]]nın &quot;Müəyyən baxış&quot; bölməsində baş tutmuş, 30 sentyabr 2015-ci ildə isə Fransa və Belçikada geniş nümayişə çıxarılmışdır. Sundance Selects şirkəti Kann premyerasından üç gün sonra filmin yayım hüquqlarını satın almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-matthias-schoenaerts-diane-kruger-796580|first=Gregg|last=Kilday|title=Matthias Schoenaerts Starrer 'Maryland (Disorder)' Goes to Sundance Selects|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Prometheus Global Media|date=2015-05-18|accessdate=2015-07-26}}&lt;/ref&gt; Film həmçinin 2015 Toronto Beynəlxalq Film Festivalının &quot;Qala təqdimatları&quot; bölməsində nümayiş etdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;variety&quot;&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |title=Sandra Bullock's 'Our Brand Is Crisis,' Robert Redford's 'Truth' to Premiere at Toronto |accessdate=2015-08-18 |work=[[Variety]] |publisher=Penske Business Media |first=Jennie |last=Punter |date=2015-08-18 |archive-date=2015-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150819112923/https://variety.com/2015/film/news/sandra-bullocks-our-brand-tom-hiddlestons-i-saw-the-light-to-premiere-at-toronto-1201572271/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

25 iyul 2015-ci ildə filmin treyleri,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Yrq9xZNgCo|title=Maryland (Disorder) (2015) Official Trailer/Bande Annonce HD - Matthias Schoenaerts, Diane Kruger|publisher=[[YouTube]]|first=Shirley|last=Cobain|date=2015-07-25|accessdate=2015-07-26}}&lt;/ref&gt; 30 iyul 2015-ci ildə isə rəsmi afişası təqdim edilmişdir.

== Qəbulu ==

''Mühafizəçi'' tənqidçilər tərəfindən əsasən müsbət rəylər almış, xüsusilə Mattias Şonartsın ifası yüksək qiymətləndirilmişdir. [[Rotten Tomatoes]] saytında 80 rəy əsasında 73% müsbət reytinq qazanmış və orta hesabla 6.4/10 balla qiymətləndirilmişdir. Saytın tənqidçilərinin müştərək rəyində deyilir: &quot;Yaxşı ifa olunmuş və peşəkarlıqla hazırlanmış ''Mühafizəçi'' intellektual və intim psixoloji triller üçün zəmin hazırlayan, səbirlə qurulmuş gərginliyə söykənir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Disorder (Maryland) (2015) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/disorder_2016/|publisher=Fandango Media|work=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=2022-12-21}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]] saytında film 22 tənqidçinin rəyi əsasında 100-dən 66 bal əldə edərək &quot;əsasən müsbət rəylər&quot; kateqoriyasına daxil olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Disorder Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/disorder|publisher=CBS Interactive|work=[[Metacritic]]|accessdate=2018-08-22}}&lt;/ref&gt;

''[[Variety]]'' jurnalının tənqidçisi Qay Loc yazır:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/festivals/disorder-review-maryland-matthias-schoenaerts-diane-kruger-1201498599/|title=Cannes Film Review: 'Disorder'|work=[[Variety]]|publisher=Penske Business Media|first=Guy|last=Lodge|date=2015-05-16|accessdate=2016-06-23}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|''Mühafizəçi'', Şonartsın &quot;Öküz başı&quot; ({{Dil-en|Bullhead}}) və &quot;Pas və sümük&quot; ({{Dil-en|Rust and Bone}}) filmləri ilə ad qazandığı o həssas, lakin qaba personaj tipinə möhtəşəm qayıdışını qeyd edir. İri gövdəli, qısa saçlı və sərt döymələri olan o, orta statistik cazibədar aktyordan daha qorxunc bir simaya sahibdir ki, bu da Vinokurun məqsədlərinə tam müvafiqdir: Əfqanıstan veteranı kimi o, istənilən an həm ətrafındakılara, həm də tamaşaçıya qarşı dönə biləcək bir qəhrəmandır. Posttravmatik stress pozuntusu son dövr kinosunda çox işlənmiş bir mövzu olsa da, Şonarts bunu heyranedici bir sadəliklə, hətta ən adi məişət dialoqlarında belə sinirlərinin tarıma çəkildiyini hiss etdirərək canlandırır.}}

''[[Empire (jurnal)|Empire]]'' jurnalından Kim Nyuman filmə 5 ulduzdan 4-nü verərək qeyd etmişdir ki: &quot;Rejissor və ssenarist Elis Vinokurun bu gərgin triller/xarakter təhlili sanki Şantal Akermanın rejissorluq etdiyi bir ''Daşıyıcı'' ({{Dil-en|Transporter}}) filminə oxşayır. Mattias Şonarts isə hər kölgədə bir şərin olduğunu hiss edən, daxilən qapanmış və paranoid keçmiş əsgər rolunda mükəmməl iş çıxarır…&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/disorder/review/|first=Kim|last=Newman|title=Disorder Review|work=[[Empire (jurnal)|Empire]]|date=2016-03-21|accessdate=2016-06-23}}&lt;/ref&gt;

=== Mükafatlar və nominasiyalar ===

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot;|Mükafat / Film Festivalı
! scope=&quot;col&quot;|Kateqoriya
! scope=&quot;col&quot;|Namizəd(lər)
! scope=&quot;col&quot;|Nəticə
|-
|[[Kann kinofestivalı]] (2015)&lt;ref name=&quot;2015Cannes&quot;/&gt;
|Müəyyən baxış mükafatı
| Elis Vinokur
| {{nom}}
|-
|AFI Fest&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://deadline.com/2015/11/afi-2015-jury-audience-awards-winners-announced-1201620887/ |title=Jury And Audience Winners At AFI Fest 2015 Unveiled |date=2015-11-12 |website=[[Deadline Hollywood]]|publisher=Penske Business Media|accessdate=2018-08-22|first=Ross A.|last=Lincoln}}&lt;/ref&gt;
| Rejissor işinə görə Münsiflər Heyətinin Xüsusi Qeydi
| Elis Vinokur
| {{win}}
|-
|Lümyer mükafatı (21-ci mərasim)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18649483.html|title=Prix Lumières 2016 : Trois souvenirs de ma jeunesse et Mustang en tête des nominations|date=2016-01-04|work=AlloCiné|language=fr|publisher=Webedia|accessdate=2018-08-22|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417204338/https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18649483.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Ən yaxşı musiqi
|Gesaffelstein
| {{nom}}
|}

== Musiqi ==

[[Gesaffelstein]] ləqəbi ilə tanınan Mayk Levi bu film üçün tammetrajlı musiqi müşayiəti bəstələmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dancingastronaut.com/2015/09/gesaffelsteins-countdown-ends-release-maryland-soundtrack/|title=Gesaffelstein's countdown ends with the release of 'Maryland' soundtrack|work=Dancing Astronaut|accessdate=2016-01-22|first=Will|last=McCarthy|date=2015-09-11|language=en}}&lt;/ref&gt; Filmin saundtreki 24 sentyabr 2015-ci ildə 1000 nüsxəlik məhdud sayda tirajla satışa çıxarılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vfeditions.com/product/view/288|title=Gesaffelstein - Maryland|publisher=The Vinyl Factory|work=VF Editions Shop|accessdate=2016-01-22|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128043258/http://www.vfeditions.com/product/view/288|archivedate=2016-01-28|language=en}}&lt;/ref&gt;

Gesaffelsteinin bəstələri filmdəki gərginliyi və baş qəhrəmanın daxili psixoloji sarsıntılarını vurğulamaq üçün qaranlıq elektron və texno elementlərindən ibarətdir.

=== Saundtrekə daxil olan mahnılar ===

Məhdud sayda çıxan vinil versiyasına aşağıdakı bəstələr daxildir:
# Maryland Theme
# Disorder
# Trauma
# Oceans
# Close
# Conspiracy
# Wall
# Ultra-Violence

== Remeyk ==

15 sentyabr 2016-cı ildə ''Deadline'' portalı [[Sony Pictures]] və Escape Artists şirkətlərinin &quot;Mühafizəçi&quot; filminin Amerika remeykinin ssenarisini yazmaq üçün Teylor Şeridanla razılaşdıqlarını xəbər vermişdir. Remeykin prodüserliyini Todd Blek, Ceyson Blumental, Stiv Tiş və Toni Şounun edəcəyi, Devid Boberin isə studiya adından layihəyə nəzarət edəcəyi bildirilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2016/09/taylor-sheridan-disorder-remake-sicario-hell-or-high-water-1201820351/|title='Sicario' Scribe Taylor Sheridan To Script French Remake 'Disorder'|website=[[Deadline Hollywood]]|publisher=Penske Business Media|date=2016-09-15|accessdate=2016-09-21|first=Mike Jr.|last=Fleming}}&lt;/ref&gt; Filmin rejissoru kimi isə Ceyms Manqoldun adı açıqlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.slashfilm.com/james-mangold-will-direct-disorder-remake-from-sicario-screenwriter/|title=James Mangold to Direct Disorder Remake|date=2017-06-08|work=/Film|accessdate=2017-06-12|first=Jack|last=Giroux}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Official website|http://www.sodapictures.com/film/disorder/}}
* {{IMDb title}}
* {{Rotten Tomatoes}}
* {{Metacritic film}}

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:2015-ci ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Belçikanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2015-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransızca filmlər]]
[[Kateqoriya:2015-ci ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2015-ci ilin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Belçikanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:2015-ci ilin fransız dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:Rejissor Elis Vinokurun filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransız Rivyerası haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Fransada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>4b20wfaa7baojgc8ijvjbl60uxov4m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adrion Pajaziti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>974835</id>
    <revision>
      <id>8966156</id>
      <parentid>8962931</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9150" sha1="o50rng74detpnuiy99obwic1yjvqpxf" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |adı              = Adrion Pajaziti
 |orijinal adı     = Adrion Pajaziti
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |tam adı          = Adrion Pajaziti
 |ləqəbi           = 
 |doğum tarixi     = 16.11.2002
 |doğum yeri       = [[London]], [[İngiltərə]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = {{ALB}}&lt;br&gt;{{KOS}}
 |təhsili          = 
 |boyu             = 178
 |çəkisi           = 
 |mövqeyi          = [[yarımmüdafiəçi (futbol)|yarımmüdafiəçi]]
 |əsas ayağı       = sol
 |indiki klubu     = [[Hayduk Split FK|Hayduk Split]]
 |nömrəsi          = 4
 |gənclər klubları = {{idman karyerası
  |2014—2021|{{bayraq|İngiltərə}} [[Fulhem FK|Fulhem]]|
  }}
 |klublar = {{idman karyerası
  |2021—2025|{{bayraq|İngiltərə}} [[Fulhem FK|Fulhem]]|0 (0)
  |2023     |{{icarə}}{{bayraq|Norveç}} Högesunn FK|11 (0)
  |2024—2025|{{icarə}}{{bayraq|Xorvatiya}} Qoritsa FK|23 (3)
  |2025—    |{{bayraq|Xorvatiya}} [[Hayduk Split FK|Hayduk Split]]|20 (0)
  }}
 |milli yığma = {{idman karyerası
  |2019     |{{bayraq|Albaniya}} Albaniya U-19|1 (0)
  |2021—2022|{{bayraq|Kosovo}} Kosovo U-21|3 (0)
  |2022     |{{bayraq|Albaniya}} Albaniya U-20|1 (1)
  |2022—2024|{{bayraq|Albaniya}} Albaniya U-21|13 (8)
  |2025—    |{{bayraq|Albaniya}} [[Albaniya milli futbol komandası|Albaniya]]|5 (0)
  }}
 |klub haqqında məlumatların yenilənməsi  = 27 mart 2026
 |yığma haqqında məlumatların yenilənməsi = 27 mart 2026
 |vikianbar = 
}}

'''Adrion Pajaziti''' ({{DVTY}}) — Xorvatiyanın &quot;Hayduk Split&quot; klubunda və Albaniya milli futbol komandasında yarımmüdafiəçisi kimi çıxış edən peşəkar futbolçu.&lt;ref name=&quot;transfermarkt&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.transfermarkt.com/adrion-pajaziti/profil/spieler/626301 |title=Adrion Pajaziti - Player profile |publisher=Transfermarkt |access-date=27 mart 2026}}&lt;/ref&gt; İngiltərədə anadan olmasına baxmayaraq milli komanda səviyyəsində Albaniyanı təmsil edir.

== Klub karyerası ==
'''İlk illər'''

Adrion Pajaziti futbol karyerasına 2014-cü ildə İngiltərənin &quot;Fulhem&quot; klubunun akademiyasında başlamışdır. O, peşəkar səviyyədə ilk müqaviləsini bu klubla imzalamış və əsas komanda ilə debütünü 24 avqust 2021-ci ildə İngiltərə Liqa Kuboku çərçivəsində &quot;Birmingem Siti&quot; klubuna qarşı keçirilən (2–0) səfər matçında etmişdir. Bu görüşdə Pajaziti start heyətində yer alaraq 90 dəqiqə meydanda olmuşdur.&lt;ref name=&quot;indeksonline&quot;&gt;{{Cite news |url=https://indeksonline.net/en/tinejxheri-kosovar-adrion-pajaziti-debuton-me-fulhamin/ |title=Kosovo teenager Adrion Pajaziti makes Fulham debut |publisher=Indeksonline |date=24 Avqust 2021 |access-date=27 mart 2026}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ilin fevral ayının sonlarında o, oyun təcrübəsi qazanmaq məqsədilə Norveçin &quot;Högesunn&quot; klubuna 2023-cü il mövsümünün sonuna qədər icarəyə verilmişdir. Burada ona 10 nömrəli forma təqdim edilmişdir.

5 sentyabr 2024-cü ildə Pajaziti növbəti icarə əsasında Xorvatiya çempionatında çıxış edən &quot;Qoritsa&quot; klubuna keçid etmişdir.&lt;ref name=&quot;gorica&quot;&gt;{{Cite web |url=https://hnk-gorica.hr/novo-pojacanje-gorice-adrion-pajaziti-stize-na-posudbu/ |title=Novo pojačanje Gorice - Adrion Pajaziti stiže na posudbu |publisher=HNK Gorica |date=5 Sentyabr 2024 |access-date=27 mart 2026 |language=hr |archive-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519223631/https://hnk-gorica.hr/novo-pojacanje-gorice-adrion-pajaziti-stize-na-posudbu/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, &quot;Qoritsa&quot;nın heyətində 23 liqa oyununa çıxaraq 3 qol vurmağı bacarmış və özünü yaxşı tərəfdən göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;telegram_hr&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.telegram.hr/telesport/na-prvu/gorica-se-pojacala-dvojicom-igraca-prvi-dolazi-iz-premier-lige-a-drugi-je-bio-mladi-portugalski-reprezentativac/ |title=Gorica se pojačala dvojicom igrača |publisher=Telegram.hr |date=5 Sentyabr 2024 |access-date=27 mart 2026 |language=hr |archive-date=2024-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905234005/https://www.telegram.hr/telesport/na-prvu/gorica-se-pojacala-dvojicom-igraca-prvi-dolazi-iz-premier-lige-a-drugi-je-bio-mladi-portugalski-reprezentativac/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

'''Hayduk Split'''

&quot;Qoritsa&quot;dakı uğurlu çıxışından sonra &quot;Fulhem&quot; ilə yollarını tam ayıran Pajaziti 8 iyul 2025-ci ildə Xorvatiyanın köklü klublarından olan &quot;Hayduk Split&quot; ilə 2029-cu ilin yayına qədər azad agent kimi rəsmi müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;hajduk_split&quot;&gt;{{Cite web |url=https://hajduk.hr/vijest/adrion-pajaziti-novi-je-igrac-hajduka-/17640 |title=Adrion Pajaziti novi je igrač Hajduka! |publisher=HNK Hajduk Split |date=8 İyul 2025 |access-date=27 mart 2026 |language=hr |archive-date=2026-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124085057/https://hajduk.hr/vijest/adrion-pajaziti-novi-je-igrac-hajduka-/17640 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, &quot;Hayduk&quot; forması ilə çıxış etdiyi ilk mövsümdəcə həm daxili çempionat, həm də UEFA Konfrans Liqası matçlarında komandanın əsas fiqurlarından birinə çevrildi.

== Milli komanda karyerası ==
Adrion Pajaziti beynəlxalq səviyyədə həm Kosovo, həm də Albaniyanın aşağı yaş qruplarından ibarət milli komandalarında forma geyinmişdir. O, Kosovo U-21 millisində bir neçə rəsmi matçda iştirak etmiş, daha sonra isə Albaniya millisində çıxış etməyə qərar vermişdir. Xüsusilə Albaniya U-21 yığmasının heyətində 13 oyunda 8 qol vuraraq diqqətləri üzərinə çəkmişdir.

Pajaziti Albaniya milli futbol komandasında rəsmi debütünü 21 mart 2025-ci ildə, 2026 FİFA Dünya Çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Londondakı &quot;Uembli&quot; stadionunda doğulduğu ölkə olan İngiltərə millisinə qarşı keçirilən matçda etmişdir. O, oyunun bitməsinə 12 dəqiqə qalmış Qazim Laçini əvəzləyərək meydana daxil olmuşdur.&lt;ref name=&quot;fst_debut&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fulhamsupporterstrust.com/news/2025/03/fulham-supporters-trust-congratulates-adrion-pajaziti-on-international-debut/ |title=Adrion Pajaziti makes international debut |publisher=Fulham Supporters' Trust |date=24 Mart 2025 |access-date=27 mart 2026 |archive-date=2025-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117154511/https://www.fulhamsupporterstrust.com/news/2025/03/fulham-supporters-trust-congratulates-adrion-pajaziti-on-international-debut/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hammyend&quot;&gt;{{Cite news |url=https://hammyend.com/index.php/2025/03/pajaziti-makes-international-debut-at-wembley/ |title=Pajaziti makes international debut at Wembley |publisher=HammyEnd |date=22 Mart 2025 |access-date=27 mart 2026 |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401173522/https://hammyend.com/index.php/2025/03/pajaziti-makes-international-debut-at-wembley/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Karyera statistikası ==
{{Yeniləndi|9 noyabr 2025}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Klub
! rowspan=&quot;2&quot; | Mövsüm
! colspan=&quot;3&quot; | Liqa
! colspan=&quot;2&quot; | Kubok
! colspan=&quot;2&quot; | Avropa
! colspan=&quot;2&quot; | Cəmi
|-
! Divizion !! Oyun !! Qol !! Oyun !! Qol !! Oyun !! Qol !! Oyun !! Qol
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''Fulhem'''
| 2021–22
| Çempionşip
| 0 || 0 || 1 || 0 || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || 1 || 0
|-
| 2022–23
| Premyer Liqa
| 0 || 0 || 0 || 0 || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || 0 || 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Cəmi
! 0 !! 0 !! 1 !! 0 !! &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; !! 1 !! 0
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''Högesunn (icarə)'''
| 2023
| Eliteserien
| 11 || 0 || 2 || 2 || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || 13 || 2
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Cəmi
! 11 !! 0 !! 2 !! 2 !! &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; !! 13 !! 2
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''Qoritsa (icarə)'''
| 2024–25
| Xorvatiya Birinci Liqası
| 23 || 3 || 1 || 0 || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; || 24 || 3
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Cəmi
! 23 !! 3 !! 1 !! 0 !! &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;color:#aaa;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; !! 24 !! 3
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''Hayduk Split'''
| 2025–26
| Xorvatiya Birinci Liqası
| 20 || 0 || 2 || 0 || 4 || 0 || 26 || 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Cəmi
! 20 !! 0 !! 2 !! 0 !! 4 !! 0 !! 26 !! 0
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Karyera cəmi
! 54 !! 3 !! 6 !! 2 !! 4 !! 0 !! 64 !! 5
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Albaniya futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Kosovo futbolçuları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Fulhem FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Hayduk Split FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Albaniya milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Kosovo albanları]]
[[Kateqoriya:Albaniya U-21 milli futbol komandasının oyunçuları]]</text>
      <sha1>o50rng74detpnuiy99obwic1yjvqpxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ölümcül döyüş II (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>974858</id>
    <revision>
      <id>8965978</id>
      <parentid>8921609</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Aktyorlar haqqında filmlər]]</comment>
      <origin>8965978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="4vcgm86esajh41bw5ete9ugsps1kdsl" xml:space="preserve">{{Film
|şəkil              = Ölümcül döyüş II (film).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 300px
 |şəklin izahı       = Filmin afişası
|prodüser={{Plainlist|
* [[Todd Garner]]
* [[James Wan]]
* [[Toby Emmerich]]
* E. Bennett Walsh
* Simon McQuoid
}}|rollarda={{Plainlist|
* [[Karl Urban]]
* [[Adeline Rudolph]]
* [[Jessica McNamee]]
* [[Josh Lawson]]
* [[Ludi Lin]]
* [[Mehcad Brooks]]
* [[Tati Gabrielle]]
* [[Lewis Tan]]
* [[Damon Herriman]]
* [[Chin Han (actor, born 1969)|Chin Han]]
* [[Tadanobu Asano]]
* [[Joe Taslim]]
* [[Hiroyuki Sanada]]
}}|musiqi tərtibatı=[[Benjamin Wallfisch]]|studiya={{Plainlist|
* [[New Line Cinema]]
* [[Atomic Monster]]
* Broken Road Productions
* Fireside Films
}}|dil=English}}

'''''Ölümcül döyüş II''''' — [[Komediya filmi|komediya]] elementli [[Döyüş sənətləri (film janrı)|döyüş sənətləri]] və [[Fentezi|texnofentezi]] janrlarında [[ABŞ]] və [[Avstraliya]] filmdir. Film &quot;[[Mortal Kombat|Ölümcül döyüş]]&quot; canlı aktyorlu film silsiləsinin ümümulikdə dördüncü, yeni film silsiləsində ikinci filmdir, &quot;''[[Ölümcül döyüş (film, 2021)|Ölümcül döyüş]]''&quot; (2021) filminin davamıdır. Filmin rejissoru [[Saymon Makkuoid]], ssenari müəllifi isə Ceremi Sleyterdir. Birinci filmin aktyor heyətindən [[Cessika Maknemi]], [[Coş Louson]], [[Ludi Lin]], [[Mehkad Bruks]], [[Lyuis Tan]], [[Deymon Herriman]] (fərqli rolda), [[Çin Han]], [[Tadanobu Asano]], [[Co Taslim]] və [[Hiroyuki Sanada]] filmdə çəkilmək üçün [[Mediafranşiza|franşiza]]ya qayıtmış, yeni aktyorlar olaraq da heyətə isə [[Karl Urban]], [[Adelin Rudolf]] və [[Tati Qabriel]] qoşulmuşdur.

2021-ci ilin aprel ayında ''&quot;[[Ölümcül döyüş (film, 2021)|Ölümcül döyüş]]&quot;'' filminin yayımlanmasından sonra prodüser Todd Qarner, ssenarist Qreq Russo və rejissor MakKuoid, [[Conni Keyc (Mortal Kombat)|Conni Keyc]] və [[Sab-Ziro (Mortal Kombat)|Sab-Ziro]] qəhrəmanlarına həsr edilmiş müstəqil filmlər və [[Ölümcül döyüş (film, 2021)|2021-ci il filminin]] davamı da daxil olmaqla, franşizanın gələcəyi ilə bağlı danışıqlara başladılar. 2022-ci ildə artıq [[Warner Bros. Pictures]], Sleyterin ssenarini yazacağı və MakKuoidin layihənin rejissoru olacağı davam filminə yaşıl işıq yandırmışdır. Çəkilişlər 2023-cü ilin iyun ayında [[Avstraliya]]&lt;nowiki/&gt;da başlamış, [[SAG-AFTRA tətili]] səbəbindən iyulun ortalarında dayandırılmış, noyabrın ortalarında davam etmiş və 2024-cü ilin yanvarın sonlarında başa çatmışdır.

''&quot;Ölümcül döyüş II&quot;'' filminin Warner Bros. Pictures tərəfindən 8 may 2026-cı ildə kinoteatrlarda nümayişi keçirilmişdir. Üçüncü film isə hazırlıq mərhələsindədir.

== Xülasə ==
[[Conni Keyc (Mortal Kombat)|Conni Keycin]] qoşulduğu [[Yer|Yer Cahanı]] çempionları, yüksəlişi Yer Cahanı və onun müdafiəçilərinin həyatını təhdid edən [[Xarici Cahan (Mortal Kombat)|Xarici Cahan]] imperatoru [[Şao Kann (Mortal Kombat)|Şao Kanın]] hakimiyyətinə müqavimət göstərməyə çalışmalıdırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mortal Kombat II &amp;#124; Official Movie Site |url=https://www.mortalkombatmovie.com/synopsis/}}&lt;/ref&gt;

== Rollarda ==

# [[Lyuis Tan]] — ''Koul Yanq''
# [[Maks Huanq]] — ''[[Kunq Lao (Mortal Kombat)|Kunq Lao]]''
# [[Co Taslim]] — [[Nub Saybot|''Bi-Han / Nub Saybot'']]
# [[Hiroyuki Sanada]] — [[Skorpion (Mortal Kombat)|''Skorpion / Hanzo Hasaşi'']]
# [[Coş Louson]] — [[Kano (Mortal Kombat)|''Kano'']]
# [[Karl Urban]] — ''[[Conni Keyc (Mortal Kombat)|Conni Keyc]]''
# [[Adelin Rudolf]] — ''[[Şahzadə (qız)|Şahzadə]]'' ''[[Kitana (Mortal Kombat)|Kitana]]''
# [[Cessika Maknemi]] — ''[[Sonya Bleyd (Mortal Kombat)|Sonya Bleyd]]''
# [[Mehkad Bruks]] — ''[[Ceks (Mortal Kombat)|Caks Briqqs]]''
# [[Çin Han]] — ''[[Şanq Tsunq (Mortal Kombat)|Şanq Tsunq]]''
# [[Deymon Herriman]] — ''[[Kuan Çi (Mortal Kombat)|Kuan Çi]]''
# [[Tadanobu Asano]] — ''[[Lord (titul)|Lord]] Reyden''
# [[Tati Qabriel]] — ''[[Ceyd (Mortal Kombat)|Ceyd]]''
# [[Si-Cey Blumfild]] — ''[[Baraka (Mortal Kombat)|Baraka]]''
# [[Desmond Çiam]] — ''[[Cerrod (Mortal Kombat)|Kral Cerrod]]''
# [[Martin Ford]] — ''[[İmperator]] [[Şao Kann (Mortal Kombat)|Şao Kan]]''
# [[Ana Tu Nquyen]] — ''[[Kraliça]] [[Sindel (Mortal Kombat)|Sindel]]''
# [[Ed Bun]] — ''Ed''
# [[Ludi Lin]] — ''[[Liu Kenq (Mortal Kombat)|Lü Kenq]]''

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.mortalkombatmovie.com/ Rəsmi veb sayt]
* [https://www.uncagedfury.com/ Uncaged Fury veb saytı]
* {{IMDb|tt17490712}}
[[Kateqoriya:Nindzalar haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:New Line Cinema filmləri]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]
[[Kateqoriya:Videooyunlara əsaslanan bədii filmlər]]
[[Kateqoriya:2023-cü il SAG-AFTRA tətillərindən təsirlənmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin sikvel filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş incəsənət filmləri]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Gələcək filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin fantastika filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:ScreenX filmləri]]
[[Kateqoriya:Aktyorlar haqqında filmlər]]</text>
      <sha1>4vcgm86esajh41bw5ete9ugsps1kdsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adil bəy Ağabababəyov-Muğanlinski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>976744</id>
    <revision>
      <id>8966129</id>
      <parentid>8777846</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15352" sha1="iz5h7lb9migupe7he65k31ivoyz8iq6" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Adil bəy Ağabababəyov-Muğanlinski''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|Cümhuriyyət tələbəsi]].{{Bax|#Həyatı|1}}

Adil bəy [[İrəvan kişi gimnaziyası|İrəvan Kişi Gimnaziyasında]] təhsil alıb. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin]] xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. [[Berlin]]də Tibb Universitetində təhsil alıb''.''{{Bax|#Həyatı|1}}

İrəvanlı hüquqşünas, [[:ru:Коллежский советник|kollej müşaviri]], [[Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti|Cənub-Qərbi-Qafqaz Cümhuriyyətinin]] ədliyyə naziri [[Abbasəli bəy Ağabababəyov]]un oğlu və azərbaycanlı hüquqşünas, [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|Cümhuriyyət tələbəsi]], [[Azərbaycanda Stalin repressiyaları|repressiya]] qurbanı [[Əsildar bəy Muğanlı]]nın qardaşıdır.{{Bax|#Ailəsi|1}}

== Həyatı ==
Adil bəy Ağabababəyov-Muğanlinski 1898-ci il dekabrın 13-də [[İrəvan]]da anadan olub.{{sfn|Rüstəmov|2024|p=294}}{{sfn|Mərdanov, Tahirzadə|2018|p=99}} 1917-ci ildə [[İrəvan kişi gimnaziyası|İrəvan Kişi Gimnaziyasını]] bitirib.{{sfn|Zeynalov|1999|p=79}}

1918-ci il 28 may tarixində [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] qurulub.{{sfn|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010|p=519}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014|p=11}} 1919-cu ilin oktyabr ayından 1920-ci ilin yanvar ayına qədər Adil bəy Gəncə Dairə Məhkəməsində işləyib.{{sfn|Mərdanov, Tahirzadə|2018|p=100}}{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=326}}

[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti]] 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.{{sfn|AC Stenoqrafik hesabatlar|1998|p=32}}{{sfn|AC təhsil siyasəti|2018|p=20}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab|2018|p=86}} Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.{{sfn|Nəzərli|2008|p=177}} Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən olunub.{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014|p=81}}{{sfn|AC təhsil siyasəti|2018|p=399}}{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab|2018|p=87}}

Adil bəy də ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmək üçün seçilmiş tələbələrdən biri olub.{{sfn|AC təhsil siyasəti|2018|p=417}}{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=69}} Xaricə göndərilən tələbələrin ilk hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə [[Bakı Dəmiryol Vağzalı|Bakı Dəmiryolu Vağzalından]] yola salınıblar.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.millikitabxana.az/newspapers/search?name=Az%C9%99rbaycan+%28%C9%99ski+%C9%99lifba%29&amp;year=1920&amp;month=01&amp;day=16 |title=Tələbələrin yola salınması |publisher=Azərbaycan qəzeti |year=1920-01-16 |volume=13 |location=[[Bakı]] |page=3 |language=azb}}&lt;/ref&gt; Fevralın 11-də [[Paris]]ə çatan tələbələri [[Paris Sülh Konfransı]]nda iştirak edən [[Əlimərdan bəy Topçubaşov|Əlimərdan bəy Topçubaşının]] rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=87}}{{sfn|Qəhrəmanlı|2010|p=74}} Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.{{sfn|Qəhrəmanlı|2010|p=74}}

Bir neçə müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün [[Avropa]]nın müxtəlif şəhərlərinə yola salınıblar. Adil bəy [[Almaniya]]ya köçüb və [[Berlin]]də Tibb Universitetində təhsil almağa başlayıb. Daha sonra təhsilini dayandırıb və 1923-cü ildə [[Paris]]ə gedib və orada təhsil almağa davam edib. 1935-ci ildə müstəntiq tərəfindən [[NKVD|XDİK]] tərəfindən həbs olunan Əsildar bəy dindirilərkən qardaşından 3 ay qabaq xəbər aldığını və onun Parisdə yaşadığını qeyd edib. Adil bəyin sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur.{{sfn|Rüstəmov|2024|p=296}}

== Ailəsi ==
[[Fayl:Abbasəli bəy Ağabababəyov övladları ilə birlikdə.jpg|160px|thumb|[[Abbasəli bəy Ağabababəyov]] övladları ilə birlikdə|left]]
Adil bəyin atası [[Abbasəli bəy Ağabababəyov|Abbasəli bəy Ağababa bəy oğlu Ağabababəyov]] 1869-cu il yanvarın 2-də İrəvanda anadan olub.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=329}} 1879–1881-ci illərdə İrəvan kişi progimnaziyasında, 1881–1889-cu illərdə [[İrəvan kişi gimnaziyası|İrəvan Kişi Gimnaziyasında]], 1890–1894-cü illərdə [[:ru:Императорский Московский университет|Moskva İmperator Universitetinin]] Hüquq fakültəsində təhsil alıb.{{sfn|Rüstəmov|2024|p=292}}{{sfn|Mərdanov, Tahirzadə|2018|p=92}} İrəvan dairə məhkəməsində, [[Yeni Bəyazid qəzası|Yeni Bəyazid]], [[Eçmiədzin qəzası|Üçmüədzin]], [[Şərur-Dərələyəz qəzası|Şərur-Dərələyəz]] qəzalarında, Tiflis Dairə məhkəməsində, [[Zaqatala]] və [[Duşeti|Duşetdə]] müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1901-ci ildə [[:ru:Титулярный советник|titulyar müşavir]], 1904-cü ildə [[:ru:Коллежский асессор|kollej assesoru]],1909-cu ildə [[:ru:Надворный советник|saray müşaviri]], 1913-cü ildə isə [[:ru:Коллежский советник|kollej müşaviri]] rütbələri alıb. Fəaliyyəti dövründə [[&quot;Müqəddəs Anna&quot; ordeni|III dərəcəli &quot;Müqəddəs Anna&quot; ordeni]] və [[&quot;Müqəddəs Stanislav&quot; ordeni|II dərəcəli &quot;Müqəddəs Stanislav&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.{{sfn|Mərdanov, Tahirzadə|2018|p=96}}

1918–1919-cu illərdə [[Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti|Cənub-Qərbi-Qafqaz Cümhuriyyətinin]] ədliyyə naziri olub.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=821}} 1919-cu ildə ailəsi ilə birlikdə İrəvandan Gəncə şəhərinə köçüb.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=819}} Elə həmin il [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] hökumətinin sərəncamı ilə Gəncə Dairə Məhkəməsinin sədri təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.preslib.az/ru/elibrary/ebook/WTjCsobN |title=Азербайджанская Демократическая Республика: 1918-1920: законодательные акты |publisher=Издательство &quot;Азербайджан&quot; |year=1998 |location=[[Bakı]] |pages=549 |language=ru}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Rüstəmov|2024|p=293}}{{sfn|Mərdanov, Tahirzadə|2018|p=97}} Abbasəli bəy Leyla xanım Sultanova ilə ailə qurub. Bu evlilikdən Adil, [[Əsildar bəy Muğanlı|Əsildar]], Nurəddinpaşa, Fuadpaşa, Nəzirə və Zərifə adlı övladları dünyaya gəlib.{{sfn|Mərdanov, Tahirzadə|2018|p=97}}

Adil bəyin qardaşı [[Əsildar bəy Muğanlı|Əsildar bəy]] 1900-cü il sentyabrın 14-də [[İrəvan]]da anadan olub.{{sfn|Zeynalov|1999|p=79}} [[İrəvan kişi gimnaziyası|İrəvan Kişi Gimnaziyasında]] təhsil alıb.{{sfn|Rüstəmov|2024|p=331}}{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=817}} [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] qurulduqdan sonra Gəncədə Sülh Məhkəməsində katibin köməkçisi kimi işləyib.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=820}} Təhsil almaq üçün xaricə göndərilən Cümhuriyyət tələbələrindən biri olub.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=818}}{{sfn|AC təhsil siyasəti|2018|p=418}} Əsildar bəy [[Leypsiq Universiteti]]nin hüquq fakültəsində təhsil alıb.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=820}} 1928-ci ildə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR-yə]] qayıdıb.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=821}}{{sfn|Zeynalov|1999|p=79}}1930-cu il iyulun 1-dən 1933-cü il martın 8-ə qədər SSRİ Dövlət Bankının Azərbaycan kontorunun kassa planlaşdırması qrupunda müxtəlif dövrlərdə məsləhətçi, baş məsləhətçi və müdir işləyib.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=821}}{{sfn|Zeynalov|1999|p=79}} 1935-ci il iyunun 25-də [[Məhiş bəy Səfərov]] və Firidun Əliyevlə birlikdə həbs olunub və onların istintaq işləri birlikdə aparılıb. Onları əks-inqilabi faşist təşkilata üzv olmaqda ittiham ediblər.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=821}} 1936-cı il yanvarın 3-də Əsildar bəy Muğanlını 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediblər və [[Daşkənd]]də yerləşən islah əmək düşərgəsinə göndəriblər.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=823}} Bir müddət sonra isə [[Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası|Qazaxıstan SSR-nin]] [[Karağandı vilayəti|Karaqanda vilayətinə]] sürgün edilib.{{sfn|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014|p=111}}{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=823}}{{sfn|Rüstəmov|2024|p=331}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Агабабабеков-Муганлинский Асильдар-бек Аббасали-бек оглы (1900) |url=https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%9C%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%8B_(1900) |access-date=2026-02-23 |website=ru.openlist.wiki}}&lt;/ref&gt; 1957-ci il sentyabrın 3-də bəraət alıb. 1961-ci ildə [[Bakı]]da vəfat edib.{{sfn|Tahirzadə,Tahirli|2016|p=823}}

Adil bəyin bacısı Zərifə xanım Muğanlinskaya 1903-cü il dekabrın 4-də İrəvanda anadan olub. Azərbaycanda [[fiziologiya]] üzrə ilk mütəxəssislərdən biri olub. 1937-ci ildə həbs olunub və [[Orta Asiya|Türküstana]] sürgün edilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Муганлинская Зарифа Аббасали-бек кызы (1903) |url=https://ru.openlist.wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B_(1903) |access-date=2026-02-23 |website=ru.openlist.wiki}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Zeynalov|1999|p=80}} 34 yaşında sürgündə ikən dünyasını dəyişib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Cümhuriyyət tələbələri]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=213361&amp;pno=1 |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi |year=2010 |isbn=978-9952-441-5-5 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=604 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010}} }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament |publisher=Azərbaycan nəşriyyatı |year=1998 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=992 |language=az |ref={{SfnRef|AC Stenoqrafik hesabatlar|1998}} |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=978-9952-8142-7-9 |location=[[Bakı]] |page=468 |language=az |ref={{SfnRef|AC təhsil siyasəti|2018}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213155026/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |archive-date=2025-12-13 |url-status=live }}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000605248=1 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |publisher=Mütərcim |year=2018 |isbn=978-3-00-037560-6 |location=[[Bakı]] |page=152 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab|2018}} }}
* {{Cite book |last=Qəhrəmanlı |first=Nazif |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=143845&amp;pno=1 |title=Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif |publisher=Avropa nəşriyyatı |year=2010 |isbn=978-9952-8032-2010 |location=[[Bakı]] |page=285 |language=az |ref={{SfnRef|Qəhrəmanlı|2010}} |author-link=Nazif Qəhrəmanlı }}
* {{Cite book|last=Mərdanov|first=Misir|last2=Tahirzadə|first2=Ədalət|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=658839&amp;pno=1|title=1920-ci ilədək ali məktəblərdə oxumuş azərbaycanlılar|publisher=Təhsil nəşriyyatı|year=2019|isbn=978-9952-518-03-0|location=[[Bakı]]|page=480|language=az|ref={{SfnRef|Mərdanov, Tahirzadə|2018}}|volume=I|author-link1=Misir Mərdanov|author-link2=Ədalət Tahirzadə}}
* {{cite book |last=Nəzərli |first=Əzizə |url=http://www.anl.az/el_ru/n/na_noar.pdf |title=Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг. |year=2008 |location=[[Bakı]] |page=224 |language=ru |ref={{SfnRef|Nəzərli|2008}} }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Cite book |last=Rüstəmov |first=Fərrux |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/9xU7k5B |title=İrəvan kişi gimnaziyası və onun azərbaycanlı məzunları |publisher=[[Elm və təhsil (nəşriyyat)|Elm və təhsil nəşriyyatı]] |year=2024 |isbn=978-9952-581-24-9 |location=[[Bakı]] |page=480 |language=az |ref={{SfnRef|Rüstəmov|2024}} |author-link=Fərrux Rüstəmov }}
* {{Cite book |last=Tahirzadə |first=Ədalət |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri |last2=Tahirli |first2=Oğuztoğrul |publisher=TEAS Press |year=2016 |isbn=978-9952-494-55-6 |location=[[Bakı]] |page=1222 |language=az |ref={{SfnRef|Tahirzadə,Tahirli|2016}} |author-link1=Ədalət Tahirzadə |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Zeynalov |first=Əsgər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=16382&amp;pno=1 |title=İrəvan ziyalıları |publisher=Oğuz eli nəşriyyatı |year=1999 |location=[[Bakı]] |page=368 |language=az |ref={{SfnRef|Zeynalov|1999}} |author-link=Əsgər Zeynalov }}
{{refend}}
{{Cümhuriyyət tələbələri}}

[[Kateqoriya:Muğanlinskilər]]
[[Kateqoriya:İrəvanda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İrəvan kişi gimnaziyasının məzunları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tələbələri]]</text>
      <sha1>iz5h7lb9migupe7he65k31ivoyz8iq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maşinist (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>976993</id>
    <revision>
      <id>8965956</id>
      <parentid>8963201</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]] ([[:toolforge:editgroups-azwiki/b/CS/db830365f6b3b2f2|detallar]])</comment>
      <origin>8965956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="5gmoy0qxpll05k7ls0ck3i3d3r5shee" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = Maşinist.jpg
 |şəklin ölçüsü      = 220px
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = 
 |rejissor           = 
 |ssenarist          = 
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = 
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 
 |büdcə              = 
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
'''''Maşinist''''' ({{dil-en|The Machinist}}) — 2004-cü ildə ekranlara çıxan və [[Bred Anderson]]un rejissorluğu ilə çəkilmiş [[psixoloji triller]] filmi. Ssenarini [[Skott Kosar]] qələmə alıb. Baş rolu [[Kristian Beyl]] ifa edir. 

Filmin ən çox müzakirə edilən tərəfi K. Beylin roluna göstərdiyi fədakarlıqdır. Aktyor çəkilişlərə hazırlaşmaq üçün 28 kiloqram verir. 

&quot;Maşinist&quot; tənqidçilərin gözündə uğurlu bir iş kimi qiymətləndirilir. Üstündən illər keçsə də əsər [[kult film]]i kimi yaşamaqda davam edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-11-20 |title=The Best Movie You Never Saw: The Machinist |url=https://www.joblo.com/the-best-movie-you-never-saw-the-machinist-280-02/ |access-date=2022-07-05 |website=JoBlo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Təsvir ==
Trevor Reznik bir zavodda dəzgahçıdır. Ağır yuxusuzluq xəstəliyi onu bir ildir yatmağa qoymayıb, bədəni isə az qala sümük üstə dəri qalıb. O, özünə xatırlatma kağızları yapışdırmaqdan və getdikcə azalan çəkisini izləməkdən əl çəkə bilmir. Bunların hamısı sarı yapışqan kağızlara yazılıb, mənzilin hər yerinə vurulub. Həyatına emosional mənada yeganə qəbul etdiyi adam Stivi adlı fahişədir. Bununla belə, hava limanındakı bufetdə işləyən subay ana Mariaya da ürəyi düşüb. 

İş yoldaşları onunla ünsiyyət qurmur, ona güvənmirlər. Sürtkü kimi qalmış bu cismə nə olduğunu bilmirlər ki. Bir gün iş yerində baş verən hadisə onu həmkarlarından büsbütün uzaqlaşdırır. Üstəlik, mənzilində gözlənilmədən tapdığı bəzi kağız parçaları onu düşündürür. Trevor əmin olur ki, kiminsə, yəqin ki iş yoldaşlarından birinin və ya bir neçəsinin, ona qurmaq istədiyi bir tələ var. Bunun üçün İvan adlı, əslində mövcud olmayan bir işçini ön cərgəyə çəkirlər. 

Trevor İvanın nə hazırladığını, harada gizləndiyini axtarmağa başlayır. Bu axtarış onu gec də olsa, yuxusuzluğunun kökündəki həqiqətlə üz üzə gətirə bilər.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{IMDb}}
[[Kateqoriya:ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə filmlər]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Dramlar]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ingilis dilli filmləri]]
[[Kateqoriya:İnsomniya haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Triller dram filmləri]]</text>
      <sha1>5gmoy0qxpll05k7ls0ck3i3d3r5shee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adelhayd Popp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>977169</id>
    <revision>
      <id>8966094</id>
      <parentid>8930727</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12947" sha1="rgjltfidfmj6hlnjge4zmc0oaa76hl5" xml:space="preserve">{{Şəxs
|həyat yoldaşı    = 
|saytı            = 
}}
'''Adelhayd Popp''' ({{lang-de|Adelheid Popp}}; {{DVTY}})&amp;nbsp;— Avstriya Sosial Demokrat İşçi Partiyasının fəalı, qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparan, Avstriyada qadın əmək hərəkatının qurucusu və [[Feminizm|feminist]].

== Həyatı ==
Adelhayd Popp-Dvorşak 11 fevral 1869-cu ildə [[Avstriya]]nın [[Vyana]] şəhərində, İnzersdorfda (hazırda Lizinqin bir hissəsidir) kasıb fəhlə ailəsində anadan olub.&lt;ref name=&quot;Popp 1913&quot;&gt;{{cite book|last=Popp|first=Adelheid|title=The autobiography of a working woman|year=1913|publisher=F.G. Browne}}&lt;/ref&gt; Ailədəki 15 uşaqdan yalnız beşi sağ qalmışdı və Dvorşak onların ən kiçiyi idi. Anası ənənəvi katolik idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lafleur |first=Ingrun |date=1975 |title=Adelheid Popp and Working-Class Feminism in Austria |url=https://www.jstor.org/stable/3346419 |journal=Frontiers: A Journal of Women Studies |volume=1 |issue=1 |pages=86–105 |doi=10.2307/3346419 |jstor=3346419 |issn=0160-9009 |url-access=subscription |archive-date=2023-05-23 |access-date=2026-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523053044/https://www.jstor.org/stable/3346419 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Atası Adalbert toxucu idi və zorakılığa meyilli bir alkoqolik olub.&lt;ref name=&quot;Lane1995&quot;&gt;{{cite book|author=A. T. Lane|title=Biographical dictionary of European labor leaders|url=https://books.google.com/books?id=H3vjdU-v4isC&amp;pg=PA771|accessdate=15 December 2011|year=1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-29900-1|pages=771–772}}&lt;/ref&gt; Dvorşak zorakı bir mühitdə böyüyüb və cəmi altı yaşında olarkən atası xərçəng xəstəliyindən vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Popp |first=Adelheid |url=https://books.google.com/books?id=K5sMAAAAYAAJ&amp;dq=adelheid+popp&amp;pg=PA5 |title=The Autobiography of a Working Woman |date=1913 |publisher=F.G. Browne |language=en}}&lt;/ref&gt;  Bu ailəni əvvəlkindən də daha yoxsul vəziyyətə saldı. 

O, cəmi üç il rəsmi təhsil ala bildi, lakin ailədəki xəstəliklər səbəbindən tez-tez dərslərdən qalırdı. Anası savadsız olduğu üçün dərslərdən qalma ilə bağlı izahat məktubları yaza bilmirdi, buna görə də Dvorşak bir neçə saatlıq həbs cəzaları alırdı.&lt;ref name=&quot;HaanDaskalova2006&quot;&gt;{{cite book|author1=Francisca de Haan|author2=Krasimira Daskalova|author3=Anna Loutfi|title=Biographical dictionary of women's movements and feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th centuries|url=https://books.google.com/books?id=hsgQjbgBOAkC&amp;pg=PA449|accessdate=15 December 2011|date=1 April 2006|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-7326-39-4|page=447}}&lt;/ref&gt; Nəhayət, 10 yaşında ailəsinə kömək etmək üçün məktəbi tərk etmək məcburiyyətində qaldı. O, qısa müddət ev qulluqçusu, dəsmal toxuyan dərzi şagirdi və nəhayət, fabrik işçisi kimi çalışdı. Bu iş yerlərinin bir çoxunda Dvorşak istismara və ya cinsi təcavüzə məruz qaldı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The German worker: working-class autobiographies from the age of industrialization |date=1987 |publisher=Univ. of California Press |isbn=978-0-520-06124-8 |editor-last=Kelly |editor-first=Alfred |location=Berkeley}}&lt;/ref&gt;

1880-ci illərin ortalarında Dvorşak siyasətlə maraqlanmağa başladı. Qardaşının bir dostu onu fəhlə sinfinin sosial hərəkatı, həmçinin sosial-demokrat qəzet və ədəbiyyatı ilə tanış etdi. O, yoxsulluğun universal olduğunu və ədalətsiz cəmiyyətin məhsulu olduğunu oxudu. Fəhlə ailələrinin yaşayış şəraiti onun öz həyatı ilə birbaşa səsləşirdi, çünki Dvorşak yoxsulluq içində böyümüş və işəgötürənlər tərəfindən istismar edilmişdi.

1889-cu ildə o, qardaşı ilə birlikdə Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının ilk ictimai toplantısında iştirak etdi. O, həmin iclasdakı yeganə qadın idi.

== Siyasi fəaliyyəti ==
[[Fayl:Frauenreichskomitee 1917.jpg|250px|thumb|right|1917-ci ildə Milli Qadınlar Komitəsinin (Frauenreichskomitee) fotosu. Popp ön sırada, sağdan ikincidir.]]
Dvorşak Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasında aktiv fəaliyyətə başladı və 1891-ci ildə partiyanın ilk qadın natiqi və rəsmi nümayəndəsi oldu. Həmin il o, 1890-cı ildə sosial-demokrat hərəkatında fəal olan qadınlar tərəfindən təsis edilmiş Zəhmətkeş Qadınların Təhsil Assosiasiyasına qoşuldu. O, bu birlikdəki ilk çıxışını qadınların iş şəraitini təsvir edən bir natiqdən ilhamlanaraq etdi. Dvorşak ayağa qalxaraq öz şəxsi təcrübələrini paylaşdı və qadınların təhsil almasının vacibliyini tələb etdi. Onun bu hazırlıqsız çıxışından sonra əsasən kişilərdən ibarət olan dinləyicilər onu alqışladılar və çıxışın yazılı surətlərini tələb etdilər. 1892-ci ilin oktyabrında o, sosialist qadın qəzeti olan *&quot;Die Arbeiterinnenzeitung&quot;*un baş redaktoru oldu. 1893-cü ildə Beynəlxalq Sosialist Fəhlə Konqresində iştirak edərkən Dvorşak bir &quot;möcüzə uşaq&quot; (Wunderkind) kimi qəbul edildi; Viktor Adler, Avqust Bebel və Fridrix Engels kimi nüfuzlu sosialistlər ona heyranlıqlarını bildirdilər. Dvorşak Vyanada qadın geyim işçilərinin ilk tətilini təşkil etdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Haan |first1=Francisca de |title=A biographical dictionary of women's movements and feminisms: Central, Eastern, and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries |last2=Daskalova |first2=Krasimira |last3=Loutfi |first3=Anna |date=2006 |publisher=CEU Press/Central European University Press |isbn=978-963-7326-39-4 |location=Budapest New York}}&lt;/ref&gt;

1894-cü ildə Dvorşak partiyanın katibi Yulius Popp ilə ailə qurdu. Yulius xəstəhallı və ondan iyirmi yaş böyük olsa da, onların sevgi dolu bir münasibətlərinin olduğu və bir-birlərinin işini dəstəklədikləri bildirilirdi. Onların iki oğlu dünyaya gəldi. [[Birinci Dünya müharibəsi]] zamanı (1916) oğlanlarından biri, Yuliusun döyüşdə itkin düşdüyü xəbəri alındı, digər oğlu Feliks isə 1924-cü ildə iyirmi dörd yaşında qripdən vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;Staritz&quot;&gt;{{cite web |last=Staritz |first=Nikola |date=2016 |title=Adelheid Popp, Biographie |url=http://www.fraueninbewegung.onb.ac.at/Pages/PersonDetail.aspx?p_iPersonenID=8674924 |access-date=July 25, 2019 |website=Frauen in Bewegung 1848-1938 |publisher=Ariadne/Österreichische Nationalbibliothek |archive-date=December 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203150436/http://www.fraueninbewegung.onb.ac.at/Pages/PersonDetail.aspx?p_iPersonenID=8674924 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Abgeordnete 1919.jpg|250px|thumb|left|4 mart 1919-cu ildə Təsis Milli Məclisinə seçilən ilk qadınlar. Popp birinci sırada soldadır.]]
1898-ci ildə Dvorşak Milli Qadın Komitəsinə (Frauenreichskomitee) təyin edildi. Avstriya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasında (SDAP) Dvorşak kotirovka sistemini — yəni partiyada qərarlar qəbul edilərkən müəyyən sayda qadın səsindən istifadə olunmasını müdafiə edirdi. O, həmkarlar ittifaqı üzvlərini tənqid edirdi; çünki həmkarlar ittifaqları ümumiyyətlə qadınları üzvlüyə qəbul etmirdi və bir çox qadın ittifaqın mövcud olmadığı ev xidmətçisi sektorunda çalışırdı. Buna baxmayaraq, ittifaqçılar qadın təşkilatlarına üzvlüyün yalnız ittifaq üzvləri ilə məhdudlaşdırılmasını tələb edirdilər ki, Popp buna kəskin etiraz edirdi.

1902-ci ildə Yulius Popp vəfat etdi və Adelhayd dul qaldı. Popp XX əsrə 1902-ci ildə Ev İşçiləri Birliyini, 1907-ci ildə isə Sosial-Demokrat Qadınlar və Qızlar Assosiasiyasını yaradaraq addım atdı. 1904-cü ildə o, partiyanın qərar qəbul edən icraiyyə komitəsinə üzv seçildi və bu vəzifəni 1933-cü ilə qədər daşıdı. Poppun rəhbərliyi altında Avstriya sosialist qadın hərəkatı İnternasionalın ən böyük qollarından birinə çevrildi. 1918-ci ildə Popp Vyana Şəhər Şurasına seçildi. 1919-cu ildə o, Müəssislər Məclisinə, daha sonra isə yeddi sosial-demokrat qadından biri kimi Avstriya Parlamentinə seçildi. Bu statusda o, parlamentdə çıxış edən ilk qadın kimi tarixdə qaldı. Bu vəzifədə o, sosial siyasətin və xüsusilə qadınlarla bağlı islahatların irəliləməsi üçün çalışdı.

Parlamentdəki son illərində o, diqqətini sosial qanunvericilik və qadın məsələlərinə yönəltdi. Popp, kişilərin ailə başçısı kimi qeyri-məhdud hakimiyyətinin ləğvinə yönəlmiş ailə hüququ islahatı haqqında qanun layihələri təklif etdi. O, həmçinin abortun qanuniləşdirilməsi və bərabər əmək haqqı uğrunda mübarizə apardı. Güclü səylərinə baxmayaraq, mühafizəkar müxalifətin səs çoxluğu səbəbindən onun təkliflərinin əksəriyyəti rədd edildi.

1930-cu illərin əvvəllərində o, parlamentdən istefa verdi. 7 mart 1939-cu ildə Adelhayd Popp Vyanada insultun yaratdığı fəsadlar nəticəsində vəfat etdi.

== Xatirəsi ==
Sosialist liderlər Poppu avtobioqrafiya yazmağa təşviq edirdilər.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Maynes |first=Mary Jo |title=Popp, Adelheid |date=2008-01-01 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-854 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia Women in World History |access-date=2023-05-23 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195148909.001.0001 |isbn=978-0-19-514890-9|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; 1909-cu ildə o, anonim olaraq &quot;Bir fəhlə qadının gənclik hekayəsi&quot; (Die Jugendgeschichte einer Arbeiterin) kitabını nəşr etdirdi. Avqust Bebelin ön söz yazdığı bu kitabda sinif və gender amillərinin müəllifin həyat seçimlərinə necə təsir etdiyi araşdırılırdı. Kitab onun &quot;səfil proletar uşaqlıq və gənclik illərinə&quot; fokuslanaraq, sosial və siyasi dəyişiklik tələbi üçün əsas arqument kimi istifadə olunurdu. Bu əsər dövrünün ən çox oxunan sosialist ədəbiyyat nümunələrindən biri oldu, sonrakı illərdə müəllifin öz adı ilə yenidən çap olundu və bir çox dillərə tərcümə edildi.&lt;ref name=&quot;Popp 1913&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HaanDaskalova2006&quot; /&gt;

Avtobioqrafiyasından sonra, 1912-ci ildə onun ev qulluqçuları haqqındakı tədqiqatı — &quot;Ev qulları&quot; (Haussklavinnen) işıq üzü gördü. Popp bundan sonra da bir neçə qısa əsər yazmağa davam etdi.

Hazırda Vyanada işsizlər üçün yaşayış kompleksi olan Adelhayd Popp Həyəti (Adelheid-Popp-Hof) və Adelhayd Popp Parkı onun adını daşıyır. Adelhayd Popp Cudi Çikaqonun məşhur &quot;Şam yeməyi&quot; (The Dinner Party) instalyasiyasında yer alan simalardan biridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wiener Wohnen - Gemeindewohnungen |url=https://www.wienerwohnen.at/hof/200/Adelheid-Popp-Hof.html |access-date=2023-05-23 |website=wiener-wohnen.at |language=de |archive-date=2023-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607063522/https://www.wienerwohnen.at/hof/200/Adelheid-Popp-Hof.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, Suzan B.Entoninin masa dəsti ilə əlaqəli olan &quot;İrs Döşəməsi&quot;ndəki (Heritage Floor) 999 addan biri kimi təmsil olunur.&lt;ref name=&quot;Popp&quot;&gt;{{cite web | author= | year=2007 | title=Adelheip Popp | work=Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art: The Dinner Party: Heritage Floor: Adelheip Popp | publisher=[[Brooklyn Museum]] | url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/adelheip_popp.php | accessdate=16 December 2011 | archive-date=28 September 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110928050101/http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/adelheip_popp.php | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C210&quot;&gt;Chicago, 210.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category|Adelheid Popp}}
* [https://web.archive.org/web/20120507074148/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/app/BW_TEST/Western_History/documents/Adelheid_Popp_Finding_Work_Women_Factory_Workers_.htm ''Finding Work: Women Factory Workers''] by Adelheid Popp from My History Lab.
* [https://www.parlament.gv.at/WWER/PAD_01269/index.shtml Адельгейд Попп на сайте австрийского парламента] {{ref|de}}
* [https://www.univie.ac.at/biografiA/daten/text/polit_bio/popp.htm Биография на сайте Венского университета] {{ref|de}}
* [https://web.archive.org/web/20100305063704/http://www.wdr5.de/sendungen/neugier-genuegt/s/d/10.11.2004-10.05/b/starke-frauen-041110.html Mengel, Monika. Starke Frauen: Adelheid Popp, Arbeiterin]{{ref|de}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Avstriya-Macarıstan şəxsləri]]
[[Kateqoriya:Marksistlər]]
[[Kateqoriya:Siyasətçilər]]</text>
      <sha1>rgjltfidfmj6hlnjge4zmc0oaa76hl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aeroflot Hava Yolları reys H-925</title>
    <ns>0</ns>
    <id>977219</id>
    <revision>
      <id>8966191</id>
      <parentid>8787728</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8078" sha1="t8hqioqtjpz4w0emqs0q0ezi4nb7g5h" xml:space="preserve">{{Aviasiya qəzası
|adı                    = Aeroflot Hava Yolları reys H-925
|şəklin izahı         = Qəzanın baş verdiyi Yak-40 təyyarəsinin eynisi.
|qəza növü             = Yerə nəzarətli uçuş.
|yer                 = [[Ukrayna SSR]]-nin [[Donetsk vilayəti]]ndə yerləşən [[Mariupol]] şəhərinin [[Mariupol Beynəlxalq Hava Limanı|Jdanov Hava Limanı]]ndan 1.5 km uzaqlıqda
|qalxma yeri                  = [[Dnepr Beynəlxalq Hava Limanı|Dnepropetrovsk Hava Limanı]]
|istiqamət             = Jdanov Hava Limanı
|sərnişin sayı    = 28
|komanda               = 4
|ölü sayı        = 20
|qurtulan sayı = 24
|model        = [[Yakovlev Yak-40]]
|havayolu şirkəti      = [[Aeroflot]]
|aviasiya növü = təyyarə
}}

'''Aeroflot Hava Yolları reys H-925''' ({{dil-uk|Катастрофа Як-40 під Ждановом 
}}) — [[Dnepropetrovsk]]dan [[Mariupol|Jdanov]]a həyata keçirilən, 30 mart 1977-ci il tarixində uçuşu həyata keçirən [[Yakovlev Yak-40]] tipli təyyarə Jdanov hava limanından 1,5 km məsafədə beton dirəyə çırpılaraq yerə düşmüş müntəzəm sərnişin uçuşu. Qəza nəticəsində təyyarənin göyərtəsində olan 28 nəfərdən 8-i həlak olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Катастрофа Як-40 Украинского УГА близ Жданова (борт CCCP-87738), 30 марта 1977 года. // AirDisaster.ru - авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России - факты, история, статистика |url=https://www.airdisaster.ru/database.php?id=119 |access-date=2024-11-24 |website=www.airdisaster.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Crash of a Yakovlev Yak-40 in Zhdanov: 8 killed {{!}} Bureau of Aircraft Accidents Archives |url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-yakovlev-yak-40-zhdanov-8-killed |access-date=2024-11-24 |website=www.baaa-acro.com |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222202419/https://www.baaa-acro.com/crash/crash-yakovlev-yak-40-zhdanov-8-killed |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Crash of a Yakovlev Yak-40 in Zhdanov: 8 killed {{!}} Bureau of Aircraft Accidents Archives |url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-yakovlev-yak-40-zhdanov-8-killed |access-date=2026-04-03 |website=www.baaa-acro.com |archive-date=2026-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425180310/https://www.baaa-acro.com/crash/crash-yakovlev-yak-40-zhdanov-8-killed |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://russianplanes.net/reginfo/37536 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-04-09 |archive-date=2013-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425045221/http://russianplanes.net/reginfo/37536 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130122070819/http://airdisaster.ru/database.php?id=119&lt;/ref&gt;

== Hava gəmisi ==
Qəzaya uğrayan [[Yak-40]] təyyarəsi 87738 qeydiyyat nömrəsinə, 9010310 zavod nömrəsinə və 10-13 seriya nömrəsinə malik olmuşdur. Hava gəmisi 2 mart 1970-ci il tarixində [[Saratov Aviasiya Zavodu]] tərəfindən istehsal edilmiş, Mülki Hava Donanması Baş İdarəsinə təhvil verilmiş və 12 mart tarixində Ukrayna Mülki Aviasiya İdarəsinə göndərilmişdir. Hadisə baş verən zaman təyyarənin ümumi uçuş müddəti 5894 saat, uçuş-enmə dövriyyələrinin sayı isə 6777 təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=rzjets |url=https://rzjets.net/aircraft/?reg=250240 |access-date=2024-11-24 |website=rzjets.net |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203163828/https://rzjets.net/aircraft/?reg=250240 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Hadisə ==
925N nömrəli reysi idarə edən heyət 64-cü və 327-ci aviasiya dəstələrinin üzvlərindən ibarət olmuşdur. Heyətin tərkibinə hava gəmisinin komandiri, ikinci pilot, bort mühəndisi və stüardessa V. A. Prima daxil edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Yak-40]] təyyarəsi [[Mariupol|Jdanov]] hava limanına doğru enişə başlamış, lakin heyət eniş trayektoriyası barədə Jdanovdakı dispetçerə məlumat verməmişdir. Dispetçer onlardan geri qayıtmağı tələb etməmişdir, lakin heyət cihazla enmə sisteminin (ILS) işini yoxlamaq barədə razılığa gəlmişdir. Bu sistem hündürlük 50 metr olduqda həyəcan siqnalı verməli idi və enişin bu göstərici əsasında həyata keçirilməsi planlaşdırılmışdır. Eyni zamanda, səmada sıx buludluluq müşahidə olunmuş və şimal-şərqdən əsən külək nəticəsində görünüş məsafəsi 2.000 metrə qədər azalmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Təyyarə şimaldan 15° kursu ilə son yaxınlaşmaya başlamış və dördüncü döngəni icra etmişdir. Bu zaman [[Bakı]] Aviasiya Dəstəsinə məxsus [[İl-18|İlyuşin İl-18]] (CCCP-75749) təyyarəsinin heyəti dispetçerlə əlaqə saxlayaraq cənubdan 195° kursu ilə eniş icazəsi istəmişdir. Dispetçer Yak-40 heyətinə xəbərdarlıq etmədən SP-50 sistemini söndürmüşdür. Dördüncü döngəni tamamlayıb enişə keçən heyət SP-50 sisteminin yenidən işə salınmasını xahiş etmiş və dispetçer bu xahişi yerinə yetirmişdir, lakin radio stansiyaları müraciətdən yalnız 25–30 saniyə sonra, SP-50 sistemi isə 3 dəqiqə sonra fəaliyyətə başlamışdır ki, bu zaman Yak-40 artıq uçuş-enmə zolağına iki dəqiqədən az məsafədə olmuşdur. Nəticədə, heyət eniş zamanı SP-50 sistemindən məhrum qalmış, OSP sistemindən isə yalnız zolağa 5–6 km məsafə qaldıqda istifadə etmək mümkün olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Hava gəmisi qlişşada xəttinə daxil olsa da, bu barədə məlumat verməmiş və eniş üçün icazə istəməmişdir. Eniş zamanı təyyarənin şaquli sürəti saniyədə 4 metrə qədər azaldılmış, uçuş-enmə zolağına yaxınlaşdıqda isə hündürlük 2 metrə qədər enmiş və enişin qalan hissəsində bu səviyyədə qalmışdır. Hadisə şahidləri təyyarənin görünüşün 500 metrdən az olduğu duman daxilində olduğunu, sərnişinlər isə yerin göründüyünü bildirmişdir. Heyətin diqqəti cihazlar vasitəsilə təyyarənin mövqeyini izləməyə yönəldiyindən yayındığı güman edilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Təyyarə qlişşada xəttindən aşağı enərək dumana doğru uçmuşdur. Yaxın fərqləndirmə radiomayak stansiyasına (BPRM) çırpıla biləcəyini anlayan komandir təyyarəni enişdən çıxarmağa çalışmış və mühərrikin gücünü artırmışdır, lakin hava gəmisinin sağ qanadı beton dirəyə çırpılaraq qopmuş və qanadda yanğın başlamışdır. Təyyarə 40–45° bucaq altında yana əyilərək uçuş-enmə zolağının sonundan 610 metr məsafədə yerə çırpılmışdır. Hadisə nəticəsində bütün uçuş heyəti və 5 sərnişin daxil olmaqla 8 nəfər həlak olmuş, 20 nəfər isə sağ qalmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=Accident Yakovlev Yak-40 CCCP-87738, Wednesday 30 March 1977 |url=https://aviation-safety.net/asndb/329175 |access-date=2026-04-03 |website=aviation-safety.net |archive-date=2026-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316164334/https://aviation-safety.net/asndb/329175 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstintaq ==
Qəzanın səbəbi kimi pilot səhlənkarılığı göstərilmişdir. Belə ki, heyət dumanlı hava şəraitində vizual uçuş qaydaları (VFR) rejimində qlişşada xəttindən aşağıda enişi davam etdirmək qərarına gəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Aviasiya qəzaları və insidentləri (1977)}}

[[Kateqoriya:30 martdakı hadisələr]]
[[Kateqoriya:1977-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:1977-ci ildə Ukrayna]]
[[Kateqoriya:Yakovlev ilə bağlı qəzalar və insidentlər]]
[[Kateqoriya:SSRİ-də aviasiya hadisələri]]
[[Kateqoriya:Ukraynada aviasiya hadisələri]]
[[Kateqoriya:Yak-40 ilə bağlı qəzalar və insidentlər]]</text>
      <sha1>t8hqioqtjpz4w0emqs0q0ezi4nb7g5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbasmirzə Əliyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978579</id>
    <revision>
      <id>8965932</id>
      <parentid>8823245</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15865" sha1="s7a6u5wfer1si8fbcx3kmkpxt8ku6ik" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Abbasmirzə Əliyev''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı iqtisadçı, [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|Cümhuriyyət tələbəsi]] və [[Stalin repressiyaları|repressiya]] qurbanı.{{Bax|#Həyatı|1}}

[[Bakı real məktəbi|Bakı Real Məktəbində]] orta, [[Kiyev Politexnik İnstitutu|İmperator II Aleksandr Politexnik İnstitutunda]] isə ali təhsil alıb. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin]] xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. [[Berlin Texniki Universiteti|Berlin Politexnik İnstitutunda]] və Berlin Kommersiya İnstitutunda təhsil alıb.{{Bax|#İlk illəri|1}}

[[Bakı|Bakıya]] qayıtdıqdan sonra Sənaye Bankında, [[Azərbaycanfilm|Azərbaycan Dövlət Kino İdarəsində]], [[Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsində]] və [[:ru:Торгсин|&quot;Torqsin&quot;də]] işləyib. Daha sonra [[Moskva|Moskvaya]] köçüb. 1941–1945-ci illərdə [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsində]] iştirak edib. Müharibədən sonra [[:ru:Гознак|Dövlət Nişanlarının, Sikkələrin və Ordenlərinin İstehsalı Baş İdarəsində]] korrektor vəzifəsində işləyib. 1967-ci ildən təqaüdə çıxana qədər Moskvada fəaliyyət göstərən ''&quot;Bakı&quot;'' restoranında əvvəlcə inzibatçı, daha sonra isə direktor müavini vəzifəsində işləyib.{{Bax|#SSRİ-də|1}}

[[Stalin repressiyaları]] dövründə 1938-ci ildə həbs olunub. Günahını sübut edə bilmədikləri üçün 1939-cu ildə azad olunub. 1947-ci ildə yenidən həbs olunub və 5 illiyinə [[:ru:Исправительно-трудовой лагерь|İslah Əmək düşərgəsinə]] sürgün olunub. 1953-cü ildə haqqında irəli sürülmüş ittihamların əsassız olduğu müəyyən edilib və o bəraət alıb.{{Bax|#SSRİ-də|1}}

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Abbasmirzə Əhməd oğlu Əliyev 1897-ci il iyulun 23-də [[Şamaxı|Şamaxıda]] anadan olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=520}} 1907–1916-cı illərdə [[Bakı real məktəbi|Bakı Real Məktəbində]] orta təhsil alıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=520}}{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=340}} 1916-cı ildə [[Kiyev Politexnik İnstitutu|Kiyev İmperator II Aleksandr Politexnik İnstitutuna]] daxil olub. [[Fevral inqilabı|Fevral inqilabından]] sonra institut bağlandığı üçün [[Bakı|Bakıya]] qayıdıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=521}}{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=340}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=367}}[[Fayl:Abbasmirzə Əliyev (2).jpg|150px|left]]1918-ci il mayın 28-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Cümhuriyyəti]] elan olunub.{{sfn |Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |2010 |p=519}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=11}} Abbasmirzə Əliyev 1918-ci ilin oktyabr ayından 1919-cu ilin aprel ayınadək [[Bakı Dəmiryol Vağzalı|Bakı dəmiryol stansiyasında]] çilingər köməkçisi işləyib.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=342}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=523}} 1919-cu il aprelin 12-də Azərbaycan Cümhuriyyətinin Ticarət, Sənaye və Ərzaq Nazirliyinin ticarət şöbəsində kargüzar köməkçisi vəzifəsinə təyin olunub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=522}}

1919-cu il sentyabrın 1-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti]] 1919–1920-ci tədris ilində ali təhsilli mütəxəssislərin hazırlanması məqsədilə 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.{{sfn |AC Stenoqrafik hesabatlar |1998 |p=32}}{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=20}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |2018 |p=86}} Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.{{sfn |Nəzərli |2008 |p=177}} Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edilib.{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=81}}{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=399}}{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |2018 |p=87}}

Abbasmirzə Əliyev də xaricdə ali təhsil almaq üçün seçilən tələbələrdən biri olub.{{sfn |AC təhsil siyasəti |2018 |p=417}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=522}} Xaricə göndərilən tələbələrin bir hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə [[Bakı Dəmiryol Vağzalı|Bakı Dəmiryolu Vağzalından]] yola salınıb.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.millikitabxana.az/newspapers/search?name=Az%C9%99rbaycan+%28%C9%99ski+%C9%99lifba%29&amp;year=1920&amp;month=01&amp;day=16 |title=Tələbələrin yola salınması |publisher=Azərbaycan qəzeti |year=1920-01-16 |volume=13 |location=[[Bakı]] |page=3 |language=azb}}&lt;/ref&gt; Fevralın 11-də [[Paris|Parisə]] çatan tələbələri [[Paris Sülh Konfransı|Paris Sülh Konfransında]] iştirak edən [[Əlimərdan bəy Topçubaşov|Əlimərdan bəy Topçubaşının]] rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=87}}{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=74}}&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Dünyaminqızı |first=Qərənfil |author-link=Qərənfil Quliyeva |date=2023-07-31 |title=99-dan biri: Avropada təhsil - Əməkdar jurnalist yazır... |url=https://www.tehsil.biz/news/az/63237/99-dan-biri-Avropada-thsil-mkdar-jurnalist-yazr |access-date=2026-04-08 |website=www.tehsil.biz |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811155213/https://tehsil.biz/news/az/63237/99-dan-biri-Avropada-thsil-mkdar-jurnalist-yazr |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.{{sfn |Qəhrəmanlı |2010 |p=74}}

Bir müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün [[Avropa|Avropanın]] müxtəlif şəhərlərinə göndəriliblər. Abbasmirzə Əliyev, [[Hüseyn Argüder|Hüseyn Şıxıyev]] və [[Qəhrəman Məmmədov|Qəhrəman Məmmədovla]] birlikdə əvvəlcə [[Münxen|Münxenə]] gedib.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=344}} Lakin Almaniya Maarif Nazirliyi onlara Münxendə qalmağa icazə verməyib. Buna görə də onlar aprel ayında [[Berlin|Berlinə]] yollanıblar.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=524}}

Abbasmirzə Əliyev [[Aprel işğalı|Aprel işğalından]] sonra tələbələr təqaüd ala bilmədikləri üçün bir müddət [[Lyuterştadt-Aysleben|Aysleben]] şəhərində təcrübəçi kimi 3 ay kalium şaxtasında işləyib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=525}} Berlinə qayıtdıqdan sonra əvvəlcə [[Berlin Texniki Universiteti|Berlin Politexnik İnstitutuna]] daxil olub, daha sonra isə Berlin Kommersiya İnstitutunda təhsilini davam etdirib. 1924-cü ildə institutu bitirib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=525}} 1927-ci ilədək [[Almaniya|Almaniyada]] yaşayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=522}}

=== SSRİ-də ===
[[Fayl:Abbasmirzə Əliyev həbsdə ikən (1).jpg|250px|thumb|right|Abbasmirzə Əliyev həbsdə ikən, 1938-ci il]]
1927-ci ildə [[SSRİ|SSRİ-yə]] gəlib. Bakıda Sənaye Bankında haqq-hesab kassaları bölməsinin müdir müavini kimi işəməyə başlayıb. Sənaye Bankı ləğv olunduqdan sonra [[Azərbaycanfilm|Azərbaycan Dövlət Kino İdarəsində]], oktyabrdan etibarən isə eyni zamanda [[Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsində]] iqtisad bölməsində üzv əməkdaş kimi işləməyə başlayıb. 1928-ci ilin may ayında [[:ru:Торгсин|&quot;Torqsin&quot;in]] Azərbaycan kontorunda plan-maliyyə bölməsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=525}} Üç ay işlədikdən sonra [[Moskva|Moskvaya]] köçüb.{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=367}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=525}}

Ümumittifaq Mədən Kooperasiyası Şurasında Azərbaycan nümayəndəsi kimi çalışıb. 1936-cı ilin iyun ayında inşaat üzrə iqtisadçı kimi fəaliyyətə başlayıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=527}}

İlk dəfə 1938-ci deakbrın 5-də Moskvada [[NKVD|XDİK]] tərəfindən həbs olunaraq Bakıya gətirilib. Altı ay həbsdə saxlanıldıqdan sonra günahı sübuta yetirilmədiyi üçün 1939-cu ildə azadlığa buraxılıb.{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=367}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=527}} Həbsdən çıxdıqdan sonra yenidən Moskvaya qayıdıb. 1941–1945-ci illərdə [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsində]] iştirak edib.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=527}} 1946-cı ildə ordudan tərxis olunub və Moskvada [[:ru:Гознак|Dövlət Nişanlarının, Sikkələrin və Ordenlərinin İstehsalı Baş İdarəsində (Qoznak)]] korrektor kimi işləməyə başlayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Алиев Аббасмирза Ахмед оглы (1897) |url=https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%8B_(1897) |access-date=2026-04-21 |website=ru.openlist.wiki}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=522}} 1947-ci ildə yenidən həbs olunaraq 5 il müddətinə [[:ru:Исправительно-трудовой лагерь|islah-əmək düşərgəsinə]] göndərilib. 1952-ci ildə azad olunub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1953-cü ildə ona qarşı irəli sürülmüş ittihamların əsassız olduğu müəyyən edilib və Abbasmirzə Əliyev bəraət alıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=527}}

Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyinin sərəncamı ilə 1967-ci ildən təqaüdə çıxana qədər Moskvada fəaliyyət göstərən ''&quot;Bakı&quot;'' restoranında əvvəlcə inzibatçı, daha sonra direktor müavini vəzifəsində işləyib.{{sfn |Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I |2014 |p=367}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=527}}

1972-ci ildə Moskvada vəfat edib, Azərbaycanda dəfn olunub.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=347}}

== Ailəsi ==
Abbasmirzə Əliyev [[Şamaxı]] şəhər sakinləri Əhməd Məşədi Abdulla oğlu və Gövhər Əbdülhüseyn bəy qızının ailəsində anadan olub.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=520}} 1918-ci ildə [[Mart soyqırımı]] zamanı onların Şamaxıdakı evləri, eləcə də Kürdəmir dəmiryol stansiyası yaxınlığında yerləşən Əhməd Məşədi Abdulla oğluna məxsus un dəyirmanı yandırılıb.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=521}} Gövhər Əbdülhüseyn bəy qızı 1922-ci ildə, Əhməd Məşədi Abdulla oğlu isə 1930-cu ildə vəfat edib.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=340}}

Abbasmirzə Əliyev Yevgeniya Aleksandrovna ilə ailə qurub. Rüstəm adlı oğulları olub.{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=341}}{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=522}}

Abbasmirzə Əliyev digər [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|Cümhuriyyət tələbəsi]] [[Epidemiologiya|epidemioloq]] alim [[İsmayıl Axundov (epidemioloq)|İsmayıl Axundovun]] xalası oğludur.{{sfn |Tahirzadə,Tahirli |2016 |p=524}}{{sfn |Mərdanov, Tahirzadə |2019 |p=343}}

== Həmçinin bax ==
* [[Cümhuriyyət tələbələri]]

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=213361&amp;pno=1 |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası |publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi |year=2010 |isbn=978-9952-441-5-5 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=604 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|2010}} }}
* {{cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Şərq-Qərb nəşriyyatı |year=2014 |isbn=978-9952-32-017-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=440 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I|2014}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215110801/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/iDeYnxc8 |archive-date=2025-12-15 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament |publisher=Azərbaycan nəşriyyatı |year=1998 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=992 |language=az |ref={{SfnRef|AC Stenoqrafik hesabatlar|1998}} |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=978-9952-8142-7-9 |location=[[Bakı]] |page=468 |language=az |ref={{SfnRef|AC təhsil siyasəti|2018}} |access-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213155026/https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/8Twpv69U |archive-date=2025-12-13 |url-status=live }}
* {{cite book |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000605248=1 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab |publisher=Mütərcim |year=2018 |isbn=978-3-00-037560-6 |location=[[Bakı]] |page=152 |language=az |ref={{SfnRef|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab|2018}} }}
* {{Cite book |last=Qəhrəmanlı |first=Nazif |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=143845&amp;pno=1 |title=Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif |publisher=Avropa nəşriyyatı |year=2010 |isbn=978-9952-8032-2010 |location=[[Bakı]] |page=285 |language=az |ref={{SfnRef|Qəhrəmanlı|2010}} |author-link=Nazif Qəhrəmanlı }}
* {{Cite book |last=Mərdanov |first=Misir |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000665927 |title=1920-ci ilədək ali məktəblərdə oxumuş azərbaycanlılar |last2=Tahirzadə |first2=Ədalət |publisher=Təhsil nəşriyyatı |year=2019 |isbn=978-9952-518-03-0 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=552 |language=az |ref={{SfnRef|Mərdanov, Tahirzadə|2019}} |author-link1=Misir Mərdanov |author-link2=Ədalət Tahirzadə |access-date=2026-04-20 |archive-date=2025-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804000528/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000665927 |url-status=live }}
* {{cite book |last=Nəzərli |first=Əzizə |url=http://www.anl.az/el_ru/n/na_noar.pdf |title=Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг. |year=2008 |location=[[Bakı]] |page=224 |language=ru |ref={{SfnRef|Nəzərli|2008}} }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Cite book |last=Tahirzadə |first=Ədalət |url=https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |title=Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri |last2=Tahirli |first2=Oğuztoğrul |publisher=TEAS Press |year=2016 |isbn=978-9952-494-55-6 |location=[[Bakı]] |page=1222 |language=az |ref={{SfnRef|Tahirzadə,Tahirli|2016}} |author-link1=Ədalət Tahirzadə |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175211/https://www.preslib.az/az/book/KddLxZnBlc3uOOw |archive-date=2025-09-10 |url-status=live }}
{{refend}}
{{Cümhuriyyət tələbələri}}
{{Azərbaycanda Sovet repressiyaları}}

[[Kateqoriya:Repressiya qurbanları]]
[[Kateqoriya:Sovet repressiyasına uğramış cümhuriyyət tələbələri]]
[[Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları]]</text>
      <sha1>s7a6u5wfer1si8fbcx3kmkpxt8ku6ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akabeko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978642</id>
    <revision>
      <id>8966314</id>
      <parentid>8811534</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="8jnvnyp86ur70j5g2sewzvtk9mry3ib" xml:space="preserve">[[Fayl:Akabeko0926.jpg|thumb|Akabeko oyuncağı.]]
{{nihonqo|'''Akabeko'''|赤べこ||{{lit|qırmızı inək}}{{efn|[[Yapon dili]]ndə inək &quot;uşi&quot;dir, &quot;beko&quot; Ayzu dialektində inək deməkdir.}}}} – Yaponiyanın [[Fukuşima prefekturası]]nın [[Ayzu regionu]]nda hazırlanan oyuncaq növü. Regionu ziyarət edən turistlərə suvenir kimi satılır.&lt;ref name=&quot;nippon&quot;/&gt;

== Hazırlanması və quruluşu ==
Akabeko kağız kartondan hazırlanır. Oyuncaq iki hissədən ibarətdir: gödək ayaqlara malik olan gövdə və gövdəyə bitişdirilən baş. Baş gövdəyə çubuqla birləşdiyi üçün oyuncağın başına toxunanda aşağı və yuxarı doğru hərəkət edir.&lt;ref name=&quot;nippon&quot;&gt;{{cite web |title=Akabeko: Fukushima’s Famous Red Cow |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/cs00074/akabeko-fukushima%E2%80%99s-famous-red-cow.html |website=Nippon.com |access-date=20 aprel 2026 |language=ingiliscə |date=13 aprel 2026 |archive-date=2026-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415220007/https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/cs00074/akabeko-fukushima%E2%80%99s-famous-red-cow.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Oyuncağın qırmızı rəngə boyanmasının səbəbinin yapon mədəniyyətində qırmızının xəstəliklərdən qoruyan rəng hesab olunmasıdır.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Perkins |first1=Dorothy |title=Encyclopedia of Japan: Japanese History and Culture, from Abacus to Zori |date=1991 |publisher=Roundtable Press |isbn=0-8160-1934-7 |page=11 |url=https://books.google.az/books/about/Encyclopedia_of_Japan.html?id=JLKGAAAAIAAJ&amp;redir_esc=y |accessdate= 20 aprel 2026|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Oyuncaq yapon əfsanələrindəki eyniadlı canlıya əsaslanır. Əfsanəyə görə 807-ci ildə ortaya çıxan qırmızı inək Ayzu regionunda yerləşən [[Enzo məbədi]]nin tikintisində kömək etmişdir.&lt;ref name=&quot;nippon&quot;/&gt; Belə ki, məbəd dik bir yamacın üzərisində yerləşdiyi üçün tikinti materiallarını daşımaq çox çətin olsa da, inək materialların daşınmasında iştirak etmişdir. Əfsanənin bir versiyasına görə inək məbədin tamamlanmasından sonra daşa çevrilmişdir, digər bir versiyaya görə isə məbəddə qalaraq xidmət etməyə davam etmişdir. XVI əsrdə bu hekayəni eşidən yerli başçılardan biri olan Qamo Ucisato iqtisadiyyatı canlandırmaq üçün dəvət etdiyi Kioto sənətkarlarından qırmızı inək oyuncaqlarının hazırlanmasını istəmişdir.&lt;ref name=&quot;london&quot;&gt;{{cite web |title=Akabeko Cow – Japanese Folk Toy |url=https://www.japanhouselondon.uk/read-and-watch/akabeko-cow-japanese-folk-toy/ |website=Japan House London |access-date=20 aprel 2026 |language=ingiliscə |archive-date=2025-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118223929/https://www.japanhouselondon.uk/read-and-watch/akabeko-cow-japanese-folk-toy/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;travel&quot;&gt;{{cite web |title=An Ode to Akabeko: On Bobblehead Cows, and Rural Plight |url=https://www.japan.travel/en/ca/travellers-blog/an-ode-to-akabeko-on-bobblehead-cows-and-rural-plight/ |website=Japan Travel |access-date=20 aprel 2026 |language=ingiliscə |date=22 may 2022 |archive-date=11 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511235637/https://www.japan.travel/en/ca/travellers-blog/an-ode-to-akabeko-on-bobblehead-cows-and-rural-plight/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Tezliklə, akabeko [[çiçək xəstəliyi]]ndən qoruyan tilsim kimi istifadə olunmağa başlamış, uğur gətirən oyuncaq kimi tanınmışdır.&lt;ref name=&quot;nippon&quot;/&gt; Ayzu kəndlərində akabekoya sahib olan uşaqların çiçək xəstəliyinə daha az yoluxduğuna inanılmışdır. Oyuncaqdakı qara nöqtələr çiçək xəstəliyinin səbəb olduğu ləkələri simvolizə edir. Hazırlanmış ilk akabekolardan biri Ayzu-Vakamatsu dəmiryol stansiyasında sərgilənir.&lt;ref name=&quot;travel&quot;/&gt;

== Müasir dövr ==
Akabeko 1997-ci ildə Fukuşima prefekturasının sənət məhsulu kimi qeydiyyata alınmışdır.&lt;ref name=&quot;london&quot;/&gt;

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Ənənəvi oyuncaqlar]]
[[Kateqoriya:Yapon kuklaları]]
[[Kateqoriya:Yaponiyadakı mövhumatlar]]
[[Kateqoriya:Tilsimlər]]
[[Kateqoriya:Taxta oyuncaqlar]]
[[Kateqoriya:Oyuncaq heyvanlar]]</text>
      <sha1>8jnvnyp86ur70j5g2sewzvtk9mry3ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulla Aripov (şair)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978666</id>
    <revision>
      <id>8966033</id>
      <parentid>8956305</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10564" sha1="83vlamgcz2ao43czf8ag0464ynpxqj9" xml:space="preserve">{{yazıçı}}

'''Abdulla Arıpov''' ({{dil-uz|Abdulla Oripov}}; {{DVTY}}) — [[SSRİ]]–[[Özbəkistan]] şairi, özbək poeziyasının klassiki,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kultura.uz/view_9_r_794.html |title=Новые стихи узбекского мастера |access-date=2015-11-26 |archive-date=2015-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127063600/http://kultura.uz/view_9_r_794.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://literature.uz/abdulla_aripov/ Абдулла Арипов на Литература.уз] {{Wayback|url=http://literature.uz/abdulla_aripov/ |date=20151124040120 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124040120/http://literature.uz/abdulla_aripov/ |date=2015-11-24 }}&lt;/ref&gt; Özbəkistan Qəhrəmanı (1998), Özbəkistan SSR xalq şairi (1983), dövlət və ictimai xadimi olmuşdur. O, [[Özbəkistan himni|Özbəkistan Respublikasının Dövlət Himni]]nin mətninin müəllifidir.


== Həyatı ==
Abdulla Aripov [[Qaşqadərya vilayəti]]ndə kolxoz sədri olan Arifboy Ubeydulla oğlunun ailəsində anadan olmuşdur. Səkkiz uşaqlı — dörd oğlan və dörd qızdan ibarət olan ailənin ən kiçik oğul övladı idi. O, 1958-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirmiş, təhsilini [[Daşkənd Dövlət Universiteti&gt;&gt;nin özbək filologiyası fakültəsinin jurnalistika şöbəsində davam etdirmişdir. 1963-cü ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra &quot;Yoş qvardiya&quot; nəşriyyatında redaktor, Qafur Qulam adına Ədəbiyyat və İncəsənət Nəşriyyatında redaktor və baş redaktor (1967–1974), &quot;Şərq ulduzu&quot; (Zvezda Vostoka) jurnalında şöbə müdiri (1974–1976), &quot;Gülxan&quot; (Gulxan) jurnalında isə baş redaktor (1983–1985) vəzifələrində çalışmışdır. Müxtəlif illərdə Özbəkistan Yazıçılar Birliyində ədəbi məsləhətçi (1976–1982), Daşkənd vilayəti üzrə bölmə katibi (1982–1983), katib (1985–1995) və sədr (1996–2009) vəzifələrini tutmuşdur. 1988-ci ildə [[Özbəkistan SSR]] Müəllif Hüquqlarının Müdafiəsi Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;[http://sherlaruz.com/news/abdulla_oripov_hayoti_va_ijodi/2013-12-17-138 Абдулла Арипов] {{Wayback|url=http://sherlaruz.com/news/abdulla_oripov_hayoti_va_ijodi/2013-12-17-138 |date=20151127001606 }} (узб.)&lt;/ref&gt;

Birinci və ikinci çağırış Özbəkistan Ali Məclisinin deputatı, 2005-ci ilin yanvarında isə senator seçilmişdir.
1998-ci ildə Aripova Özbəkistan Qəhrəmanı adı verilmişdir. Ailəli olmuşdur, beş qızı və bir oğlu vardır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://persons-info.com/persons/ARIPOV_Abdulla |title=Абдулла Арипов |access-date=2015-11-26 |archive-date=2015-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127080159/http://persons-info.com/persons/ARIPOV_Abdulla |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Abdulla Aripov 5 noyabr 2016-cı ildə [[ABŞ]]-nin [[Hyuston]] şəhərində vəfat etmişdir. O, Daşkənddəki &quot;Çığatay&quot; qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gazeta.uz/ru/2016/11/05/abdulla-oripov/ |title=Скончался поэт Абдулла Орипов |access-date=2017-07-05 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108134246/https://www.gazeta.uz/ru/2016/11/05/abdulla-oripov/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuz.uz/obschestvo/17848-v-tashkente-proshli-pohoroni-narodnogo-poeta-abdulli-aripova.html |title=В Ташкенте прошли похороны народного поэта Абдуллы Арипова |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428015738/http://nuz.uz/obschestvo/17848-v-tashkente-proshli-pohoroni-narodnogo-poeta-abdulli-aripova.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Abdulla Arıpov &quot;Quş&quot; adlı ilk şeirini universitet illərində qələmə almışdır. 1965-ci ildə şairin &quot;Kiçik ulduz&quot; adlı ilk şeirlər toplusu nəşr olunmuşdur. Bunun ardınca &quot;Gözlərim yolundadır&quot; (1967), &quot;Mehriban ana&quot; (1969), &quot;Bulaq&quot;, &quot;Mənim ruhum&quot; (1971), &quot;Özbəkistan&quot; (1972), &quot;Təəccüb&quot; (1974), &quot;Vətən küləyi&quot; (1974), &quot;Mərhəmət&quot; (1979), &quot;Yaşanmış illərin arzusu&quot; (1984), &quot;Etibar körpüləri&quot; (1989), &quot;Munacat&quot; (1992), &quot;Həcc dəftəri&quot; (1995) və &quot;Seçilmiş əsərləri&quot; (1996) işıq üzü görmüşdür.
Müəllif həmçinin, &quot;Cənnətə yol&quot; (1978), &quot;Həkim və ölüm&quot; (1980), &quot;Ranckom&quot; və &quot;Böyük Teymur&quot; (&quot;Sahibqiran&quot;) (1996) poemalarının müəllifidir. 2000–2001-ci illərdə Abdulla Aripovun &quot;Seçilmiş əsərləri&quot;nin dördcildlik külliyatı çap edilmişdir. O, 10 dekabr 1992-ci il tarixdə Özbəkistan Respublikası Ali Sovetinin on birinci sessiyasında qəbul edilmiş Özbəkistan Respublikası Dövlət Himninin mətninin müəllifidir. Şair [[Dante Aligyeri]]nin &quot;''[[İlahi komediya]]''&quot; əsərini, həmçinin N. Nekrasov, L. Ukrainka, T. Şevçenko, Q. Quliyev və bir çox digər müəlliflərin əsərlərini özbək dilinə tərcümə etmişdir.&lt;ref&gt;[http://old.ziyonet.uz/ru/people/abdulla-oripov/ Биография Абдуллы Арипова] {{Wayback|url=http://old.ziyonet.uz/ru/people/abdulla-oripov/ |date=20151127040841 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127040841/http://old.ziyonet.uz/ru/people/abdulla-oripov/ |date=2015-11-27 }}&lt;/ref&gt;

== Mükafat və təltifləri ==
* Özbəkistan Qəhrəmanı (26 avqust 1998-ci il) — dövlət və xalq qarşısında böyük xidmətlərinə, Özbəkistanın müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və islahatların dərinləşdirilməsi naminə görkəmli fəaliyyətinə, ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına, milli müstəqillik ideyalarının həyata keçirilməsinə verdiyi əhəmiyyətli töhfəyə və fədakar əməyinə görə.
* Özbəkistan SSR xalq şairi (1983).
* &quot;Dostluq&quot; ordeni (25 avqust 1994-cü il) — fədakar əməyinə, Özbəkistanda məskunlaşmış bütün millət və xalqların nümayəndələri arasında dostluq və qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi işinə verdiyi şəxsi töhfəyə görə.
* Xalqlar Dostluğu ordeni (15 avqust 1991-ci il).
* &quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni (16 noyabr 1984-cü il).&lt;ref&gt;{{publikasiya|1=статья|заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении писателей орденами СССР|издание=Советская культура|год=1984|месяц=11|день=20|номер=139|ссылка=https://portal-kultura.ru/upload/iblock/bca/1984.11.20.pdf|страницы=2|архив дата=2024-10-01|архив=https://web.archive.org/web/20241001201221/https://portal-kultura.ru/upload/iblock/bca/1984.11.20.pdf}}&lt;/ref&gt;
* İtaliya Ulduzu ordeni kavaleri (2015, İtaliya).&lt;ref&gt;[http://www.12news.uz/news/2015/11/абдулла-арипов-удостоен-орденом-звез/ Абдулла Арипов удостоен ордена «Звезда Италии»] {{Wayback|url=http://www.12news.uz/news/2015/11/%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0-%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2-%D1%83%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B5%D0%BD-%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC-%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B7/ |date=20151121164039 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121164039/http://www.12news.uz/news/2015/11/%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0-%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2-%D1%83%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B5%D0%BD-%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC-%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B7/ |date=2015-11-21 }}&lt;/ref&gt;
* Qırğızıstan Respublikasının Fəxri fərmanı (27 sentyabr 1996-cı il, Qırğızıstan) — teatr sənətinin inkişafına verdiyi töhfəyə, qırğız və özbək xalqları arasında dostluğun möhkəmləndirilməsinə görə.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/62973 |title=Указ Президента Кыргызской Республики от 27 сентября 1996 года УП № 280 «О награждении Почётной грамотой Кыргызской Республики Арипова А.» |access-date=2020-03-28 |archive-date=2020-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328115646/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/62973 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Hamza adına Özbəkistan SSR Dövlət Mükafatı (1981).&lt;ref&gt;{{publikasiya|1=статья|заглавие=Адабиёт, санъат ва архитектура соҳасида Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР давлат мукофотларини бериш тўғрисида|ссылка=https://press.natlib.uz/ru/editions/102299|год=1981|издание=Совет Ўзбекистони|номер=248|месяц=10|день=27|страницы=1|архив дата=2024-12-24|архив=https://web.archive.org/web/20241224024359/https://press.natlib.uz/ru/editions/102299}}&lt;/ref&gt;
* Əlişir Nəvai adına Özbəkistan Dövlət Mükafatı (1994).
* &quot;WIPO Creativity Award&quot; qızıl medalı (2007).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uz24.uz/culture/abdullu-aripova-nagradili-ordenom-zvezdi-italii |title=Абдуллу Арипова наградили орденом Звезды Италии |access-date=2015-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121233723/http://uz24.uz/culture/abdullu-aripova-nagradili-ordenom-zvezdi-italii |archive-date=2015-11-21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://web.archive.org/web/20141216185311/http://aoripov.uz/ Официальный сайт поэта]
* [https://web.archive.org/web/20151124040120/http://literature.uz/abdulla_aripov/ О творчестве Абдуллы Арипова]
* [http://kultura.uz/view_9_r_794.html Новые стихи узбекского мастера]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FwgUS_eXChE Абдулла Арипов. Ветер моего края (аудио) {{ref|ru}}] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=ffzAbPJ6LQc Абдулла Арипов. Осень в Узбекистане (аудио) {{ref|ru}}] 

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Özbəkistan şairləri]]
[[Kateqoriya:Özbəkistan SSR xalq şairləri]]
[[Kateqoriya:Özbəkistan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Özbəklər]]
[[Kateqoriya:Rus dilindən tərcümə edənlər]]
[[Kateqoriya:SSRİ şairləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr tərcüməçiləri]]</text>
      <sha1>83vlamgcz2ao43czf8ag0464ynpxqj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi (Türkiyə)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979325</id>
    <revision>
      <id>8966296</id>
      <parentid>8849685</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11590" sha1="bb3l1rrbiwmsrnbbly1hazhmplerhu3" xml:space="preserve">{{Dövlət qurumu
|emblemin ölçüsü      = 150
|yaradılıb            = 6 iyul 2011&lt;br&gt;
21 aprel 2021 
|əvvəlki1             = Türkiyə Respublikası Ailə və Sosial Siyasətlər Nazirliyi
|sonrakı              = Türkiyə Respublikası Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər Nazirliyi
|tabelik              = Türkiyə Respublikası Prezidenti
|ştatın sayı          = 
|büdcəsi              = 149.868.618.000 [[Türk lirəsi|₺]] (2023)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221230234707/https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/12/202212-B17.pdf &quot;2023 Yılı Merkezi Bütçe Kanunu, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Cetveli&quot;]&lt;/ref&gt;
|baş qərargah         = 
|ünvan                = Ankara, Çankaya, Eskişehir Yolu, Söğütözü məh, 2177, küçə 10/A, 06510. 
|nazir1               = [[Mahinur Özdəmir Göktaş]]
|saytı                = 
}}
'''Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi''' — [[Türkiyə Prezidenti|Türkiyə Respublikası Prezidenti]]nin rəhbərliyi ilə qurulan və sosial xidmətlər və ailə işlərinə cavabdeh olan nazirlik. 2011-ci ildə Ailə və Sosial Siyasətlər Nazirliyi adı ilə yaradılmışdır. 2018-ci ildə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə birləşdirilərək “Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər nazirliyi” adlandırılıb.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180806144215/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/calisma-sosyal-hizmetler-ve-aile-bakanliginin-ismi-degisti-40917788 Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı’nın ismi değişti]&lt;/ref&gt; 21 aprel 2021-ci il tarixində Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyinin yaradılması ilə adı dəyişdirilərək “Ailə və Sosial Xidmətlər nazirliyi” adlandırılıb.

3 iyun 2023-cü ildən Ailə və Sosial Xidmətlər naziri [[Mahinur Özdəmir Göktaş]]dır.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230604110718/https://www.haberturk.com/son-dakika-yeni-kabine-listesi-belli-oldu-2023-bakanlar-kurulunu-cumhurbaskani-erdogan-acikladi-yeni-bakanlarin-isim-listesi-resmi-gazete-de-yayimlandi-3597282/3 ^ &quot;Yeni Kabine listesi açıklandı, bakanlar belli oldu! İşte yeni Bakanlar Kurulu isim listesi&quot;]&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Nazirlik ailə birliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi, sosial rifahın yüksəldilməsi məqsədilə yaradılmışdır. Təməli 1989-cu ildə Baş nazirliyin nəzdində yaradılmış Ailə Araşdırmaları İnstitutu ilə qoyulub. 2004-cü ildə Baş nazirliyə tabe olan Ailə və Sosial Araşdırmalar Baş İdarəsi olaraq adlandırıldı.

Konstitusiya dəyişikliklərinə uyğunluğunun təmin edilməsi məqsədi ilə bəzi qanunlarda dəyişikliklər edilməsi barədə 703 nömrəli Fərmana uyğun olaraq, Ailə və Sosial Siyasət nazirliyi ilə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyi təşkilatı qanunlarında dəyişiklik edilməklə &quot;Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi&quot; adı altında birləşdirildi.

== Səlahiyyətləri ==
Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi sosial xidmətlər və sosial yardım sahəsində milli siyasət və strategiyaların hazırlanması, həyata keçirilməsi və monitorinqinə cavabdehdir. Nazirlik sosial və mədəni quruluşda aşınmaya məruz qaldığı bir şəraitdə ailə quruluşunun qorunması və ailə dəyərlərinin gələcək nəsillərə sağlam şəkildə ötürülməsini təmin etmək üçün milli siyasət və strategiyalar yaradır. Nazirlik sosial və vətəndaş institutlarının işləməsi şəraitində ailə quruluşunun qorunmasını və ailə dəyərlərinin gələcək nəsillərə təhlükəsiz ötürülməsini təmin edir. Bu məqsədə çatmaq üçün milli siyasət və strategiyalar hazırlayır.

Nazirlik uşaqların hər cür baxımsızlıq və zorakılıqdan qorunması yolu ilə onların sağlam inkişafını təmin etmək, qadınların sosial həyatda hüquq və imkanlardan bərabər şəkildə yararlanmalarını təmin etmək üçün çalışır. Nazirliyin digər mühüm vəzifələrinə əlillərin və ahılların sosial həyatda iştirakının təmin edilməsi, şəhid və veteranların yaxınlarına sosial xidmət və yardım tədbirlərinin həyata keçirilməsi, yoxsulluqla mübarizə strategiyalarının müəyyən edilməsi daxildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20180730174021/http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180710-1.pdf. &quot;Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ]&lt;/ref&gt;

Nazirlik ailənin bütövlüyünü qorumaq və dağılmış ailə üzvlərinə dəstək olmaq üçün müxtəlif sosial xidmətlər göstərir. Bu xidmətlərə müdafiəyə ehtiyacı olan uşaqların, qadınların, əlillərin və qocaların müəyyən edilməsi, onlara qayğı göstərilməsi və reabilitasiyası və bu xidmətləri göstərən təşkilatların yaradılması daxildir. Nazirlik həmçinin ictimai və könüllü təşkilatlar tərəfindən həyata keçirilən sosial xidmətlərin standartlarını müəyyən edir və onlara nəzarət edir. O, mərkəzi sistemdə sosial xidmət və yardım fəaliyyətləri haqqında məlumatları toplayır və təhlil edir və bu məlumatlar əsasında siyasət və strategiyalar hazırlayır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Nazirlik Beynəlxalq səviyyədə sosial xidmətlər və yardım sahəsindəki inkişafı izləyir və Türkiyənin qoşulduğu beynəlxalq konvensiyaların milli səviyyədə həyata keçirilməsini təmin edir. O, həmçinin iş həyatının tənzimlənməsi, əmək-işəgötürən münasibətlərində əmin-amanlığın təmin edilməsi, əməyin mühafizəsi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, məşğulluq siyasətinin işlənib hazırlanması və sosial ədalətin təmin edilməsi istiqamətində zəruri tədbirlər görür. Nazirlik sosial sığorta xidmətlərini həyata keçirməklə sosial təminatın genişləndirilməsi və təkmilləşdirilməsi istiqamətində də fəaliyyət göstərir. Xaricdə işləyən türkiyəli işçilərin hüquq və mənafelərini qorumaq məqsədi daşıyır, əmək statistikasını tərtib edir və dərc edir. O, həmçinin qanunlarla və Prezidentin fərmanları ilə müəyyən edilmiş digər vəzifələri yerinə yetirir.

Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyinin mərkəzi təşkilatına daxil olan xidmətin bölmələri Prezidentin 1 nömrəli fərmanı ilə müəyyən edilib:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200720183003/https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1&amp;MevzuatTur=19&amp;MevzuatTertip=5 &quot;Mevzuat Bilgi Sistemi&quot;]&lt;/ref&gt;

* Ailə və İctimai Xidmətlər Baş idarəsi
* Uşaq Xidmətləri idarəsi
* Əlillər və Yaşlılara Xidmət Baş idarəsi 
* Qadın hüquqlarının müdafiəsi Baş idarəsi 
* Sosial Yardım Baş Baş idarəsi 
* Şəhid və Qazi Yaxınları Baş idarəsi
* Hüquq Xidmətləri Ümumi Müdirliyi
* İnformasiya Texnologiyaları Baş İdarəsi 
* Kadrlar Baş idarəsi
* [[Avropa İttifaqı|Aİ]] və Xarici Əlaqələr Departamenti 
* Təlim və Nəşriyyat Departamenti 
* Dəstək Xidmətləri Baş idarəsi
* Strateji İnkişaf Departamenti
* Daxili Audit idarəsi
* Dövriyyə Fondları Mərkəzi Müdirliyi
* Mətbuat və İctimaiyyətlə Əlaqələr İdarə
* Şəxsi katiblik

=== Əlaqədar təşkilatları ===
* Darülaceze xeyriyyə təşkilatı müdirliyi
* Ailə Təşkilatları Ümumi müdirliyi
* Sosial Yardım və Həmrəylik Fondu 

== Beynəlxalq əlaqələri ==
[[Avropa İttifaqı]] və Xarici Əlaqələr Müdirliyi Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyinin beynəlxalq əlaqələrinin idarə edilməsinə və Avropa İttifaqı ilə bağlı məsələlər üzrə koordinasiyaya cavabdehdir. Bu idarə nazirliyin fəaliyyət istiqamətlərinə aid məsələlər üzrə beynəlxalq qurum və təşkilatlarla əlaqələrin qurulmasına və bu əlaqələrin inkişaf planlarında və illik proqramlarda nəzərdə tutulmuş məqsədlərə uyğun olaraq əlaqələndirilməsinə cavabdehdir. Bundan əlavə, sədrlik tərəfindən müəyyən edilən siyasətlərə uyğun olaraq Avropa İttifaqı ilə bağlı qısa, orta və uzunmüddətli siyasətlərin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir, həyata keçirilməsi ilə bağlı lazımi tədbirlərin görülməsini təmin edir və tövsiyələr verir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Sədrlik Nazirliyin Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən proqram və layihələrini hazırlayır, müvafiq bölmələrlə əməkdaşlıq edərək onların icrasını və əlaqələndirilməsini təmin edir. Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən təşkil olunan seminar və görüşlərdə personalın iştirakını koordinasiya edir, xaricdə yaşayan Türkiyə vətəndaşlarının və digər müvafiq şəxslərin mədəni, iqtisadi və ailə problemlərinin həlli istiqamətində iş aparır. Bu kontekstdə o, beynəlxalq sosial iş nümunələrini idarə edir, xaricdə lazımi sosial araşdırmalar aparır və sosial araşdırma hesabatları hazırlayır. Sosial iş sahəsində xarici ədəbiyyat, qanunvericilik və təcrübələrin monitorinqi, bu məlumatların təqdim edilməsi və nazir tərəfindən həvalə edilmiş digər vəzifələrin yerinə yetirilməsini təmin edir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Nazirliyin tabeliyində olan xarici bölmələr aşağıdakılardır:
* Xarici nümayəndəlikləri
** [[Berlin]] Ailə və Sosial müşavirliyi 
** [[Düsseldorf]] Ailə və Sosial Xidmətlər müşavirliyi
** [[Hamburq]] Ailə və Sosial Xidmətlər müşavirliyi
** [[Köln]] Ailə və Sosial Xidmətlər müşavirliyi

== Layihə və proqramları ==
2012-ci il martın 8-də Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi qəbul edilmiş “Ailənin qorunması və qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınması haqqında” qanun layihəsi hazırlayıb,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/20120320-16.htm |title=AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN |access-date=2026-04-29 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323005757/https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/20120320-16.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; həmçinin inkişafda qüsurlu və [[Altsheymer xəstəliyi]]ndən əziyyət çəkən insanlara qulluq üçün xüsusi mərkəzlərin yaradılması layihəsini həyata keçirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.haberturk.com/alzheimerlilar-ozel-ellerde-775306 |title=Alzheimerlılar özel ellerde |access-date=2026-04-29 |archive-date=2026-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430125832/https://www.haberturk.com/alzheimerlilar-ozel-ellerde-775306 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Nazirlik [[Milli Təhsil Nazirliyi (Türkiyə)|Milli Təhsil Nazirliyi]] ilə birlikdə “Qadınlar üçün peşə təhsili” proqramına start verib. Layihə qadınların təhsil səviyyəsini yüksəltmək və onlara peşə bacarıqlarını aşılamaq məqsədi daşıyır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.haberturk.com/yasam/haber/916382-aile-bakanligindan-egitim-destegi |title=Aile Bakanlığı'ndan eğitim desteği |access-date=2026-04-29 |archive-date=2026-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430161234/https://www.haberturk.com/yasam/haber/916382-aile-bakanligindan-egitim-destegi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Xarici keçidlər ==
* {{Facebook|id=tcailesosyal}}
* {{Twitter|id=tcailesosyal}}
* {{İnstagram|id=tcailesosyal}}
{{Türkiyə mövzularda}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Türkiyə nazirlikləri]]
[[Kateqoriya:Sosial müdafiə nazirlikləri]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>bb3l1rrbiwmsrnbbly1hazhmplerhu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ASML</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979519</id>
    <revision>
      <id>8965678</id>
      <parentid>8856813</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>25 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46714" sha1="608zhhpdhllw9m2j23d0zy481t9lwsh" xml:space="preserve">{{Şirkət|Yaranma tarixi={{Unbulleted list | {{Start date and age|1984}} (birgə müəssisə) | {{Start date and age|1988}} (müstəqil şirkət)}}|yerləşməsi=Veldhoven, Niderland|orijinal adı=ASML Holding N.V.|şəkil izahı=Veldhovendəki baş ofis|Rəhbərlik={{ubl|Kristof Fuket ([[Baş icraçı direktor|BİD]])|Nils Andersen (müşahidə şurasının sədri)}}|məhsulu=[[Yarımkeçirici]] sənayesi üçün fotolitoqrafiya sistemləri|gəliri={{Artım}} 32.7 milyard avro (2025)|əməliyyat mənfəəti={{Artım}} 11.3 milyard avro (2025)|xalis mənfəəti={{Artım}} 9.61 milyard avro (2025)|ümumi aktivlər={{Artım}} 50.6 milyard avro (2025)|ümumi kapital={{Artım}} 19.6 milyard avro (2025)|loqotipi=[[File:ASML Holding N.V. logo.svg|frameless|upright=1.05|class=skin-invert]]|şəklin ölçüsü=1.1}}

'''ASML Holding N.V.''' ({{Dil-en|Advanced Semiconductor Materials Lithography}}) – inteqrasiya olunmuş dövrələrin istehsalında istifadə edilən fotolitoqrafiya maşınlarını hazırlayan və istehsal edən [[Niderland]] [[Transmilli şirkət|transmilli korporasiyasıdır]]. Şirkət yarımkeçiricilər sənayesi üçün ən böyük təchizatçı, həmçinin ən müasir [[Mikroprosessor|çiplərin]] istehsalı üçün zəruri olan ekstremal ultrabənövşəyi litoqrafiya maşınlarının ən qabaqcıl istehsalçısıdır. 2026-cı ilin yanvar ayına olan məlumata görə, şirkətin bazar kapitallaşması təxminən 527 milyard dollar təşkil edərək, onu Avropanın ən böyük texnologiya şirkəti və ümumilikdə ən dəyərli firmalarından biri etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ASML (ASML) - Market capitalization |url=https://companiesmarketcap.com/asml/marketcap/ |access-date=14 December 2025 |work=Companies Market Cap}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=O'Grady |first1=Carmel |last2=Kenyon |first2=Matthew |date=21 February 2023 |title=How ASML became Europe's most valuable tech firm |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-64514573 |access-date=26 April 2026 |archive-date=28 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428080151/https://www.bbc.com/news/business-64514573 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ASML, 1984-cü ildə Niderlandın texnologiya şirkətləri olan [[Philips]] və ASM International arasında [[Müştərək müəssisə|birgə müəssisə]] kimi təsis edilmişdir. Şirkət 1995-ci ildə tam müstəqil korporasiyaya çevrilmişdir. ASML-in mənzil-qərargahı Niderlandın [[Eyndhoven]] şəhəri yaxınlığındakı Veldhoven qəsəbəsində yerləşir; bura həmçinin tədqiqat, təkmilləşdirmə, istehsal və montaj mərkəzidir. ASML-də 143 millətdən olan 42,000-dən çox insan çalışır və şirkət 5,000-ə yaxın birinci dərəcəli (''tier 1'') təchizatçı şəbəkəsinə arxalanır. ASML dünya miqyaslı müştəri bazasına və 16 ölkədə 60-dan çox xidmət məntəqəsinə malikdir. Şirkətin Niderland, [[ABŞ]], [[Belçika]], [[Fransa]], [[Almaniya]], [[İrlandiya]], [[İsrail]], [[İtaliya]], [[Böyük Britaniya]], [[Çin]], [[Honkonq]], [[Yaponiya]], [[Cənubi Koreya]], [[Malayziya]], [[Sinqapur]] və [[Tayvan]]da ofisləri fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;ar-2022&quot;&gt;{{cite web |date=15 February 2023 |title=2022 Combined Annual Report - ASML |url=https://www.asml.com/en/investors/annual-report/2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409083301/https://www.asml.com/en/investors/annual-report/2022 |archive-date=9 April 2023 |access-date=9 April 2023 |website=ASML}}&lt;/ref&gt;

ASML həm [[Amsterdam fond birjası|Euronext Amsterdam]], həm də [[NASDAQ|Nasdaq]] fond birjalarında &quot;ASML&quot; simvolu ilə siyahıya alınmışdır. Şirkət həmçinin Euro Stoxx 50&lt;ref&gt;{{cite web |title=ASML HOLDING - Euronext exchange Live quotes |url=https://live.euronext.com/product/equities/NL0010273215-XAMS/quotes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409065356/https://live.euronext.com/product/equities/NL0010273215-XAMS/quotes |archive-date=9 April 2023 |access-date=9 April 2023 |website=Euronext}}&lt;/ref&gt; və Nasdaq-100 indekslərinin tərkib hissəsidir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quotes For Nasdaq-100 Index |url=https://www.nasdaq.com/market-activity/quotes/nasdaq-ndx-index |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225174244/https://www.nasdaq.com/market-activity/quotes/nasdaq-ndx-index |archive-date=25 December 2021 |access-date=9 April 2023 |website=Nasdaq}}&lt;/ref&gt;

== Məhsulları ==
[[File:Lens from ASML.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lens_from_ASML.jpg|thumb|Diaqonal olaraq kəsilmiş ASML linzası]]
ASML, [[İnteqral sxem|inteqrasiya olunmuş dövrələrin]] istehsalında istifadə edilən və &quot;skanerlər&quot; adlandırılan fotolitoqrafiya maşınları istehsal edir. Bu maşınlarda naxışlar, işığa həssas material təbəqəsi (fotorezis) ilə örtülmüş silikon lövhə üzərinə optik olaraq köçürülür. Bu prosedur tək bir [[Yarımkeçirici boşqab|boşqab]] üzərində onlarla dəfə təkrar olunur. Daha sonra fotorezis, silikon üzərində faktiki elektron dövrələri yaratmaq üçün əlavə emaldan keçirilir. ASML maşınlarının həyata keçirdiyi optik görüntüləmə, demək olar ki, bütün inteqrasiya olunmuş dövrələrin hazırlanmasında istifadə olunur. 2025-ci ilə olan məlumata görə, litoqrafiya maşınlarının dünya üzrə satışının 83%-i ASML-in payına düşmüşdür.&lt;ref name=&quot;predictstreet-202509&quot;&gt;{{Cite web |date=September 30, 2025 |title=ASML Holding N.V.: The Indispensable Enabler of the AI Revolution |url=https://markets.financialcontent.com/wral/article/predictstreet-2025-9-30-asml-holding-nv-the-indispensable-enabler-of-the-ai-revolution |access-date=December 14, 2025 |website=PredictStreet |archive-date=December 22, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222232642/https://markets.financialcontent.com/wral/article/predictstreet-2025-9-30-asml-holding-nv-the-indispensable-enabler-of-the-ai-revolution |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ASML-in əvvəlki rəqibləri arasında Ultratech, [[Canon]], [[Nikon]], MKS Instruments, Lam Research və Cadence Design Systems kimi şirkətlər var idi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 December 2006 |title=Deal roils DFM status quo |url=https://www.eetimes.com/deal-roils-dfm-status-quo-2/}}  In 2006, AMSL's acquisition of BRION, a Design For Manufacturability supplier, briefly put it in competition with the major EDA vendors who had similar products - [[Cadence Design Systems]], [[Synopsys]], and [[Mentor Graphics]].&lt;/ref&gt;

=== Mayeyə batırma litoqrafiyası ===
[[Mayeyə batırma litoqrafiyası]] ilk dəfə 1970-ci illərdə Börn-Jenq Lin tərəfindən təklif edildiyi vaxtdan bəri ASML,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burn Lin: The 2023 SPIE Mozi Award |url=https://spie.org/news/burn-lin-the-2023-spie-mozi-award |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506030822/https://spie.org/news/burn-lin-the-2023-spie-mozi-award |archive-date=6 May 2023 |access-date=6 May 2023 |website=spie.org}}&lt;/ref&gt; TSMC ilə əməkdaşlıq edir. 2004-cü ildə TSMC, ASML-in suya batırma litoqrafiyasından istifadə edərək 90 [[nanometr]]lik yarımkeçirici düyünlərin kommersiya istehsalına başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2019 |title=90&amp;nbsp;nm Technology |url=https://www.tsmc.com/english/dedicatedFoundry/technology/90nm.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626001544/https://www.tsmc.com/english/dedicatedFoundry/technology/90nm.htm |archive-date=26 June 2019 |access-date=30 June 2019 |publisher=[[TSMC]]}}&lt;/ref&gt; 2011-ci ilə olan məlumata görə, onların yüksək səviyyəli TWINSCAN NXT:1950i sistemi, su immersiya linzası və 193 nm dalğa uzunluğunda işıq saçan arqon-fluorid lazerindən istifadə etməklə, saatda 200-dək lövhə sürəti ilə 32 nanometrə qədər ölçüdə detalların istehsalı üçün istifadə olunurdu.&lt;ref name=&quot;pr2011-07-12&quot;&gt;[http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=44387 ASML Enhances NXT:1950i to Meet Challenging Imaging and Overlay Requirements and Provide a Cost Effective Platform for 22nm] {{Wayback|url=http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=44387 |date=20120405221440 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405221440/http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=44387|date=5 April 2012}}. Press release, 12 July 2011.&lt;/ref&gt; Həmin dövrün (2011-ci il) məlumatına görə, orta hesabla bir litoqrafiya maşınının qiyməti 27 milyon [[avro]] təşkil edirdi.&lt;ref name=&quot;pr2011-Q3&quot;&gt;[http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=44696 Third quarter 2011 results] {{Wayback|url=http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=44696 |date=20120405221459 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405221459/http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=44696|date=5 April 2012}}. ASML press release.&lt;/ref&gt;

=== DUV litoqrafiyası ===
ASML-in dərin ultrabənövşəyi litoqrafiya (DUV) cihazları, mikroçipin strukturunu formalaşdıran kiçik elementləri çap etmək üçün ultrabənövşəyi işıqdan istifadə edir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ASML EUV lithography systems |url=https://www.asml.com/en/products/euv-lithography-systems |access-date=4 July 2023 |website=www.asml.com |archive-date=31 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331000315/https://www.asml.com/en/products/euv-lithography-systems |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== EUV litoqrafiyası ===
Ekstremal ultrabənövşəyi litoqrafiya (EUV), ən kiçik və ən mürəkkəb çip dizaynlarını yaratmaq üçün istifadə edilən kritik bir texnologiyadır. ASML, EUV bazarında demək olar ki, tam monopoliya sahibidir. Şirkətin maşınları insan saçının qalınlığının on mində biri qədər, yəni 8 nanometr ölçüsündə kiçik naxışları cızmaq qabiliyyətinə malikdir.&lt;ref name=&quot;Nover&quot;&gt;{{cite news |last=Nover |first=Scott |date=2024-08-20 |title=The most powerful company in tech is a niche Dutch business you've never heard of |work=Sherwood News |url=https://sherwood.news/business/asml-machines-ai-secret-weapon-advanced-semiconductor-materials-lithography |access-date=2024-08-21 |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821182129/https://sherwood.news/business/asml-machines-ai-secret-weapon-advanced-semiconductor-materials-lithography/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

EUV maşınları [[plazma]] yaratmaq məqsədilə yüksək enerjili [[lazer]]i əridilmiş [[qalay]]dan ibarət mikroskopik damcılar üzərinə fokuslayaraq 13.5 nm [[dalğa uzunluğu]]nda işıq istehsal edir və bu plazma daha sonra EUV işığı saçır. Həmin işıq Zeiss güzgülərindən əks olunaraq çipin dizaynını formalaşdırmaq üçün silikon lövhənin səthinə yönəldilir.&lt;ref name=&quot;verge-202301&quot;&gt;{{cite web |last=Patel |first=Nilay |date=31 January 2023 |title=The global battle over chip manufacturing and why the US is trying to stop China from buying machines from the Netherlands |url=https://www.theverge.com/23578430/chip-war-chris-miller-asml-intel-apple-samsung-us-china-decoder |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331001816/https://www.theverge.com/23578430/chip-war-chris-miller-asml-intel-apple-samsung-us-china-decoder |archive-date=31 March 2023 |access-date=30 March 2023 |website=[[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə Belçikadakı IMEC tədqiqat mərkəzi prototip EUV litoqrafiya maşını vasitəsilə dünyanın ilk funksional 22 nm-lik [[Tamamlayıcı metal-oksid yarımkeçirici|CMOS]] Statik operativ yaddaş (SRAM) hüceyrələrini istehsal etdi.&lt;ref&gt;[http://www2.imec.be/be_en/press/imec-news/archive-2009/imec-22nm-sram-cells-with-euv.html IMEC presents functional 22&amp;nbsp;nm SRAM cells fabricated using EUV technology] {{Wayback|url=http://www2.imec.be/be_en/press/imec-news/archive-2009/imec-22nm-sram-cells-with-euv.html |date=20100601181534 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601181534/http://www2.imec.be/be_en/press/imec-news/archive-2009/imec-22nm-sram-cells-with-euv.html|date=1 June 2010}}. IMEC press release, 22 April 2009.&lt;/ref&gt; Onilliklərlə davam edən təkmilləşdirmə prosesindən sonra ASML ilk seriyalı istehsal EUV maşınını 2011&lt;ref name=&quot;pr2011-Q3&quot; /&gt; və ya 2013-cü ildə tədarük etdi.&lt;ref name=&quot;euv-asml&quot;&gt;{{cite web |title=ASML EUV lithography systems |url=https://www.asml.com/en/products/euv-lithography-systems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331000315/https://www.asml.com/en/products/euv-lithography-systems |archive-date=31 March 2023 |access-date=30 March 2023 |website=ASML}}&lt;/ref&gt;

2022-ci ilə olan məlumata görə, ASML 140-a yaxın EUV sistemi tədarük etmişdir.&lt;ref name=&quot;cnbc-2022032&quot;&gt;{{cite web |last=Tarasov |first=Katie |date=23 March 2022 |title=ASML is the only company making the $200 million machines needed to print every advanced microchip. Here's an inside look |url=https://www.cnbc.com/2022/03/23/inside-asml-the-company-advanced-chipmakers-use-for-euv-lithography.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114161226/https://www.cnbc.com/2022/03/23/inside-asml-the-company-advanced-chipmakers-use-for-euv-lithography.html |archive-date=14 November 2022 |access-date=30 March 2023 |website=CNBC}}&lt;/ref&gt; Şirkətin ən çox satılan EUV məhsulu qiyməti 200 milyon dollara qədər olan TWINSCAN NXE:3600D modelidir.&lt;ref name=&quot;cnbc-2022032&quot;/&gt; Çəkisi 180 ton olan bu maşının daşınması üçün üç ədəd [[Boeing 747-400|Boeing 747]] təyyarəsi tələb olunur.&lt;ref name=&quot;nzz&quot;&gt;{{cite news |last=Christoph G. Schmutz |date=30 July 2021 |title=Wie die niederländische Firma ASML in den technologischen kalten Krieg zwischen den USA und China geraten ist |url=https://www.nzz.ch/wirtschaft/asml-deren-maschine-produziert-die-leistungsfaehigsten-mikrochips-ld.1637842}}&lt;/ref&gt;

ASML yeni nəsil EUV sistemləri üzərində işləyir; tədqiqat və təkmilləşdirmə üçün nəzərdə tutulan ilk tədarüklər 2023-cü ilin dekabrında [[Intel]]-ə, 2024-cü ilin sonlarında isə TSMC-yə göndərilmişdir.&lt;ref name=&quot;asml-5things&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-01-25 |title=5 things you should know about High NA in EUV |url=https://www.asml.com/en/news/stories/2024/5-things-high-na-euv |access-date=2025-01-15 |website=ASML |language=en |archive-date=2025-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115201226/https://www.asml.com/en/news/stories/2024/5-things-high-na-euv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dnd-202501&quot;&gt;{{Cite news |last=Trueman |first=Charlotte |date=2024-11-01 |title=TSMC to receive first High NA EUV lithography machine from ASML in Q4 |language=en |work=Data Center Dynamics |url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/tsmc-to-receive-first-high-na-euv-lithography-machine-from-asml-in-q4/ |access-date=2025-01-15 |archive-date=2025-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115201226/https://www.datacenterdynamics.com/en/news/tsmc-to-receive-first-high-na-euv-lithography-machine-from-asml-in-q4/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu platforma, rəqəmsal aperturanı (NA) 0.33-dən 0.55-ə&lt;ref name=&quot;euv-asml&quot; /&gt; qədər artırdığı üçün High-NA (Yüksək-NA) adlandırılır; hər bir sistemin qiyməti təxminən 370 milyon dollardır.&lt;ref name=&quot;cnbc-2022032&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asml-5things&quot; /&gt;

ASML-in EUV maşınlarına olan tələbat, müasir elektronikanın artan mürəkkəbliyi və performans tələbləri səbəbindən son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmişdir. Bu tələbat şirkətin gəlirlərinin stabil artımında da özünü göstərmişdir; belə ki, şirkətin gəliri 2018-ci ildəki 13 milyard dollardan artaraq 2024-cü ildə 35 milyard dollara çatmışdır.&lt;ref name=&quot;marketcap-revenue&quot;&gt;{{Cite web |title=ASML (ASML) - Revenue |url=https://companiesmarketcap.com/asml/revenue/ |access-date=2025-12-14 |website=Companies Market Cap |language=en-US |archive-date=2025-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214014035/https://companiesmarketcap.com/asml/revenue/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixçə ==
ASM Lithography 1984-cü ildə Hollandiyanın ASM və Philips şirkətləri tərəfindən birgə müəssisə kimi təsis edilmişdir. Şirkət 1988-ci ildə müstəqil, açıq səhmdar cəmiyyətinə çevrilmiş və adı ASML olaraq dəyişdirilmişdir;&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 February 2014 |title=ASML: About ASML |url=https://www.asml.com/en/company/about-asml/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728054310/http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=32894#_15 |archive-date=28 July 2010 |access-date=27 December 2022}}&lt;/ref&gt; bu, abbreviatura deyil, şirkətin rəsmi adıdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About ASML: Questions and Answers |url=http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=32894#33198 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728054310/http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=32894 |archive-date=28 July 2010 |access-date=3 August 2010 |publisher=ASML Holding}}&lt;/ref&gt;

1991-ci ildə ASML şirkəti PAS 5500 litoqrafiya sistemini təqdim etdi və bu, şirkət üçün olduqca uğurlu bir platformaya çevrildi.&lt;ref name=&quot;4week-history&quot;&gt;{{cite web |last=Cuofano |first=Gennaro |date=11 October 2022 |title=How Does ASML Make Money? The ASML Business Model In A Nutshell |url=https://fourweekmba.com/asml-business-model/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331000316/https://fourweekmba.com/asml-business-model/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=30 March 2023 |website=FourWeekMBA}}&lt;/ref&gt; PAS 5500-dən ilk dəfə kompüter yaddaşı və məlumat saxlama qurğularının dünyada ən böyük istehsalçılarından biri və həmin dövrdə ASML-in ən böyük müştərisi olan Micron Technology istifadə etdi.&lt;ref name=&quot;asml-pas5500&quot;&gt;{{cite web |date=7 May 2021 |title=Three decades of PAS 5500 |url=https://www.asml.com/en/news/stories/2021/three-decades-of-pas-5500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331000317/https://www.asml.com/en/news/stories/2021/three-decades-of-pas-5500 |archive-date=31 March 2023 |access-date=30 March 2023 |website=ASML}}&lt;/ref&gt; PAS 5500 xəttinin uğuru ASML-i həmin vaxt litoqrafiya bazarının liderləri olan Canon və Nikon ilə güclü rəqabət aparacaq səviyyəyə yüksəltdi.&lt;ref name=&quot;4week-history&quot; /&gt;

1997-ci ildə ASML ifrat bənövşəyi şüalanmadan (EUV) istifadəyə keçid imkanlarını araşdırmağa başladı və 1999-cu ildə ABŞ Energetika Nazirliyi tərəfindən aparılan fundamental tədqiqatlardan yararlanmaq üçün [[Intel]] və digər iki ABŞ çip istehsalçısının daxil olduğu konsorsiuma qoşuldu. Şirkətin fəaliyyət göstərdiyi Birgə Tədqiqat və İnkişaf Müqaviləsi (CRADA) ABŞ hökuməti tərəfindən maliyyələşdirildiyi üçün lisenziyalaşdırma Konqres tərəfindən təsdiqlənməli idi. Şirkət Belçikanın IMEC və Sematech təşkilatları ilə əməkdaşlıq etdi, güzgülərin tədarükü üçün isə Almaniyanın Carl Zeiss şirkətinə müraciət etdi.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite news |last=Clark |first=Don |date=4 July 2021 |title=The Tech Cold War's 'Most Complicated Machine' That's Out of China's Reach |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/07/04/technology/tech-cold-war-chips.html |url-status=live |access-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116222847/https://www.nytimes.com/2021/07/04/technology/tech-cold-war-chips.html |archive-date=16 January 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2000-ci ildə ASML, Intel korporasiyasına 193 nm skanerlər tədarük etmək məqsədilə ABŞ-ın litoqrafiya avadanlıqları istehsalçısı olan və eyni zamanda EUV (ifrat bənövşəyi şüalanma) tədqiqat nəticələri üçün lisenziyaya malik olan Silicon Valley Group (SVG) şirkətini satın aldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marc |first=Hijink |author-link=Marc Hijink |date=2024-04-09 |title=FOCUS – THE ASML WAY - Focus - The ASML Way / De Wereld van ASML |url=https://focus-dewereldvanasml.nl/ |access-date=2025-03-28 |language=nl-NL |archive-date=2025-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328211823/https://focus-dewereldvanasml.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ASML drops SVG-developed 193-nm scanner to focus on Twinscan platform {{pipe}} EE Times |url=http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1182430 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907124049/http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1182430 |archive-date=7 September 2014 |access-date=7 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Intel kills plan to use SVG's 193-nm scanners in production due to delays {{pipe}} EE Times |url=http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1181104 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907125637/http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1181104 |archive-date=7 September 2014 |access-date=7 September 2014}}&lt;/ref&gt;

2002-ci ildə şirkət fotolitoqrafiya sistemlərinin ən böyük tədarükçüsünə çevrildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Litho-History Milestones |url=https://www.lithoguru.com/scientist/litho_history/milestones_tools.pdf |website=www.lithoguru.com |access-date=2026-04-26 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523004543/https://www.lithoguru.com/scientist/litho_history/milestones_tools.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2008-ci ilin sonunda ASML satışlarda böyük azalma ilə üzləşdi; bu, rəhbərliyin dünya üzrə işçi qüvvəsini (əsasən müqaviləli işçilər olmaqla) təxminən 1000 nəfər ixtisar etməsinə və daha böyük işdənçıxarmaların qarşısını almaq üçün Hollandiya milli işsizlik fondundan dəstək üçün müraciət etməsinə səbəb oldu. 2011-ci ildə ASML rekord dərəcədə yüksək gəlir gözləyirdi.&lt;ref&gt;[http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=5869&amp;rid=37022 ASML Takes Action to Adjust Its Organization Due to Severe Order Slowdown] {{Wayback|url=http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=5869&amp;rid=37022 |date=20100315014523 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315014523/http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=5869&amp;rid=37022|date=15 March 2010}} Press release.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB122959783756317881 Chip-Equipment Firm ASML Cuts Outlook, Sets Layoffs] {{Wayback|url=https://www.wsj.com/articles/SB122959783756317881 |date=20180525063327 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525063327/https://www.wsj.com/articles/SB122959783756317881|date=25 May 2018}}. WSJ.com, 19 December 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703730104576260091610455466 ASML Sees Record Year] {{Wayback|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703730104576260091610455466 |date=20180525063356 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525063356/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703730104576260091610455466|date=25 May 2018}}. ''The Wall Street Journal'', April 2011.&lt;/ref&gt;

2012-ci ilin iyul ayında Intel, 300 mm-lik [[Yarımkeçirici boşqab|yarımkeçirici boşqablardan]] 450 mm-lik boşqablara keçidi sürətləndirmək və EUV litoqrafiyasının gələcək inkişafı üçün ASML şirkətinə 15%-lik mülkiyyət payı müqabilində 4,1 milyard dollar investisiya qoyacağını elan etdi.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/intel-asml-idUSL2E8I9DTL20120710 ASML wins funds for chip technology from Intel] {{Wayback|url=https://www.reuters.com/article/intel-asml-idUSL2E8I9DTL20120710 |date=20211101062223 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211101062223/https://www.reuters.com/article/intel-asml-idUSL2E8I9DTL20120710|date=1 November 2021}}. Reuters, 10 July 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=46711 ASML Announces Customer Co-Investment Program Aimed at Accelerating Innovation] {{Wayback|url=http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=46711 |date=20120712030424 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712030424/http://www.asml.com/asml/show.do?lang=EN&amp;ctx=5869&amp;rid=46711|date=12 July 2012}}. ASML Press release, 9 July 2012.&lt;/ref&gt; Bu müqavilə ASML-in gələcək məhsulları üzərində müstəsna hüquqlar tanımırdı və elə həmin ay ASML öz səhmlərinin digər 10%-ni də başqa şirkətlərə təklif etdi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 July 2012 |title=Intel funds next-gen chipmaking, buys into ASML for $4.1 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-intel-asml-idUSBRE86819B20120709 |url-status=live |access-date=5 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731161111/https://www.reuters.com/article/us-intel-asml-idUSBRE86819B20120709 |archive-date=31 July 2020}}&lt;/ref&gt; EUV strategiyasının bir hissəsi olaraq, ASML 2012-ci ilin oktyabr ayında DUV və EUV işıq mənbələri istehsalçısı olan Cymer şirkətini aldığını bildirdi.&lt;ref&gt;[http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=5869&amp;rid=47397] {{Wayback|url=http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=5869&amp;rid=47397 |date=20140308034237 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308034237/http://www.asml.com/asml/show.do?ctx=5869&amp;rid=47397|date=8 March 2014}} ASML Press release, 17 October 2012&lt;/ref&gt;

2013-cü ilin noyabr ayında ASML, çip istehsalçılarının tələbatındakı qeyri-müəyyənliyi əsas gətirərək 450 mm-lik litoqrafiya avadanlıqlarının hazırlanmasını dayandırdı.&lt;ref name=&quot;ASML 2013 Annual report&quot;&gt;{{cite web |date=11 February 2014 |title=ASML 2013 Annual Report Form (20-F) |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/937966/000119312514046822/d546896d20f.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143427/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/937966/000119312514046822/d546896d20f.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=27 August 2017 |publisher=United States Securities and Exchange Commission |format=XBRL |quote=In November 2013, following our customers' decision, ASML decided to pause the development of 450&amp;nbsp;mm lithography systems until customer demand and the timing related to such demand is clear.}}&lt;/ref&gt;

2015-ci ildə şirkət intellektual mülkiyyət oğurluğu ilə qarşılaşdı; belə ki, bir qrup əməkdaşın maşın optimallaşdırılması üçün proqram təminatı hazırlayan [[Silikon vadisi|Silikon Vadisindəki]] törəmə müəssisədən məxfi məlumatları oğurladığı aşkar edildi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Toby |first=Sterling |date=11 April 2019 |title=ASML says it suffered intellectual property theft, rejects 'Chinese' label |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-asml-china-spying-idUSKCN1RN0DK |url-status=live |access-date=26 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510144755/https://www.reuters.com/article/us-asml-china-spying-idUSKCN1RN0DK |archive-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;

2016-cı ilin iyun ayında ASML, daha kiçik və təkmil [[Yarımkeçirici|yarımkeçiricilər]] istehsal etmək texnologiyasına sahib olmaq məqsədilə Tayvanda yerləşən Hermes Microvision Inc. şirkətini təxminən 3,1 milyard dollara alacağını açıqladı.&lt;ref&gt;Ian King, Bloomberg. &quot;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-15/asml-to-buy-taiwan-s-hermes-microvision-for-3-1-billion ASML to Acquire Taiwan's Hermes Microvision for $3.1 Billion] {{Wayback|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-15/asml-to-buy-taiwan-s-hermes-microvision-for-3-1-billion |date=20160904221503 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160904221503/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-15/asml-to-buy-taiwan-s-hermes-microvision-for-3-1-billion|date=4 September 2016}}.&quot; 15 June 2016. 16 June 2016.&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə [[Donald Trampın birinci prezidentliyi|Tramp administrasiyası]] ASML texnologiyasının Çinə satışını əngəlləməyə çalışsa da,&lt;ref&gt;{{cite news |date=6 January 2020 |title=Trump administration pressed Dutch hard to cancel China chip-equipment sale: sources |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-asml-holding-usa-china-insight-idUSKBN1Z50HN |url-status=live |access-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109121457/https://www.reuters.com/article/us-asml-holding-usa-china-insight-idUSKBN1Z50HN |archive-date=9 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021-ci ilə qədər davam edən qlobal çip qıtlığı və ABŞ ilə Çin arasındakı &quot;texnoloji soyuq müharibə&quot; ASML üçün yeni biznes imkanları yaratdı.&lt;ref name=&quot;nzz&quot; /&gt;

2020-ci ilin noyabrında isə ASML, EUV sistemləri üçün komponentlərə artan ehtiyacı qarşılamaq məqsədilə Almaniyanın Berliner Glas Group optik şüşə istehsalı firmasını aldığını bəyan etdi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 November 2020 |title=ASML acquisition of Berliner Glas Group completed |url=https://www.asml.com/en/news/press-releases/2020/asml-acquisition-of-berliner-glas-group-completed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305020302/https://www.asml.com/en/news/press-releases/2020/asml-acquisition-of-berliner-glas-group-completed |archive-date=5 March 2021 |access-date=26 March 2021 |website=www.asml.com}}&lt;/ref&gt;

2021-ci ilin iyul ayında Avropa Komissarı Terri Breton ASML-i ziyarət etdi. O, 2030-cu ilə qədər dünyada yarımkeçirici istehsalının ən azı 20%-nin Avropanın payına düşməsi hədəfini və Avropa Yarımkeçiricilər Alyansı vasitəsilə dəstək göstəriləcəyini bəyan etdi.&lt;ref name=&quot;EC&quot;&gt;{{cite news |last=Thierry Breton |date=21 May 2021 |title=Inside the future: Europe's plan to thrive in the global microchip race |work=European Commission website}}&lt;/ref&gt; Şirkət 2021-ci ilin iyul ayında gəlirləri barədə hesabat verdikdən sonra, TSMC və Samsung Electronics tərəfindən qabaqcıl çiplərin istehsalında istifadə olunan maşınlar üzərində faktiki monopoliya sahibi olduqlarını bildirdi.&lt;ref&gt;{{cite news |last= |date=6 July 2022 |title=ASML shares fall on report US wants to restrict sales to China |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/technology/asml-shares-fall-report-us-wants-restrict-sales-china-2022-07-05/ |url-status=live |access-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314192952/https://www.reuters.com/technology/asml-shares-fall-report-us-wants-restrict-sales-china-2022-07-05/ |archive-date=14 March 2023}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ilin fevral ayında ASML şirkəti, [[Çin|Çindəki]] keçmiş bir işçisinin şirkətin texnologiyası haqqında məlumatları &quot;iddia edildiyinə görə&quot; oğurladığını bəyan etdi. Bu, ASML-in Çinlə əlaqəli bir əqli mülkiyyət pozuntusunda adının çəkildiyi ilk hadisə deyildi. Şirkət 2021-ci il üzrə illik hesabatında &quot;Dongfang Jingyuan Electron Limited&quot; şirkətinin ASML-in əqli mülkiyyət hüquqlarını poza biləcək məhsulları Çində fəal şəkildə satdığını qeyd etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=16 February 2023 |title=US-China chip war: ASML says China employee stole data |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/business-64658843 |url-status=live |access-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216083011/https://www.bbc.com/news/business-64658843 |archive-date=16 February 2023}}&lt;/ref&gt; Həmin vaxt [[ABŞ Ticarət Nazirliyi|Amerika Birləşmiş Ştatlarının Ticarət Departamenti]] ASML-ə qarşı iqtisadi casusluqla bağlı narahatlığını bildirmişdi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 February 2023 |title=ASML Stolen Data Came From Technical Repository for Chip Machines |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-15/ex-employee-for-chip-machine-maker-asml-stole-data-from-technical-repositary |access-date=23 October 2023 |archive-date=30 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830160037/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-15/ex-employee-for-chip-machine-maker-asml-stole-data-from-technical-repositary |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ilin oktyabrında isə Hollandiyanın &quot;NRC Handelsblad&quot; qəzeti ASML texnologiyası haqqında məlumatları &quot;iddia edildiyinə görə&quot; oğurlayan həmin keçmiş işçinin sonradan [[Huawei]] şirkətində işləməyə başladığını xəbər verdi.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Koc |first=Cagan |date=23 October 2023 |title=Ex-ASML Staff Accused of Theft Went to Work for Huawei, NRC Says |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-10-23/ex-asml-staff-accused-of-theft-went-to-work-for-huawei-nrc-says |access-date=23 October 2023}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ilin mart ayında Niderland hökuməti milli təhlükəsizliyi qorumaq məqsədilə çip avadanlıqlarının ixracına məhdudiyyətlər qoydu. Bu tədbir qlobal mikroçip tədarük zəncirinin ən mühüm şirkətlərindən biri olan ASML-ə də təsir etdi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 March 2023 |title=US-China chip war: Netherlands moves to restrict some exports |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-64897794 |url-status=live |access-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309050626/https://www.bbc.com/news/business-64897794 |archive-date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; İxrac lisenziyası tələbləri 2023-cü ilin sentyabr ayında qüvvəyə mindi.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Corder |first=Mike |date=30 June 2023 |title=Dutch semiconductor machine export restrictions to come into force in September |url=https://apnews.com/article/netherlands-china-semiconductors-chips-exports-asml-6e8cb7f8095632d4cd9d1cb364652494 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630142625/https://apnews.com/article/netherlands-china-semiconductors-chips-exports-asml-6e8cb7f8095632d4cd9d1cb364652494 |archive-date=30 June 2023 |access-date=30 June 2023 |website=[[AP News]]}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ilin iyun ayında Niderlandın İnsan Hüquqları İnstitutu qərara gəldi ki, ölkə konstitusiyasının milli mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyi qadağan etməsinə baxmayaraq, ASML şirkəti ABŞ qanunvericiliyinə uyğunluğu təmin etmək üçün ABŞ-ın İxrac İnzibatçılığı Qaydaları çərçivəsində sanksiyalara məruz qalan ölkələrin (məsələn, Çin, Kuba, İran, Şimali Koreya və Suriya) sakinlərinin iş müraciətlərini rədd edə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |last=mkivit |date=20 June 2023 |title=ASML maakt onderscheid op grond van nationaliteit maar dit is niet verboden |url=https://radar.nl/asml-discrimineert-op-grond-van-nationaliteit-maar-dit-is-niet-verboden/ |access-date=29 January 2024 |website=RADAR |language=nl-NL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sterling |first=Toby |date=26 June 2023 |title=Dutch human rights body: ASML may follow US export rules when hiring |publisher=Reuters |url=https://www.reuters.com/technology/dutch-human-rights-body-asml-may-follow-us-export-rules-when-hiring-2023-06-26/ |access-date=2024-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Veiligheid |first=Ministerie van Justitie en |date=20 June 2023 |title=College oordeelt: aannamebeleid ASML levert geen verboden onderscheid op - Nieuwsbericht - College voor de Rechten van de Mens |url=https://www.mensenrechten.nl/actueel/nieuws/2023/06/20/college-oordeelt-over-aannamebeleid-asml |access-date=29 January 2024 |website=www.mensenrechten.nl |language=nl-NL}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin yanvar ayında Niderland hökuməti bəzi qabaqcıl çip istehsalı avadanlıqlarının Çinə göndərilməsinə əlavə məhdudiyyətlər tətbiq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Madhok |first=Diksha |date=2 January 2024 |title=ASML forced to suspend some China exports after US escalates tech battle {{!}} CNN Business |url=https://www.cnn.com/2024/01/02/tech/asml-china-exports-suspension-intl-hnk/index.html |access-date=2 January 2024 |website=CNN |archive-date=2 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102064005/https://www.cnn.com/2024/01/02/tech/asml-china-exports-suspension-intl-hnk/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü il sentyabrın 6-da isə hökumət, təhlükəsizlik və geosiyasi narahatlıqlar fonunda Çinin qabaqcıl texnologiyalara çıxışını məhdudlaşdırmaq üçün öz siyasətini ABŞ-ın məhdudiyyətləri ilə uyğunlaşdıraraq, ASML-in müəyyən çip istehsalı avadanlıqları üzərində ixrac nəzarətini daha da sərtləşdirdi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Sterling |first1=Toby |date=6 September 2024 |title=Dutch government retakes export control over two ASML tools from US |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/technology/dutch-government-retakes-export-control-over-two-asml-tools-us-2024-09-06/ |access-date=8 September 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Allen |first=Gregory C. |date=November 26, 2024 |title=The True Impact of Allied Export Controls on the U.S. and Chinese Semiconductor Manufacturing Equipment Industries |url=https://www.csis.org/analysis/true-impact-allied-export-controls-us-and-chinese-semiconductor-manufacturing-equipment |website=Center for Strategic and International Studies |access-date=April 29, 2026 |archive-date=April 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430201859/https://www.csis.org/analysis/true-impact-allied-export-controls-us-and-chinese-semiconductor-manufacturing-equipment |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu məhdudiyyətlər 2025-ci ilin yanvarında ixrac nəzarətini daha da gücləndirmək məqsədilə genişləndirildi; bu zaman ASML-dən ixrac lisenziyaları üçün ABŞ əvəzinə birbaşa Niderland hökumətinə müraciət etməsi tələb olundu.&lt;ref name=&quot;th-202501&quot;&gt;{{Cite news |last=Morales |first=Jowi |date=2025-01-15 |title=Netherlands tightens export controls on sanctioned semiconductor equipment |language=en |work=Tom's Hardware |url=https://www.tomshardware.com/tech-industry/netherlands-tightens-export-controls-on-sanctioned-semiconductor-equipment-move-made-in-line-with-u-s-limitations-asml-will-apply-for-licenses-from-the-dutch-government |access-date=2025-01-15}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin dekabrında isə [[Reuters]] agentliyi xəbər verdi ki, Çin, keçmiş ASML mühəndislərinin köməyi ilə [[Şençjen]] şəhərində gizli şəkildə EUV (ekstremal ultrabənövşəyi litoqrafiya) maşınının prototipini hazırlayıb; həmin maşının 2028-ci və 2030-cu illər arasında işlək çiplər istehsal edəcəyi gözlənilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Potkin |first=Fanny |date=17 December 2025 |title=Exclusive: How China built its 'Manhattan Project' to rival the West in AI chips |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/china/how-china-built-its-manhattan-project-rival-west-ai-chips-2025-12-17/ |access-date=17 December 2025 |archive-date=17 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251217170949/https://www.reuters.com/world/china/how-china-built-its-manhattan-project-rival-west-ai-chips-2025-12-17/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Sponsorluqları ==
ASML 2019-cu ildə Brainport regionundan olan &quot;Philips&quot;, &quot;VDL Groep&quot;, &quot;Royal Swinkels Family Brewers&quot; və &quot;Jumbo Supermarkets&quot; ilə birlikdə &quot;[[PSV Eyndhoven FK|PSV]]&quot; futbol klubunun sponsoru oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sports, arts and music initiatives at ASML |url=https://www.asml.com/en/company/community-engagement/culture |access-date=2024-06-26 |website=ASML |language=en |archive-date=2024-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626144833/https://www.asml.com/en/company/community-engagement/culture |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-18 |title=Brainport and companies unite |url=https://www.psv.nl/en/business/sponsoring/premium-partners |access-date=2024-06-26 |website=www.psv.nl |language=en-us |archive-date=2024-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626150337/https://www.psv.nl/en/business/sponsoring/premium-partners |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onlar birlikdə məktəblilər üçün futbol təlim düşərgələri, tədris üçün interaktiv proqramların hazırlanması, ehtiyacı olan və ya regiona yeni gələn icma üzvlərinə kömək, eləcə də onlayn sağlam həyat proqramının dəstəklənməsi kimi müxtəlif təşəbbüslər həyata keçirirlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-11 |title=PSV and ASML expand cooperation |url=https://www.psv.nl/en/media/artikel/psv-en-asml-breiden-samenwerking-uit |access-date=2024-06-26 |website=www.psv.nl |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual Report 2021 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/937966/000093796622000013/asml-20211231.htm |access-date=2024-06-26 |website=www.sec.gov}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə, ASML 2022-ci ildən 2024-cü ilə qədər Eyndhoven marafonunun titul tərəfdaşı olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-18 |title=ASML to be title partner of Eindhoven Marathon for coming three years |url=https://www.asml.com/en/news/press-releases/2022/asml-to-be-title-partner-of-eindhoven-marathon-for-coming-three-years |access-date=2025-02-04 |website=ASML |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==

* [[Elektrotexnika və Elektronika Mühəndisləri İnstitutu|IEEE]] Spectrum-un 2018-ci il üzrə &quot;Yaranmaqda olan Texnologiya&quot; mükafatı Ekstremal Ultrabənövşəyi Litoqrafiya (EUV) sisteminə görə ASML şirkətinə verilmişdir. ASML hazırda yarımkeçirici sənayesi üçün fotolitoqrafiya sistemlərinin ən böyük tədarükçüsüdür.&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 May 2018 |title=IEEE Spectrum Emerging Technology Award ASML 2018 IEEE honors ceremony |url=https://ieeetv.ieee.org/ieeetv-specials/ieee-spectrum-emerging-technology-award-asml-2018-ieee-honors-ceremony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113155637/https://ieeetv.ieee.org/ieeetv-specials/ieee-spectrum-emerging-technology-award-asml-2018-ieee-honors-ceremony |archive-date=13 November 2022 |access-date=6 November 2022 |website=[[IEEE]]}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Populyar Mükafat&quot; kateqoriyasında Vadim Banin mikroçip istehsalının gələcəyini formalaşdırdığına görə 2018-ci il Avropa İxtiraçı Mükafatına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=European Inventor Award 2018 |url=https://www.zeiss.com/semiconductor-manufacturing-technology/news-and-events/smt-press-releases/european-inventor-award-2018.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161137/https://www.zeiss.com/semiconductor-manufacturing-technology/news-and-events/smt-press-releases/european-inventor-award-2018.html |archive-date=13 November 2022 |access-date=6 November 2022 |website=zeiss.com}}&lt;/ref&gt;
* Avropanın ən böyük müstəqil mikroelektronika tədqiqat mərkəzi IMEC (Universitetlərarası Mikroelektronika Mərkəzi) adlanır. ASML-dən Martin van den Brink 2019-cu ildə &quot;IMEC İnnovasiya Sahəsində Ömürboyu Nailiyyət&quot; mükafatı ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 May 2019 |title=ASML Man wins top award |url=https://eindhovennews.com/news/2019/05/asml-man-wins-top-award/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113155924/https://eindhovennews.com/news/2019/05/asml-man-wins-top-award/ |archive-date=13 November 2022 |access-date=3 November 2022 |website=eindhovennews.com}}&lt;/ref&gt;
* Siyahıya alınmış şirkətlərin və investorlarla əlaqələr üzrə mütəxəssislərin bu sektordakı görkəmli fəaliyyətlərinə görə tanınmaq imkanı qazandığı Niderland İnvestorlarla Əlaqələr Assosiasiyası (NEVIR), &quot;Dutch IR Awards 2019&quot; illik mükafatlandırma mərasimində ASML-i &quot;İnvestorlarla Əlaqələr Sahəsində Ən Yaxşı Şirkət&quot; kateqoriyası üzrə mükafatlandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 January 2019 |title=ASML, BESI, Basic Fit winners Dutch IR Awards 2019 |url=https://cffcommunications.nl/blog/2019/01/11/asml-besi-basic-fit-winners-dutch-ir-awards-2019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113155918/https://cffcommunications.nl/blog/2019/01/11/asml-besi-basic-fit-winners-dutch-ir-awards-2019/ |archive-date=13 November 2022 |access-date=3 November 2022 |website=cffcommunications.nl}}&lt;/ref&gt;
* ASML, ekstremal ultrabənövşəyi litoqrafiyaya (EUV) kommersiya baxımından əlverişli olmasına kömək edən və yeni texnoloji imkanlar açan birgə yanaşmasına görə 2020-ci ildə &quot;SEMICON West&quot; mikroelektronika konfransında &quot;SEMI Americas&quot; mükafatını almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 July 2020 |title=ASML wins semi-Americas Award for EUV |url=https://www.asml.com/en/news/stories/2020/asml-wins-semi-americas-award-for-euv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030132610/https://www.asml.com/en/news/stories/2020/asml-wins-semi-americas-award-for-euv |archive-date=30 October 2022 |access-date=30 October 2022 |website=asml.com}}&lt;/ref&gt;
* 2020-ci il üçün &quot;Intel Üstünlük Verilən Keyfiyyətli Tədarükçü&quot; (PQS) mükafatı ASML-ə verilmişdir. ASML, keyfiyyətin davamlı olaraq yüksəldilməsi öhdəliyi ilə Intel-in gözləntilərini mütəmadi şəkildə üstələyən bir performans səviyyəsinə nail olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 March 2021 |title=ASML earns Intel's 2020 Preferred Quality Supplier PQS Award |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/ASML-HOLDING-N-V-12002973/news/ASML-N-earns-Intel-s-2020-Preferred-Quality-Supplier-PQS-Award-32840329/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030132610/https://www.marketscreener.com/quote/stock/ASML-HOLDING-N-V-12002973/news/ASML-N-earns-Intel-s-2020-Preferred-Quality-Supplier-PQS-Award-32840329/ |archive-date=30 October 2022 |access-date=30 October 2022 |website=marketscreener.com}}&lt;/ref&gt;
* 2021-ci il Niderland İnnovasiya Mükafatı, Vassenaardakı Kasteel Wittenburg-da keçirilən 4-cü Milli BID AVROTROS İnnovasiya Şam Yeməyində ASML-ə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 October 2021 |title=ASML Wins Dutch Innovation Prize |url=https://siliconcanals.com/news/startups/asml-wins-dutch-innovation-prize/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030132610/https://siliconcanals.com/news/startups/asml-wins-dutch-innovation-prize/ |archive-date=30 October 2022 |access-date=30 October 2022 |website=siliconcanals.com}}&lt;/ref&gt;
* ASML, korporativ şirkət ilə startap arasında ən uğurlu və təsirli innovativ tərəfdaşlığa görə verilən ilk &quot;CoSta&quot; mükafatını qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ASML and Incooling Win CoSta Award |url=https://www.incooling.com/news/asml-and-incooling-win-costa-award/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113170251/https://www.incooling.com/news/asml-and-incooling-win-costa-award/ |archive-date=13 November 2022 |access-date=12 November 2022 |website=incooling.com}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1984-cü ildə yaranan şirkətlər]]
[[Kateqoriya:Nanotexnologiya şirkətləri]]
[[Kateqoriya:Niderland şirkətləri]]</text>
      <sha1>608zhhpdhllw9m2j23d0zy481t9lwsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aalı Tokombayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980187</id>
    <revision>
      <id>8965697</id>
      <parentid>8844572</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15120" sha1="4f1dvdlc2xssuee1l4c2vup1j21cud8" xml:space="preserve">{{yazıçı}}

'''Aalı Tokombayev''' ({{dil-ky|Аалы Токомбай}}; {{DVTY}}) — [[SSRİ]]–[[Qırğızıstan]] yazıçısı və şairi. O, [[Qırğızıstan SSR]]-in Xalq şairi (1945-ci il), Qırğızıstan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1954-cü il) və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1974-cü il) fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Tokombayev Qırğızıstan ədəbiyyatının banilərindən biri hesab olunur.

== Həyatı ==
Çon Kayındı kəndində (hazırda Qırğızıstanın Çuy vilayətinin Kemin rayonu) anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20693|title=Токомбаев Аалы|website=warheroes.ru|access-date=2025-11-25|archive-date=2025-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611224319/https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20693|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Müəllif öz tərcümeyi-halında doğum tarixi haqqında qeyd etmişdir ki, o, &quot;ağ çar uzaq şərqdə müharibə apardığı ildə&quot; doğulmuşdur. Buradan belə nəticəyə gəlinir ki, o, 1904-cü ildə, [[Rusiya–Yaponiya müharibəsi]] zamanı dünyaya gəlmişdir, lakin doğum günü və ayı heç kəsə məlum olmamışdır.&lt;ref&gt;''Токомбаев А.'' Стихотворения: Пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М.}}: [[Художественная литература (издательство)|Художественная литература]], 1974.&amp;nbsp;— С. 5.&lt;/ref&gt;

[[Ürkün|1916-cı il üsyanı]] zamanı onun ailəsi [[Çin]]ə qaçmış, 1917-ci ildə geri dönərkən valideynləri aclıq və yatalaq xəstəliyindən vəfat etmişdir. Bu hadisə nəticəsində Aalı yetim qalmışdır. 1922-ci ildə o, [[Daşkənd]]də yerləşən internat məktəbinə qəbul edilmişdir.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;

Müəllif öz tərcümeyi-halında vurğulamışdır ki, 1924-cü ilə qədər [[qırğızlar]]ın nəinki öz çap nəşrləri, hətta milli əlifbası belə mövcud deyildi. Qırğız xalqının tarixində əlamətdar gün olan 7 noyabr 1924-cü ildə ilk milli qəzet olan &quot;Erkin-Too&quot;nun birinci nömrəsi işıq üzü görmüş və onun səhifələrində müəllifin &quot;Oktyabrın doğum günü&quot; adlı şeiri dərc olunmuşdur. Qırğız yazılı ədəbiyyatının başlanğıcı sayılan bu günü şair özü üçün də doğum günü kimi seçmişdir.&lt;ref&gt;''Токомбаев А.'' Стихотворения: Пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М.}}: [[Художественная литература (издательство)|Художественная литература]], 1974.&amp;nbsp;— С. 12.&lt;/ref&gt;

1927-ci ildə Orta Asiya Dövlət Universitetini bitirmişdir. Elə həmin il &quot;Kızıl Qırğızstan&quot; qəzetində fəaliyyətə başlamışdır. 1930–1931-ci illərdə Moskvada Mərkəzi Nəşriyyatın qırğız bölməsinin redaktoru, 1931-ci ildə isə Qırğızıstan MSSR Dövlət Nəşriyyatının baş redaktoru olmuşdur. Daha sonra respublikanın müxtəlif dövri nəşrlərində fərqli vəzifələrdə çalışmış, 1934–1949-cu illərdə (fasilələrlə) [[Qırğızıstan Yazıçılar İttifaqı]]na rəhbərlik etmişdir.

1938-ci ildə Sosialist Turan Partiyasına mənsubluq şübhəsi ilə həbs edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://windowrussia.ruvr.ru/2014_02_07/Delo-moskvicha-Tokombaeva-1198/ |title=Архивированная копия |access-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201030453/http://windowrussia.ruvr.ru/2014_02_07/Delo-moskvicha-Tokombaeva-1198/ |archive-date=2017-12-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; O, həmçinin &quot;millətçi&quot; hesab edilən [[Manas dastanı|&quot;Manas&quot; eposu]]na və [[akın]] [[Kılıç Moldo]]nun &quot;reaksioner&quot; yaradıcılığına bəraət qazandırmaqda ittiham olunmuşdur. 1916-cı il Orta Asiya üsyanına həsr olunmuş &quot;Qanlı illər&quot; mənzum romanı da ona qarşı irəli sürülən &quot;millətçilik&quot; ittihamları arasında yer almışdır. O, özünü təqsirli bilməmiş və 1939-cu ildə azadlığa buraxılaraq fəal fəaliyyətinə geri dönmüşdür.

1947-ci ildə &quot;Zvezda&quot; və &quot;Leninqrad&quot; jurnalları haqqında qərara əsasən partiya tənqidinə məruz qalmışdır.
1963–1980-ci illərdə Qırğızıstan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 1962–1978-ci illərdə Qırğızıstan ədəbiyyatı üzrə &quot;Qısa Ədəbi Ensiklopediya&quot;nın nəşri üzrə redaksiya heyətinin üzvü və əməkdaşı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

19 iyun 1988-ci ildə vəfat etmiş və Ala-Arça qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

== Yaradıcılığı ==
Şairin öz tərcümeyi-halında qeyd etdiyinə görə, o, savad qazanan kimi şeir yazmağa başlamışdır. Necə yazmaq barədə heç kimdən öyüd-nəsihət və ya məsləhət almayan müəllif, heç vaxt yazıçı olmağı planlaşdırmadığını, sadəcə yaza bilmədiyi üçün yazdığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;''Токомбаев А.'' Стихотворения: Пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М.}}: [[Художественная литература (издательство)|Художественная литература]], 1974.&amp;nbsp;— С. 11—12.&lt;/ref&gt;

Tokombayevin şeiri ilk dəfə 1924-cü ildə ilk qırğız qəzeti &quot;Erkin-Too&quot;nun birinci nömrəsində dərc olunmuşdur. 1927-ci ildə isə Daşkənddə onun &quot;Lenin tuuraluu&quot; (Lenin haqqında) adlı ilk poetik məcmusu işıq üzü görmüşdür.
Tanınmış tərcüməçi S. İ. Lipkin gənc şairin ilk addımları barədə yazarkən qeyd etmişdir ki, istənilən ifadənin obraza, istənilən epiteti isə yeni anlayışa çevrildiyi belə təzə bir dildə yazmaq həm asan, həm də çətindir. Aalı Tokombayevin şərti poetikanın öhdəsindən gələrək realizmə doğru çətin bir yol keçdiyini vurğulamışdır. 1930-cu illərdə onun &quot;Emgek gülü&quot; (Əmək çiçəkləri), &quot;Ataka&quot;, &quot;Abalkı ırlar&quot; (İlk şeirlər) və digər məcmuaları nəşr edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KIRGIZSKAYA_LITERATURA.html?page=0,1 |title=КИРГИЗСКАЯ ЛИТЕРАТУРА {{!}} Энциклопедия Кругосвет&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-11-25 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041332/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KIRGIZSKAYA_LITERATURA.html?page=0,1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1930-cu illərin sonunda Tokombayev nəsrə müraciət etmişdir. Onun bu janrda ilk kitabları &quot;Dnestr tereŋ deŋizge kuyat&quot; (Dnestr dərin dənizə tökülür), &quot;Jaralanqan jürök&quot; (Yaralı ürək) və &quot;Melodiyanın sirri&quot; olmuşdur. 1934-cü ildə sovet yazıçılarının birinci qurultayında Maksim Qorki ilə görüşmüşdür. [[İkinci Dünya müharibəsi]] illərində o, vətənpərvərlik ruhunda bir sıra əsərlər — &quot;Manasın həmyerlisi&quot;, &quot;İyirmi səkkiz haqqında&quot;, &quot;And&quot;, &quot;Qürur&quot;, &quot;Meşə sahibləri&quot; əsərlərini yaratmışdır. Müharibədən sonra Tokombayevin &quot;Həyat&quot;, &quot;Lirika&quot;, &quot;Qopuz melodiyaları altında&quot;, &quot;Biz əsgər idik&quot; və digər kitabları qələmə alınmışdır.

1967-ci ildə &quot;Tan aldında&quot; (Dan yeri söküləndə) adlı mənzum romanına görə Tokombayev Toktokul adına [[Qırğızıstan SSR]] Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. 1970-ci illərdə onun &quot;Günəşin doğuşu&quot;, &quot;Aşırbay&quot;, &quot;Mənim respublikam&quot;, &quot;Həyatımın dünyası&quot; və başqa kitabları işıq üzü görmüşdür. O, Çingiz Aytmatov da daxil olmaqla bir çox qırğız yazıçısının ədəbiyyata gəlişinə xeyir-dua vermişdir. Ömrünün son illərində respublika KİV-lərində yenidən təqiblərə məruz qalmış, bu dəfə milli nihilist və &quot;həddindən artıq internasiyonalist&quot; kimi ittiham olunmuşdur.

Aalı Tokombayev rus və dünya ədəbiyyatının bir çox nümunələrini, o cümlədən [[Aleksandr Puşkin|A. S. Puşkin]], İ. V. Höte, [[Fridrix Şiller|F. Şiller]], M. Y. Lermontov, Y. Kupala və [[Vladimir Mayakovski|V. V. Mayakovski]]nin əsərlərini qırğız dilinə tərcümə etmişdir.

== Ədəbiyyatda ==
Sovet yazıçısı [[Fyodor Samoxin]]in &quot;Çolponbay&quot; povestində kitabın giriş hissəsində epiqraf qismində Tokombayevin şeirindən bir parça yer almışdır.&lt;ref&gt;{{книга |автор=Самохин Ф.|заглавие=Чолпонбай : Повесть|ответственный=под ред. Жажиева С. М|место=Фрунзе |издательство=Киргизгосиздат |год=1958|страниц=191|тираж=12000}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (27 sentyabr 1974-cü il)
* 2 dəfə &quot;Lenin&quot; ordeni (28 fevral 1946-cı il; 27 sentyabr 1974-cü il)
* &quot;Oktyabr İnqilabı&quot; ordeni (6 noyabr 1984-cü il)
* 3 dəfə &quot;Qırmızı Əmək Bayrağı&quot; ordeni (14 aprel 1955-ci il; 1 noyabr 1958-ci il;&lt;ref&gt;{{статья |ссылка= |заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР работников искусства и литературы Киргизской ССР |год=1958 |язык= |издание=Советская Киргизия |тип=газета |месяц=11 |число=4 |номер=258 |страницы=2 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 11 yanvar 1964-cü il)&lt;ref&gt;{{статья |заглавие=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР передовиков промышленного и сельскохозяйственного производства, работников науки и культуры Киргизской ССР|ссылка=https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/SSRM19381954/1964/4.pdf|издание=Ведомости Верховного Совета СССР|тип=газета |год= 1964|месяц= 1|число= 22|номер= 4|страницы=|архив=|архив дата=}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Şərəf nişanı&quot; ordeni (31 yanvar 1951-ci il)
* Müxtəlif medallar
* Qırğızıstanın Xalq şairi (1945-ci il)
* Toktoqul Satılqanov adına Qırğızıstan SSR Dövlət mükafatı (1967-ci il)&lt;ref&gt;{{статья |заглавие=В СОВЕТЕ МИНИСТРОВ КИРГИЗСКОЙ ССР|ссылка=|издание=Советская Киргизия|тип=газета|год=1967|месяц=4|число=6|номер=81|страницы=1|архив=|архив дата=}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
;Seçilmiş
* Земляк Манаса: стихи.&amp;nbsp;— пер. с кирг. А. Адалис, Я. Апушкина, В. Винникова, Н. Манухиной и Г. Шенгели.&amp;nbsp;— Фрунзе: Киргизгосиздат, 1943.&amp;nbsp;— 60 с.
* Повести и рассказы; [Ил. Л. Ильина, А. Михалев].&amp;nbsp;— Фрунзе: Киргизгосиздат, 1946.&amp;nbsp;— 138 с., 1 л. портр.: ил.; [типолит. №&amp;nbsp;1].
* Перед зарей: Поэма.&amp;nbsp;— Авториз. пер. с кирг. [[Цыбин, Владимир Дмитриевич|В. Цыбина]].&amp;nbsp;— {{М}}: [[Советский писатель]], 1966.&amp;nbsp;— 127 с.: ил.
* Мы были солдатами; [Время летит]: Повести.&amp;nbsp;— Авториз. пер. с кирг. С. Шевелева; [Ил.: В. Грызлов].&amp;nbsp;— {{М}}: [[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]], 1974.&amp;nbsp;— 318 с.: ил.
* Моя республика: Поэма.&amp;nbsp;— [Пер. Л. Дядюченко.&amp;nbsp;— 2-е изд.&amp;nbsp;— Фрунзе: Кыргызстан, 1979.&amp;nbsp;— 46 с.: ил.
* Сирота и волшебник: Сказка [в стихах. Для мл. школ. возраста]; [Пер. с кирг. С. Токомбаевой].&amp;nbsp;— Фрунзе: Мектеп, 1982.&amp;nbsp;— 28 с.: цв. ил.
* Мастер: Стихи. Авториз. пер. с кирг. / [Худож. В. Юрлов].&amp;nbsp;— {{М}}: Советский писатель, 1982.&amp;nbsp;— 159 с.: ил.; портр. на обложке; 19&amp;nbsp;000 экз.
* Охотник Акай: Рассказы. [Для мл. шк. возраста]; Худож. А. Турумбеков.&amp;nbsp;— 2-е изд.&amp;nbsp;— Фрунзе: Мектеп, 1984.&amp;nbsp;— 35 с.: цв. ил.

;Toplular
* Избранное: Стихи: Авториз. пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М}}: Сов. писатель, 1952.&amp;nbsp;— 151 с.
* Избранное: Стихи: Авториз. пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М}}: [[Гослитиздат]], 1955.&amp;nbsp;— 155 с., портр.
* Избранные стихи, поэмы: Пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М}}: Гослитиздат, 1958.&amp;nbsp;— 407 с., портр.
* Стихотворения: Пер. с кирг.&amp;nbsp;— {{М}}: Худож. лит., 1974.&amp;nbsp;— 174 с., портр.; (Б-ка советской поэзии / Ред. коллегия: И.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Гринберг и др.)
* Избранное: стихотворения, поэмы, повесть: пер. с кирг. / [вступ. ст. Т. Аскарова].&amp;nbsp;— {{М}}: [[Художественная литература]], 1984.&amp;nbsp;— 447 с., ил.
* Собрание сочинений в 2-х томах; [Редкол.: О. Султанов (гл. ред.) и др.].&amp;nbsp;— Фрунзе: Кыргызстан, 1988.
** Т. 1.&amp;nbsp;— Фрунзе: Кыргызстан.&amp;nbsp;— 344 с.: ил.; ISBN 5-655-00149-7
** Т. 2.&amp;nbsp;— Фрунзе: Кыргызстан.&amp;nbsp;— 332 с.: ил.; ISBN 5-655-00150-0

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* {{BSE33|Токомбаев Аалы|26}}
* Артыкбаев К. [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke7/ke7-5312.htm Токомбаев Аалы] // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Сурков.&amp;nbsp;— М.: Сов. энцикл., 1962—1978. Т. 7: «Советская Украина»&amp;nbsp;— Флиаки.&amp;nbsp;— 1972.&amp;nbsp;— Стб. 531—532.
* {{книга|заглавие=Чуйская область / Чүй облусу|место=Бишкек|издательство=Кыргыз энциклопедиясы|год=1994|isbn=5-89750-083-5|тираж=10000}}
* Хвала и Благодарность. Публикация новых стихов к 75-летию поэта // Огонек.&amp;nbsp;— 1979.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;52.&amp;nbsp;— С. 25 (пер. с кирг. Владимир Шленский).

== Xarici keçidlər ==
* {{Warheroes|id=20693|author=Бочаров А.|accessdate=2016-07-31}}

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Qırğızıstan yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Rus dilindən tərcümə edənlər]]
[[Kateqoriya:SSRİ jurnalistləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ şairləri]]
[[Kateqoriya:SSRİ tərcüməçiləri]]</text>
      <sha1>4f1dvdlc2xssuee1l4c2vup1j21cud8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ajar (povest)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980564</id>
    <revision>
      <id>8966308</id>
      <parentid>8851088</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="jadyrfsvtxg9lymzmfb4gta96qe7id3" xml:space="preserve">{{kitab}}

'''Ajar''' ({{lang-ky|Ажар}}) — [[Qasımalı Bayalınov]] tərəfindən yazılmış povest. Bu, Qırğızıstan ədəbiyyatının ilk nəsr nümunələrindən biri hesab olunur və 1928-ci il tarixində işıq üzü görmüşdür. Əsər 1916-cı il tarixində baş vermiş [[Ürkün]] hadisələri zamanı [[Çin]] ərazilərinə mühacirət etmək məcburiyyətində qalan [[Qırğızlar|qırğız xalqı]]nın taleyini baş qəhrəman Ajarın yaşantıları fonunda əks etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Kasımalı Bayalinov‟un “Acar” Adlı Uzun Hikâyesinde Halk Kültürü.|first=Reyhan|last=Karkınlı|journal=Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi|date=2017|page=1028-1042|number=6|volume=2|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/323407|archive-date=2023-10-31|access-date=2026-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031153836/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/323407|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məzmunu ==

Əsərin mərkəzində sadə bir qırğız qızı olan Ajarın obrazı dayanmışdır. Qasımalı Bayalınovun bu yaradıcılıq nümunəsi 1920-ci illərdə [[tatar dili|tatar]], [[qazax dili|qazax]] və [[özbək dili|özbək]] ədəbiyyatlarında, həmçinin onların təsiri ilə yeni formalaşmaqda olan qırğız yazılı ədəbiyyatında geniş yayılmış qadın hüquqsuzluğu və əsarəti mövzusundakı əsərlər silsiləsinə daxil edilmişdir. Bununla belə, povestin kompozisiya quruluşunun özünəməxsusluğu əsərin əsas mövzusu barədə fərqli mülahizələrin yaranmasına zəmin yaratmışdır. Belə ki, mətndə baş qəhrəmanın taleyi ilə birbaşa bağlı olmayan bir çox epizodlara yer verilmişdir. Burada 1916-cı il [[Ürkün]] hadisələrinin kədərli mənzərəsi canlandırılmışdır. Bu hadisələrin faciəvi tərəfləri baş qəhrəmanın çəkdiyi iztirablardan geri qalmamışdır. Süjet xətti yalnız üçüncü hissənin ortalarından, anası Batmanın xəstəliyə tutulmasından sonra tamamilə Ajarın ətrafında cərəyan etməyə başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Gül Banu|last=Duman|page=125-144|title=International Academic Research &amp; Reviews in Educational Sciences 1|chapter=Reflections of the Urkun Incident in Kyrgyz Prose|url=https://www.researchgate.net/profile/Arzu-Baykara-Taskaya/publication/371959187_MADRASAHS_IN_THE_SANJAK_OF_RHODES/links/649ee14ac41fb852dd429216/MADRASAHS-IN-THE-SANJAK-OF-RHODES.pdf#page=126|year=2023|access-date=2026-04-30|archive-date=2026-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430222812/https://www.researchgate.net/profile/Arzu-Baykara-Taskaya/publication/371959187_MADRASAHS_IN_THE_SANJAK_OF_RHODES/links/649ee14ac41fb852dd429216/MADRASAHS-IN-THE-SANJAK-OF-RHODES.pdf#page=126|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Povestin sonunda baş qəhrəman Ajar canavarlar tərəfindən parçalanaraq həlak olmuşdur. Qırğız yazılı ədəbiyyatının təşəkkül dövrünə aid olan bu əsərdə bədii üslub, süjet quruculuğu və obrazların işlənməsi baxımından müəyyən çatışmazlıqların olduğu müşahidə edilmişdir. Buna baxmayaraq, povest oxucuların hisslərinə təsir etmək gücünə malik mühüm bir əsər kimi qiymətləndirilmişdir. Bu xüsusiyyət, o dövrdə qırğız xalqının məruz qaldığı tarixi faciələrin təsviri və real həyatdan götürülmüş qəhrəmanların duyğularının səmimi, təbii bir dillə ifadə edilməsi ilə izah olunmuşdur. Məhz bu keyfiyyətlərinə görə Qasımalı Bayalınovun &quot;Ajar&quot; povesti uzun müddət milli ədəbiyyatda öz əhəmiyyətli mövqeyini qoruyub saxlamış və azadlıq uğrunda mübarizə aparan qadın obrazının rəmzinə çevrilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Творческий путь Касымалы Баялинова и художественный анализ его повести «Ажар»|journal=Вопросы истории|date=2022|page=135-139|first=Халит|last=Ашлар|volume=2|number=2}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=w_MYKYNvLI0 Ajar] audiokitab
[[Kateqoriya:Qırğızıstan ədəbiyyatı]]</text>
      <sha1>jadyrfsvtxg9lymzmfb4gta96qe7id3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adi Mehremiç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980643</id>
    <revision>
      <id>8966115</id>
      <parentid>8931349</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>8 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9768" sha1="j01qi522ioo5xbgw7pgeoudoo7qarvf" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |adı              = Adi Mehremiç
 |şəkil            = Adi Mehremić (22. April 2017) 30 (cropped).jpg
 |şəklin izahı     = Mehremiç (sağda) 2017-ci ildə &quot;Sankt-Pölten&quot;in heyətində 
 |tam_adı          = 
 |doğum tarixi     = {{Doğum tarixi və yaşı|1992|4|26|df=y}}
 |doğum yeri       = Sarayevo, Bosniya və Herseqovina
 |boyu             = 1.89 m
 |mövqeyi          = Mərkəz müdafiəçisi
 |komanda          = &quot;ASKÖ Oedt&quot;
 |nömrəsi          = 4
 |gənclər_klubları = 
 |klublar          = {{idman karyerası
  |2010–2011|&quot;Radnik Hadjiçi&quot;| ? (?)
  |2011–2013|&quot;Velej Mostar&quot;| 20 (0)
  |2013|&quot;Olimpik&quot;| 3 (0)
  |2013–2014|&quot;Rujomberok&quot;| 4 (0)
  |2014–2015|&quot;Spartak Yurmala&quot;| 15 (0)
  |2015–2016|&quot;Fridek-Mistek&quot;| 22 (4)
  |2016|&quot;Senitsa&quot;| 13 (0)
  |2016–2017|&quot;Spartak Mıyava&quot;| 11 (0)
  |2017–2018|&quot;Sankt-Pölten&quot;| 14 (0)
  |2018|&quot;Jelyezniçar&quot;| 12 (0)
  |2018–2019|&quot;Karpatı&quot; Lvov| 23 (1)
  |2019–2020|&quot;Aves&quot;| 8 (1)
  |2020–2022|&quot;Visla&quot; Krakov| 17 (1)
  |2022|→ &quot;Makkabi&quot; Petax-Tıkva (icarə)| 12 (0)
  |2022–2023|&quot;İstanbulspor&quot;| 15 (1)
  |2023–2024|&quot;Səbail&quot;| 31 (1)
  |2024–2025|&quot;Velej Mostar&quot;| 11 (0)
  |2025|&quot;Stal&quot; Stalova Vola| 10 (0)
  |2025–|&quot;ASKÖ Oedt&quot;| 18 (2)
}}
}}

'''Adi Mehremiç''' ({{DVTY}}) — Bosniyalı peşəkar futbolçu.

Hal-hazırda Avstriyanın &quot;ASKÖ Oedt&quot; klubunda mərkəz müdafiəçisi kimi çıxış edir.&lt;ref name=&quot;soccerway&quot;&gt;{{Soccerway|adi-mehremi/217255|access-date=1 may 2026}}&lt;/ref&gt;

== Klub karyerası ==
Mehremiç karyerasına &quot;Radnik Hadjiçi&quot;, &quot;Velej Mostar&quot; və &quot;Olimpik&quot; klublarında oynamaqla başlamışdır.

27 sentyabr 2013-cü ildə o, Slovakiyanın &quot;Rujomberok&quot; klubu ilə satın alma opsionu olan yarım illik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;[http://www.mfkruzomberok.sk/spravy/index.php?clanok=1427 Adi Mehremič novou posilou Ružomberka!] {{Wayback|url=http://www.mfkruzomberok.sk/spravy/index.php?clanok=1427 |date=20131002033023 }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002033023/http://www.mfkruzomberok.sk/spravy/index.php?clanok=1427 |date=2 October 2013 }} 27 September 2013, mfkruzomberok.sk (İstifadə tarixi: 1 may 2026)&lt;/ref&gt;

2014-cü ilin martında Mehremiç Latviya Yüksək Liqası təmsilçisi &quot;Spartak Yurmala&quot; ilə bir illik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;[http://sportacentrs.com/futbols/virsliga/20032014-apskats_spartaks_brunojas_cinai_par_titul &quot;Spartaks&quot; bruņojas cīņai par titulu, jelgavnieki atgriežas mājās] {{Wayback|url=http://sportacentrs.com/futbols/virsliga/20032014-apskats_spartaks_brunojas_cinai_par_titul |date=20150704033902 }} 20 March 2015, sportacentrs.com (İstifadə tarixi: 1 may 2026)&lt;/ref&gt;

2015-ci ilin yanvarında o, Çexiya Milli Futbol Liqası klubu olan &quot;Fridek-Mistek&quot; ilə bir illik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;[http://www.mfkfm.cz/1/tymy/soupiska Soupiska — Muži A] {{Wayback|url=http://www.mfkfm.cz/1/tymy/soupiska |date=20170927103316 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927103316/http://mfkfm.cz/1/tymy/soupiska |date=27 September 2017 }} 1 January 2015, mfkfm.cz (İstifadə tarixi: 1 may 2026)&lt;/ref&gt; &quot;Fridek-Mistek&quot;dən sonra Mehremiç &quot;Senitsa&quot;, &quot;Spartak Mıyava&quot;, &quot;Sankt-Pölten&quot;&lt;ref&gt;[https://www.oefb.at/bewerbe/Spieler/5621330?Adi-Mehremic Austrian career stats] – ÖFB (İstifadə tarixi: 1 may 2026)&lt;/ref&gt; və 2017–18 Bosniya Kubokunu qazandığı &quot;Jelyezniçar&quot; klublarında oynamışdır.&lt;ref&gt;[https://sportsport.ba/fudbal/fudbaleri-zeljeznicara-proslavili-trofej-kup-kup-kup-je-nas/276198 Fudbaleri Željezničara proslavili trofej: Kup, kup, kup je naš!] at sportsport.ba, 9 may 2018 (İstifadə tarixi: 1 may 2026)&lt;/ref&gt;

2018-ci ilin iyulunda o, Ukrayna Premyer Liqası klubu olan &quot;Karpatı Lvov&quot;a qoşulmuşdur.&lt;ref&gt;[https://www.klix.ba/sport/nogomet/adi-mehremic-raskinuo-ugovor-s-zeljeznicarom-odlazi-u-ukrajinski-karpaty/180714069 Adi Mehremić raskinuo ugovor s Željezničarom, odlazi u ukrajinski Karpaty] at klix.ba, 14 July 2018 (İstifadə tarixi: 1 may 2026)&lt;/ref&gt; &quot;Karpatı&quot;da keçirdiyi bir mövsümdən sonra Mehremiç klubu tərk etmiş və qısa müddət sonra, 6 iyul 2019-cu ildə Portuqaliya Primeyra Liqası təmsilçisi &quot;Aves&quot; ilə üç illik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportsport.ba/fudbal/adi-mehremic-potpisao-za-aves/324950|title=Adi Mehremić potpisao za Aves|date=6 July 2019|access-date=1 may 2026|language=Bosnian|author=R. Pašić|publisher=sportsport.ba}}&lt;/ref&gt; O, &quot;Aves&quot; üçün rəsmi debütünü 11 avqust 2019-cu ildə &quot;Boavişta&quot;ya qarşı səfərdə 1–0 hesablı məğlubiyyətlə başa çatan liqa oyununda etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2019/08/11/portugal/portuguese-liga-/boavista/desportivo-aves/3064650/|title=Boavista vs Deportivo Aves|date=11 August 2019|access-date=1 may 2026|language=English|website=Soccerway|publisher=Perform Group}}&lt;/ref&gt;

6 iyul 2019-cu ildə o, Portuqaliyanın &quot;Aves&quot; klubuna qoşulmuş,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-07-06 |title=Bivši fudbaler Željezničara karijeru nastavlja u Portugalu! |url=https://sportsport.ba/fudbal/adi-mehremic-potpisao-za-aves/324950 |access-date=1 may 2026 |website=SportSport |language=hr |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204033644/https://sportsport.ba/fudbal/adi-mehremic-potpisao-za-aves/324950 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; burada Primeyra Liqada 8 oyun keçirmiş və bir qol vurmuşdur.

2020–21 mövsümü ərəfəsində o, [[Visla Krakov FK|Visla Krakov]] klubuyla bir illik müqavilə imzalamış&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adi Mehremić zawodnikiem Wisły |url=http://www.90minut.pl/news/305/news3055630-Adi-Mehremic-zawodnikiem-Wisly.html |access-date=1 may 2026 |website=www.90minut.pl}}&lt;/ref&gt; və bu müqaviləni 30 may 2021-ci ildə uzatmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wątorski |first=Paweł |date=2021-05-30 |title=Oficjalnie: Nowa umowa Bośniaka w Wiśle Kraków |url=https://pilkarskiswiat.com/oficjalnie-nowa-umowa-bosniaka-w-wisle-krakow/ |access-date=1 may 2026 |website=PiłkarskiSwiat.com |language=pl-PL |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204032551/https://pilkarskiswiat.com/oficjalnie-nowa-umowa-bosniaka-w-wisle-krakow/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 20 yanvar 2022-ci ildə o, satın alma opsionu ilə mövsümün sonuna qədər İsrailin &quot;Makkabi Petax-Tıkva&quot; klubuna icarəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Karcz |first=Bartosz |date=2022-01-20 |title=Wisła Kraków wypożyczyła Adiego Mehremicia do Izraela |url=https://gazetakrakowska.pl/wisla-krakow-wypozyczyla-adiego-mehremicia-do-izraela/ar/c2-16006651 |access-date=1 may 2026 |website=Gazeta Krakowska |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt; &quot;Makkabi&quot; liqada qala bilmədiyi üçün oyunçu Krakova qayıtmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wisła Kraków oddała go zimą, ale składa deklarację. &quot;Chcę pomóc w awansie&quot; |url=https://sport.interia.pl/pilka-nozna/1-liga/news-wisla-krakow-oddala-go-zima-ale-sklada-deklaracje-chce-pomoc,nId,6095470 |access-date=1 may 2026 |website=sport.interia.pl |language=pl |archive-date=9 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709181716/https://sport.interia.pl/pilka-nozna/1-liga/news-wisla-krakow-oddala-go-zima-ale-sklada-deklaracje-chce-pomoc,nId,6095470 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

26 avqust 2022-ci ildə o, Türkiyənin [[İstanbulspor]] klubuna transfer olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Janus |first=Sebastian |date=2022-08-26 |title=Transfery. Adi Mehremić odchodzi z Wisły Kraków |url=https://www.goal.pl/transfery/mehremic-odchodzi-z-wisly-krakow-zagra-w-turcji/ |access-date=1 may 2026 |website=Goal.pl |language=pl-PL |archive-date=2022-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914223842/https://www.goal.pl/transfery/mehremic-odchodzi-z-wisly-krakow-zagra-w-turcji/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə Azərbaycana gəlmiş və [[Səbail FK|Səbail]] klubu ilə müqavilə imzalamışdır. 3 iyul 2024-cü ildə &quot;Səbail&quot;dən ayrılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Səbail&quot;dən ayrıldı |url=https://qol.az/news/202250-sebailden-ayrildi |access-date=2026-05-01 |website=qol.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ildən 2025-ci ilin əvvəlinə qədər isə &quot;Velej Mostar&quot;da oynamışdır.

6 yanvar 2025-ci ildə o, yenidən Polşaya qayıdaraq ikinci liqa klubu olan &quot;Stal Stalova Vola&quot; ilə altı aylıq müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adi Mehremić w Stali Stalowa Wola |url=http://www.90minut.pl/news/335/news3354601-Adi-Mehremic-w-Stali-Stalowa-Wola.html |access-date=1 may 2026 |website=www.90minut.pl |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425220635/http://www.90minut.pl/news/335/news3354601-Adi-Mehremic-w-Stali-Stalowa-Wola.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, 19 may 2025-ci ildə klubla yollarını qarşılıqlı razılaşma əsasında ayırmazdan əvvəl &quot;Stal&quot; üçün 10 oyuna çıxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Adi Mehremić odchodzi ze Stali Stalowa Wola |url=http://www.90minut.pl/news/337/news3373577-Adi-Mehremic-odchodzi-z-Stali-Stalowa-Wola.html |website=90minut.pl |access-date=1 may 2026 |language=pl |date=19 May 2025}}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin iyulunda Mehremiç Avstriyanın &quot;ASKÖ Oedt&quot; klubu ilə müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Adi Mehremić w ASKÖ Oedt |url=http://www.90minut.pl/news/338/news3380292-Adi-Mehremic-w-ASKOe-Oedt.html |website=90minut.pl |access-date=1 may 2026 |language=pl |date=10 July 2025}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''&quot;Jelyezniçar&quot;'''&lt;ref name=&quot;soccerway&quot; /&gt;
* Bosniya və Herseqovina Kuboku: 2017–18

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Türkiyə Super Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı əcnəbi kişi futbolçular]]</text>
      <sha1>j01qi522ioo5xbgw7pgeoudoo7qarvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bilallar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980802</id>
    <revision>
      <id>8966321</id>
      <parentid>8871751</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Şəki]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8966321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1454" sha1="i7jlu77uytctfl323sujnmlic6djeke" xml:space="preserve">BİLALLAR (patronim). – Pirimlər məhəlləsinə aid ərazidir. 20-ci illərdə burada Bolşevik ideologiyasının tərəfdarı olan Zakir və Əbdürrəhman Bilallı qardaşları yaşayıblar. 1930-cu il Şəki üsyanı zamanı bu qardaşlar Üsyançılarla hökumət qüvvələri arasındakı qarşıdurmada iştirak ediblər – xalqın həbsxanaya (Qalaya) hücumunun qarşısını almaq üçün onlar Mircəfər Bağırovun başçılıq etdiyi rus əsgərləriylə birgə şəkililərə qarşı döyüşərkən həlak olublar. Pirimlər məhəlləsində Zakir və Əbdürrəhman qardaşlarının yaşadığı döngə onlara görə “Bilallar” adlandırılıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=MABUDOĞLU |first=Zəkəriyyə |url=http://archive.org/details/shmasl |title=Şəkidə məhəllə adları, soyadlar və ləqəblər |last2=BƏŞİRQIZI |first2=Ulduz |last3=ADIŞIRINOV |first3=Kamil |publisher=Nafta–Press |year=2009 |edition=2-ci kitab |location=Bakı |pages=352. |language=Az}}&lt;/ref&gt;

Qışlaqdakı 2 saylı ipək fabrikiylə üz-üzə olan ərazidə ulu babalarının adı ilə DAŞDƏMİRLƏR (patronim) adlanan bir nəsil Məskunlaşıblar. Orada onlara məxsus kiçik bir ipək sexi də mövcud olub. Sovet hökuməti qurulduqdan sonra onların bütün əmlakı müsadirə edilmişdi. İndi həmin məhəllədə Daşdəmirlər nəslinin varisləri yaşayır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

[[Kateqoriya:Şəki]]</text>
      <sha1>i7jlu77uytctfl323sujnmlic6djeke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:İstifadəçi/Leon9219/maraqlar</title>
    <ns>10</ns>
    <id>980897</id>
    <revision>
      <id>8966222</id>
      <parentid>8942959</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="kxfifj0wzwmp3atqgmwujhtb7aztayc" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Şablon:Ana səhifə/styles.css&quot; /&gt;

&lt;div class=&quot;main&quot;&gt;
	&lt;div class=&quot;mainWrapper&quot; id=&quot;left&quot;&gt;
		&lt;div class=&quot;mainBlock&quot; id=&quot;tfa&quot; title=&quot;&quot;&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockIcon&quot;&gt;[[Fayl:HS Liste.svg|30px]]&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockTitle&quot;&gt;Statistika&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockContent&quot;&gt;
*&lt;small&gt; [https://xtools.wmcloud.org/ec/az.wikipedia.org/Leon9219 '''Ümumi statistika''']&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

*&lt;small&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/az.wikipedia.org/Leon9219/all '''Yaradılan səhifələr''']&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;inputbox&gt;
type=create
width=25
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap;&quot;&gt;
{{İstifadəçi Xocalı}}
{{İstifadəçi İkinci Qarabağ müharibəsi}}
{{Maraqlar:İncəsənət}}
{{Maraqlar:Elm}}
{{Maraqlar:İqtisadiyyat}}
{{Maraqlar:Kompyuter}}
{{User Musiqi sevər}}
{{Səyahət}}
{{İstifadəçi təvazökarlığı|51}}
{{Narıncı}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>kxfifj0wzwmp3atqgmwujhtb7aztayc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966223</id>
      <parentid>8966222</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="907" sha1="9qyzv13jbxmbvopl0bv6zidmihggnxc" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Şablon:Ana səhifə/styles.css&quot; /&gt;

&lt;div class=&quot;main&quot;&gt;
	&lt;div class=&quot;mainWrapper&quot; id=&quot;left&quot;&gt;
		&lt;div class=&quot;mainBlock&quot; id=&quot;tfa&quot; title=&quot;&quot;&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockIcon&quot;&gt;[[Fayl:HS Liste.svg|30px]]&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockTitle&quot;&gt;Statistika&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockContent&quot;&gt;
*&lt;small&gt; [https://xtools.wmcloud.org/ec/az.wikipedia.org/Leon9219 '''Ümumi statistika''']&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

*&lt;small&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/az.wikipedia.org/Leon9219/all '''Yaradılan səhifələr''']&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;inputbox&gt;
type=create
width=25
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap;&quot;&gt;
{{İstifadəçi Xocalı}}
{{İstifadəçi İkinci Qarabağ müharibəsi}}
{{Maraqlar:İncəsənət}}
{{Maraqlar:Elm}}
{{Maraqlar:İqtisadiyyat}}
{{Maraqlar:Kompyuter}}
{{User Musiqi sevər}}
{{Səyahət}}
{{İstifadəçi təvazökarlığı|51}}
{{Narıncı}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>9qyzv13jbxmbvopl0bv6zidmihggnxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966226</id>
      <parentid>8966223</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="m2u9upq92mvovaclribfc6zn5bhalpr" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Şablon:Ana səhifə/styles.css&quot; /&gt;

&lt;div class=&quot;main&quot;&gt;
	&lt;div class=&quot;mainWrapper&quot; id=&quot;left&quot;&gt;
		&lt;div class=&quot;mainBlock&quot; id=&quot;tfa&quot; title=&quot;&quot;&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockIcon&quot;&gt;[[Fayl:HS Liste.svg|30px]]&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockTitle&quot;&gt;Statistika&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockContent&quot;&gt;
*&lt;small&gt; [https://xtools.wmcloud.org/ec/az.wikipedia.org/Leon9219 '''Ümumi statistika''']&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

*&lt;small&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/az.wikipedia.org/Leon9219/all '''Yaradılan səhifələr''']&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap;&quot;&gt;
{{İstifadəçi Xocalı}}
{{İstifadəçi İkinci Qarabağ müharibəsi}}
{{Maraqlar:İncəsənət}}
{{Maraqlar:Elm}}
{{Maraqlar:İqtisadiyyat}}
{{Maraqlar:Kompyuter}}
{{User Musiqi sevər}}
{{Səyahət}}
{{İstifadəçi təvazökarlığı|51}}
{{Narıncı}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;inputbox&gt;
type=create
width=25
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>m2u9upq92mvovaclribfc6zn5bhalpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966227</id>
      <parentid>8966226</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="cyq5mjm5bql44t826jeyxyv7y4w0uyw" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Şablon:Ana səhifə/styles.css&quot; /&gt;

&lt;div class=&quot;main&quot;&gt;
	&lt;div class=&quot;mainWrapper&quot; id=&quot;left&quot;&gt;
		&lt;div class=&quot;mainBlock&quot; id=&quot;tfa&quot; title=&quot;&quot;&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockIcon&quot;&gt;[[Fayl:HS Liste.svg|30px]]&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockTitle&quot;&gt;Statistika&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockContent&quot;&gt;
*&lt;small&gt; [https://xtools.wmcloud.org/ec/az.wikipedia.org/Leon9219 '''Ümumi statistika''']&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

*&lt;small&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/az.wikipedia.org/Leon9219/all '''Yaradılan səhifələr''']&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap;&quot;&gt;
{{İstifadəçi Xocalı}}
{{İstifadəçi İkinci Qarabağ müharibəsi}}
{{Maraqlar:İncəsənət}}
{{Maraqlar:Elm}}
{{Maraqlar:İqtisadiyyat}}
{{Maraqlar:Kompyuter}}
{{User Musiqi sevər}}
{{Səyahət}}
{{İstifadəçi təvazökarlığı|51}}
{{Narıncı}}
&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;inputbox&gt;
type=create
width=25
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>cyq5mjm5bql44t826jeyxyv7y4w0uyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966229</id>
      <parentid>8966227</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="841" sha1="362mqjmrdkcgivicfr3caj2xnefsb88" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Şablon:Ana səhifə/styles.css&quot; /&gt;

&lt;div class=&quot;main&quot;&gt;
	&lt;div class=&quot;mainWrapper&quot; id=&quot;left&quot;&gt;
		&lt;div class=&quot;mainBlock&quot; id=&quot;tfa&quot; title=&quot;&quot;&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockIcon&quot;&gt;[[Fayl:HS Liste.svg|30px]]&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockTitle&quot;&gt;Statistika&lt;/div&gt;
			&lt;div class=&quot;mainBlockContent&quot;&gt;
*&lt;small&gt; [https://xtools.wmcloud.org/ec/az.wikipedia.org/Leon9219 '''Ümumi statistika''']&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

*&lt;small&gt;[https://xtools.wmcloud.org/pages/az.wikipedia.org/Leon9219/all '''Yaradılan səhifələr''']&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap;&quot;&gt;
{{İstifadəçi Xocalı}}
{{İstifadəçi İkinci Qarabağ müharibəsi}}
{{Maraqlar:İncəsənət}}
{{Maraqlar:Elm}}
{{Maraqlar:İqtisadiyyat}}
{{Maraqlar:Kompyuter}}
{{User Musiqi sevər}}
{{Səyahət}}
{{İstifadəçi təvazökarlığı|51}}
{{Narıncı}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>362mqjmrdkcgivicfr3caj2xnefsb88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aişə Ataxanova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981689</id>
    <revision>
      <id>8966306</id>
      <parentid>8903528</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="hbnka4lh9rs8exgpmm7rmx0xzkxmq76" xml:space="preserve">{{Şəxs
|vətəndaşlığı     = {{Flaqifikasiya|SSRİ}}&lt;br&gt;{{Flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|milliyyəti       = [[Qazaxlar|qazax]]
}}
'''Aişə Yakubovna Ataxanova''' ({{lang-kk|Қайша Жақыпқызы Атаханова}}; {{DVTY}}) — [[Qazaxıstan]]lı və [[SSRİ]] bioloqu, radiasiya nəticəsində yaranan genetik pozuntular üzrə mütəxəssis. [[Radioaktiv tullantılar]]ın kommersiya məqsədilə Qazaxıstana gətirilməsinin qarşısının alınması üzrə kampaniyasına görə 2005-ci ildə ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində &quot;Qoldman&quot; mükafatı laureatı olub.&lt;ref name=&quot;goldman&quot;&gt;{{cite web |publisher=Goldman Environmental Prize  |url=http://www.goldmanprize.org/node/75 |title=Kaisha Atakhanova |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020222458/http://www.goldmanprize.org/node/75 |archivedate=2007-10-20 |accessdate=8 November 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Goldman Environmental Prize|title=Kaisha Atakhanova: 2005 Goldman Prize winner, Kazakhstan|date=2013-10-03|url=https://www.youtube.com/watch?v=oHyns03kZkw|accessdate=2018-05-10|website=YouTube|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418102038/https://www.youtube.com/watch?v=oHyns03kZkw|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Karaqanda]] Ekologiya Mərkəzinin (Ekomərkəz kimi tanınan) təsisçisi və keçmiş rəhbəridir.&lt;ref name=grist&gt;{{cite magazine |first=Michelle |last=Nijhuis |authorlink=:en:Michelle Nijhuis |url=http://www.grist.org/news/maindish/2005/04/18/nijhuis-atakhanova/ |title=Kaisha Atakhanova fought to keep nuclear waste out of Kazakhstan |magazine=Grist |date=18 Apr 2005 |accessdate=January 6, 2008 |archive-date=8 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080708210308/http://www.grist.org/news/maindish/2005/04/18/nijhuis-atakhanova/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Aişə Ataxanova 18 iyul 1957-ci ildə [[Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası|Qazaxıstan SSR]]-in [[Karaqanda]] şəhərində anadan olub. Atası mədənçi olub və [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndə iştirak edib.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Pearce, Fred (7 May 2005). «Interview: After the bomb». New Scientist. Retrieved 2019-02-12.&lt;/ref&gt; Yaş keçdikcə təbiətə, heyvanlara daha böyük maraq göstərib ki, bu da onun biologiya elmini öyrənməsinə və ətraf mühit fəalı kimi yetişməsinə səbəb olub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Radiasiya]]nın təsiri onun ailəsindən də yan keçməyib, belə ki, həm valideynləri, həm də bacısı [[xərçəng xəstəliyi]]ndən vəfat ediblər. Onun yeganə qardaşına da xərçəng diaqnozu qoyulub.

[[Karaqanda Dövlət Universiteti]]nin biologiya fakültəsini bitirdikdən sonra Ataxanova ekoloji və bioloji tədqiqatlar aparmağa başlayıb. Qazaxıstandakı nüvə tullantılarının fəsadları mövzusuna olan marağının ardınca, o, nüvə şüalanmasının suda-quruda yaşayanlara, əsasən də qurbağalara genetik təsiri üzrə ixtisaslaşıb. O, həmçinin sovet nüvə silahlarının sınaq meydançası olan [[Semipalatinsk |Semipalatinsk Sınaq Mərkəzi]]ndə (poliqonda) tədqiqatlar aparıb. Bu tədqiqat sayəsində o, birbaşa radiasiyaya məruz qalmış insanlara və heyvanlara radiasiyanın təsirini öyrənə bilib.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

1992-ci ildə [[Karaqanda]] Ekologiya Mərkəzini (Eko Mərkəz) təsis edib ki, bu da ona radiasiyaya məruz qalmış insanlarla birbaşa işləmək imkanı verib. Fəaliyyətinin məqsədi insanları radiasiya təsirinin onların həyat şəraitinə necə təsir edə biləcəyi barədə məlumatlandırmaq olub. Eko Mərkəzin köməyi ilə Ataxanova [[radioaktiv tullantılar]]ın kommersiya məqsədilə Qazaxıstana gətirilməsinin və utilizasiyasının qarşısını almaq üçün uğurlu kampaniyaya rəhbərlik edib.&lt;ref&gt;«Semipalatinsk Test Site», Wikipedia, 2018-10-20, retrieved 2019-02-12&lt;/ref&gt;

Ataxanova ətraf mühitin mühafizəsi və demokratiyanın inkişafı ilə məşğul olan Karaqanda Ekologiya Mərkəzinin və ya EkoMərkəzin təsisçisidir. O, həmçinin qadınların imkanlarını genişləndirməyə, onları Yer kürəsini qorumaq üçün zəruri olan bacarıq və alətlərlə təmin etməyə çalışan Qadınların Yer Alyansının (WEA) həmtəsisçilərindən biridir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Goldman Environmental Prize (Asia 2005): Kaisha Atakhanova Archived 2007-10-20 at the Wayback Machine (Retrieved on November 8, 2007)&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
* 2005 — Ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində &quot;Qoldman&quot; mükafatı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=oHyns03kZkw Statement on Goldman Environmental Prize] on ''YouTube''
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:XX əsr bioloqları]]</text>
      <sha1>hbnka4lh9rs8exgpmm7rmx0xzkxmq76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dəhhak ibn Qeys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981744</id>
    <revision>
      <id>8966160</id>
      <parentid>8920486</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6630" sha1="cwwxd7co8if85hnf19j3i7lkzy0v6d7" xml:space="preserve">{{Səhv salma|Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani|Kufəli xaricilərin lideri}}{{Vəzifəli şəxs}}

'''Əbu Üneys əl-Dəhhak ibn Qeys ibn Xalid əl-Fihri əl-Qureyşi''' ({{Dil-ar|الضحاك بن قيس الفهري}}; {{Dvty}}) — [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] səhabəsi, [[Qeys]] qəbiləsinin lideri və [[Əməvilər xilafəti|Əməvi]] sərkərdəsi.

== Həyatı ==
[[İslam]] peyğəmbəri [[Məhəmməd|Məhəmmədin]] ölümündən 7 il əvvəl dünyaya gəldiyi güman edilir. Bacısı Fatimə bint Qeys [[Mədinə|Mədinəyə]] hicrət edən səhabələrdən olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=الضحاك بن قيس بن خالد الفهري القرشي |url=https://tarajm.com/people/36545 |url-status=live |archive-url=https://tarajm.com/people/36545 |archive-date=2026-05-07 |access-date=2026-05-07 |website=tarajm.com}}&lt;/ref&gt;

Dəhhak ibn Qeys qatı [[I Muaviyə|Muaviyə]] tərəfdarı olmuş, o, [[Əl-Cəzirə (xilafət vilayəti)|əl-Cəzirə]] valiliyi vəzifəsini yerinə yetirmiş və [[Siffeyn döyüşü|Siffin döyüşündən]] əvvəl [[Malik Əştər|Malik əl-Əştəri]] döyüşdə məğlub edərək, [[Mosul|Mosula]] çəkilməyə məcbur etmişdir. Siffin döyüşündə isə Muaviyənin ordusundakı piyadalara komandanlıq etmişdir. Döyüşdən sonra əmrindəki ordu ilə Kütküsanə məntəqəsinə qədər irəliləyərək [[Məkkə]] istiqamətini tutmuşdur. Vəziyyətdən xəbər olan [[Əli]], onun üzərinə [[Hucr ibn Adi|Hucr ibn Ədi]] komandanlığında bir ordu göndərmişdir. Bunu bilən Dəhhak ibn Qeys, [[Dəməşq|Dəməşqə]] çəkilmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bundan sonra o, heç bir hərbi vəzifəyə təyin edilməmiş və ancaq təşkilati işlərdə fəaliyyət göstərmişdir. Belə ki, bəzi mənbələrə görə, o, Muaviyyənin &quot;sahibüş-şurtə&quot; (polis rəisi) və Dəməşq qərargahının komandanı olmuş, 674–675-ci illərdə isə [[Kufə]] valisi təyin edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Muaviyə xəstələndiyi zaman Dəhhak ibn Qeysə və [[Müslüm ibn Uqbə|Müslüm ibn Uqbəyə]], [[I Yezid|Yezidin]] xəlifəliyini təmin etmələrini vəsiyyət etmişdir. Bundan sonra onlar Yezidin xəlifəliyi üçün çalışmış, onun nüfuzunu qorumağa çalışmışlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Yeziddən sonra oğlu [[II Muaviyə]] xəlifə elan edilsə də, öz istəyi ilə xəlifəlikdən imtina etmiş və sonra da vəfat etmişdir. Onun xəlifəlikdən imtina etməsi və dərhal sonra vəfatı [[Əməvilər]] arasında siyasi böhran səbəb olmuşdur. Bu müddətdə isə II Muaviyyənin ilə Dəməşqdəki imamət vəzifəsini Dəhhak ibn Qeys həyata keçirmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dəhhak ibn Qeys özü [[Abdullah ibn Zübeyr|Abdullah ibn Zübeyri]] dəstəkləmiş, lakin hadisələrin necə inkişaf edəcəyini gözlədiyi üçün bunu açıq şəkildə bildirməmiş, tərəfsiz davranmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Üməyyə (Əməvi) ailəsinin içində belə, xüsusilə [[Mərvan ibn Həkəm]] başda olmaqla, Abdullah ibn Zübeyrin xəlifəliyini tanımaq istəyənlər olmuşdur. Muaviyənin ölümündən sonra bacısı oğlanlarının tərəfini tutmağa davam edən Yezidin dayısı Həssan ibn Malik ibn Bəhdəl əl-Kəlbi qəbilə üzvləri ilə birlikdə Cəbiyəyə çəkilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Digər tərəfdən, Mərvan ibn Həkəm Abdullah ibn Zübeyrə beyət etmək üçün Məkkəyə doğru yola çıxmışdır. Yolda İraqdan qayıdan [[Übeydulla ibn Ziyad|Ubeydullah ibn Ziyadla]] qarşılaşmış və onun tərəfindən xəlifə olmağa razı salınmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Zəhəbi |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/329/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%AD%D8%A7%D9%83-%D8%A8%D9%86-%D9%82%D9%8A%D8%B3 |title=Siyəru Aləmin-Nubəla |volume=III |pages=241 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra Üməyyə ailəsinin üzvləri Həssan ibn Malik ibn Bəhdəlin yanına — Cəbiyəyə getmişlər.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Həssan ibn Malik ibn Bəhdəlin təşəbbüsləri səbəbilə Dəhhak ibn Qeys neytrallığını pozaraq Abdullah ibn Zübeyri dəstəklədiyini eyham vurmağa başlamışdır. Dəməşq məscidində cümə namazından əvvəl Qeys və Kəlb qəbilələri arasında kiçik bir dava baş vermiş, ertəsi gün Dəhhak ibn Qeys etdiklərinə peşman olmuş, Cəbiyəyə getmiş və kimin xəlifə olacağına Həssan ibn Malik ibn Bəhdəllə birlikdə qərar verəcəyini elan etmişdir. Lakin Qeys qəbiləsinin etirazından sonra yenidən tərəf dəyişdirmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bu son hadisələrdən sonra Dəhhak ibn Qeys Dəməşqi tərk edərək, Mərci-Rəhitdə qərargah qurmuş və Abdullah ibn Zübeyri dəstəklədiyini bəyan etmişdir. [[Hüms]], Qin-Nəsrin və [[Fələstin]] ordugahlarının Abdullah ibn Zübeyr tərəfdarı olan valiləri ona köməkçi qüvvələr göndərmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Üməyyəlilər isə ailənin ən yaşlı üzvü olan Mərvanı xəlifə seçirlər. Daha sonra başda Kəlb qəbiləsi olmaqla Üməyyə ailəsini dəstəkləyən qəbilələr xəlifə Mərvanın komandanlığında Dəhhak ibn Qeysin üzərinə hərbi yürüş edirlər.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Yıldız |first=H. D. |date=1993 |title=Dehhak b. Kays |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/dahhak-b-kays |url-status=live |archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/dahhak-b-kays |archive-date=2026-05-07 |access-date=2026-05-07 |website=[[TDV İslâm Ansiklopedisi]]}}&lt;/ref&gt;

İki ordu hicri 64-cü ilin Zil-Hiccə ayının 15-də (3 avqust 684) Mərci-Rəhitdə qarşı-qarşıya gəlmiş və bu döyüşdə Dəhhak ibn Qeysin 30 min nəfərlik ordusu&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Mərvanın təxminən 10 min nəfərlik ordusuna məğlub olmuşdur. Dəhhak ibn Qeys bu döyüşdə (digər nüfuzlu qeyslilər birlikdə) həlak olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kapar |first=M. Ali |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/260701 |title=Emevî valilerinden Abdülazîz b. Mervân |year=2006 |language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Hədis elmindəki yeri ==
Dəhhak ibn Qeys İslam peyğəmbəri Məhəmməddən hədis rəvayət etmişdir. Onun rəvayət etdiyi hədisə [[Nəsai]] öz &quot;[[Sünəni-Nəsai|Sünən]]&quot;ində yer vermişdir. O, həmçinin [[Ömər ibn Xəttab|Ömər]] və Həbib ibn Məsləmə əl-Fihridən də hədis rəvayət etmişdir. Ondan isə [[I Muaviyə|Muaviyə]], [[Səid ibn Cübeyr]], [[Amir əş-Şəbi|Şəbi]], [[Səmmak ibn Hərb]] və başqaları hədis rəvayət etmişlər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Səhabələr]]</text>
      <sha1>cwwxd7co8if85hnf19j3i7lkzy0v6d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981749</id>
    <revision>
      <id>8966158</id>
      <parentid>8883957</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4008" sha1="lb2ceep63nyxt1qki1ldrfi7t20ip5t" xml:space="preserve">{{Səhv salma|Dəhhak ibn Qeys|Səhabə olan}}{{Şəxs}}

'''Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani''' ({{Dil-ar|الضحاك بن قيس الشيباني}}; {{DVTY}}) — [[Əməvilər xilafəti|Əməvi]] xəlifəsi [[II Mərvan|II Mərvana]] qarşı üsyan qaldırmış [[Xaricilər|xaricilərin]] lideri.

== Həyatı ==
Həyatı haqqında məlumatlar olduqca azdır. Mənbələrdə yalnız onun qaldırığı üsyan haqqında məlumatlar vardır.

Səid ibn Bəhdəlin ölümündən sonra xaricilərin lideri olan Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani, ətrafında təxminən 4 min nəfər cəmləmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Təbəri]] |first=Məhəmməd |title=[[Tarixi-Təbəri]] |year=1989 |volume=V |location=[[Beyrut]] |pages=611 |language=ar}}&lt;/ref&gt; [[Şəhr-i Zor əyaləti|Şəhrizurdan]] [[Dəməşq|Dəməşqə]] getməyə hazırlaşsa da, tərəfdarlarının istəyi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Bəlazuri]] |title=Ənsəbul-Əşrəf |year=1996 |volume=IX |location=Beyrut |pages=253-254 |language=ar}}&lt;/ref&gt; ilə [[İraq|İraqa]] doğru hərəkətə başlamış&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Aycan |first=İ |url= |title=Emeviler döneminde şiddet harekerleri |year=2007 |location=[[Ankara]] |pages=109-111 |language=tr}}&lt;/ref&gt; və Nuhəyləyə gələrək qərargah qurdu. [[Əməvilər xilafəti|Əməvilər]] ([[III Yezid ibn Vəlid|Yezidin]] valisi Abdullah ibn Ömər ilə [[II Mərvan|Mərvanın]] yeni təyin etdiyi vali Nədr ibn əl-Hərəşi) isə qüvvələrini Kufədə cəmlədilər. 745-ci ilin aprelində baş vermiş döyüşdə məğlub olan Əməvi qüvvələri [[Vasit|Vasitə]] çəkildilər. Kufə isə Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybaninin əlinə keçdi. [[Kufə|Kufəyə]] Milhən əş-Şeybani vali təyin edən Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani, oradan da Vasitə getdi. Abdullah ibn Ömər isə Mənsur ibn Cümhuru xaricilərin üzərinə yolladı. Mənsur ibn Cümhur da xaricilərlə bir müddət mübarizə apardıqdan sonra, onlarla vuruşmağın əbəs olduğu qərarına gəldi. O, Abdullah ibn Ömərə onlarla vuruşmamağı, hətta II Mərvana qarşı xaricilərlə birləşməyi məsləhət gördü. Abdullah ibn Ömər isə hadisələrin nəticəsini gözləmək və tələsməmək haqda düşündü. Dərhal sonra Mənsur ibn Cümhur xaricilərin yanına gedərək onlara beyət etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Abdullah ibn Ömər də Mərvana üsyan etmiş Süleyman ibn Hişam ibn Əbdülməlik ilə birlikdə (bəzi bölgələrin onda qalması şərti ilə) Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani ilə razılığa gəldi və II Mərvana qarşı mübarizəsində ona kömək etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani mosulluların çağırışından sonra [[Mosul|Mosula]] yollandı. Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani orada kiçik müqavimətlə üzləşsə də, Mosulu və ətraf əraziləri işğal etməyi bacardı. Hadisələrdən xəbər tutan Mərvan, oğlu Abdullahın komandanlığında 7–8 min nəfərlik ordunu Nusaybinə göndərdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani isə təxminən 12 min nəfərlik ordusu ilə [[Nüseybin|Nüseybini]] mühasirəyə aldı. 4 min və ya 5 minlik bir dəstəni də [[Rəqqə|Rəqqaya]] göndərdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Xaricilərin Rəqqaya hücum etdiyini eşidən II Mərvan ordusunun bir hissəsini ora göndərdi. Bundan sonra xaricilər geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. Mərvanın birləşmələri də onları təqib etdi. Mərvan özü də Rəqqadan Dəhhak ibn Qeys əş-Şeybani üzərinə hərəkətə keçdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Təbəri |title=[[Tarixi-Təbəri]] |volume=VI |pages=16 |language=ar|year=1989|location=Beyrut}}&lt;/ref&gt;

746-cı ildə iki ordu [[Mardin]] ərazisindəki Kəfərtusədə üz-üzə gəldilər. Bu döyüşdə Dəhhak ibn Qeys əş-Şeyban məğlub edildi və öldürüldü. Onun 747-ci ildə öldüyü də rəvayət edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bəlazuri |title=Ənsəbul-Əşrəf |volume=IX |location=Beyrut |pages=268 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>lb2ceep63nyxt1qki1ldrfi7t20ip5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akca Nurberdiyeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981771</id>
    <revision>
      <id>8966330</id>
      <parentid>8874504</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8132" sha1="i1feup1qubbmxr0uc2pxioirn6oklfr" xml:space="preserve">{{siyasətçi}}

'''Akca Tacıyevna Nurberdiyeva''' ({{dil-tk|Akja Täjiýewna Nurberdiýewa}}; {{DVTY}}) — [[Türkmənistan]] siyasətçisi, 23 fevral 2007-ci ildən 30 mart 2018-ci ilə qədər [[Türkmənistan Məclisi]]nin sədri vəzifəsində çalışmış dövlət xadimi.&lt;ref&gt;{{cite news |title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении юбилейной медалью &quot;Туркменистанын Гарашсызлыгынын 20 йыллыгына&quot; |url=http://tdh.gov.tm/?id=3808 |archive-url=https://archive.today/20120716003435/http://tdh.gov.tm/?id=3808 |url-status=dead |archive-date=16 July 2012 |work=Turkmenistan Today |publisher=Turkmen State Information Service |date=25 October 2011 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Ali pedaqoji təhsilə malik olan Akca Nurberdiyeva fəlsəfə elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1389180480 |title=Спикером Туркменского Меджлиса в 3-й раз стала Акджа Нурбердыева |accessdate=2014-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010233845/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1389180480 |archivedate=2014-10-10  }}&lt;/ref&gt;

O, 2000–2005-ci illərdə ikinci çağırış [[Türkmənistan Məclisi]]nin deputatı və parlament sədrinin müavini olmuşdur.&lt;ref&gt;[http://ria.ru/politics/20090109/158794030.html Акджа Нурбердыева сохранила пост председателя парламента Туркмении]&lt;/ref&gt;

2005-ci ildən etibarən yeni çağırış Türkmənistan Məclisinin sədr müavini vəzifəsini icra etməyə davam etmişdir. Bu fəaliyyəti ilə yanaşı, o, [[Türkmənistan Demokratik Partiyası]]nın [[Axal vilayəti]] üzrə katibi vəzifəsini ictimai əsaslarla yerinə yetirmişdir. Eyni zamanda, 23 fevral 2007-ci il tarixinədək Türkmənistan Həmkarlar İttifaqları Milli Mərkəzinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 22 dekabr 2006-cı ildən 23 fevral 2007-ci ilə qədər Türkmənistan Məclisi sədrinin vəzifələrini müvəqqəti icra etmişdir. 23 fevral 2007-ci ildə rəsmən Türkmənistan Məclisinin sədri seçilmiş, 2009 və 2014-cü illərdə isə bu posta yenidən təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=5649 |title=Глава государства принял участие в первом заседании Меджлиса Туркменистана пятого созыва |access-date=2014-01-07 |archive-date=2015-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211130920/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=5649 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reelection&gt;{{citation |url=https://www.hronikatm.com/2014/01/a-nurberdyieva-pereizbrana-spikerom-medzhlisa/ |title=А. Нурбердыева переизбрана спикером меджлиса |date=7 January 2014 |language=ru |publisher=Chronicles of Turkmenistan |access-date=6 May 2026 |archive-date=14 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414050530/https://www.hronikatm.com/2014/01/a-nurberdyieva-pereizbrana-spikerom-medzhlisa/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Akca Nurberdiyeva 30 mart 2018-ci il tarixində Türkmənistan Məclisinin sədri vəzifəsindən azad edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=15975 |title=Состоялось первое заседание Меджлиса Туркменистана шестого созыва |access-date=2018-03-31 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331043639/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=15975  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=retire&gt;{{citation |url=https://www.hronikatm.com/2019/11/ex-speaker/ |title=Некоторые подробности о судьбе бывшей главы парламента Туркменистана |date=26 November 2019 |language=ru |publisher=Chronicles of Turkmenistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=noncandidate&gt;{{citation |url=https://www.hronikatm.com/2018/03/spikerom-parlamenta-stala-gulshat-mammedova-akdzha-nurberdyieva-bolshe-ne-deputat/ |title=Спикером парламента стала Гульшат Маммедова, Акджа Нурбердыева больше не депутат |date=31 March 2018 |language=ru |publisher=Chronicles of Turkmenistan |access-date=6 May 2026 |archive-date=7 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260407173156/https://www.hronikatm.com/2018/03/spikerom-parlamenta-stala-gulshat-mammedova-akdzha-nurberdyieva-bolshe-ne-deputat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Müxalifət mediasının məlumatına görə, Məclisdən təqaüdə çıxdıqdan sonra Nurberdiyeva Dövlət Qulluğu Akademiyasında müəllim işləmişdir.&lt;ref name=instructor&gt;{{citation |url=https://turkmen.news/maysa-yazmuhammedova-tyurma/ |title=Медальный зачет. Бывшая &quot;вице-премьер по приличиям&quot; отбывает срок в колонии |date=4 July 2022 |language=ru |publisher=Turkmen.News |access-date=6 May 2026 |archive-date=15 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115040307/https://turkmen.news/maysa-yazmuhammedova-tyurma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
Akca Nurberdiyeva dövlət fəaliyyəti dövründə bir sıra mükafatlara layiq görülmüşdür. O, &quot;Qurbansoltan-ece&quot; ordeni, həmçinin &quot;Türkmənistanın müstəqilliyinin 20 illiyi&quot; və &quot;Türkmənistanın müstəqilliyinin 25 illiyi&quot; medalları ilə təltif edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tdh.gov.tm/?id=3808 |title=Указ Президента Туркменистана О награждении юбилейной медалью «Туркменистанын Гарашсызлыгынын 20 йыллыгына» |access-date=2011-10-27 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://archive.today/20120716003435/http://tdh.gov.tm/?id=3808 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-884|title=УКАЗ Президента Туркменистана. О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygyna»|date=2016-09-14|access-date=2022-06-11|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127141805/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-884|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2014-cü ildə ona &quot;Məhtimqulu Firaqi&quot; medalı təqdim olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tdh.gov.tm/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/11329-2014-10-20-23-47-33 |title=Туркменистан сегодня - веб-сайт государственного информационного агентства Туркменистана - Указ президента Туркменистана О награждении государственными наградами и присвоении ...&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2014-10-20 |archive-date=2014-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020221230/http://tdh.gov.tm/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/11329-2014-10-20-23-47-33 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Bundan əlavə, MDB Parlamentlərarası Assambleyasının və onun orqanlarının fəaliyyətinə verdiyi töhfələrə görə, 27 mart 2017-ci il tarixində MDB Parlamentlərarası Assambleyası tərəfindən &quot;MDB PA. 25 il&quot; xatirə nişanı ilə mükafatlandırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iacis.ru/public/upload/files/1/854.pdf |title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств&amp;nbsp;— участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года №&amp;nbsp;18 «О награждении памятным знаком «МпА СНГ. 25 лет» |access-date=2024-05-21 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521064632/https://iacis.ru/public/upload/files/1/854.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Fəlsəfə elmləri namizədləri]]</text>
      <sha1>i1feup1qubbmxr0uc2pxioirn6oklfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odisseya (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>982238</id>
    <revision>
      <id>8966013</id>
      <parentid>8881113</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +[[Kateqoriya:Kinematoqrafiyada kastinq qalmaqalları]]</comment>
      <origin>8966013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9572" sha1="fmhwt5st9t1154h9v7k28jas69lexl7" xml:space="preserve">{{Film|prodüser={{Plainlist|
* [[Emma Thomas]]
* Christopher Nolan
}}|rollarda={{Plainlist|&lt;!--Order per poster billing.--&gt;
* [[Matt Damon]]
* [[Tom Holland]]
* [[Anne Hathaway]]
* [[Robert Pattinson]]
* [[Lupita Nyong'o]]
* [[Zendaya]]
* [[Charlize Theron]]
}}|musiqi tərtibatı=[[Ludwig Göransson]]|studiya={{Plainlist|&lt;!--Production company credits per https://www.dneg.com/our-work/the-odyssey. Do not change without new sourcing.--&gt;
* [[Universal Pictures]]
* [[Syncopy Inc.|Syncopy]]
}}|dil=English}}'''''Odisseya —''''' [[Kristofer Nolan]]ın ssenarisini yazdığı və rejissorluğunu etdiyi [[Epik film|epik]] [[Döyüş filmi|fantastik döyüş filmidir]]. [[Homer]]in [[Qədim yunan dili|qədim yunan]] dastanı &quot;''[[Odisseya|Odisseya&quot;]]'' nın adaptasiyası olan filmdə [[Mett Deymon]] İtakanın yunan kralı [[Odissey]]i oynayır. Film [[Troya müharibəsi]]ndən sonra həyat yoldaşı [[Penelopa (mifologiya)|Penelopaya]] qovuşmağa çalışarkən Odisseyin uzun və təhlükəli səyahətindən bəhs edir. Filmdə Penelopa rolunu [[Enn Heteuey]] canlandırıb. Aktyor heyətində həmçinin [[Tom Holland]], [[Robert Pattinson]], Lupita Nyonqo, [[Zendaya]] və [[Şarliz Teron]] var. Nolan və həyat yoldaşı Emma Tomas bu filmi onların şirkəti olan &quot;Syncopy&quot; vasitəsilə çəkiblər.

Nolan ''&quot;Odisseya&quot; filminin'' ssenarisini 2024-cü ilin mart ayında yazmağa başlayıb, oktyabr ayına qədər [[Universal Pictures|Universal Pictures şirkəti]] ilə müqavilə imzalayıb və film dekabr ayında elan edilib. Aktyor seçimi 2024-cü ilin sonlarından 2025-ci ilin əvvəllərinə qədər davam edib və Mett Deymon 2025-ci ilin fevral ayında baş rol üçün təsdiqlənib. Nolan [[Qədim yunan mifologiyası|yunan mifologiyasının]] realistik təfsirini təsvir etməyi seçib, Britaniya-Amerika yazıçısı Emili Uilsonun 2017-ci ildə çap etdirdiyi &quot;Odisseya&quot; tərcüməsindən və xüsusi effektlər ustası Rey Harrihauzenin filmlərindən ilhamlanıb. Çəkilişlər 2025-ci ilin fevral-avqust aylarında [[Mərakeş]], [[Yunanıstan]], [[İtaliya]], [[Şotlandiya]], [[İslandiya]], [[Qərbi Sahara]] və [[Malta]]da, eləcə də [[Los-Anceles]]dəki studiya səhnəsində aparılıb. Filmin təxmini büdcəsi 250 milyon dollardır. Bu film Nolanın karyerasının ən bahalı filmidir, tamamilə [[IMAX]]-ın 70 mm-lik film kameralarında çəkilmiş ilk filmdir. Kostyum dizaynları filmin nümayişinə qədərki dövrdə tarixin düzgün təqdim edilməməsi ilə bağlı olaraq müzakirələrə səbəb olmuşdur.

''&quot;Odisseya&quot; filminin'' Universal Pictures tərəfindən ABŞ-də 17 iyul 2026-cı ildə kinoteatrlarda nümayişi planlaşdırılır.

== Xülasə ==
''&quot;[[Odisseya]]&quot;'' əsəri, İtakanın əfsanəvi [[Qədim Yunanıstan|yunan]] kralı [[Odissey]]in [[Troya müharibəsi]]ndən sonra evə doğlu uzun və təhlükəli səyahətini, həyat yoldaşı [[Penelopa (mifologiya)|Penelopa]] ilə qovuşmağa çalışarkən Siklop Polifem, [[siren]]lər və nimfa [[Kalipso (nimfa)|Kalipso]] kimi mifik varlıqlarla qarşılaşmasını təsvir edir.

== Aktyorlar ==
* [[Mett Deymon]] [[Odissey]] rolunda. Əfsanəvi [[Qədim Yunanıstan|İtaka]] kralı. Rejissor [[Kristofer Nolan]] Odisseyi mürəkkəb, &quot;heyrətamiz strategist və çox hiyləgər bir insan&quot; kimi təsvir etmişdir. Nolan xüsusilə Britaniya-Amerika yazıçısı Emili Uilsonun 2017-ci ilə aid Odisseya tərcüməsində Odisseyin xarakteristikasını misal gətirərək, onun ağlı və ixtiraçılığı ilə maraqlanırdı. Rola hazırlaşmaq məqsədilə Mett Deymon &quot;arıq, lakin güclü&quot; olmaq üçün geniş məşq rejimindən və sərt pəhrizdən keçmişdir, bura artıq qlüten istehlak etməmək və çəkisini 76 kiloqrama endirmək də daxil idi. Nolan &quot;əsl saçların fizikiliyini&quot; əks etdirmək istədiyi üçün süni üz tüklərindən istifadə etmiş, buna görə də Deymon bir il ərzində tam saqqal saxlamışdır.
* [[Tom Holland]], Odisseyin oğlu, İtaka şahzadəsi Telemax rolunda
* [[Enn Heteuey]] Odisseyin həyat yoldaşı, Telemaxın anası və İtaka kraliçası olan [[Penelopa (mifologiya)|Penelopa]] rolunda. Penelopa həyat yoldaşının yoxluğunda potensial ər namizədlərinə qarşı mübarizə aparmışdır.
* [[Robert Pattinson]] Antinous rolunda, Penelopa ilə evlənmək istəyənlərdən biri
* [[Zendaya]], Odisseyi səyahəti dövründə qoruyan müdriklik, müharibə və sənətkarlıq ilahəsi [[Afina (mifologiya)|Afina]].
* [[Şarliz Teron]], Ogigiya adasında yaşayan və Odisseyi ölümsüz ər kimi yanında saxlamağa çalışan bir nimfa olan [[Kalipso (nimfa)|Kalipso]] rolunda
* Con Berntal [[Sparta]]nın yunan kralı və Aqamemnonun qardaşı [[Menalay|Menelay]] rolunda
* Benni Safdi Aqamemnon rolunda, Menelayın qardaşı və [[Troya müharibəsi]] zamanı Axeylilərin komandiri
* [[Con Lequizamo]] Eumaeus rolunda, Odisseyin sadiq xidmətçisi
* Himeş Patel, Odisseyin yanında vəzifəcə ikinci şəxs olan Evrilox rolunda
* Uill Yun Li Odisseyin gəmi yoldaşlarından biri
* [[Mia Qot]] [[Melanfo (Dolinin qızı)|Melanton]] rolunda, Odissey və Penelopanın qulluqçusu
* Cimmi Qonzales Odisseyin gəmi yoldaşlarından biri olan Sefey rolunda

== Tənqidlər ==
[[Mett Deymon]] [[Odissey]] rolunu Korinfli dəbilqəsi ilə canlandırmışdır. Bu, həm Odisseyin dövrü düşünüldüyündə, həm də İliadda təsvir edilənlə uyğunsuzluq təşkil edir.&lt;ref name=&quot;DamonOdysseusFirstLookResponses&quot;&gt;Commentary on the revelation of Matt Damon's Odysseus costume from the following references:
* {{Cite magazine |last=Miller |first=Liz Shannon |date=February 18, 2025 |title=History Nerds Are Already Nitpicking Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://consequence.net/2025/02/christopher-nolan-odyssey-photo-historians/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218223903/https://consequence.net/2025/02/christopher-nolan-odyssey-photo-historians/ |archive-date=February 18, 2025 |access-date=April 14, 2025 |magazine=[[Consequence (publication)|Consequence]] |ref=none}}
* {{Cite news |last=Parkel |first=Inga |date=February 19, 2025 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' immediately called out for glaring historical inaccuracy |url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-b2700636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219072032/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-b2700636.html |archive-date=February 19, 2025 |access-date=April 14, 2025 |newspaper=[[The Independent]] |ref=none}}
* {{Cite web |last=Goslin |first=Austen |date=February 19, 2025 |title=The first image from Christopher Nolan's ''Odyssey'' movie isn't historically accurate, and that's fine |url=https://www.polygon.com/news/525433/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-historical-accuracy-still-good |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219153840/https://www.polygon.com/news/525433/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-historical-accuracy-still-good |archive-date=February 19, 2025 |website=[[Polygon (website)|Polygon]] |ref=none}}
* {{Cite magazine |last=West |first=Amy |date=February 19, 2025 |title=Move over, Ridley Scott: Christopher Nolan's ''The Odyssey'' is the latest film criticized for poor historical accuracy following first look |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/drama-movies/move-over-ridley-scott-christopher-nolans-the-odyssey-is-the-latest-film-criticized-for-poor-historical-accuracy-following-first-look/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219124756/https://www.gamesradar.com/entertainment/drama-movies/move-over-ridley-scott-christopher-nolans-the-odyssey-is-the-latest-film-criticized-for-poor-historical-accuracy-following-first-look/ |archive-date=February 19, 2025 |access-date=April 14, 2025 |magazine=[[Total Film]] |publisher=[[GamesRadar+]] |ref=none}}&lt;/ref&gt; Kinoda britaniyalı aktyorların [[Amerikan ingiliscəsi]] ilə danışması da tənqid edilmişdir.&lt;ref name=&quot;TeaserTrailerNYT&quot;&gt;{{Cite news |last=Zuckerman |first=Esther |date=July 2, 2025 |title=''The Odyssey'' Teaser is in Theaters. We Took a Look |url=https://www.nytimes.com/2025/07/02/movies/the-odyssey-teaser.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702200131/https://www.nytimes.com/2025/07/02/movies/the-odyssey-teaser.html |archive-date=July 2, 2025 |access-date=November 15, 2025 |newspaper=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Universal Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Syncopy Inc. filmləri]]
[[Kateqoriya:Kristofer Nolanın ssenari müəllifi olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Şotlandiyada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Varzazatda çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:Los-Ancelesdə çəkilmiş filmlər]]
[[Kateqoriya:İslandiyada çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Qədim Yunanıstan haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Kristofer Nolanın prodüseri olduğu filmlər]]
[[Kateqoriya:Kristofer Nolanın filmləri]]
[[Kateqoriya:Cadugərlik haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Ata-oğul münasibətlərindən bəhs edən filmlər]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın döyüş macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş-macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin fentezi-macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:2026-cı ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:Gələcək filmlər]]
[[Kateqoriya:Kinematoqrafiyada kastinq qalmaqalları]]</text>
      <sha1>fmhwt5st9t1154h9v7k28jas69lexl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aintnolie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>983665</id>
    <revision>
      <id>8966297</id>
      <parentid>8884629</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4279" sha1="bdl89lkugfbxiqf3t19abru6kyuf3wr" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Musiqiçi
 |adı             = Aintnolie
 |orijinal adı    = Eynulla Qafarov
 |digər adı       = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fon rəngi       = Solo ifaçı
 |doğum adı       = 
 |ləqəbi          = Aintnolie
 |milliyyəti      = [[Azərbaycanlı]] 
 |albom şirkəti   = 
 |əlaqələri       = Müseyib Qasımov
}}

'''Aintnolie''' (əsl adı: Eynulla Qafarov; d. 30 iyul 2000, [[Bakı]], [[Biləcəri]]) — azərbaycanlı reper, söz yazarı və “140 Vibes” labelinin qurucularından biridir. Azərbaycan underground [[rep]] səhnəsində fəaliyyəti, eksperimental üslubu və müxtəlif dillərdə etdiyi performanslarla tanınır.&lt;ref&gt;https://operativmedia.az/post/127409/aintnolie-nin-cetin-qayidisi-qlobal-hip-hop-dalgasina-qosulur&lt;/ref&gt;

== Həyatı və erkən dövrü ==
Eynulla Qafarov 30 iyul 2000-ci ildə Bakının Biləcəri qəsəbəsində anadan olub. Musiqiyə marağı ailə mühitində formalaşıb. İlk dəfə rep musiqisi ilə [[2005]]–[[2006]]-cı illərdə dayısının vasitəsilə tanış olub. Onun repə marağında Dr. Albanın “Hello Afrika” albomu xüsusi rol oynayıb.&lt;ref&gt;https://medium.com/@fehruzrza/aintnolie-%C3%A7%C9%99tin-il%C9%99-geri-d%C3%B6nd%C3%BC-d970c70954f9&lt;/ref&gt;

Aintnolie-nin yaradıcılığında müxtəlif ölkələrin rep səhnələrinin və fərqli musiqi istiqamətlərinin təsiri hiss olunur. Onun musiqilərində eksperimental hip-hop, trap və underground rap elementləri üstünlük təşkil edir.

[[2012]]-ci ildən mahnı sözləri yazmağa başlayıb. 2014-cü ildə “Sheikh” təxəllüsü ilə ilk studiya işini yayımlayıb. Yaradıcılığının ilkin dövrlərində MC Busi tərəfindən dəstək alıb və həmin illərdə bir neçə trek təqdim edib.

== Yaradıcılığı ==
2016-cı ildə reper FTB ilə yayımlanmayan battle çıxışında iştirak edib. Həmin dövrdə Neocortex ilə tanış olub.

2017–2018-ci illərdə “Aintnolie” təxəllüsünü qəbul edib. Bu adın mənşəyi Tupac Şakurın bir trekində keçən “Ain’t no lie” ifadəsi ilə əlaqələndirilir. Daha sonra bu təxəllüs Azərbaycan rep mühitində kreativ səhnə adlarından biri kimi qeyd olunub.

2018–2019-cu illərdə “140 Vibes” labelinin qurucularından və üzvlərindən biri olub. Bu dövrdə yayımladığı treklər və video işləri ilə underground auditoriyada tanınmağa başlayıb. “Təlxək” trekindən əvvəl də bir neçə işinə klip çəkilib. Rejissor Sabir Kərim ilə əməkdaşlıqları yüzlərlə gənc dinləyicinin diqqətini cəlb edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rapertuar.com/dosya/azerbaycandan-dinlemeniz-gereken-5-mc-feat-raperican/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-05-11 |archive-date=2025-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110202847/https://www.rapertuar.com/dosya/azerbaycandan-dinlemeniz-gereken-5-mc-feat-raperican/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

“Həyat Gruz” layihəsi onun əsas işlərindən biri hesab olunur.

Bir müddət “Highkuy” adlı kollektivdə fəaliyyət göstərib. Kollektivdə A.T(Anar Tağıyev), Yeez, Khurbanlex və UgalX kimi iştirakçılar yer alıb.

A.T (Anar Tağıyev) ilə əməkdaşlığı dinləyicilər tərəfindən xüsusilə qeyd olunub. İkilinin Azərbaycan və ingilis dillərində hazırladığı birgə treklər underground rep auditoriyasında diqqət çəkib&lt;ref&gt;https://mynews.az/news/social/65334-azerbaycanli-reper-aintnolie-sessizliyini-cetin-ile-pozdu&lt;/ref&gt;.

2022–2024-cü illərdə hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətdən sonra yeni mixtape layihələri üzərində çalışıb və bir müddət sonra ölkəni tərk edib.&lt;ref&gt;https://herbiand.az/post.php?id=78194&lt;/ref&gt;

2026-cı ildə “Çətin” adlı trekini və eyniadlı klipini yayımlayaraq musiqi fəaliyyətinə geri dönüş edib. Klipin rejissoru Müseyib Qasımov olub.&lt;ref&gt;https://news365.az/aintnolie-nin-cetin-qayidisi-qlobal-hip-hop-dalgasina-qosulur/135161&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[https://www.youtube.com/watch?v=MQd-gDTqP5c Popumuz var Murad Ariflə müsahibə]

[https://www.youtube.com/watch?v=gZOBNNINGbU BUNGAKU ilə müsahibə]</text>
      <sha1>bdl89lkugfbxiqf3t19abru6kyuf3wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İradə Köçərli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>984405</id>
    <revision>
      <id>8966151</id>
      <parentid>8920305</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatlar */</comment>
      <origin>8966151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10808" sha1="h2hmiccoyoe8u023uxd5qq88mp0uoyb" xml:space="preserve">{{Alim
 |piktoqram            = [[musiqi]]
 |tanınır              = [[Azərbaycan]] etnomusiqişünası
|vətəndaşlığı={{USSR}}→{{AZE}}|milliyyəti=[[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]}}

'''İradə Tofiq qızı Köçərli'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/forms/doktora-nauk-instituta-arhitekturyi-i-iskusstva/2555 |title=İradə Köçərli |author=[[AMEA]] |website=science.gov.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt; ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]] etnomusiqişünası, sənətşünaslıq doktoru, [[professor]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iremb.anas.az/users_profile/1412/4/ |title=İradə Köçərli |author=AMEA İnsan resursları və elmmetrik məlumatlar bazası |website=iremb.anas.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;

Aşıq sənəti, xalq musiqi yaradıcılığı, muğam və musiqi folkloru sahəsində aparıcı tədqiqatçılardandır. [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]ndə müəllim vəzifəsində çalışmış, '''&quot;Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları&quot;, &quot;Azərbaycan xalq musiqi yaradıcılığı&quot;''' və digər [[musiqi]] fənnlərini tədris etmişdir.

Elmi tədqiqat işlərində ilk dəfə olaraq &quot;[[şikəstə]]lərin&quot; aşıq sənəti ilə bağlılığını araşdırmış, həm aşıq, həm [[muğam]] sənəti, həm də xalq yaradıcılığının ayrı-ayrı sahələri ilə bağlı növləri müəyyən etmişdir. Poetik və musiqili-poetik növləri — bayatı, [[ağı]] və ağlamalar, [[layla]] və digərləri — elmi-nəzəri təhlillərlə işıqlandırmış, onların bəstəkar yaradıcılığına təsiri və istifadə xüsusiyyətlərini vurğulamışdır.

[[Aşıq sənəti]]ni sinkretizm və sintez problemləri baxımından araşdırmış, [[aşıqlıq]] mədəniyyətini təşkil edən ayrı-ayrı sənət sahələrinin üzvi birliyini yeni baxış bucağından tədqiq etmişdir. [[Bayatı]] (şikəstə), [[gəraylı]], [[Qoşma (ədəbiyyat)|qoşma]] (təcnis), [[divani]] və [[müxəmməs]] kimi musiqili-poetik janrların əsas özəlliklərini müəyyən etmişdir.

Son dövrlər, İ. Köçərli tərəfindən [[arxivşünaslıq]] sahəsi üzrə — əlyazma şəklində saxlanılan bir çox mühüm not yazıları və sənədlər üzə çıxarılmış, rəqəmsallaşdırılmış və çap edilmişdir. Görkəmli bəstəkarlar [[Qara Qarayev|Q. Qarayev]], [[Cövdət Hacıyev|C. Hacıyev]], [[Fikrət Əmirov|F. Əmirov]], [[Niyazi]], [[Zakir Bağırov (bəstəkar)|Z. Bağırov]], [[Ərtoğrul Cavid]], Z. Hacıbəyov və musiqişünas [[Məmmədsaleh İsmayılov|M. S. İsmayılov]]un tarixi əhəmiyyət daşıyan not əlyazmaları və materialları elmi-nəzəri cəhətdən tədqiq edilərək elektron şəkildə ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur.

== Həyatı və təhsili ==
''İradə Köçərli'' 1956-cı il 11 sentyabrda anadan olmuşdur. 1963-cü ildə '''Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinə''' daxil olmuş, 1974-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. Elə həmin il [[Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası|Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası]]nın '''&quot;Musiqi tarixi və nəzəriyyəsi&quot;''' [[fakültə]]sinə qəbul olunmuş və 1979-cu ildə fərqlənmə diplomu ilə məzun olmuşdur.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
1979–1981-ci illərdə [[Sumqayıt]] şəhərində [[Soltan Hacıbəyov adına Musiqi Texnikumu|S. Hacıbəyov adına Musiqi Texnikumu]]nda, 1981–1989-cu illərdə '''A. Zeynallı adına Bakı Orta İxtisas Musiqi Texnikumunda''' müəllim vəzifəsində çalışmışdır. 1989–2022-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]ndə ''musiqi-nəzəri'' fənləri tədris etmişdir.

Universitetdə müxtəlif vəzifələrdə – baş müəllim, dosent, kafedra müdiri, professor, eyni zamanda, Bədii Şura və Dissertasiya Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir. Pedaqoji stajı 44 ildən çoxdur.

=== Elmi fəaliyyəti ===
1994-cü ildə '''&quot;Azərbaycan xalq musiqi yaradıcılığında şikəstə&quot;''' mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2012-ci ildə '''&quot;Aşıq sənətində sinkretizm və sintez problemlərinin tədqiqi&quot;''' adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.preslib.az/az/autoreferat/YNAB8krW2a |title=Aşıq sənətinin Azərbaycan musiqi mədəniyyətində yeri və onun öyrənilməsi problemləri: Avtoreferat |website=preslib.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə sənətşünaslıq üzrə [[elmlər doktoru]] elmi dərəcəsi almışdır. 2017-ci ildən [[Ali Attestasiya Komissiyası (Azərbaycan)|AAK]]-nın qərarı ilə [[professor]] elmi adını almışdır.

''İ. Köçərlinin'' maraq dairəsi genişdir. O, [[Azərbaycan musiqisi|Azərbaycan musiqi]] mədəniyyətinin müxtəlif sahələri, bəstəkarlıq məktəbinin nümayəndələri, musiqişünaslar və b. haqqında məqalə və oçerklərin müəllifidir. [[Üzeyir Hacıbəyov|Ü. Hacıbəyli]], [[Müslüm Maqomayev (bəstəkar)|M. Maqomayev]], [[Bülbül (müğənni)|Bülbül]], Ə. Eldarova, M. S. İsmayılov, A. Tağızadə, İ. Əfəndiyeva, [[Zemfira Səfərova|Z. Səfərova]], [[Rəna Məmmədova|R. Məmmədova]], Ş. Həsənova, K. Dadaşzadə və başqalarının həyat və yaradıcılığına həsr edilmiş yazılarla mətbuatda çıxış etmişdir.

=== Elmi rəhbərlik ===
Çoxsaylı [[magistr]] [[dissertasiya]]larına rəhbərlik etmiş, namizədlik dissertasiyaları və fəlsəfə doktorluğu dissertasiyalarının rəsmi opponenti olmuşdur. Hazırda sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktorluğu üzrə üç doktorantın elmi rəhbəridir, İki doktorant artıq dissertasiyalarını müdafiə edərək fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışlar.

=== Əmək fəaliyyəti ===
2000-ci ildən [[AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu]]nun '''&quot;Azərbaycan xalq musiqi tarixi və nəzəriyyəsi&quot;''' şöbəsində çalışır. 2014–2023-cü illərdə həmin şöbənin müdiri olmuşdur. Struktur dəyişikliyindən sonra şöbə '''&quot;Musiqi folkloru&quot;''' adını almış və ''İ. Köçərli'' onun müdiri olaraq indi fəaliyyətini davam etdirməkdədir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/institutes/1041 |title=Musiqi folkloru şöbəsi |publisher=AMEA |website=science.gov.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;

Eyni zamanda '''&quot;Folklor və etnoqrafiya&quot;''' ''beynəlxalq elmi jurnalının'' redaksiya heyətinin üzvüdür. [[Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı]] və [[Azərbaycan Aşıqlar Birliyi]]nin üzvüdür.

== Elmi əsərləri ==
''İradə Köçərli'' 3 [[monoqrafiya]], 14 elmi kitab, 100-dən çox elmi məqalə, 30-dan artıq elmi məruzənin müəllifidir. O, həmçinin 10-dan artıq tədris proqramı və metodik göstərişin müəllifi və redaktorudur.

=== Seçilmiş monoqrafiya və kitabları ===
* Azərbaycan xalq musiqi yaradıcılığında &quot;şikəstə&quot; (2003)
* Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərində &quot;şikəstə&quot; (2003)
* Aşıq sənəti: musiqili-poetik janrlar (2010)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.preslib.az/az/book/zvawIVl58S0ReQO |title=Aşıq sənəti: musiqili-poetik janrlar |author=İ. T. Köçərli |website=preslib.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=144337&amp;pno=1 |title=Aşıq sənəti: musiqili-poetik janrlar |publisher=Azərbaycan Milli Kitabxanası — Elektron məlumat bazası |website=anl.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* Aşıq sənəti: sinkretizm və sintez problemləri (2010)
* Azərbaycan etnomusiqişünaslığı üzrə oçerklər (tərtibçi və məqalələr müəllifi) (Bakı-2017)
* M. S. İsmayılovun not əlyazmaları. &quot;Reyhan&quot; dastanı (Bakı-2018)
* C. Hacıyevin not əlyazmaları. &quot;Qurbanı&quot; dastanı (Bakı-2019)
* Z. Hacıbəyov və Azərbaycan musiqi folkloru (Bakı-2019)
* M. S. İsmayılovun not yazıları. Təsniflər. (Bakı-2020)
* M. S. İsmayılovun not yazıları. El oyun havaları (Bakı-2021)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/18464 |title=&quot;Musiqişünas Məmməd Saleh İsmayılovun not əlyazmaları. El oyun havaları&quot; əsəri çapdan çıxıb |publisher=AMEA |website=science.gov.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* C. Hacıyev və M. S. İsmayılovun not əlyazmaları. Azərbaycan el havaları. Kağan dağlar (Bakı-2022)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/22854 |title=&quot;Cövdət Hacıyev və Məmməd Saleh İsmayılovun not əlyazmaları. Kağan dağlar&quot; adlı kitab işıq üzü görüb |publisher=AMEA |website=science.gov.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* Niyazinin not əlyazmaları. Xalq mahnıları (Bakı-2023)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/24692 |title=&quot;Niyazinin not əlyazmaları&quot; kitabı nəşr edilib |publisher=AMEA |website=science.gov.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/108780517/Niyazi |title=Niyazinin not əlyazmaları (xalq mahnıları) |author=İradə Köçərli |website=academia.edu |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* Fikrət Əmirov və milli musiqi irsi (Bakı-2025)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.gov.az/az/news/open/33797 |title=&quot;Fikrət Əmirov və milli musiqi irsi&quot; adlı kitab çapdan çıxıb |publisher=AMEA |website=science.gov.az |accessdate=13 may 2026 |language=az}}&lt;/ref&gt;
* Cövdət Hacıyev. Azərbaycan xalq mahnıları əsasında &quot;Səs və fortepiano üçün işləmələr&quot; (Tərtibçi və həmmüəllif) (2025)

=== Tədris proqramları ===
* Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları
* Azərbaycan xalq musiqi yaradıcılığı
* Azərbaycan xalq ifaçılıq sənəti tarixi
* Musiqi mənbəşünaslığı

=== Dərs vəsaitləri ===
* Aşıq sənəti: Xalq şeirinə bağlı musiqili-poetik havalar
* Aşıq sənəti: Klassik şeirlərə bağlı musiqili poetik havalar

== Mükafatları ==
2013-cü ildə [[Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi]]nin '''&quot;Qabaqcıl Təhsil İşçisi&quot;''' [[döş nişanı]] ilə təltif edilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://www.dede-alesker.com/az/haqq%C4%B1nda/haqq%C4%B1nda-elmi-%C9%99s%C9%99rl%C9%99r/elmi-m%C9%99qal%C9%99l%C9%99r/i%CC%87rad%C9%99-k%C3%B6%C3%A7%C9%99rli-a%C5%9F%C4%B1q-%C9%99l%C9%99sg%C9%99rin-sazl%C4%B1-avazl%C4%B1-musiqili-misralar%C4%B1-a%C5%9F%C4%B1q-%C9%99l%C9%99sg%C9%99r-200 |title=Aşıq Ələsgərin sazlı-avazlı musiqili misraları (Aşıq Ələsgər – 200) |author=İradə Köçərli |website=dede-alesker.com |accessdate=13 may 2026 |language=az}}

{{Authority control}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan musiqişünasları]]</text>
      <sha1>h2hmiccoyoe8u023uxd5qq88mp0uoyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbas Milani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>985200</id>
    <revision>
      <id>8965916</id>
      <parentid>8946358</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14471" sha1="axe9icklw6mcxyyr6darr86iy2f9x78" xml:space="preserve">{{alim}}

'''Abbas Məlikzadə Milani''' ({{dil-fa|عباس ملک&amp;zwnj;زاده میلانی}}) ({{DVTY}}) — [[İran]]–[[ABŞ]] tarixçisi, pedaqoqu və müəllifi. Milani [[Stanford Universiteti]]ndə politologiya üzrə dəvət olunmuş professor, həmçinin Həmid və Kristina Müqəddəm adına İran Araşdırmaları proqramının direktorudur. O, eyni zamanda Stanford Universitetinin Huver İnstitutunda elmi işçi və İran Demokratiyası Layihəsinin həmsədri vəzifəsini icra edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Culture wars&quot; and democracy in Iran: A new politics?|url=https://cmes.fas.harvard.edu/event/%E2%80%9Cculture-wars%E2%80%9D-and-democracy-iran-new-politics|access-date=2020-11-21|website=The Center for Middle Eastern Studies, Harvard University|publisher=The President and Fellows of Harvard College|language=en|quote=Hamid &amp; Christina Moghadam Director of Iranian Studies at Stanford University and Co-Director of the Iran Democracy Project at Hoover Institution|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023040752/https://cmes.fas.harvard.edu/event/%E2%80%9Cculture-wars%E2%80%9D-and-democracy-iran-new-politics|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kane|first=Karla|date=February 28, 2020|title=Hoover Institute hosts Intelligence Squared U.S. debate on Iran|url=https://www.almanacnews.com/news/2020/02/28/hoover-institute-hosts-intelligence-squared-us-debate-on-iran|access-date=2020-11-21|website=www.almanacnews.com|language=en|archive-date=2023-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515045300/https://www.almanacnews.com/news/2020/02/28/hoover-institute-hosts-intelligence-squared-us-debate-on-iran|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Milani özünün &quot;''Lost Wisdom: Rethinking Modernity in Iran''&quot; (2004-cü il, &quot;Mage Publications&quot;) adlı kitabında İranda [[modernizm]]in tarixinin min ildən daha əvvələ təsadüf etdiyinə dair sübutlar aşkar etdiyini bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Tucker |first=Ernest |date=December 2005 |title=Lost Wisdom: Rethinking Modernity in Iran, by Abbas Milani. Washington, D.C.: Mage Publishers, 2004. 168 pages. US$19.95 (Paper) ISBN 0-934211-90-6 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0026318400048355/type/journal_article |journal=Middle East Studies Association Bulletin |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=231–233 |doi=10.1017/S0026318400048355 |s2cid=165060180 |issn=0026-3184|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Milani [[İran]]da imkanlı bir ailədə anadan olmuş, on altı yaşında [[Kaliforniya]]ya göndərilmiş və cəmi bir illik təhsildən sonra 1966-cı ildə Oklend Texniki Orta Məktəbini bitirmişdir. Milani 1970-ci ildə [[Berkli Kaliforniya Universiteti]]ndə politologiya və iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi, 1944-cü ildə isə [[Havay Universiteti]]ndə politologiya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi qazanmışdır.&lt;ref name=SFGate2005 /&gt;

Milani o zamankı sevgilisi Fəriştə ilə birlikdə İrana qayıdaraq 1975-ci ildən 1977-ci ilə qədər İran Milli Universitetində politologiya üzrə assistent professor kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, metaforalarla pərdələnmiş marksist mövzularda mühazirələr oxumuş, lakin &quot;hökumətə qarşı fəaliyyətlərinə&quot; görə siyasi məhbus kimi iki il müddətinə həbs edilmişdir. 1977-ci ildən 1978-ci ilə qədər İran Sosial Araşdırmalar Mərkəzində elmi işçi kimi çalışmışdır. O, həmçinin 1979-cu ildən 1986-cı ilə qədər Tehran Universitetində hüquq və politologiya üzrə assistent professor və Tehran Universitetinin Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin idarə heyətinin üzvü olmuşdur, lakin İran İslam İnqilabından sonra onun hər hansı material nəşr etməsinə və ya dərs deməsinə icazə verilməmişdir. 1986-cı ildə, İran-İraq müharibəsi dövründə İrandan ayrılaraq Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçmüş, ardınca isə oğlu Həmid və həyat yoldaşı Fəriştə də onun yanına getmişdir.&lt;ref name=&quot;SFGate2005&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/SQUARE-PEG-Abbas-Milani-is-the-only-Iran-expert-2596177.php|title=SQUARE PEG / Abbas Milani is the only Iran expert and one of very few politically independent scholars at Hoover Institution|last=Harlick|first=Jeanene|date=2005-11-11|website=SFGate|access-date=2019-03-26}}&lt;/ref&gt;

Kaliforniyaya qayıdan Milani, Belmont şəhərindəki Notr-Dam de Namür Universitetində tarix və politologiya professoru, həmçinin kafedra müdiri təyin edilmişdir. O, həmçinin Kaliforniya Universitetinin (Berkli) Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunda elmi işçi qismində fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;SFGate2005&quot; /&gt;

Milani 2001-ci ildə Huver İnstitutunda elmi işçi olmuş, 2002-ci ildə isə Notr-Dam de Namür Universitetindən Stanford Universitetinə keçmişdir. O, hazırda Stanford Universitetində Həmid və Kristina Müqəddəm adına İran Araşdırmaları proqramının direktorudur.&lt;ref name=&quot;SFGate2005&quot; /&gt;

Milaninin fəaliyyəti 2011-ci ildə ümumi rəğbətlə qarşılanan &quot;''The Shah''&quot; kitabının nəşrindən sonra beynəlxalq miqyasda geniş tanınma qazanmışdır. Rəyçilər əsərin elmi dərinliyini və belə bir ziddiyyətli mövzunun işıqlandırılmasında Milaninin bitərəfliyini yüksək qiymətləndirmişdi. Bu xüsusda &quot;[[Washington Times]]&quot; qəzetindən Devid K. Açeson araşdırma və təhlillərin &quot;təsirli&quot; olduğunu qeyd etmişdir. Açeson istifadə olunan geniş mənbələr, qeydlər, müsahibələr və yazışmaları əsərin elmi ciddiliyinin və dolğunluğunun sübutu kimi göstərmiş, &quot;''The Shah''&quot; kitabının bu mövzuda fundamental bioqrafiya olacağını vurğulamışdır.&lt;ref name=Acheson&gt;{{cite news|author=Acheson, David C.|url=https://www.washingtontimes.com/news/2011/feb/9/messy-end-of-shahs-regime/|title=BOOK REVIEW: Messy end of shah's regime|newspaper=[[Washington Times]]|date=2011-02-09|accessdate=2018-11-29|archive-date=2018-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129151410/https://www.washingtontimes.com/news/2011/feb/9/messy-end-of-shahs-regime/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Caryl&gt;{{cite web|author=Caryl, Christian|url=https://www.rferl.org/a/shah_book_review/2294263.html|title=New Biography Of Shah Of Iran Feels Oddly Contemporary|publisher=[[Radio Free Europe]]/[[Radio Liberty]]|date=2011-02-01|accessdate=2018-11-29|archive-date=2018-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030205849/https://www.rferl.org/a/shah_book_review/2294263.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Meisler&gt;{{cite news|author=Meisler, Stanley|url=https://www.latimes.com/books/la-xpm-2011-feb-20-la-ca-abbas-milani-20110220-story.html|title=Book review: 'The Shah' by Abbas Milani|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=2011-02-20|access-date=2018-11-29|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112170400/https://www.latimes.com/books/la-xpm-2011-feb-20-la-ca-abbas-milani-20110220-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2011-ci ildən bəri Milani tədqiqatlarının diqqət mərkəzini şah [[Rza Pəhləvi]] dövrünə yönəltmişdir.&lt;ref name=&quot;SFGate2005&quot; /&gt;

== Siyasi fəaliyyəti ==
Gənclik illərində [[marksizm–leninizm]] ideyalarını mənimsəyən Milani 1975-ci ildə [[İran]] təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən ifşa olunmuş gizli bir [[maoçuluq|maoçu]] dərnəyin üzvü olmuşdur.&lt;ref&gt;{{citation|first=Michael|last=Beard|title=Review: Tales of Two Cities: A Persian Memoir by Abbas Milani|jstor=4329373|journal=Middle East Journal|volume=53|number=3|year=1999|page=490}}&lt;/ref&gt; Bunun ardınca [[Evin həbsxanası]]na salınmış və burada inqilabi siyasətdən məyusluq yaşamışdır. Onun sonrakı ideologiyası [[neokonservatizm]] kimi xarakterizə edilmişdir.&lt;ref&gt;{{citation|first=Hossein|last=Khosrowjah|title=A Brief History of Area Studies and International Studies|jstor=41858661|journal=Arab Studies Quarterly|volume=33|number=3/4|year=2011|page=141}}&lt;/ref&gt; 2009-cu ilin iyul ayında, İrandakı prezident seçkiləri etirazları fonunda Milani [[Amerika Birləşmiş Ştatları]] [[Nümayəndələr Palatası (ABŞ)|Nümayəndələr Palatası]]nın Xarici İşlər Komitəsində keçirilən dinləmələrdə çıxış etmiş, [[iranlılar]]a qarşı &quot;çoxtərəfli və sarsıdıcı sanksiyaların&quot; tətbiq edilməsinə çağırmışdır. O, həmçinin konqresmenlərə İrana hərbi müdaxiləni dəstəkləməməyi tövsiyə etmiş və bunun rejim dəyişikliyinə dair ABŞ-nin siyasi məqsədinə töhfə verməyəcəyini bildirmişdir. Bu hadisədən qısa müddət sonra, seçkidən sonrakı məhkəmə proseslərində İran prokurorları müttəhimlərin Milani ilə əlaqəsini iddia edərək rəsmi ittihamnamədə onun adını xüsusi qeyd etmişdilər. [[Həmid Dəbaşi]] İrandakı yerli demokratiya əvəzinə xarici müdaxiləni dəstəklədiyinə və bununla da [[İran Yaşıl Hərəkatı]]na zərər vurduğuna görə Milanini tənqid etmişdir.&lt;ref name=&quot;Dabashi&quot;&gt;{{citation|first=Hamid|last=Dabashi|title=The Green Movement in Iran|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1841-4|pages=128–132; 134–136}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Milani ilk həyat yoldaşı Fəriştə Davarandan 1988-ci ildə ayrılmışdır.&lt;ref&gt;{{citation|first=Romesh|last=Ratnesar|title=The Iranian Optimist|date=July–August 2010|url=https://stanfordmag.org/contents/the-iranian-optimist|work=Stanford Magazine}}&lt;/ref&gt; O, hazırda Stanford şəhərciyində (kampusunda) Notr-Dam de Namür Universitetinin psixologiya kafedrasının keçmiş müdiri və fəxri professoru (professor emerita) olan ikinci həyat yoldaşı Cin Nayland ilə birlikdə yaşayır.&lt;ref name=SFGate2005 /&gt;

== Əsərləri ==

=== Kitablar ===
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=Malraux and the Tragic Vision |publisher=Agah Press |year=1982}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=On Democracy and Socialism |publisher=Pars Press |year=1987}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=Modernity and Its Foes in Iran |publisher=Gardon Press |year=1998}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=Tales of Two Cities: A Persian Memoir |url=https://archive.org/details/talesoftwocities00mila |publisher=Mage Publishers |year=1996 |location=Washington, D.C.}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=Lost Wisdom: Rethinking Modernity in Iran |url=https://archive.org/details/lostwisdomrethin0000mila |publisher=Mage Publishers |year=2004 |isbn=9781933823744 |location=Washington, D.C.}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979, Volumes One and Two |publisher=Syracuse University Press |year=2008 |isbn=9780815609070 |location=New York, NY}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Iranian Revolution |title-link=The Persian Sphinx |publisher=Mage Publishers |year=2009 |isbn=9781933823348 |location=Washington, D.C.}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=The Shah |title-link=The Shah (book) |publisher=Palgrave Macmillan |year=2011 |isbn=978-1-4039-7193-7}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 15, 2010 |title=The Shah by Abbas Milani, Palgrave, $30 (480p) ISBN 978-1-4039-7193-7 |url=https://www.publishersweekly.com/9781403971937 |access-date=2022-12-06 |website=publishersweekly.com |archive-date=2023-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515045259/https://www.publishersweekly.com/9781403971937 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |title=The Myth of the Great Satan: A New Look at America's Relations with Iran |publisher=Hoover Press |year=2013 |isbn=9780817911362 |series=Hoover Institution Press Publication}}
*{{Cite book |last1=Milani |first1=Abbas |title=Politics and Culture in Contemporary Iran: Challenging the Status Quo |last2=Diamond |first2=Larry Jay |publisher=Lynne Rienner Publishers |year=2015 |isbn=9781626371477 |location=Boulder, CO |author-link2=Larry Diamond}}

=== Esse və məqalələr ===
*{{Cite news |last=Milani |first=Abbas |date=June 30, 2005 |title=The Silver Lining in Iran |work=[[The New York Times]] |type=Op-ed |url=https://www.nytimes.com/2005/06/30/opinion/the-silver-lining-in-iran.html |issn=1553-8095}}
*{{Cite news |last=Milani |first=Abbas |date=November 10, 2005 |title=For Jews, there have always been two Irans |work=[[The New York Times]] |type=Op-ed |url=https://www.nytimes.com/2005/11/10/opinion/for-jews-there-have-always-been-two-irans.html |issn=1553-8095}}
*{{Cite news |last=Milani |first=Abbas |date=February 23, 2007 |title=What Scares Iran's Mullahs? |work=[[The New York Times]] |type=Op-ed |url=https://www.nytimes.com/2007/02/23/opinion/23milani.html |issn=1553-8095}}
*{{cite journal &lt;!--|author=Milani, Abbas --&gt;|date=November–December 2007 |title=Pious populist |journal=Boston Review |volume=32 |issue=6 |url=http://bostonreview.net/milani-pious-populist &lt;!--access-date=2019-11-01--&gt;|last=Milani|first=Abbas}}
*{{Cite news |last1=Milani |first1=Abbas |last2=Diamond |first2=Larry |author-link2=Larry Diamond |date=July 6, 2009 |title=Let's Hear the Democracies |work=[[The New York Times]] |type=Op-ed |url=https://www.nytimes.com/2009/07/07/opinion/07iht-edmilani.html |issn=1553-8095}}
*{{Cite book |last=Milani |first=Abbas |url=https://books.google.com/books?id=6RsLDAAAQBAJ |title=Authoritarianism Goes Global: The Challenge to Democracy |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2016 |isbn=9781421419985 |editor-last=Diamond |editor-first=Larry |editor-link=Larry Diamond |pages=57–66 |chapter=Iran's Paradoxical Regime |editor-last2=Plattner |editor-first2=Marc F. |editor-last3=Walker |editor-first3=Christopher}}
*{{Cite news |last=Milani |first=Abbas |date=January 22, 2021 |title=What Has Gone Wrong Between Iran and the United States? |pages=12 |work=[[The New York Times]] |type=[[Op-ed]] |url=https://www.nytimes.com/2021/01/22/books/review/america-and-iran-john-ghazvinian.html |issn=1553-8095}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{commons category|Abbas Milani}}
*[http://www.stanford.edu/~amilani/ Milani's Official Stanford Web Site]
*[http://www.hoover.org/fellows/10010 Milani's Hoover Institution Biography]
*{{C-SPAN|1012407}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:İranda siyasi məhbuslar]]
[[Kateqoriya:XX əsr İran tarixçiləri]]</text>
      <sha1>axe9icklw6mcxyyr6darr86iy2f9x78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balkan paktı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>986879</id>
    <revision>
      <id>8965694</id>
      <parentid>8937688</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mənbə */</comment>
      <origin>8965694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9292" sha1="nr77lv9vzmf3cr2zy79cnlui1rsptzi" xml:space="preserve">{{Müqavilə
| adı                 = Balkan Paktı
| tam_adı             = Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi
| şəkil               = Balkan Pact (1953) + NATO member states.png
| izah                = {{color box|1E2952}} Balkan Paktı&lt;br&gt;{{color box|CCCCFF}} Digər NATO üzvləri
| imzalanma_tarixi    = 28 fevral 1953
| imzalanma_yeri      = [[Ankara]], [[Türkiyə]]
| müddətinin_bitməsi  = Qeyri-müəyyən; rəsmi olaraq heç vaxt ləğv edilməmişdir
| tərəflər            = 
* {{bayraq|Yunanıstan krallığı|ad=Yunanıstan}}
* {{bayraq|Türkiyə}}
* {{bayraq|Yuqoslaviya}}
| dillər              = [[Yunan dili|Yunan]], [[Serb-xorvat dili|Serb-xorvat]], [[Türk dili|Türk]]
}}

'''Balkan Paktı''' ({{lang-el|Βαλκανικό Σύμφωνο}}, {{lang-mk|Балкански пакт}}, {{lang-sl|Balkanski pakt}}, {{lang-tr|Balkan Paktı}}) — rəsmi adı ilə '''Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi''' — 28 fevral 1953-cü ildə [[Yunanıstan Krallığı|Yunanıstan]], [[Türkiyə]] və [[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası|Yuqoslaviya]] arasında imzalanmış [[müqavilə]] idi. Müqavilə [[Ankara]] şəhərində imzalanmışdır. Bu saziş [[Sovet İttifaqı]]nın [[Balkanlar]]dakı təsirinin genişlənməsinə qarşı çəkindirici vasitə kimi nəzərdə tutulmuş və üç ölkə üçün ortaq hərbi qərargahın yaradılmasını planlaşdırmışdı. Pakt imzalanarkən Türkiyə və Yunanıstan artıq bir ildir ki, [[Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı|NATO]] üzvü idilər; onlar təşkilata 18 fevral 1952-ci ildə qoşulmuşdular. Yuqoslaviya isə sosialist və bitərəf dövlət olaraq sonradan [[Qoşulmama Hərəkatı]]nın qurucu üzvlərindən birinə çevrildi. Balkan Paktı Yuqoslaviyaya rəsmi neytrallığını qorumaqla yanaşı, geosiyasi məsələlərdə NATO ilə ''de facto'' əməkdaşlıq etməyə imkan verdi. 1954-cü ilin oktyabrında [[İsrail]] hökuməti Yuqoslaviyanın [[Misir–İsrail münasibətləri]]nin inkişafında vasitəçi rolunu oynayacağı ümidi ilə ittifaqa qoşulmaq marağını ifadə etmişdi; Yuqoslaviya rəhbərliyi bu təklifə açıq yanaşırdı.&lt;ref name=&quot;P. Petrović&quot;&gt;{{cite journal |last=P. Petrović |first=Vladimir |date=2005 |title=&quot;Nastanak&quot; jugoslovensko-egipatskih odnosa |trans-title=The &quot;Naissance&quot; of Yugoslav-Egyptian Relations |journal=Istorija 20. Veka |publisher=Institute for Contemporary History, Belgrade |issue=1 |pages=111–131 |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=160255 }}&lt;/ref&gt; Bununla belə, İsrail heç vaxt ittifaqa qoşulmadı.&lt;ref name=&quot;P. Petrović&quot;/&gt;

== Arxa fon ==
Yuqoslaviya və Sovet İttifaqı [[İkinci dünya müharibəsi]]ndən sonra müttəfiq olsalar da, ikitərəfli əməkdaşlıq 1948-ci ildə [[Tito–Stalin ayrılığı]] səbəbindən dayandı. Sovet işğalı təhlükəsindən ehtiyatlanan Yuqoslaviya qısa müddətdə Qərb dövlətləri ilə siyasi və müdafiə xarakterli sazişlər bağladı. NATO Yuqoslaviyanı strateji baxımdan mühüm ölkə hesab etdiyindən Balkan Paktı Qərb müttəfiqlərinin Yuqoslaviyanı Sovet təcavüzü halında öz təsir dairəsinə daxil etməsi vasitəsi kimi qiymətləndirilirdi. [[Çin Xalq Respublikası]] 1950-ci ilin dekabrında [[Koreya müharibəsi]]nə daxil olduqda, Belqrad rəhbərliyi bunu [[İosif Stalin]]in Yuqoslaviyaya qarşı mümkün təcavüz üçün sınaq addımı kimi qəbul etmişdi.&lt;ref name=&quot;Rajak&quot;&gt;{{cite journal |author=Svetozar Rajak |title=No Bargaining Chips, No Spheres of Interest: The Yugoslav Origins of Cold War Non-Alignment |url=https://doi.org/10.1162/JCWS_a_00434 |journal=Journal of Cold War Studies |year=2014 |volume=16 |issue=1 |pages=146–179}}&lt;/ref&gt; Buna cavab olaraq Yuqoslaviya Qərbdən birbaşa hərbi və iqtisadi yardım istədi; bu yardım Yuqoslaviya–Sovet münasibətlərinin 1956-cı ildə normallaşmasına qədər davam etdi və genişləndirildi.&lt;ref name=&quot;Rajak&quot;/&gt;

Pakt 28 fevral 1953-cü ildə imzalandı. Məqsəd Moskvanın artan təhdidləri fonunda Yuqoslaviyanı qeyri-rəsmi şəkildə Qərbin müdafiə və iqtisadi yardım sisteminə inteqrasiya etmək idi.&lt;ref name=&quot;Terzic&quot;&gt;{{cite web|last=Terzic|first=Milan|title=Yugoslavia and the Balkan Pact 1953/1954|url=http://www.isi.mod.gov.rs/abstrakt.php?lang=en&amp;id=6|access-date=2014-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200239/http://www.isi.mod.gov.rs/abstrakt.php?lang=en&amp;id=6|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Müqavilə ==
Balkan Paktının yaradılması ilə bağlı danışıqlar 1953-cü ilin fevralında [[Ankara]]da siyasi müqavilənin imzalanması ilə başlamış və 1954-cü ilin avqustunda [[Bled]] şəhərində hərbi müqavilənin bağlanması ilə yekunlaşmışdır.&lt;ref name=&quot;Terzic&quot;/&gt; Müqavilənin 14 maddəsi beynəlxalq mübahisələrin güc tətbiq edilmədən həllini, üzv dövlətlərdən birinə hücum ediləcəyi halda qarşılıqlı hərbi yardımı, həmçinin üzvlərin müdafiə qabiliyyətinin saxlanılması və gücləndirilməsini nəzərdə tuturdu. Tərəflər 1974-cü ilə qədər hər ölkənin nümayəndələrinin ildə iki dəfə görüşməsi barədə razılığa gəlmişdilər. Müqavilə həmçinin [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsi]] və Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi kimi əvvəlki sazişləri qüvvədə saxlayırdı.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Treaty of Alliance, Political Cooperation, and Mutual Assistance Between the Turkish Republic, the Kingdom of Greece, and the Federal People's Republic of Yugoslavia (Balkan Pact), August 9, 1954|url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/eu002.asp}}&lt;/ref&gt;

== Təsirləri ==
Yeni ittifaq bir sıra səbəblərə görə əvvəldən zəiflik nümayiş etdirdi. İlk növbədə, [[İosif Stalin]] müqavilənin imzalanmasından bir neçə gün sonra vəfat etdi. Bundan əlavə, [[Nikita Xruşşov]]un rəhbərlik etdiyi yeni Sovet rəhbərliyi Yuqoslaviyaya qarşı tənqidlərini yumşaltmağa başladı. Yuqoslav kommunist rəhbərləri də Qərb dövlətləri ilə açıq əməkdaşlıqdan uzaqlaşmağa daha meyilli idilər.

1954 və 1955-ci illərdə Yuqoslaviyanın Sovet İttifaqına yaxınlaşması Balkan Paktının hərbi əhəmiyyəti barədə Yuqoslaviya rəhbərliyinin baxışlarını dəyişdirdi. Türkiyənin baş naziri [[Adnan Menderes]]in 1955-ci ilin mayında — Xruşşovun [[İosip Broz Tito]]ya səfərindən cəmi üç həftə əvvəl — Yuqoslaviyaya səfəri Yuqoslaviya və Türkiyənin beynəlxalq vəziyyətə münasibətlərindəki fərqləri üzə çıxardı. Menderes Balkan Paktı çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlı idi. Yuqoslaviya isə paktın hərbi tərəfinə əlavə əhəmiyyət verə biləcək addımlardan çəkinirdi.

Türkiyə ilə Yunanıstan arasında baş verən [[Kipr mübahisəsi]] Balkan Paktı üçün yeni təhlükəyə çevrildi.

[[1956-cı il Macarıstan inqilabı]]ndan sonra Tito ittifaqı yenidən canlandırmağa müəyyən maraq göstərsə də, Kipr məsələsi səbəbindən onun Türkiyə və Yunanıstan arasında vasitəçilik cəhdləri uğursuz oldu.

Balkan Paktı Yuqoslaviyanı Qərbin müdafiə sisteminə daxil etdi və bu, ölkənin təhlükəsizliyini gücləndirdi. Bununla yanaşı, pakt Tito və [[Yuqoslaviya Kommunistlər İttifaqı]] üçün müəyyən problemlər yaratdı və Yuqoslaviya ilə Yunanıstanı daha da yaxınlaşdırdı. Pakt dolayı yolla beynəlxalq və ideoloji qarşıdurmaları da gücləndirdi.

== Həmçinin bax ==
* [[Balkan paktı (1934)]]
* [[Bağdad Paktı]]
* [[İnformbiro dövrü]]
* [[Yunanıstan–Türkiyə münasibətləri]]
* [[Yunanıstan–Yuqoslaviya münasibətləri]]
* [[Türkiyə–Yuqoslaviya münasibətləri]]
* [[Yunanıstan Ordusu]]
* [[Türkiyə Silahlı Qüvvələri]]
* [[Yuqoslaviya Xalq Ordusu]]
* [[Fərdi Tərəfdaşlıq Fəaliyyət Planı]]
* [[NATO xaricində əsas müttəfiq]]
* [[Qərb İttifaqı (alyans)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* David R. Stone , &quot;The Balkan Pact and American Policy, 1950-1955,&quot; ''East European Quarterly'' 28.3 (September 1994), pp.&amp;nbsp;393–407.


[[Kateqoriya:1953-cü ildə Yunanıstan]]
[[Kateqoriya:1953-cü ildə Türkiyə]]
[[Kateqoriya:1953-cü ildə Yuqoslaviya]]
[[Kateqoriya:Balkan  tarixi]]
[[Kateqoriya:1953-cü ilin beynəlxalq müqavilələri]]
[[Kateqoriya:XX əsr hərbi ittifaqları]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan Krallığının müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Yuqoslaviya müqavilələri]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin iştirak etdiyi hərbi ittifaqlar]]
[[Kateqoriya:Yunanıstanın iştirak etdiyi hərbi ittifaqlar]]
[[Kateqoriya:Yuqoslaviyanı iştirak edən hərbi ittifaqlar]]
[[Kateqoriya:Yuqoslaviyanı iştirak edən hərbi ittifaqlar]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan−Yuqoslaviya münasibətləri]]
[[Kateqoriya:Yunanıstan−Türkiyə münasibətləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə−Yuqoslaviya münasibətləri]]
[[Kateqoriya:1953-cü ildə Avropa]]
[[Kateqoriya:1953-cü ildə Avropada yarananlar]]
[[Kateqoriya:NATO ilə əlaqəli təşkilatlar]]
[[Kateqoriya:Üçtərəfli münasibətlər]]
[[Kateqoriya:1953-cü ildə Türkiyə]]
[[Kateqoriya:Yuqoslaviya tarixi]]
[[Kateqoriya:Beynəlxalq münasibətlər]]</text>
      <sha1>nr77lv9vzmf3cr2zy79cnlui1rsptzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adnan Mənsur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>986965</id>
    <revision>
      <id>8966133</id>
      <parentid>8919675</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>11 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12614" sha1="oxygw7g0apb72tqw259beue1iv22tm2" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı           = 
 |orijinal adı  = 
 |şəkil         = 
 |şəklin ölçüsü = 
 |şəklin izahı  = 
 |vəzifə        = [[Xarici İşlər və Mühacirlər Nazirliyi (Livan)|Xarici İşlər və Mühacirlər naziri]]
 |bayraq        = 
 |başlanğıc     = 13 iyun 2011
 |son           = 15 fevral 2014
 |əvvəlki       = [[Əli əl-Şami]]
 |sonrakı       = [[Cebran Basil]]
 |baş nazir     = [[Nəcib Miqati]]
 |doğum tarixi  = 
 |doğum yeri    = 
 |vəfat tarixi  = 
 |vəfat yeri    = 
 |atası         = 
 |anası         = 
 |həyat yoldaşı = 
 |uşağı         = 
 |ailəsi        = 
 |dini          = 
 |imzası        = 
}}
'''Adnan Həsən Mənsur''' ({{dil-ar|عدنان منصور}}; {{DVTY}}) — livanlı diplomat, siyasətçi və keçmiş [[Xarici İşlər və Mühacirlər Nazirliyi (Livan)|xarici işlər və mühacirlər naziri]].

== Gənclik illəri və təhsili ==
Mənsur 5 yanvar 1946-cı ildə [[Burc əl-Baracne|Burc əl-Baracnedə]] şiə ailəsində anadan olub.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Thomas El Basha |date=13 June 2011 |title=Mikati forms 30-member Lebanon Cabinet |newspaper=[[The Daily Star (Livan)|The Daily Star]] |location=Beirut |url=http://www.dailystar.com.lb/2011/Jun-13/Lebanon-appoints-new-government.ashx#axzz28P2g9S1z |access-date=5 October 2012 |archive-date=6 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006230833/http://www.dailystar.com.lb/2011/Jun-13/Lebanon-appoints-new-government.ashx#axzz28P2g9S1z |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;embasy&quot;&gt;{{cite web |title=Foreign Minister Mansour |url=http://lebanonembassy.my/foreign.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130221051002/http://lebanonembassy.my/foreign.html |archive-date=21 February 2013 |access-date=25 January 2013 |publisher=Embassy of Lebanon}}&lt;/ref&gt; O, Beyrutdakı [[Müqəddəs İosif Universiteti (Beyrut)|Müqəddəs]] [[Müqəddəs İosif Universiteti (Beyrut)|İosif Universitetində]] inzibati elmlər və siyasət üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır.&lt;ref name=&quot;beirut&quot;&gt;{{cite web |title=Adnan Mansour |url=http://www.beirut.com/l/17232 |access-date=5 October 2012 |publisher=Beirut |archive-date=2 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102031730/http://www.beirut.com/l/17232 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, siyasi nəzəriyyə üzrə magistr və siyasi elmlər üzrə doktorluq dərəcəsinə malikdir.&lt;ref name=&quot;embasy&quot; /&gt;

== Karyerası ==
Xarici İşlər Nazirliyində karyerasına 1974-cü ildə başlayıb.&lt;ref name=&quot;lineup14&quot;&gt;{{cite news |date=14 June 2011 |title=Lineup of Mikati's 30 |newspaper=The Daily Star |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2011/Jun-14/Lineup-of-Mikatis-30.ashx#axzz2J12aCA2z |accessdate=25 January 2013 |archive-date=16 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616224521/http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2011/Jun-14/Lineup-of-Mikatis-30.ashx#axzz2J12aCA2z |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, Avstraliya, Sudan və Misir də daxil olmaqla müxtəlif ölkələrdə Livanın konsulu vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;lineup14&quot; /&gt; 1990-cı ildən 1994-cü ilə qədər [[Livanın Konqo Demokratik Respublikasın|Livanın Konqo Demokratik Respublikasındakı]] səfiri olub.&lt;ref name=&quot;embasy&quot; /&gt; O, həmçinin 1999-cu ildən 2007-ci ilə qədər Livanın İrandakı səfiri vəzifəsində çalışıb.&lt;ref name=&quot;embasy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |date=13 June 2011 |title=Lebanon: Hezbollah dominates new cabinet of PM Mikati |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13750628 |access-date=5 October 2012 |archive-date=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319104550/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13750628 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onun son diplomatik vəzifələri 2007-ci ildən 2010-cu ilə qədər Lüksemburq Böyük Hersoqluğu&lt;ref name=&quot;embasy&quot; /&gt; və 2007-ci ildən 2011-ci ilə qədər Belçika Krallığında&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 June 2011 |title=Lebanon announces cabinet line-up |newspaper=Now Lebanon |url=https://now.mmedia.me/lb/en/nownews/lebanon_announces_cabinet_line-up2 |url-status=dead |access-date=10 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610163953/https://now.mmedia.me/lb/en/nownews/lebanon_announces_cabinet_line-up2 |archive-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt; Livan səfiri olub.

Daha sonra Mənsur Parlament sədri [[Nəbih Berri|Nəbih Berrinin]] köməkçisi vəzifəsində çalışdı&lt;ref&gt;{{cite news |author=Laila Bassam |author2=Yara Bayoumy |date=13 June 2011 |title=Lebanon gets Hezbollah-led cabinet after 5-month lag |work=Reuters |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lebanon-government-idUKTRE75C2FI20110613 |url-status=dead |access-date=25 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306113910/http://uk.reuters.com/article/uk-lebanon-government-idUKTRE75C2FI20110613 |archive-date=6 March 2016}}&lt;/ref&gt; və [[Əməl Hərəkatı|Əməl]] [[Əməl Hərəkatı|hərəkatına]] qoşuldu.&lt;ref name=&quot;lineup14&quot; /&gt; Mənsur 13 iyun 2011-ci ildə [[Xarici İşlər və Mühacirlər Nazirliyi (Livan)|xarici işlər və mühacirlər naziri]] təyin edildi və bu vəzifədə [[Əli əl-Şami|Əli]] [[Əli əl-Şami|əl-Şamini]] əvəz etdi.&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lebanon's New Cabinet |url=http://qifanabki.files.wordpress.com/2011/06/0613-lebanon_s-new-cabinet.pdf |access-date=4 March 2013 |publisher=International Foundation for Electoral Systems |archive-date=1 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301123722/http://qifanabki.files.wordpress.com/2011/06/0613-lebanon_s-new-cabinet.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Hussein Dakroub |date=14 June 2011 |title=New Cabinet, old realities |newspaper=The Daily Star |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2011/Jun-14/New-Cabinet-old-realities.ashx#axzz2MlnuGumy |access-date=8 March 2013 |archive-date=6 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906164739/http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2011/Jun-14/New-Cabinet-old-realities.ashx#axzz2MlnuGumy |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Mənsur [[Nəcib Miqati|Nəcib Miqatinin]] kabinetində [[8 Mart koalisiyası|8]] [[8 Mart koalisiyası|Mart koalisiyasının]] üzvü idi.&lt;ref name=&quot;lic&quot;&gt;{{cite web |date=July 2011 |title=The New Lebanese Government |url=http://licus.org/liclib/LICRD/LIC%20Cabinet%202011%20Report%20FD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004234829/http://licus.org/liclib/LICRD/LIC%20Cabinet%202011%20Report%20FD.pdf |archive-date=4 October 2013 |access-date=13 October 2012 |work=Lebanese Information Center |format=Assessment Report}}&lt;/ref&gt;

Mənsur 2012-ci ilin yanvar ayında Liviyaya səfər etmişdi ki, bu da otuz ildən sonra Livan diplomatlarının ölkəyə ilk səfəri idi.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ronald Bruce St John |url=https://books.google.com/books?id=7o1hCQAAQBAJ&amp;pg=PT179 |title=Libya: Continuity and Change |publisher=[[Routledge]] |year=2015 |isbn=978-1-135-03653-9 |edition=2nd |location=Abingdon; New York |page=179}}&lt;/ref&gt; 2012-ci ilin sentyabr ayında o, Livanlı hakimlə birlikdə Müəmmər Qəddafinin dövründə xidmət etmiş keçmiş Liviya kəşfiyyat rəisi [[Abdulla Senussi|Abdulla Senussini]] itkin düşmüş [[Musa Sədr|Musa Sədrin]] taleyi ilə bağlı dindirmək imkanını axtarmaq üçün Mavritaniyaya yollandı.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Hussein Dakroub |date=3 September 2012 |title=Mansour, Lebanese judge to question Sanousi on Sadr's fate |newspaper=The Daily Star |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2012/Sep-03/186516-mansour-lebanese-judge-to-question-sanousi-on-sadrs-fate.ashx#axzz2Mav3lbcF |url-status=dead |access-date=4 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117200047/http://dailystar.com.lb/News/Politics/2012/Sep-03/186516-mansour-lebanese-judge-to-question-sanousi-on-sadrs-fate.ashx#axzz2Mav3lbcF |archive-date=17 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yal3sep&quot;&gt;{{cite news |date=3 September 2012 |title=Lebanon FM to interview Gaddafi's top spy about Sadr's fate |newspaper=[[Ya Libnan]] |url=http://www.yalibnan.com/2012/09/03/lebanon-fm-to-interview-gaddafis-top-spy-about-sadrs-fate/ |access-date=4 March 2013 |archive-date=26 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226124531/http://yalibnan.com/2012/09/03/lebanon-fm-to-interview-gaddafis-top-spy-about-sadrs-fate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Cebran Basil]] 2014-cü ilin fevral ayında xarici işlər naziri vəzifəsində Mənsuru əvəz etdi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 February 2014 |title=Lebanon announces new government after ten month political deadlock |work=[[Euronews]] |url=http://www.euronews.com/2014/02/15/lebanon-announces-new-government-after-ten-month-political-deadlock/ |url-status=dead |access-date=16 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423040118/https://www.euronews.com/2014/02/15/lebanon-announces-new-government-after-ten-month-political-deadlock |archive-date=23 April 2019}}&lt;/ref&gt;

=== Siyasi baxışları və ittifaqları ===
Mənsur Suriya tərəfdarı mövqeyini saxlayır&lt;ref name=&quot;yal3sep&quot; /&gt; və Nəbih Berriyə yaxın əlaqədədir.&lt;ref name=&quot;tds11mar&quot;&gt;{{cite news |date=11 March 2013 |title=Riyadh renews commitment to Lebanon |newspaper=The Daily Star |url=http://www.thefreelibrary.com/Riyadh+renews+commitment+to+Lebanon.-a0321768823 |access-date=26 March 2013 |archive-date=7 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407065828/http://www.thefreelibrary.com/Riyadh+renews+commitment+to+Lebanon.-a0321768823 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Livanlı jurnalist və millət vəkili [[Nayla Tueni]] onu Livandakı Suriyanın xarici işlər naziri adlandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Nayla Tueni |date=13 March 2013 |title=Lebanon's foreign minister on the Syrian side? |work=[[Al Arabiya]] |url=http://english.alarabiya.net/en/views/2013/03/13/Lebanon-s-foreign-minister-on-the-other-side-.html |access-date=14 March 2013 |archive-date=28 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130428000937/http://english.alarabiya.net/en/views/2013/03/13/Lebanon-s-foreign-minister-on-the-other-side-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2012-ci ilin sentyabr ayında Hizbullah lideri [[Həsən Nəsrullah|Həsən Nəsrullahın]] &quot;[[Müsəlmanların məsumiyyəti (film, 2012)|Müsəlmanların məsumiyyəti]]&quot; filmi haqqında mənfi fikirlərindən sonra Mənsur ərəb xarici işlər nazirlərinin filmi pisləmək üçün görüşməli olduqlarını təklif etmişdi.&lt;ref name=&quot;yal19sep&quot;&gt;{{cite news |date=19 September 2012 |title=Minister Jreissati calls Mansour's move &quot;unconstitutional&quot; |work=Ya Libnan |url=http://www.yalibnan.com/2012/09/19/minister-jreissati-calls-mansours-move-unconstitutional/ |access-date=4 March 2013 |archive-date=2 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202022401/http://www.yalibnan.com/2012/09/19/minister-jreissati-calls-mansours-move-unconstitutional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Mənsurun sözləri Livan siyasətçiləri və əmək naziri Səlim Creyssati də daxil olmaqla kabinet üzvləri tərəfindən tənqid olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;yal19sep&quot; /&gt; 6 mart 2013-cü ildə Qahirədə keçirilən Ərəb Xarici İşlər Nazirləri Şurasının zirvə toplantısında Mənsur Suriyanın [[Ərəb Liqası|Ərəb Liqasına]] yenidən qoşulmalı olduğunu bildirdi.&lt;ref name=&quot;hajj12mar&quot;&gt;{{cite news |author=Elie Hajj |date=12 March 2013 |title=Lebanon Foreign Minister Creates Stir Over Syria |work=[[Əl-Monitor|Al Monitor]] |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/03/lebanon-foreign-minister-syria.html |access-date=13 March 2013 |archive-date=14 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314202801/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/03/lebanon-foreign-minister-syria.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onun sözləri yenə də həm Livan hökuməti, həm də [[Fars körfəzinin Ərəb dövlətləri|Fars körfəzinin ərəb dövlətlərinin]] tənqidinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;hajj12mar&quot; /&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Mənsur Layla Faxuri ilə evlidir. Onların üç övladı var.&lt;ref name=&quot;embasy&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Authority control}}
[[Kateqoriya:XX əsr Livan diplomatları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Livan diplomatları]]
[[Kateqoriya:Əməl hərəkatı siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Livanın Belçikadakı səfirləri]]
[[Kateqoriya:Livanın İrandakı səfirləri]]
[[Kateqoriya:Livanın Konqo Demokratik Respublikasındakı səfirləri]]
[[Kateqoriya:Livanın xarici işlər nazirləri]]
[[Kateqoriya:Livanlı şiə müsəlmanları]]</text>
      <sha1>oxygw7g0apb72tqw259beue1iv22tm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulla İntizam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987144</id>
    <revision>
      <id>8966036</id>
      <parentid>8932859</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13591" sha1="r9i563mulmpu90y26ik0gs8b53ztm1q" xml:space="preserve">{{siyasətçi}}

'''Seyid Abdulla İntizam''' ({{dil-fa|عبدالله انتظام}}) ({{DVTY}}) — [[İran]] diplomatı.

== Həyatı ==
Abdulla İntizam 1895-ci ildə İranın Tehran şəhərində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Zonis&quot;&gt;The Political Elite of Iran Princeton, Marvin Zonis,  Princeton University Press, 1971&lt;/ref&gt; O, [[qacarlar|qacarmənşəli]] ailəyə mənsub olmuşdur.&lt;ref name=bio&gt;{{cite book|last=Tucker|first=Spencer C.|title=The Encyclopedia of the Korean War: A Political, Social, and Military History, 2nd Edition [3 Volumes]: A Political, Social, and Military History|url={{Google books|1ZNxDwAAQBAJ|plainurl=yes}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=azizi&gt;{{cite web|url=https://www.independentpersian.com/node/21701/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%C2%A0%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84|title=نصرالله انتظام: تنها ایرانی رئیس مجمع عمومی سازمان ملل|date=2019-09-23|last=Azizi|first=Arash|publisher=The Independent Persian|access-date=2022-02-20|language=fa}}&lt;/ref&gt; Onun atası İntizamüssəltənə və kiçik qardaşı [[Nəsrulla İntizam]] da diplomat və siyasətçi olmuş, babası isə [[Nəsrəddin şah Qacar]]ın hakimiyyəti dövründə nəzm (asayiş) naziri vəzifəsini icra etmişdir.&lt;ref name=azizi/&gt;&lt;ref name=encyclopedia/&gt;&lt;ref name=voa&gt;{{cite web|url=https://ir.voanews.com/a/nasrollah-entezam-iranian-un-general-assembly-president-/1506572.html|title=ریاست یک ایرانی بر مجمع عمومی سازمان ملل متحد|date=2021-03-02|publisher=VOA News|last=Surasrafil|first=Behrooz|access-date=2022-02-20|language=fa|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225093958/https://ir.voanews.com/a/nasrollah-entezam-iranian-un-general-assembly-president-/1506572.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onun anası Xurşidliqa Qaffari [[Kaşan]]ın Qaffari ailəsindən gəlirdi.&lt;ref name=azizi/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ghaffaris.com/|title=About|date=n.d.|publisher=Ghaffaris.com|access-date=2022-02-25|archive-date=2009-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208080637/http://ghaffaris.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Abdulla və qardaşı Tehrandakı Almaniya Səfirliyi Məktəbində təhsil almışdır.&lt;ref name=iranica&gt;{{cite web|url=https://www.iranicaonline.org/articles/entezam|title=ENTEẒĀM, ʿABD-ALLĀH and NAṢR-ALLĀH|date=2011|publisher=Encyclopaedia Iranica|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225085452/https://www.iranicaonline.org/articles/entezam|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Təhsilini başa vurduqdan sonra, 1919-cu ildə [[Xarici İşlər Nazirliyi (İran)|Xarici İşlər Nazirliyi]]nə işə qəbul olunmuş və İranın Vaşinqtondakı səfirliyində katib kimi fəaliyyət göstərmişdir. [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]nda olduğu müddətdə maşın mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil almış və Marqaret Robinson Hum adlı ABŞ vətəndaşı ilə ailə həyatı qurmuş, lakin sonradan ondan boşanmışdır. Onların bu nikahdan [[Hum Horan]] adlı bir oğulları olmuşdur. O, sonradan [[ABŞ Dövlət Departamenti]]ndə fəaliyyətə başlamış və aparıcı [[ərəbşünaslıq|ərəbşünas]] mütəxəssislərdən biri olmuşdur. Abdulla İntəzam 1958-ci ilin may ayında ikinci dəfə ailə qurmuş, uzaq qohumluq əlaqələri olan, müxtəlif dövrlərdə bir neçə dəfə xarici işlər naziri vəzifəsini tutmuş Əliqulu Ənsari Müsəvvərül-Məmalikin nəvəsi Fərəh Ənsari ilə evlənmişdir.&lt;ref name=iranica /&gt;

== Karyerası ==
Tədqiqatçı [[Abbas Milani]] görkəmli iranlı şəxsiyyətlərə həsr olunmuş əsərində həm diplomatiyanın, həm də [[təsəvvüf]]ün Abdulla İntəzamın xarakterinin və karyerasının ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrildiyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Eminent Persians: the men and women who made modern Iran, 1941 ..., Volume 2 |first=Abbas |last= Milani |date=19 December 2008 |authorlink= Abbas Milani |page= 130 |publisher=Syracuse University Press |isbn= 978-0815609070}}&lt;/ref&gt;

O, 1927-ci ildə İranın [[Fransa]]dakı səfiri təyin olunmuş, 1933-cü ildə isə [[Millətlər Liqası]]nda [[Britaniya imperiyası|Britaniya]]ya qarşı qaldırılmış iddiada İranın mövqeyini müdafiə etmişdir. Daha sonra o, İranın [[Qərbi Almaniya]]dakı səfiri vəzifəsində çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;secret&quot; /&gt;

Şah [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]]nin hakimiyyəti dövründə maliyyə naziri, 1953–1956-cı illərdə isə xarici işlər naziri vəzifələrini icra etmişdir. [[Məhəmməd Müsəddiq]]in devrilməsindən sonra Britaniya ilə diplomatik münasibətlərin bərpa olunması və neft müqavilələrinə dair danışıqlarda fəal iştirak etmişdir. 1957–1963-cü illərdə [[Milli İran Neft Şirkəti]]nin (NIOC) direktorlar şurasının sədri və idarəedici direktoru vəzifələrində çalışmışdır, lakin 1963-cü il hadisələrindən sonra islahatların sürətinin azaldılmasını təklif etdiyi üçün şah tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir.&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;Mahmoud Toloie in Raz e Bozorg (the Big Secret) p.944&lt;/ref&gt;

Siyasətçi Marvin Zonis &quot;İranın siyasi elitası&quot; adlı əsərində qeyd etmişdir ki, 1963-cü ilin iyun ayında saray naziri [[Hüseyn Əla]] [[Ayətullah]] [[Ruhulla Xomeyni]]nin həbsinə qarşı keçirilən nümayişlər zamanı hərbçilərin nümayişçilərə qarşı həddindən artıq sərt reaksiyasından doğan narahatlığı şaha çatdırmaq üçün nüfuzlu dövlət xadimlərindən ibarət bir şura toplamışdır. İnsanların dinc nümayiş keçirməsinə baxmayaraq, İran qoşunları kütləyə atəş açmış və nəticədə dinc sakinlər həlak olmuşdur. Bu narahatlığı şaha çatdıran şuranın tərkibinə Hüseyn Əlanın özü ilə yanaşı, Abdulla İntizam, general Mürtəza Yəzdanpənah və Sərdar Faxer Hikmət daxil idi. Bu dörd rəsmi şəxsin xəbərdarlığı şahın kəskin qəzəbinə səbəb olmuşdur. Nəticədə, Hüseyn Əla saray naziri vəzifəsindən uzaqlaşdırılmış, Mürtəza Yəzdanpənah təftiş komissiyasından xaric edilmiş, Faxer Hikmətin parlament seçkilərində namizədliyini irəli sürməsi qadağan olunmuş, Abdulla İntizam isə İran Milli Neft Şirkətindən uzaqlaşdırılaraq təqaüdə göndərilmişdir.&lt;ref name=&quot;secret&quot; /&gt;

Bu hadisədən sonra Abdulla İntizam dəmirçilik emalatxanası açmış və növbəti 15 il ərzində dolanışığını bu yolla təmin etmişdir. 1978-ci ildə öz səhvini anlayan şah ondan geri dönməsini və baş nazir vəzifəsini qəbul etməsini xahiş etmişdir, lakin artıq çox gec idi. İntizam həm yaşlaşmışdı, həm də ölkədə inqilab hərəkatı geniş vüsət almışdı. O dövrdə iğtişaşlar içində olan neft şirkətində səmimi qarşılanmasına baxmayaraq, Abdulla İntizam tətil edən neft işçilərini fikirlərindən daşındıra bilməmişdir. O, şaha ölkədə qalmağı və Qərbə qaçmamağı məsləhət görmüş, lakin bu məsləhəti də şah tərəfindən nəzərə alınmamışdır.&lt;ref name=&quot;secret&quot; /&gt;

== Himayədarlıq ==
Tədqiqatçı [[Abbas Milani]]nin &quot;İran sfinksi&quot; adlı əsərinə görə, Abdulla İntizam baş nazir [[Əmirabbas Hüveyda]]nın hamisi və müəllimi olmuşdur. Hüveydanın özü də İntizama müraciət edən zaman ona &quot;ərbab&quot; (rəhbər, ağa) deyə xitab etmişdir. Abbas Milani &quot;İran sfinksi&quot; əsərində qeyd etmişdir ki, 1950-ci illərin ortalarında şah ətrafındakı hər kəsdən mütləq itaət tələb etməyə başladığı və bu tabeliyin rəmzi olaraq hər bir qəbul zamanı hamının kralın əlini öpməsini gözlədiyi bir vaxtda, hökumətdə bu qaydaya əməl etməkdən imtina edən çox az sayda şəxsdən biri məhz Abdulla İntizam olmuşdur. O, həmçinin mason təşkilatının üzvü olmuşdur. 1960-cı ildə, görünür, məhz onun tövsiyəsi ilə Əmir Abbas Hüveyda da yeni yaradılmış və böyük ustadı Abdulla İntizam olan &quot;Füruği&quot; lojasına daxil olmuşdur. İsmayıl Rainin İrandakı framasonluq tarixinə həsr olunmuş çoxcildlik əsərində Əmir Abbas Hüveydanın mason olduğu, Abdulla İntizamın isə İran Müstəqil Böyük Lojasının böyük ustadı (böyük magistrı) kimi fəaliyyət göstərdiyi qeyd olunmuşdur.&lt;ref&gt;The Persian sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the riddle of the Iranian ... By Abbas Milani&lt;/ref&gt;

Tədqiqatçı Lloyd Vicen Ridjon müasir İranda din və siyasət mövzusuna dair araşdırmasında bildirmişdir ki, [[Almaniya]] Birləşmiş Böyük Lojaları ilə əlaqəli olan bir neçə İran mason lojası Tehrandakı Səfi Əli Şahi Qardaşlıq Cəmiyyətinin binasında fəaliyyət göstərmişdir. Abdulla İntizam 1960-cı ildən etibarən Tehranda bu lojalardan biri olan &quot;Mehr&quot; lojasının təsisçi üzvü olmuş, həmçinin 1962-ci ildə qurulmuş &quot;Səfa&quot; lojasının fəaliyyətinə rəhbərlik etmişdir.&lt;ref name=&quot;googlebooks&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=kf393ENnVjMC&amp;dq=freemasonry+in+Iran+Entezam&amp;pg=PA150 Religion and politics in modern Iran: a reader Google Books]&lt;/ref&gt;

Ələddin Ruhaninin qeydlərinə görə, [[İkinci Dünya müharibəsi]]ndən sonra İranda Almaniya ilə əlaqəli mason lojalarının yaradılmasının səbəbı bu lojaların, Britaniya lojalarından fərqli olaraq, müstəmləkəçilik və imperializm tarixi ilə bağlı mənfi bir nüfuza sahib olmaması idi.&lt;ref&gt;Aspects of the History of Freemasonry in Iran by Alaeddin Rouhani, Ibex Publishers 2002&lt;/ref&gt;

Mahmud Tuluyinin məlumatına əsasən, Abdulla İntizam bu İran lojalarının təsisçi üzvü olmasına baxmayaraq, 1970-ci ildə Seyid [[Həsən Tağızadə]]nin vəfatından sonra onlardan uzaqlaşmış və bir daha lojaların iclaslarında iştirak etməmişdir.&lt;ref name=&quot;secret&quot;/&gt;

== Təsəvvüf ==
Atasının vəfatından sonra Abdulla İntizam İrandakı Səfi Əli Şahi dərviş ordeninin rəhbəri olmuşdur.
Onun sufizmə baxışları tədqiqatçı Mattays van der Bos tərəfindən təqdim və tərcümə edilmiş &quot;Mistika və təsəvvüfə yeni bir baxış: Abdulla İntizam&quot; adlı araşdırmada öz əksini tapmışdır.&lt;ref name=&quot;googlebooks&quot;/&gt;

Abdulla İntizam 1977-ci ildə &quot;Mistika və təsəvvüfə yeni bir baxış&quot; (Nəzəri-tazeh be erfan va tassavof) adlı məqalələr silsiləsi qələmə almışdır. O, bu yazılarda &quot;Bilmirəm&quot; (Lə ədri) təxəllüsündən istifadə etmiş, məqalələrdə isə bir sufi mürşidinin sual-cavab sessiyaları işıqlandırılmışdır. Sözügedən oçerklər İslam inqilabından sonra, 1984-cü ildə &quot;Vahid&quot; nəşriyyatı tərəfindən Abdulla Azadə təxəllüsü ilə yenidən çap olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.noormags.com/view/fa/ArticlePage/182834|title = نظری تازه به عرفان و تصوف|journal = وحید|date = 15 October 1355|volume = 158|issue = 4|pages = 683–689}}&lt;/ref&gt;

== Son illəri ==
[[İran İslam inqilabı]]nın başlanğıcında, 1978-ci ildə şah tərəfindən 86 yaşlı Abdulla İntizama baş nazir vəzifəsi təklif olunmuş, lakin onun səhhəti ilə bağlı problemləri əsas gətirərək bu təklifdən imtina etdiyi bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/1978/12/16/voting-with-their-stamping-feet|title = Voting with their stamping feet|newspaper = The Economist|date = 16 December 1978}}&lt;/ref&gt; Bəzi mənbələrdə onun yeni qurulan islamçı rejim tərəfindən həbs edildiyi, lakin 1983-cü ilin baharında, ölümündən qısa müddət əvvəl sərbəst buraxıldığı qeyd olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ghaffaris.com/ |title=ghaffaris.com |access-date=2026-05-24 |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208080637/http://ghaffaris.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Britaniyanın İrandakı keçmiş səfiri ser Denis Rayt tərəfindən 23 aprel 1983-cü il tarixində &quot;''[[The Times]]''&quot; qəzetində dərc olunan nekroloqda Abdulla İntizamın korrupsiyadan uzaq, təmiz bir şəxsiyyət olduğu vurğulanmışdır. Onu yaxından tanıyan bir Britaniya səfirinin sözlərinə istinadən qeyd edilmişdir ki, Abdulla İntizam yüksək cazibəyə, təvazökarlığa və böyük istedada malik bir insan olmuşdur. İngilis, fransız və alman dillərini mükəmməl bilən bu şəxs kübar cəmiyyətdən uzaq durmuş, şöhrətpərəstlikdən qaçmış, lakin dostluq münasibətlərinə böyük dəyər vermiş və onu tanıyan hər kəsin hörmətini qazanmışdır. Nekroloqda həmçinin, şahın Abdulla İntizam kimi şəxsiyyətlərə qulaq asacağı və onların potensialından tam istifadə edəcəyi təqdirdə taxt-tacını heç vaxt itirməyəcəyi qeyd olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ghaffaris.com/graphics/Abdullah%20Eulogy%20By%20Wright.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928111917/http://www.ghaffaris.com/graphics/Abdullah%20Eulogy%20By%20Wright.pdf |archive-date=2011-09-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qacarlar]]
[[Kateqoriya:İranın Fransadakı səfirləri]]
[[Kateqoriya:İranın xarici işlər nazirləri]]
[[Kateqoriya:İran şəxsləri]]</text>
      <sha1>r9i563mulmpu90y26ik0gs8b53ztm1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulla Əmralı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987288</id>
    <revision>
      <id>8966039</id>
      <parentid>8912486</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="iwf28pwjkfod710as6ith46j3k67tug" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
'''Əmralı Abdulla İslam oğlu''' ({{DVTY}}) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).

== Həyatı ==
1925-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhəri yaxınlığındakı Nünəkəran kəndində anadan olmuşdur. Şamaxıda V. İ. Lenin adına sovxozda fəhlə, briqadir (1946–59) işləmişdir. Bakı Ali Partiya Məktəbini bitirdikdən sonra (1965) həmin sovxozda təsərrüfat işləri üzrə direktor müavini vəzfəsində çalışmışdır. 1950-ci ildə üzümçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=FƏTƏLİYEV |first=HASİL |url=https://www.anl.az/el/Kitab/2018/10/cd/Ar2018-1409.pdf |title=MEYVƏ–GİLƏMEYVƏ ŞƏRABLARININ TEXNOLOGİYASI |last2=MUSAYEV |first2=TEYMUR |last3=ƏLİYEVA |first3=GÜLŞƏN |publisher=Ecoprint |year=2018 |isbn=978-9952-29-096-7 |location=Bakı |pages=68 |language=az |access-date=2026-05-25 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407101525/https://www.anl.az/el/Kitab/2018/10/cd/Ar2018-1409.pdf |url-status= }}&lt;/ref&gt;

1951-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı almışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri]]</text>
      <sha1>iwf28pwjkfod710as6ith46j3k67tug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhəmməd Əlimuradi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987309</id>
    <revision>
      <id>8966109</id>
      <parentid>8950338</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Mohammad Alimoradi]] səhifəsinin adını [[Məhəmməd Əlimuradi]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8950338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6234" sha1="7jgw1m3mr9urpfce3lntqw5vv836so4" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
{{Addəyişmə təklifi|:Məhəmməd Əlimuradi|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#07-06-2026 – Mohammad Alimoradi → Məhəmməd Əlimuradi}}

'''Məhəmməd Əlimuradi''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı rejissor, jurnalist və ictimai fəal. O, əsasən ekoloji problemlər, milli kimlik, ana dili hüquqları və sosial məsələlərə həsr olunmuş sənədli filmləri ilə tanınır.&lt;ref name=&quot;caspianpost.com&quot;&gt;{{cite web |title=Filmmaking as a Way of Representing Our Experience of the World: An Interview with Mohammad Alimoradi |url=https://caspianpost.com/culture/filmmaking-as-a-way-of-representing-our-experience-of-the-world-an-interview-with-mohammad-alimoradi |website=Caspian Post |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Məhəmməd Əlimuradi 1979-cu ildə [[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan ostanının]] [[Mərənd]] şəhərində anadan olmuşdur. Sonralar [[Təbriz]] şəhərində yaşamış və fəaliyyət göstərmişdir. Universitet təhsilini jurnalistika ixtisası üzrə almışdır. Peşə fəaliyyətinə jurnalist və fotomüxbir kimi başlamış, daha sonra sənədli film sahəsinə yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;axar.az&quot;&gt;{{cite web |title=Milli Hökumətlə bağlı film təqdim olundu |url=https://axar.az/news/sinema/698290.html |website=Axar.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Əlimuradi 2008-ci ildən etibarən sənədli filmlər istehsal edir. Onun yaradıcılığında əsas mövzular ekoloji böhranlar, sosial problemlər, ana dili hüquqları və İran azərbaycanlılarının mədəni həyatı olmuşdur.&lt;ref name=&quot;caspianpost.com&quot;/&gt;

Onun tanınmış filmləri arasında aşağıdakılar yer alır:

* ''Ana dili'' (2017) — [[İran azərbaycanlıları|İranda azərbaycanlı türklərin]] ana dili hüquqları və dil fəallığı mövzusuna həsr olunmuş sənədli film.
* ''Əkizlər'' (2018) — [[Urmiya gölü]] və [[Aral gölü|Aral gölünün]] ekoloji problemlərini müqayisəli şəkildə təqdim edən sənədli film.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Güneyli Rejissor “Korkut Ata” film festivalının ödülünü qazandı |url=https://www.etekyazi.com/guneyli-rejissor-korkut-ata-film-festivalinin-odulunu-qazandi/ |website=Ətəkyazı |language=az}}&lt;/ref&gt;
* ''Acı çay'' (2019) — [[Təbriz|Təbrizdə]] gənclər arasında narkotik asılılığı problemini araşdıran sənədli film.
* ''Adım'' — İranda türk adlarının qeydiyyatı zamanı yaranan hüquqi maneələrdən bəhs edən sənədli film.&lt;ref name=&quot;gadtb.com&quot;&gt;{{cite web |title=Azərbaycanlı rejissorun “Adım” filmi beynəlxalq mükafata layiq görülüb |url=https://gadtb.com/az%C9%99rbaycanli-rejissorun-adim-filmi-beyn%C9%99lxalq-mukafata-layiq-gorulub/ |website=GADTB |language=az}}&lt;/ref&gt;
* ''Sonuncu əsgər'' — 1945-ci ildə Güney Azərbaycanda qurulan [[Azərbaycan Milli Hökuməti|Milli Hökumət]] və onun ordusu haqqında sənədli film.&lt;ref name=&quot;axar.az&quot;/&gt;
* ''Sən çağırsan gələrəm mən'' — [[Türkmən Səhra]] bölgəsində baş verən sel fəlakətinə və yardım fəaliyyətlərinə həsr olunmuş sənədli film.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Məhəmməd Əlimuradinin “Sən çağırsan gələrəm mən” sənədli filmi təqdim olunub |url=https://www.gunaz.tv/az/post/28802 |website=GünAz TV |language=az}}&lt;/ref&gt;
* ''Gölün uşaqları'' — Urmiya gölünün quruması nəticəsində bölgə əhalisinin üzləşdiyi ekoloji və sağlamlıq problemlərindən bəhs edən sənədli film.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rejissor Məhəmməd Əlimuradi Urmiyə gölü haqda “Gölün uşaqları” adlı sənədli film çəkib |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6673905.html |website=Amerikanın Səsi |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Gölün Uşaqları” sənədli filmi İtaliyada nümayiş olunacaq |url=https://www.gunaz.tv/az/post/128159 |access-date=2026-05-25 |website=GÜNEY AZƏRBAYCANIN AZADLIQ SƏSİ |language=az}}&lt;/ref&gt;

Əlimuradi filmlərində əsasən Azərbaycan türkcəsindən istifadə edir və sənədli filmin çəkildiyi bölgənin dilində hazırlanmasının vacibliyini vurğulayır.&lt;ref name=&quot;caspianpost.com&quot;/&gt;

== Təzyiqlər və hədələr ==
2025-ci ildə beynəlxalq media azadlığı təşkilatı olan [[:fa:سازمان_دفاع_از_جریان_آزاد_اطلاعات_(DeFFI)|&quot;Defending Free Flow of Information Organization&quot; (DeFFI)]] Məhəmməd Əlimuradinin İran təhlükəsizlik orqanlarına yaxın şəxslər tərəfindən ölüm təhdidlərinə məruz qaldığını bildirmişdir. Təşkilatın hesabatına görə, rejissor sosial şəbəkələrdə yayımladığı videoda ona göndərilən təhdid mesajlarını paylaşmışdır. Mesajlarda onun jurnalist və sənədli film fəaliyyəti ilə əlaqədar “separatçılıq” və “parçalanma yaratmaq” ittihamları səsləndirilmişdir. DeFFI qeyd etmişdir ki, Məhəmməd Əlimuradi İranın Şərqi Azərbaycan bölgəsindən olan müstəqil jurnalist və sənədli film rejissorudur və onun fəaliyyəti ilə bağlı təzyiqlər İran hökumətinin müstəqil media nümayəndələrinə qarşı sistemli siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mohammad Alimoradi, an Iranian journalist, has been threatened with murder |url=https://www.deffi.org/en/mohammad-alimoradi-an-iranian-journalist-has-been-threatened-with-murder/ |website=Defending Free Flow of Information Organization (DeFFI) |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==

* ''Əkizlər'' — [[:tr:Türk_Dünyası_Korkut_Ata_Film_Festivali|1-ci Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivalında]] “Ən yaxşı sənədli film” mükafatı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-11-13 |title=Təbrizli rejissorun filmi Türk Dünyası Film Festivalının mükafatına layiq görülüb |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/qorqut-ata-turk-dunyasi-film-festivali/6311747.html |access-date=2026-05-25 |website=Voice of America |language=az}}&lt;/ref&gt;
* ''Adım'' — “Flatness Film Awards” festivalının “Ən yaxşı qısametrajlı sənədli film” mükafatı.&lt;ref name=&quot;gadtb.com&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı rejissorlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı jurnalistlər]]</text>
      <sha1>7jgw1m3mr9urpfce3lntqw5vv836so4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rəhim Baqqal Əsgəri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987440</id>
    <revision>
      <id>8966107</id>
      <parentid>8914152</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Rahim Baqqal-Asghari]] səhifəsinin adını [[Rəhim Baqqal Əsgəri]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8914152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4529" sha1="ha340qyyucdn4x76iy6cbtemjhcmwlc" xml:space="preserve">'''Rahim Baqqal-Asghari ([[Azərbaycan dili|Azerbaycanca.]]''' Rəhim Baqqal Əsgəri, {{lang-fa|رحیم بقال عسگری}}) — Güney azərbaycanlı yazıçı, tədqiqatçı, karikaturaçı və mədəniyyət fəalıdır. O, xüsusilə Təbriz Karikatura Muzeyinin qurucularından biri kimi və türk tarixi, Şumer dili ilə türk dilləri arasındakı əlaqələr haqqında araşdırmaları ilə tanınır.&lt;ref name=&quot;VOA2020&quot;&gt;{{cite web |date=3 fevral 2020 |title=Dünyanın ikinci böyük karikatura muzeyi Təbrizdə |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/d%C3%BCnyan%C4%B1n-ikinci-b%C3%B6y%C3%BCk-karikatura-muzeyi-t%C9%99brizd%C9%99/5271483.html |website=Amerikanın Səsi |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Təbrizdə metro qazıntıları əsnasında tarixi məzarlıq aşkarlanıb |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/t%C9%99brizd%C9%99-metro-qaz%C4%B1nt%C4%B1lar%C4%B1-%C9%99snas%C4%B1nda-tarixi-m%C9%99zarl%C4%B1q-a%C5%9Fkarlan%C4%B1b/5470476.html?utm_source=chatgpt.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-08-05 |title=Iranian artists Pakdel, Darabian selected for Piracicaba cartoon exhibit jury |url=https://www.tehrantimes.com/news/438950/Iranian-artists-Pakdel-Darabian-selected-for-Piracicaba-cartoon |access-date=2026-05-27 |website=Tehran Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Rəhim Baqqal Əsgəri Təbrizdə fəaliyyət göstərmişdir. O, uzun illər karikatura sənəti, mədəni fəaliyyətlər və türkoloji araşdırmalarla məşğul olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Adalet2025&quot;&gt;{{cite web |date=24 iyun 2025 |title=&quot;İran İsraildən gücsüzdür&quot; deyən məşhur azərbaycanlı həbs edildi |url=https://adalet.az/az/posts/detail/iran-israillden-gucsuzdur-deyen-meshur-azerbaycanli-hebs-edildi-1750754613 |website=Ədalət qəzeti |language=az}}&lt;/ref&gt; O sənət məktəbləri ilə də əlaqəli olmuş və Sənət Məktəbləri Direktorlar Birliyinin təsis şurasında yer almışdır.&lt;ref name=&quot;VOAiflas&quot;&gt;{{cite web |date=30 noyabr 2020 |title=İran Azərbaycanında incəsənət mərkəzləri iflas ərəfəsindədir |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/iran-incesenet-merkez/5681680.html |website=Amerikanın Səsi |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı və fəaliyyəti ==
Rəhim Baqqal Əsgəri Təbriz Karikatura Muzeyinin yaradıcılarından biri hesab olunur. Muzey 2005-ci ildə açılmış və Asiyanın ən böyük karikatura muzeylərindən biri kimi təqdim edilmişdir.&lt;ref name=&quot;VOA2020&quot; /&gt; O, beynəlxalq karikatura festivalları və müsabiqələrində də iştirak etmişdir. Müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə münsif və təşkilatçı kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 dekabr 2017 |title=11th Tehran Intl. Cartoon Biennial names winners |url=https://en.mehrnews.com/news/130294/11th-Tehran-Intl-Cartoon-Bienneial-names-winners |website=Mehr News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 fevral 2018 |title=Digital Media Contest to host artists from 17 countries |url=https://en.ifilmtv.ir/News/Content/8349/Digital%20Media%20Contest%20to%20host%2017%20states |website=iFilm |language=en}}&lt;/ref&gt;

Araşdırmaçı kimi o, Azərbaycanın qədim tarixi və Şumer-türk əlaqələri mövzusunda kitablar yazmışdır. 2022-ci ildə onun “Bütün şumer və türk sözlərinin etimoloji müqayisəli analitik tədqiqi” adlı kitabının nəşr olunduğu bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Gunaz2022&quot;&gt;{{cite web |date=3 avqust 2022 |title=Güney Azərbaycanda “Bütün şumer və türk sözlərinin etimoloji müqayisəli analitik tədqiqi” adlı kitab nəşr olunub |url=https://gunaz.tv/az/post/82213 |website=Gunaz TV |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Həbsi ==
2025-ci ilin iyun ayında İran təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən Təbrizdə saxlanıldığı barədə məlumat yayılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 iyun 2025 |title=Azərbaycanlı yazıçı Rəhim Baqqal Əsgəri həbs olundu |url=https://azerbaycan-ruznamesi.org/2025/06/28/az%C9%99rbaycanli-yazici-r%C9%99him-baqqal-%C9%99sg%C9%99ri-h%C9%99bs-olundu/ |website=Azərbaycan Ruznaməsi |language=az}}&lt;/ref&gt; Daha sonra onun sərbəst buraxıldığı bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 iyun 2025 |title=Molla rejimin həbs etdiyi azərbaycanlı yazıçı və karikaturaçı Rəhim Baqqal Əsğəri sərbəst buraxılıb |url=https://gadtb.com/molla-rejimin-h%C9%99bs-etdiyi-az%C9%99rbaycanli-yazici-v%C9%99-karikaturaci-r%C9%99him-baqqal-%C9%99sg%C9%99ri-s%C9%99rb%C9%99st-buraxilib/ |website=GADTB |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ha340qyyucdn4x76iy6cbtemjhcmwlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dəmir yumruq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987967</id>
    <revision>
      <id>8966147</id>
      <parentid>8920855</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16098" sha1="037uasaep3emn6v4zqc8c11kzf4gxu3" xml:space="preserve">'''Dəmir yumruq'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demir-yumrugun-hikmeti-1671838038 |title=&quot;Dəmir yumruğ&quot;un hikməti |author= |date=24 Dekabr 2022 |website=azerbaijan-news.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; — 2020-ci il [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] dövründə [[Azərbaycan]] siyasi ritorikasında geniş istifadə olunmuş ifadədir. İfadə ilk dəfə [[İlham Əliyev|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev]]in çıxışlarında işlədilmiş və sonrakı dövrdə ictimai, siyasi və mədəni sahələrdə geniş yayılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shirvan-ih.gov.az/az/news/1866.html |title=Dəmir yumruq tarix yazdı! |author= |date=18 yanvar 2021 |website=shirvan-ih.gov.az |publisher=Namini Namidə |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Mənşə və istifadəsi ==
[[Azərbaycan dili]]ndə əvvəllər ''&quot;dəmir pəncə&quot;'' və ''&quot;polad bilək&quot;'' kimi bənzər ifadələr işlədilsə də, '''&quot;dəmir yumruq&quot;''' ifadəsi geniş şəkildə 2020-ci ilin sentyabr–noyabr aylarında baş vermiş 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə yayılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/pages/view/azerbaijan/karabakh2 |title=Vətən müharibəsi |author= |date= |website=president.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxış və müraciətlərində bu ifadədən istifadə edərək, düşmənin sülhə gəlməyəcəyi təqdirdə Azərbaycanın qətiyyətli cavab verəcəyini bildirmişdir. İfadə ilkin mərhələdə xəbərdarlıq xarakterli siyasi ritorika kimi işlədilmişdir.

[[İkinci Qarabağ müharibəsi]]nin ilk günlərindən etibarən &quot;dəmir yumruq&quot; ifadəsi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışlarında mütəmadi şəkildə yer almağa başlamışdır. Müharibənin gedişində [[Azərbaycan Ordusu]]nun ardıcıl uğurlar qazanması fonunda Prezident xalqa müraciətlərində bu metaforadan istifadə etmişdir. 24 sentyabr 2020-ci ildə BMT Baş Assambleyasında etdiyi çıxışda&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/40937 |title=İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının 75-ci sessiyasının ümumi debatlarında videoformatda çıxış edib |author= |date=24 sentyabr 2020 |website=president.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; [[Ermənistan]]ın təxribatlarına toxunan İlham Əliyev Azərbaycanın mümkün hərbi təcavüzə qarşı bütün imkanlarını səfərbər etməyə hazır olduğunu bildirmişdir. Müharibə dövründə işğaldan azad edilən şəhər və rayonlarla bağlı xalqa müraciətlərində isə ''&quot;biz bir dəmir yumruq kimi birləşdik&quot;'' ifadəsini vurğulamışdır.

=== Rəsmi çıxışlarda istifadəsi ===
İlham Əliyev &quot;dəmir yumruq&quot; ifadəsindən yalnız müharibə dövründə deyil, sonrakı mərhələdə də rəsmi çıxışlarında istifadə etmişdir. 2020-ci il noyabrın 10-da İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatması ilə əlaqədar xalqa müraciəti zamanı yumruq jesti ilə çıxış etməsi və azad edilmiş şəhərlərin adlarını sadalaması geniş ictimai rezonans doğurmuşdur. Həmin görüntü televiziya və internet vasitəsilə geniş yayılmışdır. Prezidentin 2021-ci ilin yanvar ayında keçirilən müşavirədə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/prezident-ilham-eliyev-unutmasinlar-ki-demir-yumruq-yerindedir-bu-seferlere-son-qoyulmalidir-nbsp-205446 |title=Prezident İlham Əliyev: Unutmasınlar ki, dəmir yumruq yerindədir, bu səfərlərə son qoyulmalıdır |author= |date=07 Yanvar 2021 |website=azerbaijan-news.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; səsləndirdiyi ''&quot;Unutmasınlar ki, dəmir yumruq yerindədir&quot;'' ifadəsi isə Ermənistan tərəfinə yönəlmiş xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilmişdir.

=== Hərbi ritorikada istifadəsi ===
&quot;Dəmir yumruq&quot; ifadəsi 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsi müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlarla əlaqələndirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mod.gov.az/az/pre/41071.html |title=Tariximizin şanlı səhifəsi - &quot;Dəmir yumruq&quot; əməliyyatı |author=Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi |date=23 İyul 2022 |website=mod.gov.az |publisher=Fuad CƏFƏROV |language=az |access-date= 29 may 2026 |archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Müharibə dövründə Azərbaycan Prezidenti və Ali Baş Komandan İlham Əliyev çıxışlarında ordunun fəaliyyətini bu metafora vasitəsilə ifadə etmişdir. Rəsmi çıxış və təhlillərdə bu anlayış Azərbaycan dövləti, cəmiyyəti və ordusunun birlik nümayiş etdirməsini ifadə edən metaforik ifadə kimi işlədilmişdir.

Məhz İkinci Qarabağ müharibəsi müharibəsinin qızğın dövründə — 2020-ci ilin oktyabr ayında [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl]], [[Füzuli rayonu|Füzuli]] və [[Zəngilan rayonu|Zəngilan]] kimi strateji rayonlar işğaldan azad edilərkən &quot;dəmir yumruq&quot; ifadəsi daha geniş yayılmağa başladı. Döyüş əməliyyatları zamanı Azərbaycan Ordusunun göstərdiyi hərbi peşəkarlıq, eləcə də pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə ilə həyata keçirilən taktiki əməliyyatlar müharibə dövründə geniş şəkildə istifadə olunmuşdur. Prezident İlham Əliyev [[Zəfər Paradı|Zəfər paradı]]ndakı&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/48788 |title=İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Vətən müharibəsində Qələbəyə həsr olunmuş Zəfər paradında iştirak ediblər |author= |date=10 dekabr 2020 |website=president.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; çıxışında Azərbaycan xalqının torpaqların azad olunması uğrunda &quot;bir yumruq kimi&quot; birləşdiyini bildirmişdir. Müharibədən sonrakı dövrdə də Silahlı Qüvvələrin hərbi təlimləri və əməliyyatları ilə bağlı məlumatlarda bu ifadədən istifadə olunmağa davam edilmişdir.

== Abidələr və simvolika ==
[[Fayl:İlham Əliyev Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsinə səfər edib.jpg|thumb|Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsində qoyulmuş &quot;[[Dəmir yumruq (abidə)|Dəmir yumruq]]&quot; abidəsi]]
Zaman keçdikcə &quot;dəmir yumruq&quot; ifadəsi təkcə dil elementi kimi deyil, həm də vizual rəmz kimi istifadə olunmağa başlamışdır. 2021-ci ildə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə bu mövzuda ilk abidələr ucaldılmışdır. Bu abidələrdən biri Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsində yerləşən &quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/index.php/az/posts/detail/hadrutda-demir-yumruq-abidesi-ucaldilib-221313 |title=Hadrutda &quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsi ucaldılıb |author= |date= |website=azerbaijan-news.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Zəfər şəhidlərinin xatirə kompleksinin qarşısında ucaldılmış abidə 2021-ci ilin iyun ayında ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur. Abidənin üzərində İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş Azərbaycan əsgərinin fiquru və ordunun istifadə etdiyi pilotsuz uçuş aparatlarının təsvirləri əks olunmuşdur. Yumruq formasında hazırlanmış kompozisiya əsgər və [[PUA]] təsvirləri ilə bəzədilmişdir. Bürüncdən hazırlanan abidənin layihə təşəbbüskarı memar Gülər Elxan qızı olmuş, layihə &quot;Plener Group&quot; şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Abidə üzərində heykəltəraşlar Elxan Əliyev, Azər Məmmədov və Fərid Nəcəfov çalışmış, layihə rəhbəri Cavid Əhmədov olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://olke.az/olke/235103/demir-yumruq-abidesinin-memari-eseri-bes-aya-hazirlamisam/ |title=&quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsinin memarı: &quot;Əsəri beş aya hazırlamışam&quot; |website=Olke.az |language=az |access-date=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Dəmir Yumruq.jpg|thumb|Qala Dövlət Tarix Etnoqrafiya Qoruğunda ucaldılan &quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsi]]
Digər abidələrdən biri [[&quot;Qala&quot; Dövlət Tarix-Etnoqrafiya Qoruğu]]nda ucaldılan &quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsidir. İkinci Qarabağ müharibəsi müharibəsi qazisi, həvəskar heykəltaraş Elvin Manafov tərəfindən ərsəyə gəlmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/qarabag/demir-yumruq-abidesinin-muellifi-tesirlenmemek-qeyri-mumkun-idi |title=&quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsinin müəllifi: &quot;Təsirlənməmək qeyri-mümkün idi&quot; |author= |date=23 sentyabr 2021 |website=report.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/medeniyyet-siyaseti/demir-yumruq-abidesinin-acilisi-olub |title=&quot;Dəmir yumruq&quot; abidəsinin açılışı olub |author= |date=21 sentyabr 2021 |website=report.az |publisher= |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Bununla yanaşı, &quot;Dəmir yumruq&quot; ifadəsinin simvolik izlərinə Azərbaycanın digər bölgələrində də rast gəlinir. 2023-cü ilin mayın 10-da Şuşa şəhərində küçələrdən birinə &quot;Dəmir yumruq&quot; adı verilmişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım [[Mehriban Əliyeva]] həmin küçənin ad lövhəsinin açılış mərasimində iştirak etmişlər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/59694 |title=İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada Dəmir Yumruq küçəsinin lövhəsinin açılışında iştirak ediblər |author= |date=10 May 2023 |website=president.az |publisher= |language=az |access-date= 30 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Mədəniyyət və incəsənətdə ==
İkinci Qarabağ müharibəsi və əldə olunan qələbə Azərbaycan incəsənətinin müxtəlif sahələrində də əks olunmuşdur. Bu mövzuda yaradılmış ilk irihəcmli musiqili səhnə əsərlərindən biri &quot;Dəmir yumruq&quot; zəfər baleti hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/demir_yumruq_baleti_numayis_olunub-2702251 |title=&quot;Dəmir yumruq” baleti nümayiş olunub |author= |date=21.07.2023 |website=azertag.az |publisher=AZƏRTAC |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Balet 2022-ci ildə [[Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası]]nın Opera studiyasında səhnəyə qoyulmuşdur. Gənc bəstəkar İlahə Qismətin müəllifi olduğu birpərdəli əsər 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsinin hadisələrini simvolik formada təqdim edir və əsərin müddəti rəmzi olaraq 44 dəqiqə təşkil edir.

Baletin librettosu və quruluşu Əməkdar artist Yuri Lobaçov tərəfindən hazırlanmış, quruluşçu baletmeysterlər Yuri Lobaçov və Ceyhun Qubadov olmuşdur. Səhnə əsərində hadisələr simvolik və bədii formada təqdim edilsə də, süjet xətti Birinci Qarabağ müharibəsinin şahidi olmuş bir şəxsin sonradan İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak etməsi və qələbə ilə geri dönməsi üzərində qurulmuşdur. &quot;Dəmir yumruq&quot; baleti həm adı, həm də məzmunu etibarilə İkinci Qarabağ müharibəsində qazanılmış qələbəyə həsr olunmuş musiqili səhnə əsərlərindən biridir. Tamaşada Azərbaycan əsgərinin qələbəsini və mübarizə əzmini əks etdirən səhnələr təqdim olunmuşdur. Premyerada şəhid ailələri, qazilər və hərbçilər də iştirak etmişdir.

Teatr sahəsində də İkinci Qarabağ müharibəsi və Zəfər mövzusu müxtəlif səhnə əsərlərində əks olunmuşdur. Müharibədən sonrakı dövrdə Azərbaycanın müxtəlif teatrlarında 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsinə həsr edilmiş tamaşa və səhnə kompozisiyaları hazırlanmışdır. 2021-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı]]nda [[Zəfər Günü (Azərbaycan)|Zəfər Günü]]nə həsr olunmuş &quot;Bir nəfəs qədər&quot; adlı musiqili-dram əsəri səhnələşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/_quotbir_nefes_qeder_quot_tamasasinin_premyerasi_olub-1950216 |title=&quot;Bir nəfəs qədər&quot; tamaşasının premyerası olub |author= |date=13.12.2021 |website=azertag.az |publisher=AZƏRTAC |language=az |access-date= 29 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Tamaşada birlik və həmrəylik mövzularına yer verilmiş, &quot;dəmir yumruq kimi birləşən xalq&quot; motivinə müraciət olunmuşdur.

Bununla yanaşı, müxtəlif bölgələrdə fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələrində ''&quot;Dəmir yumruq&quot;'' adlı ədəbi-bədii kompozisiyalar təqdim edilmişdir. Bu tədbirlərdə şagirdlər, gənclər və incəsənət nümayəndələri İkinci Qarabağ müharibəsinə həsr olunmuş şeirlər səsləndirmiş, musiqi nömrələri və səhnəciklər təqdim etmişlər. Həmçinin [[fləş-mob]]lar, ictimai aksiyalar və digər kütləvi tədbirlər təşkil edilmişdir. 2021-ci ildə [[Ali Baş Komandan (Azərbaycan)|Ali Baş Komandan]] İlham Əliyevin 60 illik yubileyi münasibətilə [[Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsi]]nin təşkilatçılığı ilə [[Şuşa]]da çalışan heyətlə və hərbçilərin iştirakı ilə [[Cıdır düzü]]ndə ''&quot;Dəmir yumruq&quot;'' fləş-mobu,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://old.shusha.gov.az/az/news/94 |title=Cıdır düzündə &quot;Dəmir Yumruq&quot; fləş-mobu təşkil edilib |author= |date= |website=old.shusha.gov.az |publisher=Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsi |language=az |access-date= 30 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; 2025-ci ildə [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın təşəbbüsü, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin dəstəyi və YAP Gəncə şəhər təşkilatının təşkilatçılığı ilə [[Gəncə]]də &quot;Dəmir yumruq və Sülh göyərçini&quot; adlı fləş-mob bu qəbildən olan tədbirlərə aiddir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yap.org.az/az/view/news/101345/gencede-demir-yumruq-ve-sulh-goyerchini-adli-fleshmob-kechirilib |title=Gəncədə &quot;Dəmir yumruq və Sülh göyərçini&quot; adlı fləşmob keçirilib
 |author= |date=24 Dekabr 2025 |website=yap.org.az |publisher=YAP |language=az |access-date= 30 may 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Tədbir zamanı nümayiş etdirilən ''&quot;Dəmir yumruq&quot;'' və ''&quot;Sülh göyərçini&quot;'' kompozisiyaları müvafiq olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və milli birlik ideyalarını, eləcə də sülh və əməkdaşlıq siyasətini simvolizə etmişdir.

Musiqi sahəsində də İkinci Qarabağ müharibəsi və Zəfər mövzusuna həsr olunmuş çoxsaylı əsərlər yaradılmışdır. Müharibədən sonrakı dövrdə hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda marşlar və mahnılar bəstələnmiş, bu əsərlərdə Azərbaycan Ordusu, Ali Baş Komandan və İkinci Qarabağ müharibəsi mövzusu tərənnüm olunmuşdur. Bir sıra musiqi nümunələrinin mətnində ''&quot;dəmir yumruq&quot;'' ifadəsinə də yer verilmişdir.

=== Ədəbiyyatda ===
Qələbədən sonrakı dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatında &quot;dəmir yumruq&quot; obrazına geniş yer verilmişdir. Şair və yazıçılar bu ifadənin yaratdığı simvolik məzmundan istifadə edərək müxtəlif əsərlər qələmə almışlar. Xüsusilə poeziyada &quot;dəmir yumruq&quot; obrazı Azərbaycan əsgərinin gücü, xalqın birliyi və İkinci Qarabağ müharibəsində qazanılmış qələbənin rəmzi kimi təqdim olunmuşdur. Bu mövzuya müraciət edən müəlliflər arasında xalq şairləri ilə yanaşı gənc şairlər də yer almışdır.

== Həmçinin bax ==
* [[Qaldırılmış yumruq]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{YouTube|BqN_GGijaQ4|logo=1|&quot;Dəmir yumruq yerindədir!&quot;}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qarabağ münaqişəsi]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixi]]
[[Kateqoriya:İlham Əliyev]]
[[Kateqoriya:İkinci Qarabağ müharibəsi]]
[[Kateqoriya:2020-ci ildə Azərbaycan]]</text>
      <sha1>037uasaep3emn6v4zqc8c11kzf4gxu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abadanın mühasirəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988045</id>
    <revision>
      <id>8965845</id>
      <parentid>8946300</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8965845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14527" sha1="nnnceglxhl2g0e9w07oah9pbtozuydj" xml:space="preserve">{{hərbi münaqişə}}

'''Abadanın mühasirəsi''' — [[İran–İraq müharibəsi]] çərçivəsində [[İran]]ın [[Abadan]] şəhərinin 1980-ci ilin noyabr ayından etibarən şəhərin [[İraq]] qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alınması prosesidir. Şəhər həmin ilin sentyabr ayında başlayan müharibənin ilk günlərindən etibarən, artıq demək olar ki, hər gün bombalanırdı.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{cite news |title=IRAN-IRAQ FIGHTING FLARES UP |url=https://www.nytimes.com/1981/09/28/world/iran-iraq-fighting-flares-up.html |website=[[The New York Times]] |date=28 September 1981 |accessdate= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Abdoleinen-Ghazaleh&gt;{{cite journal|url=http://smallwarsjournal.com/jrnl/art/ghazalah%E2%80%99s-phased-analysis-of-combat-operations-part-two-of-three|title=Egyptian Field Marshal Abdul-Halim Abu Ghazalah on the Combat Tactics and Strategy of the Iran–Iraq War|series=Ghazalah's Phased Analysis of Combat Operations|first1=Youssef|last1=Aboul-Enein|first2=Andrew|last2=Bertrand|first3=Dorothy|last3=Corley|date=12 April 2012|journal=Small Wars Journal|publisher=Small Wars Foundation|archive-date=4 November 2019|access-date=30 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104031551/https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/ghazalah%E2%80%99s-phased-analysis-of-combat-operations-part-two-of-three|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-03-04 |title=Iraq tightens Abadan Siege |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/10/21/iraq-tightens-abadan-siege/09fb69bc-9e69-464c-a87a-ebe259ce9043/ |access-date=2024-05-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=2017-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828160340/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/10/21/iraq-tightens-abadan-siege/09fb69bc-9e69-464c-a87a-ebe259ce9043/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Intern |first=MERIP |date=2018-10-13 |title=Abadan |url=https://merip.org/2018/10/abadan/ |access-date=2024-05-13 |website=MERIP |language=en-US |archive-date=2024-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513161416/https://merip.org/2018/10/abadan/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Abadan adası]] dünyanın ən böyük neftayırma zavodlarından biri olan [[Abadan Neftayırma Zavodu]]nun yerləşdiyi məkan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/iran00burk_0|title=Iran|last1=Kamin.|first1=Mohammadi|author2=Elliott, Mark|date=2004-01-01|publisher=Lonely Planet|isbn=1740594258|oclc=56651387|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

İraq mühasirəyə 4,500 nəfər əsgərlə başlamışdır, lakin bu say pik həddə 60,000 nəfərə qədər qalxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/10/16/abadan-fight-rages/c25de7e6-8c9f-4651-a113-aa443bb78573/|title=Abadan Fight Rages|newspaper=The Washington Post|access-date=2026-05-30|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814171006/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/10/16/abadan-fight-rages/c25de7e6-8c9f-4651-a113-aa443bb78573/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bundan başqa, İran tərəfi ilkin olaraq 50–60 tank ilə qorunurdu.&lt;ref name=&quot;razoux131&quot;&gt;{{cite book |last1=Razoux |first1=Pierre |title=The Iran-Iraq War |date=2015 |publisher=Harvard University Press, 2015 |isbn=978-0674915718 |page=131 |url=https://books.google.com/books?id=FGsuCwAAQBAJ |access-date=2026-05-30 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219043908/https://books.google.com/books?id=FGsuCwAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Zəmin ==
1980-ci ilin sentyabrında [[İraq Prezidenti]] [[Səddam Hüseyn]] İrana qarşı qəfil hücuma keçmiş və geniş bir cəbhədə İran ərazisini işğal etməyə başlamışdır. İraqın [[Abadan adası]]na hücumla bağlı ilkin planı gücləndirilmiş zirehli diviziyanın [[Bağdad]]dan [[Bəsrə]]yə gedən yol üzərində, Xarkiya yaxınlığında [[Şəttül-Ərəb]] çayını keçməsini, daha sonra isə [[Xürrəmşəhr]] və Abadan şəhərlərini ələ keçirmək üçün cənuba doğru irəliləməsini, ardınca isə ərazidə qalan digər yerli İran bölmələri ilə döyüşə girməsini nəzərdə tuturdu. Hücum üçün nəzərdə tutulan bu gücləndirilmiş diviziyaya 500-600 tank, həmçinin bəzi xüsusi təyinatlı bölmələr daxil edilməklə, ümumilikdə 20 000 nəfərlik şəxsi heyət ayrılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|title=IRAQ vii. IRAN–IRAQ WAR|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|date=15 December 2006|access-date=30 May 2026|archive-date=13 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913183529/http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Xürrəmşəhrə hücumun ilkin uğurlarından ruhlanan İraq komandosları 22 sentyabrda [[Karun çayı]]nı keçərək Abadan şəhərinin sərhədlərinə çatmış, lakin İranın yarımhərbi birləşmələrinin kəskin müqaviməti nəticəsində geri çəkilmək məcburiyyətində qalmışdılar. Bu geriçəkilmə İraq tərəfinə bir neçə tank və zirehli transportyorun itirilməsi hesabına başa gəlmiş və onlar Karun çayının qərb sahilinə çəkilmişdilər.&lt;ref name=&quot;Tactical Evolution Paper2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |page=59 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}&lt;/ref&gt; 2 oktyabrda İraq komandosları tankların müşayiəti ilə Şəttül-Ərəb çayının axarı boyunca 4 kilometr yuxarıda Karun çayını keçməyə nail olmuş və bununla da mühasirənin əsasını qoymuşdular.&lt;ref name=&quot;GWfC&quot;&gt;{{cite book |last=Fisk |first=Robert |authorlink=Robert Fisk |date=2006 |orig-date=2005 |title=The Great War for Civilisation |url=https://archive.org/details/greatwarforcivil0000fisk |edition=2nd |location=London |publisher=[[Harper Perennial]] |pages=[https://archive.org/details/greatwarforcivil0000fisk/page/226 226]-227 |isbn=9781841150086}}&lt;/ref&gt; 4 oktyabr tarixinədək İraq komandirləri Abadandan Əhvaza gedən əsas yolu nəzarətə götürdüklərini məruzə etmişdilər, lakin İraqın Abadana gedən körpünü tamamilə nəzarət altına alması yalnız noyabrın sonlarına təsadüf etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |page=61 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}&lt;/ref&gt;

İraq ordusunun diqqəti davam edən [[Birinci Xürrəmşəhr döyüşü|Xürrəmşəhr döyüşü]]nə yönəldiyi üçün ilkin plan ciddi şəkildə dəyişdirilmişdir. Abadanın sürətlə ələ keçirilməsi və işğal olunması hədəfi, yerli İran bölmələrinin Abadan daxilində təcrid edilməsi və adanın mühasirəyə alınması planı ilə əvəzlənmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |page=63 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Döyüş ==
3 noyabrda İraq qüvvələri İranın [[Xuzistan ostanı]]nda yerləşən Abadan şəhərinə çatmışdır, lakin İranın müqaviməti olduqca güclü olduğundan, İraq komandirləri əraziyə əlavə qüvvələr çağırmışdılar. Təxminən 4500 nəfərlik şəxsi heyətdən və 200 tankdan ibarət olan, nisbətən zəiflədilmiş ikinci zirehli diviziya Abadanın yollarını kəsmək və şəhəri şimal-şərqdən mühasirəyə almaq üçün bölgəyə göndərilmişdir. Bu diviziya şəhərin şimalında Karun çayını keçərək hələ də mühasirədə olan Xürrəmşəhrdən yan keçmişdir. Bu iki İraq diviziyası sayı dəqiq məlum olmayan İran qoşunları ilə qarşı-qarşıya gəlmişdir. Ən etibarlı mənbələrin təxminlərinə görə, Xürrəmşəhri daha şimalda yerləşən iki operativ ehtiyat qüvvə tərəfindən dəstəklənən cəmi bir briqada müdafiə edirdi.&lt;ref name=&quot;Tactical Evolution Paper&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |pages=158 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Mühasirə ==
İraqlılar İranın &quot;Pasdaran&quot; ([[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]]) bölməsi tərəfindən geri oturdulmuşdu, lakin Abadanı üç tərəfdən mühasirəyə almağa və şəhərin bir hissəsini işğal etməyə nail olmuşdular. Bununla belə, İraq qüvvələri göstərilən kəskin müqaviməti qıra bilməmişdir. Şəhərin hələ də İranın nəzarətində olan hissələri gecələr qayıqlar və helikopterlər vasitəsilə təchiz olunmuş, həmçinin itkilərin yerini doldurmaq üçün əlavə qüvvələr qəbul etmişdir. [[İraqlılar]] mühasirəni bir neçə ay davam etdirmişdilər, lakin Abadanı ələ keçirməyə müvəffəq olmamışdılar. Neftayırma zavodu da daxil olmaqla şəhərin böyük bir hissəsi mühasirə və bombardmanlar nəticəsində ağır dərəcədə zədələnmiş və ya dağıdılmışdır.

Orduda mənəvi-psixoloji vəziyyətin pisləşməsi və Şəttül-Ərəb su yolunun hələ də mühasirədə olan [[iranlılar]] tərəfindən bağlanması fonunda Səddam Hüseyn 1981-ci ilin iyununda İraq qoşunlarına hücum əmri vermişdir. İran tərəfi &quot;Pasdaran&quot;, nizami ordu və yerli [[İran ərəbləri|Xuzistan ərəblər]]indən ibarət döyüşçülər də daxil olmaqla, qarnizonu 15 000 nəfərlik şəxsi heyətlə gücləndirmişdi. İraq şəhərə qarşı 60 000 hərbçi və yüzlərlə tankdan istifadə edərək hücuma keçmiş, bununla da iranlılara qarşı 4:1 nisbətində say üstünlüyü əldə etmişdir. Buna baxmayaraq, iranlılar İraqın hücumlarını dəf etməyə nail olmuşdular. İran qüvvələri İraq ordusunun məğlubiyyətə uğradılmasında özlərinin &quot;Chieftain&quot; tanklarından səmərəli şəkildə istifadə etmişdilər.

=== Mühasirənin yarılması ===
22–27 sentyabr 1981-ci il tarixləri arasında İran tərəfi [[&quot;Samənül-Əimmə&quot; əməliyyatı]]nı həyata keçirmişdir. Bu döyüş zamanı İran ilk dəfə olaraq canlı qüvvə dalğası taktikasından genişmiqyaslı şəkildə istifadə etmişdir. Əməliyyat nəticəsində Abadan mühasirəsi yarılmış, İran 3000 nəfər, İraq isə bunun yarısı qədər itki vermişdir. İran 2500 əsir götürmüş və yüzlərlə zirehli texnikanı məhv etmiş, öz tərəfindən isə 170 ədəd M-47, M-48, M-60 Patton və Chieftain tanklarını itirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Naraghi|first1=Ehsan|title=From Palace to Prison: Inside the Iranian Revolution|date=193|publisher=Ivan R. Dee, publisher|isbn=978-1566630337|url=https://books.google.com/books?id=KBpuAAAAMAAJ&amp;q=%22Liberation+of+Khorramshahr%22+24+May}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alalam&quot;&gt;{{cite web|author=Staff Writer|title=Iran celebrates anniversary of liberating Khorramshahr|url=http://en.alalam.ir/news/1596930|website=Alalam|access-date=2023-03-11|archive-date=2016-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617155707/http://en.alalam.ir/news/1596930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

15 oktyabr tarixində iraqlılar Abadanın 1.6 kilometrliyinə qədər irəliləyərək şəhərin radio-televiziya stansiyasını ələ keçirmişdilər. Daha şimalda, Dar Xuyeh yaxınlığındakı İraqın yolu kəsən mövqelərinin yaxınlığında baş vermiş digər bir qarşıdurmada İraqın zirehli qüvvələri [[Əhvaz]]dan gələn və tankların müşayiət etdiyi böyük bir İran konvoyunu pusquya salmışdır. Göründüyü kimi, bu İran birliyi Abadan-Əhvaz magistral yolu vasitəsilə Abadanın mühasirədə olan müdafiəçilərinə təchizat çatdırmağa cəhd göstərirdi. Baş tutan qısa, lakin intensiv döyüşdə İraqın T-55 və T-62 tankları ilə İranın &quot;Chieftain&quot; tankları qarşı-qarşıya gəlmişdir. Hər iki tərəfdən təxminən bir batalyonluq döyüş texnikasının iştirak etdiyi bu kiçikmiqyaslı döyüş İraqın qələbəsi ilə başa çatmışdır, çünki iranlılar ən azı 20 &quot;Chieftain&quot; tankını və digər zirehli maşınları döyüş meydanında qoyaraq piyada halda geri çəkilmişdilər.&lt;ref name=&quot;Tactical Evolution Paper&quot; /&gt;

== Nəticəsi ==
Mühasirədən sonra Abadan şəhəri böyük ölçüdə xarabalığa çevrilmişdir. İraqın Abadana yönələn təhdidinin qarşısı alınmış və [[iranlılar]] İraqa qarşı ilk uğurlu əks-hücum əməliyyatını həyata keçirməyə nail olmuşdular. Bu uğur nəticə etibarilə İraq qoşunlarının İrandan çıxarılması və [[İkinci Xürrəmşəhr döyüşü|1982-ci ildə Xürrəmşəhrin azad edilməsi]] ilə nəticələnmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Abadan]]
[[Kateqoriya:İran-İraq müharibəsi]]</text>
      <sha1>nnnceglxhl2g0e9w07oah9pbtozuydj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Səid Muğanlı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988341</id>
    <revision>
      <id>8966105</id>
      <parentid>8927528</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Said Mughanli]] səhifəsinin adını [[Səid Muğanlı]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8927528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6151" sha1="0bqo5y7qlrlkdxbdpnb8jl4p2dne79b" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Səid Muğanlı|doğum_yeri=Muğan bölgəsi, İran|peşə=Yazıçı, şair, jurnalist, naşir|fəaliyyət_sahəsi=Ədəbiyyat, jurnalistika, nəşriyyat}}'''Said Mughanli''' ([[Azərbaycan dili|Azərbaycanca.]] Səid Muğanlı, [[Fars dili|fars.]] سعید موغانلی) — Güney Azərbaycanlı yazıçı, şair, jurnalist və naşir. Güney Azərbaycan ədəbiyyatının müasir nümayəndələrindən biri hesab olunur. O, Azərbaycan dilində ədəbi yaradıcılıqla yanaşı, nəşriyyat və mədəni fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Modern southern literature&quot;&gt;{{cite web |title=Modern southern literature |url=https://azerbaijan.az/en/related-information/95 |access-date=2026-05-30 |website=Azerbaijan.az |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=525-ci qəzet - Tanıyaq və tanıdaq: Səid Muğanlı |url=https://525.az/news/https%3A%2F%2F525.az%2Fnews%2F135272-taniyaq-ve-tanidaq-seid-muganli |access-date=2026-05-31 |website=525.az}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Səid Muğanlı Cənubi Azərbaycanın Muğan bölgəsində anadan olmuşdur. Tehran və Qum şəhərlərində ali təhsil almış, İslam elmləri və İslam fəlsəfəsi üzrə doktorluq dərəcəsi əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Fəxri Xiyaban böyüklərin muzeyidir – Səid Muğanlı |url=https://simsar.az/news/22531/fexri-xiyaban-boyuklerin-muzeyidir-seid-muganli |access-date=2026-05-30 |website=Simsar.az}}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==
Muğanlı müxtəlif dövrlərdə İranda nəşr olunan ''Yaşmaq'', ''Dilmanc'', ''Günəş'' və ''Birlik'' jurnallarında çalışmışdır. O, həmçinin nəşriyyat fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, 150-yə yaxın kitabın hazırlanması və nəşrində iştirak etmişdir. Bu nəşrlərin əhəmiyyətli hissəsi Azərbaycan ədəbiyyatına həsr olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Said Mughanli: &quot;Iranian intelligence services ban access to Azerbaijani websites&quot; |url=http://www.today.az/news/society/27801.html |access-date=2026-05-31 |website=www.today.az}}&lt;/ref&gt;

Səid Muğanlı Azərbaycan və İran yazıçılarının əsərlərinin nəşri və təbliği istiqamətində fəaliyyət göstərmiş, Azərbaycan ədəbiyyatının fars dilində yayılmasına töhfə vermişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İctimai fəaliyyəti ==
Səid Muğanlı Güney Azərbaycanda Azərbaycan türkcəsinin və milli mədəniyyətin qorunması istiqamətində fəaliyyət göstərmişdir. 2011-ci ildə İran təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən həbs edilmiş, sonradan girov qarşılığında azadlığa buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azerbaijani poet-publicist, arrested in Iran, set free on bail |url=https://en.apa.az/foreign-policy/-155862 |access-date=2026-05-30 |website=APA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alirza Sarrafi, Said Mughanli, Hasan Rashidi and Mehdi Naimi go on hunger strike in jail |url=https://en.apa.az/asia/-91301 |access-date=2026-05-31 |website=Apa.az |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2008-11-05 |title=Four Ethnic Azeris On Hunger Strike In Iranian Prison |language=en |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/Four_Ethnic_Azerbaijanis_On_Hunger_Strike_In_Iranian_Prison/1338623.html |access-date=2026-05-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-09-22 |title=Iran. Craintes de torture et d’autres mauvais traitements / Détention au secret. Alireza Serrafi, Akbar Azad, Hassan Rashidi, Said Mohammadi Mughanli, Hassan Rahimi Bayat, Hossein Haydari, Abbas Naimi, Mehdi Naimi, Sayyad Mohammadian |url=https://www.amnesty.org/zh-hans/documents/mde13/141/2008/fr/ |access-date=2026-05-31 |website=国际特赦组织中文 |language=zh-Hans-CN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=AzadlıqRadiosu |date=2011-06-10 |title=İranda azərbaycanlı yazar Səid Muğanlı həbs olunub |language=az |work=Azadlıq Radiosu |url=https://www.azadliq.org/a/24230198.html |access-date=2026-05-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-10-22 |title=Səid Muğanlı 6 aylıq həbs edilib |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/seid-muganli-6-ayliq-hebs-edilib-6050 |access-date=2026-05-31 |website=Qafqazinfo |language=az}}&lt;/ref&gt;

2012-ci ildə həbs cəzasının qalan hissəsini çəkmək üçün yenidən məhkəməyə müraciət etsə də, İran qanunvericiliyinə əsasən azadlığa buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Səid Muğanlı həbsdən azad edilib |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/said-muganli-hebs-azadliq/1444141.html |access-date=2026-05-30 |website=Amerikanın Səsi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fərhadoğlu |first=Tapdıq |date=2011-06-14 |title=Səid Muğanlının həbsinin səbəbləri məlum olub |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/sid-muanlnn-hbsinin-sbblri-mlum-olub-123807009/722638.html |access-date=2026-05-31 |website=Voice of America |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bot Verification |url=https://davam.az/index.php?newsid=4829 |access-date=2026-05-31 |website=davam.az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-09-29 |title=Səid Muğanlı: Yanğını qonşular söndürdülər [Audio] |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/said-muganli-iran/1517406.html |access-date=2026-05-31 |website=Voice of America |language=az}}&lt;/ref&gt;

2021-ci ildə İranın ETTELAAT (Kəşfiyyat Nazirliyi) əməkdaşları tərəfindən Ərdəbil vilayətinin Üngüt bölgəsində saxlanılmış və naməlum istiqamətə aparılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2021-10-20 |title=Azərbaycanlı fəal Səid Muğanlı tutuqlanıb |url=https://gunaz.tv/az/post/4393 |access-date=2026-05-30 |website=GünAz TV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Güney Azərbaycanın gənc şairi Səid Muğanlı hələ də Evin həbsxanasındadır |url=https://www.gunaz.tv/az/post/17806 |access-date=2026-05-31 |website=GÜNEY AZƏRBAYCANIN AZADLIQ SƏSİ |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Ədəbiyyatda yeri ==
Səid Muğanlı Güney Azərbaycanın çağdaş ədəbi nəslinin nümayəndələri sırasında göstərilir. Onun adı Güney Azərbaycanın müasir yazarlarını təqdim edən beynəlxalq nəşrlərdə və antologiyalarda yer almışdır.&lt;ref name=&quot;Modern southern literature&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>0bqo5y7qlrlkdxbdpnb8jl4p2dne79b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şervin Şadpur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988345</id>
    <revision>
      <id>8966099</id>
      <parentid>8948606</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Shervin Shadpour]] səhifəsinin adını [[Şervin Şadpur]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8948606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="cvevf788w418ql8gx4iuawk5i8opeeq" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd|s=Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
== Shervin Shadpour ==
'''Shervin Shadpour''' ([[Azərbaycan dili|Azərbaycanca.]] Şervin Şadpur, [[Fars dili|fars.]] شروین شادپور) —  Kanadada fəaliyyət göstərən Güney Azərbaycan əsilli mədəniyyət təşkilatçısı və diaspor fəalıdır. O, Turkuaz Turkic Art and Culture Foundation təşkilatının rəhbərlərindən biri kimi Türk və Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması sahəsində fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;diaspora1&quot;&gt;{{cite web |title=Toronto hosted Turkuaz Turkic Multicultural Festival |url=https://diaspor.gov.az/en/news-detail/toronto-hosted-turkuaz-turkic-multicultural-festival-6203 |accessdate=2026-05-30 |publisher=State Committee on Work with Diaspora of Azerbaijan}}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==
Shervin əsasən Kanadada Türk dünyası və Azərbaycan mədəniyyətinin tanıdılması, diaspor tədbirlərinin təşkili və mədəni layihələrin idarə olunması sahəsində fəaliyyət göstərir. O, Turkuaz Turkic Art and Culture Foundation çərçivəsində keçirilən festival və mədəni tədbirlərin təşkilində iştirak etmişdir.&lt;ref name=&quot;diaspora1&quot; /&gt;

== Turkuaz layihəsi ==
Turkuaz Turkic Art and Culture Foundation Türk xalqlarının mədəni irsini qorumaq, inkişaf etdirmək və beynəlxalq auditoriyaya təqdim etmək məqsədi daşıyan mədəni təşkilatdır. Shadpour bu təşkilatın idarə heyətində və layihə rəhbərliyində iştirak etmişdir.&lt;ref name=&quot;trend&quot;&gt;{{cite web |title=Azerbaijan joins hands with Turkic nations at Toronto’s Turkuaz Festival |url=https://www.trend.az/azerbaijan/4104429.html |accessdate=2026-05-30 |publisher=Trend News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-11 |title=Azerbaijani culture promoted at festival in Canada [PHOTOS] |url=https://www.azernews.az/culture/228503.html |access-date=2026-05-31 |website=Azernews.Az |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tabriz Music and Dance Ensemble ilə əlaqə ==
Shervin Shadpour Tabriz Music and Dance Ensemble ilə bağlı mədəni tədbirlərin təşkilində və diaspora layihələrində iştirak etmişdir. Bu ansambl Azərbaycan musiqisi və rəqslərinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına yönəlmiş fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Arshin mal alan” on the Vancouver stage |url=https://diaspor.gov.az/index.php/en/news-detail/arshin-mal-alan-on-the-vancouver-stage-6845 |access-date=2026-05-31 |website=diaspor.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The operetta “O olmasın, bu olsun” (“If Not That One, Then This One”) was staged in Canada |url=https://diaspor.gov.az/index.php/en/news-detail/the-operetta-o-olmasin-bu-olsun-if-not-that-one-then-this-one-was-staged-in-canada-6131 |access-date=2026-05-31 |website=diaspor.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyət istiqamətləri ==

* Mədəniyyət və incəsənət layihələri
* Diaspora təşkilatlanması
* Türk-Azərbaycan mədəni irsinin tanıdılması
* Beynəlxalq festival və tədbirlərin təşkili

== İstinadlar ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>cvevf788w418ql8gx4iuawk5i8opeeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988391</id>
    <revision>
      <id>8966295</id>
      <parentid>8947572</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7818" sha1="8svy7g56xfx7zg0q3c7rpd13nre3mjj" xml:space="preserve">{{Musiqiçi}}
'''Alena Şirmanova-Kostebelova''' ({{lang-cs|Alena Shirmanova-Kostebelova}}; {{DVTY}}) — '''Aiko''' adı ilə tanınan [[Çexiya]]lı [[müğənni]] və [[bəstəkar]]. 
== Həyatı ==
Alena Şirmanova-Kostebelova 26 dekabr 1999-cu ildə [[Rusiya]]nın [[Moskva]] şəhərində anadan olub. Beş yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Çexiyanın [[Karlovı Varı]] şəhərinə köçüb.

== Karyerası ==
[[Fayl:Aiko 04.jpg|250px|thumb|left|Aiko Madriddə Eurovision Pre-Party 2024-də]]
2015-ci ildə Şirmanova &quot;Česko Slovenská SuperStar&quot; istedad şousunun dördüncü mövsümündə iştirak edib. Daha sonra musiqi karyerası qurmaq üçün [[Böyük Britaniya krallığı|Böyük Britaniyaya]] köçüb. Əvvəlcə [[London]]da, sonradan isə [[Brayton]]da məskunlaşıb. &quot;Aiko&quot; səhnə adı altında 2018-ci ildə öz adını daşıyan debüt albomunu, 2020-ci ildə isə ilk sinqlı &quot;Hunt&quot;ın da daxil olduğu &quot;Expiration Date&quot; albomunu işıq üzünə çıxarıb. Onun səhnə adı [[Yaponiya]] mədəniyyətinə olan sevgisi ilə uşaqlıq ləqəbi olan &quot;Ayka&quot;nın birləşməsindən yaranıb.

O, &quot;[[Tayms-skver|Tayms Meydanı]]&quot;ndakı (Times Square) ekranlarda görünən ilk çexiyalı sənətçi və &quot;Spotify Equal&quot; kampaniyasında iştirak edən ilk çexiyalı qadın ifaçı olub. Aiko &quot;Rock for People&quot;, &quot;ESNS&quot;, &quot;Metronome Prague&quot;, &quot;The Great Escape&quot;, &quot;Grape&quot;, &quot;Nouvelle Prague&quot;, &quot;Sziget&quot; və &quot;Waves Vienna&quot; festivallarında çıxış edib, həmçinin Alis Merton, &quot;Black Honey&quot;, Loren Rut Uord və Tamino kimi adların bəzi turnelərində dəstək sənətçisi (bədii rəhbər) kimi onları müşayiət edib. Onun bəzi mahnıları &quot;Teen Mom&quot; və &quot;Love Island&quot; televiziya şoularına daxil edilib.

Aiko 13 oktyabr 2023-cü ildə &quot;Fortune's Child&quot; adlı üçüncü albomunu təqdim edib. 28 noyabr 2023-cü ildə onun &quot;Pedestal&quot; mahnısı ilə 2024 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün Çexiya milli seçiminin iştirakçılarından biri olduğu elan edilib. Dekabrın 13-də isə o, seçimin qalibi elan olunub. Müsabiqədə o, ikinci yarımfinaldan mərhələ keçə bilməyib və 16 iştirakçı arasında 38 xalla 11-ci yeri tutub.

== Şəxsi həyatı ==
Aiko 2025-ci ilin mayında [[Biseksuallıq|biseksual]] olduğunu bəyan edib. O, hazırda [[2024 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə &quot;Megara&quot; qrupunun üzvü kimi [[San-Marino]]nu təmsil edən ispaniyalı təbilçi Ket Almaqro ilə münasibətdədir.
== Diskoqrafiyası ==
=== Studiya albomları ===
[[File:Aiko and Kat Almagro @ Eurofesta 2025 - 01.jpg|thumb|300px|right|Aiko və Kat Almaqro]]
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Adı 
! scope=&quot;col&quot; | Təfərrütları
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Expiration Date''
|
* Buraxılış ili: 17 iyul 2020&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/5PIWYXOhr5t36Fm1mxEFLV |title=Expiration Date - Album by Aiko |publisher=[[Spotify]] |access-date=5 July 2024 |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909033403/https://open.spotify.com/album/5PIWYXOhr5t36Fm1mxEFLV |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Leybl: Independent music]
* Format: [[Musiqi yükləmə]], Streaminq 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Fortune's Child''
|
* Buraxılış ili: 13 oktyabr 2023&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/4CjY3RnccWWHglcx2D6Hwr |title=Fortune's Child - Album by Aiko |publisher=[[Spotify]] |access-date=5 July 2024 |archive-date=22 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522204341/https://open.spotify.com/album/4CjY3RnccWWHglcx2D6Hwr |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Leybl: Self-released
* Format: [[Musiqi yükləmə]], Streaminq 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Aikonic''
|
* Buraxılış ili: 28 iyun 2024&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/3D3e4B1bGx5FWmCCWbHAYv |title=AIKONIC - Album by Aiko |publisher=[[Spotify]] |access-date=5 July 2024 |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710152613/https://open.spotify.com/album/3D3e4B1bGx5FWmCCWbHAYv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Leybl: 420 Production
* Format: [[Musiqi yükləmə]], Streaminq 
|}

=== Mini-albomlar (EP-lər) ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Adı
! scope=&quot;col&quot; | Təfərrütları
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Aiko''
|
* Buraxılış ili: 25 avqust 2018&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/1dhpqgxH0XoZRclwm1y1M9 |title=AIKO - Album by Aiko |publisher=[[:en:Spotify]] |access-date=5 July 2024 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213082905/https://open.spotify.com/album/1dhpqgxH0XoZRclwm1y1M9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Leybl: Self-released
* Format: [[Musiqi yükləmə]], Streaminq 
|}

=== Sinqlları ===
==== Əsas sənətçi kimi ====
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Adı
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | İl
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;1&quot; | Çatlarda ən yüksək yer
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Albom 
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot; | [[:en:AGATA (organization)|LTU]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20-3/|title=2024 20-os savaitės klausomiausi (Top 100)|language=lt|publisher=[[:en:AGATA (organization)|AGATA]]|date=17 May 2024|access-date=17 May 2024|archive-date=17 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517144154/https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20-3/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Hunt&quot;
| 2020
| —
| ''Expiration Date''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Power&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2021
| —
| rowspan=&quot;3&quot; | ''Fortune's Child''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Daughter of the Sun&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Gemini&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Alter Ego&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2022
| —
| rowspan=&quot;2&quot; {{Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;I Want to Be Perfect&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Restless&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(with Boy Jr.)&lt;/small&gt;
| —
| rowspan=&quot;4&quot; | ''Fortune's Child''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Instincts&quot;
| rowspan=&quot;3  | 2023
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Lucky Streak&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;[[:en:Pedestal (Aiko song)|Pedestal]]&quot;
| 49
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;White Flag&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2024
| —
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Aikonic''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Hunger&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(with [[:en:Teya (singer)|Teya]])&lt;/small&gt;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Regal&quot;
| —
| rowspan=&quot;9&quot; {{Non-album singles}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Cleopatra&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; | 2025
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;{{lang|es|Mi amor|i=no}}&quot;{{efn|Both in Spanish and English versions.}}
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;I Need a Minute&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Shotgun&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;F1 Machine&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Villainize Me&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Time&quot;
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Medusa&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(with The Silver Spoons)&lt;/small&gt;
| 2026
| —
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;| &quot;—&quot; albomun həmin regionda hit-parada daxil olmadığını və ya işıq üzü görmədiyini bildirir.
|}

==== Qonaq müğənni kimi ====
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Sinql
! scope=&quot;col&quot; | İl
! scope=&quot;col&quot; | Albom 
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Why Don't You&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Ivo Blahunek)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2023
| Albom olmayan sinql
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;The Internet&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Noisy Pots)&lt;/small&gt;
| ''A Trip of Being''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Come Closer&quot;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Tonya Graves və Blanka Maderová ilə&lt;br&gt; Teza və Aiko)&lt;/small&gt;
| Albom olmayan sinql
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Commons category-inline}}
* {{official website|www.aikomakesmusic.com}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:&quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:2024 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Çexiya müğənniləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Çexiyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri]]</text>
      <sha1>8svy7g56xfx7zg0q3c7rpd13nre3mjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sevil Süleymani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988526</id>
    <revision>
      <id>8966097</id>
      <parentid>8927510</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Sevil Suleymani]] səhifəsinin adını [[Sevil Süleymani]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8927510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5696" sha1="ls86d9vai157sucv2n39vwlwh95585f" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Sevil Suleymani|milliyyəti=Amerikalı-İranlı|təhsili=Sosiologiya doktorası}}'''Sevil Suleymani''' ([[Azərbaycan dili|Azerbaycanca.]] Sevil Süleymani, [[Fars dili|fars.]] سویل سیمانی) — Güney Azərbaycanlı qadın hüquqları, gender bərabərliyi və İran Azərbaycanında qadınların sosial vəziyyəti ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınan azərbaycanlı tədqiqatçı, sosioloq, və ictimai fəaldır. O, xüsusilə İran Azərbaycanında qadınlara qarşı zorakılıq, erkən nikahlar, namus cinayətləri və qadın hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |date=25 iyul 2020 |title=Sevil Süleymani: İran Azərbaycanı bölgələrindən gələn xəbərlər göstərir ki, qadınlara qarşı zorakılıqlar artıb |url=https://www.turkqadini.com/2020/07/25/sevil-suleymani-iran-az%C9%99rbaycani-bolg%C9%99l%C9%99rind%C9%99n-g%C9%99l%C9%99n-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r-gost%C9%99rir-ki-qadinlara-qarsi-zorakiliqlar-artib/ |access-date=31 may 2026 |website=Türk Qadını}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-23 |title=Why does the West ignore Iran hanging a child marriage victim? {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/opinion/article-896541 |access-date=2026-05-31 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Voices of South Azerbaijan: The Price of Being Unrecognized: Epistemic Exclusion and the Burden of Speaking as an Azerbaijani Turk Woman in Academia |url=https://southaz.blogspot.com/2025/10/the-price-of-being-unrecognized.html |access-date=2026-05-31 |website=Voices of South Azerbaijan}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və təhsili ==
Sevil Süleymani ABŞ-ın Kaliforniya ştatında yerləşən [[San Dieqo Dövlət Universiteti]]ndə qadın hüquqları üzrə magistr təhsili almışdır. O, qadın və gender məsələləri üzrə araşdırmaçı kimi fəaliyyət göstərmiş və İran Azərbaycanında qadınların sosial vəziyyəti, məişət zorakılığı və gender bərabərsizliyi ilə bağlı çıxışlar etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-15 |title=How “Women, Life, Freedom” Was Contained |url=https://en.irandraft.com/sevil-how-woman-life-freedom-was-contained-en/ |access-date=2026-05-31 |website=Iran Draft |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==
Süleymani İran cəmiyyətində etnik və qadın hüquqları, gender əsaslı zorakılıq və hüquqi bərabərlik məsələləri ilə bağlı araşdırmalar aparmışdır. O, xüsusilə İranın Talış bölgəsində 14 yaşlı Romina Əşrəfinin atası tərəfindən öldürülməsindən sonra namus cinayətləri və İran qanunvericiliyində bu kimi hallara verilən cəzalar barədə açıqlamaları ilə diqqət çəkmişdir. Süleymani bildirmişdir ki, İranda qızını öldürən ata bəzi hallarda çox yüngül cəzalarla qarşılaşa bilir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 iyun 2020 |title=Sevil Süleymani: İranda qızını qətlə yetirən ata çox yüngül cəzayla qarşılaşa bilir |url=https://www.turkqadini.com/2020/06/04/sevil-suleymani-iranda-qizini-q%C9%99tl%C9%99-yetir%C9%99n-ata-cox-yungul-c%C9%99zayla-qarsilasa-bilir/ |access-date=31 may 2026 |website=Türk Qadını}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası dövründə İran Azərbaycanında qadınlara qarşı məişət zorakılığının və sosial problemlərin artdığı barədə açıqlamalar vermişdir. O, pandemiyanın qadınlar üzərində həm iqtisadi, həm də psixoloji təsirlərini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

2022-ci ildə Mahsa Əmininin ölümündən sonra başlayan etirazlar zamanı Süleymani İran qadınlarının hüquq və azadlıq mübarizəsi haqqında çıxışlar etmiş və etnik azlıqlardan olan qadınların problemlərinin ictimai müzakirələrdə daha çox yer almasının vacibliyini vurğulamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 noyabr 2022 |title=Sevil Süleymani: İktidar, Baskı ve Direniş Hikayesi: İranlı Kadınlar Nasıl Bir Devrime Öncülük Ediyor? |url=https://www.turkqadini.com/2022/11/09/sevil-suleymani-iktidar-baski-ve-direnis-hikayesi-iranli-kadinlar-nasil-bir-devrime-onculuk-ediyor/ |access-date=31 may 2026 |website=Türk Qadını}}&lt;/ref&gt; Həmin ildə ''Forbes'' jurnalında yayımlanan müsahibəsində İran qadınlarının rəhbərlik etdiyi etiraz hərəkatını şərh etmiş və etnik azlıqlardan olan qadınların təcrübələrinin ictimai müzakirələrdə daha çox yer almalı olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gassam Asare |first=Janice |date=8 November 2022 |title=A Story Of Power, Oppression And Resistance: How Iranian Women Are Leading A Revolution |url=https://www.forbes.com/sites/janicegassam/2022/11/08/a-story-of-power-oppression-and-resistance-how-iranian-women-are-leading-a-revolution/ |access-date=31 may 2026 |website=Forbes}}&lt;/ref&gt;

== Seçilmiş əsərləri ==

* ''Azerbaijani Women in Iran: Oppression, Empowerment, Agency'' (2020)
* ''Navigating Marginality: Agency and Empowerment of Turk Women in Azerbaijan'' (2025)&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Suleymani |first=Sevil |year=2025 |title=Navigating Marginality: Agency and Empowerment of Turk Women in Azerbaijan |journal=Journal of Historical Sociology |doi=10.1111/johs.70037}}&lt;/ref&gt;
* ''Decolonizing Academia: Epistemic Gatekeeping and Revisiting “Womanhood” in Global South Studies'' (2026)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Sevil Suleymani – Research Profile |url=https://www.researchgate.net/profile/Sevil-Suleymani |access-date=31 may 2026 |website=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;
* ''Persophilia and Aryanism: Beyond Orientalism in European Intellectual Thought'' (2026)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ls86d9vai157sucv2n39vwlwh95585f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yaşar Hakakpur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988551</id>
    <revision>
      <id>8966101</id>
      <parentid>8927507</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Yashar Hakak Pour]] səhifəsinin adını [[Yaşar Hakakpur]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8927507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7914" sha1="2zzxzlmqx7eid8drnejg0b2t2ucnbr5" xml:space="preserve">{{Şəxs|fəaliyyəti=insan hüquqları fəalı|tanınır=Azərbaycanlı siyasi məhbusların müdafiəsi və insan hüquqları fəaliyyəti}}'''Yashar Hakak Pour''' ([[Azərbaycan dili|Azərbaycanca.]] Yaşar Həkkakpur, [[Fars dili|fars.]] یاشار حکاک پور) Kanadada fəaliyyət göstərən azərbaycanlı insan hüquqları fəalı və [[İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusların Müdafiəsi Assosiasiyası]]nın (ADAPP) direktorudur. O, İranda siyasi məhbus olmuş, sonradan isə insan hüquqları fəalı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Həkkakpur İran azərbaycanlılarının hüquqları, siyasi məhbuslar, ana dilində təhsil və etnik ayrı-seçkilik məsələləri ilə bağlı fəaliyyəti ilə tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Association for the Defense of Azerbaijani Political Prisoners in Iran (ADAPP) regarding environmental protesters arrested in Qara Qeshlaq village |url=https://www.aznews.tv/press-release-jan-11-2024-association-for-the-defense-of-azerbaijani-political-prisoners-in-iran-adap-regarding-environmental-protesters-arrested-in-qara-qeshlaq-village/ |access-date=31 may 2026 |website=AzNews TV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010 |title=Azerbaijani rights activist to be given 50 lashes in Iran |url=https://news.am/en/news/12228 |access-date=2026-05-31 |website=Armenia News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-19 |title=Another Schoolgirl Beaten By Iranian Security In Critical Condition |url=https://www.iranintl.com/en/202210193976 |access-date=2026-05-31 |website=www.iranintl.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=نشریه کار {{!}} ارگان سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) |url=https://kar-online.com/ |access-date=2026-05-31 |language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مصاحبه صدای آمریکا با یاشار حکاک پور مسئول روابط عمومی آداپ در خصوص قتل مجید امیری شاعر آذربایجانی در تبریز |url=https://gunaz.tv/fa/post/52853 |access-date=2026-05-31 |website=صدای آزادی آذربایجان جنوبی |language=fa}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Yaşar əslən [[Marağa]] şəhərindəndir. Sonradan Kanadaya köçmüş və burada insan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. O, xüsusilə İran azərbaycanlılarının hüquqları və siyasi məhbusların müdafiəsi istiqamətində beynəlxalq kampaniyalarda iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Association for the Defence of Azerbaijani Political Prisoners in Iran (ADAPP) |url=https://www.canadacompanyregistry.com/companies/association-for-the-defence-of-azerbaijani-political-prisoners-in-iran-adapp/ |access-date=31 may 2026 |website=Canada Company Registry}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Channel |first=Aznews TV |date=2025-02-18 |title=فدرالیسم چیست؟ نویسنده:یاشار حکاک پور • Aznews TV |language=fa-IR |work=Aznews TV |url=https://www.aznews.tv/%D9%81%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DA%A9-%D9%BE%D9%88%D8%B1/ |access-date=2026-05-31}}&lt;/ref&gt;

== Fəaliyyəti ==
Həkkakpur [[İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusların Müdafiəsi Assosiasiyası]]nın (ADAPP) rəhbərlərindən biri olmuşdur. Təşkilat İran azərbaycanlılarının insan hüquqları vəziyyəti, siyasi məhbuslar, dil hüquqları və etnik ayrı-seçkiliklə bağlı beynəlxalq məlumatlandırma fəaliyyəti aparır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 November 2010 |title=Association for Defence of Azerbaijani Political Prisoners in Iran (ADAPP) |url=https://iranian.com/main/blog/savalan/association-defence-azerbaijani-political-prisoners-iran-adapp.html |access-date=31 may 2026 |website=Iranian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Association for the Defense of Azerbaijani Political Prisoners in Iran (ADAPP) |url=https://www.advocacynet.org/advocacy-partner/association-for-the-defense-of-azerbaijani-political-prisoners-in-iran-adapp-iran/ |access-date=31 may 2026 |website=The Advocacy Project}}&lt;/ref&gt;

Onun rəhbərliyi dövründə ADAPP [[Urmu gölü]] böhranı, siyasi həbslər, ana dili hüquqları və İranın qeyri-fars xalqlarına münasibəti ilə bağlı çoxsaylı bəyanatlar yaymışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 September 2011 |title=ADAPP appeals for preservation of Lake Urmia |url=https://iranian.com/main/blog/savalan/adapp-appeals-preservation-lake-urmia.html |access-date=31 may 2026 |website=Iranian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 February 2025 |title=ADAPP Strongly Condemns Iranian Parliament’s Rejection of Mother Language Courses |url=https://www.aznews.tv/adapp-strongly-condemns-iranian-parliaments-rejection-of-mother-language-courses/ |access-date=31 may 2026 |website=AzNews TV}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ildə Həkkakpur ADAPP adından Qara Qışlaq kəndində ekoloji etirazlar zamanı saxlanılan fəallarla bağlı beynəlxalq ictimaiyyətə müraciət etmiş və İran hökumətini insan hüquqlarını pozmaqda ittiham etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Association for the Defense of Azerbaijani Political Prisoners in Iran (ADAPP) regarding environmental protesters arrested in Qara Qeshlaq village |url=https://www.aznews.tv/press-release-jan-11-2024-association-for-the-defense-of-azerbaijani-political-prisoners-in-iran-adap-regarding-environmental-protesters-arrested-in-qara-qeshlaq-village/ |access-date=31 may 2026 |website=AzNews TV}}&lt;/ref&gt;

== Etiraz aksiyalarında hücuma məruz qalması ==
2025-ci ildə Kanadada keçirilən İranla bağlı etiraz aksiyalarından biri zamanı Yaşar Həkkakpur Azərbaycan bayrağı daşıdığı üçün bir qrup monarxist və ya Rza Pəhləvi tərəfdarı kimi təqdim olunan şəxslərlə mübahisə yaşamışdır. Hadisə ilə bağlı yayımlanan məlumatlara görə, o, fiziki hücuma məruz qalmış.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Şahçılar azərbaycanlı fəala hücum ediblər |url=https://gadtb.com/sahcilar-az%C9%99rbaycanli-f%C9%99ala-hucum-edibl%C9%99r/ |access-date=31 may 2026 |website=GADTB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mahoutchi |first=Farid |date=2026-05-29 |title=ARD Investigation Exposes Violent Campaign by Supporters of the Son of Iran's Ousted Shah |url=https://www.ncr-iran.org/en/fake-opposition/ard-investigation-exposes-violent-campaign-by-supporters-of-irans-former-crown-prince/ |access-date=2026-05-31 |website=NCRI |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boffey |first=Daniel |last2=reporter |first2=Daniel Boffey Chief |date=2026-05-25 |title=Opposition divided: battle among Iranian regime’s opponents plays out on London streets |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/25/iran-regime-opponents-london-shah-pahlavi-mek |access-date=2026-05-31 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/reels/DTZlgokDHJN/ |access-date=2026-05-31 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

Hadisə İran diasporunda etnik kimlik, milli simvollar və müxalif qruplar arasındakı münasibətlərlə bağlı müzakirələrə səbəb olmuşdur. Sosial mediada yayımlanan videolarda Həkkakpurun Azərbaycan bayrağının İran daxilində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının kimliyini ifadə etdiyini müdafiə etdiyi görünür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Şahçılar azərbaycanlı fəala hücum ediblər |url=https://gadtb.com/sahcilar-az%C9%99rbaycanli-f%C9%99ala-hucum-edibl%C9%99r/ |access-date=31 may 2026 |website=GADTB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=South Azerbaijani man debates with Pahlavi supporters in the Canadian demonstration |url=https://www.reddit.com/r/SouthAzerbaijan/comments/1qc3ich/south_azerbaijani_man_debates_with_pahlavi/ |access-date=31 may 2026 |website=Reddit}}&lt;/ref&gt;

== Bax həmçinin ==

* [[İran azərbaycanlıları]]
* [[Urmu gölü]]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>2zzxzlmqx7eid8drnejg0b2t2ucnbr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əlirza Əsgərzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988581</id>
    <revision>
      <id>8966103</id>
      <parentid>8926381</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Alireza Asgharzadeh]] səhifəsinin adını [[Əlirza Əsgərzadə]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8926381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="cx5uvrmq3cvqpk4zvf1zaxo7tz8tlcw" xml:space="preserve">{{Şəxs|orijinal_ad=Alireza Asgharzadeh}}'''Alireza Asgharzadeh''' ([[Azərbaycan dili|Azərbaycanca.]] Əlirza Əsğərzadə, [[Fars dili|fars.]] علیرضا عسگرزاده) — İran əsilli kanadalı sosioloq və tədqiqatçıdır. O, etnik münasibətlər, millətçilik, irqçilik, dil siyasəti və İranın etnik müxtəlifliyi sahələrində apardığı araşdırmalarla tanınır. Əsgərzadə uzun illər Kanadadakı [[York Universiteti (Kanada)|York Universitetində]] təhsil sosiologiyası üzrə dərs demişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last=Asgharzadeh |first=Alireza |title=Iran and the Challenge of Diversity: Islamic Fundamentalism, Aryanist Racism, and Democratic Struggles |publisher=Palgrave Macmillan |year=2007}}&lt;/ref&gt;

== Elmi fəaliyyəti ==
Əsğərzadənin tədqiqatları əsasən İranın çoxmillətli quruluşu, dövlət quruculuğu prosesində milli kimlik siyasəti, dil hüquqları və etnik azlıqların vəziyyəti ilə bağlıdır. O, İran tarixşünaslığında və siyasi diskursunda ariyaçılıq (Aryanizm) anlayışının rolunu araşdırmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Onun əsərlərində İranın qeyri-fars xalqlarının, o cümlədən Azərbaycan türklərinin, kürdlərin, bəlucların və ərəblərin dil və mədəni hüquqları məsələlərinə xüsusi diqqət ayrılmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Əsərləri ==

=== Kitablar ===

* Asgharzadeh, Alireza (2007). ''Iran and the Challenge of Diversity: Islamic Fundamentalism, Aryanist Racism, and Democratic Struggles''. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 9781403975638.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Asgharzadeh |first=Alireza |title=Iran and the Challenge of Diversity: Islamic Fundamentalism, Aryanist Racism, and Democratic Struggles |publisher=Palgrave Macmillan |year=2007 |isbn=9781403975638}}&lt;/ref&gt;

* Asgharzadeh, Alireza; Lawson, Erica; Oka, Keyleen U.; Wahab, Amar, red. (2007). ''Diasporic Ruptures: Globality, Migrancy, and Expressions of Identity. Volume I''. Brill.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Asgharzadeh |first1=Alireza |title=Diasporic Ruptures: Globality, Migrancy, and Expressions of Identity. Volume I |last2=Lawson |first2=Erica |last3=Oka |first3=Keyleen U. |last4=Wahab |first4=Amar |publisher=Brill |year=2007}}&lt;/ref&gt;

* Asgharzadeh, Alireza; Lawson, Erica; Oka, Keyleen U.; Wahab, Amar, red. (2007). ''Diasporic Ruptures: Globality, Migrancy, and Expressions of Identity. Volume II''. Brill.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Asgharzadeh |first1=Alireza |title=Diasporic Ruptures: Globality, Migrancy, and Expressions of Identity. Volume II |last2=Lawson |first2=Erica |last3=Oka |first3=Keyleen U. |last4=Wahab |first4=Amar |publisher=Brill |year=2007}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[İran azərbaycanlıları]]
* [[Millətçilik]]
* [[York Universiteti]]

== İstinadlar ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>cx5uvrmq3cvqpk4zvf1zaxo7tz8tlcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gültən Akın</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988808</id>
    <revision>
      <id>8966265</id>
      <parentid>8961730</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nilufar.J</username>
        <id>276138</id>
      </contributor>
      <origin>8966265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10231" sha1="3ujknt5q90a24waemsz9zss2dpfrgdn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}{{Şair}}
'''Gültən Akın Cankoçaq''' ({{DVTY}}) – türk şairi və yazıçısı. 

O, 1950-ci illərdən başlayaraq qismən İkinci Yeni Hərəkat üslubunda görünən bir şairdir, lakin 1970-ci illərdəki şeirlərindən etibarən fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|başlık = Nilüfer İlhan, Gülten Akın Şiirinde Kent, Göç ve Gecekondu Algısı, ''Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1/4 Yıl:2012'2|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşiv-url = https://web.archive.org/web/20160109153051/http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|arşiv-tarihi = 9 Ocak 2016|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və qırxdan çox şeirinə musiqi bəstələnib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|başlık = İnceliklerin Şairi Son Yolculuğuna Uğurlandı|url = https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|yayıncı = Milliyet|erişimtarihi = 5 Nisan 2020|dil = Türkçe|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200405164643/https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|arşivtarihi = 5 Nisan 2020|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
O, 23 yanvar 1933-cü ildə Yozqatda anadan olub. İbtidai təhsilini Yozqatın Sorğun rayonunda alıb. O, 1940-cı illərdə doğma şəhəri Yozqatdan Ankaraya köçüb və orta təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Liseyində alıb. 1955-ci ildə [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetinin]] Hüquq fakültəsini bitirib. 

O, 1956-cı ildə Yaşar Cankoçak ilə evlənib və onların beş övladı olub. Ərinin rayon qubernatoru vəzifəsi ilə əlaqədar olaraq, 1958-1972-ci illər arasında Anadolunun müxtəlif rayonlarında yaşayıb. Gevaş, Alucra, Gerze, Saray rayonlarında və Kahramanmaraşda köməkçi vəkil, vəkil və müəllim kimi işləyib.

1972-ci ildə Ankaraya köçüb və ''Türk Dil Qurumunun Tərtib və Seçmə Şöbəsində'' çalışıb. O, həmçinin ''Mədəniyyət Nazirliyinin Nəşrlər üzrə Məsləhət Şurasının'' üzvü olub. O, demokratik kütləvi təşkilatların yenidən qurulması səylərində iştirak edib. İnsan Hüquqları Assosiasiyası, Xalq Evləri və Dil Assosiasiyası kimi təşkilatların təsisçisi və meneceri kimi fəaliyyət göstərib. O, 1978-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1980-ci illərdə o, oğlunun həbsxanada olduğu müddətdə yaşadığı təcrübələri şeirlərində əks etdirib. Onun oğlu Ankarada bank soyğununda iştirak etdiyinə görə həbs olunub, işi Şentepe İnqilab Yolu məhkəməsi ilə birləşdirilib və əvvəlcə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib, lakin sonradan Ali Məhkəmə tərəfindən cəzası ləğv edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|başlık = Ece Temel Kuran, Ellerini Görsem Oğlumun, ''Bir Gün gazetesi, 09.12.2005''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151109062907/http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|arşivtarihi = 9 Kasım 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; O, &quot;42 Gün&quot; (1986) kitabında Mamak Həbsxanasında baş verən aclıq aksiyasını təsvir edib. O, [[Balıkəsir ili|Balıkəsirdə]] Burhaniye rayonunda yaşayıb. O, 4 noyabr 2015-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Dəfn mərasimi 6 noyabr 2015-ci il, cümə günü ''Kocatepe'' məscidində keçirilib və [[Karşıyaka]] qəbiristanlığında dəfn edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|başlık = Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi = 5 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151107005623/http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|arşivtarihi = 7 Kasım 2015|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Onun ilk şeiri olan &quot;Çin nağılı&quot; 1951-ci ilin aprel ayında &quot;Son Xəbər&quot; qəzetində dərc olunub. O, az tanınan bu şeiri cəmi 18 yaşında ikən yazıb və heç vaxt kitablarına daxil etməyib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|başlık = Gülten Akın’ın yeri ve zamanı - K24|erişimtarihi = 12 Nisan 2021|dil = Türkçe|çalışma = T24|arşivurl = https://web.archive.org/web/20210408182038/https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|arşivtarihi = 8 Nisan 2021}}&lt;/ref&gt; Kitablarına daxil edilmiş ilk şeiri 1952-ci ildə Ankara Hüquq Fakültəsində tələbə ikən &quot;Mülkiye&quot; jurnalında dərc olunub. O, Gültən Akın, Cemal Sürəyya, Sezai Karakoç və Ece Ayhan ilə eyni vaxtda [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetində]] tələbə olub.&lt;ref&gt; https://www.worldcat.org/oclc/42002121 | başlık = Şiir üzerine notlar | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-503-6 | oclc = 42002121 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125853/https://www.worldcat.org/title/siir-uzerine-notlar/oclc/42002121 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 

Gülten Akının şeirləri sonralar &quot;Hisar&quot;,  &quot;Varlık&quot;, &quot;Yeditəpə&quot; və &quot;Türk Dili&quot; kimi jurnallarda dərc olunub. İlk şeirləri əsasən təbiət, sevgi, ayrılıq və həsrət mövzularına yönəlsə də, sonrakı dövrlərdə sosial mövzulara müraciət edib.

O, şeirlərində folklor elementlərindən geniş istifadə edib. Poeziya haqqında yazılarını toplayan 1983-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Nəsrdə Poeziyanı Ətraf Mühitə Yığışdırmaq&quot; kitabında xalq mənbələrinə dərindən nüfuz etmək istəyini &quot;Xalqda mövcud olan mahiyyəti və formanı dialektik şəkildə yüksəltmək, poeziyanı yüksəldərkən xalqın həyatını və həyat tərzini yüksəltməyə kömək etmək&quot; sözləri ilə izah edib.&lt;ref&gt;https://www.worldcat.org/oclc/40492609 | başlık = Şiiri düzde kuşatmak | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-480-3 | oclc = 40492609 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125825/https://www.worldcat.org/title/siiri-duzde-kusatmak/oclc/40492609 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; Onun 1978-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Həyat Hekayəsi&quot; adlı qısa avtobioqrafiyasında yer alan &quot;Mənim üçün demək olar ki, bütün şeirlərim müəyyən faktlara və reallıqlara əsaslanır&quot; cümləsi də texniki baxımdan eyni metoda işarə edib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və 40 dan çox şeirinə mahnı bəstələnib.  Bəstələnən şeirlərindən biri, Sezen Aksunun 1993-cü ildə  çıxan albomuna adını verən &quot;Dəli Qızın Türküsü&quot; olub.  

2008-ci ildə Fazıl Hüsnü Dağlarcanın vəfatından sonra &quot;Milliyet&quot; qəzetinin keçirdiyi &quot;Ən Böyük Yaşayan Türk Şairi&quot; sorğusunda ən çox səs toplayan Gülten Akın,&lt;ref&gt;http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|başlık = Miraç Zeynep Özkartal, 'Dağlarca'nın Halefi Gülten Akın mı?, ''Milliyet gazetesi, 28.12.2008''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20160306110439/http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|arşivtarihi = 6 Mart 2016|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə &quot;Məni soruşsan&quot;  kitabını nəşr etdirib və bu kitaba görə &quot;Metin Altıok Poeziya Mükafatına&quot; layiq görülüb.&lt;ref&gt; = http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|başlık = Metin Altıok Ödülü Gülten Akın’a, ''Radikal Kitap 05.06.2014''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20150709064548/http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|arşivtarihi = 9 Temmuz 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Akın poeziyadan başqa ədəbi janrlara az maraq göstərsə də, yeddi qısa pyes yazmışdır. Teatr əsərlərində qadınlar, evlilik, sistemin tənqidi, yoxsulluq, tənhalıq, qocalıq və yadlaşma kimi mövzulara diqqət yetirib.&lt;ref&gt;http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|başlık = Melih Erzen, Gülten Akın’ın Tiyatro Eserleri Üzerine İçerik Bağlamında Bir Değerlendirme, ''Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/4 Spring 2013''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115132949/http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

=== Bəzi şeir kitabları ===

* &quot;Külək Saatı&quot; (1956)

* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; (1960)

* &quot;Dayaz&quot; (1964)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; (1971)
* &quot;Maraş və Ökkeş dastanı&quot; (1972)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot; (1976)
* &quot;Seyran Dastanı&quot; (1979)
* &quot;Himnlər&quot; (1983)
* &quot;Sevgi Davam Edir&quot; (1991)
* &quot;Sonra Qocaldım&quot; (1995)
* &quot;Sakit Həyətlər&quot; (1998)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot; (2003)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; ,1956 - 1971 Şeirlər Toplusu I (2004)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot;, 1972 - 1983 Şeirlər Toplusu II (2004)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot;, 1991 - 2013 Şeirlər Toplusu III (2004)

=== Nəsr mətnləri ===

* &quot;Nəsrdə Poeziyanı Əhatə etmək&quot; (1996)

=== Bəstələnmiş şeirləri ===

* &quot;Böyü balam&quot;- Qrup Yorum (1987), Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
* &quot;Dəli qızın mahnısı&quot; - Sezen Aksu (1993)
* &quot;Qara və Ağ&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Məni Unutma&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Ərtoğrul üçün ağı&quot; - Qrup Yorum
* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; - Simge Pınar (2019)

== Mükafatları ==

* 1955 - Varlık şeir müsabiqəsində birinci mükafat
* 1965 - Türk Dil Dərnəyi Şeir Mükafatı, Sığda ilə

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>3ujknt5q90a24waemsz9zss2dpfrgdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966266</id>
      <parentid>8966265</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nilufar.J</username>
        <id>276138</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10570" sha1="tdy7zqr7qs4zpd12fm0314iz6dqatf3" xml:space="preserve">{{iş gedir}}{{Şair}}
'''Gültən Akın Cankoçaq''' ({{DVTY}}) – türk şairi və yazıçısı. 

O, 1950-ci illərdən başlayaraq qismən İkinci Yeni Hərəkat üslubunda görünən bir şairdir, lakin 1970-ci illərdəki şeirlərindən etibarən fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|başlık = Nilüfer İlhan, Gülten Akın Şiirinde Kent, Göç ve Gecekondu Algısı, ''Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1/4 Yıl:2012'2|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşiv-url = https://web.archive.org/web/20160109153051/http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|arşiv-tarihi = 9 Ocak 2016|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və qırxdan çox şeirinə musiqi bəstələnib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|başlık = İnceliklerin Şairi Son Yolculuğuna Uğurlandı|url = https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|yayıncı = Milliyet|erişimtarihi = 5 Nisan 2020|dil = Türkçe|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200405164643/https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|arşivtarihi = 5 Nisan 2020|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
O, 23 yanvar 1933-cü ildə Yozqatda anadan olub. İbtidai təhsilini Yozqatın Sorğun rayonunda alıb. O, 1940-cı illərdə doğma şəhəri Yozqatdan Ankaraya köçüb və orta təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Liseyində alıb. 1955-ci ildə [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetinin]] Hüquq fakültəsini bitirib. 

O, 1956-cı ildə Yaşar Cankoçak ilə evlənib və onların beş övladı olub. Ərinin rayon qubernatoru vəzifəsi ilə əlaqədar olaraq, 1958-1972-ci illər arasında Anadolunun müxtəlif rayonlarında yaşayıb. Gevaş, Alucra, Gerze, Saray rayonlarında və Kahramanmaraşda köməkçi vəkil, vəkil və müəllim kimi işləyib.

1972-ci ildə Ankaraya köçüb və ''Türk Dil Qurumunun Tərtib və Seçmə Şöbəsində'' çalışıb. O, həmçinin ''Mədəniyyət Nazirliyinin Nəşrlər üzrə Məsləhət Şurasının'' üzvü olub. O, demokratik kütləvi təşkilatların yenidən qurulması səylərində iştirak edib. İnsan Hüquqları Assosiasiyası, Xalq Evləri və Dil Assosiasiyası kimi təşkilatların təsisçisi və meneceri kimi fəaliyyət göstərib. O, 1978-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1980-ci illərdə o, oğlunun həbsxanada olduğu müddətdə yaşadığı təcrübələri şeirlərində əks etdirib. Onun oğlu Ankarada bank soyğununda iştirak etdiyinə görə həbs olunub, işi Şentepe İnqilab Yolu məhkəməsi ilə birləşdirilib və əvvəlcə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib, lakin sonradan Ali Məhkəmə tərəfindən cəzası ləğv edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|başlık = Ece Temel Kuran, Ellerini Görsem Oğlumun, ''Bir Gün gazetesi, 09.12.2005''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151109062907/http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|arşivtarihi = 9 Kasım 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; O, &quot;42 Gün&quot; (1986) kitabında Mamak Həbsxanasında baş verən aclıq aksiyasını təsvir edib. O, [[Balıkəsir ili|Balıkəsirdə]] Burhaniye rayonunda yaşayıb. O, 4 noyabr 2015-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Dəfn mərasimi 6 noyabr 2015-ci il, cümə günü ''Kocatepe'' məscidində keçirilib və [[Karşıyaka]] qəbiristanlığında dəfn edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|başlık = Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi = 5 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151107005623/http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|arşivtarihi = 7 Kasım 2015|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Onun ilk şeiri olan &quot;Çin nağılı&quot; 1951-ci ilin aprel ayında &quot;Son Xəbər&quot; qəzetində dərc olunub. O, az tanınan bu şeiri cəmi 18 yaşında ikən yazıb və heç vaxt kitablarına daxil etməyib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|başlık = Gülten Akın’ın yeri ve zamanı - K24|erişimtarihi = 12 Nisan 2021|dil = Türkçe|çalışma = T24|arşivurl = https://web.archive.org/web/20210408182038/https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|arşivtarihi = 8 Nisan 2021}}&lt;/ref&gt; Kitablarına daxil edilmiş ilk şeiri 1952-ci ildə Ankara Hüquq Fakültəsində tələbə ikən &quot;Mülkiye&quot; jurnalında dərc olunub. O, Gültən Akın, Cemal Sürəyya, Sezai Karakoç və Ece Ayhan ilə eyni vaxtda [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetində]] tələbə olub.&lt;ref&gt; https://www.worldcat.org/oclc/42002121 | başlık = Şiir üzerine notlar | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-503-6 | oclc = 42002121 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125853/https://www.worldcat.org/title/siir-uzerine-notlar/oclc/42002121 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 

Gülten Akının şeirləri sonralar &quot;Hisar&quot;,  &quot;Varlık&quot;, &quot;Yeditəpə&quot; və &quot;Türk Dili&quot; kimi jurnallarda dərc olunub. İlk şeirləri əsasən təbiət, sevgi, ayrılıq və həsrət mövzularına yönəlsə də, sonrakı dövrlərdə sosial mövzulara müraciət edib.

O, şeirlərində folklor elementlərindən geniş istifadə edib. Poeziya haqqında yazılarını toplayan 1983-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Nəsrdə Poeziyanı Ətraf Mühitə Yığışdırmaq&quot; kitabında xalq mənbələrinə dərindən nüfuz etmək istəyini &quot;Xalqda mövcud olan mahiyyəti və formanı dialektik şəkildə yüksəltmək, poeziyanı yüksəldərkən xalqın həyatını və həyat tərzini yüksəltməyə kömək etmək&quot; sözləri ilə izah edib.&lt;ref&gt;https://www.worldcat.org/oclc/40492609 | başlık = Şiiri düzde kuşatmak | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-480-3 | oclc = 40492609 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125825/https://www.worldcat.org/title/siiri-duzde-kusatmak/oclc/40492609 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; Onun 1978-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Həyat Hekayəsi&quot; adlı qısa avtobioqrafiyasında yer alan &quot;Mənim üçün demək olar ki, bütün şeirlərim müəyyən faktlara və reallıqlara əsaslanır&quot; cümləsi də texniki baxımdan eyni metoda işarə edib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və 40 dan çox şeirinə mahnı bəstələnib.  Bəstələnən şeirlərindən biri, Sezen Aksunun 1993-cü ildə  çıxan albomuna adını verən &quot;Dəli Qızın Türküsü&quot; olub.  

2008-ci ildə Fazıl Hüsnü Dağlarcanın vəfatından sonra &quot;Milliyet&quot; qəzetinin keçirdiyi &quot;Ən Böyük Yaşayan Türk Şairi&quot; sorğusunda ən çox səs toplayan Gülten Akın,&lt;ref&gt;http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|başlık = Miraç Zeynep Özkartal, 'Dağlarca'nın Halefi Gülten Akın mı?, ''Milliyet gazetesi, 28.12.2008''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20160306110439/http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|arşivtarihi = 6 Mart 2016|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə &quot;Məni soruşsan&quot;  kitabını nəşr etdirib və bu kitaba görə &quot;Metin Altıok Poeziya Mükafatına&quot; layiq görülüb.&lt;ref&gt; = http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|başlık = Metin Altıok Ödülü Gülten Akın’a, ''Radikal Kitap 05.06.2014''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20150709064548/http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|arşivtarihi = 9 Temmuz 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Akın poeziyadan başqa ədəbi janrlara az maraq göstərsə də, yeddi qısa pyes yazmışdır. Teatr əsərlərində qadınlar, evlilik, sistemin tənqidi, yoxsulluq, tənhalıq, qocalıq və yadlaşma kimi mövzulara diqqət yetirib.&lt;ref&gt;http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|başlık = Melih Erzen, Gülten Akın’ın Tiyatro Eserleri Üzerine İçerik Bağlamında Bir Değerlendirme, ''Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/4 Spring 2013''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115132949/http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

=== Bəzi şeir kitabları ===

* &quot;Külək Saatı&quot; (1956)

* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; (1960)

* &quot;Dayaz&quot; (1964)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; (1971)
* &quot;Maraş və Ökkeş dastanı&quot; (1972)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot; (1976)
* &quot;Seyran Dastanı&quot; (1979)
* &quot;Himnlər&quot; (1983)
* &quot;Sevgi Davam Edir&quot; (1991)
* &quot;Sonra Qocaldım&quot; (1995)
* &quot;Sakit Həyətlər&quot; (1998)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot; (2003)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; ,1956 - 1971 Şeirlər Toplusu I (2004)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot;, 1972 - 1983 Şeirlər Toplusu II (2004)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot;, 1991 - 2013 Şeirlər Toplusu III (2004)

=== Nəsr mətnləri ===

* &quot;Nəsrdə Poeziyanı Əhatə etmək&quot; (1996)

=== Bəstələnmiş şeirləri ===

* &quot;Böyü balam&quot;- Qrup Yorum (1987), Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
* &quot;Dəli qızın mahnısı&quot; - Sezen Aksu (1993)
* &quot;Qara və Ağ&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Məni Unutma&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Ərtoğrul üçün ağı&quot; - Qrup Yorum
* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; - Simge Pınar (2019)

== Mükafatları ==

* 1955 - Varlık şeir müsabiqəsində birinci mükafat
* 1965 - Türk Dil Dərnəyi Şeir Mükafatı, Sığda ilə&lt;ref&gt;=Erken|ad=Birgül|başlık=Gülten Akın’ın Hayatı, Eserleri ve Sanatı|tür=Yüksek Lisans|yıl=2010|yayıncı=Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Edebiyatı Bilim Dalı|yer=[[Edirne]]|isbn=|oclc=|sayfa=52|sayfalar=|url=|erişimtarihi=16 Temmuz 2018|yazarbağı=}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>tdy7zqr7qs4zpd12fm0314iz6dqatf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966267</id>
      <parentid>8966266</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nilufar.J</username>
        <id>276138</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10756" sha1="ksfj05esq55ttu2w35rt5l1bd0nbab1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}{{Şair}}
'''Gültən Akın Cankoçaq''' ({{DVTY}}) – türk şairi və yazıçısı. 

O, 1950-ci illərdən başlayaraq qismən İkinci Yeni Hərəkat üslubunda görünən bir şairdir, lakin 1970-ci illərdəki şeirlərindən etibarən fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|başlık = Nilüfer İlhan, Gülten Akın Şiirinde Kent, Göç ve Gecekondu Algısı, ''Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1/4 Yıl:2012'2|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşiv-url = https://web.archive.org/web/20160109153051/http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|arşiv-tarihi = 9 Ocak 2016|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və qırxdan çox şeirinə musiqi bəstələnib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|başlık = İnceliklerin Şairi Son Yolculuğuna Uğurlandı|url = https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|yayıncı = Milliyet|erişimtarihi = 5 Nisan 2020|dil = Türkçe|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200405164643/https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|arşivtarihi = 5 Nisan 2020|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
O, 23 yanvar 1933-cü ildə Yozqatda anadan olub. İbtidai təhsilini Yozqatın Sorğun rayonunda alıb. O, 1940-cı illərdə doğma şəhəri Yozqatdan Ankaraya köçüb və orta təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Liseyində alıb. 1955-ci ildə [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetinin]] Hüquq fakültəsini bitirib. 

O, 1956-cı ildə Yaşar Cankoçak ilə evlənib və onların beş övladı olub. Ərinin rayon qubernatoru vəzifəsi ilə əlaqədar olaraq, 1958-1972-ci illər arasında Anadolunun müxtəlif rayonlarında yaşayıb. Gevaş, Alucra, Gerze, Saray rayonlarında və Kahramanmaraşda köməkçi vəkil, vəkil və müəllim kimi işləyib.

1972-ci ildə Ankaraya köçüb və ''Türk Dil Qurumunun Tərtib və Seçmə Şöbəsində'' çalışıb. O, həmçinin ''Mədəniyyət Nazirliyinin Nəşrlər üzrə Məsləhət Şurasının'' üzvü olub. O, demokratik kütləvi təşkilatların yenidən qurulması səylərində iştirak edib. İnsan Hüquqları Assosiasiyası, Xalq Evləri və Dil Assosiasiyası kimi təşkilatların təsisçisi və meneceri kimi fəaliyyət göstərib. O, 1978-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1980-ci illərdə o, oğlunun həbsxanada olduğu müddətdə yaşadığı təcrübələri şeirlərində əks etdirib. Onun oğlu Ankarada bank soyğununda iştirak etdiyinə görə həbs olunub, işi Şentepe İnqilab Yolu məhkəməsi ilə birləşdirilib və əvvəlcə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib, lakin sonradan Ali Məhkəmə tərəfindən cəzası ləğv edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|başlık = Ece Temel Kuran, Ellerini Görsem Oğlumun, ''Bir Gün gazetesi, 09.12.2005''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151109062907/http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|arşivtarihi = 9 Kasım 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; O, &quot;42 Gün&quot; (1986) kitabında Mamak Həbsxanasında baş verən aclıq aksiyasını təsvir edib. O, [[Balıkəsir ili|Balıkəsirdə]] Burhaniye rayonunda yaşayıb. O, 4 noyabr 2015-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Dəfn mərasimi 6 noyabr 2015-ci il, cümə günü ''Kocatepe'' məscidində keçirilib və [[Karşıyaka]] qəbiristanlığında dəfn edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|başlık = Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi = 5 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151107005623/http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|arşivtarihi = 7 Kasım 2015|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Onun ilk şeiri olan &quot;Çin nağılı&quot; 1951-ci ilin aprel ayında &quot;Son Xəbər&quot; qəzetində dərc olunub. O, az tanınan bu şeiri cəmi 18 yaşında ikən yazıb və heç vaxt kitablarına daxil etməyib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|başlık = Gülten Akın’ın yeri ve zamanı - K24|erişimtarihi = 12 Nisan 2021|dil = Türkçe|çalışma = T24|arşivurl = https://web.archive.org/web/20210408182038/https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|arşivtarihi = 8 Nisan 2021}}&lt;/ref&gt; Kitablarına daxil edilmiş ilk şeiri 1952-ci ildə Ankara Hüquq Fakültəsində tələbə ikən &quot;Mülkiye&quot; jurnalında dərc olunub. O, Gültən Akın, Cemal Sürəyya, Sezai Karakoç və Ece Ayhan ilə eyni vaxtda [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetində]] tələbə olub.&lt;ref&gt; https://www.worldcat.org/oclc/42002121 | başlık = Şiir üzerine notlar | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-503-6 | oclc = 42002121 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125853/https://www.worldcat.org/title/siir-uzerine-notlar/oclc/42002121 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 

Gülten Akının şeirləri sonralar &quot;Hisar&quot;,  &quot;Varlık&quot;, &quot;Yeditəpə&quot; və &quot;Türk Dili&quot; kimi jurnallarda dərc olunub. İlk şeirləri əsasən təbiət, sevgi, ayrılıq və həsrət mövzularına yönəlsə də, sonrakı dövrlərdə sosial mövzulara müraciət edib.

O, şeirlərində folklor elementlərindən geniş istifadə edib. Poeziya haqqında yazılarını toplayan 1983-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Nəsrdə Poeziyanı Ətraf Mühitə Yığışdırmaq&quot; kitabında xalq mənbələrinə dərindən nüfuz etmək istəyini &quot;Xalqda mövcud olan mahiyyəti və formanı dialektik şəkildə yüksəltmək, poeziyanı yüksəldərkən xalqın həyatını və həyat tərzini yüksəltməyə kömək etmək&quot; sözləri ilə izah edib.&lt;ref&gt;https://www.worldcat.org/oclc/40492609 | başlık = Şiiri düzde kuşatmak | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-480-3 | oclc = 40492609 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125825/https://www.worldcat.org/title/siiri-duzde-kusatmak/oclc/40492609 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; Onun 1978-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Həyat Hekayəsi&quot; adlı qısa avtobioqrafiyasında yer alan &quot;Mənim üçün demək olar ki, bütün şeirlərim müəyyən faktlara və reallıqlara əsaslanır&quot; cümləsi də texniki baxımdan eyni metoda işarə edib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və 40 dan çox şeirinə mahnı bəstələnib.  Bəstələnən şeirlərindən biri, Sezen Aksunun 1993-cü ildə  çıxan albomuna adını verən &quot;Dəli Qızın Türküsü&quot; olub.  

2008-ci ildə Fazıl Hüsnü Dağlarcanın vəfatından sonra &quot;Milliyet&quot; qəzetinin keçirdiyi &quot;Ən Böyük Yaşayan Türk Şairi&quot; sorğusunda ən çox səs toplayan Gülten Akın,&lt;ref&gt;http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|başlık = Miraç Zeynep Özkartal, 'Dağlarca'nın Halefi Gülten Akın mı?, ''Milliyet gazetesi, 28.12.2008''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20160306110439/http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|arşivtarihi = 6 Mart 2016|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə &quot;Məni soruşsan&quot;  kitabını nəşr etdirib və bu kitaba görə &quot;Metin Altıok Poeziya Mükafatına&quot; layiq görülüb.&lt;ref&gt; = http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|başlık = Metin Altıok Ödülü Gülten Akın’a, ''Radikal Kitap 05.06.2014''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20150709064548/http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|arşivtarihi = 9 Temmuz 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Akın poeziyadan başqa ədəbi janrlara az maraq göstərsə də, yeddi qısa pyes yazmışdır. Teatr əsərlərində qadınlar, evlilik, sistemin tənqidi, yoxsulluq, tənhalıq, qocalıq və yadlaşma kimi mövzulara diqqət yetirib.&lt;ref&gt;http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|başlık = Melih Erzen, Gülten Akın’ın Tiyatro Eserleri Üzerine İçerik Bağlamında Bir Değerlendirme, ''Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/4 Spring 2013''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115132949/http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

=== Bəzi şeir kitabları ===

* &quot;Külək Saatı&quot; (1956)

* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; (1960)

* &quot;Dayaz&quot; (1964)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; (1971)
* &quot;Maraş və Ökkeş dastanı&quot; (1972)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot; (1976)
* &quot;Seyran Dastanı&quot; (1979)
* &quot;Himnlər&quot; (1983)
* &quot;Sevgi Davam Edir&quot; (1991)
* &quot;Sonra Qocaldım&quot; (1995)
* &quot;Sakit Həyətlər&quot; (1998)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot; (2003)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; ,1956 - 1971 Şeirlər Toplusu I (2004)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot;, 1972 - 1983 Şeirlər Toplusu II (2004)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot;, 1991 - 2013 Şeirlər Toplusu III (2004)

=== Nəsr mətnləri ===

* &quot;Nəsrdə Poeziyanı Əhatə etmək&quot; (1996)

=== Bəstələnmiş şeirləri ===

* &quot;Böyü balam&quot;- Qrup Yorum (1987), Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
* &quot;Dəli qızın mahnısı&quot; - Sezen Aksu (1993)
* &quot;Qara və Ağ&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Məni Unutma&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Ərtoğrul üçün ağı&quot; - Qrup Yorum
* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; - Simge Pınar (2019)

== Mükafatları ==

* 1955 - Varlık şeir müsabiqəsində birinci mükafat
* 1965 - Türk Dil Dərnəyi Şeir Mükafatı, Sığda ilə&lt;ref&gt;=Erken|ad=Birgül|başlık=Gülten Akın’ın Hayatı, Eserleri ve Sanatı|tür=Yüksek Lisans|yıl=2010|yayıncı=Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Edebiyatı Bilim Dalı|yer=[[Edirne]]|isbn=|oclc=|sayfa=52|sayfalar=|url=|erişimtarihi=16 Temmuz 2018|yazarbağı=}}&lt;/ref&gt;
* 1972 - Maraş və Ökkeş dastanı ilə TRT İncəsənət Mükafatları Müsabiqəsində Nailiyyət Mükafatı.
* 1977 - Mərsiyə və Xalq Mahnıları ilə Yeditepe Şeir Mükafatı.

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>ksfj05esq55ttu2w35rt5l1bd0nbab1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966269</id>
      <parentid>8966267</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nilufar.J</username>
        <id>276138</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10845" sha1="hcze6g4d5m9iub3kauvcyck4c096gjy" xml:space="preserve">{{iş gedir}}{{Şair}}
'''Gültən Akın Cankoçaq''' ({{DVTY}}) – türk şairi və yazıçısı. 

O, 1950-ci illərdən başlayaraq qismən İkinci Yeni Hərəkat üslubunda görünən bir şairdir, lakin 1970-ci illərdəki şeirlərindən etibarən fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|başlık = Nilüfer İlhan, Gülten Akın Şiirinde Kent, Göç ve Gecekondu Algısı, ''Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1/4 Yıl:2012'2|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşiv-url = https://web.archive.org/web/20160109153051/http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|arşiv-tarihi = 9 Ocak 2016|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və qırxdan çox şeirinə musiqi bəstələnib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|başlık = İnceliklerin Şairi Son Yolculuğuna Uğurlandı|url = https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|yayıncı = Milliyet|erişimtarihi = 5 Nisan 2020|dil = Türkçe|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200405164643/https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|arşivtarihi = 5 Nisan 2020|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
O, 23 yanvar 1933-cü ildə Yozqatda anadan olub. İbtidai təhsilini Yozqatın Sorğun rayonunda alıb. O, 1940-cı illərdə doğma şəhəri Yozqatdan Ankaraya köçüb və orta təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Liseyində alıb. 1955-ci ildə [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetinin]] Hüquq fakültəsini bitirib. 

O, 1956-cı ildə Yaşar Cankoçak ilə evlənib və onların beş övladı olub. Ərinin rayon qubernatoru vəzifəsi ilə əlaqədar olaraq, 1958-1972-ci illər arasında Anadolunun müxtəlif rayonlarında yaşayıb. Gevaş, Alucra, Gerze, Saray rayonlarında və Kahramanmaraşda köməkçi vəkil, vəkil və müəllim kimi işləyib.

1972-ci ildə Ankaraya köçüb və ''Türk Dil Qurumunun Tərtib və Seçmə Şöbəsində'' çalışıb. O, həmçinin ''Mədəniyyət Nazirliyinin Nəşrlər üzrə Məsləhət Şurasının'' üzvü olub. O, demokratik kütləvi təşkilatların yenidən qurulması səylərində iştirak edib. İnsan Hüquqları Assosiasiyası, Xalq Evləri və Dil Assosiasiyası kimi təşkilatların təsisçisi və meneceri kimi fəaliyyət göstərib. O, 1978-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1980-ci illərdə o, oğlunun həbsxanada olduğu müddətdə yaşadığı təcrübələri şeirlərində əks etdirib. Onun oğlu Ankarada bank soyğununda iştirak etdiyinə görə həbs olunub, işi Şentepe İnqilab Yolu məhkəməsi ilə birləşdirilib və əvvəlcə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib, lakin sonradan Ali Məhkəmə tərəfindən cəzası ləğv edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|başlık = Ece Temel Kuran, Ellerini Görsem Oğlumun, ''Bir Gün gazetesi, 09.12.2005''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151109062907/http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|arşivtarihi = 9 Kasım 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; O, &quot;42 Gün&quot; (1986) kitabında Mamak Həbsxanasında baş verən aclıq aksiyasını təsvir edib. O, [[Balıkəsir ili|Balıkəsirdə]] Burhaniye rayonunda yaşayıb. O, 4 noyabr 2015-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Dəfn mərasimi 6 noyabr 2015-ci il, cümə günü ''Kocatepe'' məscidində keçirilib və [[Karşıyaka]] qəbiristanlığında dəfn edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|başlık = Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi = 5 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151107005623/http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|arşivtarihi = 7 Kasım 2015|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Onun ilk şeiri olan &quot;Çin nağılı&quot; 1951-ci ilin aprel ayında &quot;Son Xəbər&quot; qəzetində dərc olunub. O, az tanınan bu şeiri cəmi 18 yaşında ikən yazıb və heç vaxt kitablarına daxil etməyib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|başlık = Gülten Akın’ın yeri ve zamanı - K24|erişimtarihi = 12 Nisan 2021|dil = Türkçe|çalışma = T24|arşivurl = https://web.archive.org/web/20210408182038/https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|arşivtarihi = 8 Nisan 2021}}&lt;/ref&gt; Kitablarına daxil edilmiş ilk şeiri 1952-ci ildə Ankara Hüquq Fakültəsində tələbə ikən &quot;Mülkiye&quot; jurnalında dərc olunub. O, Gültən Akın, Cemal Sürəyya, Sezai Karakoç və Ece Ayhan ilə eyni vaxtda [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetində]] tələbə olub.&lt;ref&gt; https://www.worldcat.org/oclc/42002121 | başlık = Şiir üzerine notlar | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-503-6 | oclc = 42002121 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125853/https://www.worldcat.org/title/siir-uzerine-notlar/oclc/42002121 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 

Gülten Akının şeirləri sonralar &quot;Hisar&quot;,  &quot;Varlık&quot;, &quot;Yeditəpə&quot; və &quot;Türk Dili&quot; kimi jurnallarda dərc olunub. İlk şeirləri əsasən təbiət, sevgi, ayrılıq və həsrət mövzularına yönəlsə də, sonrakı dövrlərdə sosial mövzulara müraciət edib.

O, şeirlərində folklor elementlərindən geniş istifadə edib. Poeziya haqqında yazılarını toplayan 1983-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Nəsrdə Poeziyanı Ətraf Mühitə Yığışdırmaq&quot; kitabında xalq mənbələrinə dərindən nüfuz etmək istəyini &quot;Xalqda mövcud olan mahiyyəti və formanı dialektik şəkildə yüksəltmək, poeziyanı yüksəldərkən xalqın həyatını və həyat tərzini yüksəltməyə kömək etmək&quot; sözləri ilə izah edib.&lt;ref&gt;https://www.worldcat.org/oclc/40492609 | başlık = Şiiri düzde kuşatmak | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-480-3 | oclc = 40492609 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125825/https://www.worldcat.org/title/siiri-duzde-kusatmak/oclc/40492609 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; Onun 1978-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Həyat Hekayəsi&quot; adlı qısa avtobioqrafiyasında yer alan &quot;Mənim üçün demək olar ki, bütün şeirlərim müəyyən faktlara və reallıqlara əsaslanır&quot; cümləsi də texniki baxımdan eyni metoda işarə edib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və 40 dan çox şeirinə mahnı bəstələnib.  Bəstələnən şeirlərindən biri, Sezen Aksunun 1993-cü ildə  çıxan albomuna adını verən &quot;Dəli Qızın Türküsü&quot; olub.  

2008-ci ildə Fazıl Hüsnü Dağlarcanın vəfatından sonra &quot;Milliyet&quot; qəzetinin keçirdiyi &quot;Ən Böyük Yaşayan Türk Şairi&quot; sorğusunda ən çox səs toplayan Gülten Akın,&lt;ref&gt;http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|başlık = Miraç Zeynep Özkartal, 'Dağlarca'nın Halefi Gülten Akın mı?, ''Milliyet gazetesi, 28.12.2008''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20160306110439/http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|arşivtarihi = 6 Mart 2016|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə &quot;Məni soruşsan&quot;  kitabını nəşr etdirib və bu kitaba görə &quot;Metin Altıok Poeziya Mükafatına&quot; layiq görülüb.&lt;ref&gt; = http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|başlık = Metin Altıok Ödülü Gülten Akın’a, ''Radikal Kitap 05.06.2014''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20150709064548/http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|arşivtarihi = 9 Temmuz 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Akın poeziyadan başqa ədəbi janrlara az maraq göstərsə də, yeddi qısa pyes yazmışdır. Teatr əsərlərində qadınlar, evlilik, sistemin tənqidi, yoxsulluq, tənhalıq, qocalıq və yadlaşma kimi mövzulara diqqət yetirib.&lt;ref&gt;http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|başlık = Melih Erzen, Gülten Akın’ın Tiyatro Eserleri Üzerine İçerik Bağlamında Bir Değerlendirme, ''Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/4 Spring 2013''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115132949/http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

=== Bəzi şeir kitabları ===

* &quot;Külək Saatı&quot; (1956)

* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; (1960)

* &quot;Dayaz&quot; (1964)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; (1971)
* &quot;Maraş və Ökkeş dastanı&quot; (1972)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot; (1976)
* &quot;Seyran Dastanı&quot; (1979)
* &quot;Himnlər&quot; (1983)
* &quot;Sevgi Davam Edir&quot; (1991)
* &quot;Sonra Qocaldım&quot; (1995)
* &quot;Sakit Həyətlər&quot; (1998)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot; (2003)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; ,1956 - 1971 Şeirlər Toplusu I (2004)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot;, 1972 - 1983 Şeirlər Toplusu II (2004)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot;, 1991 - 2013 Şeirlər Toplusu III (2004)

=== Nəsr mətnləri ===

* &quot;Nəsrdə Poeziyanı Əhatə etmək&quot; (1996)

=== Bəstələnmiş şeirləri ===

* &quot;Böyü balam&quot;- Qrup Yorum (1987), Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
* &quot;Dəli qızın mahnısı&quot; - Sezen Aksu (1993)
* &quot;Qara və Ağ&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Məni Unutma&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Ərtoğrul üçün ağı&quot; - Qrup Yorum
* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; - Simge Pınar (2019)

== Mükafatları ==

* 1955 - Varlık şeir müsabiqəsində birinci mükafat
* 1965 - Türk Dil Dərnəyi Şeir Mükafatı, Sığda ilə&lt;ref&gt;=Erken|ad=Birgül|başlık=Gülten Akın’ın Hayatı, Eserleri ve Sanatı|tür=Yüksek Lisans|yıl=2010|yayıncı=Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Edebiyatı Bilim Dalı|yer=[[Edirne]]|isbn=|oclc=|sayfa=52|sayfalar=|url=|erişimtarihi=16 Temmuz 2018|yazarbağı=}}&lt;/ref&gt;
* 1972 - Maraş və Ökkeş dastanı ilə TRT İncəsənət Mükafatları Müsabiqəsində Nailiyyət Mükafatı.
* 1977 - Mərsiyə və Xalq Mahnıları ilə Yeditepe Şeir Mükafatı.
* 1991 - Halil Kocagöz Poeziya Mükafatı
* 1992 - Sedat Səmavi Ədəbiyyat Mükafatı

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>hcze6g4d5m9iub3kauvcyck4c096gjy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966270</id>
      <parentid>8966269</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nilufar.J</username>
        <id>276138</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10988" sha1="dvj7c75jv33xc3dykj2675uf8kdtpm1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}{{Şair}}
'''Gültən Akın Cankoçaq''' ({{DVTY}}) – türk şairi və yazıçısı. 

O, 1950-ci illərdən başlayaraq qismən İkinci Yeni Hərəkat üslubunda görünən bir şairdir, lakin 1970-ci illərdəki şeirlərindən etibarən fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|başlık = Nilüfer İlhan, Gülten Akın Şiirinde Kent, Göç ve Gecekondu Algısı, ''Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1/4 Yıl:2012'2|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşiv-url = https://web.archive.org/web/20160109153051/http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|arşiv-tarihi = 9 Ocak 2016|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və qırxdan çox şeirinə musiqi bəstələnib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|başlık = İnceliklerin Şairi Son Yolculuğuna Uğurlandı|url = https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|yayıncı = Milliyet|erişimtarihi = 5 Nisan 2020|dil = Türkçe|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200405164643/https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|arşivtarihi = 5 Nisan 2020|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
O, 23 yanvar 1933-cü ildə Yozqatda anadan olub. İbtidai təhsilini Yozqatın Sorğun rayonunda alıb. O, 1940-cı illərdə doğma şəhəri Yozqatdan Ankaraya köçüb və orta təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Liseyində alıb. 1955-ci ildə [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetinin]] Hüquq fakültəsini bitirib. 

O, 1956-cı ildə Yaşar Cankoçak ilə evlənib və onların beş övladı olub. Ərinin rayon qubernatoru vəzifəsi ilə əlaqədar olaraq, 1958-1972-ci illər arasında Anadolunun müxtəlif rayonlarında yaşayıb. Gevaş, Alucra, Gerze, Saray rayonlarında və Kahramanmaraşda köməkçi vəkil, vəkil və müəllim kimi işləyib.

1972-ci ildə Ankaraya köçüb və ''Türk Dil Qurumunun Tərtib və Seçmə Şöbəsində'' çalışıb. O, həmçinin ''Mədəniyyət Nazirliyinin Nəşrlər üzrə Məsləhət Şurasının'' üzvü olub. O, demokratik kütləvi təşkilatların yenidən qurulması səylərində iştirak edib. İnsan Hüquqları Assosiasiyası, Xalq Evləri və Dil Assosiasiyası kimi təşkilatların təsisçisi və meneceri kimi fəaliyyət göstərib. O, 1978-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1980-ci illərdə o, oğlunun həbsxanada olduğu müddətdə yaşadığı təcrübələri şeirlərində əks etdirib. Onun oğlu Ankarada bank soyğununda iştirak etdiyinə görə həbs olunub, işi Şentepe İnqilab Yolu məhkəməsi ilə birləşdirilib və əvvəlcə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib, lakin sonradan Ali Məhkəmə tərəfindən cəzası ləğv edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|başlık = Ece Temel Kuran, Ellerini Görsem Oğlumun, ''Bir Gün gazetesi, 09.12.2005''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151109062907/http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|arşivtarihi = 9 Kasım 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; O, &quot;42 Gün&quot; (1986) kitabında Mamak Həbsxanasında baş verən aclıq aksiyasını təsvir edib. O, [[Balıkəsir ili|Balıkəsirdə]] Burhaniye rayonunda yaşayıb. O, 4 noyabr 2015-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Dəfn mərasimi 6 noyabr 2015-ci il, cümə günü ''Kocatepe'' məscidində keçirilib və [[Karşıyaka]] qəbiristanlığında dəfn edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|başlık = Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi = 5 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151107005623/http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|arşivtarihi = 7 Kasım 2015|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Onun ilk şeiri olan &quot;Çin nağılı&quot; 1951-ci ilin aprel ayında &quot;Son Xəbər&quot; qəzetində dərc olunub. O, az tanınan bu şeiri cəmi 18 yaşında ikən yazıb və heç vaxt kitablarına daxil etməyib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|başlık = Gülten Akın’ın yeri ve zamanı - K24|erişimtarihi = 12 Nisan 2021|dil = Türkçe|çalışma = T24|arşivurl = https://web.archive.org/web/20210408182038/https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|arşivtarihi = 8 Nisan 2021}}&lt;/ref&gt; Kitablarına daxil edilmiş ilk şeiri 1952-ci ildə Ankara Hüquq Fakültəsində tələbə ikən &quot;Mülkiye&quot; jurnalında dərc olunub. O, Gültən Akın, Cemal Sürəyya, Sezai Karakoç və Ece Ayhan ilə eyni vaxtda [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetində]] tələbə olub.&lt;ref&gt; https://www.worldcat.org/oclc/42002121 | başlık = Şiir üzerine notlar | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-503-6 | oclc = 42002121 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125853/https://www.worldcat.org/title/siir-uzerine-notlar/oclc/42002121 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 

Gülten Akının şeirləri sonralar &quot;Hisar&quot;,  &quot;Varlık&quot;, &quot;Yeditəpə&quot; və &quot;Türk Dili&quot; kimi jurnallarda dərc olunub. İlk şeirləri əsasən təbiət, sevgi, ayrılıq və həsrət mövzularına yönəlsə də, sonrakı dövrlərdə sosial mövzulara müraciət edib.

O, şeirlərində folklor elementlərindən geniş istifadə edib. Poeziya haqqında yazılarını toplayan 1983-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Nəsrdə Poeziyanı Ətraf Mühitə Yığışdırmaq&quot; kitabında xalq mənbələrinə dərindən nüfuz etmək istəyini &quot;Xalqda mövcud olan mahiyyəti və formanı dialektik şəkildə yüksəltmək, poeziyanı yüksəldərkən xalqın həyatını və həyat tərzini yüksəltməyə kömək etmək&quot; sözləri ilə izah edib.&lt;ref&gt;https://www.worldcat.org/oclc/40492609 | başlık = Şiiri düzde kuşatmak | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-480-3 | oclc = 40492609 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125825/https://www.worldcat.org/title/siiri-duzde-kusatmak/oclc/40492609 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; Onun 1978-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Həyat Hekayəsi&quot; adlı qısa avtobioqrafiyasında yer alan &quot;Mənim üçün demək olar ki, bütün şeirlərim müəyyən faktlara və reallıqlara əsaslanır&quot; cümləsi də texniki baxımdan eyni metoda işarə edib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və 40 dan çox şeirinə mahnı bəstələnib.  Bəstələnən şeirlərindən biri, Sezen Aksunun 1993-cü ildə  çıxan albomuna adını verən &quot;Dəli Qızın Türküsü&quot; olub.  

2008-ci ildə Fazıl Hüsnü Dağlarcanın vəfatından sonra &quot;Milliyet&quot; qəzetinin keçirdiyi &quot;Ən Böyük Yaşayan Türk Şairi&quot; sorğusunda ən çox səs toplayan Gülten Akın,&lt;ref&gt;http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|başlık = Miraç Zeynep Özkartal, 'Dağlarca'nın Halefi Gülten Akın mı?, ''Milliyet gazetesi, 28.12.2008''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20160306110439/http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|arşivtarihi = 6 Mart 2016|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə &quot;Məni soruşsan&quot;  kitabını nəşr etdirib və bu kitaba görə &quot;Metin Altıok Poeziya Mükafatına&quot; layiq görülüb.&lt;ref&gt; = http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|başlık = Metin Altıok Ödülü Gülten Akın’a, ''Radikal Kitap 05.06.2014''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20150709064548/http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|arşivtarihi = 9 Temmuz 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Akın poeziyadan başqa ədəbi janrlara az maraq göstərsə də, yeddi qısa pyes yazmışdır. Teatr əsərlərində qadınlar, evlilik, sistemin tənqidi, yoxsulluq, tənhalıq, qocalıq və yadlaşma kimi mövzulara diqqət yetirib.&lt;ref&gt;http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|başlık = Melih Erzen, Gülten Akın’ın Tiyatro Eserleri Üzerine İçerik Bağlamında Bir Değerlendirme, ''Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/4 Spring 2013''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115132949/http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

=== Bəzi şeir kitabları ===

* &quot;Külək Saatı&quot; (1956)

* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; (1960)

* &quot;Dayaz&quot; (1964)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; (1971)
* &quot;Maraş və Ökkeş dastanı&quot; (1972)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot; (1976)
* &quot;Seyran Dastanı&quot; (1979)
* &quot;Himnlər&quot; (1983)
* &quot;Sevgi Davam Edir&quot; (1991)
* &quot;Sonra Qocaldım&quot; (1995)
* &quot;Sakit Həyətlər&quot; (1998)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot; (2003)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; ,1956 - 1971 Şeirlər Toplusu I (2004)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot;, 1972 - 1983 Şeirlər Toplusu II (2004)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot;, 1991 - 2013 Şeirlər Toplusu III (2004)

=== Nəsr mətnləri ===

* &quot;Nəsrdə Poeziyanı Əhatə etmək&quot; (1996)

=== Bəstələnmiş şeirləri ===

* &quot;Böyü balam&quot;- Qrup Yorum (1987), Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
* &quot;Dəli qızın mahnısı&quot; - Sezen Aksu (1993)
* &quot;Qara və Ağ&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Məni Unutma&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Ərtoğrul üçün ağı&quot; - Qrup Yorum
* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; - Simge Pınar (2019)

== Mükafatları ==

* 1955 - Varlık şeir müsabiqəsində birinci mükafat
* 1965 - Türk Dil Dərnəyi Şeir Mükafatı, Sığda ilə&lt;ref&gt;=Erken|ad=Birgül|başlık=Gülten Akın’ın Hayatı, Eserleri ve Sanatı|tür=Yüksek Lisans|yıl=2010|yayıncı=Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Edebiyatı Bilim Dalı|yer=[[Edirne]]|isbn=|oclc=|sayfa=52|sayfalar=|url=|erişimtarihi=16 Temmuz 2018|yazarbağı=}}&lt;/ref&gt;
* 1972 - Maraş və Ökkeş dastanı ilə TRT İncəsənət Mükafatları Müsabiqəsində Nailiyyət Mükafatı.
* 1977 - Mərsiyə və Xalq Mahnıları ilə Yeditepe Şeir Mükafatı.
* 1991 - Halil Kocagöz Poeziya Mükafatı
* 1992 - Sedat Səmavi Ədəbiyyat Mükafatı
* 1999 - Qızıl Portağal Poeziya Mükafatı
* 2003 - Dünya Qəzetinin Müəllif Hüquqları ilə Mühafizə Olunan İlin Kitabı Mükafatı

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>dvj7c75jv33xc3dykj2675uf8kdtpm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966271</id>
      <parentid>8966270</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nilufar.J</username>
        <id>276138</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11070" sha1="465od5h3ak6fj3i4tgao3amt2ih8jez" xml:space="preserve">{{iş gedir}}{{Şair}}
'''Gültən Akın Cankoçaq''' ({{DVTY}}) – türk şairi və yazıçısı. 

O, 1950-ci illərdən başlayaraq qismən İkinci Yeni Hərəkat üslubunda görünən bir şairdir, lakin 1970-ci illərdəki şeirlərindən etibarən fərdiyyətçilikdən kollektivizmə keçib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|başlık = Nilüfer İlhan, Gülten Akın Şiirinde Kent, Göç ve Gecekondu Algısı, ''Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1/4 Yıl:2012'2|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşiv-url = https://web.archive.org/web/20160109153051/http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1633054456_7ilhan.pdf|arşiv-tarihi = 9 Ocak 2016|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və qırxdan çox şeirinə musiqi bəstələnib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|başlık = İnceliklerin Şairi Son Yolculuğuna Uğurlandı|url = https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|yayıncı = Milliyet|erişimtarihi = 5 Nisan 2020|dil = Türkçe|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200405164643/https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/inceliklerin-sairi-son-yolculuguna-ugurlandi-11051073|arşivtarihi = 5 Nisan 2020|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
O, 23 yanvar 1933-cü ildə Yozqatda anadan olub. İbtidai təhsilini Yozqatın Sorğun rayonunda alıb. O, 1940-cı illərdə doğma şəhəri Yozqatdan Ankaraya köçüb və orta təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Liseyində alıb. 1955-ci ildə [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetinin]] Hüquq fakültəsini bitirib. 

O, 1956-cı ildə Yaşar Cankoçak ilə evlənib və onların beş övladı olub. Ərinin rayon qubernatoru vəzifəsi ilə əlaqədar olaraq, 1958-1972-ci illər arasında Anadolunun müxtəlif rayonlarında yaşayıb. Gevaş, Alucra, Gerze, Saray rayonlarında və Kahramanmaraşda köməkçi vəkil, vəkil və müəllim kimi işləyib.

1972-ci ildə Ankaraya köçüb və ''Türk Dil Qurumunun Tərtib və Seçmə Şöbəsində'' çalışıb. O, həmçinin ''Mədəniyyət Nazirliyinin Nəşrlər üzrə Məsləhət Şurasının'' üzvü olub. O, demokratik kütləvi təşkilatların yenidən qurulması səylərində iştirak edib. İnsan Hüquqları Assosiasiyası, Xalq Evləri və Dil Assosiasiyası kimi təşkilatların təsisçisi və meneceri kimi fəaliyyət göstərib. O, 1978-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1980-ci illərdə o, oğlunun həbsxanada olduğu müddətdə yaşadığı təcrübələri şeirlərində əks etdirib. Onun oğlu Ankarada bank soyğununda iştirak etdiyinə görə həbs olunub, işi Şentepe İnqilab Yolu məhkəməsi ilə birləşdirilib və əvvəlcə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib, lakin sonradan Ali Məhkəmə tərəfindən cəzası ləğv edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|başlık = Ece Temel Kuran, Ellerini Görsem Oğlumun, ''Bir Gün gazetesi, 09.12.2005''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151109062907/http://www.birgun.net/haber-detay/ellerini-gorsem-oglumun-7657.html|arşivtarihi = 9 Kasım 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; O, &quot;42 Gün&quot; (1986) kitabında Mamak Həbsxanasında baş verən aclıq aksiyasını təsvir edib. O, [[Balıkəsir ili|Balıkəsirdə]] Burhaniye rayonunda yaşayıb. O, 4 noyabr 2015-ci ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Dəfn mərasimi 6 noyabr 2015-ci il, cümə günü ''Kocatepe'' məscidində keçirilib və [[Karşıyaka]] qəbiristanlığında dəfn edilib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|başlık = Arşivlenmiş kopya|erişimtarihi = 5 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20151107005623/http://www.hurriyet.com.tr/turkcenin-incelikli-sairi-gulten-akin-hayatini-kaybetti-40010018|arşivtarihi = 7 Kasım 2015|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Onun ilk şeiri olan &quot;Çin nağılı&quot; 1951-ci ilin aprel ayında &quot;Son Xəbər&quot; qəzetində dərc olunub. O, az tanınan bu şeiri cəmi 18 yaşında ikən yazıb və heç vaxt kitablarına daxil etməyib.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|başlık = Gülten Akın’ın yeri ve zamanı - K24|erişimtarihi = 12 Nisan 2021|dil = Türkçe|çalışma = T24|arşivurl = https://web.archive.org/web/20210408182038/https://t24.com.tr/k24/yazi/gulten-akin-in-yeri-ve-zamani,3166|arşivtarihi = 8 Nisan 2021}}&lt;/ref&gt; Kitablarına daxil edilmiş ilk şeiri 1952-ci ildə Ankara Hüquq Fakültəsində tələbə ikən &quot;Mülkiye&quot; jurnalında dərc olunub. O, Gültən Akın, Cemal Sürəyya, Sezai Karakoç və Ece Ayhan ilə eyni vaxtda [[Ankara Universiteti|Ankara Universitetində]] tələbə olub.&lt;ref&gt; https://www.worldcat.org/oclc/42002121 | başlık = Şiir üzerine notlar | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-503-6 | oclc = 42002121 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125853/https://www.worldcat.org/title/siir-uzerine-notlar/oclc/42002121 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 

Gülten Akının şeirləri sonralar &quot;Hisar&quot;,  &quot;Varlık&quot;, &quot;Yeditəpə&quot; və &quot;Türk Dili&quot; kimi jurnallarda dərc olunub. İlk şeirləri əsasən təbiət, sevgi, ayrılıq və həsrət mövzularına yönəlsə də, sonrakı dövrlərdə sosial mövzulara müraciət edib.

O, şeirlərində folklor elementlərindən geniş istifadə edib. Poeziya haqqında yazılarını toplayan 1983-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Nəsrdə Poeziyanı Ətraf Mühitə Yığışdırmaq&quot; kitabında xalq mənbələrinə dərindən nüfuz etmək istəyini &quot;Xalqda mövcud olan mahiyyəti və formanı dialektik şəkildə yüksəltmək, poeziyanı yüksəldərkən xalqın həyatını və həyat tərzini yüksəltməyə kömək etmək&quot; sözləri ilə izah edib.&lt;ref&gt;https://www.worldcat.org/oclc/40492609 | başlık = Şiiri düzde kuşatmak | tarih = 1996 | yer = Beyoğlu, İstanbul | yayıncı = Yapı Kredi Yayınları | seri = 1. baskı | ad = Gülten | soyadı = Akın | isbn = 975-363-480-3 | oclc = 40492609 | erişimtarihi = 13 Nisan 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210928125825/https://www.worldcat.org/title/siiri-duzde-kusatmak/oclc/40492609 | arşivtarihi = 28 Eylül 2021 | ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; Onun 1978-ci ildə nəşr olunmuş &quot;Həyat Hekayəsi&quot; adlı qısa avtobioqrafiyasında yer alan &quot;Mənim üçün demək olar ki, bütün şeirlərim müəyyən faktlara və reallıqlara əsaslanır&quot; cümləsi də texniki baxımdan eyni metoda işarə edib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə olunub və 40 dan çox şeirinə mahnı bəstələnib.  Bəstələnən şeirlərindən biri, Sezen Aksunun 1993-cü ildə  çıxan albomuna adını verən &quot;Dəli Qızın Türküsü&quot; olub.  

2008-ci ildə Fazıl Hüsnü Dağlarcanın vəfatından sonra &quot;Milliyet&quot; qəzetinin keçirdiyi &quot;Ən Böyük Yaşayan Türk Şairi&quot; sorğusunda ən çox səs toplayan Gülten Akın,&lt;ref&gt;http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|başlık = Miraç Zeynep Özkartal, 'Dağlarca'nın Halefi Gülten Akın mı?, ''Milliyet gazetesi, 28.12.2008''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20160306110439/http://www.milliyet.com.tr/daglarca-nin-halefi-gulten-akin-mi--pembenar-detay-yasam-1033602/|arşivtarihi = 6 Mart 2016|ölüurl = hayır}}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə &quot;Məni soruşsan&quot;  kitabını nəşr etdirib və bu kitaba görə &quot;Metin Altıok Poeziya Mükafatına&quot; layiq görülüb.&lt;ref&gt; = http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|başlık = Metin Altıok Ödülü Gülten Akın’a, ''Radikal Kitap 05.06.2014''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20150709064548/http://kitap.radikal.com.tr/makale/haber/metin-altiok-odulleri-sahiplerini-buluyor-398688|arşivtarihi = 9 Temmuz 2015|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt; Akın poeziyadan başqa ədəbi janrlara az maraq göstərsə də, yeddi qısa pyes yazmışdır. Teatr əsərlərində qadınlar, evlilik, sistemin tənqidi, yoxsulluq, tənhalıq, qocalıq və yadlaşma kimi mövzulara diqqət yetirib.&lt;ref&gt;http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|başlık = Melih Erzen, Gülten Akın’ın Tiyatro Eserleri Üzerine İçerik Bağlamında Bir Değerlendirme, ''Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/4 Spring 2013''|erişimtarihi = 4 Kasım 2015|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115132949/http://turkishstudies.net/Makaleler/33937988_48ErzenMelih-edb-855-876.pdf|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl = evet}}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==

=== Bəzi şeir kitabları ===

* &quot;Külək Saatı&quot; (1956)

* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; (1960)

* &quot;Dayaz&quot; (1964)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; (1971)
* &quot;Maraş və Ökkeş dastanı&quot; (1972)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot; (1976)
* &quot;Seyran Dastanı&quot; (1979)
* &quot;Himnlər&quot; (1983)
* &quot;Sevgi Davam Edir&quot; (1991)
* &quot;Sonra Qocaldım&quot; (1995)
* &quot;Sakit Həyətlər&quot; (1998)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot; (2003)
* &quot;Qırmızı Qərənfil&quot; ,1956 - 1971 Şeirlər Toplusu I (2004)
* &quot;Mərsiyələr və Xalq Mahnıları&quot;, 1972 - 1983 Şeirlər Toplusu II (2004)
* &quot;Uzaq Sahildə&quot;, 1991 - 2013 Şeirlər Toplusu III (2004)

=== Nəsr mətnləri ===

* &quot;Nəsrdə Poeziyanı Əhatə etmək&quot; (1996)

=== Bəstələnmiş şeirləri ===

* &quot;Böyü balam&quot;- Qrup Yorum (1987), Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
* &quot;Dəli qızın mahnısı&quot; - Sezen Aksu (1993)
* &quot;Qara və Ağ&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Məni Unutma&quot; (1989) - Sevinc Eratalay
* &quot;Ərtoğrul üçün ağı&quot; - Qrup Yorum
* &quot;Qara Saçlarımı Kəsdim&quot; - Simge Pınar (2019)

== Mükafatları ==

* 1955 - Varlık şeir müsabiqəsində birinci mükafat
* 1965 - Türk Dil Dərnəyi Şeir Mükafatı, Sığda ilə&lt;ref&gt;=Erken|ad=Birgül|başlık=Gülten Akın’ın Hayatı, Eserleri ve Sanatı|tür=Yüksek Lisans|yıl=2010|yayıncı=Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Edebiyatı Bilim Dalı|yer=[[Edirne]]|isbn=|oclc=|sayfa=52|sayfalar=|url=|erişimtarihi=16 Temmuz 2018|yazarbağı=}}&lt;/ref&gt;
* 1972 - Maraş və Ökkeş dastanı ilə TRT İncəsənət Mükafatları Müsabiqəsində Nailiyyət Mükafatı.
* 1977 - Mərsiyə və Xalq Mahnıları ilə Yeditepe Şeir Mükafatı.
* 1991 - Halil Kocagöz Poeziya Mükafatı
* 1992 - Sedat Səmavi Ədəbiyyat Mükafatı
* 1999 - Qızıl Portağal Poeziya Mükafatı
* 2003 - Dünya Qəzetinin Müəllif Hüquqları ilə Mühafizə Olunan İlin Kitabı Mükafatı
* 2008 - Erdal Öz Ədəbiyyat Mükafatı 2014 - Metin Altıok Poeziya Mükafatı

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>465od5h3ak6fj3i4tgao3amt2ih8jez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>988859</id>
    <revision>
      <id>8966213</id>
      <parentid>8961654</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəbəkələr */</comment>
      <origin>8966213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22821" sha1="97swsy434w74fp42muvpke37pm3u44a" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>97swsy434w74fp42muvpke37pm3u44a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966216</id>
      <parentid>8966213</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gündəlik uçuşlar (mart 2025) */</comment>
      <origin>8966216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23600" sha1="gu601yp5l85a5lvsdr7t140hu2zrlmn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
! Airline 
! Country
! {{abbr|No.|Number of routes served}}
|-
! 1
| [[American Airlines]]
| United States
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| United States
| 4,167
|-
! 4
| [[Southwest Airlines]]
| United States
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| Ireland
| 2,584
|-
! 6
| [[China Eastern Airlines]]
| China
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| India
| 2,244
|-
! 8
| [[China Southern Airlines]]
| China
| 2,125
|-
! 9
| [[Air China]]
| China
| 1,659
|-
! 10
| [[easyJet]]
| United Kingdom
| 1,298
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>gu601yp5l85a5lvsdr7t140hu2zrlmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966217</id>
      <parentid>8966216</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gündəlik uçuşlar (mart 2025) */</comment>
      <origin>8966217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23521" sha1="nowqvjmamizj1oqnrwq7n007hjdabt0" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>nowqvjmamizj1oqnrwq7n007hjdabt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966218</id>
      <parentid>8966217</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəbəkələr */</comment>
      <origin>8966218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23565" sha1="mdmxz01hz07exu4x69nz2i7he718zjb" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>mdmxz01hz07exu4x69nz2i7he718zjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966219</id>
      <parentid>8966218</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəbəkələr */</comment>
      <origin>8966219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23573" sha1="59j06c8pxohtf3ejw6fc9udnl7ehshn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

=== İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>59j06c8pxohtf3ejw6fc9udnl7ehshn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966221</id>
      <parentid>8966219</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) */</comment>
      <origin>8966221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23720" sha1="ch32ojn9bd5pxryule0d1474c6ibmbd" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

=== İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) ===
[[File:Southwest Boeing 737-800 N8610A BWI MD1.jpg|thumb|Southwest Airlines 2024-cü ilin fevralına olan ən çox marşruta xidmət göstərir.]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ch32ojn9bd5pxryule0d1474c6ibmbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966224</id>
      <parentid>8966221</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) */</comment>
      <origin>8966224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25662" sha1="o67k8yuayk7neknad4jh9husoe0h2y8" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

=== İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) ===
[[File:Southwest Boeing 737-800 N8610A BWI MD1.jpg|thumb|Southwest Airlines 2024-cü ilin fevralına olan ən çox marşruta xidmət göstərir.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama
! Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
! Qeydlər
|-
! 1
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 2,509
| &lt;ref name=&quot;ch-WN&quot;&gt;{{Cite web |title=Southwest Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/WN |website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| [[Ryanair]]{{Efn|excluding Ryanair UK}}
| İrlandiya
| 2,496
| &lt;ref name=&quot;ch-FR&quot;&gt;{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/FR |website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| American Airlines
| ABŞ
| 1,391
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AA | title=American Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,148
|&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ua | title=United Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 1,095
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/airlines/dl|title=Delta Air Lines on ch-aviation|website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
|easyJet
|Birləşmiş Krallıq
|1,207
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=easyJet plc - About - What we do |url=https://corporate.easyjet.com/about/what-we-do/default.aspx |access-date=2026-04-20 |website=corporate.easyjet.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|[[Wizz Air]]
|Macarıstan
|1,018
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026 |title=WIZZ – Investor Relations Overview |url=https://www.wizzair.com/en-gb/information-and-services/investor-relations/general-information |access-date=2026-04-20 |website=www.wizzair.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
| China Eastern Airlines
| Çin
| 923 
|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/mu |title=China Eastern Airlines on ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| China Southern Airlines
| Çin
| 780 
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/cz | title=China Southern Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| [[IndiGo]]
| India
| 730 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IndiGo |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/INO |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>o67k8yuayk7neknad4jh9husoe0h2y8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966228</id>
      <parentid>8966224</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) */</comment>
      <origin>8966228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25667" sha1="po2iacxwpfkbv81nalwrqj9iwdcnc4k" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

=== İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) ===
[[File:Southwest Boeing 737-800 N8610A BWI MD1.jpg|thumb|Southwest Airlines 2024-cü ilin fevralına olan ən çox marşruta xidmət göstərir.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama
! Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
! Qeydlər
|-
! 1
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 2,509
| &lt;ref name=&quot;ch-WN&quot;&gt;{{Cite web |title=Southwest Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/WN |website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| [[Ryanair]]{{Efn|excluding Ryanair UK}}
| İrlandiya
| 2,496
| &lt;ref name=&quot;ch-FR&quot;&gt;{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/FR |website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| American Airlines
| ABŞ
| 1,391
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AA | title=American Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,148
|&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ua | title=United Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 1,095
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/airlines/dl|title=Delta Air Lines on ch-aviation|website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
|easyJet
|Birləşmiş Krallıq
|1,207
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=easyJet plc - About - What we do |url=https://corporate.easyjet.com/about/what-we-do/default.aspx |access-date=2026-04-20 |website=corporate.easyjet.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|[[IndiGo]] 
|Hindistan
|730 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IndiGo |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/INO |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
| China Eastern Airlines
| Çin
| 923 
|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/mu |title=China Eastern Airlines on ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| China Southern Airlines
| Çin
| 780 
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/cz | title=China Southern Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| [[Wizz Air]]
| Macarıstan
| 1,018
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026 |title=WIZZ – Investor Relations Overview |url=https://www.wizzair.com/en-gb/information-and-services/investor-relations/general-information |access-date=2026-04-20 |website=www.wizzair.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>po2iacxwpfkbv81nalwrqj9iwdcnc4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966233</id>
      <parentid>8966228</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şəbəkələr */</comment>
      <origin>8966233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25667" sha1="lr77vexocoufg63cv4tz1b9xazty6fn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Dünyanın ən böyük aviaşirkətləri''' — maliyyə göstəriciləri, daşınan sərnişinlərin, yüklərin sayı, sərnişin və yük dövriyyəsi, habelə donanmanın həcmi və istiqamətlərin ümumi sayı ilə müəyyən edilir.&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/chart/32723/selected-economical-indicators-of-american-delta-southwest-and-united/ How The Four Biggest U.S. Airlines Compare]&lt;/ref&gt; 

2024-cü ilə qədər [[United Airlines]] mövcud sərnişin kilometrlərinə, işçilərin sayı, xidmət göstərilən istiqamətlər baxımından ən böyük ən böyük aviaşirkət idi.&lt;ref&gt;[https://www.airwaysmag.com/new-post/largest-airlines-april The World’s Largest Global Airlines in April 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.flightglobal.com/fleets/2025/02/united-claims-worlds-largest-mainline-fleet-following-milestone-aircraft-delivery/ United claims ‘world’s largest’ mainline fleet following milestone aircraft delivery]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.united.com/static-files/137d1550-984b-4f42-a6ae-82db5e856f95 Form 10k, United Airlines, 2024&quot;.]&lt;/ref&gt;

Təqdim olunan məlumatlar aparıcı konsaltinq agentliklərinin, həmçinin aviaşirkətlərin özlərinin illik maliyyə və istehsal hesabatları əsasında tərtib edilib.

[[File:N501DN@PEK (20180324151921).jpg|thumb|[[Delta Air Lines]]]]
[[File:N24976@PEK (20200421150836).jpg|thumb|[[United Airlines]]]]
[[File:N822AN American Airlines Boeing 787-9 Dreamliner s-n 40642 (37914578311).jpg|thumb|American Airlines Group]]
FedEx Express ən çox yük daşıyan, American Airlines Group ən çox sərnişin daşıyan və American Eagle daxil olduqda ən çox işçisi,  Southwest Airlines ən çox marşrutu olan və [[Türk Hava Yolları]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.&lt;ref&gt;[https://www.ch-aviation.com/airlines/tk &quot;Turkish Airlines - ch-aviation&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Maliyyəsi ==
=== Gəliri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-revenue/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
!Ölkə
!Gəlir&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları ilə)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ABŞ]]
| 63.3 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 59.0 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 54.6 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Almaniya]]
| 45.7 
|-
! 5
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Birləşmiş Krallıq]] / [[İspaniya]]
| 38.3 
|-
! 6
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Fransa]] / [[Niderland]]
| 35.5 
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|28.0
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| align=&quot;left&quot; |[[Çin]]
|24.4
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |Air China
| align=&quot;left&quot; |Çin
|23.4
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Eastern Airlines
| align=&quot;left&quot; |Çin
|18.7
|}

=== Gəlir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top publicly traded airlines by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/most-profitable-airlines/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Gəlir&lt;br&gt;(milyar ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | [[Delta Air Lines]]|| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 6.8 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 5.4 
|-
! 3
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 5.2 
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | [[Lufthansa|Lufthansa Group]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 2.9 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[İrlandiya]]
|2.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Sinqapur]]
|2.2
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Çili]] / [[Braziliya]]
|2.2
|-
! 8
| align=&quot;left&quot; | American Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 1.9 
|-
! 9
| align=&quot;left&quot; | Air France–KLM || style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Fransa]]/ Niderland
| 1.7 
|-
! 10
| align=&quot;left&quot; | Qantas || style=&quot;text-align:left;&quot; |Avstraliya
| 1.6 
|}

=== Bazar kapitallaşması (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
!Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest airlines by market cap |url=https://companiesmarketcap.com/airlines/largest-airlines-by-market-cap/ |access-date=2026-04-18 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət
!Ölkə
! Bazar dəyəri&lt;br&gt;(milyard ABŞ dolları)
|-
! 1 
| align=&quot;left&quot; | AIRINDIA|| style=&quot;text-align:left;&quot; |INDIA
| 47.1 
|-
! 2 
| align=&quot;left&quot; | [[United Airlines]] || style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 33.0 
|-
!3
| align=&quot;left&quot; |[[Ryanair|Ryanair Group]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; |İrlandiya
|32.3
|-
! 4
| align=&quot;left&quot; | International Airlines Group || style=&quot;text-align:left;&quot; |Birləşmiş Krallıq/İspaniya
| 24.3 
|-
!5
| align=&quot;left&quot; |Southwest Airlines
| align=&quot;left&quot; |ABŞ
|20.9
|-
!6
| align=&quot;left&quot; |[[IndiGo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Hindistan]]
|19.3
|-
!7
| align=&quot;left&quot; |Air China
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|17.7
|-
!8
| align=&quot;left&quot; |Singapore Airline
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Sinqapur
|16.2
|-
!9
| align=&quot;left&quot; |LATAM Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çili
|16.2
|-
!10
| align=&quot;left&quot; |China Southern Airlines
| style=&quot;text-align: left;&quot; |Çin
|15.1
|}

== Tutumu ==
=== Mövcud oturacaq millərinə görə aviaşirkətlər (ASM) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! 2025
! 2024
! 2023
! 2022
! 2021
! 2020
! 2019
! Ref
|-
!1
| [[United Airlines]] || ABŞ
! 330
|311 || 291 || 248 || 179 || 123 || 285 ||&lt;ref&gt;https://ir.united.com/static-files/3325136f-9671-4f16-9ffa-bf8ba8449a88&lt;/ref&gt;
|-
!2
| American Airlines || ABŞ
! 299
| 293 || 278 || 260 || 215 || 143 || 285 ||&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - American Airlines Group Inc. | url=https://americanairlines.gcs-web.com/news-releases/news-release-details/american-airlines-reports-fourth-quarter-and-full-year-2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250220033337/https://americanairlines.gcs-web.com/static-files/9fae85f6-eafd-4b11-ae37-5c302871a245 | archive-date=2025-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Delta Air Lines]] || ABŞ
! 298
| 288 || 272 || 233 || 194 || 134 || 275 || &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Delta Air Lines, Inc. | url=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250218091851/https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf | archive-date=2025-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Emirates || [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri]]
! 
| 222 || 230 || 177 || 99 || 40 || 228 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Annual report 2022-2023 | url=https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511120310/https://c.ekstatic.net/ecl/documents/annual-report/2022-2023.pdf | archive-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Southwest Airlines || ABŞ
! 180
| 178 || 170 || 148 || 132 || 103 || 157 || &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Southwest Airlines Co. | url=https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250331112647/https://otp.tools.investis.com/clients/us/southwest/SEC/sec-show.aspx?FilingId=18167883&amp;Cik=0000092380&amp;Type=PDF&amp;hasPdf=1 | archive-date=2025-03-31}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| [[Qatar Airways]] ||[[Qətər]]
! 
| 159 || 157 || 131 || 100 || 58 || 149 ||&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.statista.com/statistics/691525/qatar-airways-available-seat-kilometers/#:~:text=In%20the%20fiscal%20year%202023,seat%20kilometers%20throughout%20the%20years | title=Qatar Airways: Available seat kilometers 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|| [[Ryanair]] ||İrlandiya
! 
| 159 || 152|| 138 || 91 || 30 || 118 || &lt;ref&gt;{{Cite web| title=Ryanair Group - Annual report 2024 | url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082440/https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2024/06/Ryanair-2024-Annual-Report.pdf | archive-date=2024-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| China Southern Airlines||Çin
! 
| 151 || 197 || 96 || 133 || 134 || 214 || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csair.com/en/about/investor/yejibaogao/2023/resource/0ea6e9bd43e92fdcdb0a5f2bf9916dc4.pdf|title=2023 Annual Results|website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| [[Turkish Airlines]] || Türkiyə
! 
| 145 ||146|| 124 || 80 || 47 || 117 ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.turkishairlines.com/documents/infografik/fact-sheet-2023.pdf|title=Turkish Airlines Fact Sheet|website=investor.turkishairlines.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| China Eastern Airlines||Çin
! 
| 138 || 114 || 60 || 100 || 95 || 168 ||&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | title=2023 Annual Report | publisher=China Eastern | archive-url=https://web.archive.org/web/20250831052846/https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/InvestorRelations/announcement/HongKongStockExchange/hkExcReleased2024_1/202404/P020240426346233104414.pdf | archive-date=2025-08-31}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Sərnişinlərə görə aviaşirkət qrupları (milyonlarla) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- 
! class=&quot;unsortable&quot; | Sıralama
!Aviaşirkət
!Ölkə
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
|-
!1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | American Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 225 || 211 || 199 || 124 || 95 || 215 
|-
!2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Delta Air Lines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 200 || 190 || 175 || 123 || 80 || 204 
|-
!3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Ryanair Holdings
| style=&quot;text-align:left;&quot; |İrlandiya
| 184 || 182 || 168 || 97 || 52 || 148
|-
!4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[United Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 174 || 165 || 144 || 73 || 57 || 162 
|-
!5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Southwest Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ABŞ
| 140 || 137 || 157 || 123 || 67 || 162 
|-
!6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lufthansa |Lufthansa Group]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Almaniya
| 131 || 123 || 101 || 24 || 36 || 145 
|-
!7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | International Airlines Group
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Krallıq / İspaniya
| 122 || 115 || 95 ||31&lt;br /&gt;{{small|#12}} || 118 || 112 
|-
!8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[IndiGo]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Hindistan
| 119 || 105 || 75 || 48 || 35&lt;br /&gt;{{small|#11}} || 
|-
!9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Air France–KLM
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Fransa/ Niderland
| 98 || 118 || 83 ||  || 28&lt;br /&gt;{{small|#14}} || 
|-
!10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Turkish Airlines]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |Türkiyə
| 83 || 83 || 72 || 45 || 28&lt;br /&gt;{{small|#17}}{{=}} || 
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Mənbə
|&lt;ref name=&quot;AW2023&quot;&gt;{{cite journal |date=4 August 2023 |title=2023 World Airline Report: Airline Traffic Table |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/2023-world-airline-report-airline-traffic-table |journal=Air Transport World |publisher=Aviation Week Network |volume=July/August 2023}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2022&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=97656 |access-date=18 December 2023 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2020&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Traffic table |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=82330 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2019&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Traffic rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=73318 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;WorldAirlineRankings2018&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=World Airline Rankings |url=https://www.flightglobal.com/download?ac=65723 |work=Flight Global}}&lt;/ref&gt;
|}
=== Yük daşımaları (milyonlarla CTK) ===
[[File:FedEx Boeing 777-F28 Zhao.jpg|thumb|FedEx Express yükdaşıma ton-kilometrinə görə ən böyük təyyarə.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- 
!class=&quot;unsortable&quot;| Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aircargonews.net/top-25-cargo-carriers-Major-Gains-in-2023/1073135.article|title = Top 25 cargo airlines: Major Gains in 2024|date = 3 September 2025}}&lt;/ref&gt;
! Aviaşirkət
!Ölkə / Region
!2024
!2023
!2022
!2021
!2020
!2019
!2018

|-
! 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | FedEx Express
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|18,133 || 17,923 ||19,547 ||20,660 ||19,656 ||17,503 || 17,499 
|-
! 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Qatar Airways Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Qətər]]
|15,211 || 14,406 ||14,267 || 16,102 || 13,740 || 13,024 || 12,695 
|-
! 3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | UPS Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|15,094 || 14,239 ||15,889 || 15,529 || 14,371 || 12,842 || 12,459  
|-
! 4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Emirates SkyCargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|12,354 || 10,636 ||10,153 || 11,842 || 9,569 || 12,052 || 12,713
|-
! 5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Atlas Air
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ABŞ
|11,942 || 8,915 ||8,675 || 8,441 || 5,458 {{small|#12}} || 4,522 {{small|#16}} || 4,553 {{small|#16}}
|-
! 6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkish Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Turkiyə
|10,240 || 8,325 ||8,318 || 9,223 || 6,977 || 7,029 || 5,890 
|-
! 7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Korean Air Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Cənubi Koreya]]
|8,728 || 8,411 ||9,518 || 10,429 || 8,104 || 7,412 || 7,839 
|-
! 8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | China Southern Airlines
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Çin
|8,653 || 7,610 ||6,915 || 8,078 || 6,591 ||6,825 || 6,597
|-
! 9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cathay Cargo
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  [[Honkonq]]
|8,503 || 8,099 || 5,774 {{small|#13}} || 8,215 || 8,137 || 10,930 || 11,284
|-
! 10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Cargolux
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lüksemburq]]
|8,263 || 6,807 ||7,971 || 8,587 || 7,345 || 7,180 || 7,322 
|}

== Ölçüləri ==
=== Təyyarə Əməliyyatları (fevral 2026) ===
[[File:United Boeing 757-200 N58101 on final approach to Boston March 2025.jpg|thumb|2025-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, ən çox təyyarəni United Airlines idarə edir.]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
&lt;!-- Do not cite financesonline.com/world-airline-fleets-top-10-aviation-armadas-with-most-airplanes/ here, they are republishing old data with new dates.--&gt;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! Ölkə !! {{abbr|№.|Number of aircraft}} !!Mənbə
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,090
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://profiles.cirium.com/showcase/united-airlines/fleet | title=A public showcase of Cirium's Airline &amp; Lessor profiles }}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
|  American Airlines
| ABŞ
| 1,013
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://americanairlines.gcs-web.com/sec-filings/sec-filing/10-k/0000006201-26-000014 | title=AAL 2025 Annual Report | date = February 18, 2026 }}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 989
|&lt;ref&gt;https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2025/q4/DAL-12-31-2025-10K-2-10-26-Filed.pdf | date=February 10, 2026 &lt;/ref&gt;
|-
! 4
| China Southern Airlines
| Çin
| 850
|&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Company Profile - China Southern Airlines Co. Ltd csair.com | url=https://www.csair.com/us/en/about/gongsijianjie/#:~:text=Currently%2C%20China%20Southern%20Airlines%20operates,in%20terms%20of%20fleet%20size)%20. | access-date=2025-09-01 | website=www.csair.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 810
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 664
| &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ceair.com/global/en_static/AboutChinaEasternAirlines/intoEasternAirlines/chinaeasternInto/#:~:text=Currently%2C%20China%20Eastern%20operates%20a,and%20technical%20models%20in%20China | title=China Eastern About China Eastern }}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 643
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.ryanair.com/about-us/our-fleet/ | title=Our Fleet }}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
|SkyWest Airlines
|ABŞ
|579
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the securities exchange act of 1934 - Skywest, Inc. |url=https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224084023/https://inc.skywest.com/assets/Uploads/FilingReports/SKYW-2024-10-K.pdf |archive-date=2025-02-24}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 545
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet |title=Turkish Airlines - Investor Relations}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air China
| Çin
| 510
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air China Limited 2025 Interim Results |url=https://webresource.airchina.com.cn/airchinacms/3/upload/resources/file/11542.pdf}}&lt;/ref&gt;
|}

== Şəbəkələr ==
[[File:Air China Boeing 747-800 B-2482 p aft delta 717 YDSC 1672 (29481934346).jpg|thumb|Air China Group təyyarələri.]]

=== Xidmət edilən ölkələr (aprel 2026) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama !! Aviaşirkət !! № !! İstehsal edən ölkə
|-
| 1|| [[Turkish Airlines]]|| 130&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/TK |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of countries Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;|| Türkiyə
|-
| 2|| [[Air France]]|| 94&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air France |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AF |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Fransa
|-
| 3|| [[Qatar Airways]]|| 92&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar Airways |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/QR|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Qətər
|-
| 4|| Ethiopian Airlines|| 87&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethiopian |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ET|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| [[Efiopiya]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5|| British Airways|| 79&lt;ref name=&quot;ch-BA&quot;&gt;{{Cite web |title=British Airways |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/BA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Krallıq
|-
|| Emirates|| 79&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emirates |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/EK|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
|-
| 7|| [[Lufthansa]]|| 76&lt;ref name=&quot;ch-LH2&quot;&gt;{{Cite web |title=Lufthansa |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/LH |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;||Almaniya
|-
| 8|| [[United Airlines]]|| 75&lt;ref name=&quot;ch-UA2&quot;&gt;{{Cite web |title=United Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/UA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| United States
|-
| 9|| [[KLM]]|| 66&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KLM |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/KL|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| Niderland
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 10|| American Airlines|| 64&lt;ref name=&quot;ch-AA&quot;&gt;{{Cite web |title=American Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/AA |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|| [[Delta Air Lines]]|| 64&lt;ref name=&quot;ch-DL&quot;&gt;{{Cite web |title=Delta Air Lines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/DL |access-date= |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;|| ABŞ
|-
|
Air Canada
|64&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Canada |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AC|website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|Kanada
|}

=== Gündəlik uçuşlar (mart 2025) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 biggest airlines by number of daily departures |url=https://www.flightsfrom.com/top-100-airlines |access-date=29 August 2024 |website=flightsfrom.com}}&lt;/ref&gt;
!Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
|-
! 1
| Amerikan Airlines
| ABŞ
| 5,946
|-
! 2
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 4,343
|-
! 3
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 4,167
|-
! 4
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 3,592
|-
! 5
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 2,584
|-
! 6
| Çina Eastern Airlines
| Çin
| 2,506
|-
! 7
| [[IndiGo]]
| Hindistan
| 2,244
|-
! 8
| China Southern Airlines
| Çin
| 2,125
|-
! 9
| Air China
| Çin
| 1,659
|-
! 10
| easyJet
| Birləşmiş Krallıq
| 1,298
|}

=== İstifadə olunan marşrutlar (aprel 2026) ===
[[File:Southwest Boeing 737-800 N8610A BWI MD1.jpg|thumb|Southwest Airlines 2024-cü ilin fevralına olan ən çox marşruta xidmət göstərir.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Sıralama
! Aviaşirkət 
! Ölkə
! №
! Qeydlər
|-
! 1
| Southwest Airlines
| ABŞ
| 2,509
| &lt;ref name=&quot;ch-WN&quot;&gt;{{Cite web |title=Southwest Airlines |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/WN |website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| [[Ryanair]]{{Efn|excluding Ryanair UK}}
| İrlandiya
| 2,496
| &lt;ref name=&quot;ch-FR&quot;&gt;{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/FR |website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| American Airlines
| ABŞ
| 1,391
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/AA | title=American Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 1,148
|&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/ua | title=United Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 5
| [[Delta Air Lines]]
| ABŞ
| 1,095
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/airlines/dl|title=Delta Air Lines on ch-aviation|website=ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
|easyJet
|Birləşmiş Krallıq
|1,207
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=easyJet plc - About - What we do |url=https://corporate.easyjet.com/about/what-we-do/default.aspx |access-date=2026-04-20 |website=corporate.easyjet.com}}&lt;/ref&gt;
|-
!7
|[[IndiGo]] 
|Hindistan
|730 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IndiGo |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/INO |website=ch-aviation.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! 8
| China Eastern Airlines
| Çin
| 923 
|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ch-aviation.com/airlines/mu |title=China Eastern Airlines on ch-aviation}}&lt;/ref&gt;
|-
! 9
| China Southern Airlines
| Çin
| 780 
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/airlines/cz | title=China Southern Airlines on ch-aviation }}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| [[Wizz Air]]
| Macarıstan
| 1,018
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026 |title=WIZZ – Investor Relations Overview |url=https://www.wizzair.com/en-gb/information-and-services/investor-relations/general-information |access-date=2026-04-20 |website=www.wizzair.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== İstiqamətlər (aprel 2026) ===
[[File:United Boeing 777-300ER N2352U IAD VA1.jpg|thumb|[[United Airlines]] — 2024-cü ilin fevralına olan məlumata görə, ən çox istiqamətə xidmət göstərir.]]
[[File:Turkish Airlines 300th Aircraft.jpg|thumb|[[Turkish Airlines]] ən çox ölkəyə xidmət göstərir.]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Sıralama
! Aviaşirkət
! Ölkə
! №
|-
! 1
| [[United Airlines]]
| ABŞ
| 392&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=United Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-united-airlines-ua|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2
| American Airlines
| United States
| 367&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=American Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-american-airlines-aa|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 3
| [[Delta Air Lines]]
| United States
| 315&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Delta|url=https://www.flightconnections.com/route-map-delta-dl|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 4
| [[Turkish Airlines]]
| Turkiyə
| 290&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=Turkish Airlines|url=https://www.flightconnections.com/route-map-turkish-airlines-tk|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--the number of destinations Turkish Airlines itself publishes includes cargo destinations--&gt;
|-
! 5
| China Southern Airlines
| Çin
| 226&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Southern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-southern-cz |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 6
| China Eastern Airlines
| Çin
| 225&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=China Eastern |url=https://www.flightconnections.com/route-map-china-eastern-mu |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 7
| [[Ryanair]]
| İrlandiya
| 223&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Jan 2026 |title=Ryanair Q3 FY26 Results |url=https://investor.ryanair.com/wp-content/uploads/2026/01/Q3-FY26-Ryanair-Presentation.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
|Air China
|Çin
|213&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air China |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-china-ca |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| British Airways
| Birləşmiş Krallıq
| 213&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=|title=British Airways|url=https://www.flightconnections.com/route-map-british-airways-ba|access-date=|website=www.flightconnections.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! 10
| Air Canada
| Kanada
| 204&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Air Canada |url=https://www.flightconnections.com/route-map-air-canada-ac |access-date= |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>lr77vexocoufg63cv4tz1b9xazty6fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yeznə qalını (çörək)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989467</id>
    <revision>
      <id>8966130</id>
      <parentid>8949734</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Yeznə_Qalını_çörəyi.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Krd|Krd]] tərəfindən &quot;No permission since 8 June 2026&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>8966130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="177dec0w7d4ag9x3mhiaunl4ll9tcsf" xml:space="preserve">'''''Yeznə qalını''''' [[Qərbi Azərbaycan]] mətbəxinə xas qədim tarixə malik ənənəvi mərasim çörəyidir. Bu şirin çörək adətən qaynana tərəfindən öz yeznəsi üçün xüsusi olaraq hazırlanır, əsasən bəy dəstəxanasına (nişan sovqatına) daxil edilir. Yeznə qalını Qərbi Azərbaycanda [[Novruz bayramı]], toy və ailə-məişət ənənələrində mühüm yer tutan mərasim çörəklərindən biridir. 
== Yeznə Qalını ilə bağlı mərasimlər ==
Ənənəyə görə, Qərbi Azərbaycanda nişan mərasimi ilə bağlı formalaşmış ənənələr sistemində xonça mübadiləsi mühüm ritual elementlərindən biri hesab edilir. Adətə görə, bəy tərəfinin qız evinə gətirdiyi xonçaların boş qaytarılması məqsədəuyğun hesab edilmədiyindən, qız evi tərəfindən təndirdə bişirilən '''“Yeznə qalını”''' həmin xonçalarda bəy evinə göndərilirdi. Qərbi Azərbaycanın toy mərasimlərində “Yeznə qalını” gəlinin başı üzərində bölünən mərasim çörəyi kimi də icra olunan ritualın tərkib hissəsinə aid edilib.&lt;ref&gt;https://youtu.be/3NV2uvS8QZU?si=qjHswQuXR05p1Txc&lt;/ref&gt; Yarı bölünən şirin çörəyin yarısı qız evində qalır, digər yarısı isə bəy evinə göndərilirdi. Bu ənənə Qərbi Azərbaycan toy folklorunda ailələrarası münasibətlərin, bərəkət inancının və keçid mərasim təsəvvürlərinin birgə ifadəsi kimi dəyərləndirilib. 

Qərbi Azərbaycanın [[Zəngibasar mahalı]]nda qız üçün oğlan evindən nişan gələndə mütləq gətirilən payın əvəzi qaytarılmalı idi. O zaman 7 ədəd ''Yeznə qalını'' bişirilir, üzərini kişmiş, xurma ilə bəzəyib üst-üstə təpsiyə yığar, xonça bağladıb oğlan evinə göndərərdilər. ''Yeznə qalını'' əsasən bayramlarda, ad günlərdə bişirilib.&lt;ref&gt;Qərbi Azərbaycan folkloru, III kitab, Bakı, 2024, s.105-106&lt;/ref&gt;

Yeznə qalını [[Novruz bayramı]] ilə bağlı mərasimlərdə də özünəməxsus yer tutur. Toydan sonra ilk Novruz bayramında qız anası (qaynana) xüsusi olaraq yeznə, kürəkən üçün təndirdə və ya sacda bişirdiyi “Yeznə qalını”nı oğlan evi tərəfdən nişan mərasimində gətirilən xonçalarda yeznə və ya kürəkəninin evinə aparırdı. Yeznə qalını yalnız ənənəvi qida nümunəsi deyil, həm ailə münasibətlərinin tənzimlənməsində, həm də mövsüm-mərasim ənənələrinin yaşadılmasında mühüm etnoqrafik əhəmiyyət daşıyan maddi-mədəniyyət nümunəsi kimi yer tutub.

== Tərkibi ==
Un, [[yumurta]], kənd qaymağı, yağ və ya yağ tortası, süd, [[kişmiş]], bal, [[küncüt]]

== Hazırlanması ==
Kərə yağı süd ilə birlikdə əridilir, bir az soyudulur. Ələnmiş unun üzərinə yumurta, qaymaq, bal, duz və süd-yağ qarışımı əlavə edilib xəmir yoğrulur. Xəmir gəldikdən sonra unlanmış kişmiş əlavə edilib təkrar yoğrulur. Qabın içinə əlavə edilib, yarım saat gözlədilir. Üzərinə yumurta sarısı və küncüt vurulub bişirilir.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbəxi]]
[[Kateqoriya:Qərbi Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:Zəngibasar mahalı]]
[[Kateqoriya:Çörək məmulatları]]
[[Kateqoriya:Çörəkbişirmə istehsalı]]</text>
      <sha1>177dec0w7d4ag9x3mhiaunl4ll9tcsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cozef Kempbell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989615</id>
    <revision>
      <id>8966211</id>
      <parentid>8954633</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <origin>8966211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11350" sha1="eswvur96ujev26gx39s673l2fw2l14a" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Cozef Kempbell''' ({{dil-en|Joseph John Campbell}}; {{DVTY}}) — dünya şöhrətli Amerika mifoloqu, [[müqayisəli mifologiya]] və dinşünaslıq sahəsində araşdırmaların müəllifi. Sara Laurensi Kollecinin ədəbiyyat üzrə professoru.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jean Erdman {{!}} Department of Dance {{!}} University of Washington |url=https://dance.washington.edu/people/jean-erdman |access-date=2025-11-30 |website=dance.washington.edu}}&lt;/ref&gt;

Cozef Kempbellin elmi və yaradıcılıq fəaliyyəti insan varlığının müxtəlif aspektlərini əhatə edir. Onun ən məşhur əsəri &quot;Min sifətli qəhrəman&quot; (The Hero with a Thousand Faces, 1949) kitabıdır. Bu əsərdə o, dünya mifologiyalarında ortaq şəkildə rast gəlinən [[arxetip]] [[qəhrəman]]ın səyahəti haqqında nəzəriyyəsini irəli sürmüş və bu modeli &quot;monomif&quot; (vahid mif) termini ilə ifadə etmişdir.

&quot;Min sifətli qəhrəman&quot; kitabının nəşrindən sonra Jozef Kempbellin nəzəriyyələri çoxsaylı müasir yazıçılar, ssenaristlər və rəssamlar tərəfindən geniş şəkildə tətbiq edilmişdir. Onun fəlsəfəsi tez-tez təkrarladığı məşhur ifadə ilə ümumiləşdirilir: &quot;Öz xoşbəxtliyinin ardınca get&quot; (Follow your bliss).&lt;ref&gt;[http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 Campbell's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110324201327/http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 |date=March 24, 2011 }} and [http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 Joseph Campbell: &quot;Follow Your Bliss&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111103839/https://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 |date=November 11, 2017 }} from the Joseph Campbell Foundation website.&lt;/ref&gt;

Cozef Kempbell xüsusilə Hollivudda böyük şöhrət qazanmışdır. Belə ki, rejissor [[Corc Lukas]] (George Lucas) &quot;[[Ulduz müharibələri]]&quot; (Star Wars) kino dastanını yaradarkən Kempbellin əsərləri və qəhrəmanın səyahəti konsepsiyasının onun üçün əsas ilham mənbələrindən biri olduğunu açıq şəkildə bildirmişdir.

== Həyatı və yaradıcılığı ==
Cozef Kempbell irland əsilli bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Valideynləri Çarlz və Cozefina Kempbell ona yaxşı təhsil almaq imkanı yaratmışdılar. O, katolik kilsə nəzdində fəaliyyət göstərən məktəbdə təhsil almış, eyni zamanda yerli Amerika hindularının adət və ənənələrinə böyük maraq göstərmişdir. Uşaqlıq illərində çox mütaliə etmiş və sonralar verdiyi müsahibələrdən birində qeyd etdiyi kimi, hələ o zaman hinduların miflərinin Bibliya motivləri ilə oxşarlıqlarını müşahidə etmişdir. 1921-ci ildə [[Kolumbiya Universiteti]]nə daxil olduqdan sonra xarici dillər və ədəbiyyatla yanaşı, antropologiya və fəlsəfəni də öyrənmişdir.{{sfn|Campbell|2003|pp=20–25}}

1924-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Avropaya səyahət etmişdir. Vətənə qayıdarkən gəmidə hindistanlı filosof [[Ciddu Krişnamurti]] ilə tanış olmuş və yol boyu onunla uzun söhbətlər aparmışdır. Bu görüşdən sonra Kempbell [[Hindistan]] fəlsəfəsi və xüsusilə hindu fəlsəfəsi və mifologiyası ilə ciddi şəkildə maraqlanmağa başlamışdır.{{sfn|Campbell|2003|pp=29–35}}

Cozef Kempbell 1926-cı ildə orta əsrlər ədəbiyyatı üzrə magistr dərəcəsini aldıqdan sonra iki il Paris və Münhendə yaşayaraq roman filologiyası və sanskrit dilini öyrənmişdir. Ceyms Coys və Tomas Mannın əsərləri, Adolf Bastiyanın elementar ideyalar nəzəriyyəsi, etnoloq Leo Frobeniusun mədəni dövrlər konsepsiyası, həmçinin [[Ziqmund Freyd]] və Karl Yunqun yuxular və şüuraltı haqqında nəzəriyyələri ona dərin təsir göstərmişdir.

Kempbellin müəllimlik fəaliyyəti 1934-cü ildə Sara Lourens Kollecində başlamış və 1972-ci ilə qədər davam etmişdir. Onun ilk iri həcmli elmi əsəri olan &quot;Finneqanın yas mərasiminin açarı&quot; (A Skeleton Key to Finnegans Wake, 1944, Morton Robinsonla birgə) ədəbiyyata həsr olunsa da, sonralar əsas diqqətini mifologiyanın araşdırılmasına yönəltmişdir. Alman indoloqu Henrix Zimmerin hind miflərini zamandan asılı olmayan mənəvi həqiqətlərin daşıyıcısı kimi təqdim edən baxışları Kempbellə güclü təsir göstərmişdir. Zimmerin 1943-cü ildə vəfatından sonra Kempbell onun əlyazmalarını redaktə etmiş və 1946-cı ildə &quot;Hind incəsənəti və sivilizasiyasında miflər və simvollar&quot; (Myths and Symbols in Indian Art and Civilization) adlı kitabı, eləcə də hind fəlsəfəsi və incəsənətinə dair digər mühüm əsərləri nəşr etdirmişdir.

Cozef Kempbellin miflərə, Şərq dinlərinə və Yunq psixologiyasına olan marağı nəticədə onun qəhrəman mifləri haqqında məşhur araşdırması olan &quot;Min sifətli qəhrəman&quot; (The Hero with a Thousand Faces, 1949) əsərinin yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Bundan sonra müqayisəli mifologiyaya dair daha bir sıra mühüm əsərlər yazmışdır. 1954-cü ildə Hindistana etdiyi səfərdən sonra o, &quot;Tanrının maskaları&quot; (The Masks of God, 1959–1968) adlı dörd cildlik mifoloji tədqiqatını qələmə almışdır. Müəllifin məqsədi odun oğurlanması, dünya daşqını, ölülər ölkəsi, bakirə doğuluş və dirilən qəhrəman kimi geniş yayılmış mifoloji süjetlər vasitəsilə &quot;bəşəriyyətin mənəvi tarixinin fundamental birliyini&quot; göstərən ümumi mif tarixini yaratmaq idi. Onun növbəti kitabı &quot;Vəhşi qazın uçuşu&quot; (The Flight of the Wild Gander, 1969) miflərin bioloji, metafizik və tarixi-mədəni mənşəyinə, eləcə də müasir dünyada müqəddəsliyin dünyəviləşməsinə həsr olunmuş esselər toplusudur.

1972-ci ildə Sara Lourens Kollecindən ayrıldıqdan sonra Cozef Kempbell Honolulu şəhərinə köçmüş və yazıçılıq fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu dövrə aid əsərləri arasında &quot;Yaşadığımız miflər&quot; (Myths to Live By, 1972) – müasir dünyanın yeni miflərə ehtiyacı haqqında, &quot;Mifik obraz&quot; (The Mythic Image, 1974) – yuxular, miflər və incəsənət arasındakı əlaqələri araşdıran tədqiqat, &quot;Kosmosun daxili məkanları: metafora mif və din kimi&quot; (The Inner Reaches of Outer Space: Metaphor as Myth and as Religion, 1986) – mifologiyaya dair mühazirələr toplusu, &quot;Dünya mifologiyasının tarixi atlası&quot; (Historical Atlas of World Mythology, 1983, 1989) – miflərin mənşəyi və yayılmasını izləməyə yönəlmiş araşdırma, eləcə də &quot;Mifin gücü&quot; (The Power of Myth) xüsusi yer tutur.

== Mədəni təsirləri ==
Corc Lukas 1970-ci illərin sonlarında &quot;Ulduz müharibələri&quot; filmi ekranlara çıxdıqdan sonra bildirmişdi ki, bu ekran əsəri Jozef Kempbellin &quot;Min sifətli qəhrəman&quot; və digər kitablarında irəli sürülən ideyalara əsaslanır. Kempbellin məşhur &quot;Mifin gücü&quot; adlı müsahibələr silsiləsi Lukasın rançosunda lentə alınmışdır. Həmin müsahibələrdə Cozef Kempbell, digər məsələlərlə yanaşı, Corc Lukasın müasir mifologiya yaratmaq məqsədilə &quot;Qəhrəmanın səyahəti&quot; konsepsiyasından və eyniadlı kitabdan &quot;Ulduz müharibələri&quot; filmini qurarkən necə istifadə etdiyini izah edir.

1999-cu ildə, bu müsahibələrdən 12 il sonra, Bill Moyers və Corc Lukas &quot;Corc Lukas və Bill Moyers ilə Ulduz müharibələrinin mifologiyası&quot; adlı müsahibə-filmini çəkmiş, burada Kempbellin əsərlərinin Lukasın filminə göstərdiyi təsir ətraflı şəkildə müzakirə olunmuşdur.

1990-cı illərin sonlarında Smitson İnstitutunun Milli Hava və Kosmos Muzeyi &quot;Ulduz müharibələri: Mifin sehri&quot; adlı sərgi təşkil etmişdir. Sərgi Cozef Kempbellin nəzəriyyələrinin &quot;Ulduz müharibələri&quot; kainatında necə əks olunduğunu nümayiş etdirirdi.

Cozef Kempbellin nəzəriyyələrinin öz yaradıcılığına mühüm təsir göstərdiyini amerikalı rəssam və animator Kristian Sedjavski, eləcə də kanadalı sürrealist animatorlar Matsek Şçerbovski və Kris Lavis də etiraf etmişlər. Bundan əlavə, &quot;Min sifətli qəhrəman&quot; kitabı Disney studiyasının &quot;Şir kral&quot; animasiya filminin yaradıcıları üçün də əsas ilham mənbələrindən biri olmuşdur.

== Tənqidi ==
Cozef Kempbellin ölümündən az sonra, 28 sentyabr 1989-cu ildə New York Review of Books jurnalında dərc olunan &quot;Cozef Kempbellin simaları&quot; adlı məqaləsində tənqidçi Brendan Gill onu sağçı baxışlara malik və &quot;reaksion&quot; ideyaları dəstəkləyən bir şəxs kimi təqdim etmişdir. Gill yazır ki, Kempbellin Sarah Laurens Universitetindəki bəzi həmkarları onu Bibliya mifinin uydurma olması fikrini qəbul etməyə həvəssiz yanaşan bir alim kimi xarakterizə edirdilər.

Lüteran apologeti və media tənqidçisi Tom Snyder 1991-ci ildə &quot;Myth Perceptions: Joseph Campbell's Power of Deceit&quot; (&quot;Mif qavrayışları: Cozef Kempbellin aldatma gücü&quot;) adlı esse yazaraq Kempbelli dinlərə qarşı məqsədyönlü mübarizə aparmaqda ittiham etmişdir.

Cozef Kempbellin nəzəriyyələri bir çox başqa tənqidlərin də hədəfinə çevrilmişdir. Məsələn, amerikalı yazıçı [[Kurt Vonnequt]] onun baxışlarını istehzalı şəkildə həddindən artıq mürəkkəb və barokko üslubunda hesab etmiş, monomit nəzəriyyəsinə öz alternativ izahını irəli sürərək bunu &quot;çuxur nəzəriyyəsi&quot; adlandırmışdır. Vonnequtun bu nəzəriyyəsi qısa şəkildə belə ifadə olunur: &quot;Qəhrəmanın problemi yaranır, qəhrəman isə həmin problemi həll edir&quot;.

== Kitabları ==
* Kempbell C., Robinson M. &quot;Finneganın yası&quot;na açar (A Skeleton Key to Finnegan’s Wake). – Nyu-York, 1944.
* Kempbell C. Min sifətli qəhrəman (The Hero with a Thousand Faces). – Nyu-York, 1949.
* Kempbell C. Tanrının maskaları (The Masks of God). –Nyu-York, 1959–1968.
* Kempbell C. Vəhşi qazın uçuşu: Mifoloji ölçünün tədqiqi (The Flight of the Wild Gander: Explorations in the Mythological Dimension). – Nyu-York, 1969.
* Kempbell C. Yaşadığımız miflər (Myths to Live By). – Nyu-York, 1972.
* Kempbell C., Abadi M. J. Mifik obraz (The Mythic Image). – Prinston, Nyu-Cersi, 1974.
* Kempbell C. Dünya mifologiyasının tarixi atlası (The Historical Atlas of World Mythology). – Nyu-York, 1983, 1989.
* Kempbell C. Kosmosun daxili üfüqləri: Metafora mif və din kimi (The Inner Reaches of Outer Space: Metaphor as Myth and as Religion). – Nyu-York, 1986.
* Kempbell C., Moyers B. Mifin gücü (The Power of Myth). – Nyu-York, 1988.

=== Azərbaycan dilində kitabları ===
* Cozef Kempbell. Min sifətli qəhrəman, Bakı: Qanun, 2022, – 543 s.
* Cozef Kempbell (Bill Moyes ilə). Mifin gücü, Bakı: Qanun, 2022, – 350 s.

== Haqqında yazılanlar ==
* Ellwood R. S. The Politics of Myth: A Study of C. G. Jung, Mircea Eliade, and Joseph Campbell. – Albany: State University of New York Press, 1999. – XIV, 207 p. – ISBN 079144306X.
* Campbell, Joseph. The Hero's Journey: Joseph Campbell on His Life and Work. — 3rd. – Novato, California : New World Library, 2003. – ISBN 978-1-57731-404-2.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:ABŞ alimləri]]
[[Kateqoriya:Analitik psixologiya]]
[[Kateqoriya:İrlandəsilli amerikalılar]]</text>
      <sha1>eswvur96ujev26gx39s673l2fw2l14a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faxtə Luna Zamani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989669</id>
    <revision>
      <id>8966095</id>
      <parentid>8963518</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Fakhteh Luna Zamani]] səhifəsinin adını [[Faxtə Luna Zamani]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8963518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3936" sha1="67p33wpe5vezgyif5m9r1qs73219odd" xml:space="preserve">{{Şəxs|ad=Fəxtə Luna Zamani|doğum_tarixi=|doğum_yeri=İran|vətəndaşlıq=İran / Kanada|məşğuliyyət=İnsan hüquqları müdafiəçisi|təşkilat=İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusları Müdafiə Assosiasiyası (ADAPP)}}'''Faxtə Luna Zamani'''  ([[Fars dili|fars.]] فاخته لونا زمانی) — İran azərbaycanlı insan hüquqları müdafiəçisi, [[İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusların Müdafiəsi Assosiasiyası|İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusları Müdafiə Assosiasiyasının]] (ADAPP) təsisçisi və rəhbəri.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |date=24 aprel 2009 |title=ADAPP at the Canadian Parliament |url=https://unpo.org/adapp-at-the-canadian-parliament/ |access-date=7 iyun 2026 |website=UNPO}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Faxtə Zamani İran azərbaycanlı icmasına mənsubdur və uzun illər əvvəl İrandan köçərək Kanadada yaşamışdır. O, ixtisasca telekommunikasiya sahəsində təhsil almış, lakin sonradan insan hüquqları sahəsində fəaliyyətə başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fakhteh Zamani |url=https://minorityrights.org/fakhteh-zamani/ |access-date=7 iyun 2026 |website=Minority Rights Group International}}&lt;/ref&gt;

Zamani İran azərbaycanlıları və digər etnik azlıqların hüquqları, xüsusilə siyasi məhbusların müdafiəsi sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. O, İran daxilində azərbaycanlıların mədəni və dil hüquqlarının pozulması, eləcə də siyasi motivli həbslərlə bağlı beynəlxalq ictimaiyyəti məlumatlandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 mart 2008 |title=Iran: Is the United States Trying to Stir Up Discontent Among Minority Groups? |url=https://eurasianet.org/iran-is-the-united-states-trying-to-stir-up-discontent-among-minority-groups |access-date=7 iyun 2026 |website=Eurasianet}}&lt;/ref&gt;

== ADAPP ==
Faxtə Zamani 2006-cı ildə İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusları Müdafiə Assosiasiyasını (ADAPP) təsis etmişdir. Təşkilat İran azərbaycanlılarının və digər etnik azlıqların hüquq pozuntularını sənədləşdirmək və beynəlxalq təşkilatlara çatdırmaq məqsədi daşıyır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alternative Report to CESCR – Iran |url=https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/TreatyBodyExternal/DownloadDraft.aspx?key=x7wldPKL2PeFPGA%2FzgEDIRbr4UPUZq++rfO+Nf8SfgoBqdtBNoTYXazvm06v6Tom |access-date=7 iyun 2026 |publisher=Birləşmiş Millətlər Təşkilatı}}&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə Kanada Parlamentində keçirilən insan hüquqları dinləmələrində Zamani ADAPP adından çıxış edərək İranda etnik azlıqların vəziyyəti barədə məlumat vermişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Beynəlxalq fəaliyyəti ==
Zamani müxtəlif beynəlxalq forumlarda, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə əlaqəli tədbirlərdə iştirak etmiş və İran azərbaycanlılarının vəziyyəti barədə çıxışlar etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |date=23 aprel 2009 |title=VOICES: Fakhteh Luna Zamani |url=https://www.un.org/en/durbanreview2009/pdf/Fakhteh%20Zamani.pdf |access-date=7 iyun 2026 |publisher=Birləşmiş Millətlər Təşkilatı}}&lt;/ref&gt;

O, həmçinin 2012-ci ildə Cenevrədə keçirilən insan hüquqları tədbirində İran azərbaycanlılarının mədəni və dil hüquqlarının sistematik şəkildə məhdudlaşdırıldığını bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 mart 2012 |title=Fakhteh Luna Zamani's Speech |url=https://iranian.com/main/blog/savalan/fakhteh-luna-zamanis-speech-irans-minority-rights-event-geneva-14-march-2012.html |access-date=7 iyun 2026 |website=Iranian.com}}&lt;/ref&gt;

== Tənqidlər ==
Zamani və rəhbərlik etdiyi ADAPP bəzi mənbələrdə siyasi aktivist və etnik hüquq müdafiəçisi kimi təqdim edilsə də, İran hökumətinə yaxın bəzi nəşrlərdə onun fəaliyyəti mübahisəli və siyasi yönümlü kimi qiymətləndirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>67p33wpe5vezgyif5m9r1qs73219odd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aijā</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989911</id>
    <revision>
      <id>8966294</id>
      <parentid>8954738</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>9 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>8966294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9266" sha1="hqjggo429vu9sujvw6jgd5do5lv05ct" xml:space="preserve">{{mahnı}}

'''&quot;Aijā&quot;''' – [[Latviya]]nın &quot;[[Sudden Lights]]&quot; indi-rok qrupunun 27 yanvar 2023-cü il tarixində buraxılmış mahnısı.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Matamis |first=Apostolis |date=27 January 2023 |title=Sudden Lights: &quot;We want the audience to have the feeling of a rock concert&quot; |url=https://eurovisionfun.com/en/2023/01/sudden-lightswe-want-the-audience-to-have-the-feeling-of-a-rock-concert-exclusive-interview/ |access-date=11 February 2023 |website=Eurovision Fun |language=en-US |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211224209/https://eurovisionfun.com/en/2023/01/sudden-lightswe-want-the-audience-to-have-the-feeling-of-a-rock-concert-exclusive-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kompozisiya Latviyanın həmin il üçün təşkil etdiyi &quot;Supernova 2023&quot; adlı milli seçim turunda qalib gələrək [[2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2023-cü il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə ölkəni təmsil etmək hüququ qazanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Veen |first=Renske ten |date=11 February 2023 |title=Sudden Lights win Supernova final and will represent Latvia at Eurovision 2023 with &quot;Aija&quot; |url=https://wiwibloggs.com/2023/02/11/latvia-supernova-2023-final-results-eurovision/275403/ |access-date=11 February 2023 |website=[[Wiwibloggs]] |language=en-US |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211224211/https://wiwibloggs.com/2023/02/11/latvia-supernova-2023-final-results-eurovision/275403/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 February 2023 |title=Latvia: 'Supernova' victory for Sudden Lights with 'Aijā' |url=https://eurovision.tv/story/latvia-supernova-victory-sudden-lights |access-date=11 February 2023 |website=[[Eurovision Song Contest]] |language=en |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211212802/https://eurovision.tv/story/latvia-supernova-victory-sudden-lights |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Müsahibələr zamanı qrup üzvləri &quot;Aijā&quot; kompozisiyasının [[laylay]] xarakteri daşıması və insanların daha rahat uyumasına kömək etməsi məqsədilə bəstələndiyini bildirmişdilər. &quot;That Eurovision Site&quot; adlı &quot;Avroviziya&quot; pərəstişkar saytına verilən müsahibədə, dünyada baş verən mənfi hadisələr fonunda dinləyiciləri bu problemlərdən uzaqlaşdıracaq bir mahnı ərsəyə gətirmək istədikləri qeyd olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dibben |first=Jazzi |date=26 January 2023 |title=🇱🇻 Sudden Lights: &quot;It's the lullaby that we sing to ourselves and all the people listening to our song! |url=https://thateurovisionsite.com/2023/01/26/supernova-2023-sudden-lights-interview/ |access-date=11 February 2023 |website=That Eurovision Site |language=en-GB |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211224208/https://thateurovisionsite.com/2023/01/26/supernova-2023-sudden-lights-interview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Digər bir platforma olan &quot;Eurovision Fun&quot; saytına verilən açıqlamada qrup dinləyicilərin özlərini səhnədəki bir rok konsertindəymiş kimi hiss etmələrini hədəflədiklərini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi ==
=== Supernova 2023 ===
&quot;Supernova 2023&quot; 2023-cü il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün Latviyanın milli seçim turu rolunu oynamışdır. Yarışma formatı yarımfinal və final olmaqla iki mərhələdən ibarət təşkil edilmişdir. 4 fevral 2023-cü il tarixində keçirilən yarımfinalda 14 kompozisiya mübarizə aparmış və onlardan ən yaxşı nəticə göstərən on mahnı finala vəsiqə qazanmışdır. 11 fevral 2023-cü il tarixində baş tutan final mərhələsində Liverpul şəhərinə göndəriləcək Latviya təmsilçisi müəyyənləşdirilmişdir. Yarımfinal və final mərhələlərinin nəticələri münsiflər heyəti və xalq səsverməsinin yarıbayarı nisbətdə (50/50) birləşmiş xalları əsasında formalaşmışdır.&lt;ref name=&quot;entries&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-01-05 |title=Izvēlēti Latvijas Televīzijas dziesmu konkursa &quot;Supernova&quot; pusfinālisti |url=https://ltv.lsm.lv/lv/informacija-medijiem/raksts/282297/izveleti-latvijas-televizijas-dziesmu-konkursa-supernova-pusfinalisti |access-date=2023-01-05 |website=ltv.tv |publisher=Latvijas Televīzija |language=lv |archive-date=2023-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105093745/https://ltv.lsm.lv/lv/informacija-medijiem/raksts/282297/izveleti-latvijas-televizijas-dziesmu-konkursa-supernova-pusfinalisti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&quot;Aijā&quot; yarımfinal mərhələsində 14-cü nömrə altında çıxış edərək ilk onluğa daxil olmuş və finala adlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adams |first=Oliver |date=4 February 2023 |title=Latvia's Supernova 2023 semi-final results |url=https://wiwibloggs.com/2023/02/04/latvia-supernova-2023-semi-final-results-and-qualifiers/275217/ |access-date=11 February 2023 |website=[[Wiwibloggs]] |language=en-US |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132451/https://wiwibloggs.com/2023/02/04/latvia-supernova-2023-semi-final-results-and-qualifiers/275217/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Finalda yeddinci sırada səhnəyə çıxan kompozisiya, səsvermənin yekununda yarışmanın qalibi elan edilmiş və beləliklə, 2023-cü il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə vəsiqə qazanmışdır. Bu əsər, 2004-cü ildən sonra müsabiqə tarixində daxilində Latviya dilində sözlər barındıran ikinci kompozisiya olmuşdur.

=== Avroviziyada çıxış ===
Avroviziya qaydalarına əsasən, ev sahibi ölkə və &quot;Böyük Beşlik&quot; (Fransa, Almaniya, İtaliya, İspaniya və Böyük Britaniya) istisna olmaqla, bütün iştirakçı dövlətlər finala vəsiqə qazanmaq üçün iki yarımfinalın birində mübarizə aparmalıdılar. Hər yarımfinaldan ən yaxşı nəticə göstərən on ölkə final mərhələsinə keçid edir. [[Avropa Yayım İttifaqı]] əvvəlki müsabiqələrin səsvermə statistikasını əsas götürərək iştirakçı ölkələri altı fərqli səbətə bölmüşdür. 31 yanvar 2023-cü il tarixində keçirilən püşkatma nəticəsində Latviyanın birinci yarımfinalın ilk hissəsində çıxış edəcəyi müəyyənləşmişdir.&lt;ref name=&quot;draw&quot;&gt;{{Cite web |last=Groot |first=Evert |date=2023-01-31 |title=Eurovision 2023: Allocation Draw results |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2023-allocation-draw-results |access-date=2022-01-31 |archive-date=2023-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203005317/https://eurovision.tv/story/eurovision-2023-allocation-draw-results |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&quot;Aijā&quot; mahnısı 9 may 2023-cü il tarixində keçirilən birinci yarımfinal mərhələsində dördüncü nömrə altında ifa olunmuş, lakin böyük finala vəsiqə qazana bilməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adams |first=William Lee |date=2023-05-09 |title=Eurovision 2023: Semi-Final 1 results and qualifiers |url=https://wiwibloggs.com/2023/05/09/eurovision-2023-semi-final-1-results-and-qualifiers/277416/ |access-date=2023-05-13 |website=wiwibloggs |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Həftəlik qrafiklər ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+&quot;Aijā&quot; mahsının qrafiklərdə mövqeyi
! scope=&quot;col&quot;| Qrafik (2023)
! scope=&quot;col&quot;| Pik&lt;br /&gt;mövqe 
|-
! scope=&quot;row&quot; | Latvia Domestic Airplay ([[Beynəlxalq Fonoqrafiya Sənayesi Federasiyası|LaIPA]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.parmuziku.lv/muzikas-zinas/latvija/latvijas-radio-stacijas-speletakas-dziesmas-top-9716|title=Latvijas radio stacijās spēlētākās dziesmas Top 13. nedēļa|language=lv|publisher=[[Latvian Music Producers Association|LaIPA]]|access-date=May 28, 2023|date=March 27, 2023|archive-date=May 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528220644/https://www.parmuziku.lv/muzikas-zinas/latvija/latvijas-radio-stacijas-speletakas-dziesmas-top-9716|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 3
|-
! scope=&quot;row&quot; | Latvia Domestic Streaming ([[Latviya Musiqi Prodüserləri Assosiasiyası|LaIPA]])&lt;ref&gt;{{cite web |date=23 May 2023 |title=Līderu maiņa: straumēšanas topu turpina šūpot koncertturnejas un Eirovīzija |trans-title=Changing leaders: concert tours and Eurovision continue to rock the streaming charts |url=https://sejas.tvnet.lv/7780520/lideru-maina-straumesanas-topu-turpina-supot-koncertturnejas-un-eirovizija |access-date=7 March 2025 |publisher={{Ill|TV Net|lv|TVNET GRUPA}} |language=lv}}&lt;/ref&gt;
| 2
|-
! scope=&quot;row&quot;| Latvia Streaming ([[Latviya Musiqi Prodüserləri Assosiasiyası|LaIPA]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.parmuziku.lv/chart?type=2&amp;week=2023-W07&amp;limit=100&amp;id=5e472896c97ba|title=Mūzikas Patēriņa Tops {{ndash}} 07. nedēļa|publisher=[[Latvian Music Producers Association|LaIPA]]|language=lv|accessdate=18 June 2023|date=19 February 2023|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418174802/https://www.parmuziku.lv/chart?type=2&amp;week=2023-W07&amp;limit=100&amp;id=5e472896c97ba|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 3
|-
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin mahnıları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ilin mahnıları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ilin sinqlları]]</text>
      <sha1>hqjggo429vu9sujvw6jgd5do5lv05ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seyfəddin Rzasoy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>990746</id>
    <revision>
      <id>8966235</id>
      <parentid>8963672</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="5ej1yokieh0njo2sd1s86u1jb6jov3w" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>5ej1yokieh0njo2sd1s86u1jb6jov3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966236</id>
      <parentid>8966235</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="re2c9f8thv9r7bfl97myvt8umjpuzzj" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>re2c9f8thv9r7bfl97myvt8umjpuzzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966237</id>
      <parentid>8966236</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4245" sha1="7orezmzfgrnfx33q1grwcoqcuwn4fvj" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı, &quot;Elm və təhsil&quot;, 2008, 212 s.

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>7orezmzfgrnfx33q1grwcoqcuwn4fvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966240</id>
      <parentid>8966237</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="3uy2n2x8idfuhus035jschdijtgtczk" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>3uy2n2x8idfuhus035jschdijtgtczk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966246</id>
      <parentid>8966240</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4854" sha1="aco9w5v7hr4z8ch5kszlc4t7rzgjwy5" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>aco9w5v7hr4z8ch5kszlc4t7rzgjwy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966315</id>
      <parentid>8966246</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pedaqoji fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5642" sha1="5ak1hau9ak92b75qd4stpc3dbuz58il" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. 

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans və simpoziumlarda elmi məruzələrlə çıxış etmiş,[10] Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>5ak1hau9ak92b75qd4stpc3dbuz58il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966317</id>
      <parentid>8966315</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pedaqoji fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5638" sha1="jqwltwysvh4co5erpmyr1belpn0j14b" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. 

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans və simpoziumlarda elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>jqwltwysvh4co5erpmyr1belpn0j14b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966318</id>
      <parentid>8966317</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pedaqoji fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5815" sha1="eplghmt0vqpc1ru0ssj3nikvg5zbpxx" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans və simpoziumlarda elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>eplghmt0vqpc1ru0ssj3nikvg5zbpxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966341</id>
      <parentid>8966318</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6979" sha1="j5qk9gtxortxsphq184cozmzyofdxqm" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans və simpoziumlarda elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>j5qk9gtxortxsphq184cozmzyofdxqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966342</id>
      <parentid>8966341</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pedaqoji fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6606" sha1="349ky3ohd3r2mueleq3anbovze7rc92" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>349ky3ohd3r2mueleq3anbovze7rc92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966344</id>
      <parentid>8966342</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6990" sha1="rj9vdt4ymckh6ayfsn21hfm336rqxb4" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>rj9vdt4ymckh6ayfsn21hfm336rqxb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966345</id>
      <parentid>8966344</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi fəaliyyəti */</comment>
      <origin>8966345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7546" sha1="ka8wukg6xny2tgg4zvch62trm74p2rh" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>ka8wukg6xny2tgg4zvch62trm74p2rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966346</id>
      <parentid>8966345</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <origin>8966346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7589" sha1="0fshd657ygcg0qxkaamp4fw66f2mcv1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*Monoqrafiya. Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Monoqrafiya. Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Monoqrafiya. Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Monoqrafiya. Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Monoqrafiya. &quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*Monoqrafiya. MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>0fshd657ygcg0qxkaamp4fw66f2mcv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966352</id>
      <parentid>8966346</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8303" sha1="kusuwb27o4v59gkht414p0zvjjl69ui" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, “Tural-Ə” NPM, 2002, 121 s.
*Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.
*Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s. 
*Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, “Səda”, 2004, 130 s. (M.Həkimovla birgə)
*Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.
*Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.
*Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Oğuz mifologiyası. Bakı, “Nurlan”, 2009, 363 s. 
*Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.
*Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s. 
*Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, “Tbiliselebi”, 2014, 103 s.
*&quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>kusuwb27o4v59gkht414p0zvjjl69ui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966355</id>
      <parentid>8966352</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9723" sha1="j1hgdb87hr6gcvo15j8g2gofaexma3i" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, “Tural-Ə” NPM, 2002, 121 s.
*Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.
*Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s. 
*Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, “Səda”, 2004, 130 s. (M.Həkimovla birgə)
*Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.
*Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.
*Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Oğuz mifologiyası. Bakı, “Nurlan”, 2009, 363 s. 
*Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s. (Elektron kitab)
*Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s. 
*Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, “Tbiliselebi”, 2014, 103 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2015, 436 s.
*Ustad-namə. Naxçıvan, “Nuh”, 2016, 107 s. (R.Babayevlə birgə)
*&quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
*“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2020, 472 s.
*Nizami Gəncəvi: etnogenez və mifologiya. Bakı, “Elm və təhsil”, 2021,  120 s.
*Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında mif, folklor və təsəvvüf. Bakı, “Elm və təhsil, 2021, 344 s.
*Büyük Azerbaycan Mütefekkiri Nizami. Bursa, “Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi”, 2022, 197 s. (M.Hüseynova və E.Quliyevlə birgə)
*“Dədə Qorqud” eposu. I kitab. Qəhrəmanın ölüb-dirilməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2022, 128 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. II kitab. Dastanın Alp Aruz variantının ik bərpa təcrübəsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2024, 304 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. III kitab. Şaman-qəhrəmanın Xaos dünyasına yolçuluğu. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 176 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. IV kitab. Salur Qazanın təpəgözü öldürməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 276 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. V kitab. Oğuz mifinin süqutu və Salur Qazan mifinə transformasiyası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2026, 168 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>j1hgdb87hr6gcvo15j8g2gofaexma3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966359</id>
      <parentid>8966355</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10334" sha1="136qztn56vnc8g8shamyf338bdtw2o0" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, “Tural-Ə” NPM, 2002, 121 s.
*Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.
*Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s. 
*Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, “Səda”, 2004, 130 s. (M.Həkimovla birgə)
*Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.
*Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.
*Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Oğuz mifologiyası. Bakı, “Nurlan”, 2009, 363 s. 
*Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s. (Elektron kitab)
*Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s. 
*Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, “Tbiliselebi”, 2014, 103 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2015, 436 s.
*Ustad-namə. Naxçıvan, “Nuh”, 2016, 107 s. (R.Babayevlə birgə)
*&quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
*“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2020, 472 s.
*Nizami Gəncəvi: etnogenez və mifologiya. Bakı, “Elm və təhsil”, 2021,  120 s.
*Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında mif, folklor və təsəvvüf. Bakı, “Elm və təhsil, 2021, 344 s.
*Büyük Azerbaycan Mütefekkiri Nizami. Bursa, “Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi”, 2022, 197 s. (M.Hüseynova və E.Quliyevlə birgə)
*“Dədə Qorqud” eposu. I kitab. Qəhrəmanın ölüb-dirilməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2022, 128 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. II kitab. Dastanın Alp Aruz variantının ik bərpa təcrübəsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2024, 304 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. III kitab. Şaman-qəhrəmanın Xaos dünyasına yolçuluğu. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 176 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. IV kitab. Salur Qazanın təpəgözü öldürməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 276 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. V kitab. Oğuz mifinin süqutu və Salur Qazan mifinə transformasiyası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2026, 168 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
Seyfəddin Rzayev [[Azərbaycan Respublikası]] [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Mədəniyyət nazirliyi]] tərəfindən &quot;Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)&quot; xatirə nişanı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasında 2021-ci ilin &quot;Nizami Gəncəvi İli&quot; elan edilməsi haqqında 05 yanvar 2021-ci il tarixi ilə əlaqədar dahi şair və mütəfəkkir Nizami Gəncəvi irsinin tədqiqi və təbliği sahəsində elmi fəaliyyətinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib.

Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>136qztn56vnc8g8shamyf338bdtw2o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966360</id>
      <parentid>8966359</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mükafatları */</comment>
      <origin>8966360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10337" sha1="r66o2bxq4zx36u7p87wpw5o7e9xmxhc" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, “Tural-Ə” NPM, 2002, 121 s.
*Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.
*Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s. 
*Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, “Səda”, 2004, 130 s. (M.Həkimovla birgə)
*Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.
*Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.
*Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Oğuz mifologiyası. Bakı, “Nurlan”, 2009, 363 s. 
*Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s. (Elektron kitab)
*Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s. 
*Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, “Tbiliselebi”, 2014, 103 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2015, 436 s.
*Ustad-namə. Naxçıvan, “Nuh”, 2016, 107 s. (R.Babayevlə birgə)
*&quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
*“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2020, 472 s.
*Nizami Gəncəvi: etnogenez və mifologiya. Bakı, “Elm və təhsil”, 2021,  120 s.
*Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında mif, folklor və təsəvvüf. Bakı, “Elm və təhsil, 2021, 344 s.
*Büyük Azerbaycan Mütefekkiri Nizami. Bursa, “Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi”, 2022, 197 s. (M.Hüseynova və E.Quliyevlə birgə)
*“Dədə Qorqud” eposu. I kitab. Qəhrəmanın ölüb-dirilməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2022, 128 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. II kitab. Dastanın Alp Aruz variantının ik bərpa təcrübəsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2024, 304 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. III kitab. Şaman-qəhrəmanın Xaos dünyasına yolçuluğu. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 176 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. IV kitab. Salur Qazanın təpəgözü öldürməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 276 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. V kitab. Oğuz mifinin süqutu və Salur Qazan mifinə transformasiyası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2026, 168 s.
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
*Seyfəddin Rzayev [[Azərbaycan Respublikası]] [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Mədəniyyət nazirliyi]] tərəfindən &quot;Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)&quot; xatirə nişanı ilə təltif edilib.

*Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasında 2021-ci ilin &quot;Nizami Gəncəvi İli&quot; elan edilməsi haqqında 05 yanvar 2021-ci il tarixi ilə əlaqədar dahi şair və mütəfəkkir Nizami Gəncəvi irsinin tədqiqi və təbliği sahəsində elmi fəaliyyətinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib.

*Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>r66o2bxq4zx36u7p87wpw5o7e9xmxhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966363</id>
      <parentid>8966360</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elmi əsərləri */</comment>
      <origin>8966363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11531" sha1="rk37fc68sm2q9unafg2i4tsjc30xsum" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, “Tural-Ə” NPM, 2002, 121 s.
*Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.
*Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s. 
*Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, “Səda”, 2004, 130 s. (M.Həkimovla birgə)
*Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.
*Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.
*Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Oğuz mifologiyası. Bakı, “Nurlan”, 2009, 363 s. 
*Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s. (Elektron kitab)
*Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s. 
*Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, “Tbiliselebi”, 2014, 103 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2015, 436 s.
*Ustad-namə. Naxçıvan, “Nuh”, 2016, 107 s. (R.Babayevlə birgə)
*&quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
*“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2020, 472 s.
*Nizami Gəncəvi: etnogenez və mifologiya. Bakı, “Elm və təhsil”, 2021,  120 s.
*Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında mif, folklor və təsəvvüf. Bakı, “Elm və təhsil, 2021, 344 s.
*Büyük Azerbaycan Mütefekkiri Nizami. Bursa, “Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi”, 2022, 197 s. (M.Hüseynova və E.Quliyevlə birgə)
*“Dədə Qorqud” eposu. I kitab. Qəhrəmanın ölüb-dirilməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2022, 128 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. II kitab. Dastanın Alp Aruz variantının ik bərpa təcrübəsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2024, 304 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. III kitab. Şaman-qəhrəmanın Xaos dünyasına yolçuluğu. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 176 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. IV kitab. Salur Qazanın təpəgözü öldürməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 276 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. V kitab. Oğuz mifinin süqutu və Salur Qazan mifinə transformasiyası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2026, 168 s.
*Qarabağ folklor dünyasının poesemantik sehri Vüsalə Nəsibovanın intellektual yanaşmasında // V.Nəsibova. Qarabağ folklorunun bədii-semantik xüsusiyyətləri. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 3-13
*Ön söz, yaxud yaradıcı subyekt milli ədəbi məkanın intellektual paradiqması kimi // Alimlik missiyası, tənqidçi ömrü (məqalələr toplusu). Tərtib edəni və “Ön söz”ün müəllifi M.Dövlətzadə. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 316-330
*Ön söz: Azərbaycan ədəbi tənqid məkanında eyni bədii mətnə paralel baxış təcrübəsi // Alimlik missiyası, tənqidçi ömrü (məqalələr toplusu). Tərtib edəni və “Ön söz”ün müəllifi M.Dövlətzadə. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 316-330
*Şirvan folklor yaddaşının cəfakeş tədqiqatçısı // “Söz” jurnalı, iyun 2025, s. 11-12
*“Folklor və İslam” problemi yeni nəzəri-metodoloji baxış müstəvəsində (ön söz) // Q.Sayılov. Folklor və İslam. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, s. 5-16
*Ön söz // A.İslamzadə. Folklor mətnlərinin və yazılı ədəbi nümunələrin funksional semantikası. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 4-10
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
*Seyfəddin Rzayev [[Azərbaycan Respublikası]] [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Mədəniyyət nazirliyi]] tərəfindən &quot;Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)&quot; xatirə nişanı ilə təltif edilib.

*Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasında 2021-ci ilin &quot;Nizami Gəncəvi İli&quot; elan edilməsi haqqında 05 yanvar 2021-ci il tarixi ilə əlaqədar dahi şair və mütəfəkkir Nizami Gəncəvi irsinin tədqiqi və təbliği sahəsində elmi fəaliyyətinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib.

*Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>rk37fc68sm2q9unafg2i4tsjc30xsum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966364</id>
      <parentid>8966363</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <origin>8966364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11517" sha1="ktkf3m0jwjhns5560xmee9o6up5di6k" xml:space="preserve">{{Alim
 |piktoqram            = 
 |adı                  = Seyfəddin Rzasoy
 |orijinal adı         = Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev
 |digər adı            =  
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti           = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı        = Mehparə Rzayeva
 |uşağı                = Əliyeva Sevinc&lt;br&gt;Mehdiyeva Qumral
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = [[filologiya elmləri doktoru]]
 |elmi adı             = [[professor]] 
 |alma-mater           =  
 |elmi rəhbəri         = [[Mürsəl Həkimov]]
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], [[pedaqoq]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Seyfəddin Rzasoy''' (tam adı: ''Seyfəddin Gülverdi oğlu Rzayev''; {{DVTY}}) — [[folklorşünaslıq|folklorşünas]], mifoloq, ədəbiyyatşünas, ritualşünas [[filologiya elmləri doktoru]], [[professor]].&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] mükafatçısı (2025);&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/70482 |title=Tərəqqi medalı |author= |date= |website= |publisher=https://president.az/ |language=az |access-date= 12 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/ofxXe |archive-date=12 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt; [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun Mifologiya şöbəsinin şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Seyfəddin Rzayev, 1961-ci il avqustun 1-də [[Biləsuvar rayonu]]nun [[Bəydili (Biləsuvar)|Bəydili]] kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Biəsuvar rayonu, Bəydili kəndində [[Şıxəli Qurbanov]] adına məktəbi bitirmişdir. 1980–1982-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında [[Sevastopol]] şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.

1982–1986-cı illərdə [[Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti]]nin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1986–1991-ci illərdə Biləsuvar rayonu Əliabad kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir.&lt;ref name=&quot;:01&quot; /&gt; 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin aspiranturasına qəbul olaraq, Bakı şəhərinə köçmüşdür.

=== Ailəsi ===
Evlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

== Elmi fəaliyyəti ==
Seyfəddin Rzasoy 1996-cı ildə [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) [[Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 

1997-ci ildə [[Mürsəl Həkimov]]un rəhbərliyi ilə &quot;Nizami &quot;Yeddi gözəl&quot;i mətnində dünya modeli və onun mifoloji qurumu&quot; mövzusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Azərbaycan ədəbiyyatı&quot; və &quot;Ədəbiyyat nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslarında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Seyfəddin Rzayev 2003-cü ildə [[AMEA Folklor İnstitutu]]nda Mifologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmağa başlamış və hal-hazırda da şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir. 

S.Rzayev 2010-cu ildə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında dosent, O, 2013-cü ildə &quot;Oğuz mifinin strukturu (oğuz mətnləri əsasında semiotik bərpa)&quot; mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsinə görə &quot;Folklorşünaslıq&quot; ixtisasında [[filologiya elmləri doktoru]]elmi dərəcəsini almışdır. 2019-cu ildə isə [[Professor]] adını almışdır.

Seyfəddin Rzasoy dəfələrlə Respublika, regional və beynəlxalq səpkili elmi konfrans, simpozium və konqreslərdə elmi məruzələrlə çıxış etmiş, Respublikanın müxtəlif ali məktəblərində və elm ocaqlarında &quot;Azərbaycan folkloru&quot;, &quot;Qərbi Azərbaycanda aşıq yaradıcılığı&quot;, &quot;“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsi” və s. mühazirələr oxumuşdur.

S.Rzayev uzun müddət [[AMEA Folklor İnstitutu]]nun nəzdində Dissertasiya Şurasının həmsədri və sədri olmuşdur.

Seyfəddin Rzasoy fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarına rəhbərlik etmiş və hal-hazırda da rəhbərlik etməkdədir. Onlardan 14 nəfər fəlsəfə doktoru ixtisası, 4 nəfər elmlər doktoru ixtisası üzrə müdafiə edərək diplomlarını almışlar.  

Folklorşünaslıq, mifologiya, ritualşünaslıq və ədəbiyyatşünaslıq sahələri ilə baglı 25 kitabın, 350-dən çox məqalənin müəllifidir.

== Pedaqoji fəaliyyəti ==
S.Rzayev elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, pedaqoji fəaliyyəti də genişdir. O, 1986-1991-ci illərdə [[Biləsuvar rayonu]] [[Əliabad (Biləsuvar)|Əliabad]] kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. Daha sonra isə 1991-1996-cı illər tarixində isə [[Sabunçu rayonu]] 22 saylı orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan folklorunun müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

== Elmi əsərləri ==
Seyfəddin Rzasoyun [[Google Scholar]] platformasındakı elmi əsərlərinə 66 istinad edilmiş, H-indeksi 6 və i10-indeksi isə 1-dir. Rzasoy 15-dən çox kitab və 100-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir. Onun elmi fəaliyyəti əsasən mifologiya, o cümlədən [[Kitabi-Dədə Qorqud]] və dastanların tədqiqinə yönəlmişdir. Tədqiqat maraqlarına [[Sədnik Paşa Pirsultanlı]], Azərbaycan folklorşünaslığı, [[Qəzənfər Paşayev]] və [[Nizami Gəncəvi]]nin əsərləri də daxildir. &lt;ref&gt;https://scholar.google.com/citations?hl=tr&amp;user=cbI8HoUAAAAJ&amp;view_op=list_works&amp;sortby=pubdate&lt;/ref&gt; Elmi əsərlərindən bəziləri aşağıdakılardır:
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
{{Div col|4}}
*İslam Ağayev: ömür və yaradıcılıq etüdləri. Bakı, “Tural-Ə” NPM, 2002, 121 s.
*Nizami poeziyası: Mif-Tarix konteksti. Bakı, “Ağrıdağ”, 2003, 211 s.
*Oğuz mifinin paradiqmaları. Bakı, “Səda”, 2004, 199 s. 
*Yaddaş və şəxsiyyət. Bakı, “Səda”, 2004, 130 s. (M.Həkimovla birgə)
*Oğuz mifi və Oğuznamə eposu. Bakı, “Nurlan”, 2007, 181 s.
*Folklorlaşan alim ömrü. Bakı, “Nurlan”, 2007, 197 s.
*Azərbaycan folklorşünaslıq tarixi və Sədnik Paşa Pirsultanlı. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 212 s.
*Mifologiya və folklor: Nəzəri-metodoloji kontekst. &quot;Nurlan&quot;, 2008, 175 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi (Əsli-Kərəm və &quot;Dədə-Qorqud&quot;)
*Oğuz mifologiyası. Bakı, “Nurlan”, 2009, 363 s. 
*Oğuz mifologiyası (metod, struktur, rekonstruksiya). &quot;Nurlan&quot;, 2009, 363 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s.
*Əbülqazi “Oğuznamə”sində mif və ritual. Bakı, “Nurlan”, 2013, 172 s. (Elektron kitab)
*Müasir Azərbaycan folklorşünaslığı. 2 cilddə, I cild. Mif və epos məsələləri. Bakı, “Nurlan”, 2013, 364 s. 
*Muğanlıda Novruz karnavalı. Tiflis, “Tbiliselebi”, 2014, 103 s.
*Azərbaycan dastanlarında şaman-qəhrəman arxetipi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2015, 436 s.
*Ustad-namə. Naxçıvan, “Nuh”, 2016, 107 s. (R.Babayevlə birgə)
*&quot;Kitabi-Türkman Lisani&quot; OĞUZNAMƏSİNİN TRANSMEDİATİV STRUKTURU VƏ RİTUAL-MİFOLOJİ SEMANTİKASI. &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 472 s.
*MÜASİR AZƏRBAYCAN FOLKLORŞÜNASLIĞI, 2 cilddə, II cild (SƏNƏTKAR, MƏTN VƏ MÜHİT MƏSƏLƏLƏRİ). &quot;Elm və təhsil&quot;, 2020, 308 s.
*“Kitabi-Türkman lisani” oğuznaməsinin transmediativ strukturu və ritual-mifoloji semantikası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2020, 472 s.
*Nizami Gəncəvi: etnogenez və mifologiya. Bakı, “Elm və təhsil”, 2021,  120 s.
*Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında mif, folklor və təsəvvüf. Bakı, “Elm və təhsil, 2021, 344 s.
*Büyük Azerbaycan Mütefekkiri Nizami. Bursa, “Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi”, 2022, 197 s. (M.Hüseynova və E.Quliyevlə birgə)
*“Dədə Qorqud” eposu. I kitab. Qəhrəmanın ölüb-dirilməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2022, 128 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. II kitab. Dastanın Alp Aruz variantının ik bərpa təcrübəsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2024, 304 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. III kitab. Şaman-qəhrəmanın Xaos dünyasına yolçuluğu. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 176 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. IV kitab. Salur Qazanın təpəgözü öldürməsi. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, 276 s.
*“Dədə Qorqud” eposu. V kitab. Oğuz mifinin süqutu və Salur Qazan mifinə transformasiyası. Bakı, “Elm və təhsil”, 2026, 168 s.
*Qarabağ folklor dünyasının poesemantik sehri Vüsalə Nəsibovanın intellektual yanaşmasında // V.Nəsibova. Qarabağ folklorunun bədii-semantik xüsusiyyətləri. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 3-13
*Ön söz, yaxud yaradıcı subyekt milli ədəbi məkanın intellektual paradiqması kimi // Alimlik missiyası, tənqidçi ömrü (məqalələr toplusu). Tərtib edəni və “Ön söz”ün müəllifi M.Dövlətzadə. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 316-330
*Ön söz: Azərbaycan ədəbi tənqid məkanında eyni bədii mətnə paralel baxış təcrübəsi // Alimlik missiyası, tənqidçi ömrü (məqalələr toplusu). Tərtib edəni və “Ön söz”ün müəllifi M.Dövlətzadə. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 316-330
*Şirvan folklor yaddaşının cəfakeş tədqiqatçısı // “Söz” jurnalı, iyun 2025, s. 11-12
*“Folklor və İslam” problemi yeni nəzəri-metodoloji baxış müstəvəsində (ön söz) // Q.Sayılov. Folklor və İslam. Bakı, “Elm və təhsil”, 2025, s. 5-16
*Ön söz // A.İslamzadə. Folklor mətnlərinin və yazılı ədəbi nümunələrin funksional semantikası. Bakı: “Elm və təhsil”, 2025, s. 4-10
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Mükafatları ==
*Seyfəddin Rzayev [[Azərbaycan Respublikası]] [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Mədəniyyət nazirliyi]] tərəfindən &quot;Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)&quot; xatirə nişanı ilə təltif edilib.

*Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasında 2021-ci ilin &quot;Nizami Gəncəvi İli&quot; elan edilməsi haqqında 05 yanvar 2021-ci il tarixi ilə əlaqədar dahi şair və mütəfəkkir Nizami Gəncəvi irsinin tədqiqi və təbliği sahəsində elmi fəaliyyətinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib.

*Seyfəddin Rzayev 2025-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[AMEA Folklor İnstitutu]]
* [[Azərbaycan mifologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://folklor.az/az/persons/49 |title=Seyfəddin Rzayev |author= |date= |website= |publisher=https://folklor.az/ |language=az |access-date= 11 iyun 2026|archive-url=https://archive.ph/mrV3C |archive-date=11 iyun 2026 }}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folkloru]]</text>
      <sha1>ktkf3m0jwjhns5560xmee9o6up5di6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stefan Zeromski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991082</id>
    <revision>
      <id>8966307</id>
      <parentid>8961383</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6294" sha1="4mxrzjjkgaixl1xeqc93clfm1vi5f9q" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Müflisləşmiş zadəgan (şlyaxta) ailəsində anadan olub. Atası 1863-cü il üsyanında iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Jeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.

1892-ci ildə Vyana, Sürix və Münhenə səyahətə yollanıb, bir neçə ay Krakov və Zakopanendə vaxt keçirib. Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra Varşavadakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə İtaliyaya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər Parisdə yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Pilsudskinin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb.

1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun (PEN klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı Vladislav Reymont qazanıb. 1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb. 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Jeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.
== Yaradıcılığı ==

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>4mxrzjjkgaixl1xeqc93clfm1vi5f9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966325</id>
      <parentid>8966307</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yaradıcılığı */</comment>
      <origin>8966325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8291" sha1="hthygfzku6rczmnjril9yho75pt4zk4" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Müflisləşmiş zadəgan (şlyaxta) ailəsində anadan olub. Atası 1863-cü il üsyanında iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Jeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.

1892-ci ildə Vyana, Sürix və Münhenə səyahətə yollanıb, bir neçə ay Krakov və Zakopanendə vaxt keçirib. Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra Varşavadakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə İtaliyaya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər Parisdə yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Pilsudskinin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb.

1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun (PEN klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı Vladislav Reymont qazanıb. 1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb. 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Jeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.
== Yaradıcılığı ==
Ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Jeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib: onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

Polyak xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>hthygfzku6rczmnjril9yho75pt4zk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966326</id>
      <parentid>8966325</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8457" sha1="rumdh8m7c12fvk976zvte5dicxjcpem" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb. 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib. Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun (PEN klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb. 1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb. 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.
== Yaradıcılığı ==
Ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Jeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib: onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

Polyak xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>rumdh8m7c12fvk976zvte5dicxjcpem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966327</id>
      <parentid>8966326</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8461" sha1="kscw1peauicaaoccpn43p6kzkpf5q00" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb. 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib. Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb. 1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb. 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.
== Yaradıcılığı ==
Ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Jeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib: onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

Polyak xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>kscw1peauicaaoccpn43p6kzkpf5q00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966328</id>
      <parentid>8966327</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9430" sha1="hgop4zlwxb5htmvsmr4hcwilknt9ods" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[Aleksander Gieysztor]], [[Stanisław Herbst]], [[Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt;  1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

== Yaradıcılığı ==
Ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Jeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib: onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

Polyak xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>hgop4zlwxb5htmvsmr4hcwilknt9ods</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966329</id>
      <parentid>8966328</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9499" sha1="sinjgqjdeabjg92ggut5attptyovlk6" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[Aleksander Gieysztor]], [[Stanisław Herbst]], [[Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt;  1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.

== Yaradıcılığı ==
Ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Jeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib: onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

Polyak xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>sinjgqjdeabjg92ggut5attptyovlk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966331</id>
      <parentid>8966329</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yaradıcılığı */</comment>
      <origin>8966331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9536" sha1="5rjhhtiy2leui5g5g5nlz9av3ebrghk" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[Aleksander Gieysztor]], [[Stanisław Herbst]], [[Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt;  1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.

== Yaradıcılığı ==
Stefan Zeromski ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Stefan Zeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib. Onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

[[Polyaklar|Polyak]] xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>5rjhhtiy2leui5g5g5nlz9av3ebrghk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966332</id>
      <parentid>8966331</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>8966332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9555" sha1="ktxz6sq8hdfmmcenovz9t0268l3p4aa" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[:pl:Aleksander Gieysztor]], [[:pl:Stanisław Herbst]], [[:pl:Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[:pl:Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[:pl:Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt; 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.

== Yaradıcılığı ==
Stefan Zeromski ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Stefan Zeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib. Onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

[[Polyaklar|Polyak]] xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>ktxz6sq8hdfmmcenovz9t0268l3p4aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966333</id>
      <parentid>8966332</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9560" sha1="4ex9eoiyuh62czrpz5n7mdj6uj4x47u" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|left|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[:pl:Aleksander Gieysztor]], [[:pl:Stanisław Herbst]], [[:pl:Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[:pl:Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[:pl:Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt; 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.

== Yaradıcılığı ==
Stefan Zeromski ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Stefan Zeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib. Onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

[[Polyaklar|Polyak]] xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>4ex9eoiyuh62czrpz5n7mdj6uj4x47u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966334</id>
      <parentid>8966333</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9560" sha1="gzes9msgk5i4fi90vrt953jym4h1f28" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[:pl:Aleksander Gieysztor]], [[:pl:Stanisław Herbst]], [[:pl:Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[:pl:Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[:pl:Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt; 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.
== Yaradıcılığı ==
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|right|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
Stefan Zeromski ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Stefan Zeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib. Onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

[[Polyaklar|Polyak]] xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>gzes9msgk5i4fi90vrt953jym4h1f28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966337</id>
      <parentid>8966334</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9564" sha1="gg0uzqpakc60yvh1hwkn929y15hcksf" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|left|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[:pl:Aleksander Gieysztor]], [[:pl:Stanisław Herbst]], [[:pl:Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[:pl:Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[:pl:Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt; 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.
== Yaradıcılığı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|left|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Stefan Zeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib. Onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

[[Polyaklar|Polyak]] xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>gg0uzqpakc60yvh1hwkn929y15hcksf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966338</id>
      <parentid>8966337</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saida2025</username>
        <id>312661</id>
      </contributor>
      <origin>8966338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9550" sha1="1c9n6246gujsmvk43nickvd1ey70roh" xml:space="preserve">{{Yazıçı}}
'''Stefan Zeromski''' ({{lang-pl|Stefan Żeromski}}; {{DVTY}}) — [[Polşa]] [[yazıçı]]sı, [[dramaturq]]u və [[Publisistika|publisist]]i. O, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş &quot;Gənc Polşa&quot; (Młoda Polska) hərəkatına mənsub olub. Tənqidçilər Stefan Zeromskini &quot;polyak ədəbiyyatının vicdanı&quot; adlandırıb. Müəllif eyni zamanda Maurıtsı Zıx, Yuzef Katerla və Stefan İksmojej təxəllüsləri ilə də əsərlər yazıb. O, dörd dəfə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]]na namizəd göstərilib.
== Həyatı ==
[[File:Kazimierz Mordasewicz - Portret Stefana Żeromskiego.jpg|thumb|left|upright=1.0|Stefan Zeromski]]
Stefan Zeromski 14 oktyabr 1864-cü ildə müflisləşmiş zadəgan ([[şlyaxta]]) ailəsində anadan olub. Atası [[Polşa üsyanı (1863)|1863-cü il Polşa üsyanı]]nda iştirak etdiyinə görə mülkündən məhrum edilib və mülkədar təsərrüfatı (folvark) icarəyə götürüb.

Zeromski Kelsedəki gimnaziyada təhsil alıb ki, burada onun müəllimlərindən biri ədəbi tənqidçi Antoni Qustav Bem olub. Yetkinlik attestatı ala bilməyərək, Varşavadakı Ali Baytarlıq Məktəbinə daxil olub. Vətənpərvərlik fəaliyyətinə görə həbsə məruz qalıb. 1889-cu ildən etibarən özəl müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1880-ci illərdə ədəbi yaradıcılığa başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stefan Żeromski |url=https://culture.pl/en/artist/stefan-zeromski |access-date=2025-10-11 |website=Culture.pl |language=en}}&lt;/ref&gt; 1892-ci ildə [[Vyana]], [[Sürix]] və [[Münxen]]ə səyahətə yollanıb. Bir neçə ay [[Krakov]] və Zakopanendə vaxt keçirib.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 466.&lt;/ref&gt; Ziqmund Vasilevski ilə birlikdə Rappersvildəki Polyak Muzeyində kitabxanaçı köməkçisi kimi çalışıb (1892–1896). Qayıtdıqdan sonra [[Varşava]]dakı Zamoyski Kitabxanasında kitabxanaçı işləyib (1897–1904). İlk nəsr toplularını 1895-ci ildə çap etdirib. Sonradan yalnız ədəbi yaradıcılıq hesabına yaşayıb.&lt;ref&gt;[[:pl:Monika Piątkowska|Monika Piątkowska]], ''Prus: Śledztwo biograficzne'' (Prus: A Biographical Investigation), [[:en:Kraków]], [[:en:Wydawnictwo Znak]], 2017, {{ISBN|978-83-240-4543-3}}, p. 358.&lt;/ref&gt;

Zakopane və Nalençuvda ömür sürüb, 1906-cı ildə [[İtaliya]]ya səfər edib. 1908-ci ildə təşviqat və maarifçilik fəaliyyətinə görə həbs olunub. Azadlığa buraxıldıqdan sonra 1912-ci ilə qədər [[Paris]]də yaşayıb. Polşaya geri dönüb, Zakopane və Krakovda məskunlaşıb. [[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda [[Yuzef Pilsudski]]nin legionlarına qoşulub, lakin tezliklə oradan ayrılıb. 1914-cü ilin dekabrında Yan Kasproviçlə birlikdə Zakopanendə bütün polyak torpaqlarının birləşdirilməsi ideyasını təbliğ edən gizli siyasi təşkilatın əsasını qoyub. Müharibədən sonra Varşavada və Varşava yaxınlığındakı Konstansində ömür sürüb. Müxtəlif siyasi, ictimai və mədəni kampaniyalarda fəal iştirak edib, Ədəbiyyat Akademiyasının yaradılmasının təşəbbüskarı, Polyak Ədəbiyyat Klubunun ([[PEN]] klubun bölməsi) təsisçisi olub.

1924-cü ildə [[Ədəbiyyat üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı]]na namizəd göstərilib, lakin bu mükafatı digər polyak yazıçısı [[Vladislav Reymont]] qazanıb.&lt;ref&gt;[http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/in_mu_zeromskiego_naleczow Polish culture: The Stefan Żeromski Museum] at www.culture.pl&lt;/ref&gt;1925-ci ildə “Dənizdən əsən külək” (“Wiatr od morza”) romanına görə Dövlət Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;[[:pl:Aleksander Gieysztor]], [[:pl:Stanisław Herbst]], [[:pl:Stanisław Lorentz]], Władysław Tomkiewicz, [[:pl:Jan Zachwatowicz]], ''Zamek Królewski w Warszawie'' (Warsaw's Royal Castle), Warsaw, [[:pl:Państwowe Wydawnictwo Naukowe]], 1972, p. 173.&lt;/ref&gt; 1924–1928-ci illərdə SSRİ-də Zeromskinin 24 kitabı nəşr olunub, “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”) romanı isə beş fərqli tərcümədə işıq üzü görüb.

Stefan Zeromski 20 noyabr 1925-ci ildə [[Varşava]]da vəfat edib.
== Yaradıcılığı ==
[[File:Stefan Żeromski - Rapperswil - Schloss - Kräutergarten &amp; Polnisches Gartendenkmal 2011-08-06 15-02-18.jpg|thumb|left|upright=1.0|Rappersvil qəsrində Stefan Zeromskinin xatirə lövhəsi]]
Stefan Zeromski ədəbi fəaliyyətinə 1880-ci illərdə başlayıb. İlk hekayələrini “Tıqodnik Povşexnı” (“Tygodnik Powszechny”) həftəliyi və “Qlos” (“Głos”) qəzetində dərc etdirib. Müəllifin ilk topluları olan “Hekayələr” (“Opowiadania”, 1895), “Quzğunlar, qarğalar bizi didişdirəcək” (“Rozdziobią nas kruki, wrony”, 1895), “Nəsr əsərləri” (“Utwory powieściowe”, 1898) kitablarındakı hekayə və povestlər ədəbiyyatşünaslar tərəfindən Boleslav Prus, Eliza Ojeşko və Mariya Konopnitskayanın polyak tənqidi realizmi ənənələrinin davamı kimi dəyərləndirilib. Lakin Stefan Zeromskinin əsərləri öz ideya məzmunu və bədii xüsusiyyətləri ilə “pozitivistlərin” yaradıcılığından fərqlənib. Onun sosial tərəqqiyə şübhə ilə yanaşması qəhrəmanların öz ideallarını gerçəkləşdirmək istəyərkən uğursuzluğa düçar olduqları süjetlərdə öz əksini tapıb.

[[Polyaklar|Polyak]] xalqının XIX əsrdəki milli-azadlıq mübarizəsinə “Kül” (“Popioły”, 1902–1903; 1965-ci ildə kinorejissor Anjey Vayda tərəfindən eyniadlı film olaraq ekranlaşdırılıb), “Həyatın gözəlliyi” (“Uroda życia”, 1912), “Sadiq çay” (“Wierna rzeka”, 1912) romanlarını və “Sulkovski” (“Sułkowski”, 1910) tarixi dramını həsr edib.

O, həmçinin “Sizif əməyi” (“Syzyfowe prace”, 1897), “Şüa” (“Promień”, 1897) povestlərinin, “Qızılgül” (“Róża”, 1909) dramının, “Bildirçinim məndən qaçdı” (“Uciekła mi przepióreczka”, 1924) komediyasının, “Şeytanla mübarizə” (“Walka z szatanem”, 1916–1919) trilogiyasının, “Evsizlər” (“Ludzie bezdomni”, 1900), “Günahın tarixi” (“Dzieje grzechu”, 1908, rus dilinə tərcüməsi 1909, 1975-ci ildə ekranlaşdırılıb), “Yaz qabağı” (“Przedwiośnie”, 1924, rus dilinə tərcüməsi 1925) romanlarının və digər əsərlərin müəllifi olub.

== Seçilmiş əsərləri ==
[[File:Stefan Żeromski.PNG|thumb|upright=1.0|Stefan Zeromskinin 1900-cu ildə çəkilmiş portreti]]
[[File:Dom Żeromskiego proj Koszyc Witkiewicz Nałęczów.JPG|thumb|upright=1.0|''Chata'', Stefan Zeromskinin Naleçuvda yerləşən evi]]
* Alatoran (Zmierzch, hekayə, 1892)
* Quzğunlar və qarğalar bizi parça-parça edəcək (Rozdziobią nas kruki, wrony, 1895)
* Həkim Peter (Doktor Piotr, 1895)
* Sizif əməyi (Syzyfowe prace, 1898 — XIX-XX əsrlərdə Çar Rusiyasının işğal altındakı Polşada apardığı ruslaşdırma siyasətindən bəhs edir)
* Evsiz insanlar (Ludzie bezdomni, 1899)
* Küllər (Popioły, 1904)
* Meşə əks-sədası (Echa leśne, 1905)
* Günahın bədəli (Dzieje grzechu, 1908)
* Hetman üçün mərsiyə (Duma o hetmanie, 1908)
* Qızılgül (Róża, 1909)
* Sulkovski (Sułkowski, 1910)
* Sadiq çay (Wierna rzeka, 1912)
* Həyatın cazibəsi (Uroda życia, 1912)
* Şeytanla mübarizə (Walka z szatanem, 1-2-ci cildlər, 1916; 3-cü cild, 1919)
* Dənizdən əsən külək (Wiatr od morza, 1922)
* Bildirçinim qaçdı (Uciekła mi przepióreczka, 1924)
* Gələcək bahar / Erkən bahar (Przedwiośnie, 1924)
* Gündəliklər (Dzienniki, ölümündən sonra nəşr olunub, 1953-1956)

Stefan Jeromskinin əsərləri bir neçə dilə tərcümə edilib. Bu əsərləri Xorvatiya Elmlər və Sənət Akademiyasının (HAZU) üzvü Styepan Musulin [[xorvat dili]]nə tərcümə edib.

=== Filmlər ===
Jeromskinin bir neçə romanı ekranlaşdırılıb. Bura Valerian Borovçik tərəfindən çəkilən &quot;Günahın bədəli&quot; (Dzieje grzechu / &quot;A Story of Sin&quot;), Anjey Vayda (Andrzej Wajda) tərəfindən çəkilən &quot;Küllər&quot; (Popioły / &quot;Ashes&quot;) və Filip Bayon (Filip Bajon) tərəfindən ekranlaşdırılan &quot;Gələcək bahar&quot; (Przedwiośnie / &quot;The Spring to Come&quot;) daxildir. 2000-ci ildə isə &quot;Sizif əməyi&quot; (Syzyfowe prace) romanı rejissor Pavel Komorovski (Paweł Komorowski) tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya olunub.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* Irena Kwiatkowska-Siemieńska, ''Stefan Żeromski. La nature dans son expériences et sa pensée'' (Stefan Żeromski: Nature in His Experiences and Thought), ''Préface de Jean Fabre, Professeur à la Sorbonne'' (Preface by Jean Fabre, Professor at the [[:en:University of Paris|Sorbonne]]), Paris, Nizet, 1964 (256 pp.).
* Mortkowicz-Olczakowa, Hanna (1961). ''Bunt wspomnień.'' Państwowy Instytut Wydawniczy.
* ''Витт В.'' Стефан Жеромский. — {{М.}}, 1961.{{ref|ru}}
* Mały słownik pisarzy polskich. Część pierwsza. — Warszawa: Wiedza powszechna, 1966. — S. 197—199.{{ref|pl}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category-inline|Stefan Żeromski}}
* {{Gutenberg author | id=37699| name=Stefan Żeromski}}
* {{Internet Archive author |sname=Stefan Żeromski |sopt=w}}
* {{Librivox author |id=15050}}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>1c9n6246gujsmvk43nickvd1ey70roh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaralama:Murad Arifin diskoqrafiyası</title>
    <ns>118</ns>
    <id>991127</id>
    <revision>
      <id>8966247</id>
      <parentid>8962158</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nostalgiya */</comment>
      <origin>8966247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27311" sha1="0x0u8dp15xi0ktfyk25dh52bccvcmhq" xml:space="preserve">{{Artist diskoqrafiyası
|Artist             = [[Murad Arif]]
|Təsvir             = 
|Təsvir_izah        = 
|Təsvir_miqyas      = 
|Studiya            = 5
|Live               = 
|Yığma              = 
|Yığma  link        = 
|Video              = 
|Video kliplər      = 
|Video kliplər link = 
|Qonaq kimi         = 
|Qonaq kimi link    = 
|EP                 = 
|Sinqllar           = 
|Sinqllar link      = 
|İkiüzlülər         = 
|İkiüzlülər link    = 
|Saundtrek          = 
|Saundtrek link     = 
|Seçim              = 5
|Ad seçimi          = Albomlar
|Rəng seçimi        = lightsteelblue
|2Seçim             = 70+
|2Ad seçimi         = Müəllifi olduğu mahnılar
|2Rəng seçimi       = lightgreen
|3Seçim             = 
|3Ad seçimi         = 
|3Rəng seçimi       = 
|Qeydlər            = 
}}

'''Murad Arifin diskoqrafiyası''' — Azərbaycan müğənnisi, bəstəkar, musiqi prodüseri və şoumen [[Murad Arif]]in studiya albomları, müəllifi olduğu mahnılar və videokliplərinin siyahısı.

== Studiya albomları ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! İl
! Albom
! Dil
! Musiqi prodüseri
! Şirkət
! Janr
! Əməkdaşlıqlar
|-
| 2014
| ''SOLO''
| [[Azərbaycan dili|azərbaycanca]], [[Türk dili|türkcə]], [[Rus dili|rusca]]
| Murad Arif
| Mikpro
| [[Pop musiqisi|Pop]], orient-pop
| [[Natəvan Həbibi]], [[Tünzalə Ağayeva]], [[Manana Caparidze]], İskəndər Paydaş, [[Mirkelam]]
|-
| 2018
| ''HITMAKER''
| [[Azərbaycan dili|azərbaycanca]], [[Türk dili|türkcə]]
| Murad Arif
| Mikpro
| [[Pop musiqisi|Pop]], orient-pop, [[caz]]
| [[Vaqif Gərayzadə]], Okaber, [[Günel Zeynalova]], Ramil Nabran, [[Dilarə Kazımova]], [[Elşad Xose]]
|-
| 2020
| ''MİLLİ''
| [[Azərbaycan dili|azərbaycanca]], [[Rus dili|rusca]]
| Murad Arif
| Mikpro
| [[Folklor]], [[aşıq musiqisi]], [[Bakı]] [[şanson]]u, [[Xalq mahnısı|xalq mahnıları]]
| [[Brilyant Dadaşova]], &quot;Dan Ulduzu&quot; ansamblı
|-
| 2024
| ''SUPERSTAR''
| [[Azərbaycan dili|azərbaycanca]]
| Murad Arif
| Mikpro
| [[Pop musiqisi|Pop]], orient-pop, [[R&amp;B]]
| [[Aygün Kazımova]], [[Sevda Ələkbərzadə]], Mikayıl Vəkilov, Payam Türk
|-
| 2025
| ''NOSTALGİYA''
| [[Azərbaycan dili|azərbaycanca]], [[Rus dili|rusca]], [[Türk dili|türkcə]]
| Murad Arif
| Mikpro
| Retro musiqi, klassik estrada, [[vals]]
| [[Brilyant Dadaşova]], kamera orkestri
|}

=== Solo ===
&quot;SOLO&quot; Murad Arifin 2014-cü ildə yayımlanan ilk studiya albomudur. Həmin il &quot;Həyat yoldaşımsan&quot; mahnısı ilə müğənnilik karyerasına başlayan Murad Arif albomda əsasən öz bəstələrini ifa etmişdir. Albomda daha əvvəl müxtəlif sənətçilərin ifasında tanınmış &quot;Sevdiyini söylə&quot;, &quot;Bu şəhər ikimizə dar&quot; və &quot;Yeganə&quot; mahnılarının yeni ifa versiyaları da yer almışdır.

Albomda [[Natəvan Həbibi]], [[Tünzalə Ağayeva]] və [[Manana Caparidze]] ilə duetlər təqdim olunmuşdur. Buraya həmçinin [[Mirkelam]] və İskəndər Paydaşa məxsus &quot;Tavla&quot;, eləcə də [[Polad Bülbüloğlu]]nun &quot;Bakı&quot; mahnısının kaver-versiyası daxil edilmişdir. Mahnıların aranjimanları əsasən Givi Usenaşvili, Rəşad Bağırov, Samir Şirinov və Coşqun Qadaşov tərəfindən hazırlanmışdır. Albomun üz qabığı fotosu Fərhad Əliyə məxsusdur.

Albomdakı bir sıra mahnılara videokliplər çəkilmişdir. &quot;Həyat yoldaşımsan&quot; mahnısının klipi 2014-cü ilin oktyabrında təqdim olunmuş, klipin rejissoru Fərhad Əli olmuşdur.&lt;ref name=&quot;oxu-heyat-klip&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif həyat yoldaşına klip həsr etdi - VİDEO |url=https://oxu.az/shou-biznes/murad-arif-heyat-yoldasina-klip-hesr-etdi-video |website=Oxu.az |date=2014-10-28 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; &quot;İnşallah&quot; mahnısına çəkilmiş klip 2015-ci ilin mayında təqdim edilmişdir.&lt;ref name=&quot;lent-inshallah&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arifdən hit mahnı: &quot;İnşallah&quot; - VİDEO |url=https://newstructure.lent.az/xeber/maqazin/xeber_murad_arifden_hit_mahni___color_red__insallah___color__-_video_-201769 |website=Lent.az |date=2015-05-06 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; 2016-cı ilin iyulunda &quot;Dondurma&quot; mahnısının klipi təqdim olunmuş, klipin rejissoru Fərid Yusifoğlu olmuşdur.&lt;ref name=&quot;axsam-dondurma&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif &quot;Dondurma&quot;sına təqdimat etdi - fotolar+video |url=https://axsam.az/news/54425-murad-arif-dondurmasina-teqdimat-etdi-fotolarvideo |website=Axşam.az |date=2016-07-11 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; &quot;Saçların&quot; mahnısının Fərhad Əli tərəfindən ekranlaşdırılmış klipi 2017-ci ilin aprelində yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;muztv-saclarin&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif yeni klipini təqdim etdi - video |url=https://muztv.az/news/star/8387 |website=Muz TV |date=2017-04-01 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; Həmin ilin sentyabrında isə Cəlal Kəngərlinin rejissorluğu ilə çəkilmiş &quot;Partlat!&quot; klipi təqdim edilmişdir.&lt;ref name=&quot;qafqazinfo-partlat&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arifin “Partlat”ı təqdim olundu |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/murad-arifin-partlati-teqdim-olundu-196403 |website=[[Qafqazinfo]] |date=2017-09-11 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt;

'''Mahnı siyahısı'''
{{Trek siyahısı
| headline      = 
| extra_column  = İfaçı
| total_length  = 57:29

| all_writing   = 
| all_lyrics    = 
| all_music     = 

| title1        = Həyat yoldaşımsan
| extra1        = Murad Arif
| length1       = 3:30

| title2        = Sevdiyini söylə
| extra2        = Murad Arif, [[Natəvan Həbibi]]
| length2       = 3:14

| title3        = Partlat!
| extra3        = Murad Arif
| length3       = 3:15

| title4        = İnşallah
| extra4        = Murad Arif
| length4       = 3:16

| title5        = Bu şəhər ikimizə dar
| extra5        = Murad Arif
| length5       = 3:40

| title6        = Sevgililər
| extra6        = Murad Arif
| length6       = 4:11

| title7        = Yeganə
| extra7        = Murad Arif
| length7       = 3:49

| title8        = Saçların
| extra8        = Murad Arif
| length8       = 3:34

| title9        = Tavla
| extra9        = Murad Arif
| length9       = 4:24

| title10       = Xəyanət etməyən kişi
| extra10       = Murad Arif
| length10      = 3:31

| title11       = Canavar
| extra11       = Murad Arif
| length11      = 3:32

| title12       = Ürəyimsən
| extra12       = Murad Arif, [[Tünzalə Ağayeva]]
| length12      = 3:57

| title13       = Dondurma
| extra13       = Murad Arif
| length13      = 3:09

| title14       = Boom
| extra14       = Murad Arif
| length14      = 3:17

| title15       = Yaşasın sevənlər
| extra15       = Murad Arif, [[Manana Caparidze]]
| length15      = 3:50

| title16       = Bakı
| extra16       = Murad Arif
| length16      = 3:14
}}

=== Hitmaker ===
&quot;HITMAKER&quot; Murad Arifin 2018-ci ildə yayımlanmış ikinci studiya albomudur. Albom 17 mahnıdan ibarətdir. Albomda &quot;Oppalara&quot;, &quot;Mənə sən lazımsan&quot;, &quot;Tufan&quot;, &quot;Qızım&quot;, &quot;Oğlum&quot;, &quot;Bossa Nova&quot; və &quot;Qələbə&quot; kimi mahnılar yer almışdır.

Albom duet və əməkdaşlıqlarla zəngindir. Burada [[Ramil Nabran]], [[Günel Zeynalova]], [[Dilarə Kazımova]], [[Okaber]], [[Elşad Xose]] və Orxan Nuxa ilə birgə ifalar təqdim edilmişdir. Murad Arif albomda [[Vaqif Gərayzadə]]nin müəllifi olduğu &quot;Bossa Nova&quot; mahnısını da ifa etmişdir. Mahnıların aranjimanları əsasən Vaqif Gərayzadə, Elvin İmanov, Givi Usenaşvili və Rəşad Bağırov tərəfindən hazırlanmışdır. Albomun üz qabığı İsmayıl Rzayev tərəfindən hazırlanmışdır.

Albomdakı bir sıra mahnılara videokliplər çəkilmişdir. &quot;Qızım&quot; mahnısına çəkilmiş klip 2018-ci ilin aprelində təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;lent-qizim&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif &quot;Qızım&quot;a görə məşhurları bir araya yığdı - VİDEO - FOTOLAR |url=https://lent.az/xeber/maqazin/xeber__b_murad_arif__qizim_a_gore_meshurlari_bir_araya_yigdi_-_color_red__video__color__-__color_red_fotolar__b___color__-298137 |website=Lent.az |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; 2018-ci ilin mayında Murad Arif və Ramil Nabranın birgə ifa etdiyi &quot;Oppalara&quot; mahnısının klipi təqdim edilmişdir.&lt;ref name=&quot;bakuws-oppalara&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif və repçi Ramil Nabran &quot;OPPALARA&quot; mahnısına klip təqdim etdilər - VİDEO |url=https://baku.ws/show-business/murad-arif-v-repci-ramil-nabran-oppalara-mahnsna-klip-tqdim-etdilr-vdeo |website=BAKU.WS |date=2018-05-29 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; Həmin ilin dekabrında Günel Zeynalova ilə duet şəklində təqdim olunan &quot;Tufan&quot; mahnısının klipi yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;yt-tufan&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif x Günel Zeynalova — TUFAN |url=https://www.youtube.com/watch?v=tRDgNUiJxS0 |website=YouTube |publisher=mikpro |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin iyununda &quot;Mənə sən lazımsan&quot; mahnısı təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;qaynar-mene&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arifdən yeni hit: &quot;Mənə sən lazımsan&quot; (VİDEO) |url=https://qaynarinfo.az/az/murad-arifden-yeni-mahni-mene-sen-lazimsan-video/ |website=Qaynarinfo |date=2019-06-03 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; 2020-ci ilin fevralında &quot;Oğlum&quot; mahnısının klipi yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;yt-oglum&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif — Oğlum |url=https://www.youtube.com/watch?v=xujPtw_ZBNc |website=YouTube |publisher=mikpro |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; Həmin ilin sentyabrında isə &quot;Şəkillər&quot; mahnısının videoklipi təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;insta-sekiller&quot;&gt;{{Cite web |title=&quot;ŞƏKİLLƏR&quot; |url=https://www.instagram.com/p/CFmaxe7MPhM/ |website=Instagram |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; Albomdakı &quot;İçin-için&quot; mahnısı da ayrıca olaraq videoklip formatında yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;yt-icin&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif — İçin-İçin |url=https://www.youtube.com/watch?v=sc1YVRHl5FQ |website=YouTube |publisher=mikpro |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt;

'''Mahnı siyahısı'''
{{Trek siyahısı
| headline      = 
| extra_column  = İfaçı
| total_length  = 60:26

| all_writing   = 
| all_lyrics    = 
| all_music     = 

| title1        = Bakı göz yaşlarına inanmır
| extra1        = Murad Arif
| length1       = 3:14

| title2        = Oppalara
| extra2        = Murad Arif, [[Ramil Nabran]]
| length2       = 3:17

| title3        = Mənə sən lazımsan
| extra3        = Murad Arif
| length3       = 3:28

| title4        = Tufan
| extra4        = Murad Arif, [[Günel Zeynalova]]
| length4       = 3:33

| title5        = Yalnız səni gözlədim
| extra5        = Murad Arif, [[Dilarə Kazımova]]
| length5       = 3:32

| title6        = Yaşamalı – Zərbəçi
| extra6        = Murad Arif, [[Okaber]]
| length6       = 3:43

| title7        = İçin-için
| extra7        = Murad Arif
| length7       = 3:08

| title8        = Qadan alaram
| extra8        = Murad Arif, [[Ramil Nabran]]
| length8       = 3:17

| title9        = Qızım
| extra9        = Murad Arif
| length9       = 3:43

| title10       = Oğlum
| extra10       = Murad Arif
| length10      = 4:08

| title11       = Şəkillər
| extra11       = Murad Arif
| length11      = 4:10

| title12       = Get iş tap işlə
| extra12       = Murad Arif, [[Elşad Xose]]
| length12      = 3:19

| title13       = Bossa Nova
| extra13       = Murad Arif
| length13      = 3:30

| title14       = Yaşa
| extra14       = Murad Arif, [[Ramil Nabran]]
| length14      = 3:05

| title15       = İçin-için — remiks
| extra15       = Murad Arif, Orxan Nuxa
| length15      = 3:39

| title16       = Sənə ehtiyacım var
| extra16       = Murad Arif
| length16      = 4:28

| title17       = Qələbə
| extra17       = Murad Arif
| length17      = 3:12
}}

=== Milli ===
&quot;MİLLİ&quot; Murad Arifin 2021-ci ildə yayımlanan studiya albomudur.&lt;ref name=&quot;apple-milli&quot;&gt;{{Cite web |title=Milli — Murad Arif |url=https://music.apple.com/us/album/milli/1870383707 |website=Apple Music |date=2021-03-29 |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt; Albom xalq və bəstəkar mahnıları, [[popuri]]lər, [[folklor]] nümunələri, aşıq musiqisi və [[Bakı]] [[şanson]]u üslubunda hazırlanmış ifalardan ibarətdir. Bu albom Murad Arifin müəllifi olmadığı mahnılardan təşkil olunmuş albom işlərindən biridir.&lt;ref name=&quot;deezer-milli&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif — Milli |url=https://www.deezer.com/en/artist/5182448 |website=Deezer |access-date=2026-05-27 }}&lt;/ref&gt;

Albomda milli musiqi nümunələri və 6/8 ritmində hazırlanmış popurilər təqdim edilmişdir. [[Aranjiman]]ların əksəriyyəti Tale Ağayev, Coşqun Qadaşov və İsmayıl Əlizadəyə məxsusdur. Albomda [[Brilyant Dadaşova]] və [[Dan ulduzu (instrumental ansambl)|&quot;Dan Ulduzu&quot; orkestri]] ilə əməkdaşlıqlar da yer almışdır.&lt;ref name=&quot;apple-milli&quot; /&gt;

'''Mahnı siyahısı'''
{{Trek siyahısı
| headline      = 
| extra_column  = İfaçı
| total_length  = 1:48:24

| all_writing   = 
| all_lyrics    = 
| all_music     = 

| title1        = Bəri bax
| extra1        = Murad Arif
| length1       = 2:30

| title2        = Gülə-gülə / Gözəllər / Dişlərin incidəndir — popurri
| extra2        = Murad Arif
| length2       = 5:06

| title3        = Biz mehriban ailəyik / Almanı atdım xarala / Toy mahnısı — popurri
| extra3        = Murad Arif
| length3       = 8:28

| title4        = Nə qaldı / Muleyli / Kəndimiz — popurri
| extra4        = Murad Arif
| length4       = 8:30

| title5        = Salam verək / Ruhani döndərməsi / Yaşıl ağacın altı — popurri
| extra5        = Murad Arif
| length5       = 7:55

| title6        = Qəmərim / Məhəbbətin qüdrəti / Nazı yandırdı — popurri
| extra6        = Murad Arif
| length6       = 8:31

| title7        = Tello / Cilveloy / Qaraxal yar — popurri
| extra7        = Murad Arif
| length7       = 7:30

| title8        = Bilməm nə oldu / Yada sal məni / Nə pis şeydir məhəbbət — popurri
| extra8        = Murad Arif
| length8       = 7:22

| title9        = Самолет / Nurcana / Hop-stop — popurri
| extra9        = Murad Arif
| length9       = 7:10

| title10       = Bakının maralısan / Güldəstə / Nargilə — popurri
| extra10       = Murad Arif
| length10      = 7:00

| title11       = Ах эта свадьба
| extra11       = Murad Arif
| length11      = 3:42

| title12       = Bakı / Neftçilər / Ağacda alma — popurri
| extra12       = Murad Arif
| length12      = 4:37

| title13       = Müşfiqin yanında / Daşlı qala / Aman ovçu — popurri
| extra13       = Murad Arif
| length13      = 6:08

| title14       = Almırsan vecə / Ay xanım / Leylican — popurri
| extra14       = Murad Arif
| length14      = 7:56

| title15       = Ay mənim ürəyim
| extra15       = Murad Arif, [[Brilyant Dadaşova]]
| length15      = 2:57

| title16       = Şən Azərbaycan
| extra16       = Murad Arif, [[Dan ulduzu (instrumental ansambl)|&quot;Dan Ulduzu&quot; orkestri]]
| length16      = 2:41

| title17       = Ay dili-dili / Reyhani / O qara gözlərinin — popurri
| extra17       = Murad Arif
| length17      = 6:50

| title18       = Qarabağ (Anadır arzulara)
| extra18       = Murad Arif
| length18      = 3:31
}}

=== Superstar ===
&quot;SUPERSTAR&quot; Murad Arifin 2024-cü ildə yayımlanmış studiya albomudur. Albom 12 mahnıdan ibarətdir və 14 iyun 2024-cü ildə mikpro leyblı tərəfindən yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;apple-superstar&quot;&gt;{{Cite web |title=SUPERSTAR — Album by Murad Arif |url=https://music.apple.com/az/album/superstar/1755772397 |website=Apple Music |date=2024-06-14 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amazon-superstar&quot;&gt;{{Cite web |title=SUPERSTAR by Murad Arif |url=https://www.amazon.co.uk/SUPERSTAR-Murad-Arif/dp/B0D8WL8HNF |website=Amazon Music |date=2024-06-14 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; Albomda pop, orient-pop və R&amp;B üslubunda mahnılar yer almışdır.

Albomda [[Aygün Kazımova]] ilə ifa olunan &quot;Çalxala&quot;, [[Sevda Ələkbərzadə]] ilə duet şəklində təqdim edilən &quot;Superstar&quot; və Payam Türk ilə birgə ifa olunan &quot;Şuşam&quot; mahnıları yer almışdır. Həmçinin Mikayıl Vəkilovun &quot;Qara gözlər&quot; və &quot;Bilərsən&quot; mahnılarının Murad Arif tərəfindən ifa edilmiş versiyaları alboma daxil edilmişdir.&lt;ref name=&quot;apple-qara-gozler&quot;&gt;{{Cite web |title=Qara Gözlər — Song by Murad Arif |url=https://music.apple.com/tr/song/qara-g%C3%B6zl%C9%99r/1755773252 |website=Apple Music |date=2022-11-18 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apple-bilersen&quot;&gt;{{Cite web |title=Bilərsən — Song by Murad Arif |url=https://music.apple.com/az/song/bil%C9%99rs%C9%99n/1755773065 |website=Apple Music |date=2024-03-23 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; Albomun üz qabığı fotosu Raj Steven tərəfindən hazırlanmışdır.

Albomdakı bir sıra mahnılara videokliplər çəkilmişdir. Aygün Kazımova ilə duet şəklində ifa olunan &quot;Çalxala&quot; mahnısının klipi 2023-cü ilin iyununda təqdim edilmişdir. Klipi Delee Oruclu ekranlaşdırmışdır.&lt;ref name=&quot;olay-calxala&quot;&gt;{{Cite web |title=Aygün Kazımova ilə Murad Arifdən “Çalxala!” |url=https://olay.az/olay/aygun-kazimova-ile-murad-arifden-chalxala-dueti |website=Olay.az |date=2023-06-12 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxu-calxala&quot;&gt;{{Cite web |title=Aygün Kazımova ilə Murad Arifdən “Çalxala” - VİDEO |url=https://oxu.az/shou-biznes/aygun-kazimova-ile-murad-arifden-calxala-video |website=Oxu.az |date=2023-06-12 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; Murad Arifin Sevda Ələkbərzadə ilə birgə ifa etdiyi &quot;Superstar&quot; mahnısının klipi 2024-cü ildə yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;yt-superstar&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif x Sevda Ələkbərzadə — Superstar |url=https://www.youtube.com/watch?v=7RACfebBS3s |website=YouTube |publisher=mikpro |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; &quot;Brilyantlar&quot; mahnısının oriental versiyası da ayrıca videoklip formatında təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;yt-brilyantlar&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif — Brilyantlar (Oriental Version) |url=https://www.youtube.com/watch?v=duY6Ti_KPTM |website=YouTube |publisher=mikpro |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;

'''Mahnı siyahısı'''
{{Trek siyahısı
| headline      =
| extra_column  = İfaçı
| total_length  = 38:19

| all_writing   =
| all_lyrics    =
| all_music     =

| title1        = Çalxala
| extra1        = Murad Arif, [[Aygün Kazımova]]
| length1       = 3:15

| title2        = Hər şeyim
| extra2        = Murad Arif
| length2       = 3:37

| title3        = Möhtəşəm
| extra3        = Murad Arif
| length3       = 2:40

| title4        = Brilyantlar — oriental versiya
| extra4        = Murad Arif
| length4       = 3:11

| title5        = Superstar
| extra5        = Murad Arif, [[Sevda Ələkbərzadə]]
| length5       = 2:59

| title6        = Bilərsən
| extra6        = Murad Arif
| length6       = 3:26

| title7        = Qara gözlər
| extra7        = Murad Arif
| length7       = 2:49

| title8        = İstanbul
| extra8        = Murad Arif
| length8       = 3:41

| title9        = Eşqimi sönməyə qoymaram
| extra9        = Murad Arif
| length9       = 3:18

| title10       = Yaşa — remiks
| extra10       = Murad Arif
| length10      = 2:46

| title11       = Yaşamalı — solo
| extra11       = Murad Arif
| length11      = 2:39

| title12       = Şuşam
| extra12       = Murad Arif, Payam Türk
| length12      = 3:58
}}

=== Nostalgiya ===
&quot;NOSTALGİYA&quot; Murad Arifin 2025-ci ildə yayımlanmış studiya albomudur. Albom 10 mahnıdan ibarətdir və 5 sentyabr 2025-ci ildə mikpro leyblı tərəfindən yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;apple-nostalgiya&quot;&gt;{{Cite web |title=Nostalgiya — Album by Murad Arif |url=https://music.apple.com/us/album/nostalgiya/1837642697 |website=Apple Music |date=2025-09-05 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deezer-nostalgiya&quot;&gt;{{Cite web |title=Nostalgiya — Murad Arif |url=https://www.deezer.com/mx/album/815911701 |website=Deezer |date=2025-09-05 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; Kamera orkestrinin müşayiəti ilə yazılan albom retro musiqi, klassik estrada və vals üslubunda hazırlanmışdır. Albomda XX əsr musiqisinin tanınmış nümunələrinin Murad Arif tərəfindən ifa edilmiş versiyaları yer almışdır.

Albomda [[Elza İbrahimova]], [[Andrey Babayev]], Nüşabə Muradova, [[Emin Sabitoğlu]], Metin Bükey və Özdemir Erdoğanın əsərlərinə müraciət olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;deezer-nostalgiya&quot; /&gt; Aranjimanların əksəriyyəti pianoçu Nərgiz Əliyevaya məxsusdur. Albomda həmçinin sözləri və musiqisi Murad Arifə aid olan, [[Brilyant Dadaşova]] ilə duet şəklində ifa edilmiş &quot;Təşəkkür&quot; mahnısı da yer almışdır.&lt;ref name=&quot;yt-tesekkur&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif x Brilliant Dadaşova — Təşəkkür |url=https://www.youtube.com/watch?v=I4EqfbJ4yyY |website=YouTube |publisher=mikpro |date=2025-09-05 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; Murad Arif albomu valideynlərinə həsr etdiyini bildirmişdir.

Albomun çıxış mahnısı &quot;Nazəndə sevgilim&quot; olmuşdur. Mahnıya [[süni intellekt]] vasitəsilə hazırlanmış video təqdim edilmişdir.&lt;ref name=&quot;yt-nazende&quot;&gt;{{Cite web |title=Murad Arif — Nazəndə Sevgilim (AI Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=hS_oiCoNxSo |website=YouTube |publisher=mikpro |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt; Albomdakı &quot;Я встретил девушку&quot;, &quot;Песня первой любви / Sevgilim / Необыкновенные глаза&quot; popurrisi, &quot;Bana ellerini ver&quot; və &quot;Təşəkkür&quot; mahnıları da rəsmi audio formatında yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;yt-yavstretil&quot;&gt;{{Cite web |title=Я Встретил Девушку |url=https://www.youtube.com/watch?v=WrTr3qF6q_A |website=YouTube |publisher=mikpro |date=2025-09-05 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yt-popurri&quot;&gt;{{Cite web |title=Песня Первой Любви, Sevgilim, Необыкновенные Глаза |url=https://www.youtube.com/watch?v=c62CfqElAr4 |website=YouTube |publisher=mikpro |date=2025-09-05 |access-date=2026-06-02 }}&lt;/ref&gt;

'''Mahnı siyahısı'''
{{Trek siyahısı
| headline      =
| extra_column  = İfaçı
| total_length  = 33:52

| all_writing   =
| all_lyrics    =
| all_music     =

| title1        = Nazəndə sevgilim
| extra1        = Murad Arif
| length1       = 2:48

| title2        = Mehribanım
| extra2        = Murad Arif
| length2       = 2:44

| title3        = İntizar (Vəfadarım)
| extra3        = Murad Arif
| length3       = 4:08

| title4        = Я встретил девушку
| extra4        = Murad Arif
| length4       = 2:45

| title5        = Uzaq yaşıl ada
| extra5        = Murad Arif
| length5       = 2:44

| title6        = Samanyolu (Bir şarkısın sen)
| extra6        = Murad Arif
| length6       = 3:31

| title7        = Qurban verərdim
| extra7        = Murad Arif
| length7       = 4:02

| title8        = Песня первой любви / Sevgilim / Необыкновенные глаза (Popurri)
| extra8        = Murad Arif
| length8       = 4:43

| title9        = Bana ellerini ver
| extra9        = Murad Arif
| length9       = 3:08

| title10       = Təşəkkür
| extra10       = Murad Arif, [[Brilyant Dadaşova]]
| length10      = 3:19
}}

== Müəllifi olduğu mahnılar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! İl
! İfaçı
! Mahnı
|-
| 2008 || Ayaz Qasımov || &quot;Almalarınla&quot;
|-
| 2008 || [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;İstanbul&quot;
|-
| 2008 || [[Elnarə Xəlilova]] || &quot;Ay qız oyan&quot;
|-
| 2009 || [[Natavan Həbibi]] və İntizar || &quot;Sevdiyini söylə&quot;
|-
| 2009 || [[Aygün Kazımova]] || &quot;Şou №&amp;nbsp;1&quot;
|-
| 2009 || [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;İstidir&quot;
|-
| 2009 || Ayaz Qasımov || &quot;Şokolad&quot;
|-
| 2009 || Aygün Rəhimova || &quot;Məni dəli kimi sevən adam&quot;
|-
| 2009 || [[Faiq Ağayev (müğənni)|Faiq Ağayev]] || &quot;Bal kimi&quot;
|-
| 2010 || [[Tünzalə Ağayeva]] və [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;Ürəyimsən&quot;
|-
| 2010 || [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;Boom&quot;
|-
| 2010 || [[Natavan Həbibi]] || &quot;Təyyarələr&quot;
|-
| 2011 || [[Natavan Həbibi]] || &quot;Stop&quot;
|-
| 2011 || [[Zamiq Hüseynov]] || &quot;O mənə inanır&quot;
|-
| 2011 || [[Nadir Qafarzadə]] || &quot;Rakkada-çıkkada&quot;
|-
| 2012 || [[Natavan Həbibi]] || &quot;Damlalar&quot;
|-
| 2012 || [[Rəşad İlyasov]] || &quot;Adrenalin&quot;
|-
| 2012 || [[Roza Zərgərli]] || &quot;Atəş&quot;
|-
| 2012 || [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;Bakı-Moskva&quot;
|-
| 2012 || [[Nil Karaibrahimgil]] || &quot;Ay kız uyan&quot;
|-
| 2012 || [[Faiq Ağayev (müğənni)|Faiq Ağayev]] || &quot;Riyaziyyat&quot;
|-
| 2012 || [[Ziynət Sali]] || &quot;İstanbul&quot;
|-
| 2013 || [[Natavan Həbibi]] || &quot;Sən məni başa düşmürsən niyə&quot;
|-
| 2013 || Fəqan Səfərov || &quot;Xəstə&quot;
|-
| 2013 || Ayaz Qasımov || &quot;Mən səni öldürdüm&quot;
|-
| 2014 || [[Zamiq Hüseynov]] || &quot;Yeganə&quot;
|-
| 2014 || [[Nura Suri]] || &quot;Brilliantlar&quot;
|-
| 2014 || [[İlhamə Qasımova]] || &quot;Seni seviyorum&quot;
|-
| 2014 || [[Röya Ayxan]] || &quot;Ona nə varki&quot;
|-
| 2014 || Murad Arif || &quot;Həyat yoldaşımsan&quot;
|-
| 2014 || [[Zülfiyyə Xanbabayeva]] və [[Abbas Bağırov (müğənni)|Abbas Bağırov]] || &quot;Xoşbəxt olun&quot;
|-
| 2015 || [[Röya Ayxan]] və [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;Sənə ehtiyacım var&quot;
|-
| 2015 || [[Roza Zərgərli]] || &quot;Şirin çay&quot;
|-
| 2016 || Fuad Dadaşov || &quot;Şəkillər&quot;
|-
| 2016 || Enbe Orkestrası, [[Ziynət Sali]] və [[Xəyyam Nisanov]] || &quot;İstanbul&quot;
|-
| 2016 || [[Abbas Bağırov (müğənni)|Abbas Bağırov]] || &quot;Safiyə&quot;
|-
| 2016 || Murad Arif || &quot;Sevgililər&quot;
|-
| 2016 || Murad Arif || &quot;Dondurma&quot;
|-
| 2016 || [[Manana Caparidze]] və Murad Arif || &quot;Yaşasın sevənlər&quot;
|-
| 2017 || Aygün Məmmədli || &quot;İkimiz&quot;
|-
| 2017 || [[Natavan Həbibi]] || &quot;Sənə&quot;
|-
| 2017 || Murad Arif || &quot;Saçların&quot;
|-
| 2017 || Murad Arif || &quot;Partlat!&quot;
|-
| 2018 || Murad Arif və [[Dilarə Kazımova]] || &quot;Yalnız səni gözlədim&quot;
|-
| 2018 || Murad Arif || &quot;Qızım&quot;
|-
| 2018 || Murad Arif və [[Ramil Nabran]] || &quot;Oppalara&quot;
|-
| 2019 || Murad Arif və [[Günel Zeynalova]] || &quot;Tufan&quot;
|-
| 2020 || Murad Arif || &quot;Oğlum&quot;
|-
| 2020 || Murad Arif və [[Ramil Nabran]] || &quot;Qadan alaram&quot;
|-
| 2020 || Murad Arif və [[Elşad Xose]] || &quot;Get iş tap işlə&quot;
|-
| 2020 || Murad Arif || &quot;Şəkillər&quot;
|-
| 2020 || Murad Arif || &quot;Qələbə&quot;
|-
| 2021 || Murad Arif və [[Okaber]] || &quot;Yaşamalı&quot;
|-
| 2021 || Murad Arif || &quot;Bakı göz yaşlarına inanmır&quot;
|-
| 2021 || Murad Arif || &quot;İçin-için&quot;
|-
| 2022 || Murad Arif və [[Brilyant Dadaşova]] || &quot;Təşəkkür&quot;
|-
| 2022 || Murad Arif və [[Ramil Nabran]] || &quot;YAŞA!&quot;
|-
| 2022 || Murad Arif || &quot;Hər şeyim&quot;
|-
| 2022 || Murad Arif || &quot;İstanbul&quot;
|-
| 2023 || Murad Arif || &quot;Brilyantlar (oriental version)&quot;
|-
| 2023 || Murad Arif və [[Aygün Kazımova]] || &quot;Çalxala&quot;
|-
| 2023 || [[Röya Ayxan|Röya]] || &quot;Şükür edirəm&quot;
|-
| 2023 || Murad Arif və Payam Türk || &quot;Şuşam&quot;
|-
| 2024 || Murad Arif və [[Sevda Ələkbərzadə]] || &quot;Superstar&quot;
|-
| 2024 || Murad Arif və Jay Aliyev || &quot;O qızın adı nədir&quot;
|-
| 2025 || Murad Arif və [[Röya Ayxan|Röya]] || &quot;Bumeranq&quot;
|-
| 2025 || Murad Arif və [[Röya Ayxan|Röya]] || &quot;Ona nə var ki?&quot;
|-
| 2025 || Murad Arif || &quot;Brilyantlar (Remix)&quot;
|-
| 2026 || [[Röya]] || &quot;Ayrılan adamlar&quot;
|-
| 2026 || Murad Arif və [[Brilyant Dadaşova]] || &quot;Cin atı&quot;
|-
| 2026 || Murad Arif və [[Orxan Zeynallı]] || &quot;Üzr&quot;
|-
| 2026 || Murad Arif || &quot;HOQQA&quot;
|-
| 2026 || Murad Arif || &quot;Səni unuda bilmirəm&quot;
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>0x0u8dp15xi0ktfyk25dh52bccvcmhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kahramanmaraş məktəb hücumu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991158</id>
    <revision>
      <id>8965713</id>
      <parentid>8962847</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35011-40</username>
        <id>347910</id>
      </contributor>
      <comment>Onu oğlan kimi adlandırdılar halbuki o Transgender (Femboy) idi</comment>
      <origin>8965713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="4q3po2iz20hkfo64c08vxhmiyzw2f89" xml:space="preserve">{{Vətəndaşlara qarşı hücum}}

15 aprel 2026-cı ildə Türkiyənin Kahramanmaraş əyalətinin Onikişubat rayonundakı Ayser Çalık Orta Məktəbində məktəbdə atışma baş verdi. Beş 9 mm-lik tapança və yeddi daraqla silahlanmış 14 yaşlı İsa Aras Mersinli adlı Transgender şagird 10 nəfəri (doqquz şagird və bir müəllim) öldürdü, 13 nəfəri isə yaraladı. Bu hücum, əvvəlki gün Şanlıurfa əyalətinin Siverek rayonundakı Ahmet Koyuncu Peşə və Texniki Anadolu Liseyinə edilən hücumdan 28 saat sonra baş verdi. Bu hücum Türkiyə tarixində ən ölümcül məktəb atışmasıdır.


Hücumda bir müəllim və 11 şagird həlak olub, beşi ağır olmaqla 13 nəfər yaralanıb. [1] [2] Ayla Kara adlı müəllimin hücum zamanı şagirdlərinin üzərinə diz çökərək onları qorumağa çalışdığı bildirilir. [3] Sinifdə öldürülən tələbələrin adları səlahiyyətlilər tərəfindən Furkan Sancak Balal, Bayram Nabi Şişik, Belinay Nur Boyraz, Zeynep Kılıç, Şuranur Sevgi Kazıcı, Kerem Erdem Güngör, Adnan Göktürk Yeşil, Yusuf Tarık Gül, Kağan Güngör, Yılmaz Efe Konar, [4] və Almina Ağoğlu kimi açıqlanıb.</text>
      <sha1>4q3po2iz20hkfo64c08vxhmiyzw2f89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966252</id>
      <parentid>8965713</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Araz Yaquboglu [[2026 Kahramanmaraş məktəb hücumu]] səhifəsinin adını [[Kahramanmaraş məktəb hücumu]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8965713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="4q3po2iz20hkfo64c08vxhmiyzw2f89" xml:space="preserve">{{Vətəndaşlara qarşı hücum}}

15 aprel 2026-cı ildə Türkiyənin Kahramanmaraş əyalətinin Onikişubat rayonundakı Ayser Çalık Orta Məktəbində məktəbdə atışma baş verdi. Beş 9 mm-lik tapança və yeddi daraqla silahlanmış 14 yaşlı İsa Aras Mersinli adlı Transgender şagird 10 nəfəri (doqquz şagird və bir müəllim) öldürdü, 13 nəfəri isə yaraladı. Bu hücum, əvvəlki gün Şanlıurfa əyalətinin Siverek rayonundakı Ahmet Koyuncu Peşə və Texniki Anadolu Liseyinə edilən hücumdan 28 saat sonra baş verdi. Bu hücum Türkiyə tarixində ən ölümcül məktəb atışmasıdır.


Hücumda bir müəllim və 11 şagird həlak olub, beşi ağır olmaqla 13 nəfər yaralanıb. [1] [2] Ayla Kara adlı müəllimin hücum zamanı şagirdlərinin üzərinə diz çökərək onları qorumağa çalışdığı bildirilir. [3] Sinifdə öldürülən tələbələrin adları səlahiyyətlilər tərəfindən Furkan Sancak Balal, Bayram Nabi Şişik, Belinay Nur Boyraz, Zeynep Kılıç, Şuranur Sevgi Kazıcı, Kerem Erdem Güngör, Adnan Göktürk Yeşil, Yusuf Tarık Gül, Kağan Güngör, Yılmaz Efe Konar, [4] və Almina Ağoğlu kimi açıqlanıb.</text>
      <sha1>4q3po2iz20hkfo64c08vxhmiyzw2f89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966254</id>
      <parentid>8966252</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="1tc8w1kzkyx6bhs39tay9ta4qmcg5jq" xml:space="preserve">{{Vətəndaşlara qarşı hücum}}

15 aprel 2026-cı ildə Türkiyənin Kahramanmaraş əyalətinin Onikişubat rayonundakı Ayser Çalık Orta Məktəbində məktəbdə atışma baş verdi. Beş 9 mm-lik tapança və yeddi daraqla silahlanmış 14 yaşlı İsa Aras Mersinli adlı Transgender şagird 10 nəfəri (doqquz şagird və bir müəllim) öldürdü, 13 nəfəri isə yaraladı. Bu hücum, əvvəlki gün Şanlıurfa əyalətinin Siverek rayonundakı Ahmet Koyuncu Peşə və Texniki Anadolu Liseyinə edilən hücumdan 28 saat sonra baş verdi. Bu hücum Türkiyə tarixində ən ölümcül məktəb atışmasıdır.

Hücumda bir müəllim və 11 şagird həlak olub, beşi ağır olmaqla 13 nəfər yaralanıb. Ayla Kara adlı müəllimin hücum zamanı şagirdlərinin üzərinə diz çökərək onları qorumağa çalışdığı bildirilir. Sinifdə öldürülən tələbələrin adları səlahiyyətlilər tərəfindən Furkan Sancak Balal, Bayram Nabi Şişik, Belinay Nur Boyraz, Zeynep Kılıç, Şuranur Sevgi Kazıcı, Kerem Erdem Güngör, Adnan Göktürk Yeşil, Yusuf Tarık Gül, Kağan Güngör, Yılmaz Efe Konar və Almina Ağoğlu kimi açıqlanıb.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>1tc8w1kzkyx6bhs39tay9ta4qmcg5jq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966255</id>
      <parentid>8966254</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +4 kateqoriya</comment>
      <origin>8966255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="46dv1ry5gvv1vyexxlu04ry1v04vvhm" xml:space="preserve">{{Vətəndaşlara qarşı hücum}}

15 aprel 2026-cı ildə Türkiyənin Kahramanmaraş əyalətinin Onikişubat rayonundakı Ayser Çalık Orta Məktəbində məktəbdə atışma baş verdi. Beş 9 mm-lik tapança və yeddi daraqla silahlanmış 14 yaşlı İsa Aras Mersinli adlı Transgender şagird 10 nəfəri (doqquz şagird və bir müəllim) öldürdü, 13 nəfəri isə yaraladı. Bu hücum, əvvəlki gün Şanlıurfa əyalətinin Siverek rayonundakı Ahmet Koyuncu Peşə və Texniki Anadolu Liseyinə edilən hücumdan 28 saat sonra baş verdi. Bu hücum Türkiyə tarixində ən ölümcül məktəb atışmasıdır.

Hücumda bir müəllim və 11 şagird həlak olub, beşi ağır olmaqla 13 nəfər yaralanıb. Ayla Kara adlı müəllimin hücum zamanı şagirdlərinin üzərinə diz çökərək onları qorumağa çalışdığı bildirilir. Sinifdə öldürülən tələbələrin adları səlahiyyətlilər tərəfindən Furkan Sancak Balal, Bayram Nabi Şişik, Belinay Nur Boyraz, Zeynep Kılıç, Şuranur Sevgi Kazıcı, Kerem Erdem Güngör, Adnan Göktürk Yeşil, Yusuf Tarık Gül, Kağan Güngör, Yılmaz Efe Konar və Almina Ağoğlu kimi açıqlanıb.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:15 apreldəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:2026-cı ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Məktəb qətliamları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə kütləvi qətllər]]</text>
      <sha1>46dv1ry5gvv1vyexxlu04ry1v04vvhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazax folkloru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991193</id>
    <revision>
      <id>8966204</id>
      <parentid>8964125</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar İmaməliyeva</username>
        <id>247475</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>8966204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53152" sha1="ebacoij1erhg9t7pai9v9rob2aduzp1" xml:space="preserve">[[Fayl:SB - Kazakh man on horse with golden eagle 1911-1914.jpg|thumb|350px|Qızıl qartallı bir atlı qazax]]

'''Qazax folkloru''' ({{lang-en|folklore}} &quot;xalq biliyi, xalq müdrikliyi&quot;ndən, {{Lang-kk|Қазақ фольклоры}}) qazaxların müxtəlif xalq bədii yaradıcılıq növlərinin, o cümlədən şifahi poeziya, epik şeirlər (jır), nağıllar, əfsanələr, atalar sözləri və məsəllər, xalq mahnıları və musiqi alətləri, rəqslər, eləcə də ənənəvi rituallar və tətbiqi sənətlərin toplusudur - xalqın mənəvi mədəniyyətinin və həyat təcrübəsinin əksidir.&lt;ref&gt;{{Статья|автор=Дихан Қамзабекұлы, Шолпан Жарқынбекова|заглавие=ВЕСТНИК Евразийского национального университета имени  Л.Н. Гумилева|ссылка=https://bulphil.enu.kz/index.php/main/article/view/379/228|язык=kk|издание=ВЕСТНИК Евразийского национального университета имени  Л.Н. Гумилева|тип=журнал|год=2020|номер=2|страницы=8|issn=2663-1288|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Статья|автор=A. M. Zhalalova, A. T. Myrzakhmetova|заглавие=Методика обучения фольклора в средней школе|ссылка=https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4444|язык=kk|издание=Eurasian Journal of Philology. Science and Education|год=2023|том=191|номер=3|страницы=2—6|issn=1563-0323|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Ritual folkloru==
Qazax ritual folkloru ({{Lang-kk|Қазақтың салт-дәстүр фольклоры}}) gündəlik, ailə və təqvim rituallarını müşayiət edən qazax şifahi folklorunun bir janrıdır. Ritual poeziya və mahnılar ənənəvi köçəri cəmiyyətdə utilitar, sosial-tənzimləyici və müqəddəs funksiyaları yerinə yetirirdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=ru|title=Казахский фольклор: особенности, жанры и культурное значение|url=https://madeniportal.kz/ru/literature/kazaxskii-folklor-osobennosti-zanry-i-kulturnoe-znacenie|website=Портал культуры Казахстана: наследие, развитие и просвещение - madeniportal.kz|date=2025-08-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Elmi təsnifatda ritual folklor adətən dini sinkretizm fenomenləri ilə sıx bağlı olan ailə-məişət (doğum, toy və dəfn ritualları daxil olmaqla) və təqvim dövrlərinə bölünür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Qazax folklorunun janrları==
Qazax folkloru zənginliyi və janr müxtəlifliyi ilə seçilir, hər birinin özünəməxsus sosial və mədəni əhəmiyyəti var. Əsas janr formalarına aşağıdakılar daxildir:

===Dastanlar (''жыр-дастан'')===

'''Qazax montesində Alpamış batır'''
Bunlara qəhrəmanlıq və lirik-epik əsərlər — &quot;Qobılandı batır&quot;, &quot;Alpamış&quot;, &quot;Ər Tarğın&quot;, &quot;Qız Jibek&quot;, &quot;Ər Kosai&quot;, &quot;Ər Kökşe&quot; və başqaları daxildir. Onlar batırların qəhrəmanlıqlarını, sevgi, sədaqət və ədalət uğrunda mübarizə mövzularını tərənnüm edir. Dombra müşayiəti ilə cırau tərəfindən ifa edilən epik nağıllar bir neçə saat davam edə və on mindən çox misraya çata bilər.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazradio.fm/kz/programs/10155/|title=Батырлар жыры|lang=kk|website=qazradio.fm|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/family/school/2038565-en-kone-batyrlar-zyry-keiipkerleri-men-taralu-tarixy/|title=Ең көне батырлар жыры: кейіпкерлері мен таралу тарихы|lang=kk|author=Сагира Уалиева|website=NUR.KZ|date=2023-10-02|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Nağıllar (''ертегі'')===

Sehr haqqında nağıllar (&quot;Ər Tostik&quot;, &quot;Kendebay atlı Kerkula&quot;), gündəlik həyat və satirik nağıllar (&quot;Jirenshe və Xan&quot;, &quot;Müdrik Ayaz&quot;) və heyvan nağılları (&quot;İnsan niyə qaranquşla dostlaşır&quot;) mövcuddur. Onlar mənəvi dəyərləri çatdırır, bacarıqlılığı, dürüstlüyü və çətin vəziyyətlərin öhdəsindən gəlmək bacarığını öyrədir. Xüsusilə hiyləgər və hazırcavab qəhrəman Aldar-Köse və müdrik zəka sahibi Jirenşe obrazları məşhurdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazradio.fm/kz/programs/10159/|title=Ертегілер|lang=kk|website=qazradio.fm|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eduindex.kz/methodical-articles/867-aza-haly-ertegilerini-trbielik-mni.html|title=Қазақ халық ертегілерінің тәрбиелік мәні|lang=ru|author=Рауан Ақжолова|website=Educational Sciences Index|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Mahnı yazmaq (''өлең'')===

Buraya ritual mahnılar — toy mahnıları (jar-jar), laylalar (besık jyry) və plagi (joqtau) daxildir. Lirik mahnılar sevgiyə, təbiətə və doğma torpağa həsr olunur, gündəlik mahnılar isə işi, köçəri həyat tərzini və xalq bayramlarını əks etdirir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://assembly.kz/ethnos/kk/kazakhi/folklor/zhar-zhar-aytysy/|title=Жар-жар айтысы {{!}} Этнос {{!}} Ассамблея народа Казахстана|lang=kk|website=Қазақстан халқы Ассамблеясы|archive-url=http://web.archive.org/web/20250120115628/https://assembly.kz/ethnos/kk/kazakhi/folklor/zhar-zhar-aytysy/|archive-date=2025-01-20|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/family/school/2013986-besik-zyry-en-ken-taralgan-zane-en-onai-nusqasy/|title=Бесік жыры: ең кең таралған және ең оңай нұсқасы|lang=kk|author=Әсел Найман қызы|website=NUR.KZ|date=2023-03-27|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazradio.fm/kz/news/14023/|title=Бесік жыры – тәрбиенің кәусар бұлағы|lang=kk|website=qazradio.fm|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qamshy.kz/kz/article/71476-qazaq-khalqynynh-dgoqtau-dgyrlaryna-tusinik|title=Қазақ халқының жоқтау жырларына түсінік|lang=kk|author=Болат Бопайұлы|website=Қамшы - Ұл болсаң қолыңда, құл болсаң төбеңде ойнайды!{{!}}Qamshy News|date=1990|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/leisure/books/2064068-kisi-olimi-kezinde-aitylatyn-qazaqtyn-ezelden-belgili-zoqtau-olenderi/|title=Кісі өлімі кезінде айтылатын қазақтың ежелден белгілі жоқтау өлеңдері|lang=kk|website=NUR.KZ|date=2024-03-31|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Aytıslar===
[[Fayl:Айтыс. Шымкент қаласы.jpg|thumb|Aytıs]]
Bu, improvizasiyaya əsaslanan [[akın]]lar arasında keçirilən şeir müsabiqəsidir. İştirakçılar bacarıq, natiqlik və adət-ənənələri dərindən bilmələrini nümayiş etdirirlər. [[Aytıs]]lar yumoristik, satirik və ya fəlsəfi xarakter daşıya bilər və bu gün də, o cümlədən səhnədə və televiziyada populyar olaraq qalır.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Айтыс – қазақтың рухани мәдениетінің айнасы - el.kz|url=https://el.kz/aytys-qazaqtyn-ruhani-madenietinin-aynasy_132488/|website=el.kz|date=2024-09-16|access-date=2026-02-04|lang=kk|archive-url=http://web.archive.org/web/20241005193303/https://el.kz/aytys-qazaqtyn-ruhani-madenietinin-aynasy_132488/|archive-date=2024-10-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Айтыс – қазақ ескілігінің үлкен саласы - ruh.kz|url=https://ruh.kz/aitys-qazaq-eskiliginin-ulken-salasy_6749/|website=ruh.kz|date=2019-11-05|access-date=2026-02-04|lang=kk|archive-url=http://web.archive.org/web/20250906051209/https://ruh.kz/aitys-qazaq-eskiliginin-ulken-salasy_6749/|archive-date=2025-09-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Айтыс {{!}} Литературный портал {{!}} Литературный портал|url=https://adebiportal.kz/ru/genres/view/16|website=Литературный портал|access-date=2026-02-04|lang=ru|archive-url=http://web.archive.org/web/20250212110642/https://adebiportal.kz/ru/genres/view/16|archive-date=2025-02-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Atalar sözləri və məsəllər (''мақал-мәтел'')===

Xalq müdrikliyini əks etdirən qısa və məzmunlu deyimlər. Onlar təhsildə və gündəlik nitqdə geniş istifadə olunur, nəsillərin həyat təcrübələrini çatdırır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standard.kz/ru/post/uroki-mudrosti-kazaxskogo-naroda-poslovicy-i-pogovorki|title=Уроки мудрости казахского народа: пословицы и поговорки|lang=ru|website=www.standard.kz|date=2022-06-10|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kzvesti.kz/kultura/v-kazahskih-poslovicah-mudrost-naroda-44683/|title=В казахских пословицах – мудрость народа - «Кызылординские Вести»|lang=ru|website=kzvesti.kz|date=2022-01-25|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Əfsanələr və miflər (''аңыз'')===
Bu hekayələr tarixi keçmiş, xalqın və dünyanın mənşəyi, eləcə də Asan-Kayğı və Qorqıt-Ata kimi şəxsiyyətlərlə bağlıdır. Təbii qüvvələrin və ruhların mühüm rol oynadığı Tenqri ideyalarının təsiri miflərdə nəzərə çarpır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/sovety/6420520-kazakhskie-mify-i-legendy.html|title=Казахские мифы и легенды|lang=ru|first=Аймира|last=Муксулова|website=www.zakon.kz|date=2024-01-13|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz24.news/article/istoriya/neobychnye-legendy-i-mify-kazahskogo-naroda.html|title=Легенды и мифы Казахстана: тайны Великой Степи и история предков|lang=ru-RU|website=kz24.news|date=2025-12-17|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===İnstrumental musiqi (''күй')===

Küylar (dombra üçün pyeslər), hissləri, təbiət mənzərələrini və tarixi hadisələri çatdıran [[dombra]] və ya [[qopuz|qobiz]] üçün musiqi əsərləridir. Məşhur küylar [[Kurmanqazı Saqırbayulı]] və Tattimbetin adları ilə əlaqələndirilir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.kipd.kz/article/iskusstvo-kazakhskogo-dombrovogo-kyuya|title=Казахстанский институт общественного развития|lang=ru|website=ru.kipd.kz|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://druzhnyerebiata.kazgazeta.kz/news/31009|title=О Казахстане расскажет домбра|lang=ru|author=Сарина АКАШЕВА|website=druzhnyerebiata.kazgazeta.kz|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Tapmacalar və yanıltmaclar (''жұмбақ'', ''жаңылтпаш'')===

Onlar təfəkkürün, diqqətin və nitqin inkişafına xidmət edir və şifahi xalq təhsili və əyləncəsində geniş istifadə olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/family/psychology/2176523-tildi-zhattyqtyramyz-balalarga-arnalgan-zhangyltpashtar/|title=Тілді жаттықтырамыз: балаларға арналған жаңылтпаштар|lang=kk|website=NUR.KZ|date=2024-10-23|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Atalar sözü və məsəlləri==

Atalar sözü və məsəlləri şifahi folklorun ən qədim və ən zəngin formalarından biridir. Qazax xalqı dərin düşüncələri qısa və məzmunlu şəkildə çatdırmağı, &quot;doxsan sözdə məna yığınını&quot; ({{Lang-kk|тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін}}) atalar sözü və məsəlləri vasitəsilə çatdırmağı bilirdi.({{Lang-kk|тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін}}) именно через пословицы и поговорки.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://martebe.kz/ma-al-m-telder-turaly-nemese-to-san-auyz-s-zdi-toby-taj-t-jini/|title=Мақал-мәтелдер туралы немесе тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні • Martebe.kz білім сайты|lang=kk|first=Сымбат|last=Айдархан|website=Martebe.kz білім сайты|date=2020-10-05|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://365info.kz/2019/04/kazahskie-poslovitsy-kak-i-kogda-poyavilis|title=Казахские пословицы: как и когда появились?|lang=ru|first=Бердалы|last=Оспан|date=2019-04-11|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Atalar sözü və məsəllərinin mövzuları son dərəcə müxtəlifdir. Onlar xalqın sosial, iqtisadi və mənəvi həyatını hərtərəfli əks etdirir. Şifahi xalq yaradıcılığında Qazax atalar sözləri və məsəlləri adətən aşağıdakı tematik qruplara bölünür:

* Maldarlıq, əkinçilik, ovçuluq və sənətkarlıqla bağlı atalar sözləri və məsəlləri;
* Vətənə, doğma torpağa, xalqa və doğma diyara sevgi haqqında deyimlər;
* Cəsarət və qəhrəmanlığa həsr olunmuş atalar sözləri;
* Təhsil, incəsənət və bilik mövzularında deyimlər;
* Əmək haqqında atalar sözləri;
* Birlik, harmoniya və həmrəylik haqqında deyimlər;
* Dostluq və yoldaşlıq haqqında atalar sözləri və məsəllər;
* Əxlaq, yaxşı və pis insan keyfiyyətləri haqqında deyimlər;
* Sağlamlıq, ailə və qənaət haqqında atalar sözləri.
Atalar sözləri və məsəlləri poetik qısalıq, melodiya, qafiyə və ritm ilə xarakterizə olunur. Məsələn, &quot;El ümidin er aqtar&quot; atalar sözü, birincisi, incə sait səslərinin üstünlük təşkil etməsi, ikincisi, &quot;e&quot; saitinin təkrarlanması və üçüncüsü, sözlərin həddindən artıq qənaəti ilə fərqlənir.

Səthi oxşarlıqlarına baxmayaraq, atalar sözləri və məsəllər quruluş və məna baxımından fərqlənir. Atalar sözü bir fikri aydın və tam ifadə edir, eyni zamanda həm səbəb, həm də nəticəni göstərir. Məsələn: &quot;Dost acı olsa belə, həqiqəti deyər, düşmən isə aldatmaq üçün xoş sözlər deyər&quot; ({{Lang-kk|Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады}}).

Atalar sözündə fikir alleqorik, eyhamlı, məcazi mənada çatdırılır: nəticə səbəbi açmadan qeyd olunur. Məsələn: &quot;Qızıma deyirəm, gəlinim sən eşit&quot; ({{Lang-kk|Қызым, саған айтам, келінім, сен тыңда}}).&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://itest.kz/kz/ent/qazaq-adebieti/halyq-auyz-adebieti/lecture/maqal-matelder-taqyryptary-erekshelikteri|title=Мақал-мәтелдер, тақырыптары, ерекшеліктері – ҰБТ, Қорытынды аттестаттау сынақтарына дайындайтын онлайн жаттықтырғыш құралы|lang=kk|website=itest.kz|access-date=2026-01-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Atalar Sözləri və Məsəllər Toplusu==
&quot;Söz mayägï&quot; (&quot;Сөз мәйегі&quot;) kitabı zəngin mədəni irsi və xalq müdrikliyinin &quot;genetik kodunu&quot; təmsil edən qazax atalar sözləri və məsəllərinin fundamental toplusudur. Nəşrdə 11.000-dən çox məsəl yer alır və geniş tarixi üfüqü əhatə edir: cırauların (Buxar cırau) və qazax ədəbiyyatının klassiklərinin ([[Abay Kunanbayev]],[[Şəkərim Kudayberdiyev]], Suyunbai) dərin düşüncələrindən tutmuş nadir arxiv kolleksiyalarından və qəzet arxivlərindən materiallara qədər.&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Б. Аяған|заглавие=Сөз мәйегі|язык=kk|место=Алматы|издательство=Қазақ энциклопедиясы|год=2007|всего страниц=552|isbn=9965-893-12-8}}&lt;/ref&gt;

==Dastanlar==
Epik nağıllar (каз. жырлар) folklorun ən əhəmiyyətli və zəngin sahələrindən birini təşkil edir və qazax xalqının əvəzsiz mənəvi irsidir. Onlar milli əhəmiyyətli ən vacib hadisələri, eləcə də xalqın çoxəsrlik tarixi təcrübəsini, həyat dərslərini, dünyagörüşlərini, adət-ənənələrini əks etdirir. Dastan əsrlər boyu inkişaf etmiş mənəvi dəyərləri, estetik və etik idealları toplayır və əks etdirir və beləliklə, bir etnik qrupun mənəvi mədəniyyətinin vacib bir komponenti kimi xidmət edir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|lang=kk|title=ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЭПИКАЛЫҚ МҰРАСЫ|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/52719|website=anatili.kazgazeta.kz|date=2019-05-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://madeniportal.kz/ru/literature/kazaxskii-epos-geroi-legendy-i-narodnye-skazaniia|title=Казахский эпос: герои, легенды и народные сказания|lang=ru|website=Портал культуры Казахстана: наследие, развитие и просвещение - madeniportal.kz|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Qazax epik irsi janr, bədii, funksional və həcmli müxtəlifliyi ilə seçilir. Sovet dövründə siyasi və ideoloji [[senzura]] təkcə ayrı-ayrı əsərlərin deyil, həm də bütöv janrların və folklor növlərinin nəşrini və elmi öyrənilməsini əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırdı. Buna baxmayaraq, tədqiqatlar davam etdi və eposun nəşri və öyrənilməsi alimlərin daim diqqət mərkəzində qaldı. Əvvəllər qadağan edilmiş və zəif öyrənilmiş epik əsərlərin elmi dövriyyəyə tam daxil edilməsi və geniş yayılması yalnız Qazaxıstan müstəqillik qazandıqdan sonra mümkün oldu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qalam.global/ru/articles/kak-kazaxskie-eposy-stali-ideologiei-a-potom-iscezli-ru|title=КАК КАЗАХСКИЕ ЭПОСЫ СТАЛИ ИДЕОЛОГИЕЙ, А ПОТОМ ИСЧЕЗЛИ|lang=ru|website=Qalam|date=2025-04-02|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Mənşəyi, genezisi və janr xüsusiyyətlərinə görə Qazax eposu ənənəvi olaraq aşağıdakı əsas növlərə bölünür.:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

* Qədim epik ({{Lang-kk|Көне жырлар}});
* Qəhrəmanlıq eposu ({{Lang-kk|Батырлар жыры}});
* Məhəbbət eposu ({{Lang-kk|Ғашықтық жырлар}});
* Tarixi epik ({{Lang-kk|Тарихи жырлар}});
* Dastan eposu ({{Lang-kk|Дастандар}}).

===Qədim dastanlar===
Epik poeziyanın ən erkən təbəqəsi olan onun mənşəyi Qazax [[Mifologiya|mifoloji]] inancları, nağılları və [[şamanizm]]i ilə bağlıdır. Əsas münaqişə sosial qrupların qarşıdurması üzərində deyil, qəhrəmanın təbiət və xaos qüvvələri ilə mübarizəsi üzərində qurulub.

* Fərqləndirici xüsusiyyətlər: məkanın mifologiyası (yeraltı dünya), totemizm motivləri, sehrli köməkçilərin mövcudluğu və matriarxal elementlər.

''Nümunələr:''
** &quot;Er-Tostik&quot; (qazaxca: Er Töstik) arxaik dastanın klassik nümunəsidir. Süjet qəhrəmanın yeraltı dünyaya (ilan Bapy Xanın krallığı) enməsini və xtonik canlılarla (cadugər Mystan, əjdahalar) döyüşünü əhatə edir.{{Lang-kk|Ер Төстік}}.&lt;ref&gt;{{Cite news|access-date=2026-01-31|date=2022-02-16|website=Литературный портал|title=Два сюжета сказки об Ер-Тостике {{!}} Литературный портал|url=https://adebiportal.kz/ru/news/view/dva-siuzeta-skazki-ob-er-tostike__23725|lang=ru|archive-url=http://web.archive.org/web/20250520032635/https://adebiportal.kz/ru/news/view/dva-siuzeta-skazki-ob-er-tostike__23725|archive-date=2025-05-20|author=Аян Аден|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** &quot;Kulamergen&quot; ({{Lang-kk|Құламерген}}) və &quot;Joyamergen&quot; qədim ov ənənələrini əks etdirən nağıllardır; qəhrəmanlar zərərli heyvanları məhv edən kimi çıxış edirlər.&lt;ref&gt;{{Cite news|access-date=2026-02-01|date=2020-05-18|website=ruh.kz|title=Құламерген жыры (толық нұсқа) - ruh.kz|url=https://ruh.kz/qulamergen-jyry-tolyq-nusqa_1230/|lang=kk-KZ|archive-url=http://web.archive.org/web/20250810194606/https://ruh.kz/qulamergen-jyry-tolyq-nusqa_1230/|archive-date=2025-08-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Qəhrəmanlıq dastanı==
Qazax folklorunun ən geniş janrı. Əsas mövzular qəbilənin və vətənin xarici işğalçılardan qorunması, müxtəlif qəbilələrin birləşməsi və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsidir.

===Qızıl Orda və Noqay Ordası dövrünün dastanları===
Qazax epik əsərləri arasında xüsusi yeri jırau Muryn Sengirbayulinin qeydə aldığı unikal epik abidə olan &quot;Krımın qırx batırı&quot; ({{Lang-kk|Қырымның қырық батыры}}) silsiləsi tutur. Silsilə batır sülalələrinin genealoji salnaməsini təmsil edir:&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|date=2019-09-20|lang=ru-RU|title=Сорок батыров Крыма родом из Дешт-и-Кипчака|url=https://milli-firka.org/%d1%81%d0%be%d1%80%d0%be%d0%ba-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d1%8b%d1%80%d0%be%d0%b2-%d0%ba%d1%80%d1%8b%d0%bc%d0%b0-%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%be%d0%bc-%d0%b8%d0%b7-%d0%b4%d0%b5%d1%88%d1%82-%d0%b8-%d0%ba%d0%b8%d0%bf/|website=Милли Фирка|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;Edige Batır&quot; — Noqay Ordasının tarixi qurucusu haqqında hekayə.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|last=|lang=ru-RU|title=Едиге — гордость тюркских народов|url=https://avestnik.kz/edige-gordost-tyurkskih-narodov/|author=Муапих БАРАНКУЛОВ|website=avestnik.kz|date=2019-04-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&quot;Nuradin&quot;, &quot;Musa Xan&quot;, &quot;Orak-Mamay&quot; və &quot;Karasai-Kazi&quot; — Edigenin nəsilləri və yoldaşları haqqında nağıllar.

===Klassik qəhrəmanlıq dastanı (Qazax xanlığı dövrü)===
Süjetlər [[Kalmıkiya|Kalmık]] (Cunqar) işğallarına və qəbilələrarası münaqişələrə və qarşıdurmalara qarşı mübarizə ilə bağlıdır.

* [[Alpamış dastanı|&quot;Alpamış dastanı&quot;]] qəhrəmanın möcüzəvi şəkildə doğulması, zindanda həbs olunması və ədaləti bərpa etmək və həyat yoldaşı Gülbarşini xilas etmək üçün qayıtması haqqında dastandır.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|last=|date=2018-06-28|lang=kk|title=Алмапыс батыр. Қазақтың ұлы батыры туралы не білеміз?|url=https://stan.kz/almapys-batyr-kazaktyn-uly-batyry-tur/|website=stan.kz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;[[&quot;Koblandı Batır&quot; qazax qəhrəmanlıq dastanı|Koblandı Batır]]&quot; qıpçaqlarla qızılbaşlar arasındakı mübarizədən və qəhrəmanın rəqib batırlarla (Kotbar) daxili münaqişəsindən bəhs edir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Қобыланды батыр {{!}} Әдебиет порталы {{!}} Әдебиет порталы|url=https://adebiportal.kz/kz/characters/view/205|website=Әдебиет порталы|access-date=2026-02-01|lang=kk|archive-url=http://web.archive.org/web/20250811180211/https://adebiportal.kz/kz/characters/view/205|archive-date=2025-08-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Ər-Tarğın&quot; sürgün edilmiş bir döyüşçü və onun yoldaşı Akjunusun müstəqilliklərini müdafiə etməsinin hekayəsidir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ер Тарғын {{!}} Әдебиет порталы {{!}} Әдебиет порталы|url=https://adebiportal.kz/kz/characters/view/197|website=Әдебиет порталы|access-date=2026-02-01|lang=kk|archive-url=http://web.archive.org/web/20241202160909/https://adebiportal.kz/kz/characters/view/197|archive-date=2024-12-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Kambar Batır&quot; realizmi və sosial fokuslanması (kasıb qohumların qorunması, Nazimə sevgi) ilə seçilir.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|title=Қамбар жыры--Білге - Мәдениет пен өнер сайты|url=https://www.thebilge.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=2&amp;id=4070|website=www.thebilge.kz|date=2024-10-14|lang=kk|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məhəbbət dastanı==
[[Fayl:Kyz Zhibek 2020 stamp of Kazakhstan.png|thumb|300px|Məhəbbət dastanı Qız Jibek]]
Qazax &quot;sevgi dastanı&quot; {{Lang-kk|Қыз Жібек}} da məşhurdur. Bu halda diqqət hərbi qəhrəmanlıqlara deyil, qəhrəmanların şəxsi dramına, hisslərin psixologiyasına və fərdin patriarxal-qəbilə təməlləri ilə münaqişəsinə (həyat yoldaşı seçməyə qadağa, [[levirat]]a) yönəlib.

* &quot;Qız-Jibek&quot; ({{Lang-kk|Қыз Жібек}}) janrın incisidir və Tolegen və Jibekin faciəli sevgisini və onların antaqonist Bekejanla münaqişəsini təsvir edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|title=КЫЗ-ЖИБЕК • Большая российская энциклопедия - электронная версия|url=https://old.bigenc.ru/literature/text/2126504|website=old.bigenc.ru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Qozı Korpeş - Bayan Sulu&quot; ({{Lang-kk|Қозы Көрпеш — Баян Сұлу}}) atalar andı ilə mürəkkəbləşdirilmiş faciəli sevgi haqqında ən qədim hekayələrdən biridir.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|date=2015-02-23|lang=en|title=Поэма Козы Корпеш и Баян Сулу.|url=https://silkadv.com/en/content/poema-kozy-korpesh-i-bayan-sulu|website=silkadv.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Enlik-Kebek&quot; ({{Lang-kk|Еңлік Кебек}}) feodal qəddarlığının qurbanı olmuş düşmən qəbilələrdən (Nayman və Tobıktı) olan sevgililər haqqında sosial-faciəvi şeirdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|title=ЛЕГЕНДА О ЛЮБВИ ЕНЛИК И КЕБЕКА - Краеведение Восточного Казахстана {{!}} Краеведение Восточного Казахстана|url=https://olketanu.pushkinlibrary.kz/ru/folklor-zolotogo-altaya/legendy-vko/9-uncategorised/2570-legenda-o-lyubvi-enlik-i-kebeka.html|website=olketanu.pushkinlibrary.kz|lang=ru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Kalkaman-Mamır&quot; ({{Lang-kk|Қалқаман Мамыр}}) ekzoqamiya (yeddinci nəslə qədər qohumlar arasında evliliyin qadağan edilməsi) məsələsini qaldıran bir əsərdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|title=TilMedia|url=https://tilmedia.kz/ru/post/87|website=tilmedia.kz|url-status=live|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Ayman-Şolpan&quot; komediya, gündəlik xarakteri və xoşbəxt sonluğu ilə ənənəvi faciələrdən fərqlənir.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|date=2026-02-01|lang=ru|title=«АЙМАН-ШОЛПАН» - НА СЦЕНЕ ТЕАТРА САТИРЫ И ЮМОРА! - Официальный сайт телеканала «OŃTÚSTIK»|url=https://ontustiktv.kz/ru/news/14822|website=ontustiktv.kz|author=АННА Шолгина|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&quot;Makpal Qız&quot;, &quot;Bozjigit.&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|date=2015-02-25|lang=en|title=Социально-бытовые поэмы казахов.|url=https://silkadv.com/en/content/socialno-bytovye-poemy-kazahov|website=silkadv.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Tarixi dastanlar==
Tarixi dastanlara XVIII və XIX əsrlərdə yaranan və müxtəlif tarixi hadisələri və şəxsiyyətləri təsvir edən əsərlər daxildir. Onlar qəhrəmanlıq dastanları və salnamələri ilə müqayisədə daha az dərəcədə mübaliğə ilə fərqlənirlər.

[[Cunqariya]]ya qarşı azadlıq mübarizəsi (18-ci əsr): Kabanbay, Bogenbay, Oljabay, Janibek və [[Abılay xan|Abılay Xan]] cəngavərlərinin nağılları.

===Xalq azadlıq üsyanları (19-cu əsr):===
* &quot;İsatay-Mahambet&quot; - Bukey Ordasındakı üsyan (1836-1838) haqqında bir dövr.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|last=Sarayshyq|date=2024-05-15|lang=kk|title=Маржан ЕРШУ: ИСАТАЙ – МАХАМБЕТ (поэма)|url=https://www.sarayshyq.kz/tarih/marzhan-ershu-isataj-makhambet-poema.html|website=Сарайшық - Республикалық әдеби-Мәдени, тарихи танымдылық журналы|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Kenesary-Nauryzbay&quot; - sonuncu xan Kenesary Kasımov və onun mübarizəsi haqqında bir dastan.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|title=Кенесары - Наурызбай - Нысанбай жырау - Өлеңдер - Bilim - All|url=https://bilim-all.kz/olen/34393-Kenesary---Nauryzbai|website=bilim-all.kz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Jankoja Batır&quot;, &quot;Utegen Batır&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-31|lang=kk|title=&quot;Жанқожа батыр&quot; тарихи жыры|url=https://qarmaqshy-tany.kz/zanalyk/ruhaniyt/3043-zhanozha-batyr-tarihi-zhyry.html|website=Қармақшы таңы|date=2018-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|last=tengrinews.kz|date=2016-05-07|lang=ru|title=Великие батыры казахской степи: 07 мая 2016, 10:37 - новости на Tengri Life|url=https://tengrinews.kz/mixnews/velikie-batyry-kazaxskoi-stepi-293027/|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Suranşi Batır&quot;, &quot;Arkalık Batır&quot; - [[Kokand xanlığı]]na qarşı mübarizənin nağılları.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|first=Жасұлан|last=Исакаев|date=2015-02-19|lang=kk|title=Сұраншы батыр жырына арқау болған сюжеттік желі {{!}} 19.02.15|url=https://massaget.kz/uy_tapsyirmasyi/suranshyi-batyir-jyiryina-arkau-bolgan-syujettk-jel--25744/|website=Massaget.kz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|lang=en|title=Атқан оқ, жанған оттан жарып өткен...|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/6118|website=anatili.kazgazeta.kz|author=Нұрлан ҚҰМАР|date=2011-03-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Dastanlar==
Dastanlar Şərq (ərəb-fars və türk) ədəbiyyatından təsirlənmiş bir janrdır. Onların süjetləri tez-tez Qazaxıstan akınları tərəfindən yenidən işlənmiş məşhur Şərq ədəbi əsərlərinin yaradıcı uyğunlaşmaları (&quot;nazirə&quot;) olur.

'''Romantik romanslar:''' [[Leyli və Məcnun|&quot;Leyli-Məcnun&quot;]], &quot;Tahir-Zühra&quot;, &quot;Bozjigit&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

'''Macəra romansları:''' &quot;Rüstəm-Dastan&quot; ([[Şahnamə|&quot;Şahnamə&quot;]] əsasında), &quot;Şakir-Şakirat&quot;, &quot;Seyfulməlik&quot;.

'''Dini romanslar:''' &quot;Sal-Sal&quot;, &quot;Zərkum&quot; (İslamın yayılması ilə bağlı hekayələr).

Qeyd: &quot;Munlıq-Zərlik&quot; dastanı ədəbi dastan kimi təsnif edilməsinə baxmayaraq, dərin arxaik kökləri və mifoloji motivləri qoruyub saxlayır.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-02-01|date=2019-10-11|lang=ru|title=Эпос Мунлык-Зарлык.|url=https://silkadv.com/en/content/epos-munlyk-zarlyk|website=silkadv.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Uşaq folkloru==
Uşaq folkloru şifahi folklorun ayrı bir sahəsidir və məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlar üçün uyğunlaşdırılmış bir sıra janrları əhatə edir. O, milli sivilizasiyanın varlığının, dünyagörüşünün və tarixi taleyinin mahiyyətini müəyyən edən dəyərli mədəni irs hesab olunur. Uşaq folkloruna laylalar, tapmacalar, atalar sözləri, nağıllar, əfsanələr və ritmik nəsr daxildir. Tədqiqatçıların fikrincə, bu mədəni təbəqə üç yolla inkişaf edir: &quot;böyüklər&quot; folklorunun uyğunlaşdırılması, uşaqların dünyagörüşlərinə uyğunlaşdırılmış əsərlərin yaradılması və böyüklər tərəfindən uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş mətnlərin yazılması yolu ilə.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Статья|автор=M. R. Baltymova, A. Sh Pangereyev|год=2023-06-30|doi=10.32523/2616-678X-2023-143-2-115-121|issn=2663-1288|выпуск=2|язык=en|страницы=115–121|издание=Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University. PHILOLOGY Series|заглавие=Children’s folklore is the source of the preservation of folk traditions|ссылка=https://bulphil.enu.kz/index.php/main/article/view/279|том=143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Qazax nağılları==
Qazax nağıllarına &quot;Er-Tostik&quot;, &quot;Xeyir və Şər&quot;, &quot;Gözəl Kunkey&quot;, &quot;Varlı və Kasıb&quot;, &quot;Baba Kanbak&quot;, &quot;Üç bacı&quot;, &quot;Kasıbın üç oğlu&quot;, &quot;Möhtəşəm bağ&quot;, &quot;Cigidin və Dişi Qurd&quot;, &quot;Cigidin və Mystan&quot;, &quot;Üç qardaş və Gözəl Ayslu&quot;, &quot;Nəhəng Alpamısın&quot;, &quot;Bir gəlinin üç bəy var&quot;, &quot;Sehrli daş&quot;, &quot;Kadirin xoşbəxtliyi&quot;, &quot;Üç müdrik məsləhət&quot;, &quot;Müdrik qız&quot;, &quot;Möhtəşəm quş&quot;, &quot;Jaik və Yedil&quot;, &quot;Qaim-batır&quot;, &quot;Oğlunu itirən Kunşe&quot;, &quot;Xoşbəxtlik quşu&quot;, &quot;Görünməz oğru&quot; və bir çox başqaları daxildir.&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Ф. Жанузакова|заглавие=Казахские народные сказки|язык=ru|место=Алма-ата|год=1983|всего страниц=256}}&lt;/ref&gt;

Qazax uşaq folklorunun elmi tədqiqi A. Baytursynov, S. Kaskabasov, K. Matıjanov, S. Seifullin və Ş. Əhmədov kimi tədqiqatçıların adları ilə bağlıdır. Folklor nəsillərin davamlılığını və əcdadların təcrübələrinin ötürülməsini təmin edən &quot;həyat dərsliyi&quot; kimi çıxış edir. Xalq pedaqogikasının bir vasitəsi kimi folklor milli şüurun təməlini qoyur və uşaqlarda humanizm, əxlaq və vətənpərvərlik hisslərinin inkişafına töhfə verir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Psixoloji və pedaqoji baxımdan uşaq folkloru məntiqi təfəkkürün, təxəyyülün və lüğətin inkişafına birbaşa təsir göstərir. Janrların bədii təsviri və musiqililiyi emosional vəziyyətlərə təsir göstərir və uşaqlıq qorxularını aradan qaldırmağa kömək edir. Atalar sözlərinin ifadəli tələffüzünü öyrətmək və nağılları təkrar danışmaq estetik tərbiyənin məqsədlərinə cavab verir, uşaqların ətraf aləmi düzgün qavrayışının və müsbət nağıl personajlarını təqlid etməklə etik qaydaların inkişafını təşviq edir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Müasir cəmiyyətdə uşaq folkloru milli mədəniyyətin yenilənməsi və xalqın mənəvi sərvətinin qorunmasının təməllərindən biri kimi tanınır. Bu, statik bir fenomen deyil və bədii quruluşunu və təhsil dəyərini qoruyub saxlayaraq dövrün tələblərinə uyğun olaraq daim yenilənir. Folklor ailə tərbiyəsindən tutmuş tam hüquqlu vətəndaşın inkişafına qədər hərtərəfli fərdi inkişafın vacib vasitəsi olaraq qalır.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

==Qazax mifologiyası==
Demonologiya, pis ruhlar, cinlər, cinlər və digər fövqəltəbii qüvvələr haqqında mifoloji anlayışlar və inanclar toplusudur. İnsanların ruhlar və cinlər kimi aşağı, &quot;mənfi&quot; başqa dünya varlıqları ilə qarşılıqlı əlaqələri demonologiyada öz əksini tapır. Folklor onun öyrənilməsinin əsasını təşkil edir.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tarih-begalinka.kz/kk/timetravel/daemonology/|title=«Тарих»-Қазақстан тарихы-мектеп оқушыларына. {{!}} Уақытқа саяхат {{!}} Қазақ мифологиясы|lang=kk|website=tarih-begalinka.kz|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Qazax mifləri də daxil olmaqla, ilk miflər çox qədim dövrlərdə ortaya çıxmış və hər yeni minilliklə sadədən mürəkkəbə doğru inkişaf etmişdir. Onlar insanların dünyagörüşlərini əks etdirir və onların vasitəsilə Yer üzündə həyatın mənşəyi haqqında minilliklər boyu mövcud olan fikirlər və baxışlar bizə gəlib çatmışdır. Qədim insanların şüuru mifoloji düşüncə ilə fərqlənirdi. Beləliklə, o dövrlərdə şamanlar təbiət hadisələrini izah etmək üçün miflərdən istifadə edir, kainatın sirlərini və mənşəyini mifoloji obrazlar vasitəsilə anlamağa çalışırdılar.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Qazaxlar yaxşı əməlləri idarə edənlərə ruhlar, mələklər, perizatlar və digər oxşar varlıqlar deyirlər, pislik edənlərə isə perilər, şeytanlar, cinlər, albastılar, zheztirnaklar və digər pis niyyətli qüvvələr deyilir.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==Ev heyvanlarının hamiləri==
Qədim dövrlərdən bəri qazaxlar maldarlıqla məşğul olublar. Onlar xüsusilə ev heyvanlarına hörmət edir və onları bütün həyat fəaliyyətlərinin sevincləri və çətinlikləri, dünyagörüşü, mənəvi və mədəni həyatı, adət-ənənələri ilə əlaqələndirirdilər. Qədim dövrlərdə qazaxlar hər bir mal-qaranın öz &quot;ağası&quot; {{Lang-kk|ие}} olduğuna inanırdılar. Beləliklə, qoyunların ağası &quot;Şopan ata&quot;, dəvələrin ağası &quot;Oysıl qara&quot;, inəklərin ağası &quot;Zəngi baba&quot;, atların ağası &quot;Kambar ata&quot; və keçilərin ağası '''&quot;Şekşek ata&quot;''' hesab olunurdu. Bütün bu adlar bir vaxtlar müdrikliyi və ya müqəddəsliyi ilə məşhur olan və xalq ənənələrində xatirəsi qorunub saxlanılan şəxslərə məxsusdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tabigat.media/culture/zhivotnye-v-kazakhskoi-literature|title=Животные в казахской литературе|lang=ru|author=Наиля Галеева|website=Tabigat media|date=2022-06-27|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Xıdır Ata==
Qazax mədəniyyətində [[Xıdır]] ([[Xızı]])) Ata xoşbəxtlik və firavanlıq bəxş edəndir; o, əksər hallarda dindar üzlü qoca kişi kimi təsvir olunur və onu görmək imkanı olanlara xoşbəxtlik gətirir. Adi insanlar arasında hər kəsin Kıdır Ata ilə qarşılaşa biləcəyinə inanılır: o, müxtəlif obrazlarda, əksər hallarda kasıb bir kişi kimi görünə bilər. Ondan hədiyyə və ya xeyir-dua almaq üçün hər kəs sosial statusundan, var-dövlətindən, geyimindən və ya görünüşündən asılı olmayaraq qonaqpərvərlik göstərməlidir - axı bu, onların qarşısında duran Kıdır ola bilər. &quot;Kıdır Ata&quot; ifadəsi bu əxlaqi prinsipi əks etdirir.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20190319/kydyr-ata-legendy-nauryz-9612170.html|title=Чьи желания исполнит Кыдыр ата – легенды казахов|lang=ru|first=|last=|website=Sputnik Казахстан|date=2019-03-19|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Xıdır ata bütün insanların himayədarı, yaxşılıq edən, firavanlıq, xoşbəxtlik, rifah, sağlamlıq və həyat gətirən, müdrik, müqəddəs, bəsirətpərəst və səxavətli ağsaqqal hesab olunur. [[Novruz bayramı]]nda o, hər evə gəlir və bütün ailələrə xeyir-dua verir. Buna görə də ev təsərrüfatları bədən və ruhun təmizliyini qorumağa, evi və həyəti səliqəli saxlamağa, bitki və ağaclara qulluq etməyə çalışırlar. Xıdırın belə evlərdə gecələyə və ya xeyir-dua qoya biləcəyinə inanılır. &quot;Kıdır konqan&quot; və &quot;Xıdır darıqan&quot; ifadələrinin mənşəyi də elə budur.&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;

==Şər ruhların zühur tarixi==
[[Cin]]lərin, [[Albasdı|Albasti]]nin, [[şeytan]]ların və digər mifoloji varlıqların mənşəyi haqqında bir neçə mif danışılır. [[Adəm]] və Həvva arasında insanı kimin yaratdığı barədə mübahisə yarandı: Həvva &quot;Məndən&quot; dedi, Adəm isə &quot;Xeyr, məndən&quot; dedi. Kimin sözünün doğru olduğunu təsdiqləmək üçün toxumlarını ayrıca yığdılar: Adəm öz toxumunu gil qaba qoydu, Həvva onunkunu pambığa bükdü. Müəyyən bir müddətdən sonra qabdan bir kişi çıxdı və pambıqdan bir şey hərəkətə gəldi. Lakin bu, kişi deyil, ruh, cin və ya [[pəri]] idi. Albastinin və cinlərin qadınlara gəldiyi inancının mənşəyi buna inanılır.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Ölümdən sonra insan aruak olur - bədənsiz bir ruh, Tanrının iradəsini yerinə yetirən bir xidmətçi və eyni zamanda yer üzündəki qəbiləsinin və qəbiləsinin himayədarı. Aruak mərhum qohumlara və əcdadlara aiddir. Xüsusilə hörmət edilən aruaklar görkəmli insanların, müdriklərin, hakimlərin və qəhrəmanların ruhlarıdır. Hər bir insanın öz şəxsi əruak himayədarı, bəzən isə bir neçəsinin olduğuna inanılır.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

===Qazax ənənəsində mifoloji məxluqlar===
Qazax mifologiyasında təbiət, fövqəltəbii qüvvələr və xalqın əxlaqı ilə əlaqəli çoxsaylı mifoloji varlıqlar təsvir olunur. Bunlardan ən məşhurları diyu (döü), şeytan, küldürgiş, albastı, zheztyrnak, obır, mystan kempir, zhalmauyz kempir və başqalarıdır.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

===Divalar (Diyu)===
Divalar (Diyu) nağıl folklorunda bir gözü, bəzən iki başı və saçları ilə örtülü nəhəng varlıqlar kimi təsvir edilən personajlardır. Div qadınları qaçırır, tənha dağlardakı mağaralarda yaşayır və insan əti ilə qidalanır. Bu məxluq xaosu və qaranlıq qüvvələri təcəssüm etdirir, qəddarlıq və instinkti birləşdirir.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

===Şeytan===
Dini ənənədə şeytan, insanları yoldan çıxarmaq və cəhənnəmə aparmaq istəyən Tanrının qəzəbinə tuş gələn düşmüş bir mələkdir. Oddan yaradılmış şeytan İblisin iradəsinin icraçısıdır. O, insan ehtirasları vasitəsilə hərəkət edir, günaha təhrik edir və ibadətə mane olur. İnanclara görə, hər bir insanın öz himayədar mələyinə qarşı çıxan öz şəxsi şeytanı var. Allahı tez-tez xatırlamaq və zikr etmək şeytandan qurtuluş hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

===Kuldirgiş===
Su ruhları — kuldirgiş ({{Lang-kk|күлдіргіш}}) — çaylarda, qamışlıqlarda və kiçik axar sularda yaşayırlar. Onlar su hövzələrinin dibində gizlənir, görünüşləri ilə gənc kişiləri cəlb edir və onları suya çəkə bilirlər və orada ölənə qədər onlara oyuncaq şəkildə əzab verməyə davam edirlər.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==Albastı==
Albastılar su elementi ilə əlaqəli pis niyyətli ruhlardır. Onlar çayların və göllərin yaxınlığında yaşayır, saçları boş və sinələri sallanmış qoca qadınlar kimi görünürlər və heyvanlara və əşyalara sahib ola bilirlər. Ən pis Albastılar qara, qalanları isə sarı rəngdədir. Onların həyat yoldaşı meşədə yaşayan şeytan Temirtosdur. Albastılar insanların, xüsusən də gənc anaların və yeni doğulmuş körpələrin xəyallarını gəzdirir və onlara zərər verir.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://the-steppe.com/razvitie/otkuda-poyavilis-zhalmauyz-kempir-shaytany-i-dzhiny-v-kazahskoy-mifologii|title=Откуда появились жалмауыз кемпір, шайтаны и джины в казахской мифологии?|lang=ru-RU|first=Молдир|last=Мухит|website=The Steppe|date=2021-06-17|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Jeztyrnak===
Jeztyrnak ({{lang-kk|Жезтырнақ}}) mis dırnaqları və burnu olan gözəl bir gənc qadın şəklində bir ruhdur. O, böyük gücə malikdir və onun qışqırığı ətrafdakı təbiəti məhv edir. Nağıllarda ovçular onu hiyləgərliklə məğlub edirlər, bəzən hərəkətlərini və tələlərini gizlədirlər.&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;

===Obır, Mıstan Kempir və Zhalmauyz Kempir===
Obır gecələr peyda olan, qəbirlər qazan, yemək və mal-qara oğurlayan və qansoran bir pişiyə çevrilən pis bir ruhdur. Mystan Kempir insanlara zərər verən, uşaqları dəyişdirən və yarışlarda onları təqib edən çirkin bir sehrbazdır. Jalmauyz Kempir dağlarda və meşələrdə yaşayan, yaşayış məntəqələrindən qaçan qorxunc bir məxluqdur.&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;

===Od Ruhları – Od-Ana===
Od-Ana, Umai ({{Lang-kk|Ұмай Тәңір-Ана}}) tərəfindən insana verilən istilik və qidanın təcəssümüdür. Dəmir və çaxmaq daşından hazırlanmış bu qadın, ocağın yaxınlığındakı evdə yaşayır və insan doğuşlarını himayə edir. Evə girərkən, yeni evlənən böyük qadın ocağın yanında ovucunu isidib üzünə toxunduqda xeyir-dua alır.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

===Təbiət və Həyat===
Miflər təkcə uydurma və təxəyyülü deyil, həm də qazaxların real həyatını əks etdirir: onların münasibətləri, inancları və təbiətə hörməti. Nağıl obrazları həm təbiət hadisələrinin izahı, həm də mifoloji varlıqlarla insan qarşılıqlı əlaqələri vasitəsilə təhlükələri və fəzilətləri nümayiş etdirən mənəvi kompas kimi xidmət edir.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==Qazax xalq oyun və əyləncələri==
Qazax xalq oyunları və əyləncələri ({{Lang-kk|қазақтың ұлттық ойындары мен көңіл көтеру дәстүрлері}}) köçəri mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi idi. Onlar idman, hərbi təlim, intellekt və yaradıcılıq elementlərini birləşdirərək fiziki bacarıqların, bacarıqlılığın və komanda ruhunun inkişafını təşviq edirdi. Oyunlar həm böyüklər, həm də uşaqlar üçün, ailə şənliklərində, ictimai şənliklərdə və yarışlar zamanı Qazax cəmiyyətinin ənənələrini, sosial normalarını və dəyərlərini əks etdirən şəkildə keçirilirdi.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2021/10/traditional-nomads-games-held-in-kazakhstan/|title=Traditional Nomads Games Held in Kazakhstan - The Astana Times|lang=en|first=Saniya|last=Bulatkulova|website=astanatimes.com|archive-url=http://web.archive.org/web/20251115172628/https://astanatimes.com/2021/10/traditional-nomads-games-held-in-kazakhstan/|archive-date=2025-11-15|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Atçılıq oyunları==
[[Atçılıq]] oyunları köçəri cəmiyyətin həyatında mühüm rol oynayaraq güc, çeviklik və atçılıq inkişaf etdirirdi.
[[Fayl:Stamp of Kazakhstan 200.jpg|thumb|300px|Kokpar oyunu]]
* Kokpar (Kokpar) keçi leşi ilə oynanan bir oyundur və atlı komandalar leşi rəqibin qapısına çatdırmaq üçün yarışırlar. Əvvəllər olduqca sərt idi, lakin indi fiziki gücə məhdudiyyətlər var. İki növ var: dada-tartılar — müxtəlif kəndlərdən olan atlılar arasında yarışlar və zhalpy-tartılar — bir kənd daxilində yarışlar.&lt;ref name=&quot;:9&quot;/&gt;
* Audaryspak (Audaryspak)-&quot;At güləşi&quot;, oyunçunun məqsədi rəqibini atından yerə yıxmaqdır. Bu, güc, dözümlülük və yəhər nəzarətini inkişaf etdirir.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* Kume alu (Kume alu) — oyunçuların finiş xəttinə çatmazdan əvvəl at minərkən sikkə və ya külçə torbaları topladığı yarış. Atsız uşaq versiyası da var.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://silkadv.com/en/content/kume-alu|title=Куме-алу.|lang=ru|website=silkadv.com|date=2015-03-30|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Bayge (Bəyge) — atların yaşına və təliminə əsasən növlərə bölünən uzun məsafəli at yarışları: tay-bayga, kunan-bayga, dönen-bayga və at-bayga. Qaliblər atlar, dəvələr və çapanlar da daxil olmaqla qiymətli mükafatlar qazandılar.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/03/kazakh-national-sports-day-honors-tradition-and-unity/|title=Kazakh National Sports Day Honors Tradition and Unity - The Astana Times|lang=en|first=Fatima|last=Kemelova|website=astanatimes.com|archive-url=http://web.archive.org/web/20251116061417/https://astanatimes.com/2024/03/kazakh-national-sports-day-honors-tradition-and-unity/|archive-date=2025-11-16|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Jamby atu (Jamby atu) — hədəfə uzaqdan ox və ya ox atmaq; bu, atla və ya piyada edilə bilər. Ənənə XIII-XIV əsrlərə gedib çıxır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wkitu.kz/kk/meroprijatija/zhamby-atu-aza-ty-salt-d-st-ri-zh-ne-ri-ltty-ojyn/|title=Жамбы ату – қазақтың салт - дәстүрі және әрі ұлттық ойын|lang=kk|website=West university|date=2024-11-22|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Qız kuu (Qız kuu) - &quot;qız tutmaq&quot; - at belində gənc oğlanla gənc qadın arasında keçirilən oyundur. Bu oyunda gənc oğlan müəyyən qaydalara əməl edərək qızı tutmağa çalışır; oyun və romantika elementlərini birləşdirir.&lt;ref name=&quot;:10&quot;/&gt;
[[Fayl:Кыз куу.jpg|thumb|Qız qovmaq oyunu]]

== İnteraktiv oyunlar==

* Toğuz kumalak (Toğuz kumalak) 81 çınqıl daşından istifadə edərək sürətli hesablamaları sınaqdan keçirən strategiya lövhə oyunudur. Məntiq, ixtiraçılıq və riyazi bacarıqlar inkişaf etdirir. Oyun türk və Afrika xalqları arasında geniş yayılmış mankala ailəsinin bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://weproject.media/en/articles/detail/exploring-kazakhstan-s-traditional-games-history-and-meaning/|title=Exploring Kazakhstan’s traditional games: history and meaning|lang=ru|website=weproject.media|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Uşaq Oyunları==
Asık oyunu- dəqiqliyi və strateji düşüncəni inkişaf etdirən quzu və ya qoyun sümükləri ilə oynanan bir oyundur. Mükafatlı aşıqlar rənglənə və ya xüsusilə dəyərli ola bilər; oyun hələ də məşhurdur.&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;

* Oramal (Oramal) iştirakçıların dairə şəklində rəqs etdiyi, dəsmalı ötürdüyü və tapşırıqları (mahnı, rəqs və ya şeir) yerinə yetirdiyi bir dəsmal ilə oynanan bir oyundur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/leisure/entertainment/1761905-kazahskie-nacionalnye-igry-dla-detej-skolnogo-vozrasta-idei/|title=Казахские национальные игры для детей: подборка увлекательных вариантов|lang=ru|website=NUR.KZ|date=2022-11-17|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Ak suyek (Ak suyek) diqqətlilik, hiyləgərlik və bacarıq inkişaf etdirən zar oyunudur; Məqsəd sümüyü fərqinə varmadan liderə gizlicə çatdırmaqdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://assembly.kz/ethnos/ru/kazakhi/natsionalnye-igry/aksuyek/|title=Аксуйек {{!}} Этнос {{!}} Ассамблея народа Казахстана|lang=kk|website=Қазақстан халқы Ассамблеясы|archive-url=http://web.archive.org/web/20200921160246/https://assembly.kz/ethnos/ru/kazakhi/natsionalnye-igry/aksuyek/|archive-date=2020-09-21|access-date=2026-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Tymak Knocking Down (Tymak Kagu), gözü bağlı bir atlının kişinin qış papağını (''тымак'') çıxarmalı olduğu, intuisiya və atçılıq bacarığını inkişaf etdirdiyi bir atçılıq oyunudur.

==İnstrumental folklor==
Milli həyatın müxtəlif aspektləri (əmək, təqvim və ailə ritualları, adət-ənənələr, istirahət) ilə əlaqəli olan, insanların zəngin incəliklərini çatdıran [[Qazaxıstan]] instrumental folkloru, insanla çöl təbiəti arasındakı harmoniyanı əks etdirən müsbət, nikbin, mənəvi dünyagörüşünün ifadəsidir. Xalq musiqi alətləri təsərrüfat işləri, bayramlar, rituallar və qrup toplantıları ilə müşayiət olunur, nəsildən-nəslə ötürülür və xalqın mədəniyyətini qoruyur.&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en|title=Kazakh Folk Music|url=https://www.advantour.com/kazakhstan/culture/music.htm|website=www.advantour.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Simli alətlər===
[[Fayl:Stamp of Kazakhstan 433.jpg|thumb|300px|Poçt markasındakı Qazax dombrası]]

Poçt markasındakı Qazax dombrası
* [[Dombra]] - Qazax musiqi mədəniyyətinin simvolu olan iki simli qırılmış alətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/press/news/details/395621?lang=ru|title=GOV.KZ - Единая платформа интернет-ресурсов государственных органов (ЕПИР ГО)|lang=ru|website=gov.egov.kz|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Jetıgen qusliyə bənzəyən yeddi simli alətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2042325-zhetygen-drevniy-instrument-kotoryy-vossozdali-v-xx-veke/|title=Жетыген: древний инструмент, который воссоздали в XX веке|lang=ru|website=NUR.KZ|date=2023-10-26|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Şerter kiçik, üç simli qırılmış alətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://assembly.kz/ethnos/kk/kazakhi/muzyka/sherter/|title=Шертер {{!}} Этнос {{!}} Ассамблея народа Казахстана|lang=ru|website=Қазақстан халқы Ассамблеясы|archive-url=http://web.archive.org/web/20250215191230/https://assembly.kz/ethnos/kk/kazakhi/muzyka/sherter/|archive-date=2025-02-15|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Adırna çoxsimli arfadır (tarixən ovçular tərəfindən istifadə olunurdu, indi nadir hallarda rast gəlinir).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ognialatau.kz/news/cat-9/33162/|title=«Адырна»: 40 лет на службе казахской традиционной музыке - Газета «Огни Алатау»|lang=ru|website=ognialatau.kz|access-date=2026-02-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qazax mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Folklor]]
[[Kateqoriya:Mifologiya]]</text>
      <sha1>ebacoij1erhg9t7pai9v9rob2aduzp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kilsə və Sinaqoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991238</id>
    <revision>
      <id>8965559</id>
      <parentid>8965553</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu */</comment>
      <origin>8965559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22439" sha1="7hre1cf56ry3r6yui6xhz65pjo4lu6k" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə? [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>7hre1cf56ry3r6yui6xhz65pjo4lu6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965565</id>
      <parentid>8965559</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu */</comment>
      <origin>8965565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23679" sha1="6451k8xm92q5bnhfr2u9tzr98od6vba" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə? [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Labourdette&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>6451k8xm92q5bnhfr2u9tzr98od6vba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965566</id>
      <parentid>8965565</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T12:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu */</comment>
      <origin>8965566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23674" sha1="stg15xodxxy8lj1k44p6ogv1117p7qs" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə? [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Régis&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>stg15xodxxy8lj1k44p6ogv1117p7qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965573</id>
      <parentid>8965566</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Süquta uğramış Sinaqoq */</comment>
      <origin>8965573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26176" sha1="aok5s3ak8vkx5jq6d5481x0irp5mdq2" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə? [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Régis&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

Şimali Avropada yəhudi icmalarının sayının artması ilə, orta əsr heykəltəraşlığında Kilsə və Sinaqoq obrazlarının təsvirində baş verən dəyişiklik arasındakı əlaqəyə Ejen Violle-le-Dyuk da diqqət yetirmişdir. O, XI–XVI əsrlər ''&quot;Fransa memarlığının izahlı lüğəti&quot;''nin V cildində belə yazır:
{{cquote|''XIII əsrin əvvəllərində kafedrallarımızın inşaatçıları dövrün ruhuna uyğun olaraq […] Yeni Qanunla Köhnə Qanun arasında qoyulmalı olan fərqi möminlərə göstərmək istədilər. Buna görə də onlar bu fasadlarda hamının görə biləcəyi yerdə iki qadın heykəli yerləşdirdilər. Onlardan biri əlində sınmaqda olan bir bayraq tutur, ayaqları altında aşmış tac vardır, əlindən lövhələr sürüşüb düşür, başını aşağı salmışdır, gözləri isə ya sarğı, ya da alnına dolanmış əjdaha ilə örtülmüşdür. Bu, Köhnə Qanundur — taxtdan salınmış kraliça olan Sinaqoqdur; onun şöhrəti keçmişdə qalmış, şər ruhu tərəfindən kor edilmiş və ya heç olmasa Yeni Qanunun əbədi həqiqətlərini dərk etmək iqtidarında olmayan bir varlıqdır. Digər qadın heykəli isə başında tac daşıyır, başını dik tutur; ifadəsi məğrurdur. Bir əlində iman bayrağını, digər əlində isə kasanı tutur; o qalib gəlmişdir və baxışlarını həvarilər toplusuna tərəf yönəltmişdir; onların ortasında təlim verən Məsih ucalır. Bu isə Yeni Qanundur — Kilsədir […]. Fransada bu heykəllərdən artıq çox az qalmışdır. Bordodakı Sen-Sören kilsəsi və Strasburq kafedralı onları qoruyub saxlamışdır. Kilsə və Sinaqoq fiqurları bizim həqiqətən fransız sayılan böyük kafedrallarımızın heykəlləri arasında yoxdur […]; onlar yalnız Parisdə mövcuddur. Bununla bağlı qeyd etmək lazımdır ki, bir-birinə paralel yerləşdirilmiş və hamının diqqətini cəlb edən mövqelərdə qoyulmuş Kilsə və Sinaqoq heykəllərinə yalnız orta əsrlərdə çoxsaylı yəhudi əhalisinin yaşadığı şəhərlərdə rast gəlinir''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1854 - 1868 |publisher=Église personnifiée, Édition Bance - Morel |edition=t. 5 |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>aok5s3ak8vkx5jq6d5481x0irp5mdq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965574</id>
      <parentid>8965573</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Apologetik mənbələr */</comment>
      <origin>8965574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26176" sha1="dli6kiauqkk5b7scspgivgwd8y2v5k7" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə, [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Régis&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

Şimali Avropada yəhudi icmalarının sayının artması ilə, orta əsr heykəltəraşlığında Kilsə və Sinaqoq obrazlarının təsvirində baş verən dəyişiklik arasındakı əlaqəyə Ejen Violle-le-Dyuk da diqqət yetirmişdir. O, XI–XVI əsrlər ''&quot;Fransa memarlığının izahlı lüğəti&quot;''nin V cildində belə yazır:
{{cquote|''XIII əsrin əvvəllərində kafedrallarımızın inşaatçıları dövrün ruhuna uyğun olaraq […] Yeni Qanunla Köhnə Qanun arasında qoyulmalı olan fərqi möminlərə göstərmək istədilər. Buna görə də onlar bu fasadlarda hamının görə biləcəyi yerdə iki qadın heykəli yerləşdirdilər. Onlardan biri əlində sınmaqda olan bir bayraq tutur, ayaqları altında aşmış tac vardır, əlindən lövhələr sürüşüb düşür, başını aşağı salmışdır, gözləri isə ya sarğı, ya da alnına dolanmış əjdaha ilə örtülmüşdür. Bu, Köhnə Qanundur — taxtdan salınmış kraliça olan Sinaqoqdur; onun şöhrəti keçmişdə qalmış, şər ruhu tərəfindən kor edilmiş və ya heç olmasa Yeni Qanunun əbədi həqiqətlərini dərk etmək iqtidarında olmayan bir varlıqdır. Digər qadın heykəli isə başında tac daşıyır, başını dik tutur; ifadəsi məğrurdur. Bir əlində iman bayrağını, digər əlində isə kasanı tutur; o qalib gəlmişdir və baxışlarını həvarilər toplusuna tərəf yönəltmişdir; onların ortasında təlim verən Məsih ucalır. Bu isə Yeni Qanundur — Kilsədir […]. Fransada bu heykəllərdən artıq çox az qalmışdır. Bordodakı Sen-Sören kilsəsi və Strasburq kafedralı onları qoruyub saxlamışdır. Kilsə və Sinaqoq fiqurları bizim həqiqətən fransız sayılan böyük kafedrallarımızın heykəlləri arasında yoxdur […]; onlar yalnız Parisdə mövcuddur. Bununla bağlı qeyd etmək lazımdır ki, bir-birinə paralel yerləşdirilmiş və hamının diqqətini cəlb edən mövqelərdə qoyulmuş Kilsə və Sinaqoq heykəllərinə yalnız orta əsrlərdə çoxsaylı yəhudi əhalisinin yaşadığı şəhərlərdə rast gəlinir''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1854 - 1868 |publisher=Église personnifiée, Édition Bance - Morel |edition=t. 5 |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>dli6kiauqkk5b7scspgivgwd8y2v5k7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965578</id>
      <parentid>8965574</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu */</comment>
      <origin>8965578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26187" sha1="6hbw23px1d3gi0qqirifi986wnb073h" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə, [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Régis&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

Şimali Avropada yəhudi icmalarının sayının artması ilə, orta əsr heykəltəraşlığında Kilsə və Sinaqoq obrazlarının təsvirində baş verən dəyişiklik arasındakı əlaqəyə Ejen Violle-le-Dyuk da diqqət yetirmişdir. O, XI–XVI əsrlər ''&quot;Fransa memarlığının izahlı lüğəti&quot;''nin V cildində belə yazır:
{{cquote|''XIII əsrin əvvəllərində kafedrallarımızın inşaatçıları dövrün ruhuna uyğun olaraq […] Yeni Qanunla Köhnə Qanun arasında qoyulmalı olan fərqi möminlərə göstərmək istədilər. Buna görə də onlar bu fasadlarda hamının görə biləcəyi yerdə iki qadın heykəli yerləşdirdilər. Onlardan biri əlində sınmaqda olan bir bayraq tutur, ayaqları altında aşmış tac vardır, əlindən lövhələr sürüşüb düşür, başını aşağı salmışdır, gözləri isə ya sarğı, ya da alnına dolanmış əjdaha ilə örtülmüşdür. Bu, Köhnə Qanundur — taxtdan salınmış kraliça olan Sinaqoqdur; onun şöhrəti keçmişdə qalmış, şər ruhu tərəfindən kor edilmiş və ya heç olmasa Yeni Qanunun əbədi həqiqətlərini dərk etmək iqtidarında olmayan bir varlıqdır. Digər qadın heykəli isə başında tac daşıyır, başını dik tutur; ifadəsi məğrurdur. Bir əlində iman bayrağını, digər əlində isə kasanı tutur; o qalib gəlmişdir və baxışlarını həvarilər toplusuna tərəf yönəltmişdir; onların ortasında təlim verən Məsih ucalır. Bu isə Yeni Qanundur — Kilsədir […]. Fransada bu heykəllərdən artıq çox az qalmışdır. Bordodakı Sen-Sören kilsəsi və Strasburq kafedralı onları qoruyub saxlamışdır. Kilsə və Sinaqoq fiqurları bizim həqiqətən fransız sayılan böyük kafedrallarımızın heykəlləri arasında yoxdur […]; onlar yalnız Parisdə mövcuddur. Bununla bağlı qeyd etmək lazımdır ki, bir-birinə paralel yerləşdirilmiş və hamının diqqətini cəlb edən mövqelərdə qoyulmuş Kilsə və Sinaqoq heykəllərinə yalnız orta əsrlərdə çoxsaylı yəhudi əhalisinin yaşadığı şəhərlərdə rast gəlinir''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1854 - 1868 |publisher=Église personnifiée, Édition Bance - Morel |edition=t. 5 |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>6hbw23px1d3gi0qqirifi986wnb073h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965584</id>
      <parentid>8965578</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Süquta uğramış Sinaqoq */</comment>
      <origin>8965584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28002" sha1="j4bg15edmtspbprdxmh5814n6r4868q" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə, [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Régis&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

Şimali Avropada yəhudi icmalarının sayının artması ilə, orta əsr heykəltəraşlığında Kilsə və Sinaqoq obrazlarının təsvirində baş verən dəyişiklik arasındakı əlaqəyə Ejen Violle-le-Dyuk da diqqət yetirmişdir. O, XI–XVI əsrlər ''&quot;Fransa memarlığının izahlı lüğəti&quot;''nin V cildində belə yazır:
{{cquote|''XIII əsrin əvvəllərində kafedrallarımızın inşaatçıları dövrün ruhuna uyğun olaraq […] Yeni Qanunla Köhnə Qanun arasında qoyulmalı olan fərqi möminlərə göstərmək istədilər. Buna görə də onlar bu fasadlarda hamının görə biləcəyi yerdə iki qadın heykəli yerləşdirdilər. Onlardan biri əlində sınmaqda olan bir bayraq tutur, ayaqları altında aşmış tac vardır, əlindən lövhələr sürüşüb düşür, başını aşağı salmışdır, gözləri isə ya sarğı, ya da alnına dolanmış əjdaha ilə örtülmüşdür. Bu, Köhnə Qanundur — taxtdan salınmış kraliça olan Sinaqoqdur; onun şöhrəti keçmişdə qalmış, şər ruhu tərəfindən kor edilmiş və ya heç olmasa Yeni Qanunun əbədi həqiqətlərini dərk etmək iqtidarında olmayan bir varlıqdır. Digər qadın heykəli isə başında tac daşıyır, başını dik tutur; ifadəsi məğrurdur. Bir əlində iman bayrağını, digər əlində isə kasanı tutur; o qalib gəlmişdir və baxışlarını həvarilər toplusuna tərəf yönəltmişdir; onların ortasında təlim verən Məsih ucalır. Bu isə Yeni Qanundur — Kilsədir […]. Fransada bu heykəllərdən artıq çox az qalmışdır. Bordodakı Sen-Sören kilsəsi və Strasburq kafedralı onları qoruyub saxlamışdır. Kilsə və Sinaqoq fiqurları bizim həqiqətən fransız sayılan böyük kafedrallarımızın heykəlləri arasında yoxdur […]; onlar yalnız Parisdə mövcuddur. Bununla bağlı qeyd etmək lazımdır ki, bir-birinə paralel yerləşdirilmiş və hamının diqqətini cəlb edən mövqelərdə qoyulmuş Kilsə və Sinaqoq heykəllərinə yalnız orta əsrlərdə çoxsaylı yəhudi əhalisinin yaşadığı şəhərlərdə rast gəlinir''&lt;ref name=&quot;Dictionnaire&quot;&gt;{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1854 - 1868 |publisher=Église personnifiée, Édition Bance - Morel |edition=t. 5 |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;}}

Süquta uğramış Sinaqoq və qalib Kilsə metaforasına&lt;ref name=&quot;Dictionnaire&quot;/&gt; [[Sen-Etyen kafedralı (Mets)|Mets]], [[Bamberq kafedralı|Bamberq]], [[Vorms kafedralı|Vorms]], [[Maqdeburq kafedralı|Maqdeburq]], [[Minden kafedralı|Minden]], [[Libfrauenkirxe (Trir)|Trir]] və [[Frayburq kafedralı|Frayburq-im-Brisqau]] kafedrallarının heykəltəraşlıq bəzəklərində də rast gəlinir.&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;/&gt; Bu ikili alleqoriyanın digər nümunələri [[Reyms kafedralı|Reyms]] və [[Bordo kafedralı|Bordo]] kafedrallarında, eləcə də [[İngiltərə]]də [[Roçester kafedralı|Roçester]], [[Linkoln kafedralı|Linkoln]], [[Solsberi kafedralı|Solsberi]] və [[Vinçester |Vinçester]] kafedrallarında mövcuddur.&lt;ref name=&quot;JVL&quot;/&gt;

İtaliyada isə vəziyyət tamamilə fərqlidir. Bernhard Blumenkrans və Dominik Bozonun tərtib etdikləri siyahı göstərir ki, [[Paduya]]dakı [[Müqəddəs İustina abbatlığı|Müqəddəs İustina bazilikası]] və [[Lukka]]dakı [[Lukka kafedralı|Müqəddəs Martin kilsəsi]] istisna olmaqla, kafedralların və kilsələrin xarici heykəltəraşlığında bu ikili alleqoriyaya rast gəlinmir.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Tikililərin daxili hissələrində də &quot;bu mövzu nadir hallarda işlənmiş və yalnız [[Parma|Parma]], [[Piza|Piza]], [[Siena|Siena]] və [[Pistoya|Pistoya]] kafedrallarının oyma [[Kafedra (kilsə memarlığı)|kafedralarında]] təsvir olunmuşdur&quot;.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;

Daha ümumi mənada isə Şimali Avropada antiyəhudiliyin kəskinliyi ilə Aralıq dənizi hövzəsi ölkələrində müşahidə olunan nisbətən barışdırıcı münasibət arasında nəzərəçarpacaq fərq mövcuddur.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

== Süqutdan şeytaniləşdirməyə ==
=== Paris: ''Alçaldılmış obraz'' ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>j4bg15edmtspbprdxmh5814n6r4868q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965928</id>
      <parentid>8965584</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* Paris: Alçaldılmış obraz */</comment>
      <origin>8965928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31615" sha1="khite7tqleyznuektp8cvrutsivjv36" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[Fayl:Ecclesia et Synagoga.jpg|250px|thumb|right|Kilsə və Sinaqoq, [[Strasburq kafedralı]]nın cənub portalındakı heykəllər. [[Tel-Əviv]]dəki Diaspor Muzeyində nümayiş etdirilən surətlər.]]
'''Kilsə və Sinaqoq''' və ya [[latın dili]]ndə '''''Ecclesia et Synagoga''''' — [[Orta əsrlər|orta əsr]] [[Xristian incəsənəti|xristian incəsənətində]] geniş yayılmış ikili [[alleqoriya]]. Adətən bu alleqoriya vasitəsi ilə, hər ikisi gənc və gözəl qadın kimi təsvir olunan iki fiqur təqdim edilir. ''Ecclesia'' [[Xristianlıq|xristianlığı]], ''Synagoga'' isə [[İudaizm|yəhudiliyi]], daha dəqiq desək, xristian baxışına görə [[Yəhudilər|yəhudi xalqının]] İsa Məsihin ilahi mahiyyətini tanımaması səbəbindən onun ''&quot;mənəvi korluğunu&quot;'' simvolizə edir.

[[Roma-Katolik kilsəsi|Katolik Kilsəsi]] Məsihin sağ tərəfində yerləşdirilmiş hökmdar fiquru kimi təqdim olunur: başı dik, [[Tac|taclıdır]] və əlində [[Skeptron|skeptron]] və ya xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq, üzü yana çevrilmiş, saçları dağınıq və gözləri sarğı ilə örtülmüş şəkildə təsvir edilir. O, qırılmış nizə tutur və bəzən sol əlindən [[Əhd lövhələri|Qanun lövhələri]] və ya [[Tövrat tumarı|Tövrat tumarları]] sürüşüb düşmək üzrə olur.

Bu təsvir, xristianlığın &quot;əsl İsrail&quot; kimi yəhudiliyin yerini tutduğunu və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhdin]] [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] üzərində üstünlüyünü vurğulayan əvəzləmə teologiyasının ([[Supersessionizm]]) təkrarlanan mövzularından biridir. [[Antiiudaizm]] məzmun daşıyan bu obraz IX əsrdən etibarən bütün orta əsr [[xristian ikonoqrafiyası]]nda fil sümüyündən hazırlanmış kiçik heykəlciklər və kitab cildləri, [[Miniatür sənəti|miniatürlər]], rəsmlər, [[Vitraj|vitrajlar]] və xüsusilə [[Heykəltaraşlıq|heykəltəraşlıq]] əsərləri vasitəsilə geniş yayılmışdır. Qalib Kilsə obrazı zaman keçdikcə demək olar ki, dəyişməz qalsa da, Sinaqoq obrazı getdikcə daha alçaldıcı xarakter almış və XV əsrdə artıq [[Şeytan]] obrazı ilə eyniləşdirilməyə başlamışdır.

== Mövzunun mənşəyi ==
=== Etimologiya ===

Latınca {{dil-lat|ecclesia}} və {{dil-lat|synagoga}} terminləri eyni mənanı ifadə edən iki [[Yunan dili|yunan]] sözünün – {{dil-el|ἐκκλησία}} (ekklēsia) və {{dil-el|συναγωγή}} (synagōgē) – qarşılığıdır. Hər iki söz ''&quot;yığıncaq&quot;'', ''&quot;məclis&quot;'' mənasını versə də, [[Erkən xristianlıq|erkən xristianlıq dövründə]] onların mənası qısa müddətdə dini çalar qazanmışdır.{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=30-33}}

[[Avqustin Avreli|Avqustin Avrelinin]] təsiri altında və IX əsrin əvvəllərində Liber officialis ''&quot;Liber officialis&quot;'' əsərində [[Metsli Amalari]] tərəfindən inkişaf etdirilən bu semantik dəyişiklik{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=298-300}}, nəticədə [[Metonimiya|metonimiyaya]] gətirib çıxarmışdır. Beləliklə, bu terminlər həm ibadət yerini, həm də orada toplaşan dini icmanı ifadə etməyə başlamışdır{{Sfn|Iogna-Prat|2006|p=296-297}}. Buna görə də orta əsrlərdə ''Ecclesia'' xristian Kilsəsini təmsil etdiyi halda, ''Synagoga'' İsrail xalqını və yəhudi dinini simvolizə edirdi.

=== Apologetik mənbələr ===

İsrailoğullarının üzünü örtən ''&quot;örtük&quot;'' obrazına artıq [[Korinflilərə ikinci məktub|Korinflilərə ikinci məktubda]] rast gəlinir&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;&gt;{{cite news |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time |url=https://web.archive.org/web/20190719004303/https://sites.sju.edu/ijcr/vision-statement/story-sculpture-enshrines-institutes-mission/ |access-date=14 iyun 2026 |work=Institute for Jewish-Catholic Relations |agency=Saint Joseph's University |publisher=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission {{!}} Institute for Jewish-Catholic Relations}}&lt;/ref&gt;:
{{cquote|''Biz [[Musa|Musanın]] etdiyi kimi etmirik. O, keçici olanın sonunu İsrailoğullarının görməməsi üçün üzünə örtük çəkirdi. Lakin onların düşüncələri korlaşdı. Çünki bu günə qədər [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] oxunarkən həmin örtük qalır və qaldırılmır; o yalnız [[Məsih]]də aradan qalxır. Bu günə qədər Musa oxunduqda onların ürəklərinin üzərində örtük qalır. Amma insan Rəbbə üz tutduqda örtük götürülür.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=2 Corinthians |page=3,13-16. |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Corinthians%201&amp;version=NIV |language=en}}&lt;/ref&gt;}}

Bu hissə, [[Həvari Pavel|Pavel]] tərəfindən müdafiə olunan [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]] [[Apologet|apologetikası]] və [[Xaç teologiyası|xaç teologiyası]] çərçivəsinə daxildir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marguerat |first1=Daniel |title=Introduction au Nouveau Testament: son histoire, son écriture, sa théologie |date=2008 |publisher=Labor et Fides diff. Éd. du Cerf |location=Genève Paris |isbn=978-2-8309-1289-0 |page=229 |edition=4e éd. revue et augmentée |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, [[Yeremiyanın kitabı|Yeremiya kitabında]] (31:31) əvvəlcədən xəbər verilmiş Yeni Əhd haqqında danışarkən bunu əvəzləmə teologiyası kimi qiymətləndirmək olmaz, çünki Yeni Əhd yalnız Köhnə Əhdi tamamlayır.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;&gt;{{cite book |last1=Focant |first1=Camille |last2=Marguerat |first2=Daniel |title=Le Nouveau Testament commenté: texte intégral traduction oecuménique de la Bible |date=2013 |publisher=Bayard Labor et fides |location=Montrouge Genève |isbn=978-2-227-48708-6 |page=782 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla əlaqədar olaraq Mişel Kesnel qeyd edir ki, &quot;köhnə&quot; kimi tərcümə olunan yunan sifəti (''palaios'') &quot;qüvvədə qalmaqda davam edən əvvəlkiliyi&quot; ifadə edir.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

Bununla belə, Pavel [[Çıxış kitabı]]na (34:29–35) işarə edərək dağdan enərkən üzünü örtən [[Musa|Musanı]] təsvir etdikdə, həmin örtük yalnız Məsihin Ruhunun nəfəsi ilə qaldırıla biləcək ''&quot;qaranlıqlaşma simvolu&quot;'' kimi təqdim olunur ki, bunun sayəsində Vəhy özünün tam açılış mərhələsinə çata bilsin.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Başqa sözlə, Pavel [[Tövrat|Tövratın]] Məsihin təlimi işığında oxunmasını tövsiyə etdikdə, ''&quot;yeni olan köhnəyə əlavə olunur, lakin onu əvəz etmir&quot;.''&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; 

Yəhudilərin ''&quot;korluğu&quot;'' ideyası II əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Bu ideya Pavelin apologetik məqsədlərinə xidmət etsə də, artıq [[Əzabkeş Yustin|Yustinin]] [[Trifonla dialoq]] əsərində ifadə olunduğu kimi, bunu əvəzləmə prinsipi əsasında həyata keçirirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Synagoga and Ecclesia in Our Time {{!}} Institute of Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/college-arts-and-sciences/ijcr/synagoga-ecclesia |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bookbinder |first1=Judith |title=Synagoga and Ecclesia In Our Time: A Transformative Sculptural Statement in Traditional Form |journal=Studies in Christian-Jewish Relations |date=29 avqust 2016 |volume=11 |issue=1 |doi=10.6017/scjr.v11i1.9499}}&lt;/ref&gt; Yustin [[Yaradılış kitabı|Yaradılış kitabına]] istinad edərək [[Lavan]]ın iki qızını xatırladır: ''&quot;Böyük qızın adı [[Liya]], kiçiyinin adı isə [[Rəhilə|Rəhilə]] idi. Liyanın gözləri zəif idi, Rəhilə isə gözəl qamətli və gözəl çöhrəli idi&quot;'' (Yar. 29:16–17).&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt; Bu ayəyə əsaslanaraq Yustin yəhudi Triyfona belə deyir: ''&quot;Liya sənin xalqını və Sinaqoqu, Rəhilə isə bizim Kilsəmizi təmsil edir. Liyanın gözləri zəif idi; sənin ruhunun gözləri də zəifdir&quot;''.&lt;ref name=&quot;FocantMarguerat&quot;/&gt;

V əsrə aid polemik xarakterli bir əsər orta əsrlər antiyəhudi ədəbiyyatının mövzu xəttinə uzunmüddətli təsir göstərmiş kimi görünür.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |first1=Dorothea |title=The Altercatio Ecclesiae et Synagogae from a Classicist’s Point of View |journal=Millennium |date=17 dekabr 2010 |volume=7 |issue=1 |page=67–73 |pages=67–86 |doi=10.1515/9783110223057.67 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Söhbət uzun müddət səhvən [[Avqustin Avreli|Avqustinə]] aid edilmiş ''&quot;Altercatio Ecclesiae et Synagogae&quot;'' əsərindən gedir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Bu apologetik əsər ''Ecclesia və Synagoga'' adlı iki qadını səhnəyə çıxararaq onların Köhnə Əhddə Tanrının vədlərinə varislik uğrunda mübahisəsini təsvir edir və bu yolla yəhudiliyin legitimliyini şübhə altına almağa çalışır.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt; Əsərin sonunda ''Synagoga'', ''Ecclesia'' tərəfindən təhqir olunub alçaldıldıqdan və məğlub edildikdən sonra peyğəmbərlərin mesajını anlamadığını etiraf edir.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Serper |first1=Arié |title=Le débat entre Synagogue et Église au XIIIe siècle |journal=Revue des études juives |date=1964 |volume=123 |issue=3 |pages=307–333 |doi=10.3406/rjuiv.1964.1480 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, ikili personifikasiya artıq bu stereotiplər vasitəsilə özünü göstərsə də, sonrakı əsrlərin ikonoqrafiyasına ''&quot;Altercatio&quot;'' əsərinin birbaşa təsiri mübahisəli olaraq qalır. Çünki burada təsvir olunan iki qadın sonrakı təsvirlərdən fərqli olaraq müəyyən yaşda görünürlər.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Meyer |first1=Jean-Philippe |title=La synagogue, l'église, Salomon et le Christ : le dialogue strasbourgeois du Cantique des cantiques et les sculptures du portail sud |journal=Bulletin de la Cathédrale de Strasbourg |date=2010 |volume=vol. 29 |page=29-50 |url=https://drive.google.com/file/d/1kxv_vAoAeBcg4W1WVCgQGOyvK-kZVeZ2/view |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Orta əsrlər|Orta əsrlərdə]] bir çox xristian üçün taxtdan salınmış yəhudiliyin taleyi və alçaldılmış ''Synagoga'' obrazı [[Mərsiyələr kitabı]]ndakı aşağıdakı sözlərlə səsləşirdi: ''&quot;Başımızın tacı yerə düşdü! Vay halımıza, çünki günah etdik! Ürəyimiz xəstədir, gözlərimiz qaralmışdır, çünki Sion dağı viran qalmışdır&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lamentations |page=5,16-18 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lamentations%201&amp;version=NIV |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C. Boys |first1=Mary |title=Has God Only One Blessing? Judaism as a Source of Christian Self-Understanding |date=2000 |publisher=Paulist Press |page=31-35 |edition=Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://web.archive.org/web/20141008183133/https://www.sju.edu/int/academics/centers/ijcr/archives/Synagoga-Ecclesia.html |access-date=14 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İkonoqrafiya ==
=== İlk təsvirlər ===

[[Xristian ikonoqrafiyası|Xristian ikonoqrafiyasında]] ən qədim fiqur təkbaşına və əzəmət içində təsvir olunan ''Ecclesia''dır; bu obraz xüsusilə [[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] və [[İsanın çarmıxdan endirilməsi|Çarmıxdan endirilmə]] səhnələrində rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreckenberg |first1=Heinz |title=The Jews in Christian art: an illustrated history |date=1996 |publisher=Continuum |location=New York |isbn=0-8264-0936-9 |page=31-66}}&lt;/ref&gt; Xristianlığın ilk dövrlərindən etibarən və bir neçə əsr boyunca dini incəsənət Məsihin &quot;gəlini&quot; olan Kilsəni taclı hökmdar qadın kimi təsvir etmişdir. Bu ikonoqrafiyada onun atributları həm [[Bilqeys|Səba məlakəsinin]], həm [[Bizans]] imperatriçalarının, həm də ''&quot;Məryəm Kraliça&quot;'' (''&quot;Maria Regina&quot;'') obrazının atributlarına bənzəyir; onların ikonoqrafik xüsusiyyətləri mahiyyət etibarilə eynidir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wechsler |first1=Judith |title=A Change in the Iconography of the Song of Songs in 12th and 13th century Latin Bible |date=1975 |publisher=Texts and Responses: Studies Presented to Nahum N. Glatzer on the Occasion of his Seventieth Birthday by his Students, Brill |page=81}}&lt;/ref&gt;

''Ecclesia'' və ''Synagoga''nın ikili alleqoriyasına dair məlum olan ilk nümunə təxminən 830-cu ilə aid [[Droqo sakramentarisi]]ndəki [[Miniatür sənəti|miniatürdür]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Denoël |first1=Charlotte |last2=Hermant |first2=Maxence |last3=Meunier |first3=Florian |title=Le Sacramentaire de Drogon (Paris, BnF, Latin 9428) et les ivoires de Metz - Sciencesconf.org |date=12 octobre 2020 |location=Vivienne |edition=Journée d’étude |url=https://drogon.sciencesconf.org/ |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; [[Karolinq incəsənəti]] üçün səciyyəvi olan bu əsər Mets [[Yepiskop|yepiskopu]] [[Droqo (Mets yepiskopu)|Droqonun]] sifarişi ilə hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;&gt;{{cite book |last1=Schiller |first1=Gertrud |title=Iconography of Christian Art |date=1972 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-324-5 |page=110 |edition=vol. 2 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Burada ''Ecclesia'' artıq əlində bayraq tutan və Məsihin qanını toplamaq üçün kasa uzadan qadın fiquru kimi təsvir edilmişdir. O, tac taxmamışdır. Sağ tərəfdə isə ağsaçlı qoca kişi yəhudiliyi simvolizə edir.&lt;ref name=&quot;Schiller&quot;/&gt;

[[Karolinqlər|Karolinq dövründən]] başlayaraq birinci minilliyin sonunadək [[Əhdi-ətiq|Köhnə Əhd]] və [[Əhdi-cədid|Yeni Əhd]], iki gənc qadın surətində təcəssüm etdirilərək, [[Mets]] bölgəsində hazırlanmış kitab cildlərinin fil sümüyü üzlüklərində, eləcə də müxtəlif miniatürlərdə təsvir olunurdu. Bu təsvirlər ən çox Çarmıxa çəkilmə səhnələri ilə əlaqələndirilirdi.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Blumenkranz |first1=Bernhard |last2=Bozo |first2=Dominique |title=Synagoga méconnue. Synagoga inconnue |journal=Revue des études juives |date=1966 |volume=125 |issue=1 |pages=35–49 |doi=10.3406/rjuiv.1966.1529 |url=https://www.persee.fr/doc/rjuiv_0484-8616_1966_num_125_1_1529 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Kilsə xaçın sağ tərəfində qalaraq onun yanında təsvir edildiyi halda, sol tərəfdə yerləşən Sinaqoq ondan uzaqlaşırdı.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Bununla belə, o, bayraqlı nizəsini özü ilə aparır və bunu ləyaqət dolu bir duruşla edirdi.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;&gt;{{cite web |title=L'Église et la Synagogue : l'évolution du thème |url=https://www.judaisme-alsalor.fr/histoire/historiq/medieval/egsyn.htm |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Régis&quot;&gt;{{cite journal |last1=Labourdette |first1=Régis |title=L'empreinte de la grâce dans l'Église et la Synagogue de Strasbourg |journal=Bulletin de l'Association Guillaume Budé |date=1994 |volume=53 |issue=4 |pages=425–452 |doi=10.3406/bude.1994.1806 |url=https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_1994_num_53_4_1806 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Hətta onun davranışı bəzən məğrur, itaətsiz və etinasız kimi təqdim olunurdu.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;&gt;{{cite book |title=Le Diable au Moyen Age: doctrine, problèmes moraux, représentations: [3e colloque organisé par le CUERMA, Aix-en-Provence, les 3-4-5 mars 1978] |date=1979 |publisher=CUERMA ; diffusion H. Champion |location=Aix-en-Provence : Paris |isbn=978-2-901104-05-6 |page=259-276 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; O, sonrakı əsrlərdə, Jül İzakın ''&quot;Antisemitizmin genezisi&quot;'' (1956) əsərində təhlil etdiyi ''&quot;alçaltma sistemi&quot;''nə&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;  uyğun olaraq səhnələşdirilən alçaldılmış və məğlub edilmiş fiqur deyildi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massie |first1=Alain |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=552 |access-date=14 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Məhz [[Birinci Səlib yürüşü|Birinci səlib yürüşündən]] etibarən bədii normalar dövrün ruhunu və [[Qərb xristianlığı|xristian Qərbinin]] yəhudilərə münasibətini əks etdirən əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qaldı. Bu dəyişikliklər yəhudilərə qarşı təhqirlərin, qadağaların və ittihamların getdikcə artması ilə paralel inkişaf edirdi.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

XII əsrdə, abbat [[Süqeri]]nin sifarişi ilə hazırlanmış [[Sen-Deni bazilikası|Sen-Deni bazilikasının]] ''&quot;[[Anaqoqik təfsir|anaqoqik]]&quot;'' vitrajında, Köhnə Əhd və Yeni Əhd eyni vaxtda təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt; Əsərin əsas ideyası Yeni Qanunun qələbəsi olsa da, Məsih sağ əli ilə Kilsəyə tacını verir, sol əli ilə isə göz qapaqları açıq qalan Sinaqoqun gözlərindəki örtüyü götürür.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

Rəssamlıqda Sinaqoq çox vaxt [[Sarı|sarı]] paltarda təsvir edilir və bu rəngin konkret [[Rəng simvolikası|simvolik mənası]] vardır. Orta əsrlərdən etibarən sarı rəng [[Yəhuda İskariot|Yəhuda]] ilə və dolayısı ilə &quot;xain yəhudilər&quot; anlayışı ilə əlaqələndirilən rüsvayçılıq nişanı hesab olunurdu. VII əsrdən başlayaraq ''&quot;Oremus et pro perfidis Judaeis&quot;'' duasında onların [[Xristianlığın qəbul edilməsi|xristianlığa keçməsi]] üçün dua edilirdi. XII–XIII əsrlərdən etibarən yəhudilər məcburi qaydada sarı [[Ruel|ruel]] nişanı və [[Yəhudi papağı|uclu sarı papaq]] taxmalı idilər.{{Sfn|Pastoureau|2004|p=204-205}}

=== Kilsənin qələbəsi və Sinaqoqun süqutu ===

Yəhudilərin Qərb cəmiyyətlərindəki mövqeyi X əsrdən, xüsusilə isə XII əsrdən sonra dəyişməyə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;&gt;{{cite book |last1=Rowe |first1=Nina |title=The Jew, the Cathedral and the Medieval City: Synagoga and Ecclesia in the Thirteenth Century |date=4 aprel 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19744-1 |page=61 |url=https://books.google.az/books?id=uXysfjHbIJMC&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Aralıq dənizi hövzəsindən və [[Yaxın Şərq|Yaxın Şərqdən]] gələn yəhudilər artıq [[Şimali Avropa|Şimali Avropada]], əsasən [[Reyn vilayəti|Reyn]] bölgəsində, geniş icmalar təşkil edirdilər. Onların artan əhəmiyyəti əvəzləmə teologiyasının yenidən qəti şəkildə təsdiqlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər; bu, müəyyən mənada həmin vəziyyətə verilmiş bir reaksiya kimi qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bundan əlavə, [[XII əsrin renessansı|XII əsr intibahı]] dövründə yəhudi və xristian təfsirçiləri arasında əlaqələr yaranmışdır. Bunun nəticəsində xristian təfsirçiləri başa düşmüşlər ki, yəhudilik Kilsənin əvvəllər təsəvvür etdiyi kimi sadəcə bir növ kitabxana və ya arxiv deyil, canlı bir inancdır və buna görə də potensial rəqib hesab edilə bilər.&lt;ref name=&quot;Rowe&quot;/&gt;

Bu dövrün xristian düşüncəsində [[Bibliya mətnşünaslığı|təfsir və alleqoriyanın qarşılıqlı əlaqəsi]] Jilber Daan tərəfindən tədqiq edilmişdir. O qeyd edir ki, hər ikisi qarşıdurmalar üzərində qurulur.&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;&gt;{{cite book |last1=Dahan |first1=Gilbert |title=L'antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |date=2016 |location=Seuil |isbn=978-2-02-129548-1 |page=65-66 |edition=L'Antijudaïsme à l'épreuve de la philosophie et de la théologie |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Həqiqətən də, onların ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, ''&quot;onlar adətən bir-birinə qarşı qoyulan obrazlardan inkişaf edir və bu qarşıdurma çox vaxt birbaşa üz-üzə qoyulma formasına endirilir&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt; Necə ki, Trifonla dialoq əsərində Rəhilə və Liya müvafiq olaraq ''Ecclesia'' və ''Synagoga''nı təcəssüm etdirirlər, eləcə də xristian tipologiyasından götürülmüş digər fiqurlar da bu qarşıdurmanı vurğulamaq funksiyasını daşıyırlar. Çünki ''&quot;Sinaqoq ilə Kilsə arasındakı qarşıdurma aşağıdakı kimi bir sıra ziddiyyətlər vasitəsilə müəyyən edilir: aşağı Yerusəlim / yuxarı Yerusəlim, köləlik / azadlıq […] və buna uyğun olaraq yəhudilər / xristianlar&quot;.''&lt;ref name=&quot;Dahan&quot;/&gt;

Məhz bu dövrdə iki obraz arasındakı ziddiyyət daha da qabarıq şəkildə ifadə olunmağa başlayır. Taclı və qalib Kilsə obrazının qarşısında Sinaqoqun gözlərindəki sarğı və qırılmış nizəsi getdikcə daha nəzərəçarpan olur, onun süqutu isə [[Antiiudaizm|antiyəhudiliyin]] güclənməsi və İsanın ölümünə görə yəhudilərin tanrıqatillikdə ([[Yəhudi rəbbqatilliyi|deisid]]) ittiham edilmələri ilə paralel olaraq daha açıq şəkildə göstərilir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

[[İsanın çarmıxa çəkilməsi|Çarmıxa çəkilmə]] səhnələrində katolik ənənəsinə görə Məsihin mistik gəlini olan ''Ecclesia'' bir əlində Çarmıxa çəkilmiş [[Məsihin qanı|Məsihin qanının]] axdığı [[Kubok|kasanı]], digər əlində isə bayrağının xaçlı dirəyini tutur. Buna simmetrik şəkildə ''Synagoga''nın ayaqları altında və ya əllərində yerləşdirilən təkə, qoç və ya keçi başı Köhnə Əhddə [[Yerusəlim məbədi|Yerusəlim məbədinin]] ibadəti üçün nəzərdə tutulmuş [[İudaizmdə qurban|qurbanları]] xatırladır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Beləliklə, XII əsrin sonlarında [[Landsberqli Herrada]] tərəfindən tərtib edilmiş ''&quot;Hortus deliciarum&quot;'' əsərində ''Synagoga'' başını yana çevirmiş və aşağı əymiş vəziyyətdə itaətsiz bir uzunqulağın belində oturmuş, aşağı salınmış baş örtüyü səbəbindən kor olmuş halda təsvir edilir. O, əllərində bıçaq və dağ keçisi tutduğu halda, bayrağı yerdə sürünür.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; Sol tərəfdə isə ''Ecclesia'', baxışlarını mərkəzdə yerləşən Məsihə yönəldərək, dörd [[İncil]] müəllifinin rəmzlərini — [[Yevangelist Mark|Markın]] aslanını, [[Həvari Matfey|Matfeyin]] qanadlı insanını, [[Yevangelist Luka|Lukanın]] öküzünü və [[Həvari Yəhya|İohannın]] qartalını — özündə birləşdirən [[Tetramorf|tetramorf]] varlığın belində təsvir olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

XIV əsrin əvvəllərinədək bu iki fiqur müxtəlif miniatürlərdə və fil sümüyü lövhələrində birlikdə təsvir olunmağa davam etmişdir. Lakin XIII əsrdən etibarən bu mövzu artıq əsasən əlyazma miniatürlərində deyil&lt;ref name=&quot;Régis&quot;/&gt;, monumental incəsənətdə — heykəltəraşlıqda öz ifadəsini tapmağa başlamışdır. Bundan sonra hər iki heykəl Şimali Avropadakı kafedralların və kilsələrin xarici hissələrində yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite web |title=Ecclesia Et Synagoga |url=https://jewishvirtuallibrary.org/ecclesia-et-synagoga |website=Jewish Virtual Library |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;

Bu dövrdə iki fiqur arasında qarşılıqlı müqayisəyə əsaslanan bir kompozisiya prinsipi formalaşmışdır. Tamaşaçının baxışı bir fiqurdan digərinə keçir: əvvəl ''Ecclesia'' ''Synagoga'' ilə müqayisədə, sonra isə əksinə, portalların hər iki tərəfində bir-birinə qarşı qoyulmuş şəkildə qavranılır. Hər iki gənc qadın eyni bədən quruluşuna və eyni simaya malik olduğundan onları bir-birindən fərqləndirən yalnız duruşları və atributlarıdır.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

=== Süquta uğramış Sinaqoq ===

Şimali Avropada yəhudi icmalarının sayının artması ilə, orta əsr heykəltəraşlığında Kilsə və Sinaqoq obrazlarının təsvirində baş verən dəyişiklik arasındakı əlaqəyə Ejen Violle-le-Dyuk da diqqət yetirmişdir. O, XI–XVI əsrlər ''&quot;Fransa memarlığının izahlı lüğəti&quot;''nin V cildində belə yazır:
{{cquote|''XIII əsrin əvvəllərində kafedrallarımızın inşaatçıları dövrün ruhuna uyğun olaraq […] Yeni Qanunla Köhnə Qanun arasında qoyulmalı olan fərqi möminlərə göstərmək istədilər. Buna görə də onlar bu fasadlarda hamının görə biləcəyi yerdə iki qadın heykəli yerləşdirdilər. Onlardan biri əlində sınmaqda olan bir bayraq tutur, ayaqları altında aşmış tac vardır, əlindən lövhələr sürüşüb düşür, başını aşağı salmışdır, gözləri isə ya sarğı, ya da alnına dolanmış əjdaha ilə örtülmüşdür. Bu, Köhnə Qanundur — taxtdan salınmış kraliça olan Sinaqoqdur; onun şöhrəti keçmişdə qalmış, şər ruhu tərəfindən kor edilmiş və ya heç olmasa Yeni Qanunun əbədi həqiqətlərini dərk etmək iqtidarında olmayan bir varlıqdır. Digər qadın heykəli isə başında tac daşıyır, başını dik tutur; ifadəsi məğrurdur. Bir əlində iman bayrağını, digər əlində isə kasanı tutur; o qalib gəlmişdir və baxışlarını həvarilər toplusuna tərəf yönəltmişdir; onların ortasında təlim verən Məsih ucalır. Bu isə Yeni Qanundur — Kilsədir […]. Fransada bu heykəllərdən artıq çox az qalmışdır. Bordodakı Sen-Sören kilsəsi və Strasburq kafedralı onları qoruyub saxlamışdır. Kilsə və Sinaqoq fiqurları bizim həqiqətən fransız sayılan böyük kafedrallarımızın heykəlləri arasında yoxdur […]; onlar yalnız Parisdə mövcuddur. Bununla bağlı qeyd etmək lazımdır ki, bir-birinə paralel yerləşdirilmiş və hamının diqqətini cəlb edən mövqelərdə qoyulmuş Kilsə və Sinaqoq heykəllərinə yalnız orta əsrlərdə çoxsaylı yəhudi əhalisinin yaşadığı şəhərlərdə rast gəlinir''&lt;ref name=&quot;Dictionnaire&quot;&gt;{{cite book |last1=Viollet-le-Duc |first1=Eugène |title=Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle |date=1854 - 1868 |publisher=Église personnifiée, Édition Bance - Morel |edition=t. 5 |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_raisonn%C3%A9_de_l%E2%80%99architecture_fran%C3%A7aise_du_XIe_au_XVIe_si%C3%A8cle |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt;}}

Süquta uğramış Sinaqoq və qalib Kilsə metaforasına&lt;ref name=&quot;Dictionnaire&quot;/&gt; [[Sen-Etyen kafedralı (Mets)|Mets]], [[Bamberq kafedralı|Bamberq]], [[Vorms kafedralı|Vorms]], [[Maqdeburq kafedralı|Maqdeburq]], [[Minden kafedralı|Minden]], [[Libfrauenkirxe (Trir)|Trir]] və [[Frayburq kafedralı|Frayburq-im-Brisqau]] kafedrallarının heykəltəraşlıq bəzəklərində də rast gəlinir.&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;/&gt; Bu ikili alleqoriyanın digər nümunələri [[Reyms kafedralı|Reyms]] və [[Bordo kafedralı|Bordo]] kafedrallarında, eləcə də [[İngiltərə]]də [[Roçester kafedralı|Roçester]], [[Linkoln kafedralı|Linkoln]], [[Solsberi kafedralı|Solsberi]] və [[Vinçester |Vinçester]] kafedrallarında mövcuddur.&lt;ref name=&quot;JVL&quot;/&gt;

İtaliyada isə vəziyyət tamamilə fərqlidir. Bernhard Blumenkrans və Dominik Bozonun tərtib etdikləri siyahı göstərir ki, [[Paduya]]dakı [[Müqəddəs İustina abbatlığı|Müqəddəs İustina bazilikası]] və [[Lukka]]dakı [[Lukka kafedralı|Müqəddəs Martin kilsəsi]] istisna olmaqla, kafedralların və kilsələrin xarici heykəltəraşlığında bu ikili alleqoriyaya rast gəlinmir.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt; Tikililərin daxili hissələrində də &quot;bu mövzu nadir hallarda işlənmiş və yalnız [[Parma|Parma]], [[Piza|Piza]], [[Siena|Siena]] və [[Pistoya|Pistoya]] kafedrallarının oyma [[Kafedra (kilsə memarlığı)|kafedralarında]] təsvir olunmuşdur&quot;.&lt;ref name=&quot;Bozo&quot;/&gt;

Daha ümumi mənada isə Şimali Avropada antiyəhudiliyin kəskinliyi ilə Aralıq dənizi hövzəsi ölkələrində müşahidə olunan nisbətən barışdırıcı münasibət arasında nəzərəçarpacaq fərq mövcuddur.&lt;ref name=&quot;Lediable&quot;/&gt;

== Süqutdan şeytaniləşdirməyə ==
=== Paris: ''Alçaldılmış obraz'' ===

[[Paris Notr-Dam kafedralı]]nda Kilsə və Sinaqoq fiqurları qərb fasadında, [[Paris Notr-Dam kilsəsinin Böyük məhkəmə portalı|Böyük məhkəmə portalının]] hər iki tərəfində bir-birinə qarşı yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Synagoga and Ecclesia&quot;/&gt; XIII əsrə aid orijinal heykəllər [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabı]] zamanı məhv edilmiş və onların yerini bu gün XIX əsrdə hazırlanmış heykəllər tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Conférence : La cathédrale et la synagogue. À propos d’une statue de Notre-Dame de Paris {{!}} Musée d’art et d’histoire du Judaïsme |url=https://www.mahj.org/fr/programme/la-cathedrale-et-la-synagogue-propos-dune-statue-de-notre-dame-de-paris-31564 |website=www.mahj.org |access-date=15 iyun 2026 |language=fr |date=22 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

Bu təsvirdə ilsə hökmdar fiquru kimi təsvir edilmişdir: başı dikdir, hündür tac taxmışdır, bir əlində kasa, digər əlində isə xaçlı bayraq dirəyi tutur. Buna qarşılıq olaraq Sinaqoq başı açıq və aşağı əyilmiş vəziyyətdə göstərilmişdir; onun hökmdarlıq tacı ayaqları altına düşmüş, Qanun lövhələri əlindən sürüşüb düşmək üzrədir, gözlərini örtən sarğı isə yerini başını saçlarının üzərinə qaldırmış, ağzını geniş açaraq sancmağa hazır olan ilana vermişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Story of the Sculpture that Enshrines the Institute's Mission - Institute for Jewish-Catholic Relations |url=https://www.sju.edu/ |website=www.sju.edu |publisher=Saint Joseph's University |access-date=15 iyun 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kamins |first1=Toni L. |title=From Notre Dame to Prague, Europe’s anti-Semitism is literally carved in stone |url=https://www.jta.org/2015/03/20/archive/from-notre-dame-to-prague-europes-anti-semitism-is-literally-carved-in-stone |website=Jewish Telegraphic Agency |access-date=15 iyun 2026 |date=20 mart 2015}}&lt;/ref&gt;

Sənət xalq arasında yayılmış duyğuları əks etdirdiyindən, heykəltəraşların məqsədi Sinaqoq obrazını alçaldılmış şəkildə təqdim etmək olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hildenfinger |first1=Paul |title=La figure de la synagogue dans l'art du moyen âge |journal=Revue des études juives |date=1903 |volume=47 |issue=94 |page=187–196 |pages=187–196 |doi=10.3406/rjuiv.1903.4652 |access-date=15 iyun 2026}}&lt;/ref&gt; Zaman keçdikcə bu anlayışın mənasının dəyişməsi nəticəsində&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt; bu təsvir əvvəlki ''Synagoga'' obrazlarının karikaturasına çevrilmişdir; belə ki, onun gözlərini örtən sarğı artıq [[İblis]]i xatırladan ilana çevrilmişdir.&lt;ref name=&quot;L'Église&quot;/&gt;

Bununla belə, bəzi tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bütün alçaldılmış vəziyyətinə baxmayaraq, Sinaqoq ''&quot;incə və zərif bədən quruluşuna, aristokratik şəkildə uzadılmış barmaqlara və qabarıq işlənmiş üz cizgilərinə&quot;'' malikdir.&lt;ref name=&quot;Ivry&quot;&gt;{{cite news |last1=Ivry |first1=Benjamin |title=What Jews Might Have Lost In the Fire at Notre-Dame de Paris Cathedral |url=https://forward.com/culture/art/422670/what-jews-might-have-lost-in-the-fire-at-notre-dame-de-paris-cathedral/ |access-date=15 iyun 2026 |work=The Forward |date=16 aprel 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; O, ''&quot;kədərli gözəllik&quot;'' və ''&quot;səmimi ləyaqət&quot;'' nümayiş etdirir. Buna görə də Leo Şpitser hesab edirdi ki, bu fiqur bütün bunlara baxmayaraq, yenə də müəyyən mənada xeyirxahlıq təəssüratı yaradır.&lt;ref name=&quot;Ivry&quot;/&gt;

=== Strasburq: ''Göz sarğısı və əjdaha'' ===

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>khite7tqleyznuektp8cvrutsivjv36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jak Nekker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991301</id>
    <revision>
      <id>8966078</id>
      <parentid>8965533</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8966078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80131" sha1="7qwpeelzuzhjgr1u41ivqbu1huycffy" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Jak Nekker''' ({{dil-fr|Jacques Necker}}; {{DVTY}}) — [[cenevrə]]əsilli bankir, maliyyəçi və dövlət xadimi, [[XVI Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə [[Fransa]]nın maliyyə naziri. İslahatçı xarakteri ilə seçilən Nekkerin tətbiq etdiyi yeniliklər bəzən böyük narazılıqlara səbəb olmuşdur. O, [[konstitusiyalı monarxiya]] tərəfdarı, [[siyasi iqtisadiyyat|siyasi iqtisadçı]] və [[moralizm|moralist]] kimi [[qanun qarşısında bərabərlik]] prinsipini kəskin tənqid edən əsərlər yazmışdır.&lt;ref name=&quot;Craiutu1&quot;&gt;{{Cite conference |last=Craiutu |first=Aurelian |date=2018-03-19 |title=A Voice of Moderation in the Age of Revolutions: Jacques Necker's Reflections on Executive Power in Modern Society |url=https://ostromworkshop.indiana.edu/pdf/seriespapers/2018spr-colloq/craiutu-paper.pdf |conference=Ostrum Workshop Spring 2018 Colloquium |pages=6}}&lt;/ref&gt;

Nekker maliyyə naziri vəzifəsini ilk dəfə 1777-ci ilin iyul ayı ilə 1781-ci il arasında icra etmişdir.&lt;ref name=&quot;Kropotkin1&quot;&gt;{{cite book | title=The Great French Revolution, 1789–1793 | chapter=Chapter 5 | author=Peter Kropotkin | year=1909 | translator=N.F. Dryhurst | publisher=New York: Vanguard Printings | url=http://www.revoltlib.com/?id=217}}&lt;/ref&gt; O, 1781-ci ildə dövlət büdcəsini ictimaiyyətə açıqlayan &quot;[[Compte rendu]]&quot; hesabatını dərc etdirmək barədə görünməmiş bir qərar qəbul edərək geniş şöhrət qazanmışdır. Maliyyə vəziyyətinin həmişə gizli saxlanıldığı [[mütləq monarxiya]] rejimində bu addım böyük bir yenilik hesab olunurdu,&lt;ref name=&quot;Craiutu2&quot;&gt;{{Cite book |last=de Staël |first=Germaine |title=Considerations on the Principal Events of the French Revolutions |date=2008 |publisher=Liberty Fund |isbn=9780865977327 |editor-last=Craiutu |editor-first=Aurelian |pages=viii |chapter=Introduction |id={{ProQuest|&lt;!-- insert ProQuest data here --&gt; }}}}&lt;/ref&gt; lakin bu hadisədən bir neçə ay sonra Nekker vəzifəsindən kənarlaşdırılmışdır. Kral haqqında bu məlumat 1789-cu ildə [[Fransa inqilabı]]nın başlanması üçün siyasi və sosial şəraitin yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. 1788-ci ilə qədər dövlət borcları üzrə faizlərin qarşısıalınmaz şəkildə artması Fransanı dərin bir maliyyə böhranı ilə üz-üzə qoymuş və Nekker yenidən kral xidmətinə çağırılmışdır.&lt;ref name=&quot;Sargent&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |author-link=Thomas J. Sargent |last2=Velde |first2=Francois R. |date=June 1995 |title=Macroeconomic Features of the French Revolution |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/SargentVeldeJPE1995.pdf |journal=The Journal of Political Economy |volume=103 |issue=3 |pages=481|doi=10.1086/261992 }}&lt;/ref&gt; Onun 11 iyul 1789-cu ildə yenidən vəzifədən azad edilməsi [[Bastiliyanın alınması|Bastiliya qalasının alınması]]na təkan verən amillərdən biri olmuşdur. Bu hadisədən iki gün sonra Nekker kral və məclis tərəfindən yenidən geri çağırılmışdır. Fransaya böyük təntənə ilə qayıdan Nekker vergi islahatları prosesini sürətləndirməyə çalışmışdır, lakin Müəssislər Məclisinin müqaviməti ilə qarşılaşaraq 1790-cı ilin sentyabr ayında istefa vermiş və bu gediş cəmiyyətdə ümumi bir laqeydliklə qarşılanmışdır.

== Erkən illəri və karyerası ==
Jak Nekker 30 sentyabr 1732-ci ildə [[Cenevrə]]də Karl Fridrix Nekker və Janna-Mari Qotyenin ailəsində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;HDS1&quot;&gt;&quot;Jacques Necker&quot; in [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D15905.php German], [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F15905.php French] and [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/i/I15905.php Italian] in the online Historical Dictionary of Switzerland.&lt;/ref&gt; Onun atası [[Prussiya]]nın [[Noymark (Brandenburq)|Noymark]] bölgəsindəki Küstrin (hazırda [[Polşa]]nın [[Kostşin-nad-Odron]] qəsəbəsi) şəhərindən olan hüquqşünas idi. Bir neçə əsər dərc etdirdikdən sonra Karl Fridrix 1725-ci ildə [[Cenevrə Akademiyası]]nda ümumi hüquq professoru təyin edilmiş, daha sonra isə şəhərin [[İki Yüzlər Şurası]]nda fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;HDS2&quot;&gt;Jean de Senarclens: &quot;Necker&quot; in [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D25543.php German], [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F25543.php French] and [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/i/I25543.php Italian] in the online Historical Dictionary of Switzerland.&lt;/ref&gt; Cenevrə Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra Neker 1748-ci ildə [[Paris]]ə köçmüş və İsaak Verne ilə [[Piter Telluson]]un bankında kargüzar kimi işə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;HDS1&quot; /&gt; Qısa müddət ərzində o, [[holland dili|holland]] və [[ingilis dili|ingilis]] dillərini öyrənməyə nail olmuşdur. Bir gün birjadakı ticarət əməliyyatlarına məsul olan baş kargüzarı əvəz edən Nekker ardıcıl əməliyyatlar sayəsində tez bir zamanda yarım milyon [[Fransa livri]] həcmində mənfəət əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;Brewster&quot;&gt;{{Cite book |last=Brewster |first=David |url=https://books.google.com/books?id=SKVmdlsm-ecC |title=The Edinburgh Encyclopedia |publisher=William Blackwood |year=1830 |volume=15 |pages=316–320 |chapter=Necker, Jacques Baron de}}&lt;/ref&gt; 1762-ci ildə Vernenin təqaüdə çıxması ilə Nekker [[London]] şöbəsini idarə edən [[İsaak de Telluson]]un oğlu [[Jorj-Tobi de Telluson]] ilə şərik olmuş, özü isə bankın Paris üzrə rəhbər şəriki kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1763-cü ildə, [[Yeddiillik müharibə]] başa çatmazdan əvvəl, o, Britaniya borc öhdəlikləri və ya istiqrazları, buğda və ehtimal ki, bəzi səhmlərlə uğurlu spekulyativ əməliyyatlar aparmış, növbəti bir neçə il ərzində onları yüksək mənfəətlə satmışdır. Tezliklə o, başqa bir cenevrəli olan Pyer Tellusson ilə birlikdə &quot;Thellusson, Necker et Compagnie&quot; bankını təsis etmişdir.&lt;ref name=&quot;Zeitgenossen1&quot;&gt;''Zeitgenossen. Biographieen und Charakteristiken'' [https://books.google.com/books?id=SxItAvsJ0b8C&amp;pg=PA70 p. 72]&lt;/ref&gt;

[[File:Duplessis - Suzanne Curchod, Madame Necker.jpg|thumb|upright|left|Nekkerin həyat yoldaşı olan [[Süzanna Kürşo]]]]

Nekker Fransa zabitinin gənc dulu olan madam Anna Jermena de Vermenoya aşiq olmuşdur. Xanım de Vermeno Cenevrədə [[Teodor Tronşin]]i görməyə gedərkən orada yaxşı təhsil almış [[Süzanna Kürşo]] ilə tanış olmuşdur. 1764-cü ildə madam de Vermeno Tellusonun uşaqlarına dayəlik etməsi üçün qız qüvvəsi kimi madmazel Kürşonu Cenevrədən özü ilə Parisə gətirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Necker, Suzanne |url=https://hls-dhs-dss.ch/articles/015906/2010-11-02/ |access-date=2025-08-20 |website=hls-dhs-dss.ch |language=de}}&lt;/ref&gt; Süzanna daha əvvəl britaniyalı tarixçi [[Edvard Gibbon]] ilə nişanlı olmuşdur, lakin Gibbon 1762-ci ildə bu nişanı pozmağa məcbur olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Perkins |first=James Breck |date=1888-02-01 |title=Madame Necker |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1888/02/madame-necker/634492/ |access-date=2025-08-20 |work=The Atlantic |language=en |issn=2151-9463}}&lt;/ref&gt; Nekker öz sevgisini varlı dul qadından yazıçı təbiətli, iddialı [[isveçrəlilər|isveçrəli]] dayəyə yönəltmiş və onlar 1764-cü ildə ailə həyatı qurmuşdular. 1766-cı ildə onlar Kleri küçəsinə köçmüş və burada sonradan tanınmış yazıçı və salon rəhbəri olan [[Jermena de Stal]] adlı qızları anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suzanne Curchod — SiefarWikiFr |url=https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http://siefar.org/dictionnaire/fr/Suzanne_Curchod#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url |access-date=2025-08-20 |website=archive.wikiwix.com}}&lt;/ref&gt;

Xanım Neker həyat yoldaşını dövlət vəzifəsinə düzəlməyə təşviq etmişdir. Müvafiq olaraq, Neker Fransız Ost-Hind Şirkətinin sindiki, yəni direktoru olmuşdur. 1760-cı illərdə bu şirkətin idarəçiliyi və muxtariyyəti ətrafında şirkət direktorları, səhmdarlar və kral nazirliyi arasında kəskin siyasi mübahisələr yaşanırdı.&lt;ref name=&quot;Lüthy&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lüthy |first=Herbert |date=1960 |title=Necker et la Compagnie des Indes |url=https://www.persee.fr/doc/ahess_0395-2649_1960_num_15_5_420657 |journal=Annales |language=French |volume=15 |issue=5 |pages=852–881 |doi=10.3406/ahess.1960.420657 |via=Persée}}&lt;/ref&gt; İdarəetmədə maliyyə bacarığını nümayiş etdirən Nekker 1769-cu ildə yazdığı uğurlu bir hesabatla Morelletin hücumlarına qarşı şirkətin muxtariyyətini müdafiə etmişdir,&lt;ref name=&quot;Morellet&quot;&gt;''Réponse au Mémoire de M. l'Abbé Morellet, sur la Compagnie des Indes''&lt;/ref&gt; lakin şirkət fəaliyyəti boyunca heç vaxt mənfəət əldə edə bilmədiyi üçün inhisar hüququ ləğv edilmiş&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{Cite book |last=Gordon |first=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=XZ0rDgAAQBAJ |title=Citizens without Sovereignty: Equality and Sociability in French Thought, 1670–1789 |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1400887378 |location=Princeton, N.J. |pages=197}}&lt;/ref&gt; və azad ticarət dövrü başlamışdır. Şirkət 1769-cu ildə müflis olduqda, Neker onun gəmilərini və satılmamış mallarını satın almışdır.&lt;ref name=&quot;Keber&quot;&gt;{{Cite book |last=Keber |first=Martha L. |url=https://books.google.com/books?id=-mRz5alH0GYC |title=Seas of Gold, Seas of Cotton: Christophe Poulain DuBignon of Jekyll Island |publisher=University of Georgia Press |year=2002 |isbn=0820323608 |location=Athens |pages=68}}&lt;/ref&gt;

Nekker 1768-ci ildən 1776-cı ilə qədər olan dövrdə Fransa hökumətinə ömürlük renta və lotereya əməliyyatları formasında kreditlər vermişdir.&lt;ref name=&quot;De Lapouge&quot;&gt;{{Cite book |last=de Lapouge |first=Claude Vacher |url=https://books.google.com/books?id=sL0rDwAAQBAJ |title=Necker économiste |date=2016 |publisher=BnF-P |isbn=9782346082223 |pages=48}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Aftalion|1990|p=23}} Həyat yoldaşının təsiri ilə o, bankdakı payından imtina etmiş, 1772-ci ildə bu payı qardaşı [[Lui Nekker]]ə və Jan Jirardoya dövr etmişdir.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=865}}{{sfn|Aftalion|1990|p=22}} Nekket [[merkantilizm]]ə yaxın fikirlər ifadə etmişdi.&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Неккер, Жак}}&lt;/ref&gt; 1773-cü ildə Nekker XIV Lüdovikin naziri [[Jan-Batist Kolber]]in şərəfinə tərif şəklində tərtib etdiyi [[dövlət korporatizmi]]nin müdafiəsinə dair əsəri ilə [[Fransa Akademiyası]]nın mükafatını qazanmışdır. Onun kapitalı altı-səkkiz milyon livrə çatmış və o, [[Bulon qəsri]]ndən yay iqamətgahı kimi istifadə etmişdir. 1775-ci ildə dərc etdirdiyi taxıl qanunvericiliyi və ticarətinə dair traktatında [[Ferdinando Qaliani]] kimi [[fiziokratiya|fiziokrat]]ları tənqid etmiş və maliyyə baş nəzarətçisi [[Ann Rober Jak Türqo]]nun [[Laissez-faire|müdaxilə etməmə siyasəti]]ni sorğulamışdır. Türqo çoxlu düşmən qazandığı üçün 1776-cı ilin mayında vəzifəsindən azad edilmiş, onun xələfi Klunyi de Nuis isə elə həmin ilin oktyabrında vəfat etmişdir. Bunun ardınca, 22 oktyabr 1776-cı ildə [[Jan-Frederik Felippo de Morepa|Morepa]]nın tövsiyəsi ilə Nekker Kral Xəzinəsinin direktoru təyin edilmişdir. [[Protestant]] olduğu üçün Nekker baş nəzarətçi (nazir) vəzifəsini rəsmən tuta bilmirdi. Qardaşı onun rezident vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdür.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=865}}{{sfn|Aftalion|1990|p=22}}

== Fransanın maliyyə naziri ==
Qızı Jermena de Stalın &quot;Cənab Nekkerin şəxsi həyatı&quot; adlı əsərində qeyd etdiyinə görə, Jak Nekker 29 iyun 1777-ci ildə kral xəzinəsinə baş direktor təyin edilmişdir. Onun [[protestant]] olması maliyyə baş nəzarətçisi (nazir) vəzifəsini tutmasını qeyri-mümkün edirdi.&lt;ref name=&quot;Privatleben&quot;&gt;{{Cite book |last=Necker |first=Jacques |url=https://books.google.com/books?id=hig6AAAAcAAJ |title=Neckers Charakter und Privatleben |publisher=Stiller |year=1806 |location=Leipzig |language=German}}&lt;/ref&gt;{{rp|32}}{{sfn|Schama|1989|p=94}} Nekker maaş almaqdan imtina etmişdir, lakin o, Kral Şurasına üzv qəbul edilməmişdir. Nekker can vergisi və adambaşına düşən vergiləri daha ədalətli bölüşdürməyə çalışaraq, [[əlavə dəyər vergisi]] növü olan sənaye vergisini ləğv edərək və təminat qarşılığında borc pul verən xüsusi lombard tipli müəssisələr yaradaraq dövlət maliyyəsini nizamlamaqla böyük populyarlıq qazanmışdır. Nekker təqaüdlərin kəsilməsi, təhkimçilik hüququnun bəzi növlərinin ləğvi, həmçinin daha ədalətli vergitutma kimi ehtiyatlı islahatlar  vasitəsilə nizamsız dövlət büdcəsini bərpa etməyə cəhd göstərmişdir. O, beş yüzdən çox gəlirli, lakin icrası tələb olunmayan fəxri vəzifəni və artıq ştatları ləğv etmişdir.{{sfn|Durant|Durant|1967|pp=866–867}} Həyat yoldaşı ilə birlikdə xəstəxanalara və həbsxanalara baş çəkmiş, oradakı şəraitin yaxşılaşdırılmasına nail olmuşdur. 1778-ci ilin aprelində Nekker öz şəxsi sərvətindən kral xəzinəsinə 2.4 milyon livr vəsait köçürmüşdür. Lombardlar təşkil etməklə kasıblar aşağı faizlə pul borc ala bilirdilər. Türqodan fərqli olaraq, Nekker əyalət məclisləri yaratmağa çalışmış və bu məclislərin Köhnə rejimin islahatında təsirli bir vasitə olacağına ümid bəsləmişdir, lakin o, bu layihəsini yalnız Berri və Yuxarı Giyendə reallaşdıra bilmiş və burada &quot;[[Üçüncü təbəqə]]&quot;dən bərabər sayda üzvün daxil olduğu məclislər təsis etmişdir.{{sfn|d'Haussonville|2004|pp=154–155}}&lt;ref name=&quot;Sur l'administration&quot;&gt;''Sur l'administration de M. Necker'', p. 365&lt;/ref&gt;

Onun ən böyük maliyyə tədbirləri vergiləri artırmaq əvəzinə, yüksək faiz dərəcələrindən və Fransa borcunu maliyyələşdirmək üçün kreditlərdən istifadə etməsi olmuşdur.{{sfn|Swanson|Trout|1990|p=424}} Dolayı vergilərin toplanması 1780-ci ildə yenidən iltizamçılara həvalə edilmişdir, lakin Nekker onların sayını üçdə bir qədər azaltmış, fəaliyyətlərini daha ciddi təftiş və nəzarətə tabe etmişdir.{{sfn|Durant|Durant|1967|pp=866–867}} Nekker Türqonun qənaət islahatlarına qayıtmışdı, buna görə sarayı və imtiyazlı təbəqələri özünə qarşı çevirmişdi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Бутенко |first=В. А. |encyclopedia=Новый энциклопедический словарь |title=Неккер, Жак |access-date= |language=ru |year=1911—1916 |publisher=АО «Ф.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Брокгауз&amp;nbsp;— И.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Ефрон» |series=В 48 томах (вышло 29 томов) |location=СПб., Петроград }}&lt;/ref&gt; 1780-ci ilin sentyabrında Nekker öz istefasını xahiş etmişdir, lakin kral onu vəzifəsindən azad etməkdən imtina etmişdir.&lt;ref name=&quot;Bredin&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bredin |first=Jean-Denis |title=Necker, La France et la Gloire |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9766891m/f1n300.pdf?download=1 |format=PDF |journal=Cahiers Staëlians |language=French |volume=55 |pages=15 |via=BNF}}&lt;/ref&gt;

=== Krala hesabat ===
[[File:Jean-Michel Moreau, Le festin royal, 1782, NGA 2791.jpg|thumb|&quot;Kral ziyafəti&quot;. [[Jan-Mişel Moro]]. 1782-ci il.]]

1781-ci ilə qədər Fransa maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmiş və kral xəzinəsinin baş direktoru kimi Nekker [[ABŞ İstiqlaliyyət müharibəsi]] səbəbindən yaranan kifayət qədər yüksək dövlət borcuna görə ittiham olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;Taylor, George. Review of ''Jacques Necker: Reform Statesman of the Ancien Regime,'' by Robert D. Harris. ''Journal of Economic History'' 40, no. 4 (1980): 877–879. {{doi|10.1017/s0022050700100518}}&lt;/ref&gt; Nekkerin əleyhinə onu tənqid edən bir sıra broşürlər dərc edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Duprat&quot;&gt;{{Cite journal |last=Duprat |first=Annie |date=July 2010 |title=Léonard Burnand, Les pamphlets contre Necker. Médias et imaginaire politique au xviiie siècle |url=https://journals.openedition.org/ahrf/11742 |journal=Annales historiques de la Révolution française |language=French |volume=361 |issue=361 |pages=206–208 |doi=10.4000/ahrf.11742 |via=OpenEdition}}&lt;/ref&gt; Jak-Matye Ojard Nekkerin xarici mənşəyini, inancını və iqtisadi seçimlərini kəskin tənqid atəşinə tutmuşdur.&lt;ref name=&quot;Duprat&quot; /&gt; Bu tənqidlərin əsas səbəbi Nekkerin maliyyə qeydlərini saxtalaşdırması və ya hesabatları manipulyasiya etməsi ittihamı idi.{{sfn|Aftalion|1990|pp=24–25}}&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt; O, hərbi xərcləri və digər &quot;fövqəladə&quot; xərcləri, yəni kralın şəxsi əyləncə xərclərini hesabatdan çıxararaq və dövlət borclarını nəzərə almayaraq ümumi mənzərəni olduğundan daha müsbət göstərmişdir.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=870}}{{sfn|Schama|1989|pp=92–93}} Həm Nekker, həm də Kalon təqaüdlərin və mükafatların sayı barədə yanlış məlumatlandırılmışdılar.&lt;ref name=&quot;Page&quot;&gt;{{Cite book |last=Page |first=Francis |url=https://books.google.com/books?id=TshDAAAAYAAJ |title=Secret History of the French Revolution, From the Convocation of the Notables in 1787 to the First of November, 1796 |publisher=T.N. Longman |year=1797 |volume=1 |location=London |pages=271–273}}&lt;/ref&gt; Kral öz qardaşlarına səhiyyə sahəsindən qat-qat çox vəsait xərcləyirdi. Nekker illik hesabatını [[XVI Lüdovik]]ə təqdim etdikdən sonra, kral bu hesabatın məzmununu gizli saxlamağa çalışmışdır. Nekker bu addıma aqressiv cavab verərək kraldan onu Kral Şurasına daxil etməsini tələb etmişdir. İstəyi rədd edildikdə o, qisas olaraq &quot;[[Compte rendu au roi]]&quot; hesabatını ictimaiyyətə açıqlamış və qısa müddət ərzində bu sənədin 200,000 nüsxəsi satılmışdır. Əsər sürətlə holland, [[alman dili|alman]], [[Danimarka dili|Danimarka]], italyan və ingilis dillərinə tərcümə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Brewster&quot;/&gt;

Ona ani şöhrət qazandıran bu ən nüfuzlu əsərində Nekker dövlət gəlirlərini və xərclərini ümumiləşdirərək kral maliyyəsinin ictimaiyyətə açıqlanan ilk rəsmi qeydiyyatını təqdim etmişdir. Bu hesabat xalq üçün maarifləndirici bir xarakter daşıyırdı və Nekker orada dövlət işlərindən xəbərdar olan, proseslərlə maraqlanan bir cəmiyyət yaratmaq arzusunu ifadə etmişdir. Əvvəllər xalq dövlət gəlirləri və xərclərini öz işi hesab etməmişdir, lakin bu hesabat onları daha təşəbbüskar etmişdir.{{sfn|Schama|1989|p=95}}

Baş verənlər Morepanın qısqanclığına səbəb olmuş, [[Şarl Qravye Verjen]] isə Nekkeri inqilabçı adlandırmışdır. Nekker Kral Şurasında yer almaqla yanaşı, ona tam nazir titulu və səlahiyyəti verilməyəcəyi təqdirdə istefa verəcəyini bəyan etmişdir. Həm Morepa, həm də Verjen bu tələb yerinə yetiriləcəyi təqdirdə özlərinin istefa verəcəklərini bildirmişdilər.{{sfn|Schama|1989|p=93}} Nekker 19 may 1781-ci ildə vəzifəsindən azad edildikdə, cəmiyyətin bütün təbəqələrindən olan insanlar onun Sent-Uendəki evinə axışmışdır. 1781-ci ilin avqustunda madam Nekker Türqonun adı altında həyat yoldaşına qarşı dərc edilmiş təhqiramiz yazıları satın almaq üçün [[Utrext]]ə qədər getmiş və hətta bu kitabları satanların həbs olunmasına çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;Duprat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Utrecht&quot;&gt;{{Cite book |last=van Utrecht |first=Jan |url=https://books.google.com/books?id=t1NaAAAAcAAJ |title=Tweede briev van Jan van Utrecht, over het voorgevallene met twee boekverkopers, tot beter verstand van het so genaamd Echt relaas |publisher=H. Keyzer, F.H. Demter, D. Schuurman |year=1781 |pages=54 |language=Dutch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Venturi&quot;&gt;{{Cite book |last=Venturi |first=Franco |url=https://books.google.com/books?id=vScABAAAQBAJ |title=The End of the Old Regime in Europe, 1776–1789 |date=2014 |publisher=Princeton University Press |volume=1 |location=Princeton, N.J. |pages=348|isbn=978-1-4008-6190-3 }}&lt;/ref&gt; Bəzi mənbələr Nekker və qardaşının hər il 8 milyon livr pensiya aldığını iddia edirlər, lakin bu rəqəm o qədər də etibarlı deyil, çünki bu o deməkdir ki, onlar kralın qardaşlarına xərclədiyi qədər pul almışdılar. Fransa [[Marksizm|marksist]] tarixçisi [[Alber Sobul]] bu barədə daha ətraflı məlumat vermişdir.{{sfn|d'Haussonville|2004|p=204}}

Vəzifədən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Nekker Koppedə, qardaşı Lui isə Kolinyidə mülklər satın almışdır. Hər iki mülk [[Cenevrə gölü]]nün yaxınlığında yerləşirdi. İnzivaya çəkilən Nekker &quot;etibarlı siyasət&quot; prinsipinə inanaraq hüquq və iqtisadiyyat məsələləri ilə məşğul olmuş və özünün məşhur &quot;Fransanın maliyyə idarəçiliyi haqqında traktat&quot; (1784) adlı əsərini yazmışdır.&lt;ref name=&quot;Zeitgenossen2&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=F1wDAAAAYAAJ&amp;dq=Jacques+Necker+Saint+Ouen+sur+Seine&amp;pg=RA4-PA3 Zeitgenossen: Biograhien und Charakteristiken, Ausgaben 1–4, p. 6]&lt;/ref&gt; Kalon bu kitabın Parisdə yayılmasının qarşısını almağa çalışmışdır. Belə ciddi bir mövzuya həsr olunmuş heç bir əsər bu dərəcədə ümumi uğur qazanmamışdı. Kitabın 80,000 nüsxəsi satılmışdır.{{sfn|de Staël|1818}} [[Qabel]] duzuna qoyulan verginin dərəcələrindəki fərqlər ucbatından ölkə daxilində geniş miqyasda duz qaçaqmalçılığı baş verirdi. Nekkerin qeyd etdiyi hesabatlara görə, 49 kiloqrama bərabər olan bir minot duzun qiyməti [[Brittani]]də cəmi 31 su olduğu halda, [[Puatu]]da 81 su, [[Anju]]da 591 su, [[Berri]]də isə 611 su təşkil edirdi. Hər il kişilər, qadınlar və uşaqlar daxil olmaqla təxminən 3,000 vətəndaş qabel vergisinin şərtlərinə qarşı törədilmiş cinayətlərə görə həbs edilir, katorqaya göndərilir və ya edam edilirdi. Bütün bunlarla yanaşı, ruhanilər, zadəganlar və yüksək rütbəli məmurlar çox vaxt qabel vergisindən azad olunur və ya qat-qat aşağı vergi ödəyirdilər.&lt;ref name=&quot;Kurlansky&quot;&gt;{{cite book |last= Kurlansky |first= Mark |date= 2002 |title= Salt |publisher= Penguin Group |page= 231 |isbn=0-8027-1373-4}}&lt;/ref&gt;

=== Maliyyə baş nəzarətçisi kimi ikinci fəaliyyət dövrü ===

Nekkerlər ailəsi, yeganə qızları Jermenanın 1786-cı ilin yanvarında baş tutan toyunda iştirak etmək məqsədilə Paris bölgəsinə qayıtmışdır. Fransanın qaçılmaz dövlət müflisləşməsi təhlükəsi ilə üz-üzə qalması [[Şarl Aleksandr de Kalonn]]un vergi islahatlarını həyata keçirmək üçün parlamentləri sıradan çıxararaq Mötəbərlər Məclisini çağırmasına səbəb olmuşdur. Bu məclis 1626-cı ildən bəri toplanmırdı və parlamentlərin razılığı olmadan yeni dövlət istiqrazlarının buraxılması qeyri-mümkün idi.{{sfn|Aftalion|1990|p=25}} Kalonn öz çıxışında Nekkerin &quot;Compte rendu&quot; hesabatındakı statistikanın doğruluğuna şübhə ilə yanaşdığını bildirmişdir. Onun fikrincə, dövlət gəlirləri şişirdildiyi üçün bu rəqəmlər yalan və çaşdırıcı xarakter daşıyırdı.&lt;ref name=&quot;Felix&quot;&gt;{{Cite book |last=Félix |first=Joël |title=The Crisis of the Absolute Monarchy: France from Old Regime to Revolution |date=2013 |publisher=Oxford University Press |editor-last=Swann |editor-first=Julian |pages=107–126 |chapter=The Problem with Necker's Compte Rendu au roi (1781) |doi=10.5871/bacad/9780197265383.003.0006 |isbn=978-0-19-726538-3 |editor-last2=Félix |editor-first2=Joël |via=Oxford Academic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Soll&quot;&gt;{{Cite journal |last=Soll |first=Jacob |date=2016 |title=From Virtue to Surplus: Jacques Necker's Compte Rendu (1781) and the Origins of Modern Political Discourse |url=https://www.academia.edu/25163810 |journal=Representations |volume=134 |pages=29–63 |doi=10.1525/rep.2016.134.1.29 |via=Academia.edu}}]&lt;/ref&gt; Nekker real vəziyyətin qat-qat acınacaqlı olduğu bir vaxtda Fransanı güclü maliyyə mövqeyində göstərmək istəmişdir. O, Fransanın böyük hissəsi [[Şimali Amerika]]da davam edən müharibəni maliyyələşdirmək üçün götürülmüş 520 milyon livr həcmindəki nəhəng kreditləri üzrə ödəməli olduğu ağır faiz xərclərini adi bir xərc kimi gizlətmişdir. &quot;Compte rendu&quot; hesabatına görə xələfi Kalonn tərəfindən tənqid olunduğu zaman Nekker özünün &quot;Kral üçün maliyyə xülasəsi&quot;ni ictimaiyyətə açıqlamışdır. Bu sənəddə Fransanın Şimali Amerikada müharibə apardığı, heç bir yeni vergi ödəmədiyi və hələ də 10 milyon livr məbləğində nəhəng gəlir qalığına sahib olduğu nümayiş etdirilirdi. Kalonn hesab edirdi ki, Fransadakı büdcə kəsiri vergiləri artırmayan Nekkerin ucbatından yaranmışdı, lakin Kalonnun özü &quot;Kalonn Şirkəti&quot; ilə bağlı bir neçə maliyyə qalmaqalına qarışmış və 8 aprel 1787-ci ildə kral tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir. 11 apreldə Nekker Kalonnun ittihamlarına cavab vermişdir. İki gün sonra XVI Lüdovik broşürlər vasitəsilə aparılan bu kütləvi və açıq mübahisəyə görə möhürlü məktubla Nekkeri paytaxtdan sürgün etmişdir.&lt;ref name=&quot;Hardman1&quot;&gt;{{Cite book |last=Hardman |first=John |url=https://books.google.com/books?id=r7EODAAAQBAJ |title=The Life of Louis XVI |date=2016 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0300221657 |location=New Haven}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairweather&quot;&gt;{{Cite book |last=Fairweather |first=Maria |url=https://books.google.com/books?id=7TCeBAAAQBAJ |title=Madame de Staël |date=2013 |publisher=Little, Brown |isbn=978-1472113306}}&lt;/ref&gt;

İki aydan sonra Nekkerin Parisə qayıtmasına icra icazəsi verilmişdir. O, özünün &quot;Hesabata dair yeni itihamlara aydınlıq&quot; adlı əsərini dərc etdirmişdir. Eyni zamanda, [[II Lui Filipp (Orlean hersoqu)|II Lui Filipp]] və onun katibi Şarl-Lui Düskre də müvafiq təkliflərlə çıxış etmişdilər. Növbəti maliyyə naziri [[Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn]] on beş ay ərzində fəaliyyət göstərdikdən sonra 24 avqust 1788-ci ildə istefa vermiş və kral ona yüksək məbləğdə təqaüd ayırmışdır.&lt;ref name=&quot;Ducrest&quot;&gt;{{Cite web|url=https://data.bnf.fr/fr/12531285/charles-louis_ducrest/|title=Charles-Louis Ducrest (1747–1824)}}&lt;/ref&gt;

[[Versal sarayı]]ndakı təmtəraqlı saray həyatına çəkilən xərclərin artması və uğursuz, baha başa gələn xarici siyasət addımları nəticəsində yaranan ciddi büdcə kəsirləri dövlət borcunun altmış yeddi faizdən yüz faizə qədər yüksəlməsinə səbəb olmuşdur. Avqust ayına qədər dövlətin 240 milyon livr vəsaitə ehtiyacı yaranmış və Fransa faktiki olaraq müflis vəziyyətinə düşmüşdür.
&lt;ref name=&quot;McPhee&quot;&gt;{{Cite book |last=McPhee |first=Peter |title=Liberty or Death: The French Revolution |publisher=Yale University Press |year=2006 |isbn=9780300189933 |location=New Haven |pages=46}}&lt;/ref&gt; Avqustun 25 və ya 26-da Nekker atəşfəşanlıqla yenidən vəzifəsinə çağırılmışdır. Tarixi araşdırmalara görə, [[Mariya Antuanetta]] Nekkerin yenidən hakimiyyətə qayıtmasının təşkilində mühüm rol oynamışdır. Bu dəfə Neker Maliyyə Baş Nəzarətçisi titulunun verilməsini və Kral Şurasına daxil olmağı qətiyyətlə tələb etmişdir.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=948}}&lt;ref name=&quot;Fairweather&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite web |last=Goodwin |first=Albert |date=2024-04-05 |title=Jacques Necker |url=https://www.britannica.com/biography/Jacques-Necker |website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt; Beləliklə, Nekker Fransanın baş naziri təyin edilmişdir və bu, [[Fransa inqilabı]]nın başlanmasına gətirib çıxaran amillərdən biri olmuşdur. Bekker istiqraz sahiblərinin pul əvəzinə kağız öhdəlikləri qəbul etməsini tələb edən 16 avqust tarixli sərəncamı ləğv etmiş və bunun nəticəsində dövlət istiqrazlarının bazardakı dəyəri otuz faiz yüksəlmişdir.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=949}}

1788-ci ilin sentyabrında Paris aclıq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdır. Nekker taxıl ixracını dayandırmış, yetmiş milyon livr dəyərində buğda satın almış və polisin taxıl anbarlarını və şəxsi ehtiyatları təftiş etməsinə icazə verən Kral Şurasının 23 aprel 1789-cu il tarixli fərmanını yenidən qüvvəyə mindirmişdir, lakin bu tədbirlərin heç biri problemi tamamilə həll edə bilməmişdir.&lt;ref name=&quot;Kropotkin2&quot;&gt;{{cite book | title=The Great French Revolution, 1789–1793 | chapter=Chapter 10 | author=Peter Kropotkin | year=1909 | translator=N. F. Dryhurst | quote=The distress in the city, however, increased from day to day. It is true that Necker had taken measures to avert the dangers of a famine. On September 7, 1788, he had suspended the exportation of corn, and he was protecting the importation by bounties; seventy million livres were expended in the purchase of foreign wheat. At the same time, he gave widespread publicity to the decree of the King's Council of April 23, 1789, which empowered judges and officers of the police to visit private granaries to make an inventory of the grain, and, in case of necessity, to send the grain to market. Still, the carrying out of these orders was hamstrung by traditional authorities in the [[Ancien Régime]], chaffed by Necker's growing power and influence. | publisher=New York: Vanguard Printings | url=http://www.revoltlib.com/?id=222}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Brittanidə üsyanların baş qaldırması fonunda Nekker növbəti dəfə vəzifəsindən kənarlaşdırılmışdır. Mariya Antuanetta qraf [[Florimond de Mersi-Arjanto]]ya yazdığı məktubda bu məsələdə krala təsir göstərdiyini şəxsən qeyd etmişdir. O, Nekkerin kralın hakimiyyətini zəiflədəcəyinə inanmışdır, lakin şəraitin təxirəsalınmaz olduğunu və Nekkerin bu vəzifəni qəbul etməsinin vacibliyini vurğulamışdır.&lt;ref name=&quot;Kropotkin3&quot;&gt;{{cite book | title=The Great French Revolution, 1789–1793 | chapter=Chapter 5 | author=Peter Kropotkin | year=1909 | translator=N. F. Dryhurst | quote=At Paris, after the dismissal of the Archbishop of Sens, there were numerous demonstrations. The Pont Neuf was guarded by troops, and several conflicts occurred between them and the people, of whom the leaders were, as Bertrand de Moleville remarks, 'those who later on took part in all the popular movements of the Revolution.' Marie-Antoinette's letter to the Count de Mercy should also be read in this connection. It is dated August 24, 1788, and in it she tells him of her fears, and announces the retirement of the Archbishop of Sens and the steps she had taken to recall Necker; the effect produced on the Court by those riotous crowds can therefore be understood. The Queen foresaw that this recall of Necker would lessen the King's authority; she feared &quot;that they may be compelled to nominate a prime minister,&quot; but &quot;the moment is pressing. It is very essential that Necker should accept.&quot; Source: J. Feuillet de Conches, Lettres de Louis XVI, Marie-Antoinette et Madame Elisabeth (Paris, 1864), vol. i. pp. 214–216. | publisher=New York: Vanguard Printings | url=http://www.revoltlib.com/?id=217}}&lt;/ref&gt;

=== ABŞ İstiqlaliyyət mharibəsinin təsiri ===

Nekkerin qarşılaşdığı ən ciddi maliyyə problemlərindən biri [[ABŞ İstiqlaliyyət müharibəsi]] və bunun nəticəsində yaranan dövlət borcu olmuşdur. Bu müharibə, Nekker istisna olmaqla, demək olar ki, hər bir fransız tərəfindən rəğbətlə qarşılanırdı.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=870}} İlk dəfə olaraq kral vergiləri artırmadan müharibə aparırdı.{{sfn|Aftalion|1990|p=23}} Fransa bu hərbi kampaniyadakı iştirakını, demək olar ki, tamamilə bələdiyyə istiqrazları hesabına maliyyələşdirdiyi üçün, Nekker müharibə uzandıqca bunun ölkə büdcəsi üçün ağır nəticələri olacağı barədə xəbərdarlıq etmişdir. Müharibə dövlətə artıq təxminən 1.5 milyard livrə başa gəlmişdi və həm hərb naziri [[Aleksandr Mari Leonor de Sen-Moris de Monbarre]], həm də dənizçilik naziri [[Antuan de Sartin]] ona qarşı xüsusilə düşmən mövqe nümayiş etdirirdilər.{{sfn|Aftalion|1990|p=24}}

Nekker kralı əmin etmişdi ki, vergiləri artırmadan prosesi borclanma vasitəsilə maliyyələşdirmək mümkündür. Maliyyə məsələlərində Nekkerin siyasəti bir neçə prinsipə əsaslanırdı. O hesab edirdi ki, adi büdcə balanslaşdırıldığı təqdirdə dövlət istədiyi qədər borc götürə bilər. Həm [[praqmatizm]], həm də prinsipial səbəblərdən vergilərin artırılması müzakirə mövzusu olmadığı üçün, xüsusilə maliyyə idarəçiliyini islah etmək və xərcləri azaltmaq yolu ilə vergi gəlirlərinin səmərəliliyini artırmaq lazım idi. Buna nail olmaq üçün görülən tədbirlər olduqca ənənəvi xarakter daşıyırdı: Kral Evinin xərclərinin azaldılması, sui-istifadələrin və eyni vaxtda bir neçə yerdən ödəniş alma hallarının qarşısını almaq üçün təqaüdlərin yenidən nəzərdən keçirilməsi, gəlir bəyannamələrinin yoxlanılması və əyalət məclislərinin vergi müqavilələrinin (abonementlərinin) təftiş edilməsi. Bu tədbirlər dövlətə 1.6 milyon livr həcmində əlavə gəlir qazandırmışdır.&lt;ref name=&quot;luthy1963&quot;&gt;Herbert Luthy, ''La Banque protestante en France, de la révocation de l'édit de Nantes à la Révolution'', critique de [[Jean Bouvier]], Économies, Sociétés, Civilisations, 1963.&lt;/ref&gt;

Müharibə xərclərini qarşılamaq üçün Nekker kifayət qədər böyük məbləğdə — təxminən 530 milyon livr həcmində borc götürmüşdür. Dövlətin kredit reytinqi həmin dövrdə son dərəcə aşağı olduğu üçün bu borclar yüksək faizlərlə alınmışdı. Buna görə də lotereyalı borclar və ya ömürlük rentalar kimi baha başa gələn üsullara müraciət etmək zərurəti yaranmışdı. 1780-ci ildə Nekker öz nazirliyinin vəsaitlərini israf etməkdə və ona məlumat vermədən borc öhdəlikləri buraxmaqda ittiham olunan dənizçilik naziri Antuan de Sartinin vəzifəsindən kənarlaşdırılmasına nail olmuşdur.&lt;ref name=&quot;luthy1963&quot; /&gt;

Nekerin götürdüyü borcların böyük hissəsi — 530 milyon livrdən 386 milyonu ömürlük rentaların təsisi formasında buraxılmışdı. Ömürlük rentaların yeddi əsas buraxılışından o, 1777-ci ildə bir və ya iki nəfərin ömrünə bağlanan müqavilələr vasitəsilə 260 milyon livr vəsait əldə etmişdir. Bu müqavilələr bir nəfər üçün 10%, iki nəfər üçün isə 8.5% dərəcəsi ilə hesablanırdı. 1779-cu ildə daha çox abunəçi cəlb etmək məqsədilə o, oxşar faiz dərəcələrini saxlamaqla müqavilələrin şərtlərini üç, hətta dörd nəfərə qədər genişləndirmişdir. Nekkerin rəqibləri tərəfindən onun gizli maraqlarının olduğu iddia edilən &quot;Girardot&quot; Bankı təkbaşına 14 milyonluq abunə yazılmışdır. Böyük investorlar Nekerin nəzərə almadığı hesablama reallığını gizli saxlayırdılar: onlar bu müqavilələri sağlam olduğu bilinən ailələrə yenidən satır, həmin ailələr isə bu öhdəlikləri yeddi-on yaşlı uşaqların adına rəsmiləşdirirdilər. Bu üsul 1780-ci illərin böyük spekulyasiya dalğalarında mərkəzi rol oynamışdır. Robert Harrisin hesablamalarına görə, Neker əyalət məclisləri və vasitəçi qurumlar vasitəsilə 5%-lə 150 milyonluq daimi rentaların buraxılması da daxil olmaqla, illik orta hesabla 6 % dərəcəsi ilə borclanmışdır, lakin müharibə illəri irəlilədikcə bu dərəcə getdikcə yüksəlmiş, 1777-ci ilin yanvar ayında lotereya formasında buraxılan ilk borc zamanı 7.5% olduğu halda, 1781-ci ilin fevralında ömürlük rentalar formasında buraxılan dördüncü və sonuncu böyük borclanma zamanı vergi azadlığı ilə birlikdə bir nəfərin ömrü üçün 10 %-ə qədər çatmışdır.&lt;ref name=&quot;luthy1963&quot; /&gt;

1781-ci ildə [[ABŞ]]-nin müflis elan edilməsindən sonra [[ABŞ Konqresi]] [[Robert Morris (maliyyəçi)|Robert Morris]]i maliyyə müvəkkili təyin etmişdir. 1783-cü ildə Morris ABŞ-nin ən böyük xarici kreditoru olan Fransaya faiz ödənişlərini dayandırmışdır. Bu hadisə Nekkeri alternativ maliyyə mənbələri axtarmağa məcbur etmişdir. [[Nikolaas van Staphorst]] Nekkerə [[Amsterdam]] kapital bazarları vasitəsilə Fransa borcunun tamamilə və itkisiz kompensasiya edilə biləcəyini bildirmişdir. Van Staphorst qardaşları ABŞ istiqrazlarını satın almaq təklifini irəli sürmüşdülər. Nekker bu təklifə müsbət yanaşsa da, girov və böyük bir investisiya bankının təminatını tələb etmişdir. Təminat və rəsmi bank zəmanəti olmadığı üçün Nekker bu təklifi qəbul etməyi qeyri-mümkün hesab etmişdir.&lt;ref name=&quot;Veru&quot; /&gt;

1785-ci ildə [[Bencamin Franklin]]i Fransadakı ABŞ səfiri və [[Con Adams]]ı Avropadakı ABŞ maliyyəsinin rəhbəri kimi əvəz edən [[Tomas Cefferson]] Van Staphorstun nümayəndələri ilə Fransa maliyyə naziri arasındakı bu görüşdən yalnız 1786-cı ilın noyabrında xəbər tutmuşdur. Bu barədə məlumat ona [[cenevrə]]əsilli amerikapərəst bankir [[Etyen Klavyer]] tərəfindən göndərilən redaktə olunmuş sənəd vasitəsilə çatdırılmışdır.&lt;ref name=&quot;Veru&quot;&gt;{{Cite journal |last=Veru |first=Peter Theodore |date=2021-07-15 |title=The French bonds: the little-known bidding war for France's holdings in American debt, 1786–1790 |journal=Financial History Review |volume=28 |issue=2 |pages=259–280 |doi=10.1017/S096856502100010X |via=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt;

Növbəti il ərzində böhranın qarşısını almaq üçün hollandiyalı bankirlər xəzinəyə kifayət qədər vəsait ayırmışdılar. 1788–1789-cu illərin qışı tarixin ən sərt qışlarından biri olmuş və 1789-cu ilin yayına qədər əhali ciddi aclıqdan əziyyət çəkmişdir. Nekker şəxsən müdaxilə edərək Amsterdamın &quot;[[Hope &amp; Co.]]&quot; bankı ilə Fransa kralını taxılla təmin etmək üçün uğurlu danışıqlar aparmışdır.&lt;ref name=&quot;Buist&quot;&gt;{{Cite book |last=Buist |first=Marten Gerbertus |url=https://books.google.com/books?id=zbIjCQAAQBAJ |title=At Spes non Fracta: Hope &amp; Co. 1770–1815 |date=2012 |publisher=Springer |isbn=9789401188586 |pages=46}}&lt;/ref&gt;{{sfn|d'Haussonville|2004|p=156}} Bu əməliyyatda o, kral xəzinəsindəki 2.4 milyon livr vəsaiti girov kimi istifadə etmişdir.&lt;ref name=&quot;Privatleben&quot;/&gt;{{rp|83}}

== Yeganə qeyri-zadəgan nazir ==
[[File:France-Britain-Freedom-Slavery-Gillray.jpeg|300px|thumb|right|1789-cu ildə çəkilmiş bu [[qravür]]də [[Ceyms Gillrey]] 1789-cu ildə Nekkerin (solda, oturmuş vəziyyətdə) qələbəsini karikatura şəklində təsvir edir və onun azadlığa mənfi təsirini [[Britaniya imperiyası]]nda [[Kiçik Vilyam Pitt]]in təsiri ilə müqayisə edir. Fransada &quot;[[Azad iradə|Azadlıq]]&quot;, Britaniyada isə &quot;[[Köləlik]]&quot; başlığı var.]]
[[File:Révolution française. Caricature, satire sur l'abolition des privilèges, la fin des abus sous le règne de Louis XVI. Nec, G.22304.jpg|300px|thumb|right|1789-cu ildə [[Jan Mari Miksel]] tərəfindən çəkilmiş karikaturada &quot;{{lang|fr|tres haut et tres puissant seigneur des Abus}}&quot; ({{lit|və ya çox yüksək və qüdrətli sui-istifadə hökmdarı}}) fiqurunun alleqorik ölümü qeyd olunur. Nekker tabutun arxasında Fransa cəmiyyətinin hər yerindən olan vətəndaşlar, eləcə də [[Jan Kalas]] və [[Janna Dark]] da daxil olmaqla ədalətsizliyin qurbanları ilə əhatə olunmuş şəkildə aparılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mixelle |first=Jean Marie |date=1789 |title=Révolution française. Caricature, satire sur l'abolition des privilèges, la fin des abus sous le règne de Louis XVI. Necker sort du château de Versailles. 1789. |url=https://www.parismuseescollections.paris.fr/fr/musee-carnavalet/oeuvres/revolution-francaise-caricature-satire-sur-l-abolition-des-privileges-la#infos-principales |access-date=13 January 2026 |website=Musée Carnavalet, Histoire de Paris |quote=Convoy de tres haut et tres puissant seigneur des Abus mort sous le regne de de Louis XVI ce quatre may 1789... [sic] (Titre d'origine (salon ou exposition))... |trans-quote=Procession of the very high and powerful Lord of Abuses, who died under the reign of Louis XVI on 4 May 1789... [sic] (from the Original title (salon or exhibition))...}}&lt;/ref&gt;]]

İkinci fəaliyyət dövrü başlandığı vaxtda Nekker artıq daha məhdud bir monarxiya qurulmasını arzulayır və Baş Ştatların səlahiyyətlərinin artırılmasını dəstəkləyirdi.&lt;ref name=&quot;Hardman2&quot;&gt;{{Cite book |last=Hardman |first=John |title=Overture to Revolution: The 1787 Assembly of Notables and the Crisis of France's Old Regime |date=2010 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |pages=227 |chapter=Chapter 7: The Easter Crisis |doi=10.1093/acprof:oso/9780199585779.003.0008 |via=Oxford Academic}}&lt;/ref&gt; [[Pyotr Kropotkin]]in qeyd etdiyinə görə, Nekker onsuz da süquta doğru gedən rejimin sarsılmasına kömək etmiş, lakin bu süqutun inqilaba çevrilməsinin qarşısını almaqda aciz qalmışdır. Kropotkin tərəfindən ehtimal olunur ki, o, yaxınlaşmaqda olan bu təhlükəni heç hiss də etmirdi.&lt;ref name=&quot;Kropotkin4&quot;&gt;{{cite book | title=The Great French Revolution, 1789–1793 | chapter=Chapter 6 | author=Peter Kropotkin | year=1909 | translator=N. F. Dryhurst | publisher=New York: Vanguard Printings | url=http://www.revoltlib.com/?id=218}}&lt;/ref&gt;

Xalqın rəğbətini qazanmaq məqsədilə Nekker &quot;[[Üçüncü təbəqə]]&quot;nin nümayəndəlik sayını ikiqat artırmağa nail olmuşdur. Beləliklə, &quot;Üçüncü təbəqə&quot; digər iki silk ilə eyni sayda deputat mandatına sahib olmuşdur. Onun 5 may 1789-cu ildə Baş Ştatların açılışındakı çıxışı maliyyə sağlamlığı, konstitusiyalı monarxiya, həmçinin institusional və siyasi islahatlar kimi fundamental problemlərə həsr olunmuş və üç saat davam etmişdir. Soyuqdəymədən əziyyət çəkən Nekker çıxışının on beşinci dəqiqəsində mətnin qalan hissəsini oxumağı Kənd Təsərrüfatı Cəmiyyətinin katibindən xahiş etmişdir.&lt;ref name=&quot;Lenotre&quot;&gt;{{Cite book |last=Lenotre |first=G. |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Robespierre_et_la_«_Mère_de_Dieu_»/1#cite_note-81 |title=Robespierre et la « Mère de Dieu » |publisher=Perrin et Cie |year=1926 |pages=36 |access-date=2024-04-22}}&lt;/ref&gt; O, nümayəndələri qrup mənafelərini bir kənara qoymağa və millətin ümumi, uzunmüddətli maraqlarını nəzərə almağa çağırmışdır. Nekker nümayəndələri fraksiya maraqlarını bir kənara qoymağa və millətin ümumi, uzunmüddətli maraqlarını nəzərə almağa çağırmışdır. Şəxsi rəqabət və radikal tələblərin yerini praqmatik mülayimlik və barışıq ruhu tutmalı olduğunu bildirmişdir.{{sfn|Craiutu|2012|pp=119–121}} O, çıxışını belə bir fikirlə yekunlaşdırmışdır: &quot;sonda yalnız zamanın nail ola biləcəyi nəticələrə qısqanclıq göstərilməməli və müəyyən məsələlərin həlli zamanın öhdəsinə buraxılmalıdır; çünki qeyri-kamil görünən hər şeyi dərhal islah etməyə cəhd göstərilməsi işin zəif nəticələrlə yekunlaşmasına gətirib çıxara bilər&quot;.{{sfn|Harris|1986|pp=433–434}}

[[Saymon Şama]]nın fikrinə görə, Nekker Baş Ştatları hökuməti islah etmək üçün yox, daha çox administrasiyanın işini asanlaşdırmaq məqsədilə yaradılmış bir vasitə hesab edirdi.{{sfn|Schama|1989|pp=345–346}} İki həftə sonra Nekker kralı Britaniyadakı sistemə bənzər bir konstitusiya qəbul etməyə razı salmağa çalışmış və hər şey çox gec olmadan zəruri güzəştlərə getməyi ona qətiyyətlə tövsiyə etmişdir.{{sfn|Craiutu|2012|p=123}} [[Fransua Minye]]nin qeyd etdiyinə görə, o, ruhanilər ilə zadəganları bir palatada, üçüncü təbəqəni isə digər palatada birləşdirməklə silklərin sayını azaltmağa və İngiltərə idarəetmə formasının tətbiqinə nail olmağa ümid edirdi.&lt;ref name=&quot;Mignet&quot;&gt;[http://www.gutenberg.org/cache/epub/9602/pg9602-images.html History of the French Revolution from 1789 to 1814 by M. Mignet]&lt;/ref&gt; Nekker krala xəbərdarlıq etmişdir ki, imtiyazlı təbəqələr geri addım atmayacağı təqdirdə Baş Ştatlar süqut edəcək, vergilər ödənilməyəcək və hökumət müflis olacaqdır.{{sfn|Durant|Durant|1967|p=958}}

17 iyun 1789-cu ildə yeni yaradılmış Milli Assambleya ilk qərarı ilə mövcud olan bütün vergiləri qeyri-qanuni elan etmişdir. Nekkerin bu görünməmiş qərarın verə biləcəyi nəticələrdən ciddi narahatlıq keçirmək üçün əsaslı səbəbləri var idi.{{sfn|Craiutu|2012|p=124}} İyunun 23-də kral Şurada Assambleyanın buraxılması barədə təklif irəli sürmüşdür. İyulun 11-də kral Nekkerə dərhal ölkəni tərk etməyi əmr etmişdir. Jan Lüzakın qeyd etdiyinə görə, Nekker və həyat yoldaşı həmin vaxt parkda gəzintidə olmuş, daha sonra isə axşam saat yeddidə Sent-Uendəki mülklərinə getmək üçün faytonlarına minmişdilər.&lt;ref name=&quot;Gazette1&quot;&gt;Gazette de Leyde – Livraison n° 58 du 21 juillet 1789&lt;/ref&gt; Ertəsi gün bu xəbər yayıldıqda [[Kamil Demulen]] kəskin qəzəblənmişdir. Nekker və Orlean hersoqunun mumdan hazırlanmış büstləri küçələrlə Tüilri sarayına qədər gətirilmişdir. Kral Qvardiyasının bu büstləri salamlamaq əvəzinə nümayişçilərə atəş açmağa üstünlük verdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;Spies-Gans&quot;&gt;{{Cite journal |last=Spies-Gans |first=Paris Amanda |date=2017 |title='The Fullest Imitation of Life': Reconsidering Marie Tussaud, Artist-Historian of the French Revolution |url=https://www.journal18.org/issue3/the-fullest-imitation-of-life-reconsidering-marie-tussaud-artist-historian-of-the-french-revolution/ |journal=Journal18 |issue=3|doi=10.30610/3.2017.8 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Əks-inqilab təhlükəsinin yaranması xalqı silaha sarılmağa və 14 iyulda [[Bastiliyanın alınması|Bastiliya qalasını ələ keçirməyə]] sövq etmişdir.&lt;ref name=&quot;Godechot&quot;&gt;{{Cite book |last=Godechot |first=Jacques |url=https://archive.org/details/takingofbastille0000gode |title=The Taking of the Bastille: July 14th, 1789 |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1970 |translator-last=Stewart |translator-first=Jean |url-access=registration |via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; Kral və Assambleya 16 iyul tarixli məktubla xalq arasında böyük populyarlığı olan Nekkeri üçüncü dəfə nazir vəzifəsinə geri çağırmışdır.&lt;ref name=&quot;Necker1&quot;&gt;{{Cite book |last=Necker |first=Jacques |url=https://books.google.com/books?id=CVwPAAAAQAAJ |title=De la Révolution française |publisher=Maret |year=1797 |volume=2 |location=Paris |pages=13 |language=French}}&lt;/ref&gt; Neker iyulun 23-də Bazeldən bu çağırışa cavab vermişdir. O, qardaşına yazdığı məktubda yenidən uçuruma doğru getdiyini bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;Brief&quot;&gt;{{Cite book |last=de Conches |first=Félix Feuillet |url=https://books.google.com/books?id=j1e4_5YV6VUC |title=Briefe und Urkunden von Ludwig XVI., Marie Antoinette und Madame Elisabeth: nach den Original-Handschriften |publisher=Rud. M. Rohrer |year=1864 |volume=1 |location=Brünn |pages=410 |language=German}}&lt;/ref&gt; Onun xələfi olan 74 yaşlı [[Jozef Fullon de Due]] iyulun 22-də fənər dirəyindən asılaraq edam edilmişdir. Nekkerin iyulun 29-da Versala daxil olması xalq tərəfindən bir bayram günü kimi qeyd olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Gazette2&quot;&gt;Gazette de Leyde – Livraison n° 63 du 7 août 1789&lt;/ref&gt; Neker iyulun əvvəlində Paris və ətrafında cəmləşmiş qoşunların komandanı təyin edildikdən sonra həbs olunmuş baron [[Pyer Viktor de Bezanval]]ın əfv edilməsini tələb etmişdir.&lt;ref name=&quot;Blanc&quot;&gt;{{Cite book |last=Blanc |first=Louis |url=https://books.google.com/books?id=bKo7AAAAMAAJ |title=History of the French Revolution of 1789 |publisher=Lea &amp; Blanchard |year=1848 |volume=1 |location=Philadelphia |pages=568}}&lt;/ref&gt;

Milli Assambleya tərəfindən [[feodalizm]]in ləğv edildiyi 4 avqust 1789-cu il tarixində Nekerin can vergisi yığanların artıq çarəsiz vəziyyətdə qaldıqlarını bəyan etdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;Kropotkin5&quot;&gt;{{cite book | title=The Great French Revolution, 1789–1793 | chapter=Chapter 15 | author=Peter Kropotkin | year=1909 | translator=N. F. Dryhurst | publisher=New York: Vanguard Printings | url=http://www.revoltlib.com/?id=227}}&lt;/ref&gt;

=== Asinyatlar ===
[[File:FRA-A39-Domaines Nationaux-100 livres (1790).jpg|300px|thumb|right|&quot;Domaines Nationaux&quot; tərəfindən erkən Fransa əskinas buraxılışı. 100 livr üçün təyinat. 1790-cu il.]]

Vergi gəlirlərinin sürətlə azalması fonunda Nekker olduqca çarəsiz vəziyyətdə qalmışdır.&lt;ref name=&quot;Mignet&quot; /&gt; Taleyranın qeyd etdiyinə görə, ölkədə kredit sistemi tamamilə iflic olmuşdu. Mirabo büdcə kəsirini bir çox dəyişikliklərin reallaşmasına imkan yaratdığı üçün &quot;millətin xəzinəsi&quot; adlandırırdı. Sentyabr ayına qədər dövlət xəzinəsi tamamilə boşalmışdır.{{sfn|Crouzet|de Larosière|1993|pp=97–98}} Marat paytaxtın çörəksiz qalması üçün Nekkerin hər tərəfdəki bütün taxılı satın aldığını iddia etmiş, mövcud aclığa görə şəxsən onu ittiham etmişdir.{{sfn|Michelet|1864|p=248}} Taleyran &quot;milli mülklərin&quot; yenidən millətə qaytarılması təklifini irəli sürmüşdür.{{sfn|Crouzet|de Larosière|1993|p=101}} 1789-cu ilin noyabrında kilsə mülkləri dövlət tərəfindən müsadirə edilmişdir. Nekker &quot;Caisse d'Escompte&quot; bankından borc götürməyi təklif etmişdir, bu özəl bankı İngiltərə Bankına bənzər bir mərkəzi dövlət bankına çevirmək cəhdi uğursuzluqla nəticələnmişdir.{{sfn|Crouzet|de Larosière|1993|pp=104–105}}{{sfn|Aftalion|1990|p=64}} Ümumi bir müflisləşmə qaçılmaz görünürdü.{{sfn|Aftalion|1990|p=59}}&lt;ref name=&quot;Spang&quot;&gt;{{Cite book |last=Spang |first=Rebecca L. |url=https://books.google.com/books?id=fY_uBQAAQBAJ |title=Stuff and Money in the Time of the French Revolution |date=2015 |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674745421 |location=Cambridge, Mass.}}&lt;/ref&gt; Mirabo Lafayetə Nekeri vəzifəsindən devirməyi təklif etmişdir.{{sfn|Michelet|1864|p=288}} 21 dekabr 1789-cu ildə ilk fərman səsvermədən keçmiş və buna əsasən, 1790-cı ilin aprelində hər biri 1,000 livr dəyərində olan, beş faiz dərəcəsi ilə faiz gətirən, həmçinin satılacaq milli mülklərin hərrac gəlirləri ilə təminat altına alınan 400 milyon asinyat həcmində borc sertifikatının buraxılması qərara alınmışdır. Dövlət asinyat üzrə öhdəliklərini ödədikdən sonra həmin kağızlar məhv edilməli və ya yandırılmalı idi. Mart ayında feodal hüquqları müsadirə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Numiscorner&quot;&gt;[https://www.numiscorner.com/blogs/news/the-french-revolution-the-assignats-and-the-counterfeiters The French Revolution, the Assignats, and the Counterfeiters]&lt;/ref&gt;

Pyotr Kropotkinin qeyd etdiyinə görə, xalqın və ən yoxsul təbəqələrin mənafelərini açıq şəkildə müdafiə etdiyi üçün, 1790-cı ilin yanvarında Neker [[Jan-Pol Marat]] barəsində həbs qərarı çıxarılmasına nail olmuşdur. Nəticədə, Marat Londona qaçmaq məcburiyyətində qalmışdır.&lt;ref name=&quot;Kropotkin6&quot;&gt;{{cite book | title=The Great French Revolution, 1789–1793 | chapter=Chapter 28 | first=Peter | last=Kropotkin | year=1909 | translator-first=N. F. | translator-last=Dryhurst | publisher=New York: Vanguard Printings | url=http://www.revoltlib.com/?id=240}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walter&quot;&gt;{{cite book|first=Gérard |last=Walter|title=Marat|url=https://books.google.com/books?id=yxmH8MCZNnMC&amp;pg=PT56|year= 2012|publisher=Albin Michel|isbn=978-2-226-26096-3|pages=56–59}}&lt;/ref&gt; 10 mart 1790-cı ildə [[Jerom Petion de Vilyonöv]]ün təklifi ilə kilsə mülklərinin idarəçiliyi bələdiyyələrə dövr edilmişdir.{{sfn|Crouzet|de Larosière|1993|p=110}} Eyni zamanda, [[Etyen Klavyer]] milli sərvəti təmsil edən və rəsmi ödəniş vasitəsi (qanuni tədiyyə vasitəsi) kimi fəaliyyət göstərən böyük həcmdə asinyatların buraxılması üçün lobbiçilik fəaliyyəti aparmışdır.&lt;ref name=&quot;Whatmore&quot;&gt;{{Cite journal |last=Whatmore |first=Richard |title=Commerce, Constitutions, and the Manners of a Nation: Etienne Clavière's Revolutionary Political Economy, 1788–1793 |journal=History of European Ideas |date=1996 |volume=22 |issue=5–6 |pages=351–368 |doi=10.1016/S0191-6599(96)00013-7 }}&lt;/ref&gt; Gündəlik həyatda istifadə üçün daha kiçik nominallara ehtiyac yaranmış və bu təcrübə bütün Fransaya yayılmışdır.{{sfn|Aftalion|1990|p=95}} 17 aprel 1790-cı ildə 200 və 300 livrlik yeni əskinaslar rəsmi ödəniş vasitəsi elan edilmiş, lakin onların faiz dərəcəsi üç faizə endirilmişdir.{{sfn|Schama|1989|pp=499, 536}} Asinyatların sikkə qıtlığını kompensasiya edəcəyi,{{sfn|Aftalion|1990|p=xii}} həmçinin sənaye və ticarəti canlandıracağı gözlənilirdi.{{sfn|Aftalion|1990|pp=80, 95}}

1790-cı ilin mayında feodal və kilsə mülkləri asinyatlar müqabilində satışa çıxarılmışdır. Mori, Kazales, Berqas və d'Epremesnil kimi konstitusiyalı monarxiya tərəfdarları bu addıma qarşı çıxmışdılar. Konventdəki deputatlar kağız pulların növbəti buraxılışları üçün (19 iyun və 29 iyul tarixlərində) zəmanət hazırlamışdılar.{{sfn|Aftalion|1990|p=76}} Ötən ilin vergilərinin yarısı hələ də toplanmamışdı. Gəliri 400 livrdən çox olan vətəndaşlar öz bələdiyyələrinə gedərək vergi borclarını ödəməyə çağırılmışdılar. Bu tədbir də qəti çarə olmadığı üçün Nekker öz cenevrəli bankir dostlarından yaranmış gecikmələri ödəməyi xahiş etmişdir, lakin Assambleya bu təklifi rədd etmişdir.{{sfn|Crouzet|de Larosière|1993|p=99}} Siyasi səhnə artıq hay-küylü tamaşaçılar, emosional hakimlər və idarəolunmaz təhrikçilər tərəfindən idarə olunurdu.{{sfn|Craiutu|2012|p=130}} Nekker öz broşürlərində Jan-Pol Marat, qəzetində isə [[Jak-Rene Eber]] tərəfindən davamlı olaraq hücumlara məruz qalırdı. Assambleyada həlledici rol oynayan qraf Mirabo isə onu tam bir maliyyə diktaturası qurmaqda ittiham etmişdir.{{sfn|Schama|1989|pp=499, 536}} Mirabonun fikrinə görə, asinyatlara şübhə ilə yanaşmaq birbaşa inqilaba şübhə ilə yanaşmaq demək idi.&lt;ref name=&quot;Levasseur&quot;&gt;{{Cite journal |last=Levasseur |first=J. |date=1894 |title=The Assignats: A Study in the Finances of the French Revolution |url=https://www.jstor.org/stable/1819467 |journal=Journal of Political Economy |volume=2 |issue=2 |pages=183 |jstor=1819467 }}&lt;/ref&gt;

Avqust ayının sonunda hökumət yenidən ağır vəziyyətə düşmüş və ilk buraxılışdan dörd ay sonra bütün vəsaitlər tükənmişdir. Mirabonun müəllimi Monteskyu-Fezansak Assambleyaya hesabat təqdim etmişdir. Hesabata görə, asinyatlardan yalnız kilsə mülklərinin ödənişində istifadə edilməli deyildi.{{sfn|Aftalion|1990|p=77}}

Monteskyu, ehtimal ki, Assambleyanı razı salmaq üçün ödənilməli olan borcun məbləğını həddindən artıq şişirtmişdi.{{sfn|Aftalion|1990|p=78}} 27 avqust 1790-cı ildə Assambleya ilin sonuna qədər rəsmi ödəniş vasitəsinə çevriləcək daha 1.9 milyard asinyatın buraxılması barədə qərar qəbul etmişdir. Nekker Assambleyanı bu addımdan çəkindirməyə çalışaraq, istənilən nəticəyə nail olmaq üçün digər vasitələrin tapıla biləcəyini qeyd etmiş və bu qərarın dəhşətli fəsadlar törədəcəyini qabaqcadan xəbər vermişdir, lakin Nekker onun ən güclü rəqibi olan və &quot;milli valyuta&quot; buraxılmasını tələb edən qraf Mirabo tərəfindən dəstəklənməmiş və həmin gün Mirabo qalib gəlmişdir.&lt;ref name=&quot;White&quot;&gt;{{Cite news |last=White |first=A.D. |date=1878-08-02 |title=The Assignat |url=https://aadl.org/node/307527 |work=Michigan Argus}}&lt;/ref&gt; Nekkeri qorxutmaq və ona qarşı şüarlar səsləndirmək üçün bəzi kütlələr onun üzərinə göndərilmişdir.{{sfn|Michelet|1864|p=487}} Nekkerin qeyd etdiyinə görə, bütün resurslar tükəndiyi üçün Assambleya kağız pul çap etmək məcburiyyətində qalmışdı.{{sfn|Aftalion|1990|pp=84–85}} O, 3 sentyabrda öz istifasını təqdim etmişdir.{{sfn|de Staël|1818|pp=256–258}} O, 1.9 milyardlıq nəhəng və təhlükəli buraxılış həcmini 800 milyona qədər endirməyə nail olmuşdur, ona qarşı edilən hücumlar istifasına ciddi təsir göstərmişdir.{{sfn|Crouzet|de Larosière|1993|p=115}}&lt;ref name=&quot;Necker3&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=-41YAAAAcAAJ&amp;q=assignats+&amp;pg=PA17 Histoire de la révolution française: depuis l'Assemblée des notables ... by Jacques Necker, p. 35]&lt;/ref&gt; Nekker vəzifədən yalnız asinyatın rəsmi ödəniş vasitəsi edilməsi qərarına görə uzaqlaşmamışdır. Kağız pul çapı seçimi ilə yanaşı, mövcud siyasi müqavimət də onun bu addımı atmasında əsas motivasiya rolunu oynamışdır.&lt;ref name=&quot;Martin&quot;&gt;{{Cite book |last=Martin |first=Henri |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6536631q/f1n714.pdf?download=1 |title=Histoire de Révolution française de 1789 a 1799 |publisher=Jouvet et Cie |location=Paris |pages=214 |language=French |format=PDF |via=BNF}}&lt;/ref&gt;

Assambleya dövlət xəzinəsini bundan sonra birbaşa özünün idarə edəcəyini bəyan etmişdir.{{sfn|Michelet|1864|p=487}} Nekker dividendlərin ödənilməsi nəzərdə tutulan bu kağız pulların tezliklə heç bir dəyərinin qalmayacağını qabaqcadan xəbər vermişdir. Dü Pon de Nemur isə asinyat emissiyasının çörəyin qiymətini ikiqat artıracağından ehtiyat edirdi.&lt;ref name=&quot;Dillaye&quot;&gt;{{Cite book |last=Dillaye |first=Stephen Devalson |url=https://books.google.com/books?id=2FFDAAAAYAAJ |title=The Money and the Finances of the French Revolution of 1789: Assignats and Mandats : a True History : Including an Examination of Dr. Andrew D. White's &quot;Paper Money Inflation in France&quot; |publisher=Henry Carey Baird &amp; Co. |year=1877 |location=Philadelphia |pages=18}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Aftalion|1990|pp=84–81}} Asinyat çap etmək üçün heç kimin real hüququ olmadığı halda, tezliklə hər kəsin bu işlə məşğul olmağa başlayacağı bildirilirdi.&lt;ref name=&quot;Spang&quot; /&gt; Asinyatların buraxılmasına məsul olan Monteskyu-Fezansak da birja spekulyasiyalarından və açgözlüklərin baş qaldırmasından qorxurdu.&lt;ref name=&quot;Montesquiou&quot;&gt;{{Cite book |last=de Montesquiou-Fézensac |first=François-Xavier-Marc-Antoine |author-link=François-Xavier-Marc-Antoine de Montesquiou-Fézensac |url=https://books.google.com/books?id=fe-zSeIAwA4C |title=Opinion de M. de Montesquiou sur les assignats-monnoie |publisher=l'Assemblée Nationale |year=1790 |pages=3 |language=French}}&lt;/ref&gt; Bütün faiz ödənişlərini dayandıran 14 oktyabr tarixli bəyannamə ilə asinyatlar tamamilə təminatsız kağız pula çevrilmişdir.&lt;ref name=&quot;HET&quot;&gt;{{Cite web |last=Fonseca |first=Gonçalo L. |title=Jacques Necker, 1732–1804 |url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/necker.htm |access-date=2024-04-22 |website=The History of Economic Thought}}&lt;/ref&gt;

Nekkerin maliyyə vəziyyətini sabit saxlamaq üçün göstərdiyi səylər səmərəsiz olmuşdur. Onun xalq arasındakı nüfuzu itmiş və o, zədələnmiş bir reputasiya ilə istefa vermişdir.{{sfn|Furet|Ozouf|1989|p=288}}&lt;ref name=&quot;Doyle&quot;&gt;{{Cite book |last=Doyle |first=William |title=The French Revolution: A Very Short Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=9780192853967}}&lt;/ref&gt; Nekker dövlət xəzinəsində iki milyon livr vəsait qoyaraq ölkədən ayrılmış və bu məbləğin beşdə bir hissəsini özü ilə aparmışdır.&lt;ref name=&quot;Necker4&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=-41YAAAAcAAJ&amp;q=assignats+&amp;pg=PA17 Histoire de la révolution française: depuis l'Assemblée des notables ... by Jacques Necker, p. 31]&lt;/ref&gt;

== Təqaüddə ==
[[File:CH-NB - Coppet, Château de Coppet, vue partielle - Collection Max van Berchem - EAD-8736.tif|thumb|Koppe qəsri.]]

Mürtəce meyillərdə şübhəli bilinən Nekker şərqə — Arsi-sür-Ob və Vezula doğru səyahət etmiş, lakin burada həbs olunmuşdur. Buna baxmayaraq, 11 sentyabrda ona ölkəni tərk etməsinə icazə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Necker5&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=4MYxAQAAMAAJ&amp;dq=Jacques+Necker+Arcis-sur-Aube&amp;pg=PA373 Historical Review of the Administration of Mr. Necker by Jacques Necker, p. 373]&lt;/ref&gt; [[Koppe qəsri]]ndə o, siyasi iqtisad və hüquq məsələləri ilə məşğul olmuşdur. 1792-ci ilin sonunda [[XVI Lüdovik]]ə qarşı aparılan məhkəmə prosesinə dair bir broşür dərc etdirmişdir. Nekkerlər ailəsi [[Cenevrə]]də heç də xoş qarşılanmamışdılar. Fransalı mühacirlərin bir çoxu onları [[yakobinlər|yakobinçi]] hesab edir, [[İsveçrəlilər|isveçrəli]] yakobinçilərin bir çoxu isə onların mühafizəkar olduğunu düşünürdü.&lt;ref name=&quot;Encyclopedists&quot;&gt;{{Cite web |url=https://artflsrv03.uchicago.edu/philologic4/kafker/navigate/1/98/ |title=The Encyclopedists as individuals: a biographical dictionary of the authors of the Encyclopédie |access-date=30 November 2018 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006213453/https://artflsrv03.uchicago.edu/philologic4/kafker/navigate/1/98/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

İlk vaxtlar Rollda yaşayan Nekkerlər ailəsi Cenevrədə inqilabi hökumətin qurulmasından sonra [[Bolyo qəsri]] daxilindəki bir mənzilə köçmüşdülər.&lt;ref name=&quot;Gibbon&quot;&gt;{{Cite book |last=Gibbon |first=Edward |author-link=Edward Gibbon |url=https://books.google.com/books?id=UJMUAAAAQAAJ |title=The Miscellaneous Works of Edward Gibbon, Esq. With Memoirs of His Life and Writings |publisher=John Murray |year=1814 |editor-last=Sheffield |editor-first=John |volume=2 |location=London |pages=460, 483}}&lt;/ref&gt; Mühacirlərin siyahısına salındıqdan sonra, Nekkerə xəzinədə qoyub getdiyi vəsait müqabilində heç bir faiz ödənişi edilməmişdir.{{sfn|d'Haussonville|2004|pp=156–158}} Onun Şosse-d'Anten küçəsindəki evi, [[Sena çayı]] sahilindəki Sen-Uen mülkü və iki milyon livr vəsaiti Fransa hökuməti tərəfindən müsadirə olunmuşdur.{{sfn|d'Haussonville|2004|pp=162–163}} Özünü həmişə xəstə hesab edən madam Nekker psixi xəstəliyə düçar olmuşdur. Jermena anadan olduqdan bəri o, vəsiyyətnaməsinin ən qorxulu bəndlərinə düzəlişlər edir və ölümündən sonra [[Samuel-Ogüst Tisso]] tərəfindən balzamlanaraq, dörd ay ərzində bir yataq otağında qorunub saxlanılmasını və nümayiş etdirilməsini tələb edirdi. Həyat yoldaşının ölümündən sonra Nekker qızının himayəsi altında yaşamağa davam etmişdir. 1794-cü ilə qədər Fransa saxta asinyatların axınına məruz qalmışdı, lakin Nekkerin dövrü artıq geridə qalmışdı və onun kitablarının xaricdən başqa heç bir yerdə siyasi təsiri yox idi. 1795-ci ildə Jermena sevgilisi [[Benjamin Konstan]] ilə Parisə köçmüşdür, lakin öz iradəsi xaricində geri qayıtmış və Koppet dərnəyinin əsasını qoymuşdur.&lt;ref name=&quot;Baecque&quot;&gt;{{Cite book |last=Baecque |first=Antoine |url=https://books.google.com/books?id=myMn0SrSkioC |title=Glory and Terror: Seven Deaths Under the French Revolution |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=9781136692086 |location=London |pages=194}}&lt;/ref&gt;

1798-ci ilin martında Fransanın İsveçrəyə müdaxiləsi zamanı Bern şəhəri hüquma məruz qalmışdır. Ordu Nekerin malikanəsinin qarşısından keçərkən ona ehtiramla yanaşılmışdır. 1798-ci ilin iyulunda o, mühacirlərin siyahısından çıxarılmışdır.{{sfn|d'Haussonville|2004|p=169}}{{sfn|de Staël|1818|pp=418–420}} Onun Parisin doqquzuncu dairəsində yerləşən evi Julyett Rekamyenin həyat yoldaşına satılmışdır (və ya onun tərəfindən zəbt edilmişdir). 1800-cü ilin iyun ayının əvvəllərində Neker [[Marenqo]] istiqamətinə gedən [[Napoleon]] ilə görüşmüşdür. Napoleon gizli şəkildə ona Fransada monarxiyanı bərpa etmək planları barədə məlumat vermişdir. Nekerin 1802-ci ildə dərc olunmuş &quot;Siyasət və maliyyəyə dair son baxışlar&quot; əsəri birinci konsulu qəzəbləndirmişdir. Nekkerə görə, xalq tərəfindən birbaşa seçkilər olmadan nümayəndəli hökumət mövcud deyil və heç nə bu prinsipdən yayınmağı əsaslandıra bilməz. Nekker sözügedən kitaba görə madam de Stalı Parisdən sürgün etməklə hədələmişdir.{{sfn|d'Haussonville|2004|p=169}}{{sfn|de Staël|1818|pp=35–36, 42, 459}} Nekker daha əvvəl heç vaxt respublika tərəfdarı olmamışdı, lakin ömrünün sonuna yaxın Fransada &quot;vahid və bölünməz&quot; bir respublikanın yaradılması və möhkəmləndirilməsi layihəsi ilə ciddi şəkildə maraqlanmışdır.{{sfn|Craiutu|2012|p=145}} Nekker daha sonra Fransa Konsulluğu dövründə baş verdiyi kimi, Tribunatın ləğv ediləcəyini qabaqcadan xəbər vermişdir. Onun dövlət xəzinəsindən tələb etdiyi iki milyonluq iddiası isə Mühafizəkar Senat tərəfindən tanınmamışdır.{{sfn|d'Haussonville|2004|p=177}}

Nekker 1804-cü ildə vəfat etmişdir. O, Koppet qəsrinin bağında həyat yoldaşının yanında dəfn olunmuşdur. Jermenanın 1817-ci ildəki ölümündən sonra mavzoley tamamilə möhürlənmişdir. [[XVIII Lüdovik]] tərəfindən Sena sahilindəki Sent-Uendə imzalanan 1814-cü ilXartiyası, Nekkerin 14 iyul 1789-cu il inqilabından əvvəl təklif etdiyi azadlığı dəstəkləyən demək, olar ki, bütün maddələri özündə cəmləşdirirdi.{{sfn|d'Haussonville|2004|p=169}}{{sfn|de Staël|1818|p=148}} Bu səbəbdən [[Corc Armstronq Kelli]] onu &quot;Restavrasiya liberalizminin babası&quot; adlandırmışdır.&lt;ref name=&quot;Kelly&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kelly |first1=George A. |title=Liberalism and Aristocracy in the French Restoration |journal=Journal of the History of Ideas |date=1965 |volume=26 |issue=4 |page=510 |doi=10.2307/2708497 |jstor=2708497}}&lt;/ref&gt;

Aurelian Krayutunun qeyd etdiyinə görə, gələcək nəsillər Nekerə qarşı ədalətli davranmamışdır.&lt;ref name=&quot;Craiutu1&quot; /&gt; 11 avqust 1792-ci ildə — Tüilri sarayının alınmasından bir gün sonra, meriyadan bütün büstlər, o cümlədən [[Jan-Antuan Hudon]] tərəfindən hazırlanan Nekerin büstü çıxarılaraq sındırılmışdır.&lt;ref name=&quot;Poulet&quot;&gt;{{Cite book |last=Poulet |first=Anne L. |url=https://books.google.com/books?id=EV0BgrzV-fkC |title=Jean-Antoine Houdon: Sculptor of the Enlightenment |date=2003 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226676470 |location=Chicago |pages=351}}&lt;/ref&gt; Mirabo, markiz de Lafayet, Barnav və Petion kimi Nekker də xalq tərəfindən yalnız müvəqqəti olaraq dəstəklənmişdir.&lt;ref name=&quot;Israel&quot;&gt;{{Cite book |last=Israel |first=Jonathan |title=Revolutionary Ideas: An Intellectual History of the French Revolution from the Rights of Man to Robespierre |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780691151724}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Positive&quot;&gt;{{Cite book |last=Necker |first=Jacques |url=https://dmr.bsu.edu/digital/collection/FrnchRev/id/147 |title=Principes positifs de M. Neker, extraits de tous ses ouvrages |year=1815 |language=French |trans-title=Positive principles of Mr. Neker, extracted from all his works |via=Ball State University Digital Media Repository}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Jak Nekker [[Süzanna Kürşo]] ilə evli idi.&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Неккер, Сюзанна}}&lt;/ref&gt; Toy 1764-cü ildə Parisdə, Hollandiya səfirlərinin iqamətgahının kilsəsində baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=Edouard de |last1=Nervo |first2=Emile |last2=Fernbach|title=Famille Necker|journal=Héraldique &amp; Généalogie|year=1976|language=fr|page=297}}&lt;/ref&gt; 1786-cı ildə Nekkerin qızı Jermen [[İsveç]] baronu [[Erik Maqnust Stal fon Holşteyn]] ilə evlənmişdir. O, sonradan müstəqil şəkildə tanınmış bir şəxsiyyətə və [[Napoleon Bonapart]]ın əsas əleyhdarlarından birinə çevrilmişdir. 22 mart 1814-cü ildə ona atasının dövlət xəzinəsinə qoyduğu sərmayə müqabilində iyirmi bir illik faiz ödənişi vəd edilmişdir. Atasının vəfatından sonra qızı &quot;Cənab Nekerin şəxsi həyatı&quot; adlı əsəri dərc etdirmişdir.{{sfn|d'Haussonville|2004|pp=195, 205}} Nekkerin nəvəsi Ogüst de Stal Jak Nekkerin külliyyatını redaktə edərək nəşrə hazırlamışdır.&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Сталь, Анна-Луиза-Жермена}}&lt;/ref&gt;

Onun botanik olan qardaşıoğlu Jak Nekker [[Albertina Nekker de Sössür]] ilə evlənmişdir. Onlar 1794-cü ildə həyat yoldaşı vəfat etdikdən sonra əmilərinin qayğısına qalmışdılar.&lt;ref name=&quot;Joseph&quot;&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=John E. |title=Saussure |date=22 March 2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199695652 |edition=1st |location=Oxford, U.K |pages=33–38}}&lt;/ref&gt; Onların oğlu geoloq və kristalloqraf [[Lui Alber Nekker]] olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002|date=July 2006|publisher=The Royal Society of Edinburgh|isbn=0-902-198-84-X|url=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/necker-louis-albertknown-necker-de-saussure | title=Necker, Louis-Albert, known as Necker De Saussure | publisher=encyclopedia.com | work=Complete Dictionary of Scientific Biography | accessdate=5 September 2019 }}&lt;/ref&gt;

== Əsərləri ==
* [https://books.google.com/books?id=eQFDAAAAcAAJ ''Réponse au mémoire de M. l'abbé Morellet sur la Compagnie des Indes''], 1769
* [https://archive.org/details/gri_33125010717532/page/n7/mode/2up ''Éloge de Jean-Baptiste Colbert''], 1773
* [https://books.google.com/books?id=2pxaAAAAcAAJ ''Sur la Législation et le commerce des grains''], 1775
* [https://books.google.com/books?id=TPheFvXvZpIC ''Mémoire au roi sur l'établissement des administrations provinciales''], 1776
* [https://archive.org/details/ldpd_6450091_000/page/2/mode/2up ''Lettre au roi''], 1777
* ''[[Compte rendu au roi]]'', 1781
* [https://books.google.com/books?id=dmVeAAAAcAAJ ''De l'administration des finances de la France''. Tome I]; [https://books.google.com/books?id=imVeAAAAcAAJ Tome II]; [https://books.google.com/books?id=qmNeAAAAcAAJ Tome III], 1784, 3 vol. in-8°
* [https://books.google.nl/books?id=AqM9YpAxzQgC&amp;pg=PA10&amp;dq#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Correspondance de M. Necker avec M. de Calonne. (29 janvier-28 février 1787)''], 1787
* [https://books.google.com/books?id=YaRaAAAAcAAJ ''Sur le compte rendu au Roi en 1781. Nouveaux éclaircissements'']. A Paris, Hotel de Thou, 1788
* [https://archive.org/details/delamorale00unse ''De la Morale naturelle, suivie du Bonheur des sots''], 1788
* [https://books.google.com/books?id=sVlaAAAAcAAJ ''De l'importance des opinions religieuses''], 1788
* [https://archive.org/details/bim_eighteenth-century_supplement-ncessaire-_1788/mode/2up ''Supplément nécessaire à l'importance des opinions religieuses''], 1788
*   [https://books.google.com/books?id=v40M4pGWfBoC&amp;dq=Nouveaux+eclaircissement+sur+le+compte+rendu&amp;pg=PA210 ''Sur le compte rendu au roi en 1781 : nouveaux éclaircissements'', 1788]
* ''Rapport fait au roi dans son conseil par le ministre des finances'', 1789
* [https://archive.org/details/derniersconseils00unse ''Derniers conseils au roi''], 1789
* ''Hommage de M. Necker à la nation française'', 1789
* [https://books.google.com/books?id=Wy9aAAAAcAAJ ''Observations sur l'avant-propos du « Livre rouge »''], v. 1790
* ''Opinion relativement au décret de l'Assemblée nationale, concernant les titres, les noms et les armoiries'', v. 1790
*   [https://archive.org/details/surladministrat00neckgoog ''Sur l'administration de M. Necker'', 1791]
* ''Réflexions présentées à la nation française sur le procès intenté à Louis XVI'', 1792
* [https://books.google.com/books?id=QlpeAAAAcAAJ ''Du pouvoir exécutif dans les grands états''. Tome premier]; [https://books.google.com/books?id=VFpeAAAAcAAJ Tome second], 1792.
* [https://books.google.com/books?id=3odbAAAAcAAJ ''De la Révolution Françoise''. Tome premier]; [https://books.google.com/books?id=6odbAAAAcAAJ Tome second]; [https://books.google.com/books?id=-YdbAAAAcAAJ Tome troisieme]; [https://books.google.com/books?id=C4hbAAAAcAAJ Tome quatrieme], 1796
* [https://archive.org/details/coursdemoralerel01neckuoft/page/n5/mode/2up ''Cours de morale religieuse''. Tome premier]; [https://archive.org/details/coursdemoralerel02neckuoft/page/n5/mode/2up Tome deuxième]; [https://archive.org/details/coursdemoralerel03neckuoft/page/n5/mode/2up Tome troisième], 1800
* ''Dernières vues de politique et de finance, offertes à la Nation française'', 1802
* [https://books.google.com/books?id=tchPAAAAcAAJ&amp;dq=Manuscrits+de+M.+Necker%2C+publi%C3%A9s+par+sa+fille&amp;pg=PP9 ''Manuscrits de M. Necker, publiés par sa fille'' (1804)]
* [https://archive.org/details/uvrescompltesde14neckgoog/page/n13/mode/2up ''Œuvres complètes de M. Necker''. Tome premier]; [https://books.google.com/books?id=_OukvZqSWl0C Tome second]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde12neckgoog/page/n8/mode/2up Tome troisième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde07neckgoog/page/n11/mode/2up Tome quatrième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde06neckgoog/page/n9/mode/2up Tome cinquième];  [https://archive.org/details/uvrescompltesde04neckgoog/page/n9/mode/2up Tome sixième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde10neckgoog/page/n9/mode/2up Tome septième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde01neckgoog/page/n9/mode/2up Tome huitième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde02neckgoog/page/n11/mode/2up Tome neuvième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde15neckgoog/page/n9/mode/2up Tome dixième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde05neckgoog/page/n9/mode/2up Tome onzième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde03neckgoog/page/n7/mode/2up Tome douzième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde11neckgoog/page/n9/mode/2up Tome treizième]; [https://archive.org/details/uvrescompltesde09neckgoog/page/n7/mode/2up Tome quizième]. Publiées par m. le Baron de Staël. 1820–1821
* ''Histoire de la Révolution française, depuis l'Assemblée des notables jusques et y compris la journée du 13 vendémiaire an IV (18 octobre 1795)'', 1821

Mənbə:&lt;ref name=&quot;BNF&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.bnf.fr/fr/documents-by-rdt/12058082/te/page1 |title=Jacques Necker (1732–1804) – Œuvres textuelles de cet auteur |website=Bibliothèque nationale de France}}&lt;/ref&gt;

== Filmoqrafiya ==
* &quot;''Fransa inqilabı''&quot; (1989). Rejissorlar: [[Rober Enriko]] və [[Riçard Tomas Heffron]].

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
;İlkin mənbələr
* {{Cite book |title=Considerations on the Principal Events of the French Revolution |last=de Staël |first=Germaine |publisher=Braddock, Cradock, and Joy |year=1818 |location=London |url=https://books.google.com/books?id=pvANAAAAQAAJ |author-link=Germaine de Staël}}

;İkinci dərəcəli mənbələr
* {{Cite book |title=The French Revolution: An Economic Interpretation |last=Aftalion |first=Florin |date=1990 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521368100 |url=https://books.google.com/books?id=dQWXXIcNI2oC}}
* {{Cite book |last=Carlyle |first=Thomas |title=[[Critical and Miscellaneous Essays|Critical and Miscellaneous Essays: Volume V]] |publisher=[[Charles Scribner's Sons]] |series=The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes |volume=XXX |location=New York |publication-date=1904 |pages=87–99 |chapter=Necker |year=1903 |author-link=Thomas Carlyle |chapter-url=https://archive.org/details/worksofthomascar030carl/page/86/mode/2up}}
* {{Cite book |title=A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748–1830 |last=Craiutu |first=Aurelian |date=2012 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691146768}}
* {{Cite book |title=Rousseau and Revolution |last1=Durant |first1=Will |publisher=Simon and Schuster |year=1967 |last2=Durant |first2=Ariel |series=The Story of Civilization |volume=10 |oclc=778922010}}
* {{Cite book |last1=Furet |first1=François |author-link=François Furet |title=A Critical Dictionary of the French Revolution |last2=Ozouf |first2=Mona |publisher=Belknap Press |year=1989 |isbn=9780674177284 |location=Cambridge, Mass. |pages=287–297 |translator-last=Goldhammer |translator-first=Arthur}}
* {{Cite book |last=Harris |first=Robert D |title=Necker and the Revolution of 1789 |publisher=University Press of America |year=1986 |isbn=9780819156020 |location=Lanham, Md.}}
* {{Cite book |last=Lefebvre |first=Georges |author-link=Georges Lefebvre |title=The French Revolution: From its Origins to 1793 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=9780415255479 |orig-date=1962}}
* {{Cite book |title=Historical View of the French Revolution: From Its Earliest Indications to the Flight of the King in 1791 |last=Michelet |first=Jules |publisher=H.G. Bohn |year=1864 |location=London |url=https://books.google.com/books?id=j__G29EYEDkC |author-link=Jules Michelet}}
* {{Cite book |last=Schama |first=Simon |author-link=Simon Schama |title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution |title-link=Citizens: A Chronicle of the French Revolution |publisher=Random House |location=New York |year=1989 |isbn=9780394559483}}
* {{Cite journal |last1=Swanson |first1=Donald F |last2=Trout |first2=Andrew P |date=1990 |title=Alexander Hamilton, the Celebrated Mr. Neckar,' and Public Credit |url=https://www.jstor.org/stable/2938096 |journal=The William and Mary Quarterly |volume=47 |issue=3 |pages=422–430 |doi=10.2307/2938096 |jstor=2938096 |url-access=subscription }}
* {{in lang|fr}} Bredin, Jean-Denis. ''Une singulière famille: Jacques Necker, Suzanne Necker et Germaine de Staël.'' Paris: Fayard, 1999 ({{ISBN|2-213-60280-8}}).
* {{Cite book |title=La grande inflation : la monnaie en France de Louis XVI à Napoléon |last1=Crouzet |first1=François |publisher=Fayard |year=1993 |location=Paris |language=French |last2=de Larosière |first2=Jacques |isbn=9782213029948}}
* {{Cite journal |title=La liquidation du 'dépôt' de Necker: 1778–1815 |journal=Cahiers Staëlians |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9766891m/f1n300.pdf?download=1 |last=d'Haussonville |first=Othénin |volume=55 |pages=154–106 |via=BNF |year=2004 |language=French |format=PDF}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category|Jacques Necker}}
* {{cite EB1911|wstitle=Necker, Jacques |volume=19 |short=x}}
* [https://archive.today/20020417002235/http://www.cepa.newschool.edu/het/profiles/necker.htm Jacques Necker]. Bibliography of Necker's publications.
* [http://dmr.bsu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/FrnchRev&amp;CISOPTR=147&amp;REC=6 Full text of ''Principes positifs de M. Neker'' ... ''Positive principles of Mr. Neker, extracted from all his works'']

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Cenevrə Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:Fransa baş nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransa siyasi xadimləri]]
[[Kateqoriya:Fransa memuarçıları]]
[[Kateqoriya:Fransanın maliyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>7qwpeelzuzhjgr1u41ivqbu1huycffy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zərər vurmağa görə məsuliyyət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991391</id>
    <revision>
      <id>8965846</id>
      <parentid>8964860</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16937" sha1="2djz2nj1c68n9cf3pxil09y2r9yo2e1" xml:space="preserve">'''Zərər vurmağa görə məsuliyyət''' — mülki hüquqpozma ([[delikt]]) nəticəsində vurulmuş zərərə görə yaranan [[mülki-hüquqi məsuliyyət]] növüdür.&lt;ref name=&quot;BlacksDelict&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Delikt öhdəlikləri (zərərin əvəzinin ödənilməsi üzrə öhdəliklər) şəxsin mütləq subyektiv hüquqları (yaşamaq hüququ, sağlamlıq hüququ, mülkiyyət hüququ və s.) pozulduğu təqdirdə meydana gəlir. Zərər çəkmiş şəxs vurulmuş ziyanın əvəzini tələb etmək hüququ qazanır (müəyyən hallarda mənəvi zərər də kompensasiya olunur).&lt;ref name=&quot;MM1096&quot;&gt;{{Cite legislation |title=Civil Code of the Republic of Azerbaijan, Article 1096 |url=http://www.e-qanun.az/framework/46946 |publisher=Ministry of Justice of Azerbaijan |accessdate=June 14, 2026}}&lt;/ref&gt; Bu öhdəliklər müqavilədənkənar xarakter daşıyır. Əgər zərər müqavilə öhdəliyinin icra edilməməsi və ya lazımi qaydada icra edilməməsi nəticəsində baş veribsə, o zaman zərər müqavilə öhdəliyinin pozulmasına görə məsuliyyət qaydalarına və ya müqavilənin şərtlərinə müvafiq olaraq ödənilir.&lt;ref name=&quot;Zweigert&quot;&gt;{{Cite book |last1=Zweigert |first1=K. |last2=Kötz |first2=H. |title=An Introduction to Comparative Law |publisher=Oxford University Press |year=1998 |edition=3rd |isbn=978-0198268598 |pages=595-600}}&lt;/ref&gt;

== Təqsirin nəzərə alınması ==
Qədim hüquqda zərər vuran şəxsin təqsiri nəzərə alınmırdı; uşaqlar və heyvanlar vurduqları zərərə görə birbaşa məsuliyyət daşıyırdılar. Bu dünyagörüşünün qalıqları [[Qədim Roma]] hüququndakı &quot;noksal iddialar&quot;da (noxal actions) hifz edilib saxlanmışdı. Bu iddialar vasitəsilə, məsələn, heyvandan zərər görmüş şəxs həmin heyvanın ona təslim edilməsini tələb edə bilərdi; bu halda heyvanın sahibi vurulmuş ziyanı tam ödəməklə heyvanı geri satın almaq hüququna malik idi.&lt;ref name=&quot;Zimmermann&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-915}}&lt;/ref&gt;

Lakin artıq [[Roma hüququ]]nda təqsir (culpa) anlayışı ən incə detallarına qədər işlənib hazırlanmış, orta əsr hüquqşünasları isə bu fəaliyyəti davam etdirərək təqsirin dərəcələrindən ibarət bütöv bir iyerarxiya formalaşdırmışdılar. Bu sistemdə şəxs başqasının hərəkətlərinə görə məsuliyyət daşıdığı hallarda belə (məsələn, valideynlərin övladlarına, ağaların nökərlərinə görə cavabdehliyi), təqsir məsuliyyətin ilkin şərti olaraq qalırdı; çünki buradakı məsuliyyət nəzarətsizlik, seçimdə səhvə yol vermə, lazımi ehtiyat tədbirlərini görməmə və s. kimi daxili fəaliyyətsizliyə əsaslanırdı.&lt;ref name=&quot;Brockelbank&quot;&gt;{{Cite journal |last=Brockelbank |first=W. J. |title=The Law of Delicts According to the Civil Code of R.S.F.S.R. |journal=Tulane Law Review |year=1927 |volume=1 |number=4 |pages=443-447}}&lt;/ref&gt;

[[Rusiya]] hüququnda, eləcə də bir sıra digər ölkələrin (o cümlədən [[Azərbaycan]]ın) mülki hüquq sistemində &quot;general delikt&quot; (ümumi delikt) prinsipi qüvvədədir. Bu prinsipə görə, bir şəxsin digərinə zərər vurması faktının özü, vurulmuş zərərin əvəzini ödəmək öhdəliyinin yaranması üçün əsas təşkil edir. Sözügedən prinsip, delikt törətməyə görə məsuliyyət daşıyan şəxs tərəfindən zərər vurulmasının hüquqa zidd olması prezumpsiyasını (fərziyyəsini) ifadə edir.&lt;ref name=&quot;Sadikov&quot;&gt;{{Cite book |last=Sadikov |first=O. N. |title=Civil Law of Russia: Course of Lectures |publisher=Yuridicheskaya Literatura |year=2007 |isbn=978-5746300187 |pages=412-415}}&lt;/ref&gt;

Rusiya Federasiyası Mülki Məcəlləsinin 1064-cü maddəsinin 2-ci bəndində (bənzər müddəa Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1099-cu maddəsində də təsbit edilmişdir) qeyd olunur ki, zərər vuran şəxs, zərərin onun təqsiri olmadan vurulduğunu sübut edərsə, zərərin əvəzini ödəməkdən azad edilir. Yəni, zərərçəkmiş tərəf [[məhkəmə]]də yalnız ona zərər vurulması faktını və bu zərərin məhz cavabdeh tərəfindən törədildiyini (yəni cavabdehin hərəkəti və ya fəaliyyətsizliyi ilə baş vermiş zərər arasındakı səbəbli əlaqəni) sübut etməyə borcludur; o, zərər vuranın hərəkətlərinin hüquqa zidd olduğunu və ya onun təqsirini sübut etmək məcburiyyətində deyil. Bunların mövcudluğu qanun tərəfindən prezonsiya olunur (əvvəlcədən güman edilir). Zərər vuran şəxs isə öz növbəsində, hərəkətlərinin qanunamüvafiq olduğunu və zərərin vurulmasında təqsirinin olmadığını (əgər qanunla təqsirsiz məsuliyyət halları nəzərdə tutulmayıbsa), yaxud zərərçəkənin özünün təqsirli olduğunu sübut edə bilər.

General delikt prinsipinə müvafiq olaraq, hər hansı bir formada zərər vurulması hüquqa zidd hesab edilir, yəni zərərçəkən şəxs zərər vuranın davranışının hüquqa ziddliyini sübut etməməlidir. Bu zaman fəaliyyətsizlik yalnız qanunda hərəkət etmək vəzifəsinin birbaşa göstərildiyi hallarda hüquqa zidd sayıla bilər. Məsələn, çox mənzilli [[bina]]nın istismarını həyata keçirən idarəedici [[şirkət]]dən, binanın damından [[buz]] və [[qar]]ın düşməsi nəticəsində [[avtomobil]]i zədələnmiş mülkiyyətçinin xeyrinə pul vəsaiti tutula bilər; çünki idarəedici şirkət qarı damdan vaxtında təmizləmək öhdəliyini (fəaliyyətsizlik nümayiş etdirərək) yerinə yetirməmişdir. Eyni aqibət [[müəssisə]]də baş verən bədbəxt hadisələrə də aiddir: əgər müəssisədə məcburi əməyin mühafizəsi və texniki təhlükəsizlik qaydalarının pozulmasına görə bir qrup fəhlə zəhərli qazdan zəhərlənibsə, müəssisə sahibi administrasiyanın hüquqa zidd fəaliyyətsizliyi ilə əlaqədar onlara dəymiş ziyanı ödəməyə borcludur.&lt;ref name=&quot;Logos&quot;&gt;{{Cite web |url=https://logos-pravo.ru/articles/deliktnaya-otvetstvennost-za-prichinenie-vreda-osnovaniya-i-usloviya-otvetstvennosti-po-gk |title=Delictual Liability for Causing Harm: Grounds and Conditions of Liability Under the Civil Code of the Russian Federation |accessdate=September 4, 2021 |publisher=Logos-Pravo |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904105213/https://logos-pravo.ru/articles/deliktnaya-otvetstvennost-za-prichinenie-vreda-osnovaniya-i-usloviya-otvetstvennosti-po-gk |archivedate=September 4, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[XIX əsr]]də [[sənaye]]nin və [[Dəmiryol nəqliyyatı|dəmir yollarının]] sürətli [[inkişaf]]ı kütləvi zərər və itkilərin yaranması üçün şərait yaratmışdı. [[Sahibkar]]ların ([[fabrik]] və dəmir yolu sahiblərinin) fəhlələrə və [[sərnişin]]lərə vurduqları zərərə görə məsuliyyətini yalnız onların fərdi təqsiri üzərində formalaşdırmaq, faktiki olaraq onları məsuliyyətdən kənarda qoymaq demək idi; çünki mürəkkəb fabrik istehsalı və dəmir yolu daxili qaydalarının kənar şəxslərə əlçatmazlığı şəraitində təqsirkarı tapmaq, o mövcud olsa belə, olduqca çətin idi. Buna görə də yeni bir hüquqi prinsip müəyyən edilmişdi: &quot;müəssisədən mənfəət götürən şəxs, onun gətirdiyi zərərlərə də şərik olmalıdır&quot;. Sahibkarların öz təqsirlərindən asılı olmayaraq (təqsirsiz məsuliyyəti) daşıması ilk dəfə 1871-ci ildə [[Almaniya imperiyası]]nda dəmir yollarına münasibətdə [[qanunvericilik]]lə təsbit edilmişdi. Dəmir yolu sahibinin məsuliyyəti yalnız zərərin zərərçəkənin öz təqsiri ucbatından və ya qarşısıalınmaz qüvvə ([[fors-major]]) nəticəsində baş verdiyi hallarda istisna olunurdu.&lt;ref name=&quot;Englard&quot;&gt;{{Cite book |last=Englard |first=Izhak |title=The Philosophy of Tort Law |publisher=Dartmouth Publishing |year=1993 |isbn=978-1855213128 |pages=67-72}}&lt;/ref&gt;

Müasir Rusiya və Azərbaycan mülki hüququnda da yüksək təhlükə mənbəyi sahiblərinin (məsələn, nəqliyyat vasitəsi sahiblərinin) təqsirindən asılı olmayaraq məsuliyyət daşıması prinsipi qəbul edilmişdir. Onlar yalnız zərərin qarşısıalınmaz qüvvə, yaxud zərərçəkənin qəsdən törətdiyi və ya kobud ehtiyatsızlığı nəticəsində yarandığını sübut etdikdə məsuliyyətdən azad olunurlar.&lt;ref name=&quot;Ioffe&quot;&gt;{{Cite book |last=Ioffe |first=O. S. |title=Soviet Civil Law |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1988 |isbn=978-9024736539 |pages=280-285}}&lt;/ref&gt;

== Xalis iqtisadi zərər ==

Xalis iqtisadi zərər ({{lang-en|pure economic loss}}) dedikdə, şəxsin [[həyat]]ına, [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] və ya [[əmlak]]ına birbaşa ziyan vurulmadığı, lakin buna baxmayaraq, zərərçəkənin itki ilə üzləşdiyi və ya gözlənilən gəliri əldə edə bilmədiyi hallar başa düşülür. Məsələn, bir şirkət eksperimental [[kartof]] yetişdirir və sonradan bu kartofun [[bakteriya]] ilə yoluxduğu müəyyən edilir; nəticədə [[infeksiya]] ocağından 20 kilometrlik zona daxilində yetişdirilən hər hansı bir kartofun ixracına qadağa qoyulur. Nəticədə, digər bir sahibkar öz məhsulunu satmaq imkanından məhrum olur ki, bu da itkilərin [[kompensasiya]] edilməsi tələbi üçün əsas yaradır. Xalis iqtisadi zərərə digər nümunələr kimi yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində [[tramvay]]ların hərəkətsiz qalaraq boş dayanmasını və ya auditor tərəfindən təsdiqlənmiş qeyri-dürüst [[maliyyə]] [[hesabat]]larına inanan [[investor]]un maliyyə itkiləri ilə üzləşməsini göstərmək mümkündür.&lt;ref name=&quot;Bussani&quot;&gt;{{Cite book |last1=Bussani |first1=Mauro |last2=Palmer |first2=Vernon Valentine |title=Pure Economic Loss in Europe |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0521824644 |pages=3-15}}&lt;/ref&gt;

Bəzi [[ölkə]]lərdə xalis iqtisadi zərərə məruz qalan iddiaçılara hüquqi müdafiə təmin edilir. Digər ölkələrdə isə xalis iqtisadi zərər məsələsi nəzarətsiz və sonsuz məhkəmə iddiaları silsiləsi ilə əlaqələndirilir; bu da hüquq doktrinasında &quot;istisnaedici qayda&quot; ({{dil-en|exclusionary rule}}), &quot;dəqiq xətt qaydası&quot; ({{dil-en|bright line rule}}) və &quot;dalğa effekti&quot; ({{dil-en|ripple effect}}) kimi anlayışların yaranmasına səbəb olmuşdur. Xalis iqtisadi zərərin ödənilməsinin əleyhinə olanlar iddia edirlər ki, bu cür ziyanlar kompensasiya edilərsə, zərər vuran şəxs qeyri-müəyyən zaman çərçivəsində, qeyri-müəyyən sayda zərərçəkmiş qarşısında və məbləği əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilməyən nəhəng bir məsuliyyətlə üz-üzə qala bilər.&lt;ref name=&quot;Limits1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/predely-deliktnoy-otvetstvennosti-v-rossiyskom-i-zarubezhnom-prave |title=Limits of Delictual Liability in Russian and Foreign Law |accessdate=September 4, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904105201/https://cyberleninka.ru/article/n/predely-deliktnoy-otvetstvennosti-v-rossiyskom-i-zarubezhnom-prave |archivedate=September 4, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Limits2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/predely-deliktnoy-otvetstvennosti-v-rossiyskom-prave-problema-chistyh-ekonomicheskih-ubytkov |title=Limits of Delictual Liability in Russian Law (The Problem of Pure Economic Loss) |accessdate=September 4, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904105203/https://cyberleninka.ru/article/n/predely-deliktnoy-otvetstvennosti-v-rossiyskom-prave-problema-chistyh-ekonomicheskih-ubytkov |archivedate=September 4, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Rusiyada 2017–2018-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Ali Məhkəməsi, olduqca ehtiyatlı şəkildə olsa da, xalis iqtisadi zərərin məhkəmə qaydasında tutulmasına icazə vermişdir.&lt;ref name=&quot;Trends&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.delta-i.ru/print/articles/rukovoditelyu/o-tendentsiyakh-sudebnoy-praktiki-po-delam-ob-ubytkakh-a-a-yagelnitskiy/ |title=On Trends in Judicial Practice Regarding Cases on Damages |accessdate=September 4, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904105203/https://www.delta-i.ru/print/articles/rukovoditelyu/o-tendentsiyakh-sudebnoy-praktiki-po-delam-ob-ubytkakh-a-a-yagelnitskiy/ |archivedate=September 4, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Biblioqrafiya ==

{{refbegin}}
* {{cite book |last1 = Deakin |first1 = Simon |author1-link = Simon Deakin |last2 = Johnston |first2 = Angus |author2-link = Angus Johnston |last3 = Markesinis |first3 = Basil |author3-link = Basil Markesinis |title = Markesinis &amp; Deakin's Tort Law |location = Oxford, England |publisher = [[Oxford University Press]] |year = 2008 |isbn = 978-0-19-928246-3 |url-access = registration |url = https://archive.org/details/markesinisdeakin0000deak }}
* {{cite book |last1 = Lunney |first1 = Mark |last2 = Oliphant |first2 = Ken |title = Tort Law - Texts, Cases |year = 2003 |edition = 2nd |publisher = Oxford University Press |isbn = 0-19-926055-9 }}
* {{cite book |editor1-last = van Gerven |editor1-first = W. |display-editors = et al. |title = Cases, Materials and Text on National, Supranational and International Tort Law |year = 2001 |location = Oxford, England |publisher = Hart Publishing |isbn = 1-84113-139-3 |url-access = registration |url = https://archive.org/details/commonlawofeurop0000gerv }}
* Max Loubser, Rob Midgley, André Mukheibir, Liezel Niesing, &amp; Devina Perumal. ''The Law of Delict in South Africa''. Edited by Max Loubser &amp; Rob Midgley. [[Keyptaun|Cape Town]], Western Cape: [[Oxford University Press]], 2009 (3rd edn. 2018).
{{refend}}

== Əlavə ədəbiyyat siyahısı ==

* Kenneth S. Abraham. ''The forms and functions of tort law'', 6th edn. St. Paul: West Academic, 2022.
* Allan Beever. ''A theory of tort liability''. Oxford: Hart, 2016.
* Gert Brüggemeier. ''Tort law in the European Union'', 2nd edn. Alphen aan den Rijn: Wolters Kluwer, 2018.
* Mauro Bussani &amp; Anthony J. Sebok, eds. ''Comparative tort law: global perspectives''. Cheltenham, UK: Edward Elgar, 2015.
* Mauro Bussani, Anthony J. Sebok, &amp; Marta Infantino, eds. ''Common law and civil law perspectives on tort law''. NY: Oxford University Press, 2022.
* Yiśraʼel Gilʻad &amp; Bjarte Askeland, eds. ''Prescription in tort law: analytical and comparative perspectives''. Cambridge: Intersentia, 2020.
* Miquel Martín-Casals. ''The borderlines of tort law: interactions with contract law''. Cambridge, UK: Intersentia, 2019. 
* John Oberdiek, ed. ''The philosophical foundations of the law of torts''. Oxford: Oxford University Press, 2014.
* David G. Owen, ed. ''Philosophical foundations of tort law''. Oxford: Oxford University Press, 1995.
* P. S. Atchuthen Pillai &amp; Avtar Singh. ''The law of tort'', 9th edn. Lucknow: Eastern Book Company, 2009. {{isbn|978-93-5145-124-2}}
* Gerald J. Postema, ed. ''Philosophy and the law of torts''. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
* Jennifer K. Robbennolt &amp; Valerie P. Hans. ''The psychology of tort law''. NY: New York University Press, 2016.
* {{cite book| author= Charu Sharma |title= Tort liability for environment claims in India: a comparative view| year=2017 |publisher= LexisNexis | isbn=9788131250693}}
* Eric Tjong Tjin Tai. ''Tort law: a comparative introduction''. Cheltenham, UK/Northampton, Mass.: Edward Elgar, 2022.
* Cees van Dam. ''European tort law'', 2nd edn. Oxford: Oxford University Press, 2013.
; Almaniyada zərər vurmağa görə məsuliyyət
* Nils Jansen. ''The structure of tort law: history, theory, and doctrine of non-contractual claims for compensation''. Trans. Sandy Steel. Oxford: Oxford University Press, 2021.
* Helmut Koziol. ''Basic questions of tort law from a Germanic perspective''. Trans. Fiona Salter Townshend. Vienna: Jan Sramek, 2012.
* Basil Markesinis, John Bell, &amp; André Janssen. ''Markesinis's German law of torts: a comparative treatise'', 5th rev'd &amp; updated edn. Oxford: Hart, 2019.
* Oliver Rieckers, Simon Gerdemann, &amp; Andreas Seidel. ''Tort law in Germany'', 4th edn. Alphen aan den Rijn: Wolters Kluwer, 2023.
; İrlandiyada zərər vurmağa görə məsuliyyət
* Eoin Quill. ''Torts in Ireland'', 4th edn. Dublin: Gill &amp; Macmillan, 2014. {{isbn|978-0-7171-5970-3}}
* Eoin Quill. ''Tort law in Ireland'', 2nd edn. Orig. by Paul Ward. Alphen aan den Rijn: Wolters Kluwer, 2015.
* John Tully. ''Tort law in Ireland''. Dublin: Clarus, 2014.
[[Kateqoriya:Öhdəlik hüququ]]
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüququ]]
[[Kateqoriya:Təzminat hüququ]]</text>
      <sha1>2djz2nj1c68n9cf3pxil09y2r9yo2e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dulat boyu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991460</id>
    <revision>
      <id>8966014</id>
      <parentid>8965482</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <origin>8966014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1943" sha1="qizwfr42izgq9paxjgicfo28eds0bc6" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = Fayl:Tamgakaz1.png
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|sayı5         = 
|ref5          =
|dili          = 
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Cığataylılar|Cığatay türkləri]] [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə Qazaxıstan və Monqolustan ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) Cığatay xanlığının və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.Moğolustanda Hakimiyyət: XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.Müasir Dövrdə: Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə Ulu Cüz qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.</text>
      <sha1>qizwfr42izgq9paxjgicfo28eds0bc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966048</id>
      <parentid>8966014</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <origin>8966048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17333" sha1="gseo6pfpwwz840usb9z2wxnnt4613ff" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = 
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

===Ədəbiyyat=
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907</text>
      <sha1>gseo6pfpwwz840usb9z2wxnnt4613ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966050</id>
      <parentid>8966048</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <comment>/* ==Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>8966050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17332" sha1="jgisz13pn5e6deoqmnms6fx1zi4fd1o" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = 
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.


== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Ədəbiyyat=
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907</text>
      <sha1>jgisz13pn5e6deoqmnms6fx1zi4fd1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966056</id>
      <parentid>8966050</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <origin>8966056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20215" sha1="rvc3toxyo443yjsy8pfc6p6ca383mmx" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = 
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.

[[Muxammecan Tınışbayev]], &quot;Qazax xalqının tarixinə dair materiallar&quot;, Daşkənd, 1925

&lt;blockquote&gt;1650-ci illərdə Dulatlar qərbə köç etdilər və 1690-cı ildən 1790-cı ilə qədər Daşkənd rayonunda yaşadılar. Dulatlar Daşkəndi idarə edir və ona sahib idilər. Dulat tayfasına istinadlar rus mənbələrində hələ 18-ci əsrdə rast gəlinir. Məsələn, 1778-ci ildə M. Tevkelevin tərtib etdiyi qazaxların qəbilə tərkibinin təsvirində Böyük Cuzun beş əsas Dulat tayfasının hamısını əhatə edən 10 tayfadan ibarət olduğu bildirilir: Botpay, Şımır, Sıkım, Janıs və Bögejil.&lt;/blockquote&gt;.

==Məşhur nümayəndələri==

* [[Töle bəy]] — Qazax ictimai xadimi, Böyük Cuzun biyi, natiq və şair;
* Ötegen-batır — Qazax batarı, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindən olan Öztemir (Temir) alt qəbiləsinin qurucusu;
* Koygeldi-batır (1688–1795) — Qazax batarı və sərkərdəsi. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindən nəsil;
* Jaugash Kyrbasuly (1733–1782) — Xan Abylai rəhbərliyindəki Qazax sərkərdəsi və səfiri. Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Sypatai-batır — Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Rısbek batır, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Sıkım qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* Samen batır, Böyük Juzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* [[Baluan Şolaq]] (əsl adı Nurmaqambet Baimyrzaulı) qazax xalq akını - müğənni və bəstəkar, məşhur güləşçidir. Böyük Cuzun Şımır-sambet alt qəbiləsinin Dulat qəbiləsindəndir;
* [[Turar Rıskulov]] - dövlət və ictimai xadim;
* [[Kənan Azerbayev|Kənan Azerbayev]] (1884 - 1976) - Qazax akını və cırau, müğənni və bəstəkar. Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindəndir;
* [[Bauırjan Momışulı]] - sərkərdə, yazıçı;
* Asanbay Askarov - dövlət və partiya xadimi. 7-11-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı;
* Şerxan Murtaza - Qazax yazıçısı, ictimai xadim və siyasi xadim. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindəndir;
* Qəni Kaliyev — Qazaxıstan Respublikasının siyasi xadimi, iqtisad elmləri doktoru, professor, Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Qazaxıstan Respublikasının Əməkdar Elm xadimi;
* Tunqışbay Jamankulov — kino və teatr aktyoru, teatr müəllimi, teatr rejissoru, sənətşünaslıq namizədi, professor;
* Baxıtjan Yertayev;
* Moldiyar Orazəliyev;
* Çupekov Abduqali — Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, tarixçi. 

== Həmçinin bax ==
* Duqlatlar
* [[Qərbi Göytürk xaqanlığı]]
* On gülləli türklər
* [[Tulu (boy)|Tulu]]
* [[Türgiş xaqanlığı]]
* [[Dulo sülaləsi]]
* [[Moğolustan]]
* Manqlay Sube

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Ədəbiyyat=
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907

[[Kateqoriya:Türk tayfaları]]</text>
      <sha1>rvc3toxyo443yjsy8pfc6p6ca383mmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966057</id>
      <parentid>8966056</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <comment>/* =Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>8966057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20216" sha1="igfy79kcxrcanxmq0606qexr364x46b" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = 
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.

[[Muxammecan Tınışbayev]], &quot;Qazax xalqının tarixinə dair materiallar&quot;, Daşkənd, 1925

&lt;blockquote&gt;1650-ci illərdə Dulatlar qərbə köç etdilər və 1690-cı ildən 1790-cı ilə qədər Daşkənd rayonunda yaşadılar. Dulatlar Daşkəndi idarə edir və ona sahib idilər. Dulat tayfasına istinadlar rus mənbələrində hələ 18-ci əsrdə rast gəlinir. Məsələn, 1778-ci ildə M. Tevkelevin tərtib etdiyi qazaxların qəbilə tərkibinin təsvirində Böyük Cuzun beş əsas Dulat tayfasının hamısını əhatə edən 10 tayfadan ibarət olduğu bildirilir: Botpay, Şımır, Sıkım, Janıs və Bögejil.&lt;/blockquote&gt;.

==Məşhur nümayəndələri==

* [[Töle bəy]] — Qazax ictimai xadimi, Böyük Cuzun biyi, natiq və şair;
* Ötegen-batır — Qazax batarı, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindən olan Öztemir (Temir) alt qəbiləsinin qurucusu;
* Koygeldi-batır (1688–1795) — Qazax batarı və sərkərdəsi. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindən nəsil;
* Jaugash Kyrbasuly (1733–1782) — Xan Abylai rəhbərliyindəki Qazax sərkərdəsi və səfiri. Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Sypatai-batır — Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Rısbek batır, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Sıkım qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* Samen batır, Böyük Juzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* [[Baluan Şolaq]] (əsl adı Nurmaqambet Baimyrzaulı) qazax xalq akını - müğənni və bəstəkar, məşhur güləşçidir. Böyük Cuzun Şımır-sambet alt qəbiləsinin Dulat qəbiləsindəndir;
* [[Turar Rıskulov]] - dövlət və ictimai xadim;
* [[Kənan Azerbayev|Kənan Azerbayev]] (1884 - 1976) - Qazax akını və cırau, müğənni və bəstəkar. Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindəndir;
* [[Bauırjan Momışulı]] - sərkərdə, yazıçı;
* Asanbay Askarov - dövlət və partiya xadimi. 7-11-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı;
* Şerxan Murtaza - Qazax yazıçısı, ictimai xadim və siyasi xadim. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindəndir;
* Qəni Kaliyev — Qazaxıstan Respublikasının siyasi xadimi, iqtisad elmləri doktoru, professor, Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Qazaxıstan Respublikasının Əməkdar Elm xadimi;
* Tunqışbay Jamankulov — kino və teatr aktyoru, teatr müəllimi, teatr rejissoru, sənətşünaslıq namizədi, professor;
* Baxıtjan Yertayev;
* Moldiyar Orazəliyev;
* Çupekov Abduqali — Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, tarixçi. 

== Həmçinin bax ==
* Duqlatlar
* [[Qərbi Göytürk xaqanlığı]]
* On gülləli türklər
* [[Tulu (boy)|Tulu]]
* [[Türgiş xaqanlığı]]
* [[Dulo sülaləsi]]
* [[Moğolustan]]
* Manqlay Sube

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Ədəbiyyat==
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907

[[Kateqoriya:Türk tayfaları]]</text>
      <sha1>igfy79kcxrcanxmq0606qexr364x46b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966058</id>
      <parentid>8966057</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T20:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>8966058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20297" sha1="1vcm1ff2mdk0ebbe1pb6a4hsxrkcuyv" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = 
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.

[[Muxammecan Tınışbayev]], &quot;Qazax xalqının tarixinə dair materiallar&quot;, Daşkənd, 1925

&lt;blockquote&gt;1650-ci illərdə Dulatlar qərbə köç etdilər və 1690-cı ildən 1790-cı ilə qədər Daşkənd rayonunda yaşadılar. Dulatlar Daşkəndi idarə edir və ona sahib idilər. Dulat tayfasına istinadlar rus mənbələrində hələ 18-ci əsrdə rast gəlinir. Məsələn, 1778-ci ildə M. Tevkelevin tərtib etdiyi qazaxların qəbilə tərkibinin təsvirində Böyük Cuzun beş əsas Dulat tayfasının hamısını əhatə edən 10 tayfadan ibarət olduğu bildirilir: Botpay, Şımır, Sıkım, Janıs və Bögejil.&lt;/blockquote&gt;.

==Məşhur nümayəndələri==

* [[Töle bəy]] — Qazax ictimai xadimi, Böyük Cuzun biyi, natiq və şair;
* Ötegen-batır — Qazax batarı, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindən olan Öztemir (Temir) alt qəbiləsinin qurucusu;
* Koygeldi-batır (1688–1795) — Qazax batarı və sərkərdəsi. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindən nəsil;
* Jaugash Kyrbasuly (1733–1782) — Xan Abylai rəhbərliyindəki Qazax sərkərdəsi və səfiri. Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Sypatai-batır — Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Rısbek batır, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Sıkım qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* Samen batır, Böyük Juzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* [[Baluan Şolaq]] (əsl adı Nurmaqambet Baimyrzaulı) qazax xalq akını - müğənni və bəstəkar, məşhur güləşçidir. Böyük Cuzun Şımır-sambet alt qəbiləsinin Dulat qəbiləsindəndir;
* [[Turar Rıskulov]] - dövlət və ictimai xadim;
* [[Kənan Azerbayev|Kənan Azerbayev]] (1884 - 1976) - Qazax akını və cırau, müğənni və bəstəkar. Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindəndir;
* [[Bauırjan Momışulı]] - sərkərdə, yazıçı;
* Asanbay Askarov - dövlət və partiya xadimi. 7-11-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı;
* Şerxan Murtaza - Qazax yazıçısı, ictimai xadim və siyasi xadim. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindəndir;
* Qəni Kaliyev — Qazaxıstan Respublikasının siyasi xadimi, iqtisad elmləri doktoru, professor, Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Qazaxıstan Respublikasının Əməkdar Elm xadimi;
* Tunqışbay Jamankulov — kino və teatr aktyoru, teatr müəllimi, teatr rejissoru, sənətşünaslıq namizədi, professor;
* Baxıtjan Yertayev;
* Moldiyar Orazəliyev;
* Çupekov Abduqali — Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, tarixçi. 

== Həmçinin bax ==
* Duqlatlar
* [[Qərbi Göytürk xaqanlığı]]
* On gülləli türklər
* [[Tulu (boy)|Tulu]]
* [[Türgiş xaqanlığı]]
* [[Dulo sülaləsi]]
* [[Moğolustan]]
* Manqlay Sube

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Ədəbiyyat==
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907

[[Kateqoriya:Türk tayfaları]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Qazax xanları]]</text>
      <sha1>1vcm1ff2mdk0ebbe1pb6a4hsxrkcuyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966241</id>
      <parentid>8966058</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <origin>8966241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20328" sha1="9mz8em1jj0x1cea91cm1tv4qxrdc6j5" xml:space="preserve">
{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = [[File:Damga.png|200px|Damga]]
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    = 
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.

[[Muxammecan Tınışbayev]], &quot;Qazax xalqının tarixinə dair materiallar&quot;, Daşkənd, 1925

&lt;blockquote&gt;1650-ci illərdə Dulatlar qərbə köç etdilər və 1690-cı ildən 1790-cı ilə qədər Daşkənd rayonunda yaşadılar. Dulatlar Daşkəndi idarə edir və ona sahib idilər. Dulat tayfasına istinadlar rus mənbələrində hələ 18-ci əsrdə rast gəlinir. Məsələn, 1778-ci ildə M. Tevkelevin tərtib etdiyi qazaxların qəbilə tərkibinin təsvirində Böyük Cuzun beş əsas Dulat tayfasının hamısını əhatə edən 10 tayfadan ibarət olduğu bildirilir: Botpay, Şımır, Sıkım, Janıs və Bögejil.&lt;/blockquote&gt;.

==Məşhur nümayəndələri==

* [[Töle bəy]] — Qazax ictimai xadimi, Böyük Cuzun biyi, natiq və şair;
* Ötegen-batır — Qazax batarı, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindən olan Öztemir (Temir) alt qəbiləsinin qurucusu;
* Koygeldi-batır (1688–1795) — Qazax batarı və sərkərdəsi. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindən nəsil;
* Jaugash Kyrbasuly (1733–1782) — Xan Abylai rəhbərliyindəki Qazax sərkərdəsi və səfiri. Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Sypatai-batır — Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Rısbek batır, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Sıkım qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* Samen batır, Böyük Juzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* [[Baluan Şolaq]] (əsl adı Nurmaqambet Baimyrzaulı) qazax xalq akını - müğənni və bəstəkar, məşhur güləşçidir. Böyük Cuzun Şımır-sambet alt qəbiləsinin Dulat qəbiləsindəndir;
* [[Turar Rıskulov]] - dövlət və ictimai xadim;
* [[Kənan Azerbayev|Kənan Azerbayev]] (1884 - 1976) - Qazax akını və cırau, müğənni və bəstəkar. Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindəndir;
* [[Bauırjan Momışulı]] - sərkərdə, yazıçı;
* Asanbay Askarov - dövlət və partiya xadimi. 7-11-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı;
* Şerxan Murtaza - Qazax yazıçısı, ictimai xadim və siyasi xadim. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindəndir;
* Qəni Kaliyev — Qazaxıstan Respublikasının siyasi xadimi, iqtisad elmləri doktoru, professor, Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Qazaxıstan Respublikasının Əməkdar Elm xadimi;
* Tunqışbay Jamankulov — kino və teatr aktyoru, teatr müəllimi, teatr rejissoru, sənətşünaslıq namizədi, professor;
* Baxıtjan Yertayev;
* Moldiyar Orazəliyev;
* Çupekov Abduqali — Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, tarixçi. 

== Həmçinin bax ==
* Duqlatlar
* [[Qərbi Göytürk xaqanlığı]]
* On gülləli türklər
* [[Tulu (boy)|Tulu]]
* [[Türgiş xaqanlığı]]
* [[Dulo sülaləsi]]
* [[Moğolustan]]
* Manqlay Sube

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Ədəbiyyat==
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907

[[Kateqoriya:Türk tayfaları]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Qazax xanları]]</text>
      <sha1>9mz8em1jj0x1cea91cm1tv4qxrdc6j5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966244</id>
      <parentid>8966241</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Padarli73</username>
        <id>328404</id>
      </contributor>
      <origin>8966244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20331" sha1="9e1bcrsfylk9833rn7d53vhjrh6fv5y" xml:space="preserve">
{{iş gedir}}

{{Xalq
|adı           = Dulat boyu
|şəkil         = [[File:Kazakh Tamga 02.svg|200px]]
'''(Qazax tayfa və qəbilələri)'''
|şəklin izahı  = Dulat [[damğa]]sı 
|ümumi sayı    =
|ərazi1        = {{flaqifikasiya|Qazaxıstan}}
|sayı1         = 
|ref1          = 
|ərazi2        = {{flaqifikasiya|Qırğızıstan}} 
|sayı2         =  
|ref2          = 
|ərazi3        = {{flaqifikasiya|Özbəkistan}}
|sayı3         = 
|ref3          = 
|ərazi4        = {{flaqifikasiya|Rusiya}}
|sayı4         = 
|ref4          =
|ərazi5        = [[Xamaq Monqol]] &lt;br&gt;
[[Monqol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Cığatay xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Monqolustan]]&lt;br&gt;
[[Teymurilər dövləti]]&lt;br&gt;
[[Yarkənd xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Buxara xanlığı|Buxara xanlığı]]&lt;br&gt;
[[Böyük Moğol imperiyası]]&lt;br&gt;
[[Qazax xanlığı]]&lt;br&gt;
|müasir məkan  = Qazaxıstan
|əski          = Qazax xanlığı
|dili          = qazax türkcəsi
|dini          = [[İslam]]
|qohum xalqlar = [[Türk xalqları]]
|qeyd          = 
|mənşəyi       = [[Uysun]]lar [[Türk xalqları]]
}}


'''Dulatlar'''  ({{dil-kk|Дулат / Dulat)}}) böyük tayfa birliyidir, [[qazax]] xalqının ''Böyük Cüz'' tərkibində ən böyük qrupdur. Dulatlar qazaxlar arasında [[uysun|uysunların,]] [[özbəklər]] arasında isə Kuramin etnoqrafik qrupunun bir hissəsidir.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8|автор=Бушаков В. А.|заглавие=Тюркская этноойконимия Крыма|ответственный=Э. Р. Тенишев|год=1991|издание=|место=Москва|издательство=|страницы=121—122|страниц=|isbn=|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223161053/https://www.academia.edu/5996078/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%9A_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A2_%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%AF_%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8}}&lt;/ref&gt;.  Dulatlar İli çayının sahillərində, Çu və [[Talas çayı|Talas]] çaylarına və [[Sırdərya]]nın orta axarına qədər yaşayırdılar.

B. R. Rakişevin 2016-cı ildəki hesablamalarına görə, Qazaxıstanda 1 milyon 309 min dulat var idi&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|title=Исследователи посчитали казахов и выяснили, какой жуз самый многочисленный|website=informburo.kz|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520135133/https://informburo.kz/novosti/issledovateli-poschitali-kazahov-i-vyyasnili-kakoy-zhuz-samyy-mnogochislennyy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.


'''Dulatlar''' Mərkəzi Asiya tarixində, xüsusilə [[Qazaxıstan]] və [[Monqolustan]] ərazisində mühüm rol oynamış qədim və böyük türk-monqol mənşəli tayfalardan biridir. Onlar Orta əsrlərdə (XIV-XVI əsrlər) [[Cığatay xanlığı]]nın və Moğolustan dövlətinin əsasını təşkil etmiş, siyasi və hərbi həyatında yaxından iştirak etmişlər.Dulat tayfası haqqında əsas məqamlar bunlardır:Tarixi Kökləri: Altay mənşəli olan bu tayfa, qədim dövrlərdən başlayaraq bölgədəki digər xalqlarla (məsələn, kereitlər, argınlar, barlaslar və cəlairlər) sıx əlaqədə olmuşdur.

'''Moğolustanda hakimiyyət:''' XIV əsrdə Moğolustanda dövlət idarəçiliyi məhz Dulat tayfasından olan əmirlər, xüsusilə Bolatşı tərəfindən idarə olunmuşdur.
'''Müasir dövrdə:''' Bu gün Dulatlar qazax xalqının (xüsusilə '''Ulu Cüz''' qrupunun) tərkibindəki əsas və ən çoxsaylı tayfalardan biri olaraq tanınırlar.

==Mənşə nəzəriyyəsi==
Dulatların etnik mənsubiyyəti məsələsi bir çox tədqiqatçılar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Bəziləri onların Monqol çöllərinin yerli əhalisi və Rəşid əd-Dinin ([[Vasili Bartold]], [[Çokan Vəlixanov]]) qeyd etdiyi Duqlat tayfasının və ya Barın tayfasının &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt; nəsilləri olduğuna inanırdılar, digərləri isə onların türklər ([[Nikolay Aristov (etnoqraf)|Nikolay Aristov]], [[Sarsen Amanjolov]], V.V. Vostrov, M.S. Mukanov) olduğuna inanırdılar.

== Türk nəzəriyyəsi==
Türk nəzəriyyəsinə görə, Dulatların etnik mənşəyi Qərbi Türk xaqanlığının (VI əsr) tayfaları tərəfindən formalaşmışdır ki, bu da yazılı mənbələrdə &quot;Dulu&quot; (beş Dulu tayfası və beş Nuşibi tayfası) kimi tanınır — [[Yeddisu|Yeddisunun]] sakinləridir. Növbəti beş əsr ərzində (700–1200) Dulular heç bir məlum əsərdə qeyd olunmur.&lt;ref&gt;Тынышпаев М. Т. Материалы к истории киргиз-казакского народа. — Переиздание. — Алматы: Дом печати «Эдельвейс», 2014. — С. 20. — 88 с. — ISBN 9965-602-58-1.&lt;/ref&gt;.

==Duqlat versiyası==
Qazaxlardakı Dulatları Moğolistan Duqlatları ilə eyniləşdirən bir versiya mövcuddur. Bu baxış bucağı akademik V.V.Bartold və digər tarixçilər tərəfindən dəstəklənib &lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI|автор=В. В. Бартольд|заглавие=Сочинения. Том 2. Часть 1|место=Москва|издательство=Рипол Классик|страницы=512|страниц=|isbn=978-5-88533-124-1|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223162728/https://books.google.ru/books?id=JGQWAwAAQBAJ&amp;pg=PA512&amp;dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiKhOjFqfr0AhXM-yoKHStlAeEQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%B5%20%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%82&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;. Bir sıra digər tədqiqatçılara görə, Moğolistanın Dulatları və Duqlatları sadəcə oxşar etnonimlərə malikdirlər. Bu versiyaya görə, Dulatlar [[Uysun]] qrupunun digər qəbilələri ilə eyni mənşəyə malikdirlər və orta əsr Duqlatları ilə birbaşa qohumluqları yoxdur.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|автор=Сабитов Ж. М.|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|год=2012|язык=|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|archive-date=2019-06-30}}&lt;/ref&gt;.

==Haploqruplar==
Dulatlar böyük Uysun qəbilə birliyinin daxilindəki qəbilələrdən biridir. C2-M217 Haploqrupu (Haploqrup- minlərlə il əvvəl yaşamış ortaq bir əcdaddan eyni genetik mutasiyaları miras alan insanların qrupudur. DNT-dəki bu spesifik mutasiya izləri xalqların minilliklər ərzindəki miqrasiya (köç) yollarını və dərin əcdad köklərini izləməyə imkan verir) Uysunlar və Dulatlar üçün xarakterikdir.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Книга|автор=Жабагин М. К.|заглавие=Анализ связи полиморфизма Y-хромосомы и родоплеменной структуры в казахской популяции|ответственный=О. П. Балановский|ссылка=http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf|издание=|место=Москва|издательство=|год=2017|страницы=78|страниц=148|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183433/http://vigg.ru/fileadmin/user_upload/Dissertatsionnyy_sovet/Kandidatskie_dissertatsii/2017/Zhabagin/dissertacionnaja_rabota_Zhabagin_MK.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Сабитов Ж. М.|язык=|заглавие=О происхождении казахских родов сары-уйсун, дулат, албан, суан, ысты, шапрашты, ошакты, сргелы|ссылка=https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98|издание=The Russian Journal of Genetic Genealogy|тип=|год=2012|месяц=|число=|том=4|номер=1|страницы=94—98|issn=1920-2997|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630100045/https://www.academia.edu/13609398/%D0%9E_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%83%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy._%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_3._3_2011_%D0%A2%D0%BE%D0%BC_4._1_2012_._%D0%A1.94-98}}&lt;/ref&gt;. Genetik olaraq, Monqolustanın şimal-qərbindəki Uvs əyalətində yaşayan Bayatlar Uysunların ən yaxın Orta Asiya xalqlarıdır &lt;ref name=&quot;:132&quot; /&gt;.

J. M. Sabitovun fikrincə, Haploqrup C3-ulduz dəstəsi (indi C2*-M217 adlandırılır) Bodonçarın (Duğlatların və digər monqol qəbilələrinin əcdadı) nəslindən olan Nirun monqollarının genetik töhfəsini əks etdirir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sabitov həmçinin Qazaxıstanın Duqlatlarını və digər Uysunları Nirun Monqol tayfası olan Barın ilə əlaqələndirirdi.&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|title=Нируны и субклад С2а3-F4002 (старкластер)|author=Сабитов Ж. М., Баймуханов Н. Б.|website=Academia.edu — Share research|date=|publisher=|access-date=2020-09-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127063947/https://www.academia.edu/13610095/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%A12%D0%B03_F4002_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_The_Russian_Journal_of_Genetic_Genealogy_Volume_6_No_2_2014_Volume_7_No_1_2015_C_1_9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Şəcirə==
[[Qriqori Potanin|Qriqori Potaninin]] şəcirəsinə görə, Uysunun iki oğlu var idi: Abak və Tarak. Tarakın Cəlairlərin, Dulat, Alban və Suanın Abakının (digər mənbələrdə Sary Uysun da var) və Şapyraştı, Oşaktı, Ystı və Sırgelidən olan Tokalın (ikinci arvadı) atası, Kanlı və Şanyşkılı isə yeni gələnlər (kirm) idilər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Z. Sadibekovun Şejirəsinə görə: Maykanın Bəxtiyar adlı bir oğlu var idi, onun iki oğlu var idi: Oysıl və Uysil. Oysılın üç oğlu var idi: Jalmambet (Oşaktının atası), Jarymbet (Şapyraştının atası) və Jaras (Ystının atası). Uysilin Abak (Aksakal) adlı bir oğlu var idi, ondan da Karaş-bi adlı bir oğlu var idi. Onun Baydibek və Baidul adlı oğulları var idi. Baydibekin Şakşam adlı bir oğlu, Baydibekin isə Sary Uysun (böyük arvadı Baybişedən) və Jarykşak (Domalak anadan) adlı bir oğlu var. Jarykşakın Alban, Suan və Dulat adlı oğulları var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

2019-cu ildə Dulat qəbiləsini təsnif etmək üçün qeyri-kommersiya layihəsi başladıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://dulattar.com/|title=Дулат руы|website=dulattar.com|access-date=2021-01-31|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805081449/http://dulattar.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Veb sayt pulsuz, moderatorlu ensiklopediya kimi fəaliyyət göstərir.

==Qəbilə tərkibi==
Dulat qəbiləsi dörd qəbiləyə bölünür və onlar zamanla daha kiçik qəbilələrə (əlifba sırası ilə) bölündülər:

* Botpay - Bidas, Kudaykuly, Koralas, Shagay. 
* Janıs - daulet, zhambay, bogecil, kapal, jantai, zhantu, zharylkamys, kaskarau, otey, shegir, niyazbek, oztemir, karaman, stomp.
* Sıkım - cənibək (karakoylı), alibəy (akkoylı), malıbəy, bağan, qoyanbay, sarı, karakul, şuyldak, şadır, kusirak.
* Şımır - bekbolat, şınkozha, dəmir.

[[Muxammecan Tınışbayev]], &quot;Qazax xalqının tarixinə dair materiallar&quot;, Daşkənd, 1925

&lt;blockquote&gt;1650-ci illərdə Dulatlar qərbə köç etdilər və 1690-cı ildən 1790-cı ilə qədər Daşkənd rayonunda yaşadılar. Dulatlar Daşkəndi idarə edir və ona sahib idilər. Dulat tayfasına istinadlar rus mənbələrində hələ 18-ci əsrdə rast gəlinir. Məsələn, 1778-ci ildə M. Tevkelevin tərtib etdiyi qazaxların qəbilə tərkibinin təsvirində Böyük Cuzun beş əsas Dulat tayfasının hamısını əhatə edən 10 tayfadan ibarət olduğu bildirilir: Botpay, Şımır, Sıkım, Janıs və Bögejil.&lt;/blockquote&gt;.

==Məşhur nümayəndələri==

* [[Töle bəy]] — Qazax ictimai xadimi, Böyük Cuzun biyi, natiq və şair;
* Ötegen-batır — Qazax batarı, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindən olan Öztemir (Temir) alt qəbiləsinin qurucusu;
* Koygeldi-batır (1688–1795) — Qazax batarı və sərkərdəsi. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindən nəsil;
* Jaugash Kyrbasuly (1733–1782) — Xan Abylai rəhbərliyindəki Qazax sərkərdəsi və səfiri. Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Sypatai-batır — Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən nəsil;
* Rısbek batır, Böyük Cuzun Dulat qəbiləsinin Sıkım qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* Samen batır, Böyük Juzun Dulat qəbiləsinin Botpai qəbiləsindən olan qazax batırıdır;
* [[Baluan Şolaq]] (əsl adı Nurmaqambet Baimyrzaulı) qazax xalq akını - müğənni və bəstəkar, məşhur güləşçidir. Böyük Cuzun Şımır-sambet alt qəbiləsinin Dulat qəbiləsindəndir;
* [[Turar Rıskulov]] - dövlət və ictimai xadim;
* [[Kənan Azerbayev|Kənan Azerbayev]] (1884 - 1976) - Qazax akını və cırau, müğənni və bəstəkar. Dulat qəbiləsinin Janıs qəbiləsindəndir;
* [[Bauırjan Momışulı]] - sərkərdə, yazıçı;
* Asanbay Askarov - dövlət və partiya xadimi. 7-11-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı;
* Şerxan Murtaza - Qazax yazıçısı, ictimai xadim və siyasi xadim. Dulat qəbiləsinin Şımır qəbiləsindəndir;
* Qəni Kaliyev — Qazaxıstan Respublikasının siyasi xadimi, iqtisad elmləri doktoru, professor, Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Qazaxıstan Respublikasının Əməkdar Elm xadimi;
* Tunqışbay Jamankulov — kino və teatr aktyoru, teatr müəllimi, teatr rejissoru, sənətşünaslıq namizədi, professor;
* Baxıtjan Yertayev;
* Moldiyar Orazəliyev;
* Çupekov Abduqali — Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, tarixçi. 

== Həmçinin bax ==
* Duqlatlar
* [[Qərbi Göytürk xaqanlığı]]
* On gülləli türklər
* [[Tulu (boy)|Tulu]]
* [[Türgiş xaqanlığı]]
* [[Dulo sülaləsi]]
* [[Moğolustan]]
* Manqlay Sube

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

==Ədəbiyyat==
* Дулат // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — С. 213. — ISBN 9965-9746-3-2. (CC BY-SA 3.0)

==Mənbə==
[https://dulattar.com/ru/ www.dulattar.com — шежире дулатов] {{Wayback|url=https://dulattar.com/ru/ |date=20200131092545 }}
* [https://web.archive.org/web/20110612052243/http://www.tynyshpaev.kz/docs.php?docs_id=28 Генеалогия киргиз-казахских родов]
* [http://www.elim.kz/ Шежире. Генеалогия казахов] {{Wayback|url=http://www.elim.kz/ |date=20220308160201 }}
* [https://web.archive.org/web/20090303203822/http://www.kyrgyz.ru/?page=78 Откуда произошли казахи (по книге &quot;Шакарим Кудайберды-улы. Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий)]
* http://baq.kz/kk/regional_media/post/33907

[[Kateqoriya:Türk tayfaları]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Qazax xanları]]</text>
      <sha1>9e1bcrsfylk9833rn7d53vhjrh6fv5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan-Frederik Felippo de Morepa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991467</id>
    <revision>
      <id>8966114</id>
      <parentid>8965517</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar başlığı əlavə edildi</comment>
      <origin>8966114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="ltq327cybkkw7ik5708jjac6rv2882t" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Jan-Frederik Felippo, qraf de Morepa''' ({{dil-fr|Jean-Frédéric Phélypeaux, comte de Maurepas}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] dövlət xadimi. O, 1723–1749-cu illər arasında kral [[XV Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə hərbi-dəniz donanması işləri üzrə dövlət katibi vəzifəsini icra etmişdir. Uzunmüddətli qəzəbdən sonra, XVI Lüdovikin taxta çıxması ilə 1774-cü ildə başa çatan bu dövrün ardınca dövlət naziri təyin edilmiş və 1781-ci ildə vəfat edənə qədər bu vəzifədə qalmışdır.

== Həyatı ==
Qraf de Morepa təbiətən iti və uzaqgörən zəkaya sahib olmuşdur. Buna baxmayaraq, Fransa yazıçısı və salon rəhbəri [[Klodina Heren de Tansen]]in qeyd etdiyi kimi, eyni zamanda yüngülxasiyyət və eqoist bir şəxsiyyət olmuşdur. Hazırcavab, tənqidi, sarkastik və zarafatcıl xarakterə malik olan bu dövlət xadimi hər hansı bir məsələyə istehzalı münasibət bildirmək fürsətini heç vaxt əldən verməmişdir. Bununla belə, [[Pyer Viktor de Bezenval|baron Bezenval]]ın xatirələrində qeyd olunduğu kimi, onu alçaq və ya rəzil bir insan adlandırmaq doğru olmazdı. Adi bir xarici görünüşə və bəstəboy qamətə malik olan qraf de Morepa bu fiziki çatışmazlıqlarını şəxsi qarderobuna həddindən artıq diqqət yetirməklə, həmçinin öz əzəmətini və qətiyyətini nümayiş etdirməklə kompensasiya etməyə çalışmışdır. Çox geniş dünyagörüşünə sahib olmamışdır, lakin onun qeyri-adi yaddaşı və yüksək danışıqlar aparmaq istedadı var idi. Əksər hallarda yalnız öz intuisiyasına güvənən bu şəxsiyyət digər insanlara qiymət verərkən nadir hallarda səhvə yol verirdi, lakin bu qənaətlərini öz daxilində saxlamağı da xoşlamırdı.&lt;ref&gt;{{книга |автор=Bruno de Dinechin|часть= |заглавие=Duhamel du Monceau|оригинал= |ссылка= |место= |издательство= |год=1999|volume= |pages=50|allpages=|isbn=2-919911-11-2|ref=}}&lt;/ref&gt;

== Ədəbi fəaliyyəti ==
Qraf de Morepa &quot;Étrennes de la Saint Jean&quot; (1742-ci il) adı altında işıq üzü görən lətifələr və yumoristik hekayələr toplusunun hazırlanmasına öz töhfəsini vermişdir. Müəllifin sənədlərindən ibarət seçmələr 1896-cı ildə Paris Tarix Cəmiyyəti tərəfindən nəşr edilmişdir. Onun katibi tərəfindən toplandığı iddia edilən və 1792-ci ildə çap olunan dörd cildlik &quot;Morepanın xatirələri&quot; adlı əsərin isə tarixi baxımdan etibarsız olduğu qəbul edilir.
== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Fransa qrafları]]
[[Kateqoriya:Malta cəngavərləri]]</text>
      <sha1>ltq327cybkkw7ik5708jjac6rv2882t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fərəhnoz Şərəfova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991472</id>
    <revision>
      <id>8965572</id>
      <parentid>8965529</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Farida Fari</username>
        <id>344575</id>
      </contributor>
      <comment>Şəkil əlavə edildi</comment>
      <origin>8965572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4284" sha1="al2tp4qgx2itqxiu1lfzu1fjcahqjks" xml:space="preserve">
{{Musiqiçi
| adı = Fərəhnoz Şərəfova
| orijinal adı = Фараҳноз Шарафова
| doğum tarixi = 01.01.2003
| doğum yeri = [[Tacikistan]], Vose
| fəaliyyət illəri = 2020-indiyədək
| janr = [[Pop musiqisi|Pop]]
| təhsili = [[musiqi]], [[tibb]]
| şəkil = Farahnoz Sharafova.png
}}'''Fərəhnoz Şərəfova''' (tacikcə: [[:tg:Фараҳноз_Шарафова|Фараҳноз Шарафова]] yaxud Farahnoz Sharafova; [[1 yanvar]] [[2003]]-cü il, [[Tacikistan]], Vose rayonu) - [[Taciklər|tacik]] müğənnisi.&lt;ref&gt;{{cite video|title=Фарахноз ( МЕДОНИ Ё НЕ ) - ДУРУГГУЙИ ФАРАХНОЗ ОШКОР ШУД|url=https://www.youtube.com/watch?v=FHn_jLQEfNM|publisher=Youtube|language=tg|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiya ==
'''Fərəhnoz Şərəfova''' [[1 yanvar]] [[2003]]-cü ildə Tacikistanın Xatlon əyalətinin Vose rayonunda sahibkar ailəsində anadan olub. O, ailənin yeganə qız övladıdır və özündən böyük üç qardaşı var.

Ana tərəf qohumları sənətçilər olduğu üçün onda da uşaqlıqdan musiqiyə həvəs var idi. 9-cu sinfi bitirdikdən sonra incəsənət kollecinə daxil olub, lakin orada sadəcə bir il təhsil alıb. Tibbə olan sevgisi səbəbilə oranı yarımçıq qoyub, tibb kollecinə daxil olub və oranı bitirib. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Фараҳноз Шарафова: «Дар мактаб фақат ҷӯра доштам…» |url=https://pressa.tj/fara%D2%B3noz-sharafova-dar-maktab-fa%D2%9Bat-%D2%B7%D3%AFra-doshtam |access-date=2026-05-22 |website=Pressa.tj |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite video|title=Ногуфтахо Фарахноз Шарафова|url=https://www.youtube.com/watch?v=H5UtGyOyuFw|publisher=ORZU ISO|language=tg|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

Amma musiqini də çox sevdiyi üçün &quot;'''Pərvin'''&quot; televiziya musiqi yarışmasına qatılıb və yer tutub. Həmçinin, sonradan musiqi təhsili də alıb. &lt;ref&gt;{{cite video|title=Шоми Дидор бо Фараҳноз Шарафова|url=https://www.youtube.com/watch?v=g8ERIybxPXk&amp;t=2878s|publisher=Телевизиони Душанбе|language=tg|access-date=2026-05-22}}&lt;/ref&gt;

Yaşının gənc olmasına baxmayaraq, həm [[Tacikistan]] şou-biznesində, həm də sosial mediada yetəri qədər məşhurlaşıb və nüfuz qazanıb.

Fərəhnozun məşhurluğu və səsi ölkənin hüdudlarına çıxaraq, onu tək [[Mərkəzi Asiya]]&lt;nowiki/&gt;da deyil, bir sıra [[Qafqaz]] ölkələrində də sevdirib. Onun öz ölkəsindən başqa, [[Rusiya]]&lt;nowiki/&gt;da və [[Avstraliya]]&lt;nowiki/&gt;da da konserləri baş tutub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Фараҳноз Шарафова дар Австралия консерт медиҳад |url=https://pressa.tj/fara%D2%B3noz-sharafova-dar-avstraliya-konsert-medi%D2%B3ad/ |access-date=2026-05-22 |website=Pressa.tj |language=tg}}&lt;/ref&gt; O, [[Azərbaycan|Azərbaycanda]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] də &quot;'''Raqami 2'''&quot;, &quot;'''Dostat doram'''&quot; kimi mahnılarla tanınıb.

== Şəxsi həyat ==
'''Fərəhnoz Şərəfova''' 2024-cü ildə evlənib və bir qızı var.

== Mahnılar ==

* Kujoi
* Dostat doram
* To Kay
* Kulobibacha
* Biyo
* Qahri Nakun
* Adresta Namedanum
* Meravam
* Yovoni bacha
* Nest Oshiq
* İshqi tu
* Chorboghi bolo
* Aziztarin
* Nashavad muntaziram
* Tu hamoni
* Raqami 2
* Sarshuyon
* Anor anor
* Nozam
* Nalo ku bulbul
* Habibi
* Khoharum
* Kamar borik
* Khudo buvad
* Kajkula
* Nagu nagu
* Nashnokhti maro
* Jonam
* Ocha
* Ramadar
* İshqi rafta
* Khirmanak
* Noshinos

== Mənbə ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://open.spotify.com/artist/3xy2j8LYfZbiKyjf5xT3Dx Fərəhnoz Şarafovanın] Spotify səhifəsi
* [https://www.instagram.com/farahnozmusic_official Fərəhnoz Şərafovanın] rəsmi İnstaqram səhifəsi
* [https://www.youtube.com/@farahnozofficialmusic Fərəhnoz Şərafovanın] rəsmi YouTube kanalı
* [https://www.shazam.com/en-gb/artist/farahnoz-sharafova/1582343932/releases Farahnoz Sharafova] Shazam hesabı
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə musiqiçilər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə şəxslər]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:2003-cü ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1 yanvarda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Asiya müğənniləri]]</text>
      <sha1>al2tp4qgx2itqxiu1lfzu1fjcahqjks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966113</id>
      <parentid>8965572</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>8966113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4259" sha1="5zmobedfsu765bz4do1corammusj2yg" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
| adı = Fərəhnoz Şərəfova
| orijinal adı = Фараҳноз Шарафова
| doğum tarixi = 01.01.2003
| doğum yeri = [[Tacikistan]], Vose
| fəaliyyət illəri = 2020-indiyədək
| janr = [[Pop musiqisi|Pop]]
| təhsili = [[musiqi]], [[tibb]]
| şəkil = Farahnoz Sharafova.png
}}'''Fərəhnoz Şərəfova''' (tacikcə: [[:tg:Фараҳноз_Шарафова|Фараҳноз Шарафова]] yaxud Farahnoz Sharafova; [[1 yanvar]] [[2003]]-cü il, [[Tacikistan]], Vose rayonu) - [[Taciklər|tacik]] müğənnisi.&lt;ref&gt;{{cite video|title=Фарахноз ( МЕДОНИ Ё НЕ ) - ДУРУГГУЙИ ФАРАХНОЗ ОШКОР ШУД|url=https://www.youtube.com/watch?v=FHn_jLQEfNM|publisher=Youtube|language=tg|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiya ==
'''Fərəhnoz Şərəfova''' [[1 yanvar]] [[2003]]-cü ildə Tacikistanın Xatlon əyalətinin Vose rayonunda sahibkar ailəsində anadan olub. O, ailənin yeganə qız övladıdır və özündən böyük üç qardaşı var.

Ana tərəf qohumları sənətçilər olduğu üçün onda da uşaqlıqdan musiqiyə həvəs var idi. 9-cu sinfi bitirdikdən sonra incəsənət kollecinə daxil olub, lakin orada sadəcə bir il təhsil alıb. Tibbə olan sevgisi səbəbilə oranı yarımçıq qoyub, tibb kollecinə daxil olub və oranı bitirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Фараҳноз Шарафова: «Дар мактаб фақат ҷӯра доштам…» |url=https://pressa.tj/fara%D2%B3noz-sharafova-dar-maktab-fa%D2%9Bat-%D2%B7%D3%AFra-doshtam |access-date=2026-05-22 |website=Pressa.tj |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite video|title=Ногуфтахо Фарахноз Шарафова|url=https://www.youtube.com/watch?v=H5UtGyOyuFw|publisher=ORZU ISO|language=tg|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

Amma musiqini də çox sevdiyi üçün &quot;'''Pərvin'''&quot; televiziya musiqi yarışmasına qatılıb və yer tutub. Həmçinin, sonradan musiqi təhsili də alıb.&lt;ref&gt;{{cite video|title=Шоми Дидор бо Фараҳноз Шарафова|url=https://www.youtube.com/watch?v=g8ERIybxPXk&amp;t=2878s|publisher=Телевизиони Душанбе|language=tg|access-date=2026-05-22}}&lt;/ref&gt;

Yaşının gənc olmasına baxmayaraq, həm [[Tacikistan]] şou-biznesində, həm də sosial mediada yetəri qədər məşhurlaşıb və nüfuz qazanıb.

Fərəhnozun məşhurluğu və səsi ölkənin hüdudlarına çıxaraq, onu tək [[Mərkəzi Asiya]]&lt;nowiki/&gt;da deyil, bir sıra [[Qafqaz]] ölkələrində də sevdirib. Onun öz ölkəsindən başqa, [[Rusiya]]&lt;nowiki/&gt;da və [[Avstraliya]]&lt;nowiki/&gt;da da konserləri baş tutub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Фараҳноз Шарафова дар Австралия консерт медиҳад |url=https://pressa.tj/fara%D2%B3noz-sharafova-dar-avstraliya-konsert-medi%D2%B3ad/ |access-date=2026-05-22 |website=Pressa.tj |language=tg}}&lt;/ref&gt; O, [[Azərbaycan]]da və [[Türkiyə]]də də &quot;'''Raqami 2'''&quot;, &quot;'''Dostat doram'''&quot; kimi mahnılarla tanınıb.

== Şəxsi həyat ==
'''Fərəhnoz Şərəfova''' 2024-cü ildə evlənib və bir qızı var.

== Mahnılar ==

* Kujoi
* Dostat doram
* To Kay
* Kulobibacha
* Biyo
* Qahri Nakun
* Adresta Namedanum
* Meravam
* Yovoni bacha
* Nest Oshiq
* İshqi tu
* Chorboghi bolo
* Aziztarin
* Nashavad muntaziram
* Tu hamoni
* Raqami 2
* Sarshuyon
* Anor anor
* Nozam
* Nalo ku bulbul
* Habibi
* Khoharum
* Kamar borik
* Khudo buvad
* Kajkula
* Nagu nagu
* Nashnokhti maro
* Jonam
* Ocha
* Ramadar
* İshqi rafta
* Khirmanak
* Noshinos

== Mənbə ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://open.spotify.com/artist/3xy2j8LYfZbiKyjf5xT3Dx Fərəhnoz Şarafovanın] Spotify səhifəsi
* [https://www.instagram.com/farahnozmusic_official Fərəhnoz Şərafovanın] rəsmi İnstaqram səhifəsi
* [https://www.youtube.com/@farahnozofficialmusic Fərəhnoz Şərafovanın] rəsmi YouTube kanalı
* [https://www.shazam.com/en-gb/artist/farahnoz-sharafova/1582343932/releases Farahnoz Sharafova] Shazam hesabı
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə musiqiçilər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə şəxslər]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:2003-cü ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1 yanvarda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Asiya müğənniləri]]</text>
      <sha1>5zmobedfsu765bz4do1corammusj2yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991473</id>
    <revision>
      <id>8966089</id>
      <parentid>8965531</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:XVI Lüdovik]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8966089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="37ksazunhr7il8toys936vupvq7ylvj" xml:space="preserve">{{kateqoriyanın əsas məqaləsi|XVI Lüdovik}}
[[Kateqoriya:Fransa nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik| nazirləri ]]</text>
      <sha1>37ksazunhr7il8toys936vupvq7ylvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991474</id>
    <revision>
      <id>8965575</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;== Əlavə ədəbiyyat == * ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896. * {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}} * ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="ldd4kq74qmnyou2b8fru0plexaj3vic" xml:space="preserve">== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История] — Москва : Мысль, 1991. — 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции. — {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>ldd4kq74qmnyou2b8fru0plexaj3vic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965577</id>
      <parentid>8965575</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4019" sha1="puu9fr9okexymp94x48a6gnmawf7p1w" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn''' ({{dil-fr|Étienne-Charles de Loménie de Brienne}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kardinalı, dövlət və kilsə xadimi, nazir. O, 15 dekabr 1760-cı ildən 21 mart 1763-cü ilə qədər Kondom yepiskopu, 21 mart 1763-cü ildən 8 mart 1788-ci ilə qədər [[Tuluza]] arxiyepiskopu, 10 mart 1788-ci ildən 19 fevral 1794-cü ilə qədər isə Sans arxiyepiskopu vəzifələrini icra etmişdir. 3 may 1787-ci ildən 25 avqust 1788-ci ilə qədər Fransanın maliyyə baş nəzarətçisi olmuşdur. 15 dekabr 1788-ci ildən 26 sentyabr 1791-ci ilə qədər kardinal-keşiş rütbəsini daşımışdır.

== Həyatı ==
O, Limuzen bölgəsinin XV əsrdən bəri tanınan de Lomeni nəslindən gəlirdi.
Mükəmməl təhsil almış və 1751-ci ildə ilahiyyat doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Onu yaxından tanıyan bir müasirinin şəhadətinə görə, gənclik illərindən etibarən mülki dini dözümlülük prinsipini müdafiə etmişdir. O, yeganə həqiqi dinin katoliklik olduğunu və kilsədən kənarda xilasın mümkünsüzlüyünü qəbul etmişdir, lakin kralın öz təbəələrinə tam ibadət azadlığı verməli olduğunu və digər dinlərə mənsub şəxslərin hüquqlarını heç bir şəkildə məhdudlaşdırmamasının vacibliyini irəli sürmüşdür.

Bununla belə, öz ateist baxışlarını gizlətməmişdir.

Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn 1760-cı ildən Kondom yepiskopu, 1763-cü ildən Tuluza arxiyepiskopu, 1787-ci ildən isə Sans arxiyepiskopu, Kral Maliyyə Şurasının rəhbəri, Notabllar Məclisinin sədri və baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun çoxsaylı tanınmış dostları arasında [[Ann Robert Jak Türqo]] və [[Volter]] də var idi. 15 dekabr 1788-ci il tarixində kardinal rütbəsi alan Lomeni de Brienn [[İtaliyaya yollanmış və orada iki il yaşamışdır. İnqilabın qızğın çağında Fransaya qayıdaraq &quot;Ruhanilərin mülki quruluşu&quot; haqqında qanuna sadiqlik andı içmişdir.

1791-ci ildə [[Roma Papası]] [[VI Piyi]] tərəfindən kilsədən kənarlaşdırılmışdır. İnqilabçıların şübhəsini doğuran Lomeni de Brienn 9 noyabr 1793-cü il tarixində Sans şəhərində həbs edilmişdir.

O, apopleksiya ([[insult]]) nəticəsində vəfat etmiş, yaxud zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun vaxtilə sahib olduğu böyük nüfuzun bir nişanəsi olaraq [[Brienn-le-Şato]] şəhərində inşa etdirdiyi möhtəşəm iqamətgah hələ də qalmaqdadır.

== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История] — Москва : Мысль, 1991. — 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции. — {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>puu9fr9okexymp94x48a6gnmawf7p1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965582</id>
      <parentid>8965577</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +5 kateqoriya</comment>
      <origin>8965582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="pii6mt2uy4h0o5e5eitqg7u12njpuet" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn''' ({{dil-fr|Étienne-Charles de Loménie de Brienne}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kardinalı, dövlət və kilsə xadimi, nazir. O, 15 dekabr 1760-cı ildən 21 mart 1763-cü ilə qədər Kondom yepiskopu, 21 mart 1763-cü ildən 8 mart 1788-ci ilə qədər [[Tuluza]] arxiyepiskopu, 10 mart 1788-ci ildən 19 fevral 1794-cü ilə qədər isə Sans arxiyepiskopu vəzifələrini icra etmişdir. 3 may 1787-ci ildən 25 avqust 1788-ci ilə qədər Fransanın maliyyə baş nəzarətçisi olmuşdur. 15 dekabr 1788-ci ildən 26 sentyabr 1791-ci ilə qədər kardinal-keşiş rütbəsini daşımışdır.

== Həyatı ==
O, Limuzen bölgəsinin XV əsrdən bəri tanınan de Lomeni nəslindən gəlirdi.
Mükəmməl təhsil almış və 1751-ci ildə ilahiyyat doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Onu yaxından tanıyan bir müasirinin şəhadətinə görə, gənclik illərindən etibarən mülki dini dözümlülük prinsipini müdafiə etmişdir. O, yeganə həqiqi dinin katoliklik olduğunu və kilsədən kənarda xilasın mümkünsüzlüyünü qəbul etmişdir, lakin kralın öz təbəələrinə tam ibadət azadlığı verməli olduğunu və digər dinlərə mənsub şəxslərin hüquqlarını heç bir şəkildə məhdudlaşdırmamasının vacibliyini irəli sürmüşdür.

Bununla belə, öz ateist baxışlarını gizlətməmişdir.

Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn 1760-cı ildən Kondom yepiskopu, 1763-cü ildən Tuluza arxiyepiskopu, 1787-ci ildən isə Sans arxiyepiskopu, Kral Maliyyə Şurasının rəhbəri, Notabllar Məclisinin sədri və baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun çoxsaylı tanınmış dostları arasında [[Ann Robert Jak Türqo]] və [[Volter]] də var idi. 15 dekabr 1788-ci il tarixində kardinal rütbəsi alan Lomeni de Brienn [[İtaliyaya yollanmış və orada iki il yaşamışdır. İnqilabın qızğın çağında Fransaya qayıdaraq &quot;Ruhanilərin mülki quruluşu&quot; haqqında qanuna sadiqlik andı içmişdir.

1791-ci ildə [[Roma Papası]] [[VI Piyi]] tərəfindən kilsədən kənarlaşdırılmışdır. İnqilabçıların şübhəsini doğuran Lomeni de Brienn 9 noyabr 1793-cü il tarixində Sans şəhərində həbs edilmişdir.

O, apopleksiya ([[insult]]) nəticəsində vəfat etmiş, yaxud zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun vaxtilə sahib olduğu böyük nüfuzun bir nişanəsi olaraq [[Brienn-le-Şato]] şəhərində inşa etdirdiyi möhtəşəm iqamətgah hələ də qalmaqdadır.

== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История] — Москва : Мысль, 1991. — 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции. — {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Fransa baş nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransa siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Fransa zadəganlığı]]
[[Kateqoriya:Fransanın maliyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>pii6mt2uy4h0o5e5eitqg7u12njpuet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965583</id>
      <parentid>8965582</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8965583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="2x9jtfwjg3i9ul32e7l5hcw3ii7dmdw" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn''' ({{dil-fr|Étienne-Charles de Loménie de Brienne}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kardinalı, dövlət və kilsə xadimi, nazir. O, 15 dekabr 1760-cı ildən 21 mart 1763-cü ilə qədər Kondom yepiskopu, 21 mart 1763-cü ildən 8 mart 1788-ci ilə qədər [[Tuluza]] arxiyepiskopu, 10 mart 1788-ci ildən 19 fevral 1794-cü ilə qədər isə Sans arxiyepiskopu vəzifələrini icra etmişdir. 3 may 1787-ci ildən 25 avqust 1788-ci ilə qədər Fransanın maliyyə baş nəzarətçisi olmuşdur. 15 dekabr 1788-ci ildən 26 sentyabr 1791-ci ilə qədər kardinal-keşiş rütbəsini daşımışdır.

== Həyatı ==
O, Limuzen bölgəsinin XV əsrdən bəri tanınan de Lomeni nəslindən gəlirdi.
Mükəmməl təhsil almış və 1751-ci ildə ilahiyyat doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Onu yaxından tanıyan bir müasirinin şəhadətinə görə, gənclik illərindən etibarən mülki dini dözümlülük prinsipini müdafiə etmişdir. O, yeganə həqiqi dinin katoliklik olduğunu və kilsədən kənarda xilasın mümkünsüzlüyünü qəbul etmişdir, lakin kralın öz təbəələrinə tam ibadət azadlığı verməli olduğunu və digər dinlərə mənsub şəxslərin hüquqlarını heç bir şəkildə məhdudlaşdırmamasının vacibliyini irəli sürmüşdür.

Bununla belə, öz ateist baxışlarını gizlətməmişdir.

Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn 1760-cı ildən Kondom yepiskopu, 1763-cü ildən Tuluza arxiyepiskopu, 1787-ci ildən isə Sans arxiyepiskopu, Kral Maliyyə Şurasının rəhbəri, Notabllar Məclisinin sədri və baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun çoxsaylı tanınmış dostları arasında [[Ann Robert Jak Türqo]] və [[Volter]] də var idi. 15 dekabr 1788-ci il tarixində kardinal rütbəsi alan Lomeni de Brienn [[İtaliyaya yollanmış və orada iki il yaşamışdır. İnqilabın qızğın çağında Fransaya qayıdaraq &quot;Ruhanilərin mülki quruluşu&quot; haqqında qanuna sadiqlik andı içmişdir.

1791-ci ildə [[Roma Papası]] [[VI Piyi]] tərəfindən kilsədən kənarlaşdırılmışdır. İnqilabçıların şübhəsini doğuran Lomeni de Brienn 9 noyabr 1793-cü il tarixində Sans şəhərində həbs edilmişdir.

O, apopleksiya ([[insult]]) nəticəsində vəfat etmiş, yaxud zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun vaxtilə sahib olduğu böyük nüfuzun bir nişanəsi olaraq [[Brienn-le-Şato]] şəhərində inşa etdirdiyi iqamətgah hələ də qalmaqdadır.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/346774/Etienne-Charles-de-Lomenie-de-Brienne&lt;/ref&gt;

== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История] — Москва : Мысль, 1991. — 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции. — {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Fransa baş nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransa siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Fransa zadəganlığı]]
[[Kateqoriya:Fransanın maliyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>2x9jtfwjg3i9ul32e7l5hcw3ii7dmdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965585</id>
      <parentid>8965583</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8965585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="qv2n38p6749rs74dtqrdasuyda1qmoe" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn''' ({{dil-fr|Étienne-Charles de Loménie de Brienne}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kardinalı, dövlət və kilsə xadimi, nazir. O, 15 dekabr 1760-cı ildən 21 mart 1763-cü ilə qədər Kondom yepiskopu, 21 mart 1763-cü ildən 8 mart 1788-ci ilə qədər [[Tuluza]] arxiyepiskopu, 10 mart 1788-ci ildən 19 fevral 1794-cü ilə qədər isə Sans arxiyepiskopu vəzifələrini icra etmişdir. 3 may 1787-ci ildən 25 avqust 1788-ci ilə qədər Fransanın maliyyə baş nəzarətçisi olmuşdur. 15 dekabr 1788-ci ildən 26 sentyabr 1791-ci ilə qədər kardinal-keşiş rütbəsini daşımışdır.

== Həyatı ==
O, Limuzen bölgəsinin XV əsrdən bəri tanınan de Lomeni nəslindən gəlirdi.
Mükəmməl təhsil almış və 1751-ci ildə ilahiyyat doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Onu yaxından tanıyan bir müasirinin şəhadətinə görə, gənclik illərindən etibarən mülki dini dözümlülük prinsipini müdafiə etmişdir. O, yeganə həqiqi dinin katoliklik olduğunu və kilsədən kənarda xilasın mümkünsüzlüyünü qəbul etmişdir, lakin kralın öz təbəələrinə tam ibadət azadlığı verməli olduğunu və digər dinlərə mənsub şəxslərin hüquqlarını heç bir şəkildə məhdudlaşdırmamasının vacibliyini irəli sürmüşdür.

Bununla belə, öz ateist baxışlarını gizlətməmişdir.

Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn 1760-cı ildən Kondom yepiskopu, 1763-cü ildən Tuluza arxiyepiskopu, 1787-ci ildən isə Sans arxiyepiskopu, Kral Maliyyə Şurasının rəhbəri, Notabllar Məclisinin sədri və baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun çoxsaylı tanınmış dostları arasında [[Ann Robert Jak Türqo]] və [[Volter]] də var idi. 15 dekabr 1788-ci il tarixində kardinal rütbəsi alan Lomeni de Brienn [[İtaliyaya yollanmış və orada iki il yaşamışdır. İnqilabın qızğın çağında Fransaya qayıdaraq &quot;Ruhanilərin mülki quruluşu&quot; haqqında qanuna sadiqlik andı içmişdir.

1791-ci ildə [[Roma Papası]] [[VI Piyi]] tərəfindən kilsədən kənarlaşdırılmışdır. İnqilabçıların şübhəsini doğuran Lomeni de Brienn 9 noyabr 1793-cü il tarixində Sans şəhərində həbs edilmişdir.

O, apopleksiya ([[insult]]) nəticəsində vəfat etmiş, yaxud zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun vaxtilə sahib olduğu böyük nüfuzun bir nişanəsi olaraq [[Brienn-le-Şato]] şəhərində inşa etdirdiyi iqamətgah hələ də qalmaqdadır.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/346774/Etienne-Charles-de-Lomenie-de-Brienne&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История] — Москва : Мысль, 1991. — 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции. — {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Fransa baş nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransa siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Fransa zadəganlığı]]
[[Kateqoriya:Fransanın maliyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>qv2n38p6749rs74dtqrdasuyda1qmoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965586</id>
      <parentid>8965585</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8965586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4345" sha1="qqhvv5kimvtaw1f15ga61gqa8mebxpb" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn''' ({{dil-fr|Étienne-Charles de Loménie de Brienne}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kardinalı, dövlət və kilsə xadimi, nazir. O, 15 dekabr 1760-cı ildən 21 mart 1763-cü ilə qədər Kondom yepiskopu, 21 mart 1763-cü ildən 8 mart 1788-ci ilə qədər [[Tuluza]] arxiyepiskopu, 10 mart 1788-ci ildən 19 fevral 1794-cü ilə qədər isə Sans arxiyepiskopu vəzifələrini icra etmişdir. 3 may 1787-ci ildən 25 avqust 1788-ci ilə qədər Fransanın maliyyə baş nəzarətçisi olmuşdur. 15 dekabr 1788-ci ildən 26 sentyabr 1791-ci ilə qədər kardinal-keşiş rütbəsini daşımışdır.

== Həyatı ==
O, Limuzen bölgəsinin XV əsrdən bəri tanınan de Lomeni nəslindən gəlirdi.
Mükəmməl təhsil almış və 1751-ci ildə ilahiyyat doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Onu yaxından tanıyan bir müasirinin şəhadətinə görə, gənclik illərindən etibarən mülki dini dözümlülük prinsipini müdafiə etmişdir. O, yeganə həqiqi dinin katoliklik olduğunu və kilsədən kənarda xilasın mümkünsüzlüyünü qəbul etmişdir, lakin kralın öz təbəələrinə tam ibadət azadlığı verməli olduğunu və digər dinlərə mənsub şəxslərin hüquqlarını heç bir şəkildə məhdudlaşdırmamasının vacibliyini irəli sürmüşdür.

Bununla belə, öz ateist baxışlarını gizlətməmişdir.

Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn 1760-cı ildən Kondom yepiskopu, 1763-cü ildən Tuluza arxiyepiskopu, 1787-ci ildən isə Sans arxiyepiskopu, Kral Maliyyə Şurasının rəhbəri, Notabllar Məclisinin sədri və baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun çoxsaylı tanınmış dostları arasında [[Ann Rober Jak Türqo]] və [[Volter]] də var idi. 15 dekabr 1788-ci il tarixində kardinal rütbəsi alan Lomeni de Brienn [[İtaliyaya yollanmış və orada iki il yaşamışdır. İnqilabın qızğın çağında Fransaya qayıdaraq &quot;Ruhanilərin mülki quruluşu&quot; haqqında qanuna sadiqlik andı içmişdir.

1791-ci ildə [[Roma Papası]] [[VI Piyi]] tərəfindən kilsədən kənarlaşdırılmışdır. İnqilabçıların şübhəsini doğuran Lomeni de Brienn 9 noyabr 1793-cü il tarixində Sans şəhərində həbs edilmişdir.

O, apopleksiya ([[insult]]) nəticəsində vəfat etmiş, yaxud zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun vaxtilə sahib olduğu böyük nüfuzun bir nişanəsi olaraq [[Brienn-le-Şato]] şəhərində inşa etdirdiyi iqamətgah hələ də qalmaqdadır.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/346774/Etienne-Charles-de-Lomenie-de-Brienne&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция. — {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История] — Москва : Мысль, 1991. — 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции. — {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Fransa baş nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransa siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Fransa zadəganlığı]]
[[Kateqoriya:Fransanın maliyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>qqhvv5kimvtaw1f15ga61gqa8mebxpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966112</id>
      <parentid>8965586</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; Görünməz boşluqlar görünür edildi: [[Ayrılmaz alan|kırılmaz boşluk]] (U+00A0)</comment>
      <origin>8966112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4361" sha1="3k82af2p3fy8dgv72ooawr47ohpjbup" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn''' ({{dil-fr|Étienne-Charles de Loménie de Brienne}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] kardinalı, dövlət və kilsə xadimi, nazir. O, 15 dekabr 1760-cı ildən 21 mart 1763-cü ilə qədər Kondom yepiskopu, 21 mart 1763-cü ildən 8 mart 1788-ci ilə qədər [[Tuluza]] arxiyepiskopu, 10 mart 1788-ci ildən 19 fevral 1794-cü ilə qədər isə Sans arxiyepiskopu vəzifələrini icra etmişdir. 3 may 1787-ci ildən 25 avqust 1788-ci ilə qədər Fransanın maliyyə baş nəzarətçisi olmuşdur. 15 dekabr 1788-ci ildən 26 sentyabr 1791-ci ilə qədər kardinal-keşiş rütbəsini daşımışdır.

== Həyatı ==
O, Limuzen bölgəsinin XV əsrdən bəri tanınan de Lomeni nəslindən gəlirdi.
Mükəmməl təhsil almış və 1751-ci ildə ilahiyyat doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Onu yaxından tanıyan bir müasirinin şəhadətinə görə, gənclik illərindən etibarən mülki dini dözümlülük prinsipini müdafiə etmişdir. O, yeganə həqiqi dinin katoliklik olduğunu və kilsədən kənarda xilasın mümkünsüzlüyünü qəbul etmişdir, lakin kralın öz təbəələrinə tam ibadət azadlığı verməli olduğunu və digər dinlərə mənsub şəxslərin hüquqlarını heç bir şəkildə məhdudlaşdırmamasının vacibliyini irəli sürmüşdür.

Bununla belə, öz ateist baxışlarını gizlətməmişdir.

Etyen-Şarl de Lomeni de Brienn 1760-cı ildən Kondom yepiskopu, 1763-cü ildən Tuluza arxiyepiskopu, 1787-ci ildən isə Sans arxiyepiskopu, Kral Maliyyə Şurasının rəhbəri, Notabllar Məclisinin sədri və baş nazir vəzifələrində çalışmışdır. Onun çoxsaylı tanınmış dostları arasında [[Ann Rober Jak Türqo]] və [[Volter]] də var idi. 15 dekabr 1788-ci il tarixində kardinal rütbəsi alan Lomeni de Brienn [[İtaliyaya yollanmış və orada iki il yaşamışdır. İnqilabın qızğın çağında Fransaya qayıdaraq &quot;Ruhanilərin mülki quruluşu&quot; haqqında qanuna sadiqlik andı içmişdir.

1791-ci ildə [[Roma Papası]] [[VI Piyi]] tərəfindən kilsədən kənarlaşdırılmışdır. İnqilabçıların şübhəsini doğuran Lomeni de Brienn 9 noyabr 1793-cü il tarixində Sans şəhərində həbs edilmişdir.

O, apopleksiya ([[insult]]) nəticəsində vəfat etmiş, yaxud zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun vaxtilə sahib olduğu böyük nüfuzun bir nişanəsi olaraq [[Brienn-le-Şato]] şəhərində inşa etdirdiyi iqamətgah hələ də qalmaqdadır.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/346774/Etienne-Charles-de-Lomenie-de-Brienne&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* ''[[Токвиль, Алексис|Токвиль А.]]'' Старый порядок и революция.&amp;nbsp;— {{М.}}, 1896.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ломени, Этьенн-Шарль|том=XVIIa|страницы=934}}
* ''[[Карлейль, Томас|Карлейль Т.]]'' [https://web.archive.org/web/20160305120440/http://modernlib.ru/books/tomas_karleyl/francuzskaya_revolyuciya_bastiliya/read/ Французская революция. История]&amp;nbsp;— Москва : Мысль, 1991.&amp;nbsp;— 576 с.
* ''[[Фюре, Франсуа|Фюре Ф.]]'' Постижение Французской революции.&amp;nbsp;— {{СПб.}}, 1998.
* {{статья|автор=[[Веремчук, Людмила Павловна|Веремчук Л. П.]]|заглавие=Реформа Ломени де Бриенна в оценке двух французских историков|издание=Вестник Томского государственного университета|год=2009|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reforma-lomeni-de-brienna-v-otsenke-dvuh-frantsuzskih-istorikov|номер=325|страницы=73—74}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blomenie.html Информация]{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20111017004025/http://biogr.ru/biography/?id_rubric=12&amp;id=1746 Список биографий]

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Fransa baş nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransa siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Fransa zadəganlığı]]
[[Kateqoriya:Fransanın maliyyə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>3k82af2p3fy8dgv72ooawr47ohpjbup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Moldavia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991475</id>
    <revision>
      <id>8965593</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965594</id>
      <parentid>8965593</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="ojgotybii0k1mscp85h2hja9f3fa7ht" xml:space="preserve">{{Commons category}}</text>
      <sha1>ojgotybii0k1mscp85h2hja9f3fa7ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965595</id>
      <parentid>8965594</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="d4ks6id73llaitm0u1tuo43ojyunr7m" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}</text>
      <sha1>d4ks6id73llaitm0u1tuo43ojyunr7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965596</id>
      <parentid>8965595</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8965596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="s9z01xypgfzi1xvuw84l6hgwvzpufgx" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]</text>
      <sha1>s9z01xypgfzi1xvuw84l6hgwvzpufgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965597</id>
      <parentid>8965596</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldova tarixi]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="lhg2vi8hl8pd39gx7j4nq3ll3n6nxeo" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]</text>
      <sha1>lhg2vi8hl8pd39gx7j4nq3ll3n6nxeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965598</id>
      <parentid>8965597</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="mh8fibgtqrtmjb5euak3nswljkjmxre" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri]]</text>
      <sha1>mh8fibgtqrtmjb5euak3nswljkjmxre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965601</id>
      <parentid>8965598</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Osmanlı Rumıniyası]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="299" sha1="a7k2d76ev2jz6b8wd3pq8s9ufdspoax" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri]]
[[Kateqoriya:Osmanlı Rumıniyası]]</text>
      <sha1>a7k2d76ev2jz6b8wd3pq8s9ufdspoax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965619</id>
      <parentid>8965601</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:1340-cı illərdə yaranmış dövlətlər və ərazilər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="i2990o5x5lt2547tecefo61nut14swz" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri]]
[[Kateqoriya:Osmanlı Rumıniyası]]
[[Kateqoriya:1340-cı illərdə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]</text>
      <sha1>i2990o5x5lt2547tecefo61nut14swz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965621</id>
      <parentid>8965619</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:1859-cu ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="gxf1kpm9qkhibp0d52mrxblayh25fxb" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri]]
[[Kateqoriya:Osmanlı Rumıniyası]]
[[Kateqoriya:1340-cı illərdə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1859-cu ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]</text>
      <sha1>gxf1kpm9qkhibp0d52mrxblayh25fxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965623</id>
      <parentid>8965621</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldovanın tarixi vilayətləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="1cg3d3eenpncdyoqqx10ngs1j6hjsuo" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{Cat main}}
[[Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın tarixi vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Tarixi Avropa monarxiyaları]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri]]
[[Kateqoriya:Osmanlı Rumıniyası]]
[[Kateqoriya:1340-cı illərdə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:1859-cu ildə ləğv olunmuş dövlətlər və ərazilər]]
[[Kateqoriya:Moldovanın tarixi vilayətləri]]</text>
      <sha1>1cg3d3eenpncdyoqqx10ngs1j6hjsuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının muxtariyyətləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991476</id>
    <revision>
      <id>8965599</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965600</id>
      <parentid>8965599</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="9hhzpdyrpvlejilyr4is3m2ukxut5nc" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Keçmiş Avropa müstəmləkələri]]
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının inzibati bölgüsü]]</text>
      <sha1>9hhzpdyrpvlejilyr4is3m2ukxut5nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Osmanlı Rumıniyası</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991477</id>
    <revision>
      <id>8965602</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965603</id>
      <parentid>8965602</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="scgfb51g6n3aubu1tsgz64fbqt8slia" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının Avropa tarixi]]</text>
      <sha1>scgfb51g6n3aubu1tsgz64fbqt8slia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965604</id>
      <parentid>8965603</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Rumıniyanın modern tarixi]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="d38taadcdki412rxdg5p4ckqm24es34" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının Avropa tarixi]]
[[Kateqoriya:Rumıniyanın modern tarixi]]</text>
      <sha1>d38taadcdki412rxdg5p4ckqm24es34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Rumıniyanın modern tarixi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991478</id>
    <revision>
      <id>8965605</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965606</id>
      <parentid>8965605</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8965606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="kqoga43nx3qf3hl99inytxz6oahjt5u" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Dövrlərinə görə Rumıniya tarixi]]
[[Kateqoriya:Müasir Avropa]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə modern tarix]]</text>
      <sha1>kqoga43nx3qf3hl99inytxz6oahjt5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən sürünənlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991479</id>
    <revision>
      <id>8965608</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]] [[Kateqoriya:1880-ci illərdə təsvir edilən sürünənlər]] [[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="ruyl6q4pi93j4m4awu8pdhj4tb331me" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1880-ci illərdə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1888-ci ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]</text>
      <sha1>ruyl6q4pi93j4m4awu8pdhj4tb331me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1933-cü ildə təsvir edilən sürünənlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991480</id>
    <revision>
      <id>8965610</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]] [[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]] [[Kateqoriya:1933-cw ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="tmugqlnc9khli7na9n8potkoktjsqku" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1933-cw ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]</text>
      <sha1>tmugqlnc9khli7na9n8potkoktjsqku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965611</id>
      <parentid>8965610</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:1933-cw ildə təsvir edilən heyvanlar]] silindi; [[Kateqoriya:1933-cü ildə təsvir edilən heyvanlar]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="qkjztwr34j0zlmz1arjst8uoxke9g6i" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1933-cü ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]</text>
      <sha1>qkjztwr34j0zlmz1arjst8uoxke9g6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1930-cu ildə təsvir edilən sürünənlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991481</id>
    <revision>
      <id>8965612</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]] [[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]] [[Kateqoriya:1930-cu ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="578nbssn086xl7ddz1jll7osefqwabz" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]</text>
      <sha1>578nbssn086xl7ddz1jll7osefqwabz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1932-ci ildə təsvir edilən sürünənlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991482</id>
    <revision>
      <id>8965613</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]] [[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]] [[Kateqoriya:1932-ci ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="n23px43on95cw19vd6lt1m1c4d2hi8u" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1932-ci ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]</text>
      <sha1>n23px43on95cw19vd6lt1m1c4d2hi8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1936-cı ildə təsvir edilən sürünənlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991483</id>
    <revision>
      <id>8965615</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]] [[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]] [[Kateqoriya:1936-cı ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="2d9z5l87ru06vmyiqlmpvr9qpck4f39" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Təsvir edilmə illərinə görə sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1930-cu illərdə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:1936-cı ildə təsvir edilən heyvanlar|Sürünənlər]]</text>
      <sha1>2d9z5l87ru06vmyiqlmpvr9qpck4f39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Corc Albert Bulencer tərəfindən adlandırılmış taksonlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991484</id>
    <revision>
      <id>8965622</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{kateqoriyanın əsas məqaləsi|Corc Albert Bulencer}}   [[Kateqoriya:Müəllifinə görə taksonlar]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="jbz5ctox4odmx0qiiw0u24y6ipcwzvr" xml:space="preserve">{{kateqoriyanın əsas məqaləsi|Corc Albert Bulencer}}
 
[[Kateqoriya:Müəllifinə görə taksonlar]]</text>
      <sha1>jbz5ctox4odmx0qiiw0u24y6ipcwzvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965627</id>
      <parentid>8965622</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="pyn6xo3ueig2ghon250kculhm96ufby" xml:space="preserve">{{kateqoriyanın əsas məqaləsi|Corc Albert Bulencer}}
 
[[Kateqoriya:Müəllifinə görə taksonlar]]
[[Kateqoriya:Britaniya müəlliflərinin heyvan taksonları]]</text>
      <sha1>pyn6xo3ueig2ghon250kculhm96ufby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965651</id>
      <parentid>8965627</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Belçika müəlliflərinin heyvan taksonları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="d5m6kmb0aglivto8ejkbkkum7vg4z0p" xml:space="preserve">{{kateqoriyanın əsas məqaləsi|Corc Albert Bulencer}}
 
[[Kateqoriya:Müəllifinə görə taksonlar]]
[[Kateqoriya:Britaniya müəlliflərinin heyvan taksonları]]
[[Kateqoriya:Belçika müəlliflərinin heyvan taksonları]]</text>
      <sha1>d5m6kmb0aglivto8ejkbkkum7vg4z0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Moldovanın tarixi vilayətləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991485</id>
    <revision>
      <id>8965624</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965625</id>
      <parentid>8965624</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarixi vilayətlər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="gmlw42qse9fhl42d14511zd49xpbjzl" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarixi vilayətlər]]</text>
      <sha1>gmlw42qse9fhl42d14511zd49xpbjzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965626</id>
      <parentid>8965625</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldovanın inzibati bölgüsü]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="rxr8d1drpnlqnt3g41gxwpmyafutc8u" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Moldovanın inzibati bölgüsü]]</text>
      <sha1>rxr8d1drpnlqnt3g41gxwpmyafutc8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965649</id>
      <parentid>8965626</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldovanın vilayətləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="o37ef5yn0kdk8wcgt2xn0dj8rz0m9mf" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Moldovanın inzibati bölgüsü]]
[[Kateqoriya:Moldovanın vilayətləri]]</text>
      <sha1>o37ef5yn0kdk8wcgt2xn0dj8rz0m9mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965670</id>
      <parentid>8965649</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Moldovanın coğrafi tarixi]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="h13m3nca2lp8tpdat7s4abc4l69n650" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə tarixi vilayətlər]]
[[Kateqoriya:Moldovanın inzibati bölgüsü]]
[[Kateqoriya:Moldovanın vilayətləri]]
[[Kateqoriya:Moldovanın coğrafi tarixi]]</text>
      <sha1>h13m3nca2lp8tpdat7s4abc4l69n650</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Moldovanın vilayətləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991486</id>
    <revision>
      <id>8965653</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965666</id>
      <parentid>8965653</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="ojgotybii0k1mscp85h2hja9f3fa7ht" xml:space="preserve">{{Commons category}}</text>
      <sha1>ojgotybii0k1mscp85h2hja9f3fa7ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965668</id>
      <parentid>8965666</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8965668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180" sha1="1vc1pgqb1b6tq5tp5ln7gd0f1tpcrxt" xml:space="preserve">{{Commons category}}
[[Kateqoriya:Avropa ölkələrinin inzibati bölgüsü]]
[[Kateqoriya:Moldovanın inzibati bölgüsü]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə Avropa regionları]]</text>
      <sha1>1vc1pgqb1b6tq5tp5ln7gd0f1tpcrxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1988-ci ildə yaranan saytlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991487</id>
    <revision>
      <id>8965669</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|Internet properties established in 1988}}  [[Kateqoriya:Yaranma illərinə görə saytlar]] [[Kateqoriya:1980-ci illərdə yaranan saytlar]] [[Kateqoriya:1988-ci ildə yaradılmış media şirkətləri|Saytlar]] [[Kateqoriya:1988-ci ildə yarananlar|Saytlar]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="9uppywm6j0vxkwynm14qq0o64wzuyde" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|Internet properties established in 1988}}

[[Kateqoriya:Yaranma illərinə görə saytlar]]
[[Kateqoriya:1980-ci illərdə yaranan saytlar]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yaradılmış media şirkətləri|Saytlar]]
[[Kateqoriya:1988-ci ildə yarananlar|Saytlar]]</text>
      <sha1>9uppywm6j0vxkwynm14qq0o64wzuyde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Moldovanın coğrafi tarixi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991488</id>
    <revision>
      <id>8965677</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965683</id>
      <parentid>8965677</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +4 kateqoriya</comment>
      <origin>8965683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="es056v2y6101e9c1b0kdv2mhs2r6l9p" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Moldova coğrafiyası]]
[[Kateqoriya:Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Mövzularına görə Moldova tarixi]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə coğrafi tarix]]</text>
      <sha1>es056v2y6101e9c1b0kdv2mhs2r6l9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1981-ci ildə yaradılan xəstəxanalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991489</id>
    <revision>
      <id>8965684</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|Hospitals established in 1981}}  [[Kateqoriya:Yaradılma illərinə görə xəstəxanalar]] [[Kateqoriya:1980-ci illərdə yaradılan xəstəxanalar]] [[Kateqoriya:1981-ci ildə sağlamlıq|Xəstəxanalar]] [[Kateqoriya:1981-ci ildə yaradılmış təşkilatlar|Xəstəxanalar]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="qsb4qdk14za4ybc8wyosglr5o514b4p" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|Hospitals established in 1981}}

[[Kateqoriya:Yaradılma illərinə görə xəstəxanalar]]
[[Kateqoriya:1980-ci illərdə yaradılan xəstəxanalar]]
[[Kateqoriya:1981-ci ildə sağlamlıq|Xəstəxanalar]]
[[Kateqoriya:1981-ci ildə yaradılmış təşkilatlar|Xəstəxanalar]]</text>
      <sha1>qsb4qdk14za4ybc8wyosglr5o514b4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1979-cu ildə açılmış hava limanları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991490</id>
    <revision>
      <id>8965685</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:İllərinə görə açılmış hava limanları]] [[Kateqoriya:1970-ci illərdə açılmış hava limanları]] [[Kateqoriya:1979-cu ildə aviasiya|Hava limanları]] [[Kateqoriya:1979-cu ildə yaranan şirkətlər|Hava limanları]] [[Kateqoriya:1979-cu ildə tikilmiş nəqliyyat infrastrukturları|Hava limanları]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="8hwxvr67t99hg861o7cpbwlzykrypiu" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə açılmış hava limanları]]
[[Kateqoriya:1970-ci illərdə açılmış hava limanları]]
[[Kateqoriya:1979-cu ildə aviasiya|Hava limanları]]
[[Kateqoriya:1979-cu ildə yaranan şirkətlər|Hava limanları]]
[[Kateqoriya:1979-cu ildə tikilmiş nəqliyyat infrastrukturları|Hava limanları]]</text>
      <sha1>8hwxvr67t99hg861o7cpbwlzykrypiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1983-cü ildə Fransada cinayətkarlıq</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991491</id>
    <revision>
      <id>8965687</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:İllərinə görə Fransada cinayətkarlıq]] [[Kateqoriya:1980-ci illərdə Fransada cinayətkarlıq]] [[Kateqoriya:1983-cü ildə Fransa|Cinayətkarlıq]] [[Kateqoriya:Ölkələrinə görə 1983-cü ildə cinayətkarlıq|Fransa]] [[Kateqoriya:1983-cü ildə Avropada cinayətkarlıq|Fransa]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="phob2sz101y87b4xx514dh06nj2ysws" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə Fransada cinayətkarlıq]]
[[Kateqoriya:1980-ci illərdə Fransada cinayətkarlıq]]
[[Kateqoriya:1983-cü ildə Fransa|Cinayətkarlıq]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə 1983-cü ildə cinayətkarlıq|Fransa]]
[[Kateqoriya:1983-cü ildə Avropada cinayətkarlıq|Fransa]]</text>
      <sha1>phob2sz101y87b4xx514dh06nj2ysws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1984-cü ildə tikilmiş nəqliyyat infrastrukturları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991492</id>
    <revision>
      <id>8965688</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Tamamlanma illərinə görə nəqliyyat infrastrukturu]] [[Kateqoriya:1980-ci illərdə tikilmiş nəqliyyat infrastrukturları]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə tamamlanan infrastrukturlar|nəqliyyat]] [[Kateqoriya:1984-cü ildə nəqliyyat|infrastrukturlar]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="e9n3fuymllw5nb6i0rfo2xutzw0ob0q" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Tamamlanma illərinə görə nəqliyyat infrastrukturu]]
[[Kateqoriya:1980-ci illərdə tikilmiş nəqliyyat infrastrukturları]]
[[Kateqoriya:1984-cü ildə tamamlanan infrastrukturlar|nəqliyyat]]
[[Kateqoriya:1984-cü ildə nəqliyyat|infrastrukturlar]]</text>
      <sha1>e9n3fuymllw5nb6i0rfo2xutzw0ob0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1953-cü ildə Avropada yarananlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991493</id>
    <revision>
      <id>8965698</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Qitələrinə görə 1953-cü ildə yarananlar|Avropa]] [[Kateqoriya:1950-ci illərdə Avropada yarananlar]] [[Kateqoriya:İllərinə görə Avropada yarananlar]] [[Kateqoriya:1953-cü ildə Avropa|/yarananlar]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="3suqtvg03r16k3sobdpzp2154c2idx7" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Qitələrinə görə 1953-cü ildə yarananlar|Avropa]]
[[Kateqoriya:1950-ci illərdə Avropada yarananlar]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə Avropada yarananlar]]
[[Kateqoriya:1953-cü ildə Avropa|/yarananlar]]</text>
      <sha1>3suqtvg03r16k3sobdpzp2154c2idx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1952-ci ilin beynəlxalq müqavilələri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991494</id>
    <revision>
      <id>8965699</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:1952-ci ildə beynəlxalq münasibətlər|Müqavilələr]] [[Kateqoriya:1952-ci ildə hüquq|Müqavilələr]] [[Kateqoriya:1950-ci illərin beynəlxalq müqavilələri]] [[Kateqoriya:İllərinə görə beynəlxalq müqavilələr]] [[Kateqoriya:1952-ci ilin əsərləri|Müqavilələr]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="n1ak2l7js7vo41nwr8213f2cut1ruy1" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:1952-ci ildə beynəlxalq münasibətlər|Müqavilələr]]
[[Kateqoriya:1952-ci ildə hüquq|Müqavilələr]]
[[Kateqoriya:1950-ci illərin beynəlxalq müqavilələri]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə beynəlxalq müqavilələr]]
[[Kateqoriya:1952-ci ilin əsərləri|Müqavilələr]]</text>
      <sha1>n1ak2l7js7vo41nwr8213f2cut1ruy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1976 Yay Olimpiya Oyunlarında basketbol</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991495</id>
    <revision>
      <id>8965700</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:1976 Yay Olimpiya Oyunlarında yarışlar|basketbol]] [[Kateqoriya:1976-cı ildə basketbol]] [[Kateqoriya:basketbol Yay Olimpiya Oyunlarında]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="0gmmn0y6ckacyc0lqecxem4s4za4roj" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:1976 Yay Olimpiya Oyunlarında yarışlar|basketbol]]
[[Kateqoriya:1976-cı ildə basketbol]]
[[Kateqoriya:basketbol Yay Olimpiya Oyunlarında]]</text>
      <sha1>0gmmn0y6ckacyc0lqecxem4s4za4roj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1970-ci ilin terror hadisələri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991496</id>
    <revision>
      <id>8965702</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|Terrorist incidents in 1970}}  [[Kateqoriya:1970-ci il cinayətləri|Terror hadisələri]] [[Kateqoriya:1970-ci illərin terror hadisələri]] [[Kateqoriya:İllərinə görə terror hadisələri]] [[Kateqoriya:1970-ci ildə terrorizm|Terror hadisələri]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="cpolqxnfn0k428y368pc3kfym4i9lv5" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|Terrorist incidents in 1970}}

[[Kateqoriya:1970-ci il cinayətləri|Terror hadisələri]]
[[Kateqoriya:1970-ci illərin terror hadisələri]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə terror hadisələri]]
[[Kateqoriya:1970-ci ildə terrorizm|Terror hadisələri]]</text>
      <sha1>cpolqxnfn0k428y368pc3kfym4i9lv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1975-ci ildə iqtisadiyyat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991497</id>
    <revision>
      <id>8965706</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{Vikianbar kateqoriyası|1975 in economics}}  [[Kateqoriya:1975|İqtisadiyyat]] [[Kateqoriya:1970-ci illərdə iqtisadiyyat]] [[Kateqoriya:İllərinə görə iqtisadiyyat]] [[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsrdə iqtisadiyyat]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="koapi81dzrsmwc1i19f6opddkx42qg6" xml:space="preserve">{{Vikianbar kateqoriyası|1975 in economics}}

[[Kateqoriya:1975|İqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:1970-ci illərdə iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə iqtisadiyyat]]
[[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsrdə iqtisadiyyat]]</text>
      <sha1>koapi81dzrsmwc1i19f6opddkx42qg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adam Lanza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991499</id>
    <revision>
      <id>8965832</id>
      <timestamp>2026-06-15T15:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dəftər Qələm</username>
        <id>347911</id>
      </contributor>
      <comment>Bütün hərbirşeyi düzgüncə yazdım ümüd edirəmki kiminsə işinə lazım olar təşəkkürlər</comment>
      <origin>8965832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="fg2lpcgjpzsvvbr4gb7nml17o8ajt8l" xml:space="preserve">Adam Lanza (26 aprel 1992 – 14 dekabr 2012) — 14 dekabr 2012-ci ildə ABŞ-ın Konnektikut ştatının Nyutaun şəhərində yerləşən Sendi Huk ibtidai məktəbində kütləvi qətliam törədən amerikalı. O, hücum zamanı 20-si uşaq, 6-sı məktəb işçisi olmaqla 26 nəfəri qətlə yetirmiş, hadisədən əvvəl isə öz anasını güllələmişdir. Lanza hadisə yerində intihar etmişdir. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aarthun |first=Susan Candiotti,Sarah |date=2012-12-14 |title=Police: 20 children among 26 victims of Connecticut school shooting |url=https://www.cnn.com/2012/12/14/us/connecticut-school-shooting |access-date=2026-06-15 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

Silahlar:</text>
      <sha1>fg2lpcgjpzsvvbr4gb7nml17o8ajt8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965836</id>
      <parentid>8965832</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dəftər Qələm</username>
        <id>347911</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="nw4y2xiwgoe53ri5py5ab0etxl7sb8o" xml:space="preserve">Adam Lanza (26 aprel 1992 – 14 dekabr 2012) — 14 dekabr 2012-ci ildə ABŞ-ın Konnektikut ştatının Nyutaun şəhərində yerləşən Sendi Huk ibtidai məktəbində kütləvi qətliam törədən amerikalı. O, hücum zamanı 20-si uşaq, 6-sı məktəb işçisi olmaqla 26 nəfəri qətlə yetirmiş, hadisədən əvvəl isə öz anasını güllələmişdir. Lanza hadisə yerində intihar etmişdir. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aarthun |first=Susan Candiotti,Sarah |date=2012-12-14 |title=Police: 20 children among 26 victims of Connecticut school shooting |url=https://www.cnn.com/2012/12/14/us/connecticut-school-shooting |access-date=2026-06-15 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>nw4y2xiwgoe53ri5py5ab0etxl7sb8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966111</id>
      <parentid>8965836</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar başlığı əlavə edildi</comment>
      <origin>8966111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="1turzavofrpkahjmywt4ywqefj2winw" xml:space="preserve">Adam Lanza (26 aprel 1992 – 14 dekabr 2012) — 14 dekabr 2012-ci ildə ABŞ-ın Konnektikut ştatının Nyutaun şəhərində yerləşən Sendi Huk ibtidai məktəbində kütləvi qətliam törədən amerikalı. O, hücum zamanı 20-si uşaq, 6-sı məktəb işçisi olmaqla 26 nəfəri qətlə yetirmiş, hadisədən əvvəl isə öz anasını güllələmişdir. Lanza hadisə yerində intihar etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aarthun |first=Susan Candiotti,Sarah |date=2012-12-14 |title=Police: 20 children among 26 victims of Connecticut school shooting |url=https://www.cnn.com/2012/12/14/us/connecticut-school-shooting |access-date=2026-06-15 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>1turzavofrpkahjmywt4ywqefj2winw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966320</id>
      <parentid>8966111</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="nusbyjtgblp9t46tpxdevepg3t2l069" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
'''Adam Lanza''' ({{DVTY}}) — 14 dekabr 2012-ci ildə ABŞ-ın Konnektikut ştatının Nyutaun şəhərində yerləşən Sendi Huk ibtidai məktəbində kütləvi qətliam törədən amerikalı. O, hücum zamanı 20-si uşaq, 6-sı məktəb işçisi olmaqla 26 nəfəri qətlə yetirmiş, hadisədən əvvəl isə öz anasını güllələmişdir. Lanza hadisə yerində intihar etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aarthun |first=Susan Candiotti,Sarah |date=2012-12-14 |title=Police: 20 children among 26 victims of Connecticut school shooting |url=https://www.cnn.com/2012/12/14/us/connecticut-school-shooting |access-date=2026-06-15 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>nusbyjtgblp9t46tpxdevepg3t2l069</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Etyen-Florimon de Mersi-Arjanto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991500</id>
    <revision>
      <id>8965834</id>
      <timestamp>2026-06-15T15:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{vəzifəli şəxs}]  '''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — Avstriya diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.  == Həyatı == Lyej şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto, sonradan Avstriyanın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın Turində, Sa...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="c86vfsbehzd04qhd4lvfwqec1covxcx" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}]

'''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — Avstriya diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.

== Həyatı ==
Lyej şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto, sonradan Avstriyanın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın Turində, Sankt-Peterburqda, 1766-cı ildən etibarən isə Parisdə elçisi olmuş və burada Mariya-Antuanettanın etibarlı şəxsinə çevrilmişdir. 1792-ci ildə Avstriya Niderlandının quberniyası vəzifəsinə gətirilmiş, 1794-cü ildə isə Londona elçi təyin olunmuşdur, lakin bura gəlişindən bir neçə gün sonra vəfat etmişdir.

Diplomatın nəşr edilmiş məktublaşmaları böyük tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin sənədlər &quot;Correspondance secrète entre Marie-Thérèse et le comte de Mercy d’Argenteau&quot; (1874-cü il) və &quot;Correspondance secrète du comte de M. d’A. avec l’empereur Joseph II et le prince de Kaunitz&quot; (1889-cu il) başlıqları altında işıq üzü görmüşdür.
Onun III Pyotr Fedoroviçin hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən məktublaşmaları isə İmperator Rus Tarix Cəmiyyətinin Məcmusunun 18-ci cildində dərc edilmişdir. Bura qraf Mersi-Arjantonun imperatriça Mariya Tereziyaya və dövlət kansleri qraf Kaunits-Ritberqə yeni üslubla 5 yanvar 1762-ci il tarixindən yeni üslubla 24 iyul 1762-ci il tarixinə qədər olan hesabatları, həmçinin qraf Mersinin Rusiya nazirliyi ilə yazışmaları daxildir (Sankt-Peterburq, 1876-cı il).</text>
      <sha1>c86vfsbehzd04qhd4lvfwqec1covxcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965835</id>
      <parentid>8965834</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="l5mzxpxi7btgzw1udcprstsw79w455f" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — Avstriya diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.

== Həyatı ==
Lyej şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto, sonradan Avstriyanın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın Turində, Sankt-Peterburqda, 1766-cı ildən etibarən isə Parisdə elçisi olmuş və burada Mariya-Antuanettanın etibarlı şəxsinə çevrilmişdir. 1792-ci ildə Avstriya Niderlandının quberniyası vəzifəsinə gətirilmiş, 1794-cü ildə isə Londona elçi təyin olunmuşdur, lakin bura gəlişindən bir neçə gün sonra vəfat etmişdir.

Diplomatın nəşr edilmiş məktublaşmaları böyük tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin sənədlər &quot;Correspondance secrète entre Marie-Thérèse et le comte de Mercy d’Argenteau&quot; (1874-cü il) və &quot;Correspondance secrète du comte de M. d’A. avec l’empereur Joseph II et le prince de Kaunitz&quot; (1889-cu il) başlıqları altında işıq üzü görmüşdür.
Onun III Pyotr Fedoroviçin hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən məktublaşmaları isə İmperator Rus Tarix Cəmiyyətinin Məcmusunun 18-ci cildində dərc edilmişdir. Bura qraf Mersi-Arjantonun imperatriça Mariya Tereziyaya və dövlət kansleri qraf Kaunits-Ritberqə yeni üslubla 5 yanvar 1762-ci il tarixindən yeni üslubla 24 iyul 1762-ci il tarixinə qədər olan hesabatları, həmçinin qraf Mersinin Rusiya nazirliyi ilə yazışmaları daxildir (Sankt-Peterburq, 1876-cı il).</text>
      <sha1>l5mzxpxi7btgzw1udcprstsw79w455f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965839</id>
      <parentid>8965835</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1671" sha1="cgin4t1nhu0lxw33iag8ftvnaqwsaop" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — [[Avstriya]] diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.

== Həyatı ==
Lyej şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto, sonradan Avstriyanın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın Turində, Sankt-Peterburqda, 1766-cı ildən etibarən isə Parisdə elçisi olmuş və burada Mariya-Antuanettanın etibarlı şəxsinə çevrilmişdir. 1792-ci ildə Avstriya Niderlandının quberniyası vəzifəsinə gətirilmiş, 1794-cü ildə isə Londona elçi təyin olunmuşdur, lakin bura gəlişindən bir neçə gün sonra vəfat etmişdir.

Diplomatın nəşr edilmiş məktublaşmaları böyük tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin sənədlər &quot;Correspondance secrète entre Marie-Thérèse et le comte de Mercy d’Argenteau&quot; (1874-cü il) və &quot;Correspondance secrète du comte de M. d’A. avec l’empereur Joseph II et le prince de Kaunitz&quot; (1889-cu il) başlıqları altında işıq üzü görmüşdür.
Onun III Pyotr Fedoroviçin hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən məktublaşmaları isə İmperator Rus Tarix Cəmiyyətinin Məcmusunun 18-ci cildində dərc edilmişdir. Bura qraf Mersi-Arjantonun imperatriça Mariya Tereziyaya və dövlət kansleri qraf Kaunits-Ritberqə yeni üslubla 5 yanvar 1762-ci il tarixindən yeni üslubla 24 iyul 1762-ci il tarixinə qədər olan hesabatları, həmçinin qraf Mersinin Rusiya nazirliyi ilə yazışmaları daxildir (Sankt-Peterburq, 1876-cı il).</text>
      <sha1>cgin4t1nhu0lxw33iag8ftvnaqwsaop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965841</id>
      <parentid>8965839</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8965841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="8cxhr2aoi6fh5ollfs79xe632hcujc9" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — [[Avstriya]] diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.

== Həyatı ==
[[Lyej]] şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto sonradan [[Avstriya]]nın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın [[Turin]]də, [[Sankt-Peterburq]]da, 1766-cı ildən etibarən isə [[Paris]]də elçisi olmuş və burada [[Mariya-Antuanetta]]nın etibarlı şəxsinə çevrilmişdir. 1792-ci ildə [[Avstriya Niderlandı]]nın qubernatoru vəzifəsinə gətirilmiş, 1794-cü ildə isə [[London]]a elçi təyin olunmuşdur, lakin bura gəlişindən bir neçə gün sonra vəfat etmişdir.

Diplomatın nəşr edilmiş məktublaşmaları böyük tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin sənədlər &quot;Correspondance secrète entre Marie-Thérèse et le comte de Mercy d’Argenteau&quot; (1874-cü il) və &quot;Correspondance secrète du comte de M. d’A. avec l’empereur Joseph II et le prince de Kaunitz&quot; (1889-cu il) başlıqları altında işıq üzü görmüşdür.
Onun [[III Pyotr]]un hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən məktublaşmaları isə İmperator Rus Tarix Cəmiyyətinin Məcmusunun 18-ci cildində dərc edilmişdir. Bura qraf Mersi-Arjantonun imperatriça [[Mariya Tereziya]]ya və dövlət kansleri qraf Kaunits-Ritberqə yeni üslubla 5 yanvar 1762-ci il tarixindən yeni üslubla 24 iyul 1762-ci il tarixinə qədər olan hesabatları, həmçinin qraf Mersinin [[Rusiya]] nazirliyi ilə yazışmaları daxildir (Sankt-Peterburq, 1876-cı il).</text>
      <sha1>8cxhr2aoi6fh5ollfs79xe632hcujc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965843</id>
      <parentid>8965841</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8965843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1745" sha1="p36dz9eo508xwjry1y8plvh3b9r6hfu" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — [[Avstriya]] diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.

== Həyatı ==
[[Lyej]] şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto sonradan [[Avstriya]]nın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın [[Turin]]də, [[Sankt-Peterburq]]da, 1766-cı ildən etibarən isə [[Paris]]də elçisi olmuş və burada [[Mariya-Antuanetta]]nın etibarlı şəxsinə çevrilmişdir. 1792-ci ildə [[Avstriya Niderlandı]]nın qubernatoru vəzifəsinə gətirilmiş, 1794-cü ildə isə [[London]]a elçi təyin olunmuşdur, lakin bura gəlişindən bir neçə gün sonra vəfat etmişdir.

Diplomatın nəşr edilmiş məktublaşmaları böyük tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin sənədlər &quot;Correspondance secrète entre Marie-Thérèse et le comte de Mercy d’Argenteau&quot; (1874-cü il) və &quot;Correspondance secrète du comte de M. d’A. avec l’empereur Joseph II et le prince de Kaunitz&quot; (1889-cu il) başlıqları altında işıq üzü görmüşdür.
Onun [[III Pyotr]]un hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən məktublaşmaları isə İmperator Rus Tarix Cəmiyyətinin Məcmusunun 18-ci cildində dərc edilmişdir. Bura qraf Mersi-Arjantonun imperatriça [[Mariya Tereziya]]ya və dövlət kansleri qraf Kaunits-Ritberqə yeni üslubla 5 yanvar 1762-ci il tarixindən yeni üslubla 24 iyul 1762-ci il tarixinə qədər olan hesabatları, həmçinin qraf Mersinin [[Rusiya]] nazirliyi ilə yazışmaları daxildir (Sankt-Peterburq, 1876-cı il).

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>p36dz9eo508xwjry1y8plvh3b9r6hfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965844</id>
      <parentid>8965843</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="ceqn0qic13cwti5h3wd0letvu0vc70z" xml:space="preserve">{{vəzifəli şəxs}}

'''Florimon de Mersi-Arjanto''' ({{dil-de|Florimond Claude von Mercy-Argenteau}}; {{DVTY}}) — [[Avstriya]] diplomatı. O, fransızlar (Konde və Türenn) üzərində qazandığı qələbələrlə tanınan [[Bavariya]] feldmarşalı [[Frans fon Mersi]]nin nəticəsidir.

== Həyatı ==
[[Lyej]] şəhərində anadan olan Florimon de Mersi-Arjanto sonradan [[Avstriya]]nın diplomatik xidmətinə qəbul edilmişdir. O, Avstriyanın [[Turin]]də, [[Sankt-Peterburq]]da, 1766-cı ildən etibarən isə [[Paris]]də elçisi olmuş və burada [[Mariya-Antuanetta]]nın etibarlı şəxsinə çevrilmişdir. 1792-ci ildə [[Avstriya Niderlandı]]nın qubernatoru vəzifəsinə gətirilmiş, 1794-cü ildə isə [[London]]a elçi təyin olunmuşdur, lakin bura gəlişindən bir neçə gün sonra vəfat etmişdir.

Diplomatın nəşr edilmiş məktublaşmaları böyük tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin sənədlər &quot;Correspondance secrète entre Marie-Thérèse et le comte de Mercy d’Argenteau&quot; (1874-cü il) və &quot;Correspondance secrète du comte de M. d’A. avec l’empereur Joseph II et le prince de Kaunitz&quot; (1889-cu il) başlıqları altında işıq üzü görmüşdür.
Onun [[III Pyotr]]un hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən məktublaşmaları isə İmperator Rus Tarix Cəmiyyətinin Məcmusunun 18-ci cildində dərc edilmişdir. Bura qraf Mersi-Arjantonun imperatriça [[Mariya Tereziya]]ya və dövlət kansleri qraf Kaunits-Ritberqə yeni üslubla 5 yanvar 1762-ci il tarixindən yeni üslubla 24 iyul 1762-ci il tarixinə qədər olan hesabatları, həmçinin qraf Mersinin [[Rusiya]] nazirliyi ilə yazışmaları daxildir (Sankt-Peterburq, 1876-cı il).

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Avstriya diplomatları]]
[[Kateqoriya:Digər ölkələrin Fransadakı səfirləri]]</text>
      <sha1>ceqn0qic13cwti5h3wd0letvu0vc70z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Adam Lanza</title>
    <ns>1</ns>
    <id>991501</id>
    <revision>
      <id>8965840</id>
      <timestamp>2026-06-15T15:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dəftər Qələm</username>
        <id>347911</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adam lanza haqqında müzakirə */ yeni bölmə</comment>
      <origin>8965840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="3qwwojjlkkswjh8sf0zdgwj4misnt3u" xml:space="preserve">== Adam lanza haqqında müzakirə ==

Adam lanza Sandy hook atıcısı haqqında müzəkirə açıqdır [[İstifadəçi:Dəftər Qələm|Dəftər Qələm]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Dəftər Qələm|müzakirə]]) 15:20, 15 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3qwwojjlkkswjh8sf0zdgwj4misnt3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Hind hövzəsi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991502</id>
    <revision>
      <id>8965848</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Hind okeanı hövzəsi]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="td8kewi5dztv3ghmgznvo6je0q7phsl" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Hind okeanı hövzəsi]]</text>
      <sha1>td8kewi5dztv3ghmgznvo6je0q7phsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Delikt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991503</id>
    <revision>
      <id>8965852</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]  '''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="i076ef91ytyrtnvt41eyklm92y1390r" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>i076ef91ytyrtnvt41eyklm92y1390r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965877</id>
      <parentid>8965852</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8965877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6236" sha1="fzxsnqn5mowngzp2offs9wo1c3m28h4" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' (hakimin ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' (binalardan asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' (gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — pəncərəsindən və ya evindən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə əmlakına və ya sağlamlığına zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — evin yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində cərimə tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fzxsnqn5mowngzp2offs9wo1c3m28h4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965891</id>
      <parentid>8965877</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>8965891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6311" sha1="ko2k18oi78s2wfmgixl0qowsqwth2md" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ko2k18oi78s2wfmgixl0qowsqwth2md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965894</id>
      <parentid>8965891</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kvazideliktlər */</comment>
      <origin>8965894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6354" sha1="8hacnrpv9y4wg7dpjqqsrvmd5idvwsn" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>8hacnrpv9y4wg7dpjqqsrvmd5idvwsn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965895</id>
      <parentid>8965894</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>8965895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6384" sha1="2sspu2jj0r5a91f15hl5hm0mh86lssa" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==</text>
      <sha1>2sspu2jj0r5a91f15hl5hm0mh86lssa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965899</id>
      <parentid>8965895</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ədəbiyyat siyahısı */</comment>
      <origin>8965899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10038" sha1="3j9t82e5db5btynk0cory7m0apejeiu" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==

* Агарков М.М. Обязательства из причинения вреда: (Действующее право и задачи Гражданского кодекса СССР) // Агарков М.М. Избранные труды по гражданскому праву: В 2 т. Т. 2: Общее учение об обязательствах и его отдельных видах. М., 2012.
* [http://www.law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1128335 Алексеев С.С. О составе гражданского правонарушения // Правоведение. 1958. № 1.]
* Антимонов Б.С. Значение вины потерпевшего при гражданском правонарушении. М., 1950.
* [http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1180 Губаева А.К. Гражданско-правовая ответственность за вред, причиненный преступлением: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. Л., 1985.] 
* Иоффе О.С. Ответственность по советскому гражданскому праву // Иоффе О.С. Избранные труды: В 4 т. Т. 1. СПб., 2003.
* Красавчиков О.А. Возмещение вреда, причиненного источником повышенной опасности // Красавчиков О.А. Категории науки гражданского права: Избранные труды: В 2 т. Т. 2. М., 2005.
* Крашенинников Е.А. Размышления о деликтном притязании // Деликтные обязательства по российскому гражданскому праву: Сб. науч. тр. / Отв. ред. А.С. Шевченко. Владивосток, 2005.  
* Смирнов В.Т., Собчак А.А. Общее учение о деликтных обязательствах в советском гражданском праве. Л., 1983.
* [https://ru.scribd.com/doc/245253324 Торден С.А. Первоначальное деликтное притязание граждан Эсгарота в лице капитана лучников Барда к Торину Оукеншильду: квалификация и оценка обоснованности в свете гражданских законов и обычаев свободных народов Средиземья // Обязательства, возникающие не из договора: Сборник статей / Рук. авт. колл. и отв. ред. М. А. Рожковой. М.: Статут, 2015. С. 145–224.]
* Флейшиц Е.А. Обязательства из причинения вреда и неосновательного обогащения. М., 1951.
* Bar Chr. v. Principles of European Law. Vol. 7: Non-Contractual Liability Arising out of Damage Caused to Another. München, 2009. 
* Jansen N. Law of Torts/Delict, General and Lex Aquilia // The Max Planck Encyclopedia of European Private Law. Vol. 2 / Ed. by J. Basedow, K.J. Hopt, R. Zimmermann with A. Stier. Oxford, 2012. 
* Parisi F. The Genesis of Liability in Ancient Law // American Law and Economics Review. 2001. Vol. 3. No. 1.
* [http://encyclo.findlaw.com/3000book.pdf Schäfer H.-B. Tort Law: General // Encyclopedia of Law and Economics. Vol. 2: Civil Law and Economics / Ed. by B. Bouckaert and G. De Geest. Cheltenham, 2000.] 
* Wagner G. Comparative Tort Law // The Oxford Handbook of Comparative Law / Ed. by M. Reimann and R. Zimmermann. Oxford, 2006.</text>
      <sha1>3j9t82e5db5btynk0cory7m0apejeiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965906</id>
      <parentid>8965899</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10073" sha1="l50ux03gl2czpfcaf9l4bve4wwk7gz0" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==

* Агарков М.М. Обязательства из причинения вреда: (Действующее право и задачи Гражданского кодекса СССР) // Агарков М.М. Избранные труды по гражданскому праву: В 2 т. Т. 2: Общее учение об обязательствах и его отдельных видах. М., 2012.
* [http://www.law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1128335 Алексеев С.С. О составе гражданского правонарушения // Правоведение. 1958. № 1.]
* Антимонов Б.С. Значение вины потерпевшего при гражданском правонарушении. М., 1950.
* [http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1180 Губаева А.К. Гражданско-правовая ответственность за вред, причиненный преступлением: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. Л., 1985.] 
* Иоффе О.С. Ответственность по советскому гражданскому праву // Иоффе О.С. Избранные труды: В 4 т. Т. 1. СПб., 2003.
* Красавчиков О.А. Возмещение вреда, причиненного источником повышенной опасности // Красавчиков О.А. Категории науки гражданского права: Избранные труды: В 2 т. Т. 2. М., 2005.
* Крашенинников Е.А. Размышления о деликтном притязании // Деликтные обязательства по российскому гражданскому праву: Сб. науч. тр. / Отв. ред. А.С. Шевченко. Владивосток, 2005.  
* Смирнов В.Т., Собчак А.А. Общее учение о деликтных обязательствах в советском гражданском праве. Л., 1983.
* [https://ru.scribd.com/doc/245253324 Торден С.А. Первоначальное деликтное притязание граждан Эсгарота в лице капитана лучников Барда к Торину Оукеншильду: квалификация и оценка обоснованности в свете гражданских законов и обычаев свободных народов Средиземья // Обязательства, возникающие не из договора: Сборник статей / Рук. авт. колл. и отв. ред. М. А. Рожковой. М.: Статут, 2015. С. 145–224.]
* Флейшиц Е.А. Обязательства из причинения вреда и неосновательного обогащения. М., 1951.
* Bar Chr. v. Principles of European Law. Vol. 7: Non-Contractual Liability Arising out of Damage Caused to Another. München, 2009. 
* Jansen N. Law of Torts/Delict, General and Lex Aquilia // The Max Planck Encyclopedia of European Private Law. Vol. 2 / Ed. by J. Basedow, K.J. Hopt, R. Zimmermann with A. Stier. Oxford, 2012. 
* Parisi F. The Genesis of Liability in Ancient Law // American Law and Economics Review. 2001. Vol. 3. No. 1.
* [http://encyclo.findlaw.com/3000book.pdf Schäfer H.-B. Tort Law: General // Encyclopedia of Law and Economics. Vol. 2: Civil Law and Economics / Ed. by B. Bouckaert and G. De Geest. Cheltenham, 2000.] 
* Wagner G. Comparative Tort Law // The Oxford Handbook of Comparative Law / Ed. by M. Reimann and R. Zimmermann. Oxford, 2006.
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüququ]]</text>
      <sha1>l50ux03gl2czpfcaf9l4bve4wwk7gz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965909</id>
      <parentid>8965906</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Delikt]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10095" sha1="pyp6x84f1nuyy5f0tnyn6cc6lksizun" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==

* Агарков М.М. Обязательства из причинения вреда: (Действующее право и задачи Гражданского кодекса СССР) // Агарков М.М. Избранные труды по гражданскому праву: В 2 т. Т. 2: Общее учение об обязательствах и его отдельных видах. М., 2012.
* [http://www.law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1128335 Алексеев С.С. О составе гражданского правонарушения // Правоведение. 1958. № 1.]
* Антимонов Б.С. Значение вины потерпевшего при гражданском правонарушении. М., 1950.
* [http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1180 Губаева А.К. Гражданско-правовая ответственность за вред, причиненный преступлением: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. Л., 1985.] 
* Иоффе О.С. Ответственность по советскому гражданскому праву // Иоффе О.С. Избранные труды: В 4 т. Т. 1. СПб., 2003.
* Красавчиков О.А. Возмещение вреда, причиненного источником повышенной опасности // Красавчиков О.А. Категории науки гражданского права: Избранные труды: В 2 т. Т. 2. М., 2005.
* Крашенинников Е.А. Размышления о деликтном притязании // Деликтные обязательства по российскому гражданскому праву: Сб. науч. тр. / Отв. ред. А.С. Шевченко. Владивосток, 2005.  
* Смирнов В.Т., Собчак А.А. Общее учение о деликтных обязательствах в советском гражданском праве. Л., 1983.
* [https://ru.scribd.com/doc/245253324 Торден С.А. Первоначальное деликтное притязание граждан Эсгарота в лице капитана лучников Барда к Торину Оукеншильду: квалификация и оценка обоснованности в свете гражданских законов и обычаев свободных народов Средиземья // Обязательства, возникающие не из договора: Сборник статей / Рук. авт. колл. и отв. ред. М. А. Рожковой. М.: Статут, 2015. С. 145–224.]
* Флейшиц Е.А. Обязательства из причинения вреда и неосновательного обогащения. М., 1951.
* Bar Chr. v. Principles of European Law. Vol. 7: Non-Contractual Liability Arising out of Damage Caused to Another. München, 2009. 
* Jansen N. Law of Torts/Delict, General and Lex Aquilia // The Max Planck Encyclopedia of European Private Law. Vol. 2 / Ed. by J. Basedow, K.J. Hopt, R. Zimmermann with A. Stier. Oxford, 2012. 
* Parisi F. The Genesis of Liability in Ancient Law // American Law and Economics Review. 2001. Vol. 3. No. 1.
* [http://encyclo.findlaw.com/3000book.pdf Schäfer H.-B. Tort Law: General // Encyclopedia of Law and Economics. Vol. 2: Civil Law and Economics / Ed. by B. Bouckaert and G. De Geest. Cheltenham, 2000.] 
* Wagner G. Comparative Tort Law // The Oxford Handbook of Comparative Law / Ed. by M. Reimann and R. Zimmermann. Oxford, 2006.
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüququ]]
[[Kateqoriya:Delikt]]</text>
      <sha1>pyp6x84f1nuyy5f0tnyn6cc6lksizun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965924</id>
      <parentid>8965909</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Mülki hüquq terminləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10136" sha1="3m3fbwbs3nhchdfydxot4gpxd3525l3" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==

* Агарков М.М. Обязательства из причинения вреда: (Действующее право и задачи Гражданского кодекса СССР) // Агарков М.М. Избранные труды по гражданскому праву: В 2 т. Т. 2: Общее учение об обязательствах и его отдельных видах. М., 2012.
* [http://www.law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1128335 Алексеев С.С. О составе гражданского правонарушения // Правоведение. 1958. № 1.]
* Антимонов Б.С. Значение вины потерпевшего при гражданском правонарушении. М., 1950.
* [http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1180 Губаева А.К. Гражданско-правовая ответственность за вред, причиненный преступлением: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. Л., 1985.] 
* Иоффе О.С. Ответственность по советскому гражданскому праву // Иоффе О.С. Избранные труды: В 4 т. Т. 1. СПб., 2003.
* Красавчиков О.А. Возмещение вреда, причиненного источником повышенной опасности // Красавчиков О.А. Категории науки гражданского права: Избранные труды: В 2 т. Т. 2. М., 2005.
* Крашенинников Е.А. Размышления о деликтном притязании // Деликтные обязательства по российскому гражданскому праву: Сб. науч. тр. / Отв. ред. А.С. Шевченко. Владивосток, 2005.  
* Смирнов В.Т., Собчак А.А. Общее учение о деликтных обязательствах в советском гражданском праве. Л., 1983.
* [https://ru.scribd.com/doc/245253324 Торден С.А. Первоначальное деликтное притязание граждан Эсгарота в лице капитана лучников Барда к Торину Оукеншильду: квалификация и оценка обоснованности в свете гражданских законов и обычаев свободных народов Средиземья // Обязательства, возникающие не из договора: Сборник статей / Рук. авт. колл. и отв. ред. М. А. Рожковой. М.: Статут, 2015. С. 145–224.]
* Флейшиц Е.А. Обязательства из причинения вреда и неосновательного обогащения. М., 1951.
* Bar Chr. v. Principles of European Law. Vol. 7: Non-Contractual Liability Arising out of Damage Caused to Another. München, 2009. 
* Jansen N. Law of Torts/Delict, General and Lex Aquilia // The Max Planck Encyclopedia of European Private Law. Vol. 2 / Ed. by J. Basedow, K.J. Hopt, R. Zimmermann with A. Stier. Oxford, 2012. 
* Parisi F. The Genesis of Liability in Ancient Law // American Law and Economics Review. 2001. Vol. 3. No. 1.
* [http://encyclo.findlaw.com/3000book.pdf Schäfer H.-B. Tort Law: General // Encyclopedia of Law and Economics. Vol. 2: Civil Law and Economics / Ed. by B. Bouckaert and G. De Geest. Cheltenham, 2000.] 
* Wagner G. Comparative Tort Law // The Oxford Handbook of Comparative Law / Ed. by M. Reimann and R. Zimmermann. Oxford, 2006.
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüququ]]
[[Kateqoriya:Delikt]]
[[Kateqoriya:Mülki hüquq terminləri]]</text>
      <sha1>3m3fbwbs3nhchdfydxot4gpxd3525l3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965925</id>
      <parentid>8965924</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Cinayət hüququ terminləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10180" sha1="c4lc26reu3fp3p9m32aw2bv1rows5zz" xml:space="preserve">[[Fayl:Правонарушение.jpg|thumb|İctimai təhlükəlilik əlamətinə görə hüquqpozmanın (delictum) cinayət və xətaya bölünməsi]]

'''Delikt''' ({{lang-la|delictum}} — &quot;xəta&quot;, &quot;hüquqpozma&quot;) — xüsusi hüquq normalarına əsasən zərərçəkmiş [[fiziki şəxs|şəxslərin]] xeyrinə vurulmuş zərər və ziyanın ödənilməsini tələb edən hüquqa zidd davranış, xüsusi xəta və ya mülki-hüquqi ({{lang-la|delictum privatum}}) xətadır.&lt;ref name=&quot;BlacksDelictum&quot;&gt;{{Cite book |title=Black's Law Dictionary |publisher=Thomson Reuters |year=2019 |edition=11th |editor=Bryan A. Garner |isbn=978-0314284587 |pages=542}}&lt;/ref&gt;

Deliktologiya — hüquqpozma haqqında [[elm]]dir.

Delikt əhəmiyyətli dərəcədə [[cinayət]] anlayışı ilə üst-üstə düşür, çünki cinayət də öz növbəsində zərərçəkmiş şəxsin xeyrinə [[kompensasiya]] tələbini şərtləndirir. Lakin mülki-hüquqi öhdəlik yaratmayan bir sıra cinayətlər də mövcuddur; bu, ya hər hansı bir maddi və ya mənəvi zərərin vurulmaması ilə (məsələn, cinayətə qəsd zamanı), ya da əvəzinin ödənilməsi mümkün olan subyektlərin olmaması ilə əlaqədardır (məsələn, ailənin dolandırıcısı olmayan bir şəxsin [[adamöldürmə|öldürülməsi]] halında).&lt;ref name=&quot;ZimmermannDelict&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=912-916}}&lt;/ref&gt; Bunun əksi olaraq, kütləvi hüquq (publik hüquq) nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətsizliyinə görə cinayət məsuliyyətinə səbəb olmayan, lakin fərdlərə zərər vurduğu üçün mülki-hüquqi qaydada kompensasiya edilməli olan bir çox xüsusi deliktlər də mövcuddur. Buna görə mülki hüquq sahəsində delikt dedikdə, şəxslər arasında əvvəllər mövcud olmuş hər hansı bir mülki-hüquqi müqavilə münasibətindən asılı olmayaraq, fərdin şəxsi və ya əmlak sferasına müdaxilə edən və ona ziyan vuran hər bir hüquqa zidd hərəkət (istər cinayət, istər xəta, istərsə də sadə əmlak zədələnməsi olsun) başa düşülür.&lt;ref name=&quot;Birks&quot;&gt;{{Cite book |last=Birks |first=Peter |title=The Roman Law of Obligations |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199650453 |pages=214-218}}&lt;/ref&gt;

== Kvazideliktlər ==
[[Roma hüququ]]nda kvazideliktlər (delikt bənzərləri) deliktlərə yaxın olan, lakin onlardan fərqlənən müstəqil öhdəlik mənbələri hesab olunurdu. Deliktlərdən yaranan öhdəliklər ilə kvazideliktlərdən yaranan öhdəliklər arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarət idi:&lt;ref name=&quot;ZimmermannQuasi&quot;&gt;{{Cite book |last=Zimmermann |first=Reinhard |title=The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0198260813 |pages=10-25}}&lt;/ref&gt;
* Delikt yalnız zərərli nəticələr baş verdiyi təqdirdə meydana gəlirdisə, kvazidelikt belə nəticələr hələ baş vermədikdə belə, sadəcə onların baş vermə ehtimalı (təhlükəsi) olduqda da yarana bilərdi;
* Zərər vuran şəxsin təqsiri olmadıqda delikt öhdəliyi yaranmırdı, kvazidelikt isə təqsir olmadıqda belə mövcud ola bilirdi;
* Zərər vuran şəxsin kimliyi məlum olmadıqda delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə konkret zərər vuran şəxs müəyyən edilmədikdə belə mövcud olurdu;
* Əməl öz hərəkətlərinə hesabat vermək iqtidarında olmayan şəxs və ya heyvan tərəfindən törədildikdə delikt yaranmırdı, kvazidelikt isə bu mürəkkəb hallarda da tətbiq edilirdi.

Roma hüququnda ən tanınmış kvazideliktlər aşağıdakılar idi: ''judex litem suam fecit'' ([[Hakim (hüquq)|hakimin]] ədalətsiz və ya qeyri-peşəkar qərarına görə məsuliyyəti); ''actio de positis et suspensis'' ([[bina]]lardan asılmış və ya yerləşdirilmiş [[əşya]]lara görə məsuliyyət); ''actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalara görə məsuliyyət); ''actio adversus nautas, caupones et stabularios'' ([[gəmi]], [[mehmanxana]] və [[karvansara]] sahiblərinin məsuliyyəti).&lt;ref name=&quot;Nicholas&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicholas |first=Barry |title=An Introduction to Roman Law |publisher=Oxford University Press |year=1962 |isbn=978-0198760634 |pages=224-228}}&lt;/ref&gt;

''Actio de effusis et dejectis'' (tökülmüş və ya atılmış əşyalardan irəli gələn iddia) — [[pəncərə]]sindən və ya [[ev]]indən hər hansı bir şey tökülən yaxud atılan və bununla da kiminsə [[əmlak]]ına və ya [[Sağlamlıq|sağlamlığına]] zərər vuran şəxsin məsuliyyətini ifadə edirdi. Bu zaman ev sahibinin fərdi təqsirinin olub-olmaması əhəmiyyət kəsb etmirdi və zərərçəkən iddianı birbaşa ev sahibinə qarşı qaldırırdı. ''Actio de positis et suspensis'' (asılmış və ya yerləşdirilmiş əşyalardan irəli gələn iddia) — [[ev]]in yaxınlığında və ya üzərində hər hansı bir əşyanın (lövhələr, gül dibçəkləri və s.) yoldan keçənlərə zərər vurma ehtimalı olacaq şəkildə yerləşdirilməsi və ya asılmasına görə məsuliyyəti tənzimləyirdi. Bu halda, ictimai yolun kənarındakı evlərdə belə təhlükəli əşyaların olduğunu görən istənilən [[Roma vətəndaşlığı|Roma vətəndaşı]] ev sahibinə qarşı iddia qaldıra bilərdi. Onun xeyrinə 10 min sestersi məbləğində [[cərimə]] tutulurdu. ''Actio adversus nautas, caupones et stabularios'' isə gəmi, mehmanxana və karvansara sahiblərinin, onların işçiləri tərəfindən törədilən oğurluqlara görə daşıdıqları kvazidelikt məsuliyyətini ehtiva edirdi.&lt;ref name=&quot;QuasiCyber&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |title=On Quasi-Delictual Obligations in Roman Private and Modern Russian Civil Law |accessdate=March 7, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307174244/https://cyberleninka.ru/article/n/o-kvazideliktnyh-obyazatelstvah-v-rimskom-chastnom-i-sovremennom-rossiyskom-grazhdanskom-prave |archivedate=March 7, 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==

* Агарков М.М. Обязательства из причинения вреда: (Действующее право и задачи Гражданского кодекса СССР) // Агарков М.М. Избранные труды по гражданскому праву: В 2 т. Т. 2: Общее учение об обязательствах и его отдельных видах. М., 2012.
* [http://www.law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1128335 Алексеев С.С. О составе гражданского правонарушения // Правоведение. 1958. № 1.]
* Антимонов Б.С. Значение вины потерпевшего при гражданском правонарушении. М., 1950.
* [http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1180 Губаева А.К. Гражданско-правовая ответственность за вред, причиненный преступлением: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. Л., 1985.] 
* Иоффе О.С. Ответственность по советскому гражданскому праву // Иоффе О.С. Избранные труды: В 4 т. Т. 1. СПб., 2003.
* Красавчиков О.А. Возмещение вреда, причиненного источником повышенной опасности // Красавчиков О.А. Категории науки гражданского права: Избранные труды: В 2 т. Т. 2. М., 2005.
* Крашенинников Е.А. Размышления о деликтном притязании // Деликтные обязательства по российскому гражданскому праву: Сб. науч. тр. / Отв. ред. А.С. Шевченко. Владивосток, 2005.  
* Смирнов В.Т., Собчак А.А. Общее учение о деликтных обязательствах в советском гражданском праве. Л., 1983.
* [https://ru.scribd.com/doc/245253324 Торден С.А. Первоначальное деликтное притязание граждан Эсгарота в лице капитана лучников Барда к Торину Оукеншильду: квалификация и оценка обоснованности в свете гражданских законов и обычаев свободных народов Средиземья // Обязательства, возникающие не из договора: Сборник статей / Рук. авт. колл. и отв. ред. М. А. Рожковой. М.: Статут, 2015. С. 145–224.]
* Флейшиц Е.А. Обязательства из причинения вреда и неосновательного обогащения. М., 1951.
* Bar Chr. v. Principles of European Law. Vol. 7: Non-Contractual Liability Arising out of Damage Caused to Another. München, 2009. 
* Jansen N. Law of Torts/Delict, General and Lex Aquilia // The Max Planck Encyclopedia of European Private Law. Vol. 2 / Ed. by J. Basedow, K.J. Hopt, R. Zimmermann with A. Stier. Oxford, 2012. 
* Parisi F. The Genesis of Liability in Ancient Law // American Law and Economics Review. 2001. Vol. 3. No. 1.
* [http://encyclo.findlaw.com/3000book.pdf Schäfer H.-B. Tort Law: General // Encyclopedia of Law and Economics. Vol. 2: Civil Law and Economics / Ed. by B. Bouckaert and G. De Geest. Cheltenham, 2000.] 
* Wagner G. Comparative Tort Law // The Oxford Handbook of Comparative Law / Ed. by M. Reimann and R. Zimmermann. Oxford, 2006.
[[Kateqoriya:Vətəndaş hüququ]]
[[Kateqoriya:Delikt]]
[[Kateqoriya:Mülki hüquq terminləri]]
[[Kateqoriya:Cinayət hüququ terminləri]]</text>
      <sha1>c4lc26reu3fp3p9m32aw2bv1rows5zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rəşad Rüstəmov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991504</id>
    <revision>
      <id>8965853</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rəşad Əsgər</username>
        <id>263397</id>
      </contributor>
      <comment>məqalənin daha düzənli olması üçün .</comment>
      <origin>8965853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4675" sha1="h04ii3hu6oee4sryheflv8a0w7km2wo" xml:space="preserve">Rüstəmov Rəşad Əsgər oğlu . Aktyor və keçmiş mədəniyyət işçisi . 
08 sentyabr 1967 ci ildə Şəki rayon Oxud kəndində anadan olub. 
1974 ci ildə Şəki rayon Oxud kənd orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olmuş,1984 ci ildə orta məktəbi tam bitirmişdir. 
1984 -ci ildə Şəki Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuş ,1987 ci ildə əyani təhsilini başa vurmuşdu. 
1991-ci ildə Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunun &quot;Mədəni-maarif işçisi ,klub tədbirləri rejissoru&quot; ixtisası üzrə daxil olmuş,1994-cü iltə əyani təhslinin başa vurmuşdur. 
 1995 ci ldə Şəki şəhər Mədəniyyət Şöbəsinə göndərilərək,R.Sadıqov adına şəhər Klubuna metodist vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. Müxtəlif illərdə Şəki şəhər Mədəniyyət Şöbəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən M,F,Axundov adına Şəki şəhər Mədəniyyət Evində (Mədəniyyət Mərkəzi) baletmeyster, metodist və mədəniyyət evinin bədii rəhbəri vəzifələrində çalışmışdı. 
  01 iyun 2023 cü ildən Mədəniyyət Mərkəzinin bədii rəhbəri vəzifəsindən azad olunmuşdur. 
  2001-ci ildən paralel olaraq Şəki Dövlət Dram Teatrına aktyor(kütləvi səhnə aktyoru) vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. İşlədiyi dövr ərzində irili ,xırdalı obrazlar oynamışdır. İndidə Şəki Dövlət Dram Teatrının aktyorudur . 
  AKTYOR FƏALİYYƏTİ
  2001 ci ildən Teatr səhnəsindəki oynadığı rolları 
  1.II ci yolçu - &quot;Molla Nəsrəddinin sərgüzəştləri&quot; (Leonid Solovyov, Viktor Vitkoviç) 2003. 2. Toplan və Siçan - &quot;Tıq-tıq xanım&quot; (Rəhman Əlizadə) 2005.
   3. J B Molyer “Xəsis”- Simon və aparıcı, 2008 
   4. Ə.B Haqverdiyev “Pəri cadu “ I-ci əcinnə, 2009 
   5. Mustay Kərim “Ay tutulan gecə”- II-ci Ağsaqqal , 2009 
   6. J .B. Molyer “Jorj Danden və aldadılmış ər”- Kolen , 2011 
   7. J .B. Molyer və Bulqakov “Xəstəlik xəstəsi və ya Yaşasın Teatr ”- Buton və Əczaçı Fleran , 2019 
   8. M F Axundov &quot; Haçı Qara&quot; (Mərdi xəsis Hacı Qara )- Molla Tanrıverdi, (2012) 
   9. Vəzir (vood) - &quot;Vaqif&quot; (V.Aslan )- Vəzir 2016. 
   10. Cığal kişi - “Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük” (Nəcəfbəy Vəzirov) 2005. 
   11. Ədhəm Nəcəfov - &quot;Sevgililərin Cəhənnəmdə Vüsalı&quot; (İlyas Əfəndiyev) 2014. 
   12. Hacı - “Gözəlləri necə qaçırırlar” (Bilal Appayev) 2018. 
   13. Molla Həmid - &quot;Molla İbrahimxəlil kimyagər&quot; (Mirzə Fətəli Axundzadə) 2006. 
   14. Georgi Xuqayev “Eşşək minmiş atlılar” &quot;Çiy yumurta və bişmiş məhəbbət &quot; kom- Hacı , (2008) 
   15. Vəzir - &quot;Hərənin bir ulduzu&quot; (Əli Səmədli) 2018. 
   16.Şərq rəvayəti Dimnə - &quot;Kəlilə və Dimnə&quot; 
   17 &quot; X.Əliyev &quot; Çələbi xan &quot; -vəzir Mirzə Mehdi 2022) 
   18. B.Brext “Kuraj ana və uşaqları” Kəndli kişi .2023 
   19. V Şekspir “Heçnədən hay-küy” – Rahib . Fransisko ata -2025 
   20. N.Cəfərov . Uşaq oğruları” –Polis işçisi -2025. 
   21. T.Orbay -&quot;21-15 Qatarı&quot; -Vağzal məmuru 2024
    22. S.S.Axundovvə A.Şaiq &quot; Qaraca qız&quot; Piri baba -2026 O, 32 ildir ki hər Novruz Bayramında teatrın səhnəsində bayaram tamaşalarında Kosa obrazı ilə xüsusu olaraq çıxış edir. 1.Kosa - “Xallı Keçi “ (2007) 
2. Kosa- “Kosanın yeni dostları” 2008 
3. Kosa -“Ayının inək ovu” 2009 
4. Kos - “Kosa cinlər arasında” 2010 
5. Kosa- “Xallı Keçinin qisası” 2011 
6. Kosa - “Xallı Keçi “ (2007) 
7. Kosa- “Kosanın yeni dostları” 2008
 8 Kosa -“Ayının inək ovu” 2009 
 9 Kosa - “Kosa cinlər arasında” 2010 
 10. Kosa- “Xallı Keçinin qisası” 2011 
 11. Xanımana Əlibəyli &quot; Dovşanın ad günü&quot; Kosa 2026 və sair 
 
 Rəşad Rüstəmov indidə fəaliyyətini Şəki Dövlət Dram Teatrında  davam etdirir.
            Flimoqrafiya
O həmçinin flimlər və televiziya çəkilişlərində çəkilmişdir.

 &quot;Xanım Hey&quot; (Nağıl) (2006) Əli Hacıyev. Space Tv. 
 &quot;Azarkeş&quot; bədii flim (2007) Cavid Təvəkkül Təlxək və Satıcı 
 &quot;Şəkidə Novruz əhvalatı&quot; Nadir Diridağlı İctimai Tv 
 Kosa obrazı haqqında müsahibə - &quot; Yeni Gün &quot; Orxan Fkrətoğlu (2019) İctimai Tv 
 Kosa --&quot;Novruz xonçası &quot; veriliş AZ Tv 
 Aporia (film 2019) 
 “SARA “ SERİALI – SAMİR -AKTYOR -ARB 
 “BİZİM Şəkili Rasim Ocaov “ sənədli flim ARB 
 &quot;Əslində biz&quot; Aktyoor 2025 Aztv 
 EmiLand şirkəti &quot;Bizimkilər&quot;serialında bir səhnə &quot;Ferma&quot; Alverçi 
 
 20024-cü ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvdir.
 Evlidir .2 övladı var . 
 [[Fayl:Rəşad Rüstəmov.jpg|thumb]]</text>
      <sha1>h04ii3hu6oee4sryheflv8a0w7km2wo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:1987-ci ildəki etiraz aksiyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991505</id>
    <revision>
      <id>8965888</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]] [[Kateqoriya:1980-ci illərdəki etiraz aksiyaları]] [[Kateqoriya:1987-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]] [[Kateqoriya:1987-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]] [[Kateqoriya:1987-ci ildəki münaqişələr|Etiraz aksiyaları]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="g4ywhba35u64o4in2ryhy58zj2zjdmp" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:1980-ci illərdəki etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:1987-ci ildəki hadisələr|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:1987-ci ildə siyasət|Etiraz aksiyaları]]
[[Kateqoriya:1987-ci ildəki münaqişələr|Etiraz aksiyaları]]</text>
      <sha1>g4ywhba35u64o4in2ryhy58zj2zjdmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:2002-ci ildə təqdim edilən nəqliyyat vasitələri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991506</id>
    <revision>
      <id>8965892</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:İllərinə görə nəqliyyat vasitələri]] [[Kateqoriya:2002-ci ildə nəqliyyat|Təqdim edilən]] [[Kateqoriya:2002-ci ildə yarananlar|Nəqliyyat vasitələri]] [[Kateqoriya:2002-ci ildə tanıdılanlar|Nəqliyyat vasitələri]] [[Kateqoriya:2000-ci illərdə təqdim edilən nəqliyyat vasitələri]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8965892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="nth93frt9449wzdbgynqwk6181kvlfh" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:İllərinə görə nəqliyyat vasitələri]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə nəqliyyat|Təqdim edilən]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə yarananlar|Nəqliyyat vasitələri]]
[[Kateqoriya:2002-ci ildə tanıdılanlar|Nəqliyyat vasitələri]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərdə təqdim edilən nəqliyyat vasitələri]]</text>
      <sha1>nth93frt9449wzdbgynqwk6181kvlfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Delikt</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991507</id>
    <revision>
      <id>8965910</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965911</id>
      <parentid>8965910</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="souhc0d0evbvyvx94f5xyfec1o9xjeb" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Müqavilə hüququ]]
[[Kateqoriya:Öhdəlik hüququ]]</text>
      <sha1>souhc0d0evbvyvx94f5xyfec1o9xjeb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965912</id>
      <parentid>8965911</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <origin>8965912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="3e6mn8t6z354b522gqz53nhcu0nklbp" xml:space="preserve">{{catmain}}

[[Kateqoriya:Müqavilə hüququ]]
[[Kateqoriya:Öhdəlik hüququ]]</text>
      <sha1>3e6mn8t6z354b522gqz53nhcu0nklbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965913</id>
      <parentid>8965912</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Səhlənkarlıq hüququ]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="2iq7i6fnmka2580aqhwce6uj60cj9fs" xml:space="preserve">{{catmain}}

[[Kateqoriya:Müqavilə hüququ]]
[[Kateqoriya:Öhdəlik hüququ]]
[[Kateqoriya:Səhlənkarlıq hüququ]]</text>
      <sha1>2iq7i6fnmka2580aqhwce6uj60cj9fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965917</id>
      <parentid>8965913</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Mülki hüquq terminləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="9tmen66l4q2s66w651aemcldnbywnrb" xml:space="preserve">{{catmain}}

[[Kateqoriya:Müqavilə hüququ]]
[[Kateqoriya:Öhdəlik hüququ]]
[[Kateqoriya:Səhlənkarlıq hüququ]]
[[Kateqoriya:Mülki hüquq terminləri]]</text>
      <sha1>9tmen66l4q2s66w651aemcldnbywnrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Səhlənkarlıq hüququ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991508</id>
    <revision>
      <id>8965914</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965915</id>
      <parentid>8965914</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="6ejce12woapoecjywaqpcvtejlrj2c6" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Təzminat hüququ]]</text>
      <sha1>6ejce12woapoecjywaqpcvtejlrj2c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Mülki hüquq terminləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991509</id>
    <revision>
      <id>8965918</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965919</id>
      <parentid>8965918</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8965919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="c0wxj6xfit1y33shpkful4w8hmdfd8v" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Mülki hüquq sistemi]]</text>
      <sha1>c0wxj6xfit1y33shpkful4w8hmdfd8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965920</id>
      <parentid>8965919</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Hüquq sisteminə görə hüquqi terminlər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8965920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="21e2p2jrndweqq8tp2s7yktcptw9hol" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Mülki hüquq sistemi]]
[[Kateqoriya:Hüquq sisteminə görə hüquqi terminlər]]</text>
      <sha1>21e2p2jrndweqq8tp2s7yktcptw9hol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Hüquq sisteminə görə hüquqi terminlər</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991510</id>
    <revision>
      <id>8965921</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965923</id>
      <parentid>8965921</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8965923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="cz2luoxxv6uy0dy2faoh7wa0wchish8" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Hüquq növlərinə görə hüquqi terminologiya]]
[[Kateqoriya:Hüquq sistemləri]]
[[Kateqoriya:Hüquqi terminlər]]</text>
      <sha1>cz2luoxxv6uy0dy2faoh7wa0wchish8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Cinayət hüququ terminləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991511</id>
    <revision>
      <id>8965926</id>
      <timestamp>2026-06-15T16:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>Boş səhifə yaradıldı</comment>
      <origin>8965926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965927</id>
      <parentid>8965926</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Həsən İmanov</username>
        <id>162503</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>8965927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="qz1m70vfwyen7e0wu01y5akfrzz7opm" xml:space="preserve">
[[Kateqoriya:Cinayət hüququ]]
[[Kateqoriya:Hüquq növlərinə görə hüquqi terminologiya]]</text>
      <sha1>qz1m70vfwyen7e0wu01y5akfrzz7opm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>”Qədim Şəmkir Şəhəri” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991512</id>
    <revision>
      <id>8965931</id>
      <timestamp>2026-06-15T17:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8965931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6220" sha1="du1jr9a028sf3czsnv9eekydh3oiayu" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = &quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — Azərbaycan Respublikasının [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın tarix-mədəniyyət qoruqları]]
[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>du1jr9a028sf3czsnv9eekydh3oiayu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965933</id>
      <parentid>8965931</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8965933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6159" sha1="piqvd1soapsneuduovqsmleocshp6u0" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = &quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — Azərbaycan Respublikasının [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>piqvd1soapsneuduovqsmleocshp6u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965974</id>
      <parentid>8965933</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8965974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="09gx7dxypklvuoz5n9k6bo4fesxdkua" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = 
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — Azərbaycan Respublikasının [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>09gx7dxypklvuoz5n9k6bo4fesxdkua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965976</id>
      <parentid>8965974</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8965976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6099" sha1="1ctib7xsxbntq5b80cvvhurry573ysg" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = 
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>1ctib7xsxbntq5b80cvvhurry573ysg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965985</id>
      <parentid>8965976</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8965985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6099" sha1="rnacl8rngq7szahznx4d75cs6s4i2d5" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = 
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt;
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır. Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>rnacl8rngq7szahznx4d75cs6s4i2d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8965995</id>
      <parentid>8965985</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8965995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6085" sha1="26hihknacf27ftrvx8m6yu36587uusa" xml:space="preserve">{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = 
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt;
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır. Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>26hihknacf27ftrvx8m6yu36587uusa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966044</id>
      <parentid>8965995</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <origin>8966044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="ekmnzgpsabrcwt1vp68xl1q7q8a5i5z" xml:space="preserve">{{Qoruq
|Adı = Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
|Yerli adı = 
|Şəkil =
|Şəklin izahı =
|Şəklin ölçüsü =
|Kateqoriya BTMİ = 
|Sahəsi = 65,4 ha
|Mütləq hündürlüyü =
|Yaradılma tarixi = 22 oktyabr 2019
|Ziyarətçi sayı =
|İdarəetmə orqanı = [[Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
|Vəziyyəti = Nümayiş obyekti kimi istifadə olunur
|Məhvolma =
|UNESCO =
|Ümumdünya irsi =
|Ölkə = [[Azərbaycan]]
|lat_dir =
|lat_deg =
|lat_min =
|lat_sec =
|lon_dir =
|lon_deg =
|lon_min =
|lon_sec =
|CoordScale =
|Yerləşməsi = [[Şəmkir rayonu]]
|Yaxın şəhər = 
|Sayt =
|Yer xəritəsi qeydləri = Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində yerləşir
|Əlavələr = Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli 1498 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://e-qanun.az/framework/43461
|title=Tarix-mədəniyyət qoruqlarının yaradılması haqqında
|website=e-qanun.az
|publisher=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi
|date=22.10.2019
|access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt;
|Vikianbar =
}}

'''&quot;Qədim Şəmkir Şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Şəmkir rayonu]] ərazisində, [[Qədimqala (Şəmkir)|Qədimqala kəndi]]nin şimalında yerləşən dövlət tarix-mədəniyyət qoruğudur. [[Qoruq]] [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır. Qoruğun ərazisi qədim və orta əsrlərə aid [[Şəmkir|Şəmkir şəhəri]]nin arxeoloji qalıqlarını əhatə edir və orta əsr [[Azərbaycan]] şəhər mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Qədim Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, [[Şəmkirçay]]ın sahilində yerləşir.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://irs.gov.az/location/qdim-mkir-hri-doevlt-tarix-mdniyyt-qoruu
 |title=Qədim Şəmkir Şəhəri Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=15 iyun 2026
}}&lt;/ref&gt; Arxeoloji və tarixi tədqiqatlar şəhərin V–VI əsrlərdən XIII əsrin 30-cu illərinədək mövcud olduğunu göstərir.

Yazılı mənbələrə görə, Şəmkir şəhəri ərəb işğalları dövründə artıq mövcud idi. [[Böyük İpək Yolu]] üzərində yerləşməsi şəhərin inkişafına əlverişli şərait yaratmışdır. IX əsrin ikinci yarısı – X əsrdə Şəmkir mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. XI–XII əsrlərdə şəhər əvvəlcə Şəddadilər dövlətinin, daha sonra isə Azərbaycan [[Atabəylər dövləti|Atabəyləri dövləti]]nin hərbi-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Şəhərin yüksəlişi XIII əsrdə baş vermiş monqol işğalları nəticəsində dayanmışdır.

== Quruluşu ==
Şəhərin xarabalıqları planda dördbucağa yaxın formaya malikdir. Abidə üç əsas topoqrafik hissədən ibarətdir:

* Narınqala (içqala);
* Şəhristan (içərişəhər);
* Rabad (bayırşəhər).

Qala divarları ilə əhatə olunmuş şəhristanın sahəsi 20 hektardan artıqdır. Şəhər həyatını əks etdirən mədəni təbəqənin qalınlığı içərişəhərdə 3 metrə, narınqalada isə 5 metrdən çoxdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

Narınqala şəhristanın şərq hissəsində, Şəmkirçayın sol sahilində yerləşir və təxminən 1 hektar sahəni əhatə edir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada küçə şəbəkəsi, istehkam tikililəri, dövlət və ictimai binalar, məişət və təsərrüfat tikililəri, həmçinin müxtəlif mühəndis qurğuları aşkar edilmişdir.

Vizual arxeoloji tədqiqatlar şəhər məhəllələrinin Şəmkirçayın sağ sahilini də əhatə etdiyini göstərmişdir. Rabadın cənub hissəsində yerləşən yaşayış məhəllələrinin qalıqları üzərində müasir Qədimqala kəndi salınmışdır. İçərişəhərin qərb divarı istiqamətində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orta əsrlərə aid kəhriz xətti aşkar edilmişdir. Şimal istiqamətində, Şəmkirçayın yüksək sahilində aparılan yoxlama qazıntıları zamanı XI–XII əsrlərə aid müsəlman qəbirləri müəyyən edilmişdir.

== Körpülər ==
Şəmkirçayın yatağında iki tarixi körpünün qalıqları qorunub saxlanılmışdır.

Birinci körpü XI əsrə aid edilir və Böyük İpək Yolunun mühüm nəqliyyat infrastrukturu hesab olunur. Körpü [[Arran memarlıq məktəbi|Aran memarlıq məktəbi]]nə xas xüsusiyyətlərlə, çaydaşı, bişmiş kərpic və yerli ağ daşın kombinə edilmiş hörgüsü ilə inşa edilmişdir. Tarixi mənbələrə və arxeoloji tədqiqatlara görə, körpünün eni 4,5–6 metr, hündürlüyü 10–12 metr, uzunluğu isə təxminən 300 metr olmuşdur.&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt;

İkinci körpünün qalıqları onun da daşdan tikildiyini göstərir. Bu körpü Son Orta əsrlər dövrünə aid edilir.

== Qoruğun yaradılması ==
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Şəmkir rayonunun tarixi ərazisini əhatə edən '''&quot;Qədim Şəmkir şəhəri&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu''' yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bakupost.az/yeni-tarix-medeniyyet-qoruqlari-yaradilir |title=Yeni tarix-mədəniyyət qoruqları yaradılır - SƏRƏNCAM |author= |date=22 Oktyabr 2019 |website=bakupost.az |publisher=Bakupost |language=az |access-date= 15 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Qoruğun ümumi sahəsi 65,4 hektardır&lt;ref name=&quot;QədimŞəmkir&quot; /&gt; və tarixi-mədəni irsin qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şəmkir rayonu]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan qoruqları]]</text>
      <sha1>ekmnzgpsabrcwt1vp68xl1q7q8a5i5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın &quot;Avroviziya&quot; təmsilçiləri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991514</id>
    <revision>
      <id>8966017</id>
      <timestamp>2026-06-15T17:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Babək Akifoğlu</username>
        <id>18757</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]] [[Kateqoriya:Ölkələrinə görə &quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları|Şimali Makedoniya]] [[Kateqoriya:Şimali Makedoniya musiqiçiləri]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="cpsc1jkr4api8z9dtzkpzmd22xgib07" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində]]
[[Kateqoriya:Ölkələrinə görə &quot;Avroviziya&quot; iştirakçıları|Şimali Makedoniya]]
[[Kateqoriya:Şimali Makedoniya musiqiçiləri]]</text>
      <sha1>cpsc1jkr4api8z9dtzkpzmd22xgib07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991515</id>
    <revision>
      <id>8966038</id>
      <timestamp>2026-06-15T19:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11040" sha1="9gscttj97rlybt9odimzhhar7y41ynp" xml:space="preserve">{{Qoruq
 |Adı                     = Tuğ Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu
 |Yerli adı               = 
 |Şəkil                   = 
 |Şəklin izahı            = 
 |Şəklin ölçüsü           = 
 |Kateqoriya BTMİ         = 
 |Sahəsi                  = 
 |Mütləq hündürlüyü       = 
 |Yaradılma tarixi        = 16 iyun 2023
 |Ziyarətçi sayı          = 
 |İdarəetmə orqanı        = [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
 |Vəziyyəti               = fəaliyyət göstərir
 |Məhvolma                = 
 |UNESCO                  = 
 |Ümumdünya irsi          = 
 |Ölkə                    = [[Azərbaycan]]
 |lat_dir                 = 
 |lat_deg                 = 
 |lat_min                 = 
 |lat_sec                 = 
 |lon_dir                 = 
 |lon_deg                 = 
 |lon_min                 = 
 |lon_sec                 = 
 |CoordScale             = 
 |Yerləşməsi              = [[Tuğ|Tuğ kəndi]], [[Xocavənd rayonu]]
 |Yaxın şəhər             = [[Xocavənd]]
 |Sayt                    = 
 |Yer xəritəsi qeydləri   = 
 |Əlavələr                = [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 2023-cü il 16 iyun tarixli 3920 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/60283 |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |website=president.az |date=2023-06-16 |language=az |access-date=2026-06-15 }}&lt;/ref&gt;
 |Vikianbar               = 
}}

'''&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Xocavənd rayonu]]nun [[Tuğ]] kəndi və ətraf ərazilərində yerləşən [[tarix]], [[memarlıq]], [[arxeologiya]] və təbiət abidələrinin mühafizəsi məqsədilə yaradılmış dövlət [[qoruq|qoruğudur]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/68360/Tug-Dovlet-TarixMemarliq-ve-Tebiet-Qorugu-yaradilib.html
 |title=Tuğ Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu yaradılıb
 |website=mədəniyyət.info.az
 |date=17.06.2023
 |publisher=
 |language=az
 |access-date=15.06.2026
}}&lt;/ref&gt; [[Qoruq]] [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin sərəncamı ilə 16 iyun 2023-cü ildə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nk.gov.az/az/senedler/serencamlar/tug-dovlet-tarix-memarliq-ve-tebiet-qorugunun-yara-7139 |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 16 iyun tarixli sərəncamı barədə |author= |date=25 iyun 2023 |website=nk.gov.az |publisher=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Tuğ kəndi [[Qarabağ]] dağ silsiləsinin ətəyində yerləşən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Kənd [[Azərbaycan]] və dünya tarixində mühüm yer tutan Azıx və Tağlar [[paleolit]] düşərgələrinin yaxınlığında yerləşir. Ərazidə erkən orta əsrlərə aid bir neçə alban məbədi, yaşayış tikililəri, bulaqlar və qəbir abidələri qorunub saxlanılmışdır.&lt;ref name=&quot;heritage&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.heritage.org.az/az/managed-units/tug-dovlet-tarix-memarliq-ve-tebietqorugu |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu |website=Qoruqları İdarəetmə Mərkəzi |publisher=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Turizm Agentliyi |language=az |access-date=2026-06-15 }}&lt;/ref&gt;

Tuğ kəndi tarixən Qarabağın [[elm]] və [[mədəniyyət]] mərkəzlərindən biri hesab edilmişdir. Burada XIX əsrdə fəaliyyət göstərmiş və Azərbaycanın ilk müasir tipli məktəblərindən biri sayılan Tuğ kənd məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. Məktəbin yaradıcısı və banisi yazıçı və tarixçi [[Mir Mehdi Xəzani]] olmuşdur. O, Qarabağ tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan '''&quot;Kitabi-tarixi-Qarabağ&quot;''' əsərinin müəllifidir.

Tuğ kəndi 30–31 oktyabr 1992-ci il tarixlərində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.xocavend-ih.gov.az/az/page/160.html |title=Xocavəndin işğaldan azad olunmuş yaşayış məntəqələri (https://xocavend-ih.gov.az/) |access-date=2022-06-10 |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628141452/http://www.xocavend-ih.gov.az/az/page/160.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Qarabağ memarlıq məktəbinə məxsus memarlıq irsinin qorunması, eləcə də ərazinin mədəni turizm məkanına çevrilməsi məqsədilə 2023-cü ildə &quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu yaradılmışdır.

== Coğrafiyası ==
Tuğ kəndi Qarabağın aran hissəsindən dağlıq zonasına keçid ərazisində yerləşir. Coğrafi mövqeyi və zəngin təbii landşaftı səbəbindən kənd Qarabağın mühüm turizm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Ərazi həm tarixi-mədəni irsi, həm də təbii-ekoloji resursları ilə seçilir.

== Mədəni irsi ==
Qoruq ərazisində erkən orta əsrlərdən son orta əsrlərə qədər müxtəlif dövrlərə aid çoxsaylı tarix və memarlıq abidələri mövcuddur. Bunlara alban məbədləri, qədim yaşayış evləri, malikanələr, bulaqlar, körpülər və qəbirüstü abidələr daxildir.

== Müqəddəs İohan məbədi ==
Müqəddəs İohan məbədi Tuğ kəndində yerləşən üç qədim xristian məbədindən ən qədimi hesab olunur. Abidə ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Məbədin həyətində daşoyma sənətinin nümunələri olan sənduqə tipli qəbir daşları yerləşir. Qəbir daşlarının üzərində orta əsr Qarabağının etnoqrafik xüsusiyyətlərini əks etdirən təsvirlər həkk edilmişdir.

== Ktişvəng monastır kompleksi ==
Ktişvəng monastır kompleksi orta əsrlərdə Qarabağın mühüm dini və mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. Monastır ilkin dövrlərdə Arranşahların nəzarətində olmuş, VIII əsrdən etibarən isə Dizaq hakimləri tərəfindən himayə edilmişdir. XIII əsrdə kompleks genişləndirilərək Qafqazın tanınmış monastır mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Kompleksin divarlarında yerləşən kitabələr bölgənin orta əsrlər tarixi haqqında mühüm məlumatlar verir. Mənbələrdə monastırın adı Ktiş, Qtiç və Qtiçavəng kimi də qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

== Arxeoloji abidələr ==

=== Azıx mağarası ===
[[Azıx mağarası]] Tuğ kəndindən təxminən 5 km məsafədə yerləşən dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. Mağarada 1968-ci ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı qədim insana aid 350–400 min il əvvələ aid edilən alt çənə sümüyü aşkar edilmişdir. Bu tapıntı Azərbaycanın qədim insan məskənlərindən biri olduğunu sübut edən mühüm elmi faktlardan hesab olunur.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

=== Tağlar mağarası ===
[[Tağlar mağarası]] Tuğ kəndindən təxminən 2 km məsafədə yerləşir. [[Mustye mədəniyyəti]]nə aid mağara-düşərgə [[Qafqaz]]da həmin dövrün öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə hesab olunan mağara Azıx mağarasına nisbətən daha əlverişli və əlçatan mövqedə yerləşir.

== Memarlıq abidələri ==

=== Tağlı körpü ===
[[Tağlı körpü]] XVIII əsrdə Quruçay üzərində inşa edilmiş yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsidir. Körpü Tuğ kəndini Azıx və Tağlar mağaraları, eləcə də ətraf yaşayış məntəqələri ilə birləşdirən tarixi yol üzərində yerləşir. Memarlıq xüsusiyyətlərinə görə Qarabağ bölgəsində orta əsrlərdə tikilmiş digər tağlı körpülərlə oxşarlıq təşkil edir. Körpü sel və daşqınlardan qorunmaq məqsədilə çay yatağından yüksəkdə tikilmişdir.

== Şərabçılıq ənənələri ==
Tuğ kəndi Qarabağın ənənəvi şərabçılıq mərkəzlərindən biri kimi tanınır. XX əsrin 60–80-ci illərində kənddə iri istehsal gücünə malik şərabçılıq müəssisələri fəaliyyət göstərmişdir.

2020-ci ildə kənd işğaldan azad edildikdən sonra Qarabağın məşhur üzüm sortlarından olan &quot;Xindoqnı&quot; sortunun bərpasına başlanılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qarabaga-mexsus-uzum-sortlari-tesdiqlenib-1706126567 |title=Qarabağa məxsus üzüm sortları təsdiqlənib |author= |date=24 yanvar 2024 |website=azerbaijan-news.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə bu üzüm sortundan hazırlanmış şərab [[Şamaxı]]da keçirilən yerli şərab festivalında təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iqtisadiyyat.az/az/post/azad-olunmus-erazilerde-yerli-uzum-sortlari-inkisaf-etdirilecek-128415 |title=Azad olunmuş ərazilərdə yerli üzüm sortları inkişaf etdiriləcək |author= |date=4 mart 2025 |website=iqtisadiyyat.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Gələcəkdə Tuğ kəndində şərab zavodunun və onun ətrafında turizm-infrastruktur kompleksinin yaradılması nəzərdə tutulur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://modern.az/az/iqtisadiyyat/308895/tuda-serab-zavodu-berpa-olunacaq-yeni-merkezler-yaradilir/ |title=Tuğda şərab zavodu bərpa olunacaq - Yeni mərkəzlər yaradılır |author= |date=24 sentyabr 2021 |website=modern.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Layihə bölgədə tarixən mövcud olmuş şərabçılıq ənənələrinin qorunması və təbliği məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

== Bərpa və yenidənqurma ==
İşğaldan azad olunduqdan sonra Tuğ kəndində genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılmışdır. 2023-cü ildə kənddə ilk yaşayış və inzibati binaların təməli qoyulmuşdur. Təməlqoyma mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti [[İlham Əliyev]] və Birinci vitse-prezident [[Mehriban Əliyeva]] iştirak etmişlər.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/59616
 |title=Xocavənd rayonunun Tuğ kəndinin təməlqoyma mərasimi
 |website=president.az
 |author=
 |date=2023-05-09
 |language=az
 |access-date=2026-06-15
}}&lt;/ref&gt; Bərpa layihələri kəndin tarixi-mədəni irsinin qorunması, əhalinin geri qayıdışının təmin olunması və turizm potensialının inkişaf etdirilməsi məqsədini daşıyır.

== Həmçinin bax ==
* [[Tuğ]]
* [[Azıx mağarası]]
* [[Tağlar mağarası]]
* [[Ktişvəng monastırı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan qoruqları]]
[[Kateqoriya:Xocavənd rayonu]]
[[Kateqoriya:Qarabağ]]</text>
      <sha1>9gscttj97rlybt9odimzhhar7y41ynp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966041</id>
      <parentid>8966038</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>8966041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11258" sha1="7n80gxf74254pwr9wz6ut5svcjhynht" xml:space="preserve">{{Qoruq
 |Adı                     = Tuğ Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu
 |Yerli adı               = 
 |Şəkil                   = 
 |Şəklin izahı            = 
 |Şəklin ölçüsü           = 
 |Kateqoriya BTMİ         = 
 |Sahəsi                  = 
 |Mütləq hündürlüyü       = 
 |Yaradılma tarixi        = 16 iyun 2023
 |Ziyarətçi sayı          = 
 |İdarəetmə orqanı        = [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
 |Vəziyyəti               = fəaliyyət göstərir
 |Məhvolma                = 
 |UNESCO                  = 
 |Ümumdünya irsi          = 
 |Ölkə                    = [[Azərbaycan]]
 |lat_dir                 = 
 |lat_deg                 = 
 |lat_min                 = 
 |lat_sec                 = 
 |lon_dir                 = 
 |lon_deg                 = 
 |lon_min                 = 
 |lon_sec                 = 
 |CoordScale             = 
 |Yerləşməsi              = [[Tuğ|Tuğ kəndi]], [[Xocavənd rayonu]]
 |Yaxın şəhər             = [[Xocavənd]]
 |Sayt                    = 
 |Yer xəritəsi qeydləri   = 
 |Əlavələr                = [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 2023-cü il 16 iyun tarixli 3920 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/60283 |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |website=president.az |date=2023-06-16 |language=az |access-date=2026-06-15 }}&lt;/ref&gt;
 |Vikianbar               = 
}}

'''&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Xocavənd rayonu]]nun [[Tuğ]] kəndi və ətraf ərazilərində yerləşən [[tarix]], [[memarlıq]], [[arxeologiya]] və təbiət abidələrinin mühafizəsi məqsədilə yaradılmış dövlət [[qoruq|qoruğudur]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/68360/Tug-Dovlet-TarixMemarliq-ve-Tebiet-Qorugu-yaradilib.html
 |title=Tuğ Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu yaradılıb
 |website=mədəniyyət.info.az
 |date=17.06.2023
 |publisher=
 |language=az
 |access-date=15.06.2026
}}&lt;/ref&gt; [[Qoruq]] [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin sərəncamı ilə 16 iyun 2023-cü ildə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nk.gov.az/az/senedler/serencamlar/tug-dovlet-tarix-memarliq-ve-tebiet-qorugunun-yara-7139 |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 16 iyun tarixli sərəncamı barədə |author= |date=25 iyun 2023 |website=nk.gov.az |publisher=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Tuğ kəndi [[Qarabağ]] dağ silsiləsinin ətəyində yerləşən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Kənd [[Azərbaycan]] və dünya tarixində mühüm yer tutan Azıx və Tağlar [[paleolit]] düşərgələrinin yaxınlığında yerləşir. Ərazidə erkən orta əsrlərə aid bir neçə alban məbədi, yaşayış tikililəri, bulaqlar və qəbir abidələri qorunub saxlanılmışdır.&lt;ref name=&quot;heritage&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.heritage.org.az/az/managed-units/tug-dovlet-tarix-memarliq-ve-tebietqorugu |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu |website=heritage.org.az |publisher=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Turizm Agentliyi |language=az |access-date=2026-06-15 }}&lt;/ref&gt;

Tuğ kəndi tarixən Qarabağın [[elm]] və [[mədəniyyət]] mərkəzlərindən biri hesab edilmişdir. Burada XIX əsrdə fəaliyyət göstərmiş və Azərbaycanın ilk müasir tipli məktəblərindən biri sayılan Tuğ kənd məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. Məktəbin yaradıcısı və banisi yazıçı və tarixçi [[Mir Mehdi Xəzani]] olmuşdur. O, Qarabağ tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan '''&quot;Kitabi-tarixi-Qarabağ&quot;''' əsərinin müəllifidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ens.az/az/mir-mehdi-xezani-kitabi-tarixi-qarabag |title=Mir Mehdi Xəzani - Kitabi-tarixi Qarabağ |author= |date=08 dekabr 2018 |website=ens.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Tuğ kəndi 30–31 oktyabr 1992-ci il tarixlərində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.xocavend-ih.gov.az/az/page/160.html |title=Xocavəndin işğaldan azad olunmuş yaşayış məntəqələri |access-date=2022-06-10 |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628141452/http://www.xocavend-ih.gov.az/az/page/160.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Qarabağ memarlıq məktəbinə məxsus memarlıq irsinin qorunması, eləcə də ərazinin mədəni turizm məkanına çevrilməsi məqsədilə 2023-cü ildə &quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu yaradılmışdır.

== Coğrafiyası ==
Tuğ kəndi Qarabağın aran hissəsindən dağlıq zonasına keçid ərazisində yerləşir. Coğrafi mövqeyi və zəngin təbii landşaftı səbəbindən kənd Qarabağın mühüm turizm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Ərazi həm tarixi-mədəni irsi, həm də təbii-ekoloji resursları ilə seçilir.

== Mədəni irsi ==
Qoruq ərazisində erkən orta əsrlərdən son orta əsrlərə qədər müxtəlif dövrlərə aid çoxsaylı tarix və memarlıq abidələri mövcuddur. Bunlara alban məbədləri, qədim yaşayış evləri, malikanələr, bulaqlar, körpülər və qəbirüstü abidələr daxildir.

== Müqəddəs İohan məbədi ==
Müqəddəs İohan məbədi Tuğ kəndində yerləşən üç qədim xristian məbədindən ən qədimi hesab olunur. Abidə ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Məbədin həyətində daşoyma sənətinin nümunələri olan sənduqə tipli qəbir daşları yerləşir. Qəbir daşlarının üzərində orta əsr Qarabağının etnoqrafik xüsusiyyətlərini əks etdirən təsvirlər həkk edilmişdir.

== Ktişvəng monastır kompleksi ==
Ktişvəng monastır kompleksi orta əsrlərdə Qarabağın mühüm dini və mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. Monastır ilkin dövrlərdə Arranşahların nəzarətində olmuş, VIII əsrdən etibarən isə Dizaq hakimləri tərəfindən himayə edilmişdir. XIII əsrdə kompleks genişləndirilərək Qafqazın tanınmış monastır mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Kompleksin divarlarında yerləşən kitabələr bölgənin orta əsrlər tarixi haqqında mühüm məlumatlar verir. Mənbələrdə monastırın adı Ktiş, Qtiç və Qtiçavəng kimi də qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

== Arxeoloji abidələr ==

=== Azıx mağarası ===
[[Azıx mağarası]] Tuğ kəndindən təxminən 5 km məsafədə yerləşən dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. Mağarada 1968-ci ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı qədim insana aid 350–400 min il əvvələ aid edilən alt çənə sümüyü aşkar edilmişdir. Bu tapıntı Azərbaycanın qədim insan məskənlərindən biri olduğunu sübut edən mühüm elmi faktlardan hesab olunur.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

=== Tağlar mağarası ===
[[Tağlar mağarası]] Tuğ kəndindən təxminən 2 km məsafədə yerləşir. [[Mustye mədəniyyəti]]nə aid mağara-düşərgə [[Qafqaz]]da həmin dövrün öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə hesab olunan mağara Azıx mağarasına nisbətən daha əlverişli və əlçatan mövqedə yerləşir.

== Memarlıq abidələri ==

=== Tağlı körpü ===
[[Tağlı körpü]] XVIII əsrdə Quruçay üzərində inşa edilmiş yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsidir. Körpü Tuğ kəndini Azıx və Tağlar mağaraları, eləcə də ətraf yaşayış məntəqələri ilə birləşdirən tarixi yol üzərində yerləşir. Memarlıq xüsusiyyətlərinə görə Qarabağ bölgəsində orta əsrlərdə tikilmiş digər tağlı körpülərlə oxşarlıq təşkil edir. Körpü sel və daşqınlardan qorunmaq məqsədilə çay yatağından yüksəkdə tikilmişdir.

== Şərabçılıq ənənələri ==
Tuğ kəndi Qarabağın ənənəvi şərabçılıq mərkəzlərindən biri kimi tanınır. XX əsrin 60–80-ci illərində kənddə iri istehsal gücünə malik şərabçılıq müəssisələri fəaliyyət göstərmişdir.

2020-ci ildə kənd işğaldan azad edildikdən sonra Qarabağın məşhur üzüm sortlarından olan &quot;Xindoqnı&quot; sortunun bərpasına başlanılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qarabaga-mexsus-uzum-sortlari-tesdiqlenib-1706126567 |title=Qarabağa məxsus üzüm sortları təsdiqlənib |author= |date=24 yanvar 2024 |website=azerbaijan-news.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə bu üzüm sortundan hazırlanmış şərab [[Şamaxı]]da keçirilən yerli şərab festivalında təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iqtisadiyyat.az/az/post/azad-olunmus-erazilerde-yerli-uzum-sortlari-inkisaf-etdirilecek-128415 |title=Azad olunmuş ərazilərdə yerli üzüm sortları inkişaf etdiriləcək |author= |date=4 mart 2025 |website=iqtisadiyyat.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Gələcəkdə Tuğ kəndində şərab zavodunun və onun ətrafında turizm-infrastruktur kompleksinin yaradılması nəzərdə tutulur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://modern.az/az/iqtisadiyyat/308895/tuda-serab-zavodu-berpa-olunacaq-yeni-merkezler-yaradilir/ |title=Tuğda şərab zavodu bərpa olunacaq - Yeni mərkəzlər yaradılır |author= |date=24 sentyabr 2021 |website=modern.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Layihə bölgədə tarixən mövcud olmuş şərabçılıq ənənələrinin qorunması və təbliği məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

== Bərpa və yenidənqurma ==
İşğaldan azad olunduqdan sonra Tuğ kəndində genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılmışdır. 2023-cü ildə kənddə ilk yaşayış və inzibati binaların təməli qoyulmuşdur. Təməlqoyma mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti [[İlham Əliyev]] və Birinci vitse-prezident [[Mehriban Əliyeva]] iştirak etmişlər.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/59616
 |title=Xocavənd rayonunun Tuğ kəndinin təməlqoyma mərasimi
 |website=president.az
 |author=
 |date=2023-05-09
 |language=az
 |access-date=2026-06-15
}}&lt;/ref&gt; Bərpa layihələri kəndin tarixi-mədəni irsinin qorunması, əhalinin geri qayıdışının təmin olunması və turizm potensialının inkişaf etdirilməsi məqsədini daşıyır.

== Həmçinin bax ==
* [[Tuğ]]
* [[Azıx mağarası]]
* [[Tağlar mağarası]]
* [[Ktişvəng monastırı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan qoruqları]]
[[Kateqoriya:Xocavənd rayonu]]
[[Kateqoriya:Qarabağ]]</text>
      <sha1>7n80gxf74254pwr9wz6ut5svcjhynht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966045</id>
      <parentid>8966041</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>8966045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11311" sha1="4o4f62jydpfd7lkmvgarnyw57s3odiu" xml:space="preserve">{{Qoruq
 |Adı                     = Tuğ Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu
 |Yerli adı               = 
 |Şəkil                   = 
 |Şəklin izahı            = 
 |Şəklin ölçüsü           = 
 |Kateqoriya BTMİ         = 
 |Sahəsi                  = 
 |Mütləq hündürlüyü       = 
 |Yaradılma tarixi        = 16 iyun 2023
 |Ziyarətçi sayı          = 
 |İdarəetmə orqanı        = [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]]
 |Vəziyyəti               = fəaliyyət göstərir
 |Məhvolma                = 
 |UNESCO                  = 
 |Ümumdünya irsi          = 
 |Ölkə                    = [[Azərbaycan]]
 |lat_dir                 = 
 |lat_deg                 = 
 |lat_min                 = 
 |lat_sec                 = 
 |lon_dir                 = 
 |lon_deg                 = 
 |lon_min                 = 
 |lon_sec                 = 
 |CoordScale             = 
 |Yerləşməsi              = [[Tuğ|Tuğ kəndi]], [[Xocavənd rayonu]]
 |Yaxın şəhər             = [[Xocavənd]]
 |Sayt                    = 
 |Yer xəritəsi qeydləri   = 
 |Əlavələr                = [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin 2023-cü il 16 iyun tarixli 3920 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/60283 |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |website=president.az |date=2023-06-16 |language=az |access-date=2026-06-15 }}&lt;/ref&gt;
 |Vikianbar               = 
}}

'''&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Xocavənd rayonu]]nun [[Tuğ]] kəndi və ətraf ərazilərində yerləşən [[tarix]], [[memarlıq]], [[arxeologiya]] və təbiət abidələrinin mühafizəsi məqsədilə yaradılmış dövlət [[qoruq|qoruğudur]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/68360/Tug-Dovlet-TarixMemarliq-ve-Tebiet-Qorugu-yaradilib.html
 |title=Tuğ Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu yaradılıb
 |website=mədəniyyət.info.az
 |date=17.06.2023
 |publisher=
 |language=az
 |access-date=15.06.2026
}}&lt;/ref&gt; [[Qoruq]] [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]nin sərəncamı ilə 16 iyun 2023-cü ildə yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nk.gov.az/az/senedler/serencamlar/tug-dovlet-tarix-memarliq-ve-tebiet-qorugunun-yara-7139 |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğunun yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 16 iyun tarixli sərəncamı barədə |author= |date=25 iyun 2023 |website=nk.gov.az |publisher=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Tuğ kəndi [[Qarabağ]] dağ silsiləsinin ətəyində yerləşən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Kənd [[Azərbaycan]] və dünya tarixində mühüm yer tutan Azıx və Tağlar [[paleolit]] düşərgələrinin yaxınlığında yerləşir. Ərazidə erkən orta əsrlərə aid bir neçə alban məbədi, yaşayış tikililəri, bulaqlar və qəbir abidələri qorunub saxlanılmışdır.&lt;ref name=&quot;heritage&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.heritage.org.az/az/managed-units/tug-dovlet-tarix-memarliq-ve-tebietqorugu |title=&quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu |website=heritage.org.az |publisher=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Turizm Agentliyi |language=az |access-date=2026-06-15 }}&lt;/ref&gt;

Tuğ kəndi tarixən Qarabağın [[elm]] və [[mədəniyyət]] mərkəzlərindən biri hesab edilmişdir. Burada XIX əsrdə fəaliyyət göstərmiş və Azərbaycanın ilk müasir tipli məktəblərindən biri sayılan Tuğ kənd məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. Məktəbin yaradıcısı və banisi yazıçı və tarixçi [[Mir Mehdi Xəzani]] olmuşdur. O, Qarabağ tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan '''&quot;Kitabi-tarixi-Qarabağ&quot;''' əsərinin müəllifidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ens.az/az/mir-mehdi-xezani-kitabi-tarixi-qarabag |title=Mir Mehdi Xəzani - Kitabi-tarixi Qarabağ |author= |date=08 dekabr 2018 |website=ens.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Tuğ kəndi 30–31 oktyabr 1992-ci il tarixlərində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.xocavend-ih.gov.az/az/page/160.html |title=Xocavəndin işğaldan azad olunmuş yaşayış məntəqələri |access-date=2022-06-10 |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628141452/http://www.xocavend-ih.gov.az/az/page/160.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Qarabağ memarlıq məktəbinə məxsus memarlıq irsinin qorunması, eləcə də ərazinin mədəni turizm məkanına çevrilməsi məqsədilə 2023-cü ildə &quot;Tuğ&quot; Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu yaradılmışdır.

== Coğrafiyası ==
Tuğ kəndi Qarabağın aran hissəsindən dağlıq zonasına keçid ərazisində yerləşir. Coğrafi mövqeyi və zəngin təbii landşaftı səbəbindən kənd Qarabağın mühüm turizm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Ərazi həm tarixi-mədəni irsi, həm də təbii-ekoloji resursları ilə seçilir.

== Mədəni irsi ==
Qoruq ərazisində erkən orta əsrlərdən son orta əsrlərə qədər müxtəlif dövrlərə aid çoxsaylı tarix və memarlıq abidələri mövcuddur. Bunlara alban məbədləri, qədim yaşayış evləri, malikanələr, bulaqlar, körpülər və qəbirüstü abidələr daxildir.

== Müqəddəs İohan məbədi ==
Müqəddəs İohan məbədi Tuğ kəndində yerləşən üç qədim xristian məbədindən ən qədimi hesab olunur. Abidə ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Məbədin həyətində daşoyma sənətinin nümunələri olan sənduqə tipli qəbir daşları yerləşir. Qəbir daşlarının üzərində orta əsr Qarabağının etnoqrafik xüsusiyyətlərini əks etdirən təsvirlər həkk edilmişdir.

== Ktişvəng monastır kompleksi ==
Ktişvəng monastır kompleksi orta əsrlərdə Qarabağın mühüm dini və mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. Monastır ilkin dövrlərdə Arranşahların nəzarətində olmuş, VIII əsrdən etibarən isə Dizaq hakimləri tərəfindən himayə edilmişdir. XIII əsrdə kompleks genişləndirilərək Qafqazın tanınmış monastır mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Kompleksin divarlarında yerləşən kitabələr bölgənin orta əsrlər tarixi haqqında mühüm məlumatlar verir. Mənbələrdə monastırın adı Ktiş, Qtiç və Qtiçavəng kimi də qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

== Arxeoloji abidələr ==

=== Azıx mağarası ===
[[Azıx mağarası]] Tuğ kəndindən təxminən 5 km məsafədə yerləşən dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. Mağarada 1968-ci ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı qədim insana aid 350–400 min il əvvələ aid edilən alt çənə sümüyü aşkar edilmişdir. Bu tapıntı Azərbaycanın qədim insan məskənlərindən biri olduğunu sübut edən mühüm elmi faktlardan hesab olunur.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

=== Tağlar mağarası ===
[[Tağlar mağarası]] Tuğ kəndindən təxminən 2 km məsafədə yerləşir. [[Mustye mədəniyyəti]]nə aid mağara-düşərgə [[Qafqaz]]da həmin dövrün öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə hesab olunan mağara Azıx mağarasına nisbətən daha əlverişli və əlçatan mövqedə yerləşir.

== Memarlıq abidələri ==

=== Tağlı körpü ===
[[Tağlı körpü]] XVIII əsrdə Quruçay üzərində inşa edilmiş yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsidir. Körpü Tuğ kəndini Azıx və Tağlar mağaraları, eləcə də ətraf yaşayış məntəqələri ilə birləşdirən tarixi yol üzərində yerləşir. Memarlıq xüsusiyyətlərinə görə Qarabağ bölgəsində orta əsrlərdə tikilmiş digər tağlı körpülərlə oxşarlıq təşkil edir. Körpü sel və daşqınlardan qorunmaq məqsədilə çay yatağından yüksəkdə tikilmişdir.

== Şərabçılıq ənənələri ==
Tuğ kəndi Qarabağın ənənəvi şərabçılıq mərkəzlərindən biri kimi tanınır. XX əsrin 60–80-ci illərində kənddə iri istehsal gücünə malik şərabçılıq müəssisələri fəaliyyət göstərmişdir.

2020-ci ildə kənd işğaldan azad edildikdən sonra Qarabağın məşhur üzüm sortlarından olan &quot;Xindoqnı&quot; sortunun bərpasına başlanılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qarabaga-mexsus-uzum-sortlari-tesdiqlenib-1706126567 |title=Qarabağa məxsus üzüm sortları təsdiqlənib |author= |date=24 yanvar 2024 |website=azerbaijan-news.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə bu üzüm sortundan hazırlanmış şərab [[Şamaxı]]da keçirilən yerli şərab festivalında təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iqtisadiyyat.az/az/post/azad-olunmus-erazilerde-yerli-uzum-sortlari-inkisaf-etdirilecek-128415 |title=Azad olunmuş ərazilərdə yerli üzüm sortları inkişaf etdiriləcək |author= |date=4 mart 2025 |website=iqtisadiyyat.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Gələcəkdə Tuğ kəndində şərab zavodunun və onun ətrafında turizm-infrastruktur kompleksinin yaradılması nəzərdə tutulur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://modern.az/az/iqtisadiyyat/308895/tuda-serab-zavodu-berpa-olunacaq-yeni-merkezler-yaradilir/ |title=Tuğda şərab zavodu bərpa olunacaq - Yeni mərkəzlər yaradılır |author= |date=24 sentyabr 2021 |website=modern.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyun 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Layihə bölgədə tarixən mövcud olmuş şərabçılıq ənənələrinin qorunması və təbliği məqsədi daşıyır.&lt;ref name=&quot;heritage&quot; /&gt;

== Bərpa və yenidənqurma ==
İşğaldan azad olunduqdan sonra Tuğ kəndində genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılmışdır. 2023-cü ildə kənddə ilk yaşayış və inzibati binaların təməli qoyulmuşdur. Təməlqoyma mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti [[İlham Əliyev]] və Birinci vitse-prezident [[Mehriban Əliyeva]] iştirak etmişlər.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/59616
 |title=Xocavənd rayonunun Tuğ kəndinin təməlqoyma mərasimi
 |website=president.az
 |author=
 |date=2023-05-09
 |language=az
 |access-date=2026-06-15
}}&lt;/ref&gt; Bərpa layihələri kəndin tarixi-mədəni irsinin qorunması, əhalinin geri qayıdışının təmin olunması və turizm potensialının inkişaf etdirilməsi məqsədini daşıyır.

== Həmçinin bax ==
* [[Tuğ]]
* [[Azıx mağarası]]
* [[Tağlar mağarası]]
* [[Ktişvəng monastırı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan qoruqları]]
[[Kateqoriya:Xocavənd rayonu]]
[[Kateqoriya:Qarabağ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr]]</text>
      <sha1>4o4f62jydpfd7lkmvgarnyw57s3odiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aleksandr Mari Leonor de Sen-Moris de Monbarre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991516</id>
    <revision>
      <id>8966079</id>
      <timestamp>2026-06-15T23:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{hərbi xadim}}  '''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).  == Həyatı == 20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi. B...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="lpxyg1iec0kazpjruu2zdwp0vpvj6wn" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).

== Həyatı ==
20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi. Bu ailəyə [[Dol Universiteti]]nin professoru, Dol Parlamentinin müşaviri, daha sonra isə [[V Karl]] və [[II Filipp]]in hakimiyyəti dövründə Niderland Dövlət Şurasının rəhbəri olmuş hüquq doktoru [[Jan de Sen-Moris]]in şəxsində 1537-ci ildə İmperator V Karlın fərmanı ilə zadəganlıq titulu verilmişdir. Monbarre şahzadəsi ailəsinin zadəganlıq mənşəyi ilə fəxr etmiş, yeni qazandığı şahzadə və İspaniya qrandı titullarının təsirinə qapılmışdır. O, İmperator [[II İosif]] tərəfindən verilən Müqəddəs Roma imperiyasının şahzadəsi titulu üçün 100 000 funt ödəmiş və ailəsini eyni qraflıqdan olan digər qədim zadəgan nəsli — Sen-Moris-Salen ailəsi ilə əlaqələndirən saxta bir şəcərə hazırlatmışdır.

Şahzadə de Sen-Moris-Monbarre general-leytenant [[Klod Fransua Eleonor de Sen-Moris]], qraf de Monbarre (1694–1751) və Mari Terez Eleonor dü Men dü Burqun (1711–1732) yeganə oğlu olmuşdur. Erkən və uğurlu hərbi karyeradan sonra Monbarre Kral [[XVI Lüdovik]]in sarayına gəlmiş və burada XVI Lüdovikin baş naziri, [[Markiz de Moprepa]]nın həyat yoldaşı olan qohumu Madam de Moprepa tərəfindən himayə edilmişdir. Madam de Moprepa həyat yoldaşının vasitəsilə Monbarrenin hərbi direktor (onun üçün xüsusi olaraq yaradılmış və konkret vəzifə öhdəliyi olmayan bir mövqe) və hərbi işlər üzrə dövlət katibi, qraf de Sen-Jermenin müavini təyin edilməsinə nail olmuşdur. Qraf de Sen-Jermen istefa verdikdə, Madam de Moprepanın nüfuzu sayəsində Monbarre 1778-ci ildə hərbi işlər üzrə dövlət katibi vəzifəsinə gətirilmişdir.
Monbarre şahzadəsi öz maraqlarını güdən və bacarıqsız bir nazir olmuşdur. O, mənəvi dəyərlərdən uzaq bir yanaşma nümayiş etdirərək, rəhbərlik etdiyi nazirliyin işləri ilə məşğul olmaqdansa, öz şəxsi mənafelərinə və çoxsaylı məşuqələri ilə olan münasibətlərinə daha çox enerji sərf etmişdir. 1780-ci ildə, ABŞ ilə müharibə dövründə, hərbi vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə olunmaması ilə bağlı [[Jak Nekker]] tərəfindən irəli sürülən tənqidlər və məşuqəsi qız Renar tərəfindən idarə olunan hərbi təyinatların alqı-satqısı şəbəkəsinin ifşa edilməsinin yaratdığı qalmaqal nəticəsində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır. Məcburi istefasından sonra o, həyat yoldaşı və qızı — Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə birlikdə Bastiliya yaxınlığındakı Arsenal binalarından birinə, kral tərəfindən ona ayrılmış və böyük bir təqaüdlə təmin olunmuş lüks mülkə köçmüşdür. İnqilab zamanı Monbarre şahzadəsinin iqamətgahını bəzəyən mebellər, kitabxana, rəsm qalereyası və sənət əsərləri mühacirlərin mülkiyyəti kimi müsadirə olunmuş və onları [[İngiltərə]]yə aparan Lord Çetəmə ([[Britaniya imperiyası]]nın baş naziri [[Vilyam Pitt]]in böyük oğlu) satılmışdır.

[[Bastiliyanın alınması]] zamanı Monbarre şahzadəsi və həyat yoldaşı kütlənin törətdiyi qırğından xilas ola bilmişdir. İnqilabın başlanğıcında o, Bezansor yaxınlığındakı Rüffey qəsrinə sığınmışdır. 1791-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə [[İsveçrə]]yə — Nöşatelə, həmçinin Kressye və Landeron kəndlərinə mühacirət etmişdir. Sərhədi keçərkən onların yanlarında olan bütün pulları və zinət əşyaları qarət edilmişdir. 1795-ci ilin yanvarında Konstans şəhərinə köçmüş və 5 may 1796-cı ildə burada yoxsulluq içində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra dul qalmış həyat yoldaşı mühacirətdən qayıtmış və 1819-cu ildəki ölümünə qədər Franş-Kontenin Dol şəhərində yaşamışdır.

Monbarre şahzadəsi öz xatirələrini qələmə almışdır (1826-cı ildə nəşr olunmuşdur). Bu xatiratda o, səhifələrlə öz şəcərəsindən, əlaqələrindən və şəxsi sərvətini, maraqlarını artırmaq üçün nazir vəzifəsindən necə yararlandığından bəhs etmişdir. Belə ki, Nassau-Saarbrükken şahzadəsi tərəfindən iddia edilən üç milyonluq şübhəli müharibə borclarının kral xəzinəsi tərəfindən ödənilməsi müqabilində, Monbarre şahzadəsi 1779-cı ildə özünün 20 yaşlı qızının cəmi 11 yaşı olan vəliəhd Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə evliliyini təşkil etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>lpxyg1iec0kazpjruu2zdwp0vpvj6wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966080</id>
      <parentid>8966079</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ChanisCaucasi [[Aleksandr Mari Leonor de Sen-Moris de Monbarrey]] səhifəsinin adını istiqamətləndirmə qoymadan [[Aleksandr Mari Leonor de Sen-Moris de Monbarre]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="lpxyg1iec0kazpjruu2zdwp0vpvj6wn" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).

== Həyatı ==
20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi. Bu ailəyə [[Dol Universiteti]]nin professoru, Dol Parlamentinin müşaviri, daha sonra isə [[V Karl]] və [[II Filipp]]in hakimiyyəti dövründə Niderland Dövlət Şurasının rəhbəri olmuş hüquq doktoru [[Jan de Sen-Moris]]in şəxsində 1537-ci ildə İmperator V Karlın fərmanı ilə zadəganlıq titulu verilmişdir. Monbarre şahzadəsi ailəsinin zadəganlıq mənşəyi ilə fəxr etmiş, yeni qazandığı şahzadə və İspaniya qrandı titullarının təsirinə qapılmışdır. O, İmperator [[II İosif]] tərəfindən verilən Müqəddəs Roma imperiyasının şahzadəsi titulu üçün 100 000 funt ödəmiş və ailəsini eyni qraflıqdan olan digər qədim zadəgan nəsli — Sen-Moris-Salen ailəsi ilə əlaqələndirən saxta bir şəcərə hazırlatmışdır.

Şahzadə de Sen-Moris-Monbarre general-leytenant [[Klod Fransua Eleonor de Sen-Moris]], qraf de Monbarre (1694–1751) və Mari Terez Eleonor dü Men dü Burqun (1711–1732) yeganə oğlu olmuşdur. Erkən və uğurlu hərbi karyeradan sonra Monbarre Kral [[XVI Lüdovik]]in sarayına gəlmiş və burada XVI Lüdovikin baş naziri, [[Markiz de Moprepa]]nın həyat yoldaşı olan qohumu Madam de Moprepa tərəfindən himayə edilmişdir. Madam de Moprepa həyat yoldaşının vasitəsilə Monbarrenin hərbi direktor (onun üçün xüsusi olaraq yaradılmış və konkret vəzifə öhdəliyi olmayan bir mövqe) və hərbi işlər üzrə dövlət katibi, qraf de Sen-Jermenin müavini təyin edilməsinə nail olmuşdur. Qraf de Sen-Jermen istefa verdikdə, Madam de Moprepanın nüfuzu sayəsində Monbarre 1778-ci ildə hərbi işlər üzrə dövlət katibi vəzifəsinə gətirilmişdir.
Monbarre şahzadəsi öz maraqlarını güdən və bacarıqsız bir nazir olmuşdur. O, mənəvi dəyərlərdən uzaq bir yanaşma nümayiş etdirərək, rəhbərlik etdiyi nazirliyin işləri ilə məşğul olmaqdansa, öz şəxsi mənafelərinə və çoxsaylı məşuqələri ilə olan münasibətlərinə daha çox enerji sərf etmişdir. 1780-ci ildə, ABŞ ilə müharibə dövründə, hərbi vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə olunmaması ilə bağlı [[Jak Nekker]] tərəfindən irəli sürülən tənqidlər və məşuqəsi qız Renar tərəfindən idarə olunan hərbi təyinatların alqı-satqısı şəbəkəsinin ifşa edilməsinin yaratdığı qalmaqal nəticəsində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır. Məcburi istefasından sonra o, həyat yoldaşı və qızı — Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə birlikdə Bastiliya yaxınlığındakı Arsenal binalarından birinə, kral tərəfindən ona ayrılmış və böyük bir təqaüdlə təmin olunmuş lüks mülkə köçmüşdür. İnqilab zamanı Monbarre şahzadəsinin iqamətgahını bəzəyən mebellər, kitabxana, rəsm qalereyası və sənət əsərləri mühacirlərin mülkiyyəti kimi müsadirə olunmuş və onları [[İngiltərə]]yə aparan Lord Çetəmə ([[Britaniya imperiyası]]nın baş naziri [[Vilyam Pitt]]in böyük oğlu) satılmışdır.

[[Bastiliyanın alınması]] zamanı Monbarre şahzadəsi və həyat yoldaşı kütlənin törətdiyi qırğından xilas ola bilmişdir. İnqilabın başlanğıcında o, Bezansor yaxınlığındakı Rüffey qəsrinə sığınmışdır. 1791-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə [[İsveçrə]]yə — Nöşatelə, həmçinin Kressye və Landeron kəndlərinə mühacirət etmişdir. Sərhədi keçərkən onların yanlarında olan bütün pulları və zinət əşyaları qarət edilmişdir. 1795-ci ilin yanvarında Konstans şəhərinə köçmüş və 5 may 1796-cı ildə burada yoxsulluq içində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra dul qalmış həyat yoldaşı mühacirətdən qayıtmış və 1819-cu ildəki ölümünə qədər Franş-Kontenin Dol şəhərində yaşamışdır.

Monbarre şahzadəsi öz xatirələrini qələmə almışdır (1826-cı ildə nəşr olunmuşdur). Bu xatiratda o, səhifələrlə öz şəcərəsindən, əlaqələrindən və şəxsi sərvətini, maraqlarını artırmaq üçün nazir vəzifəsindən necə yararlandığından bəhs etmişdir. Belə ki, Nassau-Saarbrükken şahzadəsi tərəfindən iddia edilən üç milyonluq şübhəli müharibə borclarının kral xəzinəsi tərəfindən ödənilməsi müqabilində, Monbarre şahzadəsi 1779-cı ildə özünün 20 yaşlı qızının cəmi 11 yaşı olan vəliəhd Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə evliliyini təşkil etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>lpxyg1iec0kazpjruu2zdwp0vpvj6wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966081</id>
      <parentid>8966080</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8966081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="r6197v9x1tantblqee1fmqw0r1g4e2h" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).

== Həyatı ==
20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi. Bu ailəyə [[Dol Universiteti]]nin professoru, Dol Parlamentinin müşaviri, daha sonra isə [[V Karl]] və [[II Filipp (İspaniya kralı)|II Filipp]]in hakimiyyəti dövründə Niderland Dövlət Şurasının rəhbəri olmuş hüquq doktoru [[Jan de Sen-Moris]]in şəxsində 1537-ci ildə İmperator V Karlın fərmanı ilə zadəganlıq titulu verilmişdir. Monbarre şahzadəsi ailəsinin zadəganlıq mənşəyi ilə fəxr etmiş, yeni qazandığı şahzadə və İspaniya qrandı titullarının təsirinə qapılmışdır. O, İmperator [[II İosif]] tərəfindən verilən Müqəddəs Roma imperiyasının şahzadəsi titulu üçün 100 000 funt ödəmiş və ailəsini eyni qraflıqdan olan digər qədim zadəgan nəsli — Sen-Moris-Salen ailəsi ilə əlaqələndirən saxta bir şəcərə hazırlatmışdır.

Şahzadə de Sen-Moris-Monbarre general-leytenant [[Klod Fransua Eleonor de Sen-Moris]], qraf de Monbarre (1694–1751) və Mari Terez Eleonor dü Men dü Burqun (1711–1732) yeganə oğlu olmuşdur. Erkən və uğurlu hərbi karyeradan sonra Monbarre Kral [[XVI Lüdovik]]in sarayına gəlmiş və burada XVI Lüdovikin baş naziri, markiz de Moprepanın həyat yoldaşı olan qohumu Madam de Moprepa tərəfindən himayə edilmişdir. Madam de Moprepa həyat yoldaşının vasitəsilə Monbarrenin hərbi direktor (onun üçün xüsusi olaraq yaradılmış və konkret vəzifə öhdəliyi olmayan bir mövqe) və hərbi işlər üzrə dövlət katibi, qraf de Sen-Jermenin müavini təyin edilməsinə nail olmuşdur. Qraf de Sen-Jermen istefa verdikdə, Madam de Moprepanın nüfuzu sayəsində Monbarre 1778-ci ildə hərbi işlər üzrə dövlət katibi vəzifəsinə gətirilmişdir.
Monbarre şahzadəsi öz maraqlarını güdən və bacarıqsız bir nazir olmuşdur. O, mənəvi dəyərlərdən uzaq bir yanaşma nümayiş etdirərək, rəhbərlik etdiyi nazirliyin işləri ilə məşğul olmaqdansa, öz şəxsi mənafelərinə və çoxsaylı məşuqələri ilə olan münasibətlərinə daha çox enerji sərf etmişdir. 1780-ci ildə, ABŞ ilə müharibə dövründə, hərbi vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə olunmaması ilə bağlı [[Jak Nekker]] tərəfindən irəli sürülən tənqidlər və məşuqəsi qız Renar tərəfindən idarə olunan hərbi təyinatların alqı-satqısı şəbəkəsinin ifşa edilməsinin yaratdığı qalmaqal nəticəsində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır. Məcburi istefasından sonra o, həyat yoldaşı və qızı — Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə birlikdə Bastiliya yaxınlığındakı Arsenal binalarından birinə, kral tərəfindən ona ayrılmış və böyük bir təqaüdlə təmin olunmuş lüks mülkə köçmüşdür. İnqilab zamanı Monbarre şahzadəsinin iqamətgahını bəzəyən mebellər, kitabxana, rəsm qalereyası və sənət əsərləri mühacirlərin mülkiyyəti kimi müsadirə olunmuş və onları [[İngiltərə]]yə aparan Lord Çetəmə ([[Britaniya imperiyası]]nın baş naziri [[Vilyam Pitt]]in böyük oğlu) satılmışdır.

[[Bastiliyanın alınması]] zamanı Monbarre şahzadəsi və həyat yoldaşı kütlənin törətdiyi qırğından xilas ola bilmişdir. İnqilabın başlanğıcında o, Bezansor yaxınlığındakı Rüffey qəsrinə sığınmışdır. 1791-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə [[İsveçrə]]yə — Nöşatelə, həmçinin Kressye və Landeron kəndlərinə mühacirət etmişdir. Sərhədi keçərkən onların yanlarında olan bütün pulları və zinət əşyaları qarət edilmişdir. 1795-ci ilin yanvarında Konstans şəhərinə köçmüş və 5 may 1796-cı ildə burada yoxsulluq içində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra dul qalmış həyat yoldaşı mühacirətdən qayıtmış və 1819-cu ildəki ölümünə qədər Franş-Kontenin Dol şəhərində yaşamışdır.

Monbarre şahzadəsi öz xatirələrini qələmə almışdır (1826-cı ildə nəşr olunmuşdur). Bu xatiratda o, səhifələrlə öz şəcərəsindən, əlaqələrindən və şəxsi sərvətini, maraqlarını artırmaq üçün nazir vəzifəsindən necə yararlandığından bəhs etmişdir. Belə ki, Nassau-Saarbrükken şahzadəsi tərəfindən iddia edilən üç milyonluq şübhəli müharibə borclarının kral xəzinəsi tərəfindən ödənilməsi müqabilində, Monbarre şahzadəsi 1779-cı ildə özünün 20 yaşlı qızının cəmi 11 yaşı olan vəliəhd Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə evliliyini təşkil etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>r6197v9x1tantblqee1fmqw0r1g4e2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966082</id>
      <parentid>8966081</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8966082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="gyn0mur2y3ou5639c9w75fk0kzuhyx4" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).

== Həyatı ==
20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi. Bu ailəyə [[Dol Universiteti]]nin professoru, Dol Parlamentinin müşaviri, daha sonra isə [[V Karl]] və [[II Filipp (İspaniya kralı)|II Filipp]]in hakimiyyəti dövründə Niderland Dövlət Şurasının rəhbəri olmuş hüquq doktoru [[Jan de Sen-Moris]]in şəxsində 1537-ci ildə İmperator V Karlın fərmanı ilə zadəganlıq titulu verilmişdir. Monbarre şahzadəsi ailəsinin zadəganlıq mənşəyi ilə fəxr etmiş, yeni qazandığı şahzadə və İspaniya qrandı titullarının təsirinə qapılmışdır. O, İmperator [[II İosif]] tərəfindən verilən Müqəddəs Roma imperiyasının şahzadəsi titulu üçün 100 000 funt ödəmiş və ailəsini eyni qraflıqdan olan digər qədim zadəgan nəsli — Sen-Moris-Salen ailəsi ilə əlaqələndirən saxta bir şəcərə hazırlatmışdır.

Şahzadə de Sen-Moris-Monbarre general-leytenant [[Klod Fransua Eleonor de Sen-Moris]], qraf de Monbarre (1694–1751) və Mari Terez Eleonor dü Men dü Burqun (1711–1732) yeganə oğlu olmuşdur. Erkən və uğurlu hərbi karyeradan sonra Monbarre Kral [[XVI Lüdovik]]in sarayına gəlmiş və burada XVI Lüdovikin baş naziri, markiz de Moprepanın həyat yoldaşı olan qohumu Madam de Moprepa tərəfindən himayə edilmişdir. Madam de Moprepa həyat yoldaşının vasitəsilə Monbarrenin hərbi direktor (onun üçün xüsusi olaraq yaradılmış və konkret vəzifə öhdəliyi olmayan bir mövqe) və hərbi işlər üzrə dövlət katibi, qraf de Sen-Jermenin müavini təyin edilməsinə nail olmuşdur. Qraf de Sen-Jermen istefa verdikdə, Madam de Moprepanın nüfuzu sayəsində Monbarre 1778-ci ildə hərbi işlər üzrə dövlət katibi vəzifəsinə gətirilmişdir.
Monbarre şahzadəsi öz maraqlarını güdən və bacarıqsız bir nazir olmuşdur. O, mənəvi dəyərlərdən uzaq bir yanaşma nümayiş etdirərək, rəhbərlik etdiyi nazirliyin işləri ilə məşğul olmaqdansa, öz şəxsi mənafelərinə və çoxsaylı məşuqələri ilə olan münasibətlərinə daha çox enerji sərf etmişdir. 1780-ci ildə, ABŞ ilə müharibə dövründə, hərbi vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə olunmaması ilə bağlı [[Jak Nekker]] tərəfindən irəli sürülən tənqidlər və məşuqəsi qız Renar tərəfindən idarə olunan hərbi təyinatların alqı-satqısı şəbəkəsinin ifşa edilməsinin yaratdığı qalmaqal nəticəsində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır. Məcburi istefasından sonra o, həyat yoldaşı və qızı — Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə birlikdə Bastiliya yaxınlığındakı Arsenal binalarından birinə, kral tərəfindən ona ayrılmış və böyük bir təqaüdlə təmin olunmuş lüks mülkə köçmüşdür. İnqilab zamanı Monbarre şahzadəsinin iqamətgahını bəzəyən mebellər, kitabxana, rəsm qalereyası və sənət əsərləri mühacirlərin mülkiyyəti kimi müsadirə olunmuş və onları [[İngiltərə]]yə aparan Lord Çetəmə ([[Britaniya imperiyası]]nın baş naziri [[Vilyam Pitt]]in böyük oğlu) satılmışdır.

[[Bastiliyanın alınması]] zamanı Monbarre şahzadəsi və həyat yoldaşı kütlənin törətdiyi qırğından xilas ola bilmişdir. İnqilabın başlanğıcında o, Bezansor yaxınlığındakı Rüffey qəsrinə sığınmışdır. 1791-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə [[İsveçrə]]yə — Nöşatelə, həmçinin Kressye və Landeron kəndlərinə mühacirət etmişdir. Sərhədi keçərkən onların yanlarında olan bütün pulları və zinət əşyaları qarət edilmişdir. 1795-ci ilin yanvarında Konstans şəhərinə köçmüş və 5 may 1796-cı ildə burada yoxsulluq içində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra dul qalmış həyat yoldaşı mühacirətdən qayıtmış və 1819-cu ildəki ölümünə qədər Franş-Kontenin Dol şəhərində yaşamışdır.

Monbarre şahzadəsi öz xatirələrini qələmə almışdır (1826-cı ildə nəşr olunmuşdur). Bu xatiratda o, səhifələrlə öz şəcərəsindən, əlaqələrindən və şəxsi sərvətini, maraqlarını artırmaq üçün nazir vəzifəsindən necə yararlandığından bəhs etmişdir. Belə ki, Nassau-Saarbrükken şahzadəsi tərəfindən iddia edilən üç milyonluq şübhəli müharibə borclarının kral xəzinəsi tərəfindən ödənilməsi müqabilində, Monbarre şahzadəsi 1779-cı ildə özünün 20 yaşlı qızının cəmi 11 yaşı olan vəliəhd Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə evliliyini təşkil etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Fransa müdafiə nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransızlar]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>gyn0mur2y3ou5639c9w75fk0kzuhyx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966083</id>
      <parentid>8966082</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8966083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6107" sha1="qmzfy0frgihtut1dfmrg8zdiyjnqz2v" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).

== Həyatı ==
20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi.&lt;ref&gt;Roger de Lurion, Nobiliaire de Franche-Comté (Besançon, 1890)&lt;/ref&gt; Bu ailəyə [[Dol Universiteti]]nin professoru, Dol Parlamentinin müşaviri, daha sonra isə [[V Karl]] və [[II Filipp (İspaniya kralı)|II Filipp]]in hakimiyyəti dövründə Niderland Dövlət Şurasının rəhbəri olmuş hüquq doktoru [[Jan de Sen-Moris]]in şəxsində 1537-ci ildə İmperator V Karlın fərmanı ilə zadəganlıq titulu verilmişdir. Monbarre şahzadəsi ailəsinin zadəganlıq mənşəyi ilə fəxr etmiş, yeni qazandığı şahzadə və İspaniya qrandı titullarının təsirinə qapılmışdır.&lt;ref&gt;Mémoires du baron de Besenval, page 228 (1805)&lt;/ref&gt; O, İmperator [[II İosif]] tərəfindən verilən Müqəddəs Roma imperiyasının şahzadəsi titulu üçün 100 000 funt ödəmiş və ailəsini eyni qraflıqdan olan digər qədim zadəgan nəsli — Sen-Moris-Salen ailəsi ilə əlaqələndirən saxta bir şəcərə hazırlatmışdır.&lt;ref&gt;Roger de Lurion, Nobiliaire de Franche-Comté, page 710 (Besancon 1890)&lt;/ref&gt;

Şahzadə de Sen-Moris-Monbarre general-leytenant [[Klod Fransua Eleonor de Sen-Moris]], qraf de Monbarre (1694–1751) və Mari Terez Eleonor dü Men dü Burqun (1711–1732) yeganə oğlu olmuşdur. Erkən və uğurlu hərbi karyeradan sonra Monbarre Kral [[XVI Lüdovik]]in sarayına gəlmiş və burada XVI Lüdovikin baş naziri, markiz de Moprepanın həyat yoldaşı olan qohumu Madam de Moprepa tərəfindən himayə edilmişdir. Madam de Moprepa həyat yoldaşının vasitəsilə Monbarrenin hərbi direktor (onun üçün xüsusi olaraq yaradılmış və konkret vəzifə öhdəliyi olmayan bir mövqe) və hərbi işlər üzrə dövlət katibi, qraf de Sen-Jermenin müavini təyin edilməsinə nail olmuşdur. Qraf de Sen-Jermen istefa verdikdə, Madam de Moprepanın nüfuzu sayəsində Monbarre 1778-ci ildə hərbi işlər üzrə dövlət katibi vəzifəsinə gətirilmişdir.

Monbarre şahzadəsi öz maraqlarını güdən və bacarıqsız bir nazir olmuşdur. O, mənəvi dəyərlərdən uzaq bir yanaşma nümayiş etdirərək,&lt;ref&gt;Mémoires d'un pair de France, volume 1, page 139 (1840))&lt;/ref&gt; rəhbərlik etdiyi nazirliyin işləri ilə məşğul olmaqdansa,&lt;ref&gt;Histoire et anecdotes de la Révolution française, page 42 (1794)&lt;/ref&gt; öz şəxsi mənafelərinə və çoxsaylı məşuqələri ilə olan münasibətlərinə daha çox enerji sərf etmişdir.&lt;ref&gt;Dictionnaire contenant les anecdotes historiques de l'amour, tome IV, pages 502 à 505 (Gobelet imprimeur, 1811)&lt;/ref&gt; 1780-ci ildə, ABŞ ilə müharibə dövründə, hərbi vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə olunmaması ilə bağlı [[Jak Nekker]] tərəfindən irəli sürülən tənqidlər və məşuqəsi qız Renar tərəfindən idarə olunan hərbi təyinatların alqı-satqısı şəbəkəsinin ifşa edilməsinin yaratdığı qalmaqal nəticəsində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;Étienne-Léon de Lamothe-Langon, Mémoires de madame du Barry, page 227 (1829)&lt;/ref&gt; Məcburi istefasından sonra o, həyat yoldaşı və qızı — Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə birlikdə Bastiliya yaxınlığındakı Arsenal binalarından birinə, kral tərəfindən ona ayrılmış və böyük bir təqaüdlə təmin olunmuş lüks mülkə köçmüşdür. İnqilab zamanı Monbarre şahzadəsinin iqamətgahını bəzəyən mebellər, kitabxana, rəsm qalereyası və sənət əsərləri mühacirlərin mülkiyyəti kimi müsadirə olunmuş və onları [[İngiltərə]]yə aparan Lord Çetəmə ([[Britaniya imperiyası]]nın baş naziri [[Vilyam Pitt]]in böyük oğlu) satılmışdır.&lt;ref&gt;Mémoires de la Société d'émulation du Jura – 1882, page 284&lt;/ref&gt;

[[Bastiliyanın alınması]] zamanı Monbarre şahzadəsi və həyat yoldaşı kütlənin törətdiyi qırğından xilas ola bilmişdir. İnqilabın başlanğıcında o, Bezansor yaxınlığındakı Rüffey qəsrinə sığınmışdır. 1791-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə [[İsveçrə]]yə — Nöşatelə, həmçinin Kressye və Landeron kəndlərinə mühacirət etmişdir.&lt;ref&gt;Phiippe Ernest Godet : Madame de Charrière et ses amis (1906), volume 2-page 29 et suivantes&lt;/ref&gt; Sərhədi keçərkən onların yanlarında olan bütün pulları və zinət əşyaları qarət edilmişdir.&lt;ref&gt;Mémoires de Fauche-Borel, Paris 1829&lt;/ref&gt; 1795-ci ilin yanvarında Konstans şəhərinə köçmüş və 5 may 1796-cı ildə burada yoxsulluq içində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra dul qalmış həyat yoldaşı mühacirətdən qayıtmış və 1819-cu ildəki ölümünə qədər Franş-Kontenin Dol şəhərində yaşamışdır.&lt;ref&gt;Léonce de Piépape, Le Prince de Montbarrey, 1886)&lt;/ref&gt;

Monbarre şahzadəsi öz xatirələrini qələmə almışdır (1826-cı ildə nəşr olunmuşdur). Bu xatiratda o, səhifələrlə öz şəcərəsindən, əlaqələrindən və şəxsi sərvətini, maraqlarını artırmaq üçün nazir vəzifəsindən necə yararlandığından bəhs etmişdir. Belə ki, Nassau-Saarbrükken şahzadəsi tərəfindən iddia edilən üç milyonluq şübhəli müharibə borclarının kral xəzinəsi tərəfindən ödənilməsi müqabilində, Monbarre şahzadəsi 1779-cı ildə özünün 20 yaşlı qızının cəmi 11 yaşı olan vəliəhd Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə evliliyini təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;J. F. Georgel, Mémoires pour servir à l'histoire des évènements de la fin du XVIIIe siècle, page 540 (librairie Eymery, 1817)&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Fransa müdafiə nazirləri]]
[[Kateqoriya:Fransızlar]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>qmzfy0frgihtut1dfmrg8zdiyjnqz2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966084</id>
      <parentid>8966083</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Fransızlar]] silindi</comment>
      <origin>8966084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6080" sha1="7ruvj3rycmx1gpwtdo8dw63qiii3oro" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Aleksandr Mari Eleonor de Sen-Moris, qraf de Monbarre''' ({{dil-de|Alexandre Marie Léonor de Saint-Mauris de Montbarrey}}; {{DVTY}}) — [[Müqəddəs Roma imperiyası]]nın şahzadəsi (1774), birinci dərəcəli [[İspaniya]] qrandı (1780), &quot;Müqəddəs Ruh&quot; ordeni cəngavəri, general-leytenant (1780).

== Həyatı ==
20 aprel 1732-ci ildə Bezansonda anadan olmuşdur. O, Franş-Konte (Dol) mənşəli bir ailəyə mənsub idi.&lt;ref&gt;Roger de Lurion, Nobiliaire de Franche-Comté (Besançon, 1890)&lt;/ref&gt; Bu ailəyə [[Dol Universiteti]]nin professoru, Dol Parlamentinin müşaviri, daha sonra isə [[V Karl]] və [[II Filipp (İspaniya kralı)|II Filipp]]in hakimiyyəti dövründə Niderland Dövlət Şurasının rəhbəri olmuş hüquq doktoru [[Jan de Sen-Moris]]in şəxsində 1537-ci ildə İmperator V Karlın fərmanı ilə zadəganlıq titulu verilmişdir. Monbarre şahzadəsi ailəsinin zadəganlıq mənşəyi ilə fəxr etmiş, yeni qazandığı şahzadə və İspaniya qrandı titullarının təsirinə qapılmışdır.&lt;ref&gt;Mémoires du baron de Besenval, page 228 (1805)&lt;/ref&gt; O, İmperator [[II İosif]] tərəfindən verilən Müqəddəs Roma imperiyasının şahzadəsi titulu üçün 100 000 funt ödəmiş və ailəsini eyni qraflıqdan olan digər qədim zadəgan nəsli — Sen-Moris-Salen ailəsi ilə əlaqələndirən saxta bir şəcərə hazırlatmışdır.&lt;ref&gt;Roger de Lurion, Nobiliaire de Franche-Comté, page 710 (Besancon 1890)&lt;/ref&gt;

Şahzadə de Sen-Moris-Monbarre general-leytenant [[Klod Fransua Eleonor de Sen-Moris]], qraf de Monbarre (1694–1751) və Mari Terez Eleonor dü Men dü Burqun (1711–1732) yeganə oğlu olmuşdur. Erkən və uğurlu hərbi karyeradan sonra Monbarre Kral [[XVI Lüdovik]]in sarayına gəlmiş və burada XVI Lüdovikin baş naziri, markiz de Moprepanın həyat yoldaşı olan qohumu Madam de Moprepa tərəfindən himayə edilmişdir. Madam de Moprepa həyat yoldaşının vasitəsilə Monbarrenin hərbi direktor (onun üçün xüsusi olaraq yaradılmış və konkret vəzifə öhdəliyi olmayan bir mövqe) və hərbi işlər üzrə dövlət katibi, qraf de Sen-Jermenin müavini təyin edilməsinə nail olmuşdur. Qraf de Sen-Jermen istefa verdikdə, Madam de Moprepanın nüfuzu sayəsində Monbarre 1778-ci ildə hərbi işlər üzrə dövlət katibi vəzifəsinə gətirilmişdir.

Monbarre şahzadəsi öz maraqlarını güdən və bacarıqsız bir nazir olmuşdur. O, mənəvi dəyərlərdən uzaq bir yanaşma nümayiş etdirərək,&lt;ref&gt;Mémoires d'un pair de France, volume 1, page 139 (1840))&lt;/ref&gt; rəhbərlik etdiyi nazirliyin işləri ilə məşğul olmaqdansa,&lt;ref&gt;Histoire et anecdotes de la Révolution française, page 42 (1794)&lt;/ref&gt; öz şəxsi mənafelərinə və çoxsaylı məşuqələri ilə olan münasibətlərinə daha çox enerji sərf etmişdir.&lt;ref&gt;Dictionnaire contenant les anecdotes historiques de l'amour, tome IV, pages 502 à 505 (Gobelet imprimeur, 1811)&lt;/ref&gt; 1780-ci ildə, ABŞ ilə müharibə dövründə, hərbi vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə olunmaması ilə bağlı [[Jak Nekker]] tərəfindən irəli sürülən tənqidlər və məşuqəsi qız Renar tərəfindən idarə olunan hərbi təyinatların alqı-satqısı şəbəkəsinin ifşa edilməsinin yaratdığı qalmaqal nəticəsində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;Étienne-Léon de Lamothe-Langon, Mémoires de madame du Barry, page 227 (1829)&lt;/ref&gt; Məcburi istefasından sonra o, həyat yoldaşı və qızı — Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə birlikdə Bastiliya yaxınlığındakı Arsenal binalarından birinə, kral tərəfindən ona ayrılmış və böyük bir təqaüdlə təmin olunmuş lüks mülkə köçmüşdür. İnqilab zamanı Monbarre şahzadəsinin iqamətgahını bəzəyən mebellər, kitabxana, rəsm qalereyası və sənət əsərləri mühacirlərin mülkiyyəti kimi müsadirə olunmuş və onları [[İngiltərə]]yə aparan Lord Çetəmə ([[Britaniya imperiyası]]nın baş naziri [[Vilyam Pitt]]in böyük oğlu) satılmışdır.&lt;ref&gt;Mémoires de la Société d'émulation du Jura – 1882, page 284&lt;/ref&gt;

[[Bastiliyanın alınması]] zamanı Monbarre şahzadəsi və həyat yoldaşı kütlənin törətdiyi qırğından xilas ola bilmişdir. İnqilabın başlanğıcında o, Bezansor yaxınlığındakı Rüffey qəsrinə sığınmışdır. 1791-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə [[İsveçrə]]yə — Nöşatelə, həmçinin Kressye və Landeron kəndlərinə mühacirət etmişdir.&lt;ref&gt;Phiippe Ernest Godet : Madame de Charrière et ses amis (1906), volume 2-page 29 et suivantes&lt;/ref&gt; Sərhədi keçərkən onların yanlarında olan bütün pulları və zinət əşyaları qarət edilmişdir.&lt;ref&gt;Mémoires de Fauche-Borel, Paris 1829&lt;/ref&gt; 1795-ci ilin yanvarında Konstans şəhərinə köçmüş və 5 may 1796-cı ildə burada yoxsulluq içində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra dul qalmış həyat yoldaşı mühacirətdən qayıtmış və 1819-cu ildəki ölümünə qədər Franş-Kontenin Dol şəhərində yaşamışdır.&lt;ref&gt;Léonce de Piépape, Le Prince de Montbarrey, 1886)&lt;/ref&gt;

Monbarre şahzadəsi öz xatirələrini qələmə almışdır (1826-cı ildə nəşr olunmuşdur). Bu xatiratda o, səhifələrlə öz şəcərəsindən, əlaqələrindən və şəxsi sərvətini, maraqlarını artırmaq üçün nazir vəzifəsindən necə yararlandığından bəhs etmişdir. Belə ki, Nassau-Saarbrükken şahzadəsi tərəfindən iddia edilən üç milyonluq şübhəli müharibə borclarının kral xəzinəsi tərəfindən ödənilməsi müqabilində, Monbarre şahzadəsi 1779-cı ildə özünün 20 yaşlı qızının cəmi 11 yaşı olan vəliəhd Nassau-Saarbrükken şahzadəsi ilə evliliyini təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;J. F. Georgel, Mémoires pour servir à l'histoire des évènements de la fin du XVIIIe siècle, page 540 (librairie Eymery, 1817)&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Fransa müdafiə nazirləri]]
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>7ruvj3rycmx1gpwtdo8dw63qiii3oro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antuan de Sartin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991517</id>
    <revision>
      <id>8966085</id>
      <timestamp>2026-06-15T23:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{hərbi xadim}}  '''Antuan Reymon Jan Qualber Qabriel de Sartin, qraf de Albi''' ({{dil-fr|Antoine Raymond Jean Gualbert Gabriel de Sartine, comte d'Alby}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] dövlət xadimi, [[XV Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə [[Paris]]in polis general-leytenantı (1759–1774), Kral [[XVI Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə isə dəniz donanması üzrə dövlət katibi (1774–1780).  == Mənşəyi == Antuan de Sartin 1729-cu ildə B...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="akg15wxohwhe5r99n9t2nj15yzj9xxa" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Antuan Reymon Jan Qualber Qabriel de Sartin, qraf de Albi''' ({{dil-fr|Antoine Raymond Jean Gualbert Gabriel de Sartine, comte d'Alby}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] dövlət xadimi, [[XV Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə [[Paris]]in polis general-leytenantı (1759–1774), Kral [[XVI Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə isə dəniz donanması üzrə dövlət katibi (1774–1780).

== Mənşəyi ==
Antuan de Sartin 1729-cu ildə [[Barselona]]da anadan olmuşdur. O, [[İspaniya]] kralı [[V Filippin qoşunları ilə birlikdə İspaniyaya gəlmiş və 1726–1744-cü illərdə [[Kataloniya]]nın intendantı (yəni qubernatoru) vəzifəsində çalışmış [[fransa]]mənşəli maliyyəçi Antuan Sartinin oğlu idi. Onun anası [[İngiltərə]] kralı [[II Ceyms]]in dövlət katibi olmuş Albevil markizi İqnati Vaytın qızı, Albi qrafinyası Ketrin Vayt olmuşdur. Albi qrafı titulu ona, görünür, anasından miras qalmışdır. Bu titul 1679-cu ildə Müqəddəs Roma imperatoru [[I Leopold]] tərəfindən İqnati Vayta, onun atası Dominik Vayta və onların nəsillərinə verilmiş Albevil markizi tituluna tabe olan ikinci dərəcəli bir titul idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>akg15wxohwhe5r99n9t2nj15yzj9xxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966086</id>
      <parentid>8966085</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8966086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="86wsdalfrfr6l9no304vzc1hom23lu0" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Antuan Reymon Jan Qualber Qabriel de Sartin, qraf de Albi''' ({{dil-fr|Antoine Raymond Jean Gualbert Gabriel de Sartine, comte d'Alby}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] dövlət xadimi, [[XV Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə [[Paris]]in polis general-leytenantı (1759–1774), Kral [[XVI Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə isə dəniz donanması üzrə dövlət katibi (1774–1780).

== Mənşəyi ==
Antuan de Sartin 1729-cu ildə [[Barselona]]da anadan olmuşdur. O, [[İspaniya]] kralı [[V Filippin qoşunları ilə birlikdə İspaniyaya gəlmiş və 1726–1744-cü illərdə [[Kataloniya]]nın intendantı (yəni qubernatoru) vəzifəsində çalışmış [[fransa]]mənşəli maliyyəçi Antuan Sartinin oğlu idi. Onun anası [[İngiltərə]] kralı [[II Ceyms]]in dövlət katibi olmuş Albevil markizi İqnati Vaytın qızı, Albi qrafinyası Ketrin Vayt olmuşdur. Albi qrafı titulu ona, görünür, anasından miras qalmışdır. Bu titul 1679-cu ildə Müqəddəs Roma imperatoru [[I Leopold]] tərəfindən İqnati Vayta, onun atası Dominik Vayta və onların nəsillərinə verilmiş Albevil markizi tituluna tabe olan ikinci dərəcəli bir titul idi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Jacques Michel, ''Antoine de Sartine, secrétaire d’Etat de la Marine et des Colonies (1774–1780)'', Neptunia, No. 155, 1984.
* Louis-Gabriel Michaud (ed.), ''Biographie universelle ancienne et moderne'', Paris, 1843–1865, vol. 38, pp.&amp;nbsp;36–38.
* Joseph Droz, ''Histoire du règne de Louis XVI'', Renouard libraire, Paris, 1839, vol. II,  p.&amp;nbsp;360.
* Marc Chassaigne, ''La lieutenance générale de police de Paris'', Paris, 1906.</text>
      <sha1>86wsdalfrfr6l9no304vzc1hom23lu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966087</id>
      <parentid>8966086</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>8966087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="bpw8mox1c8a1tukorxepbpv50vo0n0n" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Antuan Reymon Jan Qualber Qabriel de Sartin, qraf de Albi''' ({{dil-fr|Antoine Raymond Jean Gualbert Gabriel de Sartine, comte d'Alby}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] dövlət xadimi, [[XV Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə [[Paris]]in polis general-leytenantı (1759–1774), Kral [[XVI Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə isə dəniz donanması üzrə dövlət katibi (1774–1780).

== Mənşəyi ==
Antuan de Sartin 1729-cu ildə [[Barselona]]da anadan olmuşdur. O, [[İspaniya]] kralı [[V Filipp]]in qoşunları ilə birlikdə İspaniyaya gəlmiş və 1726–1744-cü illərdə [[Kataloniya]]nın intendantı (yəni qubernatoru) vəzifəsində çalışmış [[fransa]]mənşəli maliyyəçi Antuan Sartinin oğlu idi. Onun anası [[İngiltərə]] kralı [[II Ceyms]]in dövlət katibi olmuş Albevil markizi İqnati Vaytın qızı, Albi qrafinyası Ketrin Vayt olmuşdur. Albi qrafı titulu ona, görünür, anasından miras qalmışdır. Bu titul 1679-cu ildə Müqəddəs Roma imperatoru [[I Leopold]] tərəfindən İqnati Vayta, onun atası Dominik Vayta və onların nəsillərinə verilmiş Albevil markizi tituluna tabe olan ikinci dərəcəli bir titul idi.&lt;ref&gt;Jacques Michel, ''Du Paris de Louis XV à La Marine de Louis XVI. L'oeuvre de Monsieur de Sartine. Tome I: La vie de la capitale'', Paris, 1983.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Jacques Michel, ''Antoine de Sartine, secrétaire d’Etat de la Marine et des Colonies (1774–1780)'', Neptunia, No. 155, 1984.
* Louis-Gabriel Michaud (ed.), ''Biographie universelle ancienne et moderne'', Paris, 1843–1865, vol. 38, pp.&amp;nbsp;36–38.
* Joseph Droz, ''Histoire du règne de Louis XVI'', Renouard libraire, Paris, 1839, vol. II,  p.&amp;nbsp;360.
* Marc Chassaigne, ''La lieutenance générale de police de Paris'', Paris, 1906.</text>
      <sha1>bpw8mox1c8a1tukorxepbpv50vo0n0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966088</id>
      <parentid>8966087</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>8966088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1904" sha1="3qgrkpn20wfmvuutiz39twqv2y7cpo1" xml:space="preserve">{{hərbi xadim}}

'''Antuan Reymon Jan Qualber Qabriel de Sartin, qraf de Albi''' ({{dil-fr|Antoine Raymond Jean Gualbert Gabriel de Sartine, comte d'Alby}}; {{DVTY}}) — [[Fransa]] dövlət xadimi, [[XV Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə [[Paris]]in polis general-leytenantı (1759–1774), Kral [[XVI Lüdovik]]in hakimiyyəti dövründə isə dəniz donanması üzrə dövlət katibi (1774–1780).

== Mənşəyi ==
Antuan de Sartin 1729-cu ildə [[Barselona]]da anadan olmuşdur. O, [[İspaniya]] kralı [[V Filipp]]in qoşunları ilə birlikdə İspaniyaya gəlmiş və 1726–1744-cü illərdə [[Kataloniya]]nın intendantı (yəni qubernatoru) vəzifəsində çalışmış [[fransa]]mənşəli maliyyəçi Antuan Sartinin oğlu idi. Onun anası [[İngiltərə]] kralı [[II Ceyms]]in dövlət katibi olmuş Albevil markizi İqnati Vaytın qızı, Albi qrafinyası Ketrin Vayt olmuşdur. Albi qrafı titulu ona, görünür, anasından miras qalmışdır. Bu titul 1679-cu ildə Müqəddəs Roma imperatoru [[I Leopold]] tərəfindən İqnati Vayta, onun atası Dominik Vayta və onların nəsillərinə verilmiş Albevil markizi tituluna tabe olan ikinci dərəcəli bir titul idi.&lt;ref&gt;Jacques Michel, ''Du Paris de Louis XV à La Marine de Louis XVI. L'oeuvre de Monsieur de Sartine. Tome I: La vie de la capitale'', Paris, 1983.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Jacques Michel, ''Antoine de Sartine, secrétaire d’Etat de la Marine et des Colonies (1774–1780)'', Neptunia, No. 155, 1984.
* Louis-Gabriel Michaud (ed.), ''Biographie universelle ancienne et moderne'', Paris, 1843–1865, vol. 38, pp.&amp;nbsp;36–38.
* Joseph Droz, ''Histoire du règne de Louis XVI'', Renouard libraire, Paris, 1839, vol. II,  p.&amp;nbsp;360.
* Marc Chassaigne, ''La lieutenance générale de police de Paris'', Paris, 1906.
[[Kateqoriya:XVI Lüdovik nazirləri]]</text>
      <sha1>3qgrkpn20wfmvuutiz39twqv2y7cpo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kateqoriya:XVI Lüdovik</title>
    <ns>14</ns>
    <id>991518</id>
    <revision>
      <id>8966090</id>
      <timestamp>2026-06-15T23:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kateqoriya:Fransa kralları]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8966090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3j0i05f2rz07sg3v6893zcn9mg49zbi" xml:space="preserve">[[Kateqoriya:Fransa kralları]]</text>
      <sha1>3j0i05f2rz07sg3v6893zcn9mg49zbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966152</id>
      <parentid>8966090</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <origin>8966152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="leo43xfhv5ics8uhkg27u3bxmjdfakb" xml:space="preserve">{{kateqoriyanın əsas məqaləsi}}

[[Kateqoriya:Fransa kralları]]</text>
      <sha1>leo43xfhv5ics8uhkg27u3bxmjdfakb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fakhteh Luna Zamani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991519</id>
    <redirect title="Faxtə Luna Zamani" />
    <revision>
      <id>8966096</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Fakhteh Luna Zamani]] səhifəsinin adını [[Faxtə Luna Zamani]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="2vmysftyl5hmc11vbd3yn0odnuraj5s" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Faxtə Luna Zamani]]</text>
      <sha1>2vmysftyl5hmc11vbd3yn0odnuraj5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sevil Suleymani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991520</id>
    <redirect title="Sevil Süleymani" />
    <revision>
      <id>8966098</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Sevil Suleymani]] səhifəsinin adını [[Sevil Süleymani]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="8mnbe8t8r3v8xh8xntxsbbw7tkbj1fl" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Sevil Süleymani]]</text>
      <sha1>8mnbe8t8r3v8xh8xntxsbbw7tkbj1fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shervin Shadpour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991521</id>
    <redirect title="Şervin Şadpur" />
    <revision>
      <id>8966100</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Shervin Shadpour]] səhifəsinin adını [[Şervin Şadpur]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="44fs6q2qgpm0qjd9vgfj4u2h0v1ja3x" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Şervin Şadpur]]</text>
      <sha1>44fs6q2qgpm0qjd9vgfj4u2h0v1ja3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yashar Hakak Pour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991522</id>
    <redirect title="Yaşar Hakakpur" />
    <revision>
      <id>8966102</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Yashar Hakak Pour]] səhifəsinin adını [[Yaşar Hakakpur]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="8o2ffje7sbmx0w97s8qdx8v8xqvdtlh" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Yaşar Hakakpur]]</text>
      <sha1>8o2ffje7sbmx0w97s8qdx8v8xqvdtlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alireza Asgharzadeh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991523</id>
    <redirect title="Əlirza Əsgərzadə" />
    <revision>
      <id>8966104</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Alireza Asgharzadeh]] səhifəsinin adını [[Əlirza Əsgərzadə]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="oek4o0a6oz4dyl5xb2x05t2jp7zk0h3" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Əlirza Əsgərzadə]]</text>
      <sha1>oek4o0a6oz4dyl5xb2x05t2jp7zk0h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Said Mughanli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991524</id>
    <redirect title="Səid Muğanlı" />
    <revision>
      <id>8966106</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Said Mughanli]] səhifəsinin adını [[Səid Muğanlı]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="dlezxjwovgq1ky7g97ogahr0t7sslf4" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Səid Muğanlı]]</text>
      <sha1>dlezxjwovgq1ky7g97ogahr0t7sslf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rahim Baqqal-Asghari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991525</id>
    <redirect title="Rəhim Baqqal Əsgəri" />
    <revision>
      <id>8966108</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Rahim Baqqal-Asghari]] səhifəsinin adını [[Rəhim Baqqal Əsgəri]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="59bif28kf4u3b3u3hcaby183xki7m59" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Rəhim Baqqal Əsgəri]]</text>
      <sha1>59bif28kf4u3b3u3hcaby183xki7m59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mohammad Alimoradi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991526</id>
    <redirect title="Məhəmməd Əlimuradi" />
    <revision>
      <id>8966110</id>
      <timestamp>2026-06-16T01:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>White Demon [[Mohammad Alimoradi]] səhifəsinin adını [[Məhəmməd Əlimuradi]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="6fblocwpmvjl7a2f6xb4c39jtpq7iqb" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Məhəmməd Əlimuradi]]</text>
      <sha1>6fblocwpmvjl7a2f6xb4c39jtpq7iqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talkott Parsons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991527</id>
    <revision>
      <id>8966119</id>
      <timestamp>2026-06-16T02:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/150680291|Парсонс, Толкотт]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>8966119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="s10u4hdhfb765j8s3dwvufno39bmaeq" xml:space="preserve">'''Talkott Parsons''' ([[İngilis dili|ing]]. Talcott Parsons; [[13 dekabr]] [[1902]], [[Kolorado Sprinqs|Kolorado-Sprinqs]] — [[8 may]] [[1979]], [[Münxen|Münhen]]) — Amerika sosioloji nəzəriyyəsinin nümayəndəsi, [[struktur funksionalizm]] məktəbinin rəhbəri, müasir nəzəri sosiologiyanın yaradıcılarından biri.</text>
      <sha1>s10u4hdhfb765j8s3dwvufno39bmaeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966120</id>
      <parentid>8966119</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="semdnl7vr041v8um925havmux9w3lve" xml:space="preserve">'''Talkott Parsons''' ([[İngilis dili|ing]]. Talcott Parsons; [[13 dekabr]] [[1902]], [[Kolorado Sprinqs|Kolorado-Sprinqs]] — [[8 may]] [[1979]], [[Münxen|Münhen]]) — Amerika sosioloji nəzəriyyəsinin nümayəndəsi, [[struktur funksionalizm]] məktəbinin rəhbəri, müasir nəzəri sosiologiyanın yaradıcılarından biri.{{Alim
 | Adı                  = Talkott Parsons
 | Orijinal adı         = {{lang-en|Talcott Parsons}}
 | Şəkil                = 
 | Elmi sahəsi          = [[Tarix]], [[fəlsəfə]], [[sosiologiya]], [[struktur funksionalizm]]
 | Elmi rəhbəri         = 
 | Tanınmış yetirmələri = [[Cefri Aleksandr]]&lt;br&gt;[[Robert Bella]]&lt;br&gt;[[Klifford Girts]]&lt;br&gt;{{iw|David M. Schneider}}
 | Tanınır              = dövrünün ABŞ-də ən nüfuzlu sosioloqu ([[Adam Kuper|A. Kuperə]] görə)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;
 | Mükafatları          = 
}}</text>
      <sha1>semdnl7vr041v8um925havmux9w3lve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966128</id>
      <parentid>8966120</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="910" sha1="9qxhfy8qh5m9izsuz4adyaqnu57jznq" xml:space="preserve">'''Talkott Parsons''' ([[İngilis dili|ing]]. Talcott Parsons; [[13 dekabr]] [[1902]], [[Kolorado Sprinqs|Kolorado-Sprinqs]] — [[8 may]] [[1979]], [[Münxen|Münhen]]) — Amerika sosioloji nəzəriyyəsinin nümayəndəsi, [[struktur funksionalizm]] məktəbinin rəhbəri, müasir nəzəri sosiologiyanın yaradıcılarından biri.{{Alim
 | Adı                  = Talkott Parsons
 | Orijinal adı         = {{lang-en|Talcott Parsons}}
 | Şəkil                = 
 | Elmi sahəsi          = [[Tarix]], [[fəlsəfə]], [[sosiologiya]], [[struktur funksionalizm]]
 | Elmi rəhbəri         = 
 | Tanınmış yetirmələri = [[Cefri Aleksandr]]&lt;br&gt;[[Robert Bella]]&lt;br&gt;[[Klifford Girts]]&lt;br&gt;{{iw|David M. Schneider}}
 | Tanınır              = dövrünün ABŞ-də ən nüfuzlu sosioloqu ([[Adam Kuper|A. Kuperə]] görə)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;
 | Mükafatları          = 
}}
== İstinadlar ==</text>
      <sha1>9qxhfy8qh5m9izsuz4adyaqnu57jznq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sosial-mədəni təkamül</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991528</id>
    <revision>
      <id>8966121</id>
      <timestamp>2026-06-16T02:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/151357274|Социокультурная эволюция]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>8966121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1630" sha1="i8ro0n4bmzkp7h62i4h84f7ekcu45wl" xml:space="preserve">[[Файл:Herbert_Spencer.jpg|thumb|308x308px|[[Спенсер, Герберт|G. Spenser]]]]

Klassenə görə '''sosial-mədəni təkamül''' — “zaman keçdikcə baş verən struktur yenidən təşkili prosesidir ki, nəticədə əvvəlki formadan keyfiyyətcə fərqlənən sosial forma və ya struktur yaranır” (Klassen 2000: 7). Sosial təkamülün xüsusi halı sosial [[İnkişaf|inkişafdır]]. Ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin əsasları [[Herbert Spenser]] tərəfindən, [[Çarlz Darvin|Çarlz Darvinin]] ümumi bioloji [[təkamül]] nəzəriyyəsini işləyib hazırlamasından əvvəl qoyulmuşdur .

XIX əsrin əksər yanaşmaları və XX əsrin bəzi yanaşmaları bütövlükdə bəşəriyyətin təkamülünü tədqiq edərək müxtəlif cəmiyyətlərin ictimai inkişafın müxtəlif mərhələlərində olduğunu iddia edirlər. Sosial-mədəni sistemlərin inkişafını mərkəzə alan ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin hazırlanması istiqamətində ən ardıcıl cəhd [[Talkott Parsons]] tərəfindən dünya tarixi nəzəriyyəsini də əhatə edən miqyasda həyata keçirilmişdir. XX əsrin sonrakı yanaşmalarının əksəriyyəti ayrı-ayrı cəmiyyətlərin dəyişmə prosesinə yönəlir və istiqamətlənmiş dəyişmə, yaxud sosial tərəqqi ideyasını rədd edir. Arxeoloqların və antropoloqların əksəriyyəti müasir sosial-mədəni təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində işləyirlər. Sonuncular neoevolyusionizm, sosiobiologiya, modernləşmə nəzəriyyəsi və [[Postsənaye cəmiyyəti|postindustrial]] cəmiyyət nəzəriyyəsini əhatə edir.</text>
      <sha1>i8ro0n4bmzkp7h62i4h84f7ekcu45wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966122</id>
      <parentid>8966121</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="0ggq0hg5wa2punztw412h97g50d05zh" xml:space="preserve">Klassenə görə '''sosial-mədəni təkamül''' — “zaman keçdikcə baş verən struktur yenidən təşkili prosesidir ki, nəticədə əvvəlki formadan keyfiyyətcə fərqlənən sosial forma və ya struktur yaranır” (Klassen 2000: 7). Sosial təkamülün xüsusi halı sosial [[İnkişaf|inkişafdır]]. Ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin əsasları [[Herbert Spenser]] tərəfindən, [[Çarlz Darvin|Çarlz Darvinin]] ümumi bioloji [[təkamül]] nəzəriyyəsini işləyib hazırlamasından əvvəl qoyulmuşdur.

[[Fayl:Herbert Spencer.jpg|thumb|Herbert Spenser]]

XIX əsrin əksər yanaşmaları və XX əsrin bəzi yanaşmaları bütövlükdə bəşəriyyətin təkamülünü tədqiq edərək müxtəlif cəmiyyətlərin ictimai inkişafın müxtəlif mərhələlərində olduğunu iddia edirlər. Sosial-mədəni sistemlərin inkişafını mərkəzə alan ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin hazırlanması istiqamətində ən ardıcıl cəhd [[Talkott Parsons]] tərəfindən dünya tarixi nəzəriyyəsini də əhatə edən miqyasda həyata keçirilmişdir. XX əsrin sonrakı yanaşmalarının əksəriyyəti ayrı-ayrı cəmiyyətlərin dəyişmə prosesinə yönəlir və istiqamətlənmiş dəyişmə, yaxud sosial tərəqqi ideyasını rədd edir. Arxeoloqların və antropoloqların əksəriyyəti müasir sosial-mədəni təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində işləyirlər. Sonuncular neoevolyusionizm, sosiobiologiya, modernləşmə nəzəriyyəsi və [[Postsənaye cəmiyyəti|postindustrial]] cəmiyyət nəzəriyyəsini əhatə edir.</text>
      <sha1>0ggq0hg5wa2punztw412h97g50d05zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966123</id>
      <parentid>8966122</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="srzebgplp2gcrs91yp2cpejils0nb9b" xml:space="preserve">Klassenə görə '''sosial-mədəni təkamül''' — “zaman keçdikcə baş verən struktur yenidən təşkili prosesidir ki, nəticədə əvvəlki formadan keyfiyyətcə fərqlənən sosial forma və ya struktur yaranır” (Klassen 2000: 7). Sosial təkamülün xüsusi halı sosial [[İnkişaf|inkişafdır]]. Ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin əsasları [[Herbert Spenser]] tərəfindən, [[Çarlz Darvin|Çarlz Darvinin]] ümumi bioloji [[təkamül]] nəzəriyyəsini işləyib hazırlamasından əvvəl qoyulmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last= |first= |title=[1]Herbert Spencer. Social Statics: or, the Conditions Essential to Human Happiness Specified, and the First of them Developed. — 1851}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Herbert Spencer.jpg|thumb|Herbert Spenser]]

XIX əsrin əksər yanaşmaları və XX əsrin bəzi yanaşmaları bütövlükdə bəşəriyyətin təkamülünü tədqiq edərək müxtəlif cəmiyyətlərin ictimai inkişafın müxtəlif mərhələlərində olduğunu iddia edirlər. Sosial-mədəni sistemlərin inkişafını mərkəzə alan ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin hazırlanması istiqamətində ən ardıcıl cəhd [[Talkott Parsons]] tərəfindən dünya tarixi nəzəriyyəsini də əhatə edən miqyasda həyata keçirilmişdir. XX əsrin sonrakı yanaşmalarının əksəriyyəti ayrı-ayrı cəmiyyətlərin dəyişmə prosesinə yönəlir və istiqamətlənmiş dəyişmə, yaxud sosial tərəqqi ideyasını rədd edir. Arxeoloqların və antropoloqların əksəriyyəti müasir sosial-mədəni təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində işləyirlər. Sonuncular neoevolyusionizm, sosiobiologiya, modernləşmə nəzəriyyəsi və [[Postsənaye cəmiyyəti|postindustrial]] cəmiyyət nəzəriyyəsini əhatə edir.</text>
      <sha1>srzebgplp2gcrs91yp2cpejils0nb9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966124</id>
      <parentid>8966123</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="8v1ppk1kyi02bzfatcffffr73ayp7dz" xml:space="preserve">Klassenə görə '''sosial-mədəni təkamül''' — “zaman keçdikcə baş verən struktur yenidən təşkili prosesidir ki, nəticədə əvvəlki formadan keyfiyyətcə fərqlənən sosial forma və ya struktur yaranır” (Klassen 2000: 7). Sosial təkamülün xüsusi halı sosial [[İnkişaf|inkişafdır]]. Ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin əsasları [[Herbert Spenser]] tərəfindən, [[Çarlz Darvin|Çarlz Darvinin]] ümumi bioloji [[təkamül]] nəzəriyyəsini işləyib hazırlamasından əvvəl qoyulmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last= |first= |title=[1]Herbert Spencer. Social Statics: or, the Conditions Essential to Human Happiness Specified, and the First of them Developed. — 1851}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Herbert Spencer.jpg|thumb|Herbert Spenser]]

XIX əsrin əksər yanaşmaları və XX əsrin bəzi yanaşmaları bütövlükdə bəşəriyyətin təkamülünü tədqiq edərək müxtəlif cəmiyyətlərin ictimai inkişafın müxtəlif mərhələlərində olduğunu iddia edirlər. Sosial-mədəni sistemlərin inkişafını mərkəzə alan ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin hazırlanması istiqamətində ən ardıcıl cəhd [[Talkott Parsons]] tərəfindən dünya tarixi nəzəriyyəsini də əhatə edən miqyasda həyata keçirilmişdir. XX əsrin sonrakı yanaşmalarının əksəriyyəti ayrı-ayrı cəmiyyətlərin dəyişmə prosesinə yönəlir və istiqamətlənmiş dəyişmə, yaxud sosial tərəqqi ideyasını rədd edir. Arxeoloqların və antropoloqların əksəriyyəti müasir sosial-mədəni təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində işləyirlər. Sonuncular neoevolyusionizm, sosiobiologiya, modernləşmə nəzəriyyəsi və [[Postsənaye cəmiyyəti|postindustrial]] cəmiyyət nəzəriyyəsini əhatə edir.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>8v1ppk1kyi02bzfatcffffr73ayp7dz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966125</id>
      <parentid>8966124</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="plog5emelai9v383xck6p0wgr8yn15w" xml:space="preserve">Klassenə görə '''sosial-mədəni təkamül''' — “zaman keçdikcə baş verən struktur yenidən təşkili prosesidir ki, nəticədə əvvəlki formadan keyfiyyətcə fərqlənən sosial forma və ya struktur yaranır” (Klassen 2000: 7). Sosial təkamülün xüsusi halı sosial [[İnkişaf|inkişafdır]]. Ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin əsasları [[Herbert Spenser]] tərəfindən, [[Çarlz Darvin|Çarlz Darvinin]] ümumi bioloji [[təkamül]] nəzəriyyəsini işləyib hazırlamasından əvvəl qoyulmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last= |first= |title=Herbert Spencer. Social Statics: or, the Conditions Essential to Human Happiness Specified, and the First of them Developed. — 1851}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Herbert Spencer.jpg|thumb|Herbert Spenser]]

XIX əsrin əksər yanaşmaları və XX əsrin bəzi yanaşmaları bütövlükdə bəşəriyyətin təkamülünü tədqiq edərək müxtəlif cəmiyyətlərin ictimai inkişafın müxtəlif mərhələlərində olduğunu iddia edirlər. Sosial-mədəni sistemlərin inkişafını mərkəzə alan ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin hazırlanması istiqamətində ən ardıcıl cəhd [[Talkott Parsons]] tərəfindən dünya tarixi nəzəriyyəsini də əhatə edən miqyasda həyata keçirilmişdir. XX əsrin sonrakı yanaşmalarının əksəriyyəti ayrı-ayrı cəmiyyətlərin dəyişmə prosesinə yönəlir və istiqamətlənmiş dəyişmə, yaxud sosial tərəqqi ideyasını rədd edir. Arxeoloqların və antropoloqların əksəriyyəti müasir sosial-mədəni təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində işləyirlər. Sonuncular neoevolyusionizm, sosiobiologiya, modernləşmə nəzəriyyəsi və [[Postsənaye cəmiyyəti|postindustrial]] cəmiyyət nəzəriyyəsini əhatə edir.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>plog5emelai9v383xck6p0wgr8yn15w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966323</id>
      <parentid>8966125</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +5 kateqoriya</comment>
      <origin>8966323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="e8lu85elzzbyjyfj5c9u1g2ad8h8j0i" xml:space="preserve">Klassenə görə '''sosial-mədəni təkamül''' — “zaman keçdikcə baş verən struktur yenidən təşkili prosesidir ki, nəticədə əvvəlki formadan keyfiyyətcə fərqlənən sosial forma və ya struktur yaranır” (Klassen 2000: 7). Sosial təkamülün xüsusi halı sosial [[İnkişaf|inkişafdır]]. Ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin əsasları [[Herbert Spenser]] tərəfindən, [[Çarlz Darvin|Çarlz Darvinin]] ümumi bioloji [[təkamül]] nəzəriyyəsini işləyib hazırlamasından əvvəl qoyulmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last= |first= |title=Herbert Spencer. Social Statics: or, the Conditions Essential to Human Happiness Specified, and the First of them Developed. — 1851}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Herbert Spencer.jpg|thumb|Herbert Spenser]]

XIX əsrin əksər yanaşmaları və XX əsrin bəzi yanaşmaları bütövlükdə bəşəriyyətin təkamülünü tədqiq edərək müxtəlif cəmiyyətlərin ictimai inkişafın müxtəlif mərhələlərində olduğunu iddia edirlər. Sosial-mədəni sistemlərin inkişafını mərkəzə alan ümumi sosial təkamül nəzəriyyəsinin hazırlanması istiqamətində ən ardıcıl cəhd [[Talkott Parsons]] tərəfindən dünya tarixi nəzəriyyəsini də əhatə edən miqyasda həyata keçirilmişdir. XX əsrin sonrakı yanaşmalarının əksəriyyəti ayrı-ayrı cəmiyyətlərin dəyişmə prosesinə yönəlir və istiqamətlənmiş dəyişmə, yaxud sosial tərəqqi ideyasını rədd edir. Arxeoloqların və antropoloqların əksəriyyəti müasir sosial-mədəni təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində işləyirlər. Sonuncular neoevolyusionizm, sosiobiologiya, modernləşmə nəzəriyyəsi və [[Postsənaye cəmiyyəti|postindustrial]] cəmiyyət nəzəriyyəsini əhatə edir.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Antropologiya]]
[[Kateqoriya:Memetika]]
[[Kateqoriya:Mədəniyyət konsepsiyaları]]
[[Kateqoriya:Sosial təkamül]]
[[Kateqoriya:Sosioloji nəzəriyyələr]]</text>
      <sha1>e8lu85elzzbyjyfj5c9u1g2ad8h8j0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vəhşilik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991529</id>
    <revision>
      <id>8966135</id>
      <timestamp>2026-06-16T04:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/151402584|Дикость]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>8966135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="hxddho1yicx6vjpcpvvnczy4qfhpin3" xml:space="preserve">[[Файл:DioramaFlaMus.jpg|thumb|260x260px|[[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində olan [[Florida|Floridanın]] hinduları]]
'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

Bu termin, [[İctimaiyyət|insan icmalarının]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

Termin, [[İctimaiyyət|insan cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.</text>
      <sha1>hxddho1yicx6vjpcpvvnczy4qfhpin3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966136</id>
      <parentid>8966135</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/151402584|Дикость]]&quot; səhifəsinin &quot;__LEAD_SECTION__&quot; bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>8966136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="t1ck5wibp5g49d8tlowcu09gkcj9scc" xml:space="preserve">[[Файл:DioramaFlaMus.jpg|thumb|260x260px|[[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində olan [[Florida|Floridanın]] hinduları]]
'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

Bu termin, [[İctimaiyyət|insan icmalarının]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

Termin, [[İctimaiyyət|insan cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== __LEAD_SECTION__ ==

[[Файл:DioramaFlaMus.jpg|thumb|260x260px|[[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində olan [[Florida|Floridanın]] hinduları]]
'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

Bu termin, [[İctimaiyyət|insan icmalarının]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

Termin, [[İctimaiyyət|insan cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.</text>
      <sha1>t1ck5wibp5g49d8tlowcu09gkcj9scc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966138</id>
      <parentid>8966136</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1649" sha1="r8ih6kvplgwe5w6w9zrqpr0s7jg45f0" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]

Bu termin, [[İctimaiyyət|insan icmalarının]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

Termin, [[İctimaiyyət|insan cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== __LEAD_SECTION__ ==

[[Файл:DioramaFlaMus.jpg|thumb|260x260px|[[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində olan [[Florida|Floridanın]] hinduları]]
'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

Bu termin, [[İctimaiyyət|insan icmalarının]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

Termin, [[İctimaiyyət|insan cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.</text>
      <sha1>r8ih6kvplgwe5w6w9zrqpr0s7jg45f0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966139</id>
      <parentid>8966138</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="s5746vmy67xzow079bfh8popnm197z7" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.</text>
      <sha1>s5746vmy67xzow079bfh8popnm197z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966140</id>
      <parentid>8966139</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="0q8eoqlee72hpf246oinonwg4mewixg" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>0q8eoqlee72hpf246oinonwg4mewixg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966141</id>
      <parentid>8966140</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3398" sha1="huo7z1cd8m1pxjiqkc8k7t0lgvqoul1" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>huo7z1cd8m1pxjiqkc8k7t0lgvqoul1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966142</id>
      <parentid>8966141</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="68barokq79pv1fwte2c1vs0tm9qxh4h" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.
== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>68barokq79pv1fwte2c1vs0tm9qxh4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966143</id>
      <parentid>8966142</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Terminin yaranması */</comment>
      <origin>8966143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4629" sha1="fd7ribgy0kgcjlvejyrbhia0b5mhuwq" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.

== Morqanın tərifində vəhşilik ==
[[Fayl:Lewishenrymorgan.jpg|thumb|right|110px|[[Morqan, Lüis Henri|Lüis Morqan]]]]
Lüis Morqan «vəhşiliyi» insan cəmiyyətinin inkişafında insanın yaranmasından dulusçuluğun meydana gəlməsinə qədər olan dövr kimi təyin etmişdir; alim dulusçuluğu növbəti inkişaf dövrünün — «[[Barbarlıq|barbarlığın]]» başlanğıcının ən etibarlı əlaməti hesab edirdi.

Morqan vəhşiliyin üç pilləsini fərqləndirir: aşağı, orta və yuxarı. Morqana görə, vəhşiliyin aşağı pilləsi insanın [[Balıqçılıq|balıqçılıq]] sənətinə yiyələnməsi və [[Od|oddan]] istifadə etməsi mərhələsində başa çatır; orta pillə [[Ox və kaman|ox və kamanın]] ixtirası ilə tamamlanır; nəhayət, yuxarı pillə [[Dulusçuluq|dulusçuluq]] sənətinə yiyələnməklə başa çatır, bundan sonra «barbarlığa» keçid baş verir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

Bu terminologiyaya əsasən, Morqan, məsələn, [[Avstraliya aborigenləri|avstraliya aborigenlərinin]] avropalılar tərəfindən kəşf edildiyi dövrdəki cəmiyyətini vəhşiliyin orta pilləsinə, [[Atabasklar|atabask]] tayfalarını isə yuxarı pilləyə aid edir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>fd7ribgy0kgcjlvejyrbhia0b5mhuwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966144</id>
      <parentid>8966143</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Morqanın tərifində vəhşilik */</comment>
      <origin>8966144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="rutjh90yx53g2sjrb4kgvhaltp0ajce" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.

== Morqanın tərifində vəhşilik ==
[[Fayl:Lewishenrymorgan.jpg|thumb|right|110px|[[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqan]]]]
Lüis Morqan «vəhşiliyi» insan cəmiyyətinin inkişafında insanın yaranmasından dulusçuluğun meydana gəlməsinə qədər olan dövr kimi təyin etmişdir; alim dulusçuluğu növbəti inkişaf dövrünün — «[[Barbarlıq|barbarlığın]]» başlanğıcının ən etibarlı əlaməti hesab edirdi.

Morqan vəhşiliyin üç pilləsini fərqləndirir: aşağı, orta və yuxarı. Morqana görə, vəhşiliyin aşağı pilləsi insanın [[Balıqçılıq|balıqçılıq]] sənətinə yiyələnməsi və [[Od|oddan]] istifadə etməsi mərhələsində başa çatır; orta pillə [[Ox və kaman|ox və kamanın]] ixtirası ilə tamamlanır; nəhayət, yuxarı pillə [[Dulusçuluq|dulusçuluq]] sənətinə yiyələnməklə başa çatır, bundan sonra «barbarlığa» keçid baş verir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

Bu terminologiyaya əsasən, Morqan, məsələn, [[Avstraliya aborigenləri|avstraliya aborigenlərinin]] avropalılar tərəfindən kəşf edildiyi dövrdəki cəmiyyətini vəhşiliyin orta pilləsinə, [[Atabasklar|atabask]] tayfalarını isə yuxarı pilləyə aid edir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>rutjh90yx53g2sjrb4kgvhaltp0ajce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966169</id>
      <parentid>8966144</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Morqanın tərifində vəhşilik */</comment>
      <origin>8966169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6417" sha1="pnrto3wbxnw08qvni5o76ci1u5x3ya4" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.

== Morqanın tərifində vəhşilik ==
[[Fayl:Lewishenrymorgan.jpg|thumb|right|110px|[[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqan]]]]
Lüis Morqan «vəhşiliyi» insan cəmiyyətinin inkişafında insanın yaranmasından dulusçuluğun meydana gəlməsinə qədər olan dövr kimi təyin etmişdir; alim dulusçuluğu növbəti inkişaf dövrünün — «[[Barbarlıq|barbarlığın]]» başlanğıcının ən etibarlı əlaməti hesab edirdi.

Morqan vəhşiliyin üç pilləsini fərqləndirir: aşağı, orta və yuxarı. Morqana görə, vəhşiliyin aşağı pilləsi insanın [[Balıqçılıq|balıqçılıq]] sənətinə yiyələnməsi və [[Od|oddan]] istifadə etməsi mərhələsində başa çatır; orta pillə [[Ox və kaman|ox və kamanın]] ixtirası ilə tamamlanır; nəhayət, yuxarı pillə [[Dulusçuluq|dulusçuluq]] sənətinə yiyələnməklə başa çatır, bundan sonra «barbarlığa» keçid baş verir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

Bu terminologiyaya əsasən, Morqan, məsələn, [[Avstraliya aborigenləri|avstraliya aborigenlərinin]] avropalılar tərəfindən kəşf edildiyi dövrdəki cəmiyyətini vəhşiliyin orta pilləsinə, [[Atabasklar|atabask]] tayfalarını isə yuxarı pilləyə aid edir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

== Məsələnin müasir vəziyyəti ==
Müasir antropoloji elmdə «vəhşilik» termini işlədilmir. Sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində Morqanın terminləri bir çox qeyri-Avropa xalqlarını alçaldıcı şəkildə xarakterizə edən anlayışları ehtiva etməyən daha dəqiq nomenklatura ilə əvəz olunmuşdur. Məhz bu kimi mülahizələr «vəhşilik» termininin antropoloji dövriyyədən çıxmasına səbəb olmuşdur. Müasir terminologiya «{{iw|es|Cultura primitiva|İbtidai mədəniyyət}}», «[[Paleolit]]», «[[Mezolit]]», «[[Neolit]]» və digər anlayışlarla işləyir&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;{{cite book|author= Brian M. Fagan|title= People of the Earth. An Introduction to World Prehistory|edition= 13th|publisher= Prentice Hall|year= 2010|pages= 552|isbn= 0-205-73567-3}}&lt;/ref&gt;. Bununla yanaşı, Morqanın müəyyən etdiyi əsas təkamül əlamətləri hələ də insanın müxtəlif antropoloji inkişaf dövrlərini müəyyən edir. Belə ki, [[Dulusçuluq|dulusçuluğun]] meydana gəlməsi paleolitdən neolitə keçidin əlamətlərindən biri, balıqçılığın mənimsənilməsi isə [[Son paleolit|son paleolitin]] əlamətidir.

Bundan əlavə, müasir antropologiyada sosial təkamül nəzəriyyələri ilə yanaşı, [[İnsan cəmiyyəti|insan cəmiyyətlərinin]] təkamülünü və ya tərəqqisini tamamilə və ya qismən inkar edən marjinal nəzəriyyələr də yayılmışdır. Amerika antropoloqu [[Frans Boas|Frans Boasın]] əsərlərindən qaynaqlanan [[Mədəni relyativizm]] çərçivəsində insan cəmiyyətlərinin inkişaf mərhələləri barədə danışmaq prinsipcə düzgün deyil. Müvafiq olaraq bu [[Paradiqma|paradiqmada]] «vəhşilik» və «barbarlıq» terminləri öz mənasını itirir&lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>pnrto3wbxnw08qvni5o76ci1u5x3ya4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966174</id>
      <parentid>8966169</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Риад</username>
        <id>317227</id>
      </contributor>
      <origin>8966174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6415" sha1="ovju455eavs9sqydm069swp1umhzyv6" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.

== Morqanın tərifində vəhşilik ==
[[Fayl:Lewishenrymorgan.jpg|thumb|right|110px|[[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqan]]]]
Lüis Morqan «vəhşiliyi» insan cəmiyyətinin inkişafında insanın yaranmasından dulusçuluğun meydana gəlməsinə qədər olan dövr kimi təyin etmişdir; alim dulusçuluğu növbəti inkişaf dövrünün — «[[Barbarlıq|barbarlığın]]» başlanğıcının ən etibarlı əlaməti hesab edirdi.

Morqan vəhşiliyin üç pilləsini fərqləndirir: aşağı, orta və yuxarı. Morqana görə, vəhşiliyin aşağı pilləsi insanın [[Balıqçılıq|balıqçılıq]] sənətinə yiyələnməsi və [[Od|oddan]] istifadə etməsi mərhələsində başa çatır; orta pillə [[Ox və kaman|ox və kamanın]] ixtirası ilə tamamlanır; nəhayət, yuxarı pillə [[Dulusçuluq|dulusçuluq]] sənətinə yiyələnməklə başa çatır, bundan sonra «barbarlığa» keçid baş verir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

Bu terminologiyaya əsasən, Morqan, məsələn, [[Avstraliya aborigenləri|avstraliya aborigenlərinin]] avropalılar tərəfindən kəşf edildiyi dövrdəki cəmiyyətini vəhşiliyin orta pilləsinə, [[Atabasklar|atabask]] tayfalarını isə yuxarı pilləyə aid edir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

== Məsələnin müasir vəziyyəti ==
Müasir antropoloji elmdə «vəhşilik» termini işlədilmir. Sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində Morqanın terminləri bir çox qeyri-Avropa xalqlarını alçaldıcı şəkildə xarakterizə edən anlayışları ehtiva etməyən daha dəqiq nomenklatura ilə əvəz olunmuşdur. Məhz bu kimi mülahizələr «vəhşilik» termininin antropoloji dövriyyədən çıxmasına səbəb olmuşdur. Müasir terminologiya «[[:es:Cultura primitiva|İbtidai mədəniyyət]]», «[[Paleolit]]», «[[Mezolit]]», «[[Neolit]]» və digər anlayışlarla işləyir&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;{{cite book|author= Brian M. Fagan|title= People of the Earth. An Introduction to World Prehistory|edition= 13th|publisher= Prentice Hall|year= 2010|pages= 552|isbn= 0-205-73567-3}}&lt;/ref&gt;. Bununla yanaşı, Morqanın müəyyən etdiyi əsas təkamül əlamətləri hələ də insanın müxtəlif antropoloji inkişaf dövrlərini müəyyən edir. Belə ki, [[Dulusçuluq|dulusçuluğun]] meydana gəlməsi paleolitdən neolitə keçidin əlamətlərindən biri, balıqçılığın mənimsənilməsi isə [[Son paleolit|son paleolitin]] əlamətidir.

Bundan əlavə, müasir antropologiyada sosial təkamül nəzəriyyələri ilə yanaşı, [[İnsan cəmiyyəti|insan cəmiyyətlərinin]] təkamülünü və ya tərəqqisini tamamilə və ya qismən inkar edən marjinal nəzəriyyələr də yayılmışdır. Amerika antropoloqu [[Frans Boas|Frans Boasın]] əsərlərindən qaynaqlanan [[Mədəni relyativizm]] çərçivəsində insan cəmiyyətlərinin inkişaf mərhələləri barədə danışmaq prinsipcə düzgün deyil. Müvafiq olaraq bu [[Paradiqma|paradiqmada]] «vəhşilik» və «barbarlıq» terminləri öz mənasını itirir&lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>ovju455eavs9sqydm069swp1umhzyv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966324</id>
      <parentid>8966174</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8966324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6515" sha1="8rlv3u6oczpfh3iopboazev98admyos" xml:space="preserve">'''Vəhşilik''' ([[İngilis dili|ing]]. Savagery) — XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində [[Antropologiya|antropologiyada]] geniş istifadə olunan və insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətinin]] inkişafının ən ilkin (ən primitiv) [[İctimai formasiya|mərhələsini]] ifadə edən termindir. 

[[Fayl:DioramaFlaMus.jpg|thumb|400px|[[Florida|Floridanın]] hinduları, [[Lüis Henri Morqan|Morqanın]] tərifinə görə vəhşilik vəziyyətində]]


Bu termin insan [[Cəmiyyət|cəmiyyətlərinin]] ardıcıl və xətti inkişafını nəzərdə tutan sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində məna kəsb edir.

== Terminin yaranması ==
[[Fayl:ProfAdamFerguson.jpg|thumb|left|110px|[[Adam Ferquson|Adam Ferqyuson]]]]
Bu kontekstdə «vəhşilik» termininin ilk istifadəsi şotland filosofu [[Adam Ferquson|Adam Ferqyusona]] aid edilir. 1767-ci ildə nəşr olunan «Mülki cəmiyyətin tarixinə dair oçerk» ({{lang-en|Essay on the History of the Civil Society}}) əsərində Ferqyuson vəhşilərin ({{lang-en|savages}}) və vəhşi xalqların ({{lang-en|savage nations}}) həyat xüsusiyyətləri barədə ümumi mülahizələr yürüdür&lt;ref&gt;{{cite book|author= Adam Ferguson|title= An Essay on the History of Civil Society|url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|edition= 5th|location= London|publisher= T. Cadell|year= 1782|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121021140737/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1428&amp;layout=html|archivedate= 2012-10-21}}&lt;/ref&gt;.

Terminologiya 1877-ci ildə amerikalı [[Etnoqrafiya|etnoqraf]] [[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqanın]] məşhur «Qədim cəmiyyət» ({{lang-en|Ancient Society}}) əsərinin nəşrindən sonra sabit forma almışdır. [[Sosial təkamül]] [[Paradiqma|paradiqması]] çərçivəsində fəaliyyət göstərən Morqan «vəhşiliyi» ({{lang-en|Savagery}}) insan cəmiyyətinin inkişafının ən aşağı pilləsi kimi təyin etmişdir; bu pillə «[[Barbarlıq|barbarlığa]]» keçiddən əvvəlki mərhələdir. Morqan hesab edirdi ki, istənilən insan cəmiyyəti üç inkişaf mərhələsindən – vəhşilik, barbarlıq və [[sivilizasiya]]dan keçir, lakin müxtəlif səbəblər üzündən ayrı-ayrı xalqlar bu mərhələləri müxtəlif dövrlərdə keçir&lt;ref name=&quot;r2&quot;&gt;{{cite book|author= Lüis H. Morqan|title= Qədim cəmiyyət|trans-title= Ancient Society|location= Leninqrad|publisher= SSRİ MİK Şimal Xalqları İnstitutunun Nəşriyyatı|year= 1935|pages= 346|edition= |isbn= |tiraj=8000}}&lt;/ref&gt;.

Morqanın əsəri öz dövründə antropologiyanın inkişafında fundamental addım olmuşdur. «Qədim cəmiyyət» uzun müddət antropologiyada aparıcı rol oynamış və [[Pozitivizm|pozitivist]], [[Proqressivizm|proqressiv]], eləcə də [[Marksizm|marksist]] antropoloji konsepsiyaların formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Xüsusilə, [[Marksizm|marksizmin]] aparıcı ideoloqu [[Fridrix Engels]] öz əsərlərində Morqana sistemli şəkildə istinad etmişdir&lt;ref&gt;{{cite book|author= Matthew Johnson|title= Archaeological Theory. An Introduction|url= https://archive.org/details/archaeologicalth0000john_f2n6|edition= 2nd|publisher= Wiley-Blackwell|year= 2010|pages= 306|isbn= 978-1-4051-0015-1}}&lt;/ref&gt;.

== Morqanın tərifində vəhşilik ==
[[Fayl:Lewishenrymorgan.jpg|thumb|right|110px|[[Lüis Henri Morqan|Lüis Morqan]]]]
Lüis Morqan «vəhşiliyi» insan cəmiyyətinin inkişafında insanın yaranmasından dulusçuluğun meydana gəlməsinə qədər olan dövr kimi təyin etmişdir; alim dulusçuluğu növbəti inkişaf dövrünün — «[[Barbarlıq|barbarlığın]]» başlanğıcının ən etibarlı əlaməti hesab edirdi.

Morqan vəhşiliyin üç pilləsini fərqləndirir: aşağı, orta və yuxarı. Morqana görə, vəhşiliyin aşağı pilləsi insanın [[Balıqçılıq|balıqçılıq]] sənətinə yiyələnməsi və [[Od|oddan]] istifadə etməsi mərhələsində başa çatır; orta pillə [[Ox və kaman|ox və kamanın]] ixtirası ilə tamamlanır; nəhayət, yuxarı pillə [[Dulusçuluq|dulusçuluq]] sənətinə yiyələnməklə başa çatır, bundan sonra «barbarlığa» keçid baş verir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

Bu terminologiyaya əsasən, Morqan, məsələn, [[Avstraliya aborigenləri|avstraliya aborigenlərinin]] avropalılar tərəfindən kəşf edildiyi dövrdəki cəmiyyətini vəhşiliyin orta pilləsinə, [[Atabasklar|atabask]] tayfalarını isə yuxarı pilləyə aid edir&lt;ref name=&quot;r2&quot; /&gt;.

== Məsələnin müasir vəziyyəti ==
Müasir antropoloji elmdə «vəhşilik» termini işlədilmir. Sosial təkamül nəzəriyyələri çərçivəsində Morqanın terminləri bir çox qeyri-Avropa xalqlarını alçaldıcı şəkildə xarakterizə edən anlayışları ehtiva etməyən daha dəqiq nomenklatura ilə əvəz olunmuşdur. Məhz bu kimi mülahizələr «vəhşilik» termininin antropoloji dövriyyədən çıxmasına səbəb olmuşdur. Müasir terminologiya «[[:es:Cultura primitiva|İbtidai mədəniyyət]]», «[[Paleolit]]», «[[Mezolit]]», «[[Neolit]]» və digər anlayışlarla işləyir&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;{{cite book|author= Brian M. Fagan|title= People of the Earth. An Introduction to World Prehistory|edition= 13th|publisher= Prentice Hall|year= 2010|pages= 552|isbn= 0-205-73567-3}}&lt;/ref&gt;. Bununla yanaşı, Morqanın müəyyən etdiyi əsas təkamül əlamətləri hələ də insanın müxtəlif antropoloji inkişaf dövrlərini müəyyən edir. Belə ki, [[Dulusçuluq|dulusçuluğun]] meydana gəlməsi paleolitdən neolitə keçidin əlamətlərindən biri, balıqçılığın mənimsənilməsi isə [[Son paleolit|son paleolitin]] əlamətidir.

Bundan əlavə, müasir antropologiyada sosial təkamül nəzəriyyələri ilə yanaşı, [[İnsan cəmiyyəti|insan cəmiyyətlərinin]] təkamülünü və ya tərəqqisini tamamilə və ya qismən inkar edən marjinal nəzəriyyələr də yayılmışdır. Amerika antropoloqu [[Frans Boas|Frans Boasın]] əsərlərindən qaynaqlanan [[Mədəni relyativizm]] çərçivəsində insan cəmiyyətlərinin inkişaf mərhələləri barədə danışmaq prinsipcə düzgün deyil. Müvafiq olaraq bu [[Paradiqma|paradiqmada]] «vəhşilik» və «barbarlıq» terminləri öz mənasını itirir&lt;ref name=&quot;r1&quot;/&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}
[[Kateqoriya:Antropologiya]]
[[Kateqoriya:İbtidai-icma quruluşu]]
[[Kateqoriya:Sosial təkamül]]</text>
      <sha1>8rlv3u6oczpfh3iopboazev98admyos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkiyə hava limanlarının siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991530</id>
    <revision>
      <id>8966157</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{iş gedir}} '''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi.   == Siyahı ==&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="hjmsphbf5flycc3gziskrjllmno8bgi" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Siyahı ==</text>
      <sha1>hjmsphbf5flycc3gziskrjllmno8bgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966161</id>
      <parentid>8966157</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>8966161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17377" sha1="sgtl5lv2vuggauehoa9pq37y11txqb5" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Province
! [[ICAO airport code|ICAO]]
! [[IATA airport code|IATA]]
! Airport name
! [[Geographic coordinates|Coordinate]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; | International airports
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ESB
| '''[[Esenboğa International Airport|Ankara Esenboğa Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya Province|Antalya]]
| LTFG
| GZP
| '''[[Alanya Gazipaşa Airport|Gazipaşa Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTFD
| EDO
| '''[[Balıkesir Koca Seyit Airport]]''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''[[Bursa Yenişehir Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Denizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''[[Denizli Çardak Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''[[Diyarbakır Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''[[Elazığ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Erzurum]]
| LTCE
| ERZ
| '''[[Erzurum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''[[Eskişehir Anadolu Airport|Eskişehir Hasan Polatkan Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| GZT
| '''[[Oğuzeli Airport|Gaziantep Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''[[Hatay Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[Isparta]]
| LTFC
| ISE
| '''[[Isparta Süleyman Demirel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[Istanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[Istanbul Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Sabiha Gökçen International Airport|Istanbul Sabiha Gökçen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes International Airport|İzmir Adnan Menderes Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Kayseri Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli Province|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Kocaeli Cengiz Topel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''[[Çukurova International Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas–Bodrum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]]
| LTCB
| OGU
| '''[[Ordu-Giresun Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun-Çarşamba Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop, Turkey|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Airport|Sivas Nuri Demirağ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van, Turkey|Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Airport|Zonguldak Çaycuma Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Domestic airports
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Airport|Ağrı Ahmed-i Hani Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Airport|Aydın Çıldır Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Airport|Balıkesir Merkez Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman, Turkey|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| [[Çanakkale Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>sgtl5lv2vuggauehoa9pq37y11txqb5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966167</id>
      <parentid>8966161</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T05:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40070" sha1="hpt0afhq199tdjkkxj6ainyatvietnk" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-Rize artvin havaalanı 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:6em;&quot;| Məkan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;&quot;| ICAO
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;&quot;| IATA
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| Hava limanı
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:6em;&quot;| Kullanım
!Hizmete Giriş Yılı
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15em;&quot; | [[Coğrafi koordinat sistemi|Koordinatlar]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Kısaltma|Kay.|Kaynaklar}}
|-
! colspan=&quot;8&quot; | Uluslararası havalimanları
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| '''[[Şakirpaşa Havalimanı]]'''
| Askerî/Eğitim
|1994
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|58|56|N|35|16|49|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Şakirpaşa Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=7#.WluV_rjeD6Y|başlık = Adana Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20170721162212/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=7#.WluV_rjeD6Y|arşivtarihi = 21 Temmuz 2017|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ESB
| '''[[Ankara Esenboğa Havalimanı]]'''
| Sivil
|1955
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Ankara Esenboğa Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=2#.WluOALjeD6Y|başlık = Ankara Esenboğa Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071723/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=2#.WluOALjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1960
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Antalya Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=4#.WluS-LjeD6Y|başlık = Antalya Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071717/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=4#.WluS-LjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Alanya]]
| LTFG
| GZP
| '''[[Gazipaşa-Alanya Havalimanı|Gazipaşa Havalimanı]]'''
| Sivil
|2009
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|17|57|N|32|18|05|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Gazipaşa Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=42#.WlujTbjeD6Y|başlık = Antalya Gazipaşa - Alanya Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124806/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=42#.WlujTbjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Balıkesir]]
| LTFD
| EDO
| '''[[Balıkesir Koca Seyit Havalimanı]]'''
| Sivil
|1997
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|33|09|N|27|00|37|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=16#.WlukzLjeD6Y|başlık = Balıkesir Koca Seyit Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124737/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=16#.WlukzLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''[[Bursa Yenişehir Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|2000
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|15|21|N|29|33|43|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Bursa Yenişehir Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=18#.WlumIrjeD6Y|başlık = Bursa Yenişehir Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124811/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=18#.WlumIrjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Çanakkale (il)|Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| '''[[Çanakkale Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1995
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|08|15|N|26|25|51|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Çanakkale Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=19#.Wlum0rjeD6Y|başlık = Çanakkale Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124715/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=19#.Wlum0rjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Denizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''[[Denizli Çardak Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1991
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|47|16|N|29|42|18|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Denizli Çardak Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=20#.Wlup0bjeD6Y|başlık = Denizli Çardak Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071720/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=20#.Wlup0bjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''[[Diyarbakır Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1952
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|54|04|N|40|11|09|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Diyarbakır Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=21#.Wluq2bjeD6Y|başlık = Diyarbakır Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071728/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=21#.Wluq2bjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Elazığ (il)|Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''[[Elazığ Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1940
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|35|51|N|39|16|53|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Elazığ Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=22#.WlurYLjeD6Y|başlık = Elazığ Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124718/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=22#.WlurYLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Erzurum]]
| LTCE
| ERZ
| '''[[Erzurum Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1966
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|57|21|N|41|10|14|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Erzurum Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=11#.WluXpbjeD6Y|başlık = Erzurum Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124734/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=11#.WluXpbjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''[[Hasan Polatkan Havalimanı]]'''
| Sivil
|1989
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|48|45|N|30|31|41|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Hasan Polatkan Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/fotogaleri.aspx?hv=52#.Wlua5pOFjVo|başlık = Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124706/http://www.dhmi.gov.tr/fotogaleri.aspx?hv=52#.Wlua5pOFjVo|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| GZT
| '''[[Gaziantep Havalimanı]]'''
| Sivil
|1976
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Gaziantep Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=12#.WluYk7jeD6Y|başlık = Gaziantep Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124709/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=12#.WluYk7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''[[Hatay Havalimanı]]'''
| Sivil
|2007
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|22|20|N|36|17|55|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Hatay Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=24#.WluuwrjeD6Y|başlık = Hatay Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124816/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=24#.WluuwrjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Isparta (il)|Isparta]]
| LTFC
| ISE
| '''[[Isparta Süleyman Demirel Havalimanı]]'''
| Sivil
|1997
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|51|21|N|30|22|01|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Isparta Süleyman Demirel Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=9#.Wlufw7jeD6Y|başlık = Isparta Süleyman Demirel Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124740/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=9#.Wlufw7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[İstanbul Havalimanı]]'''
| Sivil
|2018
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|15|39|N|28|44|32|E|region:TR_type:Havalimanı|name=İstanbul Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://istanbul.dhmi.gov.tr/Sayfalar/default.aspx|başlık = İstanbul Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 10 Kasım 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20181203201020/https://istanbul.dhmi.gov.tr/Sayfalar/default.aspx|arşivtarihi = 3 Aralık 2018|ölüurl =evet}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı|Sabiha Gökçen Havalimanı]]'''
| Sivil
|2001
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|53|39|N|29|18|30|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Sabiha Gökçen Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/fotogaleri.aspx?hv=51#.WluQk5OFjVp|başlık = İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124730/http://www.dhmi.gov.tr/fotogaleri.aspx?hv=51#.WluQk5OFjVp|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Havalimanı]]'''
| Sivil
|1987
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Adnan Menderes Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=3#.WluO67jeD6Y|başlık = İzmir Adnan Menderes Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071642/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=3#.WluO67jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kars (il)|Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Havalimanı]]'''
| Sivil
|1988
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|33|44|N|43|06|53|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Kars Harakani Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=26#.WluwDbjeD6Y|başlık = Kars Harakani Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071725/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=26#.WluwDbjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Erkilet Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Erkilet Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=27#.WluxZ7jeD6Y|başlık = Kayseri Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071639/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=27#.WluxZ7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Cengiz Topel Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|2011
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Cengiz Topel Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=45#.WluyO7jeD6Y|başlık = Kocaeli Cengiz Topel Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124819/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=45#.WluyO7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|2000
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|58|50|N|32|33|45|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Konya Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=28#.Wlu0KrjeD6Y|başlık = Konya Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071650/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=28#.Wlu0KrjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kütahya (il)|Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Havalimanı]]'''
| Sivil
|2012
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|06|41|N|30|07|48|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Zafer Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=48#.Wlu8pbjeD6Y|başlık = Zafer Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124703/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=48#.Wlu8pbjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1941
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|25|56|N|38|04|59|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Malatya Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=29#.Wlu02rjeD6Y|başlık = Malatya Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124711/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=29#.Wlu02rjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1981
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|42|45|N|28|47|29|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Dalaman Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=5#.WluT7LjeD6Y|başlık = Muğla Dalaman Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071730/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=5#.WluT7LjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas-Bodrum Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|14|58|N|27|39|53|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Milas-Bodrum Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=6#.WluU2LjeD6Y|başlık = Muğla Milas - Bodrum Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124724/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=6#.WluU2LjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
| '''[[Çukurova Uluslararası Havalimanı]]'''
| Sivil
|2024
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36.8996|N|35.0628|E|type:airport_region:TR|name=Çukurova Bölgesel Havalimanı}}}}}}
|&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url=https://cukurovaairport.aero/|başlık=Çukurova Uluslararası Havalimanı|erişimtarihi=9 Haziran 2025|dil=Türkçe|çalışma=Çukurova Uluslararası Havalimanı|arşivurl=https://web.archive.org/web/20250603161934/https://cukurovaairport.aero/|arşivtarihi=3 Haziran 2025|ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Nevşehir (il)|Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Havalimanı]]'''
| Sivil
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|46|31|N|34|31|36|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Nevşehir Kapadokya Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=10#.WluhE7jeD6Y|başlık = Kapadokya Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124758/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=10#.WluhE7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ordu (il)|Ordu]]-[[Giresun (il)|Giresun]]
| LTCB
| OGU
|'''[[Ordu-Giresun Havalimanı]]'''
| Sivil
|2015
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|58|02|N|38|04|55|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Ordu-Giresun Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=54#.WluemrjeD6Y|başlık = Ordu Giresun Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124814/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=54#.WluemrjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Rize (il)|Rize]]-[[Artvin]] 
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Havalimanı]]'''
| Sivil
|2022
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|10|09|N|40|49|44|E|type:airport_region:TR|name=Rize-Artvin Havalimanı}}}}}}
|&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://www.dhmi.gov.tr/Sayfalar/Havalimani/Rizeartvin/AnaSayfa.aspx#|başlık = AnaSayfa|erişimtarihi =11 Ağustos 2022|çalışma =dhmi.gov.tr|arşivurl = https://web.archive.org/web/20220811125003/https://www.dhmi.gov.tr/Sayfalar/Havalimani/Rizeartvin/AnaSayfa.aspx#|arşivtarihi = 11 Ağustos 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun Çarşamba Havalimanı]]'''
| Sivil
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Samsun Çarşamba Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=32#.Wlu2b7jeD6Y|başlık = Samsun Çarşamba Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124801/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=32#.Wlu2b7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Sinop (il)|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Havalimanı]]'''
| Sivil
|1993
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Sinop Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=34#.Wlu3MLjeD6Y|başlık = Sinop Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124742/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=34#.Wlu3MLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Sivas (il)|Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Nuri Demirağ Havalimanı]]'''
| Sivil
|1957
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|48|51|N|36|54|09|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Sivas Nuri Demirağ Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=35#.Wlu35bjeD6Y|başlık = Sivas Nuri Demirağ Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124821/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=35#.Wlu35bjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Havalimanı]]'''
| Sivil
|2007
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|27|24|N|38|54|30|E|type:Havalimanı|name=Şanlıurfa GAP Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=36#.Wlu5OLjeD6Y|başlık = Şanlıurfa Gap Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071645/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=36#.Wlu5OLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Atatürk Havalimanı|Tekirdağ Çorlu Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|07|46|N|27|54|23|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Tekirdağ Çorlu Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=37#.Wlu6ULjeD6Y|başlık = Tekirdağ Çorlu Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071717/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=37#.Wlu6ULjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Havalimanı]]'''
| Sivil
|1957
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|59|45|N|39|47|07|E|region:TR_type:Havalimanı||name=Trabzon Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=8#.WluW17jeD6Y|başlık = Trabzon Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180114184008/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=8#.WluW17jeD6Y|arşivtarihi = 14 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Uşak (il)|Uşak]]
| LTBO
| USQ
| '''[[Uşak Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|40|53|N|29|28|18|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Uşak Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=39#.Wlu6h7jeD6Y|başlık = Uşak Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071708/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=39#.Wlu6h7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Havalimanı]]'''
| Sivil/Askerî
|1943
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|28|07|N|43|19|51|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Ferit Melen Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=40#.Wlu7M7jeD6Y|başlık = Van Ferit Melen Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124657/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=40#.Wlu7M7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Zonguldak (il)|Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Havalimanı]]'''
| Sivil
|1999
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|30|23|N|32|05|19|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Zonguldak Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=41#.Wlu8ErjeD6Y|başlık = Zonguldak Çaycuma Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071714/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=41#.Wlu8ErjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;8&quot; | Yerel havalimanları
|-
| [[Adıyaman (il)|Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Havalimanı]]
| Sivil
|1998
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|43|56|N|38|28|09|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Adıyaman Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=13#.WluiArjeD6Y|başlık = Adıyaman Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071658/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=13#.WluiArjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ağrı (il)|Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Ahmed-i Hani Havalimanı]]
| Sivil
|1997
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|38|51|N|43|01|43|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Ağrı Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=14#.WluiVLjeD6Y|başlık = Ağrı Ahmed-i Hani Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071648/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=14#.WluiVLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Amasya (il)|Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Havalimanı]]
| Sivil/Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|49|46|N|35|31|20|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Amasya Merzifon Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=15#.WluiuLjeD6Y|başlık = Amasya Merzifon Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071728/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=15#.WluiuLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Çıldır Havalimanı]]''
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|48|58|N|27|53|20|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Aydın Çıldır Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/fotogaleri.aspx?hv=53#.WludNZOFjVo|başlık = Aydın Çıldır Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071701/http://www.dhmi.gov.tr/fotogaleri.aspx?hv=53#.WludNZOFjVo|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Merkez Havalimanı]]''
| Sivil/Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|36|56|N|27|55|58|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Balıkesir Merkez Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=17#.Wlulq7jeD6Y|başlık = Balıkesir Merkez Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20170720033707/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=17#.Wlulq7jeD6Y|arşivtarihi = 20 Temmuz 2017|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Batman (il)|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Havalimanı]]
| Sivil/Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Batman Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=44#.Wlul5bjeD6Y|başlık = Batman Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124748/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=44#.Wlul5bjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bingöl (il)|Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|51|40|N|40|35|33|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Bingöl Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=47#.Wlu8bbjeD6Y|başlık = Bingöl Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071720/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=47#.Wlu8bbjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| BTZ
| ''[[Bursa Yunuseli Havalimanı]]''
| Sivil/Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|13|59|N|29|00|33|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Bursa Yunuseli Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://airportguide.com/airport/info/BTZ|başlık = Bursa Airport - LTBE - BTZ|yayımcı = airportguide.com|dil = İngilizce|erişimtarihi = 15 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115190314/https://airportguide.com/airport/info/BTZ|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Çanakkale (il)|Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Havalimanı]]''
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|12|00|N|25|52|54|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Gökçeada Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=43#.Wlus37jeD6Y|başlık = Çanakkale Gökçeada Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124721/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=43#.Wlus37jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Erzincan (il)|Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Yıldırım Akbulut Havalimanı]]
| Sivil/Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|42|47|N|39|31|14|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Erzincan Yıldırım Akbulut Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=23#.WlusZ7jeD6Y|başlık = Erzincan Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124809/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=23#.WlusZ7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Eskişehir]]
| {{n/a|Yok}}
| {{n/a|Yok}}
|''[[Sivrihisar Havacılık Merkezi S.H.M.]]''
|Sivil
|
|{{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|17|59|N|31|29|38|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Sivrihisar Havacılık Merkezi}}}}}}
|&lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.shm.aero|başlık = Sivrihisar Havacılık Merkezi|yayımcı = Sivrihisar Havacılık Derneği|erişimtarihi = 25 Haziran 2020|arşivurl = https://web.archive.org/web/20200331111803/https://www.shm.aero/|arşivtarihi = 31 Mart 2020|ölüurl =evet}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Hakkâri (il)|Hakkâri]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkâri Yüksekova Selahaddin Eyyubi Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|32|59|N|44|14|15|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Hakkâri Yüksekova Selahaddin Eyyubi Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=55#.Wlu-A7jeD6Y|başlık = Hakkâri Yüksekova Selahaddin Eyyubi Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124755/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=55#.Wlu-A7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Iğdır (il)|Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Şehit Bülent Aydın Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Iğdır Şehit Bülent Aydın Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=46#.Wluve7jeD6Y|başlık = Iğdır Şehit Bülent Aydın Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20171225144953/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=46#.Wluve7jeD6Y|arşivtarihi = 25 Aralık 2017|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| {{n/a|Yok}}
| ''[[İstanbul Hezarfen Havalimanı]]''
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:Havalimanı|name=İstanbul Hezarfen Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://airportguide.com/airport/info/LTBW|başlık = İstanbul Hezarfen Airfield Airport - LTBW|yayımcı = airportguide.com|dil = İngilizce|erişimtarihi = 15 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115185007/https://airportguide.com/airport/info/LTBW|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| IZM
| ''[[Selçuk-Efes Havalimanı]]''
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Selçuk-Efes Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = https://airportguide.com/airport/info/IZM|başlık = Selçuk Efes Airport - LTFB - IZM|yayımcı = airportguide.com|dil = İngilizce|erişimtarihi = 15 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180116004221/https://airportguide.com/airport/info/IZM|arşivtarihi = 16 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|32|18|N|36|57|07|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Kahramanmaraş Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=25#.Wluv1rjeD6Y|başlık = Kahramanmaraş Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124752/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=25#.Wluv1rjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kastamonu (il)|Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|19|01|N|33|47|46|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Kastamonu Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=49#.Wlu9bbjeD6Y|başlık = Kastamonu Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071705/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=49#.Wlu9bbjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Mardin Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=30#.Wlu1qbjeD6Y|başlık = Mardin Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20170611152540/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=30#.Wlu1qbjeD6Y|arşivtarihi = 11 Haziran 2017|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Muş (il)|Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Havalimanı]]
| Sivil/Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|44|41|N|41|40|08|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Muş Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=31#.Wlu14bjeD6Y|başlık = Muş Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071711/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=31#.Wlu14bjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Siirt (il)|Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|58|41|N|41|50|21|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Siirt Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=33#.Wlu2MLjeD6Y|başlık = Siirt Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124727/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=33#.Wlu2MLjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Şırnak (il)|Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Şerafettin Elçi Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|21|50|N|42|03|36|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Şırnak Şerafettin Elçi Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=50#.Wlu9t7jeD6Y|başlık = Şırnak Şerafettin Elçi Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115071723/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=50#.Wlu9t7jeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Tokat (il)|Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Tokat Havalimanı}}}}}}
| &lt;ref&gt;{{Web kaynağı|url = http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=38#.Wlu49LjeD6Y|başlık = Tokat Havalimanı|yayımcı = DHMİ|erişimtarihi = 14 Ocak 2018|arşivurl = https://web.archive.org/web/20180115124700/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=38#.Wlu49LjeD6Y|arşivtarihi = 15 Ocak 2018|ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;8&quot; | Askerî havalimanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB
| [[İncirlik Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:Havalimanı|name=İncirlik Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Afyonkarahisar (il)|Afyonkarahisar]]
| LTAH
| AFY
| [[Afyon Havalimanı]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Afyon Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| {{n/a|Yok}}
| [[Güvercinlik Havalimanı]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Güvercinlik Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| {{n/a|Yok}}
| [[Mürted Hava Meydanı|Mürted Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Mürted Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Havalimanı]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Etimesgut Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Havalimanı]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Bandırma Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Edirne (il)|Edirne]]
| LTFL
| {{n/a|Yok}}
| [[Keşan Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Keşan Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Eskişehir Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| {{n/a|Yok}}
| Sivrihisar Hava Üssü
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Sivrihisar Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| {{n/a|Yok}}
| [[Samandıra Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Samandıra Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Çiğli Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| {{n/a|Yok}}
| [[Gaziemir Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Gaziemir Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| {{n/a|Yok}}
| [[Kaklıç Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Kaklıç Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Kütahya (il)|Kütahya]]
| LTBN
| {{n/a|Yok}}
| [[Kütahya Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Kütahya Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| {{n/a|Yok}}
| [[Malatya Tulga Havalimanı]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Malatya Tulga Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| {{n/a|Yok}}
| [[Akhisar Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Akhisar Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Imsık Havalimanı]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Imsık Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Yalova (il)|Yalova]]
| LTBP
| {{n/a|Yok}}
| [[Yalova Hava Üssü]]
| Askerî
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:Havalimanı|name=Yalova Hava Üssü}}}}}}
| 
|-
! colspan=&quot;8&quot; | Planlanan ve inşa halindeki havalimanları
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|36|13|47|N|29|41|12|E|type:airport_region:TR|name=West Antalya Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|34|15|N|42|20|51|E|type:airport_region:TR|name=Tatvan Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Edirne (il)|Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|41|37|43|N|26|53|18|E|type:airport_region:TR|name=Edirne-Kırklareli Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Gümüşhane (il)|Gümüşhane]]&lt;br&gt;[[Bayburt]] 
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|40|13|23|N|39|47|34|E|type:airport_region:TR|name=Gümüşhane-Bayburt Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Ekrem Pakdemirli Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|38|14|29|N|26|25|27|E|type:airport_region:TR|name=Ekrem Pakdemirli Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Karaman (il)|Karaman]]
|
|
| [[Karaman Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|16|48|N|33|26|17|E|type:airport_region:TR|name=Karaman Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Niğde (il)|Niğde]]
|
|
| [[Ömer Halisdemir Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma|{{Daha küçük|{{Koordinat|37|50|45|N|34|28|23|E|type:airport_region:TR|name=Hasandağı Havalimanı}}}}}}
| 
|-
| [[Yozgat (il)|Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Havalimanı]]
| Sivil
|
| {{Kayma |{{Daha küçük|{{Koordinat|39|53|21|N|34|59|24|E|type:airport_region:TR|name=Yozgat Havalimanı}}}}
|}</text>
      <sha1>hpt0afhq199tdjkkxj6ainyatvietnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966176</id>
      <parentid>8966167</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17377" sha1="sgtl5lv2vuggauehoa9pq37y11txqb5" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Province
! [[ICAO airport code|ICAO]]
! [[IATA airport code|IATA]]
! Airport name
! [[Geographic coordinates|Coordinate]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; | International airports
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ESB
| '''[[Esenboğa International Airport|Ankara Esenboğa Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya Province|Antalya]]
| LTFG
| GZP
| '''[[Alanya Gazipaşa Airport|Gazipaşa Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTFD
| EDO
| '''[[Balıkesir Koca Seyit Airport]]''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''[[Bursa Yenişehir Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Denizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''[[Denizli Çardak Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''[[Diyarbakır Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''[[Elazığ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Erzurum]]
| LTCE
| ERZ
| '''[[Erzurum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''[[Eskişehir Anadolu Airport|Eskişehir Hasan Polatkan Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| GZT
| '''[[Oğuzeli Airport|Gaziantep Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''[[Hatay Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[Isparta]]
| LTFC
| ISE
| '''[[Isparta Süleyman Demirel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[Istanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[Istanbul Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Sabiha Gökçen International Airport|Istanbul Sabiha Gökçen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes International Airport|İzmir Adnan Menderes Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Kayseri Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli Province|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Kocaeli Cengiz Topel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''[[Çukurova International Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas–Bodrum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]]
| LTCB
| OGU
| '''[[Ordu-Giresun Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun-Çarşamba Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop, Turkey|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Airport|Sivas Nuri Demirağ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van, Turkey|Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Airport|Zonguldak Çaycuma Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Domestic airports
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Airport|Ağrı Ahmed-i Hani Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Airport|Aydın Çıldır Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Airport|Balıkesir Merkez Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman, Turkey|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| [[Çanakkale Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>sgtl5lv2vuggauehoa9pq37y11txqb5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966183</id>
      <parentid>8966176</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17260" sha1="mxwlxtunlzzki5ctcs9zdvcegg9p7je" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''[[Bursa Yenişehir Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Denizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''[[Denizli Çardak Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''[[Diyarbakır Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''[[Elazığ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Erzurum]]
| LTCE
| ERZ
| '''[[Erzurum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''[[Eskişehir Anadolu Airport|Eskişehir Hasan Polatkan Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| GZT
| '''[[Oğuzeli Airport|Gaziantep Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''[[Hatay Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[Isparta]]
| LTFC
| ISE
| '''[[Isparta Süleyman Demirel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[Istanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[Istanbul Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Sabiha Gökçen International Airport|Istanbul Sabiha Gökçen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes International Airport|İzmir Adnan Menderes Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Kayseri Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli Province|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Kocaeli Cengiz Topel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''[[Çukurova International Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas–Bodrum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]]
| LTCB
| OGU
| '''[[Ordu-Giresun Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun-Çarşamba Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop, Turkey|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Airport|Sivas Nuri Demirağ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van, Turkey|Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Airport|Zonguldak Çaycuma Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Domestic airports
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Airport|Ağrı Ahmed-i Hani Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Airport|Aydın Çıldır Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Airport|Balıkesir Merkez Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman, Turkey|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| [[Çanakkale Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>mxwlxtunlzzki5ctcs9zdvcegg9p7je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966192</id>
      <parentid>8966183</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17275" sha1="octxas8kc71m3fit98psm1qlpo465if" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişəhər]]
| LTBY
| AOE
| '''[[Eskişehir Anadolu Airport|Eskişehir Hasan Polatkan Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| GZT
| '''[[Oğuzeli Airport|Gaziantep Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''[[Hatay Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[Isparta]]
| LTFC
| ISE
| '''[[Isparta Süleyman Demirel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[Istanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[Istanbul Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Sabiha Gökçen International Airport|Istanbul Sabiha Gökçen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes International Airport|İzmir Adnan Menderes Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Kayseri Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli Province|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Kocaeli Cengiz Topel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''[[Çukurova International Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas–Bodrum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]]
| LTCB
| OGU
| '''[[Ordu-Giresun Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun-Çarşamba Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop, Turkey|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Airport|Sivas Nuri Demirağ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van, Turkey|Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Airport|Zonguldak Çaycuma Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Domestic airports
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Airport|Ağrı Ahmed-i Hani Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Airport|Aydın Çıldır Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Airport|Balıkesir Merkez Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman, Turkey|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| [[Çanakkale Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>octxas8kc71m3fit98psm1qlpo465if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966194</id>
      <parentid>8966192</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17247" sha1="ojndzq4isl623ak5kc709a1u1vt9m45" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| GZT
| '''[[Oğuzeli Airport|Gaziantep Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''[[Hatay Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[Isparta]]
| LTFC
| ISE
| '''[[Isparta Süleyman Demirel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[Istanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[Istanbul Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Sabiha Gökçen International Airport|Istanbul Sabiha Gökçen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes International Airport|İzmir Adnan Menderes Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Kayseri Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli Province|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Kocaeli Cengiz Topel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''[[Çukurova International Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas–Bodrum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]]
| LTCB
| OGU
| '''[[Ordu-Giresun Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun-Çarşamba Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop, Turkey|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Airport|Sivas Nuri Demirağ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van, Turkey|Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Airport|Zonguldak Çaycuma Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Domestic airports
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Airport|Ağrı Ahmed-i Hani Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Airport|Aydın Çıldır Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Airport|Balıkesir Merkez Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman, Turkey|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| [[Çanakkale Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>ojndzq4isl623ak5kc709a1u1vt9m45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966197</id>
      <parentid>8966194</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17243" sha1="2p7a158yfbnpxav4kfa86uon4va2fr5" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| IST
| '''[[İstanbul Hava linanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Sabiha Gökçen International Airport|Istanbul Sabiha Gökçen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes International Airport|İzmir Adnan Menderes Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''[[Kars Harakani Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''[[Kayseri Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli Province|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''[[Kocaeli Cengiz Topel Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''[[Konya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''[[Zafer Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''[[Malatya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''[[Çukurova International Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''[[Dalaman Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''[[Milas–Bodrum Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''[[Nevşehir Kapadokya Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]]
| LTCB
| OGU
| '''[[Ordu-Giresun Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''[[Rize-Artvin Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''[[Samsun-Çarşamba Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop, Turkey|Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''[[Sinop Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''[[Sivas Airport|Sivas Nuri Demirağ Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''[[Şanlıurfa GAP Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''[[Tekirdağ Çorlu Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''[[Trabzon Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van, Turkey|Van]]
| LTCI
| VAN
| '''[[Van Ferit Melen Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonguldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''[[Zonguldak Airport|Zonguldak Çaycuma Airport]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Domestic airports
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| [[Adıyaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| [[Ağrı Airport|Ağrı Ahmed-i Hani Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Amasya Merzifon Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın]]
| LTBD
| CII
| ''[[Aydın Airport|Aydın Çıldır Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| ''[[Balıkesir Airport|Balıkesir Merkez Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman, Turkey|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| [[Batman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| [[Bingöl Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTBH
| CKZ
| [[Çanakkale Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>2p7a158yfbnpxav4kfa86uon4va2fr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966207</id>
      <parentid>8966197</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17127" sha1="51bgopm9i7zxhhk79ru4npmqatfhvz4" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanakkale]]
| LTFK
| GKD
| ''[[Gökçeada Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| [[Erzincan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkâri (city)|Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| [[Hakkari–Yüksekova Airport|Hakkari–Yüksekova Selahaddin Eyyubi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[Iğdır]]
| LTCT
| IGD
| [[Iğdır Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBW
| –
| ''[[Istanbul Hezarfen Airfield]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>51bgopm9i7zxhhk79ru4npmqatfhvz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966209</id>
      <parentid>8966207</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17092" sha1="9mycu15g5xrabafcaazmhn19rqlm9u1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| ''[[Selçuk–Efes Airport]]''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| [[Kahramanmaraş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| [[Kastamonu Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| [[Mardin Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| [[Muş Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| [[Siirt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| [[Şırnak Airport|Şırnak Şerafettin Elçi Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| [[Tokat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| [[Uşak Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Military airports
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| [[İncirlik Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyon]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Airport
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| [[Merzifon Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| [[Etimesgut Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>9mycu15g5xrabafcaazmhn19rqlm9u1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966245</id>
      <parentid>8966209</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17103" sha1="ogncluh5q62jlwrjw6g4dcsf88j1hwh" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|nameİncirlik Hava Bazası}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| [[Güvercinlik Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| [[Mürted Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBF
| BZI
| [[Balıkesir Airport|Balıkesir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkesir]]
| LTBG
| BDM
| [[Bandırma Airport|Bandırma Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| [[Bursa Yunuseli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| [[Diyarbakır Airport|Diyarbakır Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
| LTFL
| –
| [[Keşan Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBI
| ESK
| [[Eskişehir Airport|Eskişehir Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>ogncluh5q62jlwrjw6g4dcsf88j1hwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966309</id>
      <parentid>8966245</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17036" sha1="l6ct6ti2580e9i6cpb4z9h89ohahp0j" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|nameİncirlik Hava Bazası}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>l6ct6ti2580e9i6cpb4z9h89ohahp0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966312</id>
      <parentid>8966309</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16932" sha1="riobe9ugi5kt5y68v1ur5mlqgm92x5y" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| 
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTAV
| –
| [[Sivrihisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>riobe9ugi5kt5y68v1ur5mlqgm92x5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966313</id>
      <parentid>8966312</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17067" sha1="tw92bm5jj3w1qhxz1v8a7pla7y2g61c" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|nameİncirlik Hava Bazası}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>tw92bm5jj3w1qhxz1v8a7pla7y2g61c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966316</id>
      <parentid>8966313</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17064" sha1="8tomyy1t3yzkv12bg79azc8f6kgngot" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| [[Istanbul Samandıra Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| [[Çiğli Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| [[Gaziemir Air Base|Gaziemir Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| [[Kaklıç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| [[Erkilet Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Izmit|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| [[Cengiz Topel Naval Air Station]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| [[Konya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| [[Kütahya Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| [[Erhaç Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| [[Malatya Tulga Army Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| [[Akhisar Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| [[Bodrum-Imsik Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| [[Yalova Air Base]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| [[Adana Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| [[İskenderun Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>8tomyy1t3yzkv12bg79azc8f6kgngot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966335</id>
      <parentid>8966316</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17053" sha1="l68opzo6d2ig4fa98bzvd14052aml15" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| İstanbul Samandıra Hərbi Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| Çiğli Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| Qaziemir Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| Kaklıç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| Erkilet Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| Cengiz Topel Dəniz Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| Konya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| Kütahya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| Erhaç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| Malatya Tulqa Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| Akhisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| Bodrum-İmsik Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| Yalova Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| Adana Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| İskəndərun Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[Istanbul]]
| LTBA
| ISL
| [[Atatürk Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| [[Samsun Samair Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| [[Şanlıurfa Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| [[Kaş-Demre Batı Antalya Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| [[Tatvan Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Edirne]]
|
|
| [[Edirne-Kırklareli Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| [[Çeşme-Alaçatı Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| [[Gümüşhane-Bayburt Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| [[Karaman Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| [[Hasandağı (Niğde Aksaray) Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozgat]]
|
|
| [[Yozgat Airport]]
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>l68opzo6d2ig4fa98bzvd14052aml15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966343</id>
      <parentid>8966335</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>8966343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17069" sha1="005fvc1nr2c8taz2owyqrhih1uch1im" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| İstanbul Samandıra Hərbi Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| Çiğli Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| Qaziemir Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| Kaklıç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| Erkilet Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| Cengiz Topel Dəniz Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| Konya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| Kütahya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| Erhaç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| Malatya Tulqa Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| Akhisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| Bodrum-İmsik Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| Yalova Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| Adana Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| İskəndərun Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBA
| ISL
| Atatürk Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| Samsun Samair Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| Şanlıurfa Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| Kaş-Demre Batı Antalya Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| Tatvan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
|
|
| Ədirnə-Kırklareli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| Çeşme-Alaçatı Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| Gümüşhane-Bayburt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| Karaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| Hasandağı (Niğde Aksaray) Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozqat]]
|
|
| Yozgat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>005fvc1nr2c8taz2owyqrhih1uch1im</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966349</id>
      <parentid>8966343</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>8966349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17363" sha1="23ch7yrz91mj8hjf3ux9wys7dr0qf25" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150530074929/http://www.dhmi.gov.tr/istatistik.aspx İstatistikler]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160315151223/http://www.milliyet.com.tr/gazipasa-alanya-havalimani-alt-gecidi-antalya-yerelhaber-808417/ GAZİPAŞA ALANYA HAVALİMANI AÇILDI]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| İstanbul Samandıra Hərbi Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| Çiğli Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| Qaziemir Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| Kaklıç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| Erkilet Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| Cengiz Topel Dəniz Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| Konya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| Kütahya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| Erhaç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| Malatya Tulqa Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| Akhisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| Bodrum-İmsik Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| Yalova Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| Adana Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| İskəndərun Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBA
| ISL
| Atatürk Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| Samsun Samair Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| Şanlıurfa Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| Kaş-Demre Batı Antalya Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| Tatvan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
|
|
| Ədirnə-Kırklareli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| Çeşme-Alaçatı Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| Gümüşhane-Bayburt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| Karaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| Hasandağı (Niğde Aksaray) Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozqat]]
|
|
| Yozgat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>23ch7yrz91mj8hjf3ux9wys7dr0qf25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966351</id>
      <parentid>8966349</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17519" sha1="a5e2h98fzoszzc7teb82syam8n36l1o" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150530074929/http://www.dhmi.gov.tr/istatistik.aspx İstatistikler]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160315151223/http://www.milliyet.com.tr/gazipasa-alanya-havalimani-alt-gecidi-antalya-yerelhaber-808417/ GAZİPAŞA ALANYA HAVALİMANI AÇILDI]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150717031902/http://www.yenisehir.dhmi.gov.tr/havaalanlari/sayfa.aspx?hv=18&amp;mnu=2096 Bursa
Yenişehir Havalimanı]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| İstanbul Samandıra Hərbi Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| Çiğli Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| Qaziemir Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| Kaklıç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| Erkilet Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| Cengiz Topel Dəniz Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| Konya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| Kütahya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| Erhaç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| Malatya Tulqa Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| Akhisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| Bodrum-İmsik Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| Yalova Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| Adana Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| İskəndərun Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBA
| ISL
| Atatürk Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| Samsun Samair Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| Şanlıurfa Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| Kaş-Demre Batı Antalya Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| Tatvan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
|
|
| Ədirnə-Kırklareli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| Çeşme-Alaçatı Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| Gümüşhane-Bayburt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| Karaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| Hasandağı (Niğde Aksaray) Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozqat]]
|
|
| Yozgat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>a5e2h98fzoszzc7teb82syam8n36l1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966356</id>
      <parentid>8966351</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hava limanaları */</comment>
      <origin>8966356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17521" sha1="g0anx26137bhr49g9i8gyvoz2k3vx6m" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi. 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150530074929/http://www.dhmi.gov.tr/istatistik.aspx İstatistikler]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160315151223/http://www.milliyet.com.tr/gazipasa-alanya-havalimani-alt-gecidi-antalya-yerelhaber-808417/ GAZİPAŞA ALANYA HAVALİMANI AÇILDI]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150717031902/http://www.yenisehir.dhmi.gov.tr/havaalanlari/sayfa.aspx?hv=18&amp;mnu=2096 Bursa
Yenişehir Havalimanı]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]  
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| İstanbul Samandıra Hərbi Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| Çiğli Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| Qaziemir Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| Kaklıç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| Erkilet Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| Cengiz Topel Dəniz Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| Konya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| Kütahya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| Erhaç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| Malatya Tulqa Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| Akhisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| Bodrum-İmsik Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| Yalova Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| Adana Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| İskəndərun Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBA
| ISL
| Atatürk Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| Samsun Samair Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| Şanlıurfa Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| Kaş-Demre Batı Antalya Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| Tatvan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
|
|
| Ədirnə-Kırklareli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| Çeşme-Alaçatı Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| Gümüşhane-Bayburt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| Karaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| Hasandağı (Niğde Aksaray) Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozqat]]
|
|
| Yozgat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}</text>
      <sha1>g0anx26137bhr49g9i8gyvoz2k3vx6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966358</id>
      <parentid>8966356</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <origin>8966358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17862" sha1="9486uivg9djisfnycrv5az484hrgp4r" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|500px|thumb|[[İstanbul Hava Limanı|İstanbul hava limanı]] — dünyanın ən böyük hava limanlarından biri.]]

'''Türkiyə hava limanlarının siyahısı''' məqaləsinə — Türkiyədə yerləşən və tikilməkdə olan hava limanları daxildir. 2025-ci ildə ölkədə cəmi 116 hava limanı fəaliyyət göstərirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220828085706/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey-turkiye/ &quot;Turkey (Turkiye)&quot;.]&lt;/ref&gt; 

== Hava limanaları ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Şəhər
! ICAO
! IATA
! Hava limanı
! Koordinatları
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Beynəlxalq hava limanı
|-
| [[Ankara]]
| LTAC
| ƏSB
| '''[[Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanı]]'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150530074929/http://www.dhmi.gov.tr/istatistik.aspx İstatistikler]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|07|41|N|32|59|42|E|region:TR_type:airport|name=Esenboğa International Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTFG
| QZP
| '''Qazipaşa Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160315151223/http://www.milliyet.com.tr/gazipasa-alanya-havalimani-alt-gecidi-antalya-yerelhaber-808417/ GAZİPAŞA ALANYA HAVALİMANI AÇILDI]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36.2993|32.3014|region:TR_type:airport|name=Alanya Gazipaşa Airport}}}}}}
|-
| [[Antalya]]
| LTAI
| AYT
| '''[[Antalya Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|54|01|N|30|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTFD
| EDO
| '''Balıkəsir Koca Seyit Hava Limanı''' 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|33|16|N|27|00|49|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Koca Seyit}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBR
| YEI
| '''Bursa Yeni şəhər Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150717031902/http://www.yenisehir.dhmi.gov.tr/havaalanlari/sayfa.aspx?hv=18&amp;mnu=2096 Bursa Yenişehir Havalimanı]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|15|18|N|29|33|45|E|region:TR_type:airport|name=Yenişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Dənizli]]  
| LTAY
| DNZ
| '''Dənizli Çardak Hava Limanı'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180115071720/http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=20#.Wlup0bjeD6Y Denizli Çardak Havalimanı Genel Bilgiler]&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|47|08|N|29|42|04|E|region:TR_type:airport|name=Denizli Çardak Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| '''Diyarbakır Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Elazığ]]
| LTCA
| EZS
| '''Elazığ Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|36|24|N|39|17|29|E|region:TR_type:airport|name=Elazığ Airport}}}}}}
|-
| [[Ərzurum]]
| LTCE
| ƏRZ
| '''Ərzurum Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|57|19|N|41|10|09|E|region:TR_type:airport|name=Erzurum Airport}}}}}}
|-
| [[Eskişehir]]
| LTBY
| AOE
| '''Eskişehir Hasan Polatkan Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|48|36|N|30|31|10|E|region:TR_type:airport|name=Anadolu Airport}}}}}}
|-
| [[Gaziantep]]
| LTAJ
| QZT
| '''Qaziantep Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|56|52|N|37|28|44|E|region:TR_type:airport|name=Gaziantep Oğuzeli Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTDA
| HTY
| '''Hatay Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|21|46|N|36|16|56|E|region:TR_type:airport|name=Hatay Airport}}}}}}
|-
| [[İsparta]]
| LTFC
| İSE
| '''İsparta Süleyman Demirel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|51|54|N|30|22|55|E|region:TR_type:airport|name=Isparta Süleyman Demirel Airport}}}}}}

|-
| [[İstanbul]]
| LTFM
| İST
| '''[[İstanbul Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|46|N|28|44|28|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul New Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTFJ
| SAW
| '''[[Səbihə Gökçən Beynəlxalq Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|53|54|N|29|18|33|E|region:TR_type:airport|name=Sabiha Gökçen International Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBJ
| ADB
| '''[[Adnan Menderes Hava Limanı]]'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|17|21|N|27|09|18|E|region:TR_type:airport|name=İzmir Adnan Menderes Airport}}}}}}
|-
| [[Kars]]
| LTCF
| KSY
| '''Kars Harakani Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|33|44|N|43|06|54|E|region:TR_type:airport|name=Kars Airport}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| '''Kayseri Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet International Airport}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| '''Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Kocaeli Cengiz Topel Airport}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| '''Konya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Airport}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBZ
| KZR
| '''Zəfər Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|06|41|N|30|07|47|E|region:TR_type:airport|name=Zafer Airport}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| '''Malatya Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Erhaç Airport}}}}}}
|-
| [[Mersin]]
| LTDB
| COV
|'''Çukurova Beynəlxalq Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|53|49|N|35|04|03|E|region:TR_type:airport|name=Çukurova International Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBS
| DLM
| '''Dalaman Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|42|53|N|28|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Dalaman Airport}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTFE
| BJV
| '''Milas–Bodrum Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|15|02|N|27|39|51|E|region:TR_type:airport|name=Milas–Bodrum Airport}}}}}}
|-
| [[Nevşehir]]
| LTAZ
| NAV
| '''Nevşehir Kapadokya Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|08|N|34|31|35|E|region:TR_type:airport|name=Nevşehir Kapadokya Airport}}}}}}
|-
| [[Ordu]] - [[Giresun]]
| LTCB
| OGU
| '''Ordu-Giresun Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|05|N|38|04|35|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Rize]]
| LTFO
| RZV
| '''Rize-Artvin Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|10|09|N|40|49|44|E|region:TR_type:airport|name=Rize-Artvin Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTFH
| SZF
| '''Samsun-Çarşamba Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|15|56|N|36|32|55|E|region:TR_type:airport|name=Samsun-Çarşamba Airport}}}}}}
|-
| [[Sinop]]
| LTCM
| NOP
| '''Sinop Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|42|00|57|N|35|03|59|E|region:TR_type:airport|name=Sinop Airport}}}}}}
|-
| [[Sivas]]
| LTAR
| VAS
| '''Sivas Nuri Demirağ Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|46|00|N|37|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Sivas Airport}}}}}}
|-
| [[Şanlıurfa]]
| LTCS
| GNY
| '''Şanlıurfa GAP Hava limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|27|00|N|38|54|00|E|type:airport|display=inline,title|name=Şanlıurfa GAP Airport}}}}}}
|-
| [[Tekirdağ]]
| LTBU
| TEQ
| '''Tekirdağ Çorlu Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|08|18|N|27|55|09|E|region:TR_type:airport|name=Tekirdağ Çorlu Airport}}}}}}
|-
| [[Trabzon]]
| LTCG
| TZX
| '''Trabzon Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40.9951|39.7897|region:TR_type:airport|name=Trabzon Airport}}}}}}
|-
| [[Van]]
| LTCI
| VAN
| '''Van Ferit Melen Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|28|06|N|43|19|56|E|region:TR_type:airport|name=Van Ferit Melen Airport}}}}}}
|-
| [[Zonquldak]]
| LTAS
| ONQ
| '''Zonquldak Çaycuma Hava Limanı'''
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.5064|32.0886|region:TR_type:airport|name=Zonguldak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Ölkə daxili Hava Limanları
|-
| [[Adıyaman]]
| LTCP
| ADF
| Adıyaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|43|54|N|38|28|08|E|region:TR_type:airport|name=Adıyaman Airport}}}}}}
|-
| [[Ağrı]]
| LTCO
| AJI
| Ağrı Ahmed-i Hani Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|39|16|N|43|01|38|E|region:TR_type:airport|name=Ağrı Airport}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Amasya Merzifon Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Amasya Merzifon Airport}}}}}}
|-
| [[Aydın (şəhər)|Aydın]]
| LTBD
| CII
| Aydın Çıldır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|48|54|N|27|53|21|E|region:TR_type:airport|name=Aydın Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Merkez Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Batman ili|Batman]]
| LTCJ
| BAL
| Batman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|55|56|N|41|06|59|E|region:TR_type:airport|name=Batman Airport}}}}}}
|-
| [[Bingöl]]
| LTCU
| BGG
| Bingöl Hava limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|51|36|N|40|35|38|E|region:TR_type:airport|name=Bingöl Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTBH
| CKZ
| Çanaqqala Hava limanı 
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|08|15|N|26|25|36|E|region:TR_type:airport|name=Çanakkale Airport}}}}}}
|-
| [[Çanaqqala]]
| LTFK
| GKD
| Gökçeada Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|12|04|N|25|52|56|E|region:TR_type:airport|name=Gökçeada Airport}}}}}}
|-
| [[Erzincan]]
| LTCD
| ERC
| Erzincan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|42|36|N|39|31|37|E|region:TR_type:airport|name=Erzincan Airport}}}}}}
|-
| [[Hakkari]]
| LTCW
| YKO
| Hakkari–Yüksekova Səlahaddin Eyyubi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|33|6|N|44|14|01|E|region:TR_type:airport|name=Hakkari–Yüksekova Airport}}}}}}
|-
| [[İğdır]]
| LTCT
| IGD
| İğdır Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|58|59|N|43|51|59|E|region:TR_type:airport|name=Iğdır Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBW
| –
| İstanbul Hezarfen Airfield Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|06|16|N|28|33|00|E|region:TR_type:airport|name=Istanbul Hezarfen Airfield}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFB
| –
| Selçuk–Efes Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|57|02|N|27|19|45|E|region:TR_type:airport|name=Selçuk–Efes Airport}}}}}}
|-
| [[Kahramanmaraş]]
| LTCN
| KCM
| Kahramanmaraş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|32|20|N|36|57|12|E|region:TR_type:airport|name=Kahramanmaraş Airport}}}}}}
|-
| [[Kastamonu]]
| LTAL
| KFS
| Kastamonu Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41.3138|33.7949|region:TR_type:airport|name=Kastamonu Airport}}}}}}
|-
| [[Mardin]]
| LTCR
| MQM
| Mardin Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|13|58|N|40|38|26|E|region:TR_type:airport|name=Mardin Airport}}}}}}
|-
| [[Muş]]
| LTCK
| MSR
| Muş Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|44|41|N|41|39|14|E|region:TR_type:airport|name=Muş Airport}}}}}}
|-
| [[Siirt]]
| LTCL
| SXZ
| Siirt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|00|N|41|50|00|E|region:TR_type:airport|name=Siirt Airport}}}}}}
|-
| [[Şırnak]]
| LTCV
| NKT
| Şırnak Şerafəddin Elçi Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|21|48|N|42|03|35|E|region:TR_type:airport|name=Şırnak Airport}}}}}}
|-
| [[Tokat]]
| LTAW
| TJK
| Tokat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|18|42|N|36|22|25|E|region:TR_type:airport|name=Tokat Airport}}}}}}
|-
| [[Uşak]]
| LTBO
| USQ
| Uşak Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38.6796|29.4816|region:TR_type:airport|name=Uşak Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Hərbi hava limanları
|-
| [[Adana]]
| LTAG
| UAB&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|title=Airline and Airport Code Search| publisher=[[International Air Transport Association|IATA]]|access-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| İncirlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|00|07|N|35|25|33|E|region:TR_type:airport|name=İncirlik Air Base}}}}}}
|-
| [[Afyonqarahisar]]
| LTAH
| AFY
| Afyon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|43|35|N|30|36|04|E|region:TR_type:airport|name=}}}}}}
|-
| [[Amasya]]
| LTAP
| MZH
| Merzifon Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|49|45|N|35|31|19|E|region:TR_type:airport|name=Merzifon Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAD
| ANK
| Etimesgut Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|59|N|32|41|19|E|region:TR_type:airport|name=Etimesgut Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAB
| –
| Güvercinlik Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|56|05|N|32|44|26|E|region:TR_type:airport|name=Güvercinlik Army Air Base}}}}}}
|-
| [[Ankara]]
| LTAE
| –
| Mürted Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|04|44|N|32|33|56|E|region:TR_type:airport|name=Mürted Air Base}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBF
| BZI
| Balıkəsir Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|37|09|N|27|55|33|E|region:TR_type:airport|name=Balıkesir Airport}}}}}}
|-
| [[Balıkəsir]]
| LTBG
| BDM
| Bandırma Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|19|04|N|27|58|39|E|region:TR_type:airport|name=Bandırma Airport}}}}}}
|-
| [[Bursa]]
| LTBE
| -
| Bursa Yunuseli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|50|N|29|00|40|E|region:TR_type:airport|name=Bursa Yunuseli Airport}}}}}}
|-
| [[Diyarbakır]]
| LTCC
| DIY
| Diyarbakır Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|53|38|N|40|12|03|E|region:TR_type:airport|name=Diyarbakır Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
| LTFL
| –
| Keşan Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|47|14|N|26|36|24|E|region:TR_type:airport|name=Keşan Air Base}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTBI
| ESK
| Eskişəhər Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|47|02|N|30|34|55|E|region:TR_type:airport|name=Eskişehir Airport}}}}}}
|-
| [[Əskişəhər|Eskişəhər]]
| LTAV
| –
| Sivrihisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|27|05|N|31|21|55|E|region:TR_type:airport|name=Sivrihisar Air Base}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBX
| –
| İstanbul Samandıra Hərbi Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|59|34|N|29|12|56|E|region:TR_type:airport|name=Samandıra Army Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBL
| IGL
| Çiğli Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|30|46|N|27|00|36|E|region:TR_type:airport|name=Çiğli Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTBK
| –
| Qaziemir Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|19|08|N|27|09|33|E|region:TR_type:airport|name=Gaziemir Air Base}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
| LTFA
| –
| Kaklıç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|31|26|N|26|58|28|E|region:TR_type:airport|name=Kaklıç Air Base}}}}}}
|-
| [[Kayseri]]
| LTAU
| ASR
| Erkilet Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|46|13|N|35|29|43|E|region:TR_type:airport|name=Erkilet Air Base}}}}}}
|-
| [[Kocaeli ili|Kocaeli]]
| LTBQ
| KCO
| Cengiz Topel Dəniz Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|44|06|N|30|05|00|E|region:TR_type:airport|name=Cengiz Topel Naval Air Station}}}}}}
|-
| [[Konya]]
| LTAN
| KYA
| Konya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|58|44|N|32|33|42|E|region:TR_type:airport|name=Konya Air Base}}}}}}
|-
| [[Kütahya]]
| LTBN
| –
| Kütahya Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|25|36|N|30|01|00|E|region:TR_type:airport|name=Kütahya Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAT
| MLX
| Erhaç Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|26|07|N|38|05|27|E|region:TR_type:airport|name=Erhaç Air Base}}}}}}
|-
| [[Malatya]]
| LTAO
| –
| Malatya Tulqa Hərbi Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|21|14|N|38|15|14|E|region:TR_type:airport|name=Malatya Tulga Air Base}}}}}}
|-
| [[Manisa]]
| LTBT
| –
| Akhisar Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|48|34|N|27|50|06|E|region:TR_type:airport|name=Akhisar Air Base}}}}}}
|-
| [[Muğla]]
| LTBV
| BXN
| Bodrum-İmsik Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|08|25|N|27|40|11|E|region:TR_type:airport|name=Bodrum-Imsik Airport}}}}}}
|-
| [[Yalova]]
| LTBP
| –
| Yalova Hava Bazası
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|41|02|N|29|22|34|E|region:TR_type:airport|name=Yalova Air Base}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Defunct airports
|-
| [[Adana]]
| LTAF
| ADA
| Adana Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|58|55|N|35|16|49|E|region:TR_type:airport|name=Adana Airport}}}}}}
|-
| [[Hatay]]
| LTAK
| –
| İskəndərun Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|34|28|N|36|09|12|E|region:TR_type:airport|name=İskenderun Airport}}}}}}
|-
| [[İstanbul]]
| LTBA
| ISL
| Atatürk Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|58|34|N|28|48|51|E|region:TR_type:airport|name=Atatürk Airport}}}}}}
|-
| [[Samsun]]
| LTAQ
| SSX
| Samsun Samair Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|16|43|N|36|18|19|E|region:TR_type:airport|name=Samsun Samair Airport}}}}}}
|-
| [[Urfa|Şanlıurfa]]
| LTCH
| SFQ
| Şanlıurfa Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|06|01|N|38|50|34|E|region:TR_type:airport|name=Şanlıurfa Airport}}}}}}
|-
! colspan=&quot;5&quot; | Projected airports
|-
| [[Antalya]]
|
|
| Kaş-Demre Batı Antalya Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|36|13|47|N|29|41|12|E|region:TR_type:airport|name=West Antalya Airport}}}}}}
|-
| [[Bitlis]]
|
|
| Tatvan Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|34|15|N|42|20|51|E|region:TR_type:airport|name=Tatvan Airport}}}}}}
|-
| [[Ədirnə]]
|
|
| Ədirnə-Kırklareli Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|41|37|43|N|26|53|18|E|region:TR_type:airport|name=Edirne-Kırklareli Airport}}}}}}
|-
| [[İzmir]]
|
|
| Çeşme-Alaçatı Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|38|14|19|N|26|25|22|E|region:TR_type:airport|name=Çeşme-Alaçatı Airport}}}}}}
|-
| [[Gümüşhane]]
|
|
| Gümüşhane-Bayburt Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|40|13|23|N|39|47|34|E|region:TR_type:airport|name=Gümüşhane-Bayburt Airport}}}}}}
|-
| [[Karaman]]
|
|
| Karaman Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|16|48|N|33|26|17|E|region:TR_type:airport|name=Karaman Airport}}}}}}
|-
| [[Niğde]]
|
|
| Hasandağı (Niğde Aksaray) Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|37|50|45|N|34|28|23|E|region:TR_type:airport|name=Hasandağı Airport}}}}}}
|-
| [[Yozqat]]
|
|
| Yozgat Hava Limanı
| {{nowrap|{{smaller|{{coord|39|53|21|N|34|59|24|E|region:TR_type:airport|name=Yozgat Airport}}}}}}
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>9486uivg9djisfnycrv5az484hrgp4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məcməuz-Zəvaid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991531</id>
    <revision>
      <id>8966177</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;Məcməuz-Zəvaid - beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="dgesl15hc5e6zs2w77ykhrm5yiqgcxe" xml:space="preserve">Məcməuz-Zəvaid - beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.</text>
      <sha1>dgesl15hc5e6zs2w77ykhrm5yiqgcxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966178</id>
      <parentid>8966177</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="d8c81tw2p8v796sm8tgw6kr7jgv1w5d" xml:space="preserve">Məcməuz-Zəvaid — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.</text>
      <sha1>d8c81tw2p8v796sm8tgw6kr7jgv1w5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966179</id>
      <parentid>8966178</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <origin>8966179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="r41wt86xrcm3rle0y1jjqf1pd7qhj11" xml:space="preserve">'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.</text>
      <sha1>r41wt86xrcm3rle0y1jjqf1pd7qhj11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966180</id>
      <parentid>8966179</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="dc5z17m6z4egsusxcxnewtstawce5t5" xml:space="preserve">'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>dc5z17m6z4egsusxcxnewtstawce5t5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966182</id>
      <parentid>8966180</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="mwg1magihy9vknomm6pc2zexljurxym" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>mwg1magihy9vknomm6pc2zexljurxym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966184</id>
      <parentid>8966182</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>8966184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="ew6tz1wsmyhgzpg030umfp4mpuzjv0r" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==
Əsərin tam adı ''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid().''

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>ew6tz1wsmyhgzpg030umfp4mpuzjv0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966185</id>
      <parentid>8966184</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>8966185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="397" sha1="lnowi7q7lly1xdo5asrhn7k1vyik78e" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==
Əsərin tam adı &quot;''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''&quot; ().

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>lnowi7q7lly1xdo5asrhn7k1vyik78e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966187</id>
      <parentid>8966185</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>8966187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="gkr2jnmek0w52rnsx9dw3t2gt5d96s0" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==
Əsərin tam adı &quot;''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''&quot; ({{dil-ar|مجمع الزوائد ومنبع الفوائد}}).

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>gkr2jnmek0w52rnsx9dw3t2gt5d96s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966188</id>
      <parentid>8966187</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="p037kebufg3yxl9autxw82jxk5ipceq" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) və ya tam adı ilə — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==
Əsərin tam adı &quot;''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''&quot; ({{dil-ar|مجمع الزوائد ومنبع الفوائد}}).

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>p037kebufg3yxl9autxw82jxk5ipceq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966189</id>
      <parentid>8966188</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>8966189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="78j40inw68mc55q9l2dc0tdx7afe3ei" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) və ya tam adı ilə '''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد ومنبع الفوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==
Əsərin tam adı &quot;''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''&quot; ({{dil-ar|مجمع الزوائد ومنبع الفوائد}}).

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>78j40inw68mc55q9l2dc0tdx7afe3ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966190</id>
      <parentid>8966189</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əsər */</comment>
      <origin>8966190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="qzs98uawl28svc3eqr1520wy2lxuy26" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) və ya tam adı ilə '''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد ومنبع الفوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>qzs98uawl28svc3eqr1520wy2lxuy26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966322</id>
      <parentid>8966190</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T10:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +4 kateqoriya</comment>
      <origin>8966322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="9j324fzymzrn1tnil0bnuizfk8h70pk" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Kitab}}

'''Məcməuz-Zəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد}}) və ya tam adı ilə '''Məcməuz-Zəvaid və mənbəul-fəvaid''' ({{dil-ar|مجمع الزوائد ومنبع الفوائد}}) — beş zəvaid əsərini özündə ehtiva edən əsər.

== Müəllif ==
Əsərin müəllifi [[Nurəddin əl-Heysəmi|Nurəddin əl-Heysəmidir]].

== Əsər ==

== Həmçinin bax ==

* [[Sünni kitablarının siyahısı]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Hədis kitabları]]
[[Kateqoriya:Hədislər]]
[[Kateqoriya:Sünni ədəbiyyatı]]
[[Kateqoriya:Sünni hədis topluları]]</text>
      <sha1>9j324fzymzrn1tnil0bnuizfk8h70pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spiroxetlər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991532</id>
    <revision>
      <id>8966186</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;'''Spiroxetlər''' —&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="3z367vkshxrw8pbxkpfold41jsirokd" xml:space="preserve">'''Spiroxetlər''' —</text>
      <sha1>3z367vkshxrw8pbxkpfold41jsirokd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966195</id>
      <parentid>8966186</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <origin>8966195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7162" sha1="ahmi0wz6weihoxtqzule720lxr5ytgi" xml:space="preserve">'''Spiroxetlər''' — ingiliscə spirochaete və ya spirochete Spirochaetota tipinə aid olan [[Bakteriyalar|bakteriya]]lardır. Bu bakteriyalar özünəməxsus quruluşları ilə digər bakteriyalardan fərqlənirlər. Onlar ikiqat membrana malik [[qram-mənfi bakteriyalar]]dır və əksər nümayəndələrinin hüceyrələri uzun, spiralvari, burulmuş və ya tirbuşonabənzər formadadır. Məhz bu spiral quruluş onların adının yaranmasına səbəb olmuşdur.
Spiroxetlər kimyəvi enerji mənbələrindən istifadə edən [[Heterotrof|heterotrof]] mikroorqanizmlərdir. Onlar müxtəlif ölçülərdə ola bilirlər və bakteriyalar arasında ən uzun formalardan bəzilərini təşkil edirlər.

== Quruluşu və Morfoloji Xüsusiyyətləri ==
Spiroxetlər digər bakteriyalardan ilk növbədə qamçılarının yerləşmə xüsusiyyətinə görə fərqlənirlər. Onların hərəkət orqanı olan qamçılar [[hüceyrə]]nin xarici səthində deyil, daxili və xarici membran arasında yerləşən periplazmatik sahədə yerləşir. Bu qamçılar endoflaqellalar və ya periplazmatik qamçılar adlanır. Bəzən onlara aksial filamentlər də deyilir.
Endoflaqellalar bakteriyanın hər iki ucunda yerləşərək hüceyrə boyunca uzanır. Onların hərəkəti nəticəsində bütün hüceyrə spiral şəkildə fırlanır və burulur. Bu xüsusiyyət spiroxetlərə özlü və sıx mühitlərdə belə effektiv şəkildə hərəkət etməyə imkan verir.
Spiroxetlərin [[Hüceyrə divarı|hüceyrə divarı]] qram-mənfi bakteriyalar üçün xarakterik quruluşa malikdir. Hüceyrə zərfi daxili membran, periplazmatik sahə və xarici membrandan ibarətdir.

== Çoxalması ==
Spiroxetlər qeyri-cinsi yolla çoxalırlar. Onların çoxalması eninə ikiyə bölünmə yolu ilə baş verir. Bu proses zamanı ana hüceyrə ortadan bölünərək iki genetik cəhətdən eyni qız hüceyrə əmələ gətirir.

== Həyat Tərzi və Ekologiyası ==
Spiroxetlərin böyük əksəriyyəti sərbəst yaşayan mikroorqanizmlərdir. Onların bir çoxu [[anaerob]] şəraitdə yaşayır, yəni yaşamaq üçün [[oksigen]]ə ehtiyac duymur. Bununla belə, bu qaydanın istisnaları da mövcuddur və bəzi növlər oksigenli mühitlərdə də yaşaya bilir.
Spiroxetlər çox müxtəlif ekoloji nişlərdə rast gəlinirlər. Onlar torpaqda, şirin sularda, dəniz mühitində, heyvan və insan orqanizmində yaşaya bilirlər. Bəzi növlər tamamilə sərbəst həyat sürür, digərləri isə parazit və ya simbiont kimi fəaliyyət göstərirlər.
Bu bakteriyalar [[genom]] quruluşu, [[DNT]] tərkibi və metabolik xüsusiyyətlərinə görə də böyük müxtəliflik nümayiş etdirirlər.

== Patogenliyi ==
Spiroxetlər arasında insan və heyvanlarda mühüm xəstəliklər törədən çoxlu patogen növlər mövcuddur.
;Leptospira
Leptospira cinsinə aid bakteriyalar leptospiroz xəstəliyinin törədiciləridir. Bu xəstəlik əsasən yoluxmuş heyvanların sidiyi ilə çirklənmiş su və torpaq vasitəsilə yayılır.
;Borrelia
Borrelia cinsinin müxtəlif növləri insanlarda Laym xəstəliyi yaradır. Bu xəstəlik əsasən gənələr vasitəsilə ötürülür və sinir sistemi, oynaqlar, ürək və digər orqanları zədələyə bilər.
Borrelia cinsinin bəzi digər nümayəndələri isə təkrarlanan qızdırma xəstəliyinin törədiciləridir.
;Treponema
Treponema pallidum və onun yarımnövləri insanlarda treponematozlar adlanan xəstəliklər qrupunu törədir. Bu qrupa aşağıdakılar daxildir:
;Sifilis
Sifilis tarix boyu ən geniş yayılmış bakterial cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan biri olmuşdur.
;Brachyspira
Brachyspira pilosicoli və Brachyspira aalborgi növləri bağırsaq spiroxetozu adlanan xəstəliyin törədiciləridir. Bu infeksiya yoğun bağırsağın selikli qişasını zədələyərək müxtəlif həzm pozğunluqlarına səbəb ola bilər.

== Tibb Tarixində Əhəmiyyəti ==

Spiroxetlərin törətdiyi xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan ilk təsirli sintetik antimikrob preparatlardan biri Salvarsan olmuşdur. Bu preparat xüsusilə sifilisin müalicəsində böyük əhəmiyyət daşımış və tibbi mikrobiologiyanın inkişafında mühüm mərhələ hesab edilmişdir.
Ağız boşluğunda yaşayan bəzi spiroxetlər insanlarda periodontal xəstəliklərin, xüsusilə diş əti iltihablarının və parodontitin yaranmasında mühüm rol oynayırlar.

== Taksonomiyası ==
Müasir təsnifata əsasən Spirochaetota tipi bir neçə sıra, ailə və cinsdən ibarətdir.
Bu tip daxilində aşağıdakı əsas sıralar mövcuddur:

* Brachyspirales
* Brevinematales
* Leptospirales
* Spirochaetales

Bu sıralar öz növbəsində müxtəlif ailələrə bölünür:

* Brachyspiraceae
* Brevinemataceae
* Leptospiraceae
* Spirochaetaceae
* Borreliaceae
Əvvəllər Spirochaetota tipinə aid bütün bakteriyalar yalnız Spirochaetales sırası daxilində birləşdirilirdi. Molekulyar biologiya və filogenetik analizlərin inkişafı nəticəsində onların təkamül əlaqələri daha dəqiq müəyyən edilmiş və müasir təsnifat sistemi formalaşdırılmışdır.

== Molekulyar Xüsusiyyətləri ==
Spiroxetlərin təkamül əlaqələrinin öyrənilməsində xüsusi molekulyar markerlərdən istifadə olunur. Bu markerlər arasında konservativ imza inserasiyaları və delesiyaları mühüm yer tutur.
Bu molekulyar göstəricilər müxtəlif sıra və ailələrin bir-birindən fərqləndirilməsinə imkan verir və filogenetik analizlərin nəticələrini təsdiqləyir.
Bütün Spirochaetota nümayəndələrində ortaq şəkildə rast gəlinən xüsusi molekulyar markerlər də aşkar edilmişdir. Bu markerlərdən biri qamçının bazal hissəsinin formalaşmasında iştirak edən FlgC zülalında yerləşir. Alimlər hesab edirlər ki, bu xüsusiyyət spiroxetlər üçün xarakterik olan unikal endoflaqellar quruluşun yaranması ilə əlaqədardır.

== Filogenetik Əlaqələr ==
Molekulyar tədqiqatlar göstərmişdir ki, Spirochaetota tipi daxilindəki müxtəlif qruplar ortaq əcdaddan törəmişdir. Genetik markerlərin paylanması bu bakteriyaların təkamül tarixini izləməyə və onların qohumluq əlaqələrini müəyyən etməyə imkan verir.
Məhz bu məlumatlar əsasında müasir taksonomik sistem qurulmuş və spiroxetlərin sıra, ailə və cins səviyyəsində təsnifatı daha dəqiq şəkildə aparılmışdır.

== Ümumi Xarakteristika ==
Spiroxetlər spiral formalı, qram-mənfi, yüksək hərəkət qabiliyyətinə malik bakteriyalardır. Onların ən mühüm xüsusiyyəti periplazmatik sahədə yerləşən endoflaqellalara malik olmalarıdır. Bu bakteriyalar həm sərbəst yaşayan, həm də patogen formaları əhatə edir. Leptospiroz, [[Laym xəstəliyi]], [[sifilis]] və bağırsaq spiroxetozu kimi mühüm xəstəliklərin törədiciləri məhz bu bakteriyalar qrupuna daxildir. Molekulyar və filogenetik tədqiqatlar spiroxetlərin bakteriyalar aləmində özünəməxsus və təkamül baxımından əhəmiyyətli bir qrup olduğunu göstərir.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ahmi0wz6weihoxtqzule720lxr5ytgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966198</id>
      <parentid>8966195</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <origin>8966198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8601" sha1="7d88iskvhwfb25qftzqydh21vfuqz9a" xml:space="preserve">[[File:Endoflagella Components.pdf|thumb|Endoflaqellaların Komponentləri

Şəkil 1: Tipik bir spiroxet hüceyrəsinin eninə kəsiyini göstərir. Burada endoflaqellalar daxili sitoplazmatik membran ilə xarici membran arasında yerləşən periplazmatik sahədə yerləşir. Jeləbənzər matriksdən ibarət olan periplazma endoflaqellaların fırlanması zamanı onların sabit şəkildə saxlanılması üçün yarımsabit mühit yaradır. Qırmızı rənglə göstərilən aksial filament endoflaqellaların dəstələrindən ibarətdir.

Şəkil 2: Spiroxet hüceyrəsinin yan görünüşünü təsvir edir və əks istiqamətlərdə hərəkət edən iki aksial filamenti göstərir. Aksial filamentlərdən biri saat əqrəbi istiqamətində, digəri isə saat əqrəbinin əksinə istiqamətdə fırlanır. Endoflaqellaların fırlanması burulma qüvvəsi yaradır və hüceyrənin tirbuşonvari hərəkətini təmin edir.

Şəkil 3: Endoflaqellanı əhatə edən hüceyrə membranlarının böyüdülmüş görünüşünü təqdim edir. Həm daxili, həm də xarici membran qeyri-polyar yağ turşusu zəncirlərinin içəriyə, polyar fosfor başlıqlarının isə xaricə yönəldiyi fosfolipid ikiqat təbəqəsindən ibarətdir. Hüceyrə divarını təşkil edən peptidoqlikan bakterial mikroorqanizmlərə struktur dayanıqlığı verir. Aksial filamentlər peptidoqlikan qatının xarici tərəfində yerləşir.
]]

'''Spiroxetlər''' — ingiliscə spirochaete və ya spirochete Spirochaetota tipinə aid olan [[Bakteriyalar|bakteriya]]lardır. Bu bakteriyalar özünəməxsus quruluşları ilə digər bakteriyalardan fərqlənirlər. Onlar ikiqat membrana malik [[qram-mənfi bakteriyalar]]dır və əksər nümayəndələrinin hüceyrələri uzun, spiralvari, burulmuş və ya tirbuşonabənzər formadadır. Məhz bu spiral quruluş onların adının yaranmasına səbəb olmuşdur.
Spiroxetlər kimyəvi enerji mənbələrindən istifadə edən [[Heterotrof|heterotrof]] mikroorqanizmlərdir. Onlar müxtəlif ölçülərdə ola bilirlər və bakteriyalar arasında ən uzun formalardan bəzilərini təşkil edirlər.

== Quruluşu və Morfoloji Xüsusiyyətləri ==
Spiroxetlər digər bakteriyalardan ilk növbədə qamçılarının yerləşmə xüsusiyyətinə görə fərqlənirlər. Onların hərəkət orqanı olan qamçılar [[hüceyrə]]nin xarici səthində deyil, daxili və xarici membran arasında yerləşən periplazmatik sahədə yerləşir. Bu qamçılar endoflaqellalar və ya periplazmatik qamçılar adlanır. Bəzən onlara aksial filamentlər də deyilir.
Endoflaqellalar bakteriyanın hər iki ucunda yerləşərək hüceyrə boyunca uzanır. Onların hərəkəti nəticəsində bütün hüceyrə spiral şəkildə fırlanır və burulur. Bu xüsusiyyət spiroxetlərə özlü və sıx mühitlərdə belə effektiv şəkildə hərəkət etməyə imkan verir.
Spiroxetlərin [[Hüceyrə divarı|hüceyrə divarı]] qram-mənfi bakteriyalar üçün xarakterik quruluşa malikdir. Hüceyrə zərfi daxili membran, periplazmatik sahə və xarici membrandan ibarətdir.

== Çoxalması ==
Spiroxetlər qeyri-cinsi yolla çoxalırlar. Onların çoxalması eninə ikiyə bölünmə yolu ilə baş verir. Bu proses zamanı ana hüceyrə ortadan bölünərək iki genetik cəhətdən eyni qız hüceyrə əmələ gətirir.

== Həyat Tərzi və Ekologiyası ==
Spiroxetlərin böyük əksəriyyəti sərbəst yaşayan mikroorqanizmlərdir. Onların bir çoxu [[anaerob]] şəraitdə yaşayır, yəni yaşamaq üçün [[oksigen]]ə ehtiyac duymur. Bununla belə, bu qaydanın istisnaları da mövcuddur və bəzi növlər oksigenli mühitlərdə də yaşaya bilir.
Spiroxetlər çox müxtəlif ekoloji nişlərdə rast gəlinirlər. Onlar torpaqda, şirin sularda, dəniz mühitində, heyvan və insan orqanizmində yaşaya bilirlər. Bəzi növlər tamamilə sərbəst həyat sürür, digərləri isə parazit və ya simbiont kimi fəaliyyət göstərirlər.
Bu bakteriyalar [[genom]] quruluşu, [[DNT]] tərkibi və metabolik xüsusiyyətlərinə görə də böyük müxtəliflik nümayiş etdirirlər.

== Patogenliyi ==
Spiroxetlər arasında insan və heyvanlarda mühüm xəstəliklər törədən çoxlu patogen növlər mövcuddur.
;Leptospira
Leptospira cinsinə aid bakteriyalar leptospiroz xəstəliyinin törədiciləridir. Bu xəstəlik əsasən yoluxmuş heyvanların sidiyi ilə çirklənmiş su və torpaq vasitəsilə yayılır.
;Borrelia
Borrelia cinsinin müxtəlif növləri insanlarda Laym xəstəliyi yaradır. Bu xəstəlik əsasən gənələr vasitəsilə ötürülür və sinir sistemi, oynaqlar, ürək və digər orqanları zədələyə bilər.
Borrelia cinsinin bəzi digər nümayəndələri isə təkrarlanan qızdırma xəstəliyinin törədiciləridir.
;Treponema
Treponema pallidum və onun yarımnövləri insanlarda treponematozlar adlanan xəstəliklər qrupunu törədir. Bu qrupa aşağıdakılar daxildir:
;Sifilis
Sifilis tarix boyu ən geniş yayılmış bakterial cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan biri olmuşdur.
;Brachyspira
Brachyspira pilosicoli və Brachyspira aalborgi növləri bağırsaq spiroxetozu adlanan xəstəliyin törədiciləridir. Bu infeksiya yoğun bağırsağın selikli qişasını zədələyərək müxtəlif həzm pozğunluqlarına səbəb ola bilər.

== Tibb Tarixində Əhəmiyyəti ==

Spiroxetlərin törətdiyi xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan ilk təsirli sintetik antimikrob preparatlardan biri Salvarsan olmuşdur. Bu preparat xüsusilə sifilisin müalicəsində böyük əhəmiyyət daşımış və tibbi mikrobiologiyanın inkişafında mühüm mərhələ hesab edilmişdir.
Ağız boşluğunda yaşayan bəzi spiroxetlər insanlarda periodontal xəstəliklərin, xüsusilə diş əti iltihablarının və parodontitin yaranmasında mühüm rol oynayırlar.

== Taksonomiyası ==
Müasir təsnifata əsasən Spirochaetota tipi bir neçə sıra, ailə və cinsdən ibarətdir.
Bu tip daxilində aşağıdakı əsas sıralar mövcuddur:

* Brachyspirales
* Brevinematales
* Leptospirales
* Spirochaetales

Bu sıralar öz növbəsində müxtəlif ailələrə bölünür:

* Brachyspiraceae
* Brevinemataceae
* Leptospiraceae
* Spirochaetaceae
* Borreliaceae
Əvvəllər Spirochaetota tipinə aid bütün bakteriyalar yalnız Spirochaetales sırası daxilində birləşdirilirdi. Molekulyar biologiya və filogenetik analizlərin inkişafı nəticəsində onların təkamül əlaqələri daha dəqiq müəyyən edilmiş və müasir təsnifat sistemi formalaşdırılmışdır.

== Molekulyar Xüsusiyyətləri ==
Spiroxetlərin təkamül əlaqələrinin öyrənilməsində xüsusi molekulyar markerlərdən istifadə olunur. Bu markerlər arasında konservativ imza inserasiyaları və delesiyaları mühüm yer tutur.
Bu molekulyar göstəricilər müxtəlif sıra və ailələrin bir-birindən fərqləndirilməsinə imkan verir və filogenetik analizlərin nəticələrini təsdiqləyir.
Bütün Spirochaetota nümayəndələrində ortaq şəkildə rast gəlinən xüsusi molekulyar markerlər də aşkar edilmişdir. Bu markerlərdən biri qamçının bazal hissəsinin formalaşmasında iştirak edən FlgC zülalında yerləşir. Alimlər hesab edirlər ki, bu xüsusiyyət spiroxetlər üçün xarakterik olan unikal endoflaqellar quruluşun yaranması ilə əlaqədardır.

== Filogenetik Əlaqələr ==
Molekulyar tədqiqatlar göstərmişdir ki, Spirochaetota tipi daxilindəki müxtəlif qruplar ortaq əcdaddan törəmişdir. Genetik markerlərin paylanması bu bakteriyaların təkamül tarixini izləməyə və onların qohumluq əlaqələrini müəyyən etməyə imkan verir.
Məhz bu məlumatlar əsasında müasir taksonomik sistem qurulmuş və spiroxetlərin sıra, ailə və cins səviyyəsində təsnifatı daha dəqiq şəkildə aparılmışdır.

== Ümumi Xarakteristika ==
Spiroxetlər spiral formalı, qram-mənfi, yüksək hərəkət qabiliyyətinə malik bakteriyalardır. Onların ən mühüm xüsusiyyəti periplazmatik sahədə yerləşən endoflaqellalara malik olmalarıdır. Bu bakteriyalar həm sərbəst yaşayan, həm də patogen formaları əhatə edir. Leptospiroz, [[Laym xəstəliyi]], [[sifilis]] və bağırsaq spiroxetozu kimi mühüm xəstəliklərin törədiciləri məhz bu bakteriyalar qrupuna daxildir. Molekulyar və filogenetik tədqiqatlar spiroxetlərin bakteriyalar aləmində özünəməxsus və təkamül baxımından əhəmiyyətli bir qrup olduğunu göstərir.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>7d88iskvhwfb25qftzqydh21vfuqz9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966199</id>
      <parentid>8966198</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <origin>8966199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13362" sha1="o8ukzk75811vbrei8mn0lj1rkxepzfe" xml:space="preserve">[[File:Endoflagella Components.pdf|thumb|Endoflaqellaların Komponentləri

Şəkil 1: Tipik bir spiroxet hüceyrəsinin eninə kəsiyini göstərir. Burada endoflaqellalar daxili sitoplazmatik membran ilə xarici membran arasında yerləşən periplazmatik sahədə yerləşir. Jeləbənzər matriksdən ibarət olan periplazma endoflaqellaların fırlanması zamanı onların sabit şəkildə saxlanılması üçün yarımsabit mühit yaradır. Qırmızı rənglə göstərilən aksial filament endoflaqellaların dəstələrindən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Oren A, Garrity GM | title = Valid publication of the names of forty-two phyla of prokaryotes | journal = Int J Syst Evol Microbiol | year = 2021 | volume = 71 | issue = 10 | page = 5056 | doi = 10.1099/ijsem.0.005056 | pmid = 34694987 | s2cid = 239887308 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

Şəkil 2: Spiroxet hüceyrəsinin yan görünüşünü təsvir edir və əks istiqamətlərdə hərəkət edən iki aksial filamenti göstərir. Aksial filamentlərdən biri saat əqrəbi istiqamətində, digəri isə saat əqrəbinin əksinə istiqamətdə fırlanır. Endoflaqellaların fırlanması burulma qüvvəsi yaradır və hüceyrənin tirbuşonvari hərəkətini təmin edir.

Şəkil 3: Endoflaqellanı əhatə edən hüceyrə membranlarının böyüdülmüş görünüşünü təqdim edir. Həm daxili, həm də xarici membran qeyri-polyar yağ turşusu zəncirlərinin içəriyə, polyar fosfor başlıqlarının isə xaricə yönəldiyi fosfolipid ikiqat təbəqəsindən ibarətdir. Hüceyrə divarını təşkil edən peptidoqlikan bakterial mikroorqanizmlərə struktur dayanıqlığı verir. Aksial filamentlər peptidoqlikan qatının xarici tərəfində yerləşir.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Oren A, Garrity GM | title = Validation list no. 195. List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published | journal = Int J Syst Evol Microbiol | year = 2020 | volume = 70 | issue = 9 | pages = 4844–4847 | doi = 10.1099/ijsem.0.004366| pmid = 32993851 | s2cid = 222147003 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
]]

'''Spiroxetlər''' — ingiliscə spirochaete və ya spirochete Spirochaetota tipinə aid olan [[Bakteriyalar|bakteriya]]lardır. Bu bakteriyalar özünəməxsus quruluşları ilə digər bakteriyalardan fərqlənirlər. Onlar ikiqat membrana malik [[qram-mənfi bakteriyalar]]dır və əksər nümayəndələrinin hüceyrələri uzun, spiralvari, burulmuş və ya tirbuşonabənzər formadadır. Məhz bu spiral quruluş onların adının yaranmasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Margulis L, Ashen JB, Solé M, Guerrero R | title = Composite, large spirochetes from microbial mats: spirochete structure review | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 90 | issue = 15 | pages = 6966–6970 | date = August 1993 | pmid = 8346204 | pmc = 47056 | doi = 10.1073/pnas.90.15.6966 | bibcode = 1993PNAS...90.6966M | doi-access = free | author-link = Lynn Margulis }}&lt;/ref&gt;
Spiroxetlər kimyəvi enerji mənbələrindən istifadə edən [[Heterotrof|heterotrof]] mikroorqanizmlərdir. Onlar müxtəlif ölçülərdə ola bilirlər və bakteriyalar arasında ən uzun formalardan bəzilərini təşkil edirlər.

== Quruluşu və Morfoloji Xüsusiyyətləri ==
Spiroxetlər digər bakteriyalardan ilk növbədə qamçılarının yerləşmə xüsusiyyətinə görə fərqlənirlər. Onların hərəkət orqanı olan qamçılar [[hüceyrə]]nin xarici səthində deyil, daxili və xarici membran arasında yerləşən periplazmatik sahədə yerləşir. Bu qamçılar endoflaqellalar və ya periplazmatik qamçılar adlanır. Bəzən onlara aksial filamentlər də deyilir.
Endoflaqellalar bakteriyanın hər iki ucunda yerləşərək hüceyrə boyunca uzanır. Onların hərəkəti nəticəsində bütün hüceyrə spiral şəkildə fırlanır və burulur. Bu xüsusiyyət spiroxetlərə özlü və sıx mühitlərdə belə effektiv şəkildə hərəkət etməyə imkan verir.&lt;ref name=Sherris&gt;{{cite book | veditors = Ryan KJ, Ray CG | title = Sherris Medical Microbiology | edition = 4th | publisher = McGraw Hill | year = 2004 | isbn = 978-0-8385-8529-0 }}&lt;/ref&gt;
Spiroxetlərin [[Hüceyrə divarı|hüceyrə divarı]] qram-mənfi bakteriyalar üçün xarakterik quruluşa malikdir. Hüceyrə zərfi daxili membran, periplazmatik sahə və xarici membrandan ibarətdir.

== Çoxalması ==
Spiroxetlər qeyri-cinsi yolla çoxalırlar. Onların çoxalması eninə ikiyə bölünmə yolu ilə baş verir. Bu proses zamanı ana hüceyrə ortadan bölünərək iki genetik cəhətdən eyni qız hüceyrə əmələ gətirir.

== Həyat Tərzi və Ekologiyası ==
Spiroxetlərin böyük əksəriyyəti sərbəst yaşayan mikroorqanizmlərdir. Onların bir çoxu [[anaerob]] şəraitdə yaşayır, yəni yaşamaq üçün [[oksigen]]ə ehtiyac duymur. Bununla belə, bu qaydanın istisnaları da mövcuddur və bəzi növlər oksigenli mühitlərdə də yaşaya bilir.
Spiroxetlər çox müxtəlif ekoloji nişlərdə rast gəlinirlər. Onlar torpaqda, şirin sularda, dəniz mühitində, heyvan və insan orqanizmində yaşaya bilirlər. Bəzi növlər tamamilə sərbəst həyat sürür, digərləri isə parazit və ya simbiont kimi fəaliyyət göstərirlər.
Bu bakteriyalar [[genom]] quruluşu, [[DNT]] tərkibi və metabolik xüsusiyyətlərinə görə də böyük müxtəliflik nümayiş etdirirlər.&lt;ref name=&quot;Nakamura&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Nakamura S |title=Spirochete Flagella and Motility |journal=Biomolecules |volume=10 |issue=4 |date=April 2020 |page=550 |pmid=32260454 |pmc=7225975 |doi=10.3390/biom10040550 |url= |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McGraw&quot;&gt;{{cite web | vauthors = Carroll KC, Hobden JA, Miller S |title=Spirochetes and Other Spiral Microorganisms |url=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=1551&amp;sectionid=94107920 |website=Jawetz, Melnick, &amp; Adelberg's Medical Microbiology |publisher=McGraw-Hill Education |access-date=9 May 2021 |date=2019}}&lt;/ref&gt; 

== Patogenliyi ==
Spiroxetlər arasında insan və heyvanlarda mühüm xəstəliklər törədən çoxlu patogen növlər mövcuddur.&lt;ref name=&quot;Brock&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Madigan MT |title=Brock biology of microorganisms |date=2019 |publisher=Pearson |location=NY, NY |isbn=978-1-292-23510-3 |page=519 |edition=Fifteenth, Global}}&lt;/ref&gt; 
;Leptospira
Leptospira cinsinə aid bakteriyalar leptospiroz xəstəliyinin törədiciləridir. Bu xəstəlik əsasən yoluxmuş heyvanların sidiyi ilə çirklənmiş su və torpaq vasitəsilə yayılır.
;Borrelia
Borrelia cinsinin müxtəlif növləri insanlarda Laym xəstəliyi yaradır. Bu xəstəlik əsasən gənələr vasitəsilə ötürülür və sinir sistemi, oynaqlar, ürək və digər orqanları zədələyə bilər.
Borrelia cinsinin bəzi digər nümayəndələri isə təkrarlanan qızdırma xəstəliyinin törədiciləridir.
;Treponema
Treponema pallidum və onun yarımnövləri insanlarda treponematozlar adlanan xəstəliklər qrupunu törədir. Bu qrupa aşağıdakılar daxildir:
;Sifilis
Sifilis tarix boyu ən geniş yayılmış bakterial cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan biri olmuşdur.
;Brachyspira
Brachyspira pilosicoli və Brachyspira aalborgi növləri bağırsaq spiroxetozu adlanan xəstəliyin törədiciləridir.&lt;ref name=&quot;Paster_2011&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Paster BJ | date = 2011 | chapter = Phylum XV. Spirochaetes Garrity and Holt. | title = Bergey's Manual of Systematic Bacteriology | page = 471 | veditors = Brenner DJ, Krieg NR, Garrity GM, Staley JT | publisher = Springer | location = New York }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Paster_2011b&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Paster BJ | date = 2011 | chapter = Family I. Sprochaetes Swellengrebel 1907, 581AL. | title = Bergey's Manual of Systematic Bacteriology | pages = 473–531  | veditors = Brenner DJ, Krieg NR, Garrity GM, Staley JT | publisher = Springer | location = New York}}&lt;/ref&gt; Bu infeksiya yoğun bağırsağın selikli qişasını zədələyərək müxtəlif həzm pozğunluqlarına səbəb ola bilər.

== Tibb Tarixində Əhəmiyyəti ==

Spiroxetlərin törətdiyi xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan ilk təsirli sintetik antimikrob preparatlardan biri Salvarsan olmuşdur. Bu preparat xüsusilə sifilisin müalicəsində böyük əhəmiyyət daşımış və tibbi mikrobiologiyanın inkişafında mühüm mərhələ hesab edilmişdir.&lt;ref name=McBride_2005&gt;{{cite journal |vauthors=McBride A, Athanazio D, Reis M, Ko A |title=Leptospirosis |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |volume=18 |issue=5 |pages=376–86 |year=2005 |pmid=16148523 |doi=10.1097/01.qco.0000178824.05715.2c|s2cid=220576544 }}&lt;/ref&gt;
Ağız boşluğunda yaşayan bəzi spiroxetlər insanlarda periodontal xəstəliklərin, xüsusilə diş əti iltihablarının və parodontitin yaranmasında mühüm rol oynayırlar.

== Taksonomiyası ==
Müasir təsnifata əsasən Spirochaetota tipi bir neçə sıra, ailə və cinsdən ibarətdir.&lt;ref name=pmid14718105&gt;{{cite journal |vauthors=Amat Villegas I, Borobio Aguilar E, Beloqui Perez R, de Llano Varela P, Oquiñena Legaz S, Martínez-Peñuela Virseda JM |title=[Colonic spirochetes: an infrequent cause of adult diarrhea] |language=es|journal=Gastroenterol Hepatol |volume=27 |issue=1 |pages=21–3 |date=January 2004 |pmid=14718105 |doi= 10.1016/s0210-5705(03)70440-3}}&lt;/ref&gt;
Bu tip daxilində aşağıdakı əsas sıralar mövcuddur:

* Brachyspirales
* Brevinematales
* Leptospirales
* Spirochaetales

Bu sıralar öz növbəsində müxtəlif ailələrə bölünür:

* Brachyspiraceae
* Brevinemataceae
* Leptospiraceae
* Spirochaetaceae
* Borreliaceae
Əvvəllər Spirochaetota tipinə aid bütün bakteriyalar yalnız Spirochaetales sırası daxilində birləşdirilirdi. Molekulyar biologiya və filogenetik analizlərin inkişafı nəticəsində onların təkamül əlaqələri daha dəqiq müəyyən edilmiş və müasir təsnifat sistemi formalaşdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Yousefi L, Leylabadlo HE, Pourlak T, Eslami H, Taghizadeh S, Ganbarov K, Yousefi M, Tanomand A, Yousefi B, Kafil HS | display-authors = 6 | title = Oral spirochetes: Pathogenic mechanisms in periodontal disease | journal = Microbial Pathogenesis | volume = 144 | article-number = 104193 | date = July 2020 | pmid = 32304795 | doi = 10.1016/j.micpath.2020.104193 | s2cid = 215818931 }}&lt;/ref&gt;

== Molekulyar Xüsusiyyətləri ==
Spiroxetlərin təkamül əlaqələrinin öyrənilməsində xüsusi molekulyar markerlərdən istifadə olunur. Bu markerlər arasında konservativ imza inserasiyaları və delesiyaları mühüm yer tutur.
Bu molekulyar göstəricilər müxtəlif sıra və ailələrin bir-birindən fərqləndirilməsinə imkan verir və filogenetik analizlərin nəticələrini təsdiqləyir.
Bütün Spirochaetota nümayəndələrində ortaq şəkildə rast gəlinən xüsusi molekulyar markerlər də aşkar edilmişdir. Bu markerlərdən biri qamçının bazal hissəsinin formalaşmasında iştirak edən FlgC zülalında yerləşir. Alimlər hesab edirlər ki, bu xüsusiyyət spiroxetlər üçün xarakterik olan unikal endoflaqellar quruluşun yaranması ilə əlaqədardır.&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |title=GTDB release 10-RS226 |url=https://gtdb.ecogenomic.org/about#4%7C |website=[[Genome Taxonomy Database]]|access-date=1 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tree&quot;&gt;{{cite web |title=bac120_r226.sp_label |url=https://data.gtdb.ecogenomic.org/releases/release226/226.0/auxillary_files/bac120_r226.sp_labels.tree |website=[[Genome Taxonomy Database]]|access-date=1 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;taxon_history&quot;&gt;{{cite web |title=Taxon History |url=https://gtdb.ecogenomic.org/taxon_history/ |website=[[Genome Taxonomy Database]]|access-date=1 May 2025}}&lt;/ref&gt;

== Filogenetik Əlaqələr ==
Molekulyar tədqiqatlar göstərmişdir ki, Spirochaetota tipi daxilindəki müxtəlif qruplar ortaq əcdaddan törəmişdir. Genetik markerlərin paylanması bu bakteriyaların təkamül tarixini izləməyə və onların qohumluq əlaqələrini müəyyən etməyə imkan verir.
Məhz bu məlumatlar əsasında müasir taksonomik sistem qurulmuş və spiroxetlərin sıra, ailə və cins səviyyəsində təsnifatı daha dəqiq şəkildə aparılmışdır.&lt;ref name=NCBI&gt;{{cite web |author=Schoch CL |display-authors=et al. |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?command=show&amp;mode=tree&amp;id=203691&amp;lvl=3 |title=Spirochaetota |accessdate=2025-06-05 |publisher=[[National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) taxonomy database}}&lt;/ref&gt;

== Ümumi Xarakteristika ==
Spiroxetlər spiral formalı, qram-mənfi, yüksək hərəkət qabiliyyətinə malik bakteriyalardır. Onların ən mühüm xüsusiyyəti periplazmatik sahədə yerləşən endoflaqellalara malik olmalarıdır. Bu bakteriyalar həm sərbəst yaşayan, həm də patogen formaları əhatə edir. Leptospiroz, [[Laym xəstəliyi]], [[sifilis]] və bağırsaq spiroxetozu kimi mühüm xəstəliklərin törədiciləri məhz bu bakteriyalar qrupuna daxildir. Molekulyar və filogenetik tədqiqatlar spiroxetlərin bakteriyalar aləmində özünəməxsus və təkamül baxımından əhəmiyyətli bir qrup olduğunu göstərir.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>o8ukzk75811vbrei8mn0lj1rkxepzfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991533</id>
    <revision>
      <id>8966193</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — Azərbaycan Respublikasında açıq məkanda reklam fəaliyyətinin tənzimlənməsi, nəzarəti və inkişafı sahəsində fəaliyyət göstərən publik hüquqi şəxsdir. Agentlik açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, həmin daşıyıcılar üzərində reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid dövlət siyasətinin həyata keçiri...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="3ahdt8u425s254k7aermrd6nqt522cs" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — Azərbaycan Respublikasında açıq məkanda reklam fəaliyyətinin tənzimlənməsi, nəzarəti və inkişafı sahəsində fəaliyyət göstərən publik hüquqi şəxsdir. Agentlik açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, həmin daşıyıcılar üzərində reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin edir.

'''Tarixi'''

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Fəaliyyət istiqamətləri'''

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
ictimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.
'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url= |title= |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 16 iyn 2026|archive-url= |archive-date= }}
Azərbaycan Respublikasında reklam fəaliyyəti
Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
Açıq məkan reklamları
Xarici keçidlər
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (rəsmi sayt)</text>
      <sha1>3ahdt8u425s254k7aermrd6nqt522cs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966202</id>
      <parentid>8966193</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <origin>8966202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="nktz9s7mzlxfsi0bjk2s2nigszpu3k0" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 


'''ADRA açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini '''Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov''' icra edir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>nktz9s7mzlxfsi0bjk2s2nigszpu3k0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966230</id>
      <parentid>8966202</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <comment>vizual düzəlişlər</comment>
      <origin>8966230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5349" sha1="089sgom2cvfi6w9dyw7a43slzpvi8jv" xml:space="preserve">[[Fayl:ADRA logo 2.jpg|thumb|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi loqosu]]
'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 


'''ADRA açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini '''Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov''' icra edir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>089sgom2cvfi6w9dyw7a43slzpvi8jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966347</id>
      <parentid>8966230</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <comment>Added Headings</comment>
      <origin>8966347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="qg0o8z29drwrakgl8an6m5apkguunso" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini '''Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov''' icra edir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>qg0o8z29drwrakgl8an6m5apkguunso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966350</id>
      <parentid>8966347</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>8966350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5070" sha1="4eadj1mbjfaerrq1qtlgo2rrr4nnifg" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>4eadj1mbjfaerrq1qtlgo2rrr4nnifg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966353</id>
      <parentid>8966350</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <comment>add media</comment>
      <origin>8966353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="aldbvu1jhc2zb8q8p009qnm549vdn00" xml:space="preserve">[[Fayl:ADRA logo 2.jpg|thumb|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin loqosu]]
'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>aldbvu1jhc2zb8q8p009qnm549vdn00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966357</id>
      <parentid>8966353</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <comment>sources editing</comment>
      <origin>8966357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5256" sha1="caan1xeqrkr38f3j8a8l1c9tbypsynm" xml:space="preserve">https://president.az/az/articles/view/65517[[Fayl:ADRA logo 2.jpg|thumb|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin loqosu]]
'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, [https://president.az/az/articles/view/65517 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı] ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>caan1xeqrkr38f3j8a8l1c9tbypsynm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966361</id>
      <parentid>8966357</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <origin>8966361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5162" sha1="hkrtgasepyrgdgvd88lwtq1df123sr6" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (ADRA)''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli [https://president.az/az/articles/view/24304 Fərmanı] ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, [https://president.az/az/articles/view/65517 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı] ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>hkrtgasepyrgdgvd88lwtq1df123sr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966362</id>
      <parentid>8966361</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>8966362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5155" sha1="kx50yt2ul5hrf2rtvlub5x6wia4ptqu" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli [https://president.az/az/articles/view/24304 Fərmanı] ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunsuz reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiyası və məqsədləri'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistemlər yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində müxtəlif onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, [https://president.az/az/articles/view/65517 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı] ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>kx50yt2ul5hrf2rtvlub5x6wia4ptqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966365</id>
      <parentid>8966362</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>8966365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5175" sha1="69lw1imn9tcexjnm99yl3neh1rdv8xq" xml:space="preserve">'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli [https://president.az/az/articles/view/24304 Fərmanı] ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmayan reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiya və məqsədlər'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistem yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, [https://president.az/az/articles/view/65517 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı] ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>69lw1imn9tcexjnm99yl3neh1rdv8xq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966366</id>
      <parentid>8966365</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <origin>8966366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5206" sha1="ec70q1pwd5bzna05cghe8ql7585pipe" xml:space="preserve">[[Fayl:ADRA logo 2.jpg|thumb]]
'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli [https://president.az/az/articles/view/24304 Fərmanı] ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmayan reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiya və məqsədlər'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistem yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, [https://president.az/az/articles/view/65517 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı] ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>ec70q1pwd5bzna05cghe8ql7585pipe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966368</id>
      <parentid>8966366</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adra20172017</username>
        <id>347964</id>
      </contributor>
      <origin>8966368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5312" sha1="jt1ghmfldx23b1ql76mn879jip1uwn5" xml:space="preserve">[[Fayl:ADRA logo 2.jpg|thumb]]
[[Fayl:ADRA logo 2.jpg|thumb|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi loqotipi]]
'''Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi''' — açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, onlar üzərindəki reklamların hazırlanması və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. 

== Tarix ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 nömrəli [https://president.az/az/articles/view/24304 Fərmanı] ilə publik hüquqi şəxs kimi yaradılmışdır. Agentliyin yaradılmasında əsas məqsəd reklam sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, açıq məkanda reklam fəaliyyətinin vahid qaydalar əsasında tənzimlənməsi və bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsi olmuşdur.

Yarandığı gündən etibarən Agentlik reklam bazarında şəffaflığın artırılması, icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və şəhər mühitində reklam estetikasının yüksəldilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

'''Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumu kimi ölkənin açıq məkanda reklam ekosisteminin dayanıqlı inkişafını təmin etməkdir.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Əsas Səhifə |url=https://adra.gov.az/ |access-date=2026-06-16 |website=adra.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

* Mərkəzləşmiş onlayn idarəetmə sistemi yaratmaqla;
* Sahibkarlara bizneslərinin inkişafına dəstək verməklə;
* İxtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsini həyata keçirməklə;
* Açıq məkan reklamları ilə bağlı həm sahibkarları, həm də ictimaiyyəti maarifləndirməklə;
* Milli və mənəvi dəyərlərə ehtiram, sosial məsuliyyət prinsiplərinə əməl etməklə; 

== Fəaliyyət istiqamətləri ==
ADRA aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir:

* Açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsinə icazələrin verilməsi;
* Reklam fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi;
* Reklam sahəsində normativ hüquqi tənzimləmənin tətbiqinə dəstək göstərilməsi;
* Qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmayan reklamların qarşısının alınması;
* Reklam bazarında rəqabət mühitinin və sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi;
* Reklam sahəsində rəqəmsallaşdırma və innovativ texnologiyaların tətbiqi;
* İctimai maarifləndirmə və sosial məsuliyyət layihələrinin həyata keçirilməsi.

'''Missiya və məqsədlər'''

Agentliyin missiyası açıq məkanda reklam sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirərək ölkədə dayanıqlı reklam ekosisteminin formalaşmasına töhfə verməkdir. Qurum reklam fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun təşkilini təmin etməklə yanaşı, sahibkarlar üçün əlverişli və şəffaf reklam mühitinin yaradılmasını da prioritet istiqamət hesab edir.

'''Rəqəmsallaşdırma və innovasiyalar'''

ADRA fəaliyyətində rəqəmsal həllərin tətbiqinə xüsusi önəm verir. Agentlik tərəfindən reklam daşıyıcılarının qeydiyyatı və icazələrin alınması üçün elektron sistem yaradılmış, sahibkarların müraciət prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində onlayn xidmətlər istifadəyə verilmişdir. 2018-ci ildə reklam daşıyıcılarının onlayn qeydiyyatı və ödəniş imkanları təqdim olunmuşdur.

'''Beynəlxalq əməkdaşlıq'''

Agentlik beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində müxtəlif qurumlarla əməkdaşlıq edir. 2025-ci ildə ADRA ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Media Şurası arasında əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır. Həmçinin müxtəlif dövlət qurumları və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

'''Sosial məsuliyyət və maarifləndirmə'''

ADRA açıq məkanda reklamların qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunun təmin olunması, dövlət dilinin qorunması, sosial məsuliyyət və ictimai maarifləndirmə istiqamətlərində müxtəlif layihələr həyata keçirir. Agentlik sosial əhəmiyyətli mövzular üzrə ictimai məlumatlandırma kampaniyalarının təşkilində də iştirak edir.

'''Rəhbərlik'''

2024-cü il 16 aprel tarixindən etibarən Agentliyin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini Fərhad Əsgər oğlu Adıgözəlov icra edir. O, [https://president.az/az/articles/view/65517 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı] ilə bu vəzifəyə təyin edilmişdir.

'''Həmçinin bax'''{{cite web |url=https://adra.gov.az/ |title=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyinin rəsmi saytı |author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date=16 iyn 2026 |archive-url= |archive-date=}}

Reklam haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu https://e-qanun.az/framework/30348 

''Açıq məkanda reklam fəaliyyəti ilə bağlı bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi haqqında'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı https://frameworks.e-qanun.az/37/c_f_37330.html</text>
      <sha1>jt1ghmfldx23b1ql76mn879jip1uwn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakterial hüceyrə morfologiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991534</id>
    <revision>
      <id>8966201</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;'''Bakterial hüceyrə morfologiyası''' —&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="eefiiztwnxsqkf2eqvch838xcivqsy7" xml:space="preserve">'''Bakterial hüceyrə morfologiyası''' —</text>
      <sha1>eefiiztwnxsqkf2eqvch838xcivqsy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966208</id>
      <parentid>8966201</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <origin>8966208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="k6ou41b0cpleewo89r0znyhmxoagjto" xml:space="preserve">'''Bakterial hüceyrə morfologiyası''' — bakteriyaların müxtəlif növləri üçün xarakterik olan forma və quruluş xüsusiyyətlərini ifadə edir. Hüceyrə forması bakteriyaların identifikasiyasında və təsnifatında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bakteriyaların işıq mikroskopu altında birbaşa müşahidəsi onların ilkin olaraq qruplaşdırılmasına və digər mikroorqanizmlərdən fərqləndirilməsinə imkan verir.Bakteriyaların əksəriyyəti iki əsas morfoloji formaya malikdir:
* Kürəşəkilli bakteriyalar (kokklar)
* Çubuqşəkilli bakteriyalar (basillər)
Bununla yanaşı, təbiətdə daha mürəkkəb formalara malik bakteriyalar da mövcuddur. Bunlara spiral formalı spiroxetlər, əyilmiş silindrik formalı bakteriyalar və qeyri-adi quruluşlu mikroorqanizmlər daxildir. Bakteriyalar yalnız forma baxımından deyil, həm də hüceyrələrin bir-birinə birləşmə üsuluna görə fərqlənirlər. Onlar cütlər, tetradlar, zəncirlər, salxımlar və ya palisadlar şəklində yerləşə bilərlər.

== Kokklar ==
Kokklar bakteriyaların ən geniş yayılmış morfoloji qruplarından biridir. Kokk termini ümumi formanın kürəvi və ya kürəyə yaxın olmasını ifadə edir. Bu termin bakteriyanın formasını təsvir edir və müxtəlif cinslərə aid bakteriyaları əhatə edə bilər.
Kokk bakteriyalar hüceyrə bölünməsi zamanı bir-biri ilə əlaqələrini saxladıqlarına görə müxtəlif düzülüş formaları yarada bilirlər. Onların necə yerləşməsi hüceyrə bölünməsinin istiqamətindən və qız hüceyrələrin bir-birindən ayrılıb-ayrılmamasından asılıdır.
Bir çox çubuqşəkilli bakteriyalardan fərqli olaraq kokkların əksəriyyətində qamçı olmur və onlar aktiv hərəkət qabiliyyətinə malik deyillər.

=== Kokkların Etimologiyası ===
&quot;Kokk&quot; sözü qədim yunan dilindəki kokkos sözündən yaranmışdır və &quot;giləmeyvə&quot; mənasını verir. Bu ad bakteriyaların giləmeyvəyə bənzər kürəvi formasını əks etdirir.

=== Kokkların Tibbi Əhəmiyyəti ===
Kokk formalı bakteriyalar insanlarda bir çox mühüm xəstəliklərin törədiciləridir. Onların yaratdığı xəstəliklərə aşağıdakılar daxildir:

* Stafilokokk infeksiyaları
* Müxtəlif qida zəhərlənmələri
* Sidik yollarının bəzi infeksiyaları
* Toksik şok sindromu
* Qonoreya
* Meningitin bəzi formaları
* Boğaz infeksiyaları
* Pnevmoniyalar
* Sinusitlər
Bu xəstəliklərin bir çoxu klinik mikrobiologiyada mühüm yer tutur və insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yarada bilər.

=== Kokkların Düzülüş Formaları ===
Kokk bakteriyalar çox vaxt müəyyən xarakterik düzülüşlər əmələ gətirirlər. Bu düzülüşlər onların identifikasiyasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
;Diplokokklar
Diplokokklar iki kokkun bir-birinə birləşməsi nəticəsində yaranan cüt bakteriyalardır. Hüceyrə bölünməsindən sonra qız hüceyrələr ayrılmadığı üçün cüt şəklində qalırlar.
;Streptokokklar
Streptokokklar zəncir şəklində düzülmüş kokklardır. Hüceyrə bölünməsi daim eyni müstəvidə baş verdiyindən bakteriyalar muncuq sırasını xatırladan uzun zəncirlər əmələ gətirirlər.
Bu quruluş mikroskop altında müşahidə zamanı onların asanlıqla tanınmasına imkan verir.
;Stafilokokklar
Stafilokokklar üzüm salxımına bənzəyən nizamsız qruplar əmələ gətirirlər. Hüceyrə bölünməsi müxtəlif istiqamətlərdə baş verdiyi üçün bakteriyalar bir-birinin üzərində toplanaraq salxımvari görünüş yaradır.
;Tetradlar
Tetradlar eyni müstəvidə yerləşmiş dörd kokk hüceyrəsindən ibarət qruplardır. Hüceyrələrin müəyyən ardıcıllıqla bölünməsi nəticəsində yaranırlar.
;Sarkinalar
Sarkinalar kub formasında yerləşmiş kokk hüceyrələri paketləridir. Hüceyrə bölünməsi qarşılıqlı perpendikulyar müstəvilərdə baş verdiyindən bakteriyalar kubabənzər qruplar əmələ gətirirlər.

== Qram-Müsbət Kokklar ==

Qram-müsbət kokklar oxşar morfologiyaya malik böyük bakteriya qrupudur. Onların hamısı kürəvi və ya kürəyə yaxın formada olsalar da, ölçüləri və fizioloji xüsusiyyətləri arasında əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur.
Bəzi cinslərin nümayəndələri hüceyrələrin bir-birinə bağlanma formasına görə asanlıqla tanınırlar. Onlar:

* Paketlər şəklində
* Zəncir şəklində
* Üzüm salxımına bənzər qruplar şəklində
yerləşə bilirlər. Bu düzülüşlər hüceyrə bölünməsinin istiqamətini və qız hüceyrələrin bir-birinə yapışıb qalmasını əks etdiri.
Sarkina bakteriyalarında hüceyrə bölünməsi üç qarşılıqlı perpendikulyar müstəvidə ardıcıl şəkildə baş verir. Bunun nəticəsində bakteriyalar kubvari paketlər əmələ gətirirlər.
;Streptokokklar
Streptokokklar muncuq düzümünü xatırladan zəncirlər yaradırlar. Bu bakteriyalarda bölünmə daim eyni müstəvidə baş verir.
Bəzi növlərdə əmələ gələn zəncirlər çox qısa olur və yalnız iki hüceyrədən ibarət qalır. Belə formalar diplokokklar adlandırılır.
;Stafilokokklar
Stafilokokklarda hüceyrə bölünməsi üçün sabit müstəvi mövcud deyildir. Buna görə də onlar üzüm salxımına bənzər mürəkkəb qruplar yaradırlar. Bu xüsusiyyət stafilokokların mikroskopik identifikasiyasında əsas əlamətlərdən biridir.</text>
      <sha1>k6ou41b0cpleewo89r0znyhmxoagjto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966210</id>
      <parentid>8966208</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar B</username>
        <id>337158</id>
      </contributor>
      <origin>8966210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9708" sha1="rtolsywq3bs1skrgd1s78eesy29hlgr" xml:space="preserve">'''Bakterial hüceyrə morfologiyası''' — bakteriyaların müxtəlif növləri üçün xarakterik olan forma və quruluş xüsusiyyətlərini ifadə edir. Hüceyrə forması bakteriyaların identifikasiyasında və təsnifatında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bakteriyaların işıq mikroskopu altında birbaşa müşahidəsi onların ilkin olaraq qruplaşdırılmasına və digər mikroorqanizmlərdən fərqləndirilməsinə imkan verir.Bakteriyaların əksəriyyəti iki əsas morfoloji formaya malikdir:
* Kürəşəkilli bakteriyalar (kokklar)
* Çubuqşəkilli bakteriyalar (basillər)
Bununla yanaşı, təbiətdə daha mürəkkəb formalara malik bakteriyalar da mövcuddur. Bunlara spiral formalı spiroxetlər, əyilmiş silindrik formalı bakteriyalar və qeyri-adi quruluşlu mikroorqanizmlər daxildir. Bakteriyalar yalnız forma baxımından deyil, həm də hüceyrələrin bir-birinə birləşmə üsuluna görə fərqlənirlər. Onlar cütlər, tetradlar, zəncirlər, salxımlar və ya palisadlar şəklində yerləşə bilərlər.

== Kokklar ==
Kokklar bakteriyaların ən geniş yayılmış morfoloji qruplarından biridir. Kokk termini ümumi formanın kürəvi və ya kürəyə yaxın olmasını ifadə edir. Bu termin bakteriyanın formasını təsvir edir və müxtəlif cinslərə aid bakteriyaları əhatə edə bilər.
Kokk bakteriyalar hüceyrə bölünməsi zamanı bir-biri ilə əlaqələrini saxladıqlarına görə müxtəlif düzülüş formaları yarada bilirlər. Onların necə yerləşməsi hüceyrə bölünməsinin istiqamətindən və qız hüceyrələrin bir-birindən ayrılıb-ayrılmamasından asılıdır.
Bir çox çubuqşəkilli bakteriyalardan fərqli olaraq kokkların əksəriyyətində qamçı olmur və onlar aktiv hərəkət qabiliyyətinə malik deyillər.

=== Kokkların Etimologiyası ===
&quot;Kokk&quot; sözü qədim yunan dilindəki kokkos sözündən yaranmışdır və &quot;giləmeyvə&quot; mənasını verir. Bu ad bakteriyaların giləmeyvəyə bənzər kürəvi formasını əks etdirir.

=== Kokkların Tibbi Əhəmiyyəti ===
Kokk formalı bakteriyalar insanlarda bir çox mühüm xəstəliklərin törədiciləridir. Onların yaratdığı xəstəliklərə aşağıdakılar daxildir:

* Stafilokokk infeksiyaları
* Müxtəlif qida zəhərlənmələri
* Sidik yollarının bəzi infeksiyaları
* Toksik şok sindromu
* Qonoreya
* Meningitin bəzi formaları
* Boğaz infeksiyaları
* Pnevmoniyalar
* Sinusitlər
Bu xəstəliklərin bir çoxu klinik mikrobiologiyada mühüm yer tutur və insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yarada bilər.

=== Kokkların Düzülüş Formaları ===
Kokk bakteriyalar çox vaxt müəyyən xarakterik düzülüşlər əmələ gətirirlər. Bu düzülüşlər onların identifikasiyasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
;Diplokokklar
Diplokokklar iki kokkun bir-birinə birləşməsi nəticəsində yaranan cüt bakteriyalardır. Hüceyrə bölünməsindən sonra qız hüceyrələr ayrılmadığı üçün cüt şəklində qalırlar.
;Streptokokklar
Streptokokklar zəncir şəklində düzülmüş kokklardır. Hüceyrə bölünməsi daim eyni müstəvidə baş verdiyindən bakteriyalar muncuq sırasını xatırladan uzun zəncirlər əmələ gətirirlər.
Bu quruluş mikroskop altında müşahidə zamanı onların asanlıqla tanınmasına imkan verir.
;Stafilokokklar
Stafilokokklar üzüm salxımına bənzəyən nizamsız qruplar əmələ gətirirlər. Hüceyrə bölünməsi müxtəlif istiqamətlərdə baş verdiyi üçün bakteriyalar bir-birinin üzərində toplanaraq salxımvari görünüş yaradır.
;Tetradlar
Tetradlar eyni müstəvidə yerləşmiş dörd kokk hüceyrəsindən ibarət qruplardır. Hüceyrələrin müəyyən ardıcıllıqla bölünməsi nəticəsində yaranırlar.
;Sarkinalar
Sarkinalar kub formasında yerləşmiş kokk hüceyrələri paketləridir. Hüceyrə bölünməsi qarşılıqlı perpendikulyar müstəvilərdə baş verdiyindən bakteriyalar kubabənzər qruplar əmələ gətirirlər.

== Qram-Müsbət Kokklar ==

Qram-müsbət kokklar oxşar morfologiyaya malik böyük bakteriya qrupudur. Onların hamısı kürəvi və ya kürəyə yaxın formada olsalar da, ölçüləri və fizioloji xüsusiyyətləri arasında əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur.
Bəzi cinslərin nümayəndələri hüceyrələrin bir-birinə bağlanma formasına görə asanlıqla tanınırlar. Onlar:

* Paketlər şəklində
* Zəncir şəklində
* Üzüm salxımına bənzər qruplar şəklində
yerləşə bilirlər. Bu düzülüşlər hüceyrə bölünməsinin istiqamətini və qız hüceyrələrin bir-birinə yapışıb qalmasını əks etdiri.
Sarkina bakteriyalarında hüceyrə bölünməsi üç qarşılıqlı perpendikulyar müstəvidə ardıcıl şəkildə baş verir. Bunun nəticəsində bakteriyalar kubvari paketlər əmələ gətirirlər.
;Streptokokklar
Streptokokklar muncuq düzümünü xatırladan zəncirlər yaradırlar. Bu bakteriyalarda bölünmə daim eyni müstəvidə baş verir.
Bəzi növlərdə əmələ gələn zəncirlər çox qısa olur və yalnız iki hüceyrədən ibarət qalır. Belə formalar diplokokklar adlandırılır.
;Stafilokokklar
Stafilokokklarda hüceyrə bölünməsi üçün sabit müstəvi mövcud deyildir. Buna görə də onlar üzüm salxımına bənzər mürəkkəb qruplar yaradırlar. Bu xüsusiyyət stafilokokların mikroskopik identifikasiyasında əsas əlamətlərdən biridir.
== Basillər ==
Basillər (çoxluğu bacilli), həmçinin basilliform bakteriyalar və ya sadəcə çubuqşəkilli bakteriyalar adlandırılır, çubuq formasına malik bakteriya və ya arxeylərdir. Basillər bakteriyaların müxtəlif taksonomik qruplarında rast gəlinir. Lakin Bacillus sözü böyük hərflə və kursiv yazıldıqda xüsusi bir bakteriya cinsini ifadə edir. Bacilli isə böyük hərflə yazılıb kursivsiz olduqda daha geniş taksonomik qrupu bildirə bilər. Kiçik hərflə yazılan bacillus termini isə adətən forma (çubuqşəkilli quruluş) mənasında istifadə olunur, cins adı ilə qarışdırılmamalıdır. Mikrobiologiyada kontekst aydın olduqda bu bakteriyalar sadəcə “çubuqlar” da adlandırılır.
Basillər adətən eyni müstəvidə bölünür və çox vaxt tək halda olurlar, lakin bəzən müxtəlif düzülüş formaları əmələ gətirə bilirlər:

* Diplobasillər – iki çubuqşəkilli bakteriyanın yanaşı yerləşməsi
* Streptobasillər – zəncir şəklində düzülmüş çubuqşəkilli bakteriyalar
* Palisadalar – yan-yana sıralanmış çubuqşəkilli strukturlar
* Coccobacillus (Kokkobasillər)
Kokkobasillər (coccobacilli) kokklar (sferik bakteriyalar) və basillər (çubuqşəkilli bakteriyalar) arasında keçid formaya malik bakteriyalardır. Onlar çox qısa çubuqlar olub bəzən kokklarla səhv salına bilər. “Kokkobasillus” termini də məhz bu ara formanın adını əks etdirir.
Bu tip bakteriyalara aşağıdakılar daxildir:

* Haemophilus influenzae
* Gardnerella vaginalis
* Chlamydia trachomatis
* Aggregatibacter actinomycetemcomitans (diş əti altı lövhələrdə rast gəlinir)
* Acinetobacter növləri
* Bordetella pertussis (göyöskürək törədicisi)
* Yersinia pestis (taun xəstəliyinin törədicisi)
* Coxiella burnetii
* Brucella növləri
* Haemophilus ducreyi
* Spiral Formalı Bakteriyalar

Spiral formalı bakteriyalar bakteriyaların əsas morfoloji qruplarından biridir. Onlar burulma dərəcəsinə, qalınlığına, elastikliyinə və hərəkət xüsusiyyətlərinə görə aşağıdakı qruplara bölünür:

* Spirillər
* Spiroxetlər
* Vibrionlar
* 
Bakteriyalar öz mühitlərinə uyğunlaşmaq üçün xüsusi xüsusiyyətlər inkişaf etdirə bilirlər. Onların xəstəlik törətmə qabiliyyəti həm fiziologiyalarından, həm də ətraf mühitlə qarşılıqlı təsir imkanlarından asılıdır. Bəzi bakteriyalar orqanizmdə hərəkət etmək və müdafiə baryerlərini keçmək üçün formalarını dəyişə bilirlər. Məsələn, Vibrio cholerae bakteriyası bağırsağın selikli qişasında olan qoruyucu selik qatını keçmək üçün tirbuşonvari formaya keçə bilir.

== Spirillər ==

Spirillər sərt spiral formalı, qram-mənfi bakteriyalardır. Onlar çox vaxt xarici qamçılara malik olur və hərəkət qabiliyyətinə sahibdirlər. Spirillərə nümunələr:

* Spirillum cinsi nümayəndələri
* Campylobacter jejuni (qida mənşəli infeksiyaların törədicisi)
* Helicobacter pylori (mədə xoralarının əsas səbəblərindən biri)
== Spiroxetlər ==
Spiroxetlər çox nazik, uzun, elastik və spiral formalı bakteriyalardır. Onların hərəkəti hüceyrə daxilində yerləşən periplazmatik qamçılar vasitəsilə təmin olunur. Bu bakteriyalar Spirochaetes tipinə aiddir.
Spiroxetlər adi Gram boyama ilə çətin görünür və onların aşkarlanması üçün qaranlıq sahə mikroskopiyası və ya xüsusi boyama üsullarından istifadə edilir. Nümunələr:

* Leptospira növləri – leptospiroz xəstəliyinin törədiciləri
* Borrelia burgdorferi və digər Borrelia növləri – Laym xəstəliyinin törədiciləri
* Treponema pallidum – sifilis xəstəliyinin törədicisi
== Helikal Formalı Bakteriyalar ==
Helikal formalı bakteriyalar spiral formalı bakteriyalara bənzəsə də, xüsusi heliks quruluşuna malikdirlər. Bu qrupa əsasən Helicobacter cinsinin nümayəndələri daxildir, məsələn Helicobacter pylori.
Helikal forma bakteriyaların viskoz (qatı) mühitlərdə daha effektiv hərəkət etməsinə kömək edir və onların yaşadığı mühitə uyğunlaşmasını asanlaşdırır.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>rtolsywq3bs1skrgd1s78eesy29hlgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 Kahramanmaraş məktəb hücumu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991535</id>
    <redirect title="Kahramanmaraş məktəb hücumu" />
    <revision>
      <id>8966253</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Araz Yaquboglu [[2026 Kahramanmaraş məktəb hücumu]] səhifəsinin adını [[Kahramanmaraş məktəb hücumu]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8966253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="d2xb7zppir714t74735yqydjflhs5vo" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Kahramanmaraş məktəb hücumu]]</text>
      <sha1>d2xb7zppir714t74735yqydjflhs5vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991536</id>
    <revision>
      <id>8966259</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="58oumjfym5rtjp9nr7hywzwemola9sf" xml:space="preserve">{{ad}}
'''Mila''' — qadın adı.
;Adlar
* [[Mila Svitskaya]]
* [[Mila Kunis]]

;Soyadlar
* [[Kasa Mila]]
* [[Brit Mila]]

;Yaşayış məntəqələri
* [[Mila (şəhər)]]</text>
      <sha1>58oumjfym5rtjp9nr7hywzwemola9sf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966260</id>
      <parentid>8966259</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +7 kateqoriya</comment>
      <origin>8966260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="407" sha1="aphq6yrk0s9ejw8igtd6j1fju9jjn6a" xml:space="preserve">{{ad}}
'''Mila''' — qadın adı.
;Adlar
* [[Mila Svitskaya]]
* [[Mila Kunis]]

;Soyadlar
* [[Kasa Mila]]
* [[Brit Mila]]

;Yaşayış məntəqələri
* [[Mila (şəhər)]]
[[Kateqoriya:Ərəb qadın adları]]
[[Kateqoriya:İngilis qadın adları]]
[[Kateqoriya:İvrit qadın adları]]
[[Kateqoriya:Ləqəblər]]
[[Kateqoriya:Qadın adları]]
[[Kateqoriya:Rus qadın adları]]
[[Kateqoriya:Şəxs adları]]</text>
      <sha1>aphq6yrk0s9ejw8igtd6j1fju9jjn6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miriam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991537</id>
    <revision>
      <id>8966279</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>8966279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="68j465mjwhba0fat5lzaf0n3jcxnwwz" xml:space="preserve">{{ad}}
'''Miriam''' — ad.
{{adaşlar}}
* [[Miriam Giovanelli]] — İtaliya-İspaniya aktrisası və fotomodeli.
* [[Miriam Makeba]]
* [[Miriam Sylla]]</text>
      <sha1>68j465mjwhba0fat5lzaf0n3jcxnwwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966281</id>
      <parentid>8966279</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:5 iyul]] əlavə olundu</comment>
      <origin>8966281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="p547pzr9pxe40pdduypjihgfl6xdo9j" xml:space="preserve">{{ad}}
'''Miriam''' — ad.
{{adaşlar}}
* [[Miriam Giovanelli]] — İtaliya-İspaniya aktrisası və fotomodeli.
* [[Miriam Makeba]]
* [[Miriam Sylla]]

[[Kateqoriya:5 iyul]]</text>
      <sha1>p547pzr9pxe40pdduypjihgfl6xdo9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>8966282</id>
      <parentid>8966281</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>8966282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="mp57mjhukzypijxs9y0m4j0215gegv2" xml:space="preserve">{{ad}}
'''Miriam''' — ad.
{{adaşlar}}
* [[Miriam Giovanelli]] — İtaliya-İspaniya aktrisası və fotomodeli.
* [[Miriam Makeba]]
* [[Miriam Sylla]]

[[Kateqoriya:5 iyul]]
[[Kateqoriya:İngilis qadın adları]]
[[Kateqoriya:İvrit qadın adları]]
[[Kateqoriya:Qadın adları]]</text>
      <sha1>mp57mjhukzypijxs9y0m4j0215gegv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç</title>
    <ns>4</ns>
    <id>991538</id>
    <revision>
      <id>8966289</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə silinməyə namizəd göstərilir.</comment>
      <origin>8966289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="qji346vmivxkj5tbb6yvzsy2rfy3c8x" xml:space="preserve">== [[:Mitkeviç]] ==
{{Mənbə axtar|Mitkeviç}}
* Ensiklopedik olmadığı qənaətindəyəm. [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Araz Yaquboglu|müzakirə]]) 08:53, 16 iyun 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qji346vmivxkj5tbb6yvzsy2rfy3c8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Bilirsinizmi/24. Həftə 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>991539</id>
    <revision>
      <id>8966319</id>
      <timestamp>2026-06-16T10:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Araz Yaquboglu</username>
        <id>17991</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Fayl:Filodes fulvidorsalis lachryphagy.png|right|120px|''Filodes fulvidorsalis'' növündən olan güvə insan göz yaşı ilə qidalanır.]]  * [[Cənub-Şərqi Asiya]]da yaşayan bəzi güvə növləri insanların '''[[Lakrifagiya|göz yaşları ilə qidalanır]]''' {{təsvirdə}}. * Qriffit Park Zooparkında saxlanılmış '''[[Qorxunc İvan (ağ ayı)|Qorxunc İvan]]''' adlı [[ağ ayı]] 11 illik yoldaşı Lena da daxil olmaqla üç ağ ayını ö...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="c68twidq02oatgmucbh0tcjolqy8xk8" xml:space="preserve">[[Fayl:Filodes fulvidorsalis lachryphagy.png|right|120px|''Filodes fulvidorsalis'' növündən olan güvə insan göz yaşı ilə qidalanır.]]

* [[Cənub-Şərqi Asiya]]da yaşayan bəzi güvə növləri insanların '''[[Lakrifagiya|göz yaşları ilə qidalanır]]''' {{təsvirdə}}.
* Qriffit Park Zooparkında saxlanılmış '''[[Qorxunc İvan (ağ ayı)|Qorxunc İvan]]''' adlı [[ağ ayı]] 11 illik yoldaşı Lena da daxil olmaqla üç ağ ayını öldürmüşdür.
* [[Zülqədəroğulları bəyliyi|Zülqədəroğulları bəyi]] '''[[Əli bəy Zülqədər|Əli]]''' atasının qisasını almaq məqsədilə [[Məmlük sultanlığı|Məmlük sultanı]] [[II Tumanbəy]]i [[Qahirə]]də asmışdır.
* [[Polyaklar|Polyakəsilli]] Rusiya iş adamı '''[[Alfons Kozell-Poklevski]]''' &quot;[[Sibir]]in [[vodka]] kralı&quot; kimi tanınmış, daha sonra &quot;sibirli [[Rokfellerlər|Rokfeller]]&quot; adlandırılmışdır.
* '''[[Arqo (it)|Arqo]]''' adlı küçə iti hər gün [[Pompey|Pompey xarabalıqları]]nı ziyarət etmiş və onun &quot;qoruyucusu&quot; hesab olunmuşdur.</text>
      <sha1>c68twidq02oatgmucbh0tcjolqy8xk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avropanın ən işlək hava limanları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>991540</id>
    <revision>
      <id>8966336</id>
      <timestamp>2026-06-16T11:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nigar1972</username>
        <id>250934</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{iş gedir}} '''Avropanın ən işlək hava limanları''' məqaləsində — ümumi illik sərnişin sayına görə sıralanmış 100 ən işlək Avropa hava limanının siyahısı təqdim olunub. Məlumatlar hər bir hava limanı üçün ayrı-ayrılıqda müvafiq milli mülki aviasiya orqanından alınıb.&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>8966336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="310" sha1="kej84qtstfq5xqo63mq3szfvjc67mml" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
'''Avropanın ən işlək hava limanları''' məqaləsində — ümumi illik sərnişin sayına görə sıralanmış 100 ən işlək Avropa hava limanının siyahısı təqdim olunub. Məlumatlar hər bir hava limanı üçün ayrı-ayrılıqda müvafiq milli mülki aviasiya orqanından alınıb.</text>
      <sha1>kej84qtstfq5xqo63mq3szfvjc67mml</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>